Page 1

‫هفت کوچه ‪ /‬در حوزه فرهنگ سیاست اجتماع هنر و اندیشه‬ ‫شرق آمریکا ‪ /‬قمیت ‪ ۲.۹۹‬دالر ‪ /‬شماره نهم ‪ /‬یکم دسامبر دوهزار و دوازده‬

‫دفتـر حقوقـی هریسچـی‬

‫امور تحریمها ‪ ،‬انواع پرونده های مهاجرتی و امور تجاری‬

‫‪www.ibhlaw.com‬‬

‫قابل توجه فعاالن مدنی و سیاسی در ویرجینیا‪ ،‬مریلند و‬ ‫واشینگتن شما می توانید مصاحبه ها و گفت و گو ها و‬ ‫برنامه های تحلیلی خود را در استودیو کوچه ضبط کنید‪.‬‬

‫با ما در تماس باشید ‪۷۰۷۷۳۶۶۱۶۳‬‬


‫‪3‬‬

‫سیاست خارجی آمریکا و‬ ‫ایران در دور تازه‬

‫‪4‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪14‬‬ ‫‪16‬‬ ‫‪21‬‬ ‫‪25‬‬ ‫‪29‬‬ ‫‪42‬‬ ‫‪46‬‬ ‫‪52‬‬ ‫‪65‬‬ ‫‪73‬‬ ‫‪82‬‬ ‫انتخاباتآزاد‬

‫نبوداعتماداجتماعی‬ ‫سونامیتخریب‬ ‫توسعهاجتماعی‬

‫باراک اوباما نامزد حزب دموکرات آمریکا بار دیگر برای‬ ‫چهار سال در کاخ سفید مانده گار شد‪.‬‬ ‫هفت کوچه‬

‫هر فصل یک شماره‬

‫در حوزه فرهنگ سیاست اجتماع هنر و اندیشه‬ ‫مدیر اجرایی‪ :‬علی هریسچی‬ ‫سردبیر‪ :‬اردوان روزبه‬ ‫با ما در تماس باشید‬

‫‪contact@haftmagazine.com‬‬ ‫همکاران این شماره‬ ‫عبدالستار دوشوکی‪ ،‬اردوان روزبه‬ ‫سمیه ورزنده‪ ،‬آتوسا صاد‬

‫مهرداد نصرتی‪ ،‬محبوبه شعاع‬

‫نعمیه دوستدار‪ ،‬افسانه هژبری‬ ‫محمد تنگستانی‬

‫مازیار مهدوی فر‪ ،‬منوچهر نوبنیاد‬ ‫اکبر ترشیزاد‬

‫مهشب تاجیک‬

‫رضا محدث‪ ،‬نهال نوریان‬ ‫سینا رهنما‬

‫کاوه شیرزاد‪ ،‬شهرام گراوندی‬ ‫آویده مطمئن فر‬

‫سمیه ورزنده‪ ،‬سایه کوثری‬

‫پیمان عابدی‪ ،‬نازی حسامی‬ ‫شهره شعشعانی‬

‫سیمین‪ ،‬هادی خوجینیان‬ ‫رضا حاجی حسینی‬

‫ایلچین حاتمی‪ ،‬فرید کفاشیان‬ ‫امیر و کاملیا‪ ،‬کامبیز غفوری‬

‫مهدی‪ ،‬محمد‪ ،‬عبدالکریم رستمی میر فرد‬ ‫شهرزاد‪ ،‬علی فرح بخش‬ ‫پیمان عابدی‬

‫شاهرخ حیدری‬

‫«توضیح»‬

‫مجموعه ای که دست شماست حاصل مقاله ها و‬

‫نگاشته های روزنامه نگاران هم کار در رادیو کوچه‬

‫است که بر اساس توافق بین گروه انتشارات هفت و‬ ‫بنیاد کوچه به طور مشترک منتشر می شود‪.‬‬

