Issuu on Google+

Miško Šuvaković TESTIRANJE ’golog’ ŽIVOTA – STRATEGIJE i TAKTIKE K12 Novo delo nazvano „K12“ iz 2007. godine, zagrebačkog umetnika Zlatka Kopkljara, suočava nas sa fatalnim odnosom performansa i instalacije u odnosu na ’metafizičku’ dramu pogleda na ljudski život kao takav – na sam i ne-sam ljudski život među stvarima, stvorenjima, pojavama, događajima i afektima u polju privlačenja, odbijanja, iskliznuća, te iskustva i refelksije, odnosno, potencijalnosti. Zaltko Kopljar (Zenica, 1962 – živi i radi u Zagrebu) vizuelni je umetnik koji se školovao u klasi profesora Carmelo Zottia na Akademiji lepih umetnosti u Veneciji. Već dugi niz godina radi u domenu performans umetnosti, instalacija, video prezentacija i fotografskih postavki. Kopljar je u drugoj polovini devedesetih godina XX veka započeo ’work in progress’ označen indeksnim nazivom ’K’. Većina Kopljarevih umetničkih dela nosi za naslov indeks od ‘K1’ (2000), preko ‘K2’ (1997), ‘K3’ (1997), ‘K4’ (2005), ‘K5’ (1999), ‘K6’ (2000), ‘K7’ (2001), ‘K8’ (2002), ‘K9’ (2005), ‘K10’ (2004), ‘K11’ (2006) do ‘K12’ (2007). Njegopa umetnička dela su u formalnom smislu ‘višemedijska’. On je radio sa različitim oblicima postavljanja i predstavljanja umetničkog dela: od ‘živog’ performansa, performansinstalacije, fotografske i video-fotografske instalacije. Izlagao je na bijanalu u Sao Paolu, te u Muzeju suvremene umjetnosti u Zagrebu, Muzeju suvremene umjetnosti u Rijeci, centru The Kitchen u New Yorku, Galeriji Manes u Pragu itd. Zlatko Kopljar je jedan od prvih umetnika u Hrvatskoj koji je postavio svojim umetničkim istraživanjima i eskplikacijama otvorena pitanja o ljudskoj egzistenciji u novom tranzicijskom i globalnom svetu. On je na eksplicitan, a ponekada i ciničko-brutalan, način provocirao sam ljudski život u ’novom’ svetu i ’novim’ modusima življenja posle pada berlinskog zida. Obraćanje ’ljudskom’ životu u njegovoj pokaznosti od hemije i fiziologije tela preko mehanike i bihevioralnosti individuuma do trivijalnih ili metafizičkih predstava subjekta vodi njegova umetnička istraživanja. On je umetnik koji radi sa pojavnostima iskustva i prezentovanja vidljivih i nevidljivih konsekvenci iskustva i iskustvenosti u individualnom i kolektivnom smislu. Kopljarev umetnički rad, zato, jeste

novi

egzsitencijalizam kojim se afekcijski pokreće Drugi – saučesnik, posmrač, referent, blisko ili daleko stvorenje. Njegov rad je zasnovan na novo-medijskoj vrsti afektacije, a to znači dejstva i inteziteta, koje treba da prizove i isprovocira u telesnom, a to znači i emocionalnom i