‫‪2‬‬

‫رازکارکردن زن‬ ‫بیرون از خانه‬

‫سینماییکهفرو‬ ‫نریختمسلمانی‬ ‫کهخشمگینشد‬

‫سیسکو‪:‬فروشتجهیزات‌مان‬ ‫به ایران را تحمل نمی‌کنیم‬

‫بهایی‌هامتهم‬ ‫همیشگی در ایران‬ ‫فرهنگآمریکایی‬ ‫باطعمچینی‬

‫نمادشناسیشراب‬

‫داللی‪،‬شغلانتخابی‬ ‫یا تحمیلی مهاجران ایرانی‬

‫نبایدهایعجیبو‬ ‫غریب در سفر‬

‫دردهایمهاجرت‬

‫دادرسیعادالنه‬ ‫ازمنظرحقوقی‬

‫ابزار دین مورد‬ ‫سواستفادهحاکمیت‬

‫سرمقــاله‬

‫مدتی این مثنوی تاخیر شد‬ ‫تا اوباما باز آید به کنعان غم مخور‬

‫اردوان روزبه‬ ‫از آخرین شماره ای که همراه شما بودیم چند ماهی می گذرد‪ .‬آقا به‬ ‫خدا س��خت است‪ .‬باور کنید کار شاقی است‪ .‬بی پشتوانه مالی‪ ،‬بدون‬ ‫خیلی از کارها قرار باش��د نش��ریه ای را در بیاوری که نخواهد طرف‬ ‫کسی و جایی و مکانی باشد و خود باشد‪ .‬کم و زیادش و خوب و بدش‬ ‫را نمی خواهم خیلی رویش قسم بخورم و بگویم بهترین و زیاد است و‬ ‫حرف ندارد‪ .‬فقط می خواهم بگویم همان که هست به سنگینی سنگ‬ ‫آسیاب است که گاه بر سر شانه ات احساس می کنی تکان بخوری‬ ‫خورد شده ای‪ .‬اما اشتیاق و شاید هم اعتیاد به بودن با مخاطب برای‬ ‫ما روزنامه نگار جماعت چیزی اس��ت که بخش��ی از وجودمان شده‪.‬‬ ‫انگاری اگر از آدم دست به قلم این فرصت را بگیرند گویی دستش را‬ ‫قطع کرده اند‪ .‬نفس کش��یدن سخت و زندگی بی معنا می شود و ما‬ ‫می مانیم و حوض مان به قول قدما‪.‬‬ ‫نیاز بود تا باز سر جمع بشویم و سعی کنیم خود مان را بیابیم‪ .‬فرصت‬ ‫نفس کشیدن دوباره تا بازیابی شود در داشته ها و نداشته ها و برنامه‬ ‫ریزی در تیم کاری و مدیریتی تا بش��ود دوباره نشریه را به مخاطب‬ ‫برسانیم‪ .‬اما نشریه را در روزهای پر التهاب ایران در می آوریم‪ .‬روزهای‬ ‫مشکالت اقتصادی‪ ،‬افزایش نرخ دالر و کاهش توان مردم‪ ،‬روزهایی‬ ‫که «س��تار بهشتی» وبالگ نویس در زندان کشته شد و هنوز معلوم‬ ‫نش��ده چه کسی قاتل است‪« .‬نسرین ستوده» با شرف تمام هنوز در‬ ‫اعتصاب غذا اس��ت و به قول همسرش رضا خندان «از نظر حقوقی‬ ‫مفقود» ش��ده اس��ت‪ .‬ماه های پایانی رییس جمهوری جنجال ساز‬ ‫جمهوری اس�لامی اس��ت و خیزهای دوباره گروهی برای این پست‬ ‫و چشم هایی که در راه است‪ .‬زلزله زده هایی که از سرمای استخوان‬ ‫سوز آذربایجان در چادرها هنوز می لرزند و تحریم ها دارد شانه های‬ ‫کودکان��ی را که بیماری خاص دارند و دیگر دوا به آن ها نمی رس��د‬ ‫خورد می کند و خیلی ها هنوز پول شویی هایشان را در مالزی و ترکیه‬ ‫و کره ادامه می دهند‪ .‬روزهای سختی است برای روزنامه نگاری‪ ،‬نه؟‬ ‫قرار اس��ت فعلن نشریه را به شکل فصل نامه در بیاوریم‪ .‬هر سه ماه‬ ‫چکیده ای از مقاله ها و نوشته های منتخب هم کاران در یک شماره‬ ‫برای شما‪ .‬البته خوب کمی هم ایستادیم که یقین کنیم آقای اوباما هم‬ ‫نشسته بر کرسی ریاست جمهوری چهار سال آینده ‪.)-:‬‬ ‫در این شماره در حوزه های مختلف نوشته داریم‪ .‬از سیاست تا ورزش‪،‬‬ ‫از اجتماع تا هنر و فرهنگ‪ .‬معرفی کتاب و پشت جلد که از این پس‬ ‫کارتون خواهد بود‪.‬‬ ‫هر توضیحی اضافه بیش��تری اضافه است‪ ،‬بگذارید به روش سیاست‬ ‫مداران زیاده گویی نکنیم و به روایتی‪« :‬از تعارف کم کن و بر مبلغ افزا»‬ ‫گفتم مبلغ یاد یک چیز افتادم‪ .‬از این پس نش��ریه ‪ ۸۴‬صفحه ای را‬ ‫رویش قیمت هم زده ایم‪ .‬این قیمت دست یاری ما به سوی شماست‪.‬‬ ‫خودش کلی در هزینه ها کمک می کند اگر چه پوش��ش همه اش‬ ‫را نخواهد داد‪ .‬این طوری دل ما هم گرم است از هم دلی شما‪ .‬پس‬ ‫بگذارید به حساب این که می خواهیم خودمان را بیشتر به شما نزدیک‬ ‫احساس کنیم‪.‬‬ ‫پاییز رنگ زردش میهمان خانه ها ش��ده اس��ت‪ .‬به فال نیک بگیرید‬ ‫خزان را که‪:‬‬ ‫اگر با من نبودش هیچ میل‬ ‫صبوی من چرا بشکست لیلی‬ ‫و البته فکر می کنم هیچ ربطی هم به پاییز نداشت‪.‬‬


‫در گفت و گو با علی هریسچی حقوق دان‬

‫سیاست خارجی آمریکا و ایران در دور تازه‬ ‫باق��ی مانده و دولت ف��درال یک دولت بزرگ‌تری ش��ده و آمریکا را‬ ‫به عنوان یک کش��ور می‌شناس��ند نه به عنوان پنجاه کشور مستقل‪.‬‬ ‫ه��ر ایالتی که می‌برد‪ ،‬ی��ک رقمی را به آن اختصاص می‌دهند که بر‬ ‫اس��اس آمار‪ ،‬جمعیت و اهمیت آن ایالت در آمریکا است‪ .‬در مجموع‬ ‫هر نماینده‌ای که به ‪ 270‬الکتورال برسد‪ ،‬رییس جمهوری آمریکاست‪.‬‬ ‫از نظر تاریخی همیشه کسی که رای اکثریت را داشته این ‪ 270‬رای‬ ‫الکتورال را نیز داش��ته اس��ت‪ ،‬به غیر از دو بار‪ .‬به عنوان مثال جورج‬ ‫بوش در س��ال ‪ 2000‬رای کم‌تری داشت اما الکتورال را برد و رییس‬ ‫جمهوری آمریکا شد‪.‬‬

‫گفت و گو از اردوان روزبه‬ ‫شش��م نوامبر‪ ،‬ایالت «نیو همپ شایر» انتخابات آمریکا با زنگی آغاز‬ ‫شده‪ ۶۴ .‬سال است که انتخابات با زنگ در «دیکسویل ناچ» آغاز می‬ ‫شود‪ .‬ده رای به صندوق ریخته شد که پنج رای به آقای رامنی و پنج‬ ‫رای به آقای اوباما بود‪ .‬این شروع انتخاب بزرگ ریاست جمهوری در‬ ‫آمریکا است‪ .‬مردم در مرکزهای اخذ رای پنجاه ایالت قرار است رییس‬ ‫جمهوری این کشور را برای چهار سال دیگر انتخاب کنند‪ .‬این مارتن‬ ‫نفس گیر برای کاندیداهای ریاس��ت جمهوری پس از نزدیک به یک‬ ‫سال پر چالش امروز رفت تا به ثمر بنشیند‪.‬‬ ‫در براب�ر آقای الگور به دلیل داش�تن آرای الکتورال بیش‌تر‪،‬‬ ‫اگ��ر چه چه��ار کاندیدا از چه��ار حزب در انتخابات این دور ریاس��ت‬ ‫برنده شد‪ .‬درست است؟‬ ‫جمهوری ایاالت متحده شرکت می کنند اما بی شک رقابت بین دو‬ ‫کاندیدای جمهوری خواه‌‪ ،‬میت رامنی و دمکرات‪ ،‬باراک اوباما اس��ت‪ .‬در مجموع ‪ 200‬هزار رای کم‌تر داشت‪ .‬در کل آمریکا اگر قرار بود مانند‬ ‫رقابتی که با اعالم آرای چند ایالت کلیدی منتهی به برد باراک اوباما کشورهای دیگر رای اکثریت حساب شود‪ ،‬الگور برده بود‪.‬‬ ‫ی م�ردم تعیین کننده اس�ت یا رای‬ ‫ب�ا این احتس�اب آیا را ‌‬ ‫ش��د‪ .‬بنابر روایتی این انتخابات در تاریخ آمریکا پر هزینه ترین کارزار‬ ‫الکتورال؟‬ ‫بوده اس��ت‪ .‬بیش از دو و نیم میلی��ارد دالر هزینه های انتخاباتی دو‬ ‫کاندی��دا گران ترین انتخابات را در تاریخ آمریکا رقم زده اس��ت‪ .‬این رای الکت��ورال نمودی از رای اکثریت مردم در یک ناحیه مش��خص‬ ‫انتخاباتی است که چشم بسیاری چه در داخل و چه در خارج آمریکا به است‪ .