intelektualnom smislu kod drugog, koji nije bilo koji drugi, već drugi iz kulture aktuelne globalnje i digitalne reprodukcije1 života. Zlatko Kopljar je delo “K12” postavio kao medijsku instalaciju, a to znači kao artikulaciju potpuno zamračenog prostora galerije sa dva ekrana i jednom fotografijom. Za posmatrača su i ekrani i fotagrafija upravo i jedino ekrani-zasloni različitog pojavnog karaktera: statično-dinamično. Na izložbi su postavljene dve video-ekranske projekcije velikog formata. Zbog blizine ekrana zvuci su u interferenciji. Fotografija je ‘nemi’ saučesnik. Ekran sa ‘videom 1’ : statičnom kamerom je snimljen prizor iz vrta/šume gde je u levom uglu u prednjem planu astal sa belim čaršavom i flašama pića posle ‘pira’, a sa desne strane od vertikalne ose ekrana u srednjem planu je umetnik u crnom odelu sa belom košuljom bez kravate koji je konopcem obešen o granu drveta. Čuje se zvuk šume-vrta: cvrkut ptica. Video traje 5.47 minuta. Sa prvog ekrana ‘Video 1’ predočava se žanr scena samoubistva umetnika. Kopljar je u jednom pismu napisao: “Video 1 govori o samoubojstvu umjetnika ali s posljedicama, zanimala me je situacija gdje su svi došli na startište vidjeli to pojeli i popili i otišli, video je konačna evidencija…….”2 Prizor koji se ukazuje na ekranu je prizor ‘posle’ – trenutak ili dolazeći dan posle. Pokazuje se ono što je posle samoubistva, posle evidencije događaja – trenutak zabeležne odsutnosti događaja, sve bitno se odigralo, pred gledaocem su samo tragovi, brisani tragovi samog života. Ekran sa ‘videom 2’ : pokretnom kamerom koja se kreće po ‘nepravilnom’ krugu približavajući se i udaljavajući se snimljen je umetnik obučen u crno odelo sa belom košuljom bez kravate koji je u šumi u polu sagnutom položaju ispred velike svetleće kugle. On gleda u kuglu. Čuje se zvuk šume-vrta: cvrkut ptica. Video traje 3.21 minuta. Sa drugog ekrana ‘Video 2’ predočava se trenutak neodređenosti, možda čas potencijalnosti transformacije života, možda metafizičko ili tek iluzionističko sugerisanje suočenja sa drugim, sa svetlošću, sa onim kada se jedno ‘biti’ preobražava u nešto što se ne da tumačiti. Kopljar se veoma vešto služi konotiranjem ovog prizora kao izuzetnog i kao trivijalnog. Smeša izuzetnosti i trivijalnosti je pokazana na provokativan ančin.

Mada moguća je i sasvim drugačija priča:

umetnik je taj koji kroz usredsređenje pogleda i pažnje gledanja pokušava da posatne onaj ko zna! U Freudovom3 smislu to je psihoanalitičar analitičar, a u Steinerovom 4 smislu to je onaj koji je video iza opne svakidašnje realnosti. Ne znamo tačno šta se dešava u umetnikovom W.J.T. Mitchell, „Umjetničko djelo u razdoblju biokibernetičke reprodukcije“, Tvrđa br. ½, Zagreb, 2006, str. 37-48. 2 Zlatko Kopljar, email – Sent : Thursday, August 02, 2007 3:40 PM – Subject: K12-poslano. 3 Sigmund Freud – prvi bečki psihoanalitičar. 4 Rudolf Steiner austrijsko-nemački učenjak i osnivač antropozofije. 1


pogledu, ali ponuđen je emocionalno motivisani izazov da se vidi ono gde je skriveno mesto istine! Da li? Ta upitanost je konfrontirana eksplicitnoj evidentnosti fakta o samoubistvu sa prvog videa. Fotografija većeg formata (1,5x1m) : snimljena je fotografija u tamnoj noći na kojoj je prikazan umetnik obučen u crno odelo sa belom košuljom bez kravate koji stoji uspravno ispred zgrade, reč je o tornju TEŽ-a5, koja svetli u noći. On je okrenut ka tornju ka kom upućuje svojoj pogled. On je taj koji gleda. Izdvojen i indeksiran je prekid u događaju. Potenciran je sam odnos, stanje odnosa – pokazna situacija – a to znači – vidljivost odnosa njega u ‘zevu’ tame i svetla. Praznina između svetla i tame postaje vidljiva za nas koji ulazimo u svet Kopljarevih tamnih fantazama o životu6 i smrt7 u polju društvene skulpture.. *** Kopljarova instalacija “K12” je usmerena ka sugerisanju i naznačavanju neizvesnih dejstava prostora obuhvaćenog slikama. Ta dejstva prostora kroz slike su upućena

na

posamtrača kao intezitet, afekt. Inteziteti dejstava nas suočavaju sa na, neki način, cinički postavljenim čulno predočivim pitanjima o životu i smrti – zapravo, o dejstvu inteziteta prikazivanja života i smrti na nas koji svojim živim telom gledamo na njih i gledamo između njh-slika.