‬به همین دلیل رای مردم مهم است اما در یک سری از ایالت‌ها‬ ‫ممکن اس��ت آرا وزن مشخص‬ ‫نتیجه آن دوخته شده‪.‬‬ ‫و برابری نداش��ته باشد و ممکن‬ ‫«علی هریسچی» حقوق دان در‬ ‫ادعا بر این است که اگر‬ ‫اس��ت در ایالت‌ه��ای نزدیک یا‬ ‫ایالت مریلند معتقد است‪« :‬به هر‬ ‫جمهوری‌خواه‌ها بر سر کار بیایند‬ ‫انتخاب‌های مهم نتیجه متفاوتی‬ ‫روی اگر دموکرات ها بر سر کار‬ ‫حکومت بسیار قوی‌تری از دولت‬ ‫را در انتخاب��ات داش��ته باش��ند‪.‬‬ ‫بمانند سیاس��ت مذاکره و ایجاد‬ ‫اسراییل خواهد بود و احتمال‬ ‫بنابراین سیس��تمی است که در‬ ‫فشار های اقتصادی ادامه خواهد‬ ‫بیش‌تری دارد که دولت آمریکا‬ ‫آمری��کا وجود دارد ام��ا این‌طور‬ ‫یافت در حالی که همان طوری‬ ‫نیست که حق رای کسی ضایع‬ ‫که جمهوری خ��واه ها گفته اند‬ ‫به آژان منطقه تبدیل شود و‬ ‫شده باشد‪ .‬می‌توان استدالل‌هایی‬ ‫در صورت انتخاب ش��دت عمل‬ ‫زمزمه‌های برگشت به سیاست‌های‬ ‫داش��ت که ه��ر ش��خص رای‬ ‫بیش��تری به خرج خواهند داد‪».‬‬ ‫تند‌روی بوش شنیده می‌شود‬ ‫برابری را ندارد اما اکثریت در هر‬ ‫این حقوق دان ایرانی بر این باور‬ ‫ایالتی تعیین می‌کند و براس��اس‬ ‫است که در حال حاضر هم طرف‬ ‫های ایرانی و هم طرف های دیگر منتظر نتیجه این انتخابات هستند اهمیت آن ایالت رییس جمهوری مشخص می‌شود‪.‬‬ ‫و بی شک پس از انتخابات دو هزار و دوازده آمریکا دنیا شاهد تحوالت بهترین نمونه برای مثال نیز انتخابات اتحادیه اروپا است که رای آلمان‬ ‫مهم‌تر از رای س��وئد خواهد ب��ود‪ .‬در آمریکا نیز رای تگزارس مهم‌تر‬ ‫تازه ای خواهد بود‪.‬‬ ‫الزم به اشاره است در حین این گفت و گو آقای اوباما با کسب ‪ ۲۷۳‬از نیوهمش��ایر اس��ت‪ .‬به همین خاطر این رسمی است که در آمریکا‬ ‫وجود دارد‪.‬‬ ‫رای الکترال برنده انتخابات ‪ ۲۰۱۲‬آمریکا شد‪.‬‬ ‫چه�ار کاندی�دا در انتخاب�ات امس�ال ش�رکت کردن�د که‬ ‫در همین مورد گفت و گویی با وی ترتیب دادم و از خواس��تم در این‬ ‫جدیدترین آن‌ها مسئله سیاست خارجی جمهوری‌خواه‌ها و‬ ‫مورد بیشتر توضیح دهد‪:‬‬ ‫در وضعیت موجود ارزیابی شما به عنوان کسی که در جریان‬ ‫انتخابات آمریکا هستید‪ ،‬نس�بت به این انتخابات چیست؟‬ ‫آرا نش�ان می‌دهد که کاندیداها نزدیک به یک‌دیگر حرکت‬ ‫می‌کنند‪ .‬وضعیت به چه صورت پیش خواهد رفت؟‬

‫از نظر آمار اوباما ش��انس بیش‌تری دارد چون هیچ یک از ایاالتی که‬ ‫اوباما نمی‌توانست ببرد همه را برده و آن‌هایی که رامنی شانس بردن‬ ‫در آن ایاالت را داشت‪ ،‬نتوانسته ببرد‪ .‬اوباما در دو ایالت از سه ایالتی که‬ ‫تاثیر‌گذار هس��تند‪ ،‬جلو است و رامنی حتمن باید هر سه ایالت را ببرد‪.‬‬ ‫بنابراین پیش‌بینی من این است که اوبا‌ما ببرد‪.‬‬

‫دو دس�ته رای در انتخابات آمریکا مطرح می‌ش�ود‪ .‬بخشی‬ ‫آرای معمول و مردمی و بخش�ی آرای الکتورال است‪ .‬روش‬ ‫انتخابات در ایالت متحده به چه ترتیبی است؟‬

‫بحث تاریخی دارد‪ .‬وقتی سیزده کشور اولیه که ایالت متحده را تشکیل‬ ‫دادند‪ ،‬می‌خواستند قدرت‌های‌شان در دولت مرکزی بسته به قدرت و‬ ‫اهمیت‌شان باشد‪ ،‬برای هر ایالت یک رقمی تعیین کردند تا براساس‬ ‫آن نفوذشان را در دولت مرکزی حفظ کنند‪ .‬به همین خاطر این رسم‬

‫دموکرات‌ها ست‪ .‬اگر فرض کنیم که قرار باشد دموکرات‌ها‬ ‫بر س�ر کار باش�ند‪ ،‬فک�ر می‌کنید چه تغییری در سیاس�ت‬ ‫خاور‌میانه‌ی ایاالت متحده به خصوص در مورد ایران پیش‬ ‫خواهد آمد؟‬