Kopljar svojim retoričkim radom upućenim čulnim intezitetima pogleda-sluha

postavlja ‘platformu’ mišljenja o životu i smrti kroz potencijalnosti umetnosti. On kao da traži 5

Zlatko Kopljar, email – Sent : Wednesday, August 08, 2007 9:54 AM – Subject: Ovo još moram napisati. Čitamo: Zgrada koja se vidi i svijetli je uski i visoki, stakleni i prozirni toranj TEŽ-a (tvornica električ nih žarulja). Vjerujem da si je i ti jednom primjetio u svojim dolascima u Zagreb?!! Prvi put kada sam dolazio u Zagreb autom vidio sam taj toranj kako svijetli. Ne služi ničemu drugom nego ispitivanju žarulja. Uvijek sam tu zgradu doživljavao kao neki (svjetionik) dobri svijetli duh grada. Zgrade obično imaju svoju povijest zbog ljudi događaja, arhitekta stila i tomu slično. Uz ovu zgradu je vezano samo svjetlo, mnogima je pri ulasku u grad bila putokaz i potvrda da su stigli. Svaki grad ima neku takvu točku ili više njih. Neku građevinu koja egzistira kao pozitivni izvor energije, ako to tako mogu reći oslobođene su naslaga povijesti vezanih uz ljude, pa time i prijepora, politike i uskih, uglavnom krivih tumacenja. Vremenom su dobile značenje koje nitko nije predviđao, izmakle su ljudskim namjerama i stvorile svoju auru i značenje!.... Nekoliko kolega umjetnika je bilo odusevljeno kada sam im rekao da radim nesto sa tom zgradom , svi su nesto razmisljali prije ili kasnije da bi trebali.... No nikada nisu To me ohrabrilo da sam na pravom putu. Tu sam zgradu izabrao da opisem stanja - realcije, moje osjecanje u prostoru "socijalne skulpture" ............ 6 “Grci nisu posjedovali jedinstven termin koji bi izražavao ono što mi podrazumijevamo riječju život. Oni koriste dva termina semantički i morfološki različita: zoe, koji je označavao samu činjenicu zajedničkog življenja svih živih bića (životinje, ljudi ili bogovi) i bios, koji je označavao formu ili osobiti način življenja pojedinca ili grupe. U suvremenim jezicima, u kojim je ova razlika polako nestala iz leksika (tamo gdje je sa čuvana, u izrazima poput biologija i zoologija, ona više ne označava nikakvu bitnu razliku) jedan jedini termin - čija nejasnost raste proporcionalno sakralizaciji njegova referenta - označava puku zajedničku pretpostavku koju je uvijek moguće izolirati u bilo kojem od brojnih oblika života.“ – videti: Giorgio Agamben, „Forma života“, rukopis, prevod: Prevela: Tea Hlača. 7 Američki umetnik Walter de Maria je jednom sasvim davno napsiao: “Mislim da su i umetnost i život stvar života i smrti”.


ovim delom čulno telo za mišljenje koje jeste oblik života: “Mišljenje je forma-života, život nerazdvojiv od svoje forme i gdjegod se pokazuje intimnost tog nerazdvojivog života, ništa manje u teoriji nego u materijalnosti tjelesnih procesa i načina života, tamo i samo tamo radi se o mišljenju. I upravo takvo mišljenje, ta forma-života koja goli život prepušta "čovjeku" i "građaninu", koji povremeno zauzimaju njegovo mjesto i predstavljaju njegova "prava", mora postati misao vodilja i jedinstveno središte politike koja dolazi.”8 Instalacija “K12” u retoričkoj sofisticiranosti suočava sa mogućnošću da ‘život’ i ‘smrt’ iskusimo kroz afekte i, još važnije, afektacije složenog sistema predstava (pokretnih i statičnih audio-vizuelnih i vizuelnih slika). Instalacuija “K12” na cinički način zahteva da se suočimo sa umetnikovom egzistencijalnom višeznačnošću. On sebe pokazuje kao simptom ljudskog postojanja Tu i Tada. Kopljarova instalacija se, zato, ukazuje kao -

društvena skulptura, tj. skulptura koja uspostavlja društveni odnos između života i smrti na mestu očekivanja umetnosti,

-

dinamična i hibridna instalacija ekranskih slika – video i fotografija kao zasloni – između čoveka i smrti (ISTINE) u odnosu koji je događaj za posmatrača, i

-

ono što izmiče našim simbolizacijama u suočenjima koja su metafizčka potencijalnost, ono što može biti indeksirano, ali ne i pokazano.

Instalacija “K12” je provokativan, retorički naglašen, vizuelno afektivan i za mišljenje potencijalan umetnički rad vođen očekivanjem … koje nam istovremno svojim izmicanjem obećava ‘istinu praznine’ i svojom prisutnošću potvrđuje izvršnu potencijalnost afekta za čula i telo.

8

Giorgio Agamben, „Forma života“, rukopis, prevod: Prevela: Tea Hlača.


6-Miško Šuvaković K12