‫من فکر می‌کنم همین روند انجام می‌شود و همین سیاست‌های دولت‬ ‫حاضر برای ایران و خاور‌میانه تکرار خواهد شد‪ .‬چون سیاست منطقی‌تر‬ ‫و قوی‌تری اس��ت‪ .‬تغییراتی که در این چهارسال بدون توپ و تفنگ‬ ‫انجام شد بسیار وسیع‌تر از تغییراتی بود که دولت بوش با جنگ انجام‬ ‫داد‪ .‬مثلن بهار عربی را داشتیم و شرایطی که در ایران وجود دارد نشان‬ ‫می‌دهد که سیاست خارجی آمریکا در چهار سال گذشته بسیار قوی‌تر‬ ‫از جمهوری‌خواهان‌ش��ان انجام داده است‪ .‬تا یک سال آینده تفاوتی‬ ‫در گره بسته شده ایران به وجود می‌آید‪ .‬تصمیم نهایی و محکم را تا‬ ‫زمانی که انتخابات تمام نشده نمی‌گیرد‪ .‬نه اسراییل حاضر به اقدامی‬ ‫اس��ت که آمریکا نخواهد در شش ماه گذشته و نه ایران حاضر است‬ ‫ریسکی کند و با دولتی که در حال گذار است وارد مذاکره شود‪ .‬اتفاقی‬ ‫که بر س��ر یاس��ر عرفات افتاد وقتی که کلینتون در سال آخر رییس‬

‫جمهوریش سعی می‌کرد دوستی را ایجاد کند و مذاکرات ناتمام ماند‪.‬‬ ‫به نظر می‌رس��د روند مثبت و تکاپوی جدیدی بعد از این انتخاب به‬ ‫وجود بیاید و همین سیاست‌ها با پشتوانه قوی‌تری دنبال شود‪.‬‬

‫بنابر نظر ش�ما چه جمهوری‌خواه‌ها و چه دموکرات‌ها اگر بر‬ ‫سر کار باشند‪ ،‬سیاست‌ها همین خواهد بود اما این سوال به‬ ‫وجود می‌آید که اگر فرض کنیم جمهوری‌خواه‌ها بر س�ر کار‬ ‫بیایند چه خواهد شد؟‬

‫ادعا بر این است که اگر جمهوری‌خواه‌ها بر سر کار بیایند حکومت بسیار‬ ‫قوی‌تری از دولت اسراییل خواهد بود و احتمال بیش‌تری دارد که دولت‬ ‫آمریکا به آژان منطقه تبدیل شود و زمزمه‌های برگشت به سیاست‌های‬ ‫تند‌روی بوش شنیده می‌شود‪ .‬به خاطر این‌که تا االن ادعای رامنی این‬ ‫بوده که با سیاست‌های نظامی بر علیه ایران موافق است و اگر اسراییل‬ ‫این تصمیم را بگیرد که بخواهد به مراکز اتمی ایران حمله کند‪ ،‬آمریکا‬ ‫ه��م از آن دنباله‌روی خواهد کرد‪ .‬در حالی که اگر دموکرات‌ها باش��ند‬ ‫مصالح آمریکا ارجح اس��ت اما در زمان جمهوری‌خواه‌ها به این ترتیب‬ ‫خواهد بود که مصالح اسراییل ارجح خواهد بود‪ .‬بزرگ‌ترین تغییری که‬ ‫وجود دارد بحث سوریه است و آمریکا باز هم معتقد است که زور نظامی‬ ‫و اتفاقی که با لیبی افتاد را باید با سوریه تکرار کنند و نباید بگذارند به‬ ‫این ترتیب بشار اسد بتواند آزادانه تا این حد فعالیت کند و باید فشارها‬ ‫بر روی بشار اسد بیاید‪ .‬هم‌چنین مشکالتی با چین و شوروی نیز وجود‬ ‫دارد‪ .‬به هر حال اگر جمهوری‌خواهان روی کار بیایند‪ ،‬سیاست خارجی‬ ‫آمریکا‪ ،‬سیاست تقابلی‌تری خواهد بود‪.‬‬

‫ب�ا توجه به این‌که نس�بت به سیاس�ت داخل�ی آمریکا نیز‬ ‫ش�ناخت داری�د‪ ،‬آیا فک�ر می‌کنید ب�رای م�ردم آمریکا نیز‬ ‫این مس�ئله حساسیت‌بر‌انگیز هس�ت که سیاست خارجی‬ ‫جمهوری‌خواهان ممکن اس�ت هزینه بیش‌تری برای مردم‬ ‫ایالت متحده داشته باشد؟‬

‫اکثریت مردم طرف‌دار سیاست خارجی اوباما هستند‪ .‬به این خاطر که‬ ‫جنگ‌زده ش��دند و دوست ندارند دولت آمریکا دوباره وارد جنگ شود‪.‬‬ ‫جنگ افغانستان هنوز در جریان است و لطمات جنگ عراق نیز هنوز‬ ‫در جامعه آمریکا دیده می‌ش��ود‪ .‬در نظر‌سنجی برابر سیاست خارجی‬ ‫باالی ‪ 10‬درصد مردم آمریکا طرف‌دار اوباما هستند‪.‬‬

‫فکر می‌کنید ب�ا تعابیر و بازخوردهایی ک�ه تاکنون از دولت‬ ‫ایران داش�تید‪ ،‬آیا فکر می‌کنید در ص�ورت بقای یک دولت‬ ‫دموکرات که سیاس�تی میانه‌رو و بر مبنای میز مذاکره را با‬ ‫دولت ایران داش�ته‪ ،‬ایران تغییری در سیاست‌های خارجی‬ ‫خود خواهد داشت؟‬

‫ما در چند ماه آینده یتغییر مهمی را در ایران نیز پیش رو داریم و آن هم‬ ‫انتخابات ایران است‪ .‬اما اگر شانس مذاکره‌ای باشد در این راستا شانس‬ ‫بیش‌تری وجود دارد تا این‌که جمهوری‌خواهان وارد قدرت ش��وند‪ .‬اگر‬ ‫جمهوری‌خواهان وارد شوند این فشار‪ ،‬فشار کاذب است به خاطر این‌که‬ ‫جمهوری‌خواهان با گروه‌های نفتی و نظامی در تماس هس��تند سعی‬ ‫می‌کنند بحث تحریم‌ها را بیش‌تر نکنند و راه‌های مذاکرات اقتصادی‬ ‫را با ایران باز کنند و فشارشان روراست و تاثیر‌گذار مانند فشارهایی که‬ ‫دولت اوباما ایجاد کرده نخواهد بود‪ .‬اگر دموکرات‌ها وارد قدرت شوند و‬ ‫اگر ایران هم به این نتیجه برسد که دوستی را انجام دهد‪ ،‬همه چیز مهیا‬ ‫است‪ .‬اما متاسفانه ایران یک تایمری دارد و آن هم تایمر اتمی است که‬ ‫تا یک سال‌ونیم آینده که و از نظر تکنولوژی و اورانیوم غنی شده به حد‬ ‫نصاب برسد‪ ،‬وقت دارد که مذاکره کند‪ .‬به هر حال من یک تغییر مهم‬ ‫را در یک سا ‌لو‌نیم دیگر در روابط بین ایران و آمریکا می‌بینم امیدوارم‬ ‫از طریق دموکرات‌ها و با گفت‌وگو باشد تا این‌که از طریق حمله به ایران‬ ‫و جمهوری‌خواه‌ها صورت بگیرد‪.‬‬

‫‪3‬‬


‫نگاهی به منشور پیش‌نهادی شورای ملی برای برگزاری انتخابات آزاد‬

‫انتخاباتآزاد‬

‫دکتر عبدالستار دوشوکی‬ ‫بعد از ماه‌ها تالش و رایزنی‌های فراوان متن نهایی (نسخه شماره‬ ‫‪ )۴۰‬منش��ور پیش‌نهادی ب��رای جلب امضا هم‌وطن��ان و دعوت‬ ‫همگانی جهت برپایی ش��ورای ملی ب��رای انتخابات آزاد مجلس‬ ‫موسس��ان و بس��یج عمومی و آغاز کارزار فراگیر و سازمان یافته‬ ‫جهت شکستن مقاومت نظام در برابر رسیدن به حاکمیت مردم بر‬ ‫مردم‪ ،‬منتش��ر شد‪ .‬این فراخوان دو صفحه‌ای که در سایت موقت‬ ‫فراخوان ملی منتش��ر شده اس��ت از منظر تئوری و کاربرد عملی‬ ‫حائز نکاتی مهمی اس��ت که مس��تلزم فراگشایی و کالبد شکافی‬ ‫می باش��د‪ ،‬که در این نوشتار موجز بطور مختصر به آن‌ها خواهم‬ ‫پرداخت‪ .‬قبل از پرداختن به نکات مطروحه و باورهای اصولی درج‬ ‫شده در فراخوان پیش‌نهادی‪ ،‬الزم است تاکید کنم که خوشبختانه‬ ‫مراعات پروسه کثرتگرایی و شمولیت عمومی از یکسو و شفافیت‬ ‫در عملکرد و رایزنی با ش��خصیت ها و جریانات متعدد سیاس��ی‬ ‫از سوی دیگر‪ ،‬دو خصوصیت مثبت و‬ ‫ب��ارز روند کار پیش‌نهاد دهندگان این‬ ‫فراخوان تا به امروز بوده است‪ .‬اگرچه‬ ‫این فراخوان نیز مانند هر فراخوان و یا‬ ‫منشور پیش‌نهادی دیگری به احتمال‬ ‫زیاد مورد پرس��ش و استفسار مشروع‬ ‫هموطنان و احتما لن مورد اس��تنطاق‬ ‫تخریبی س��ربازان گمن��ام امام زمان‬ ‫تحت عناوین و پوشش های مختلف‬ ‫قرار خواه��د گرفت‪ .‬با توجه به حبس‬ ‫و سرکوب فعاالن سیاسی درونمرزی‬ ‫و بحران ش��دید اقتص��ادی و مالی در‬ ‫درون کش��ور و هم‌چنین خطر حمله‬ ‫محتمل خانمانس��وز نظام��ی بر علیه‬ ‫کشور و پیامدهای ویرانگر آن‪ ،‬بنده در‬ ‫مورد ضرورت «اظهر من الشمس»‪،‬‬ ‫مبرم وتاریخی انس��جام اپوزیسیون و‬ ‫تش��کیل نوعی ائتالف در قالب یک شورا و یا کنگره ملی فراگیر‬ ‫جهت تاثیرگزاری بر روند اوضاع در راستای منافع ملی‪ ،‬قلم فرسائی‬ ‫نخواهم کرد‪ .‬زیرا سرمه کشیدن بر چشم های بی بصیرت را عملی‬ ‫بی فرجام می پندارم‪ .‬امضا کنندگان فراخوان شانزده اصل یا مخرج‬ ‫مش��ترک را برای هم‌کاری در راس��تای تشکیل ش��ورای ملی و‬ ‫انتخابات آزاد برای مجلس موسسان پیش‌نهاد می کنند‪ .‬اینجانب‬ ‫بطور اختصار به ده پرسش ممکن و رفع ابهامات محتمل خواهم‬ ‫پرداخت‪:‬‬ ‫انتخابات آزاد در نظام جمهوری اسالمی؟‬ ‫یکی از س��واالت مشروع و تردید برحق هموطنان که باید با سعه‬ ‫صدر و روش��ن‌گری ش��فاف به آن پرداخت در مورد زمان‪ ،‬شرایط‬ ‫و چگونگی نحوه برگ��زاری انتخابات آزاد و مجریان و ناظران آن‬ ‫می باش��د‪ .‬متاسفانه این مقوله «اول مرغ و یا تخم مرغ» طوالنی‬

‫‪4‬‬

‫و غامض می باش��د‪ .‬در نتیجه از ن��گاه «عالم نمائی» و تئوریک‬ ‫وارد جزییات آن نمی ش��وم‪ .‬اما الزم اس��ت از منظر کاربرد عملی‬ ‫و رد تئوری های ش��کاکیون و «دایی جان ناپلئون»های محتمل‬ ‫توضیحات مختصری داده شود‪ .‬انتخابات آزاد در چارچوب فراخوان‬ ‫معنی حقوقی و عملی خاص خود را دارد‪ .‬همان‌گونه که حقوق بشر‬ ‫در چارچوب یک منش��ور قانونی و بین المللی تعریف شده است و‬ ‫معنی خاص خود را دارد و تفسیر بردار نیست و این‌که همه فعاالن‬ ‫حقوق بشری به آن تمسک می جویند‪.‬‬ ‫انتخاب��ات آزاد‪ ،‬س��الم و آزادانه مطروح��ه در فراخوان نیز مفهوم‬ ‫حقوقی و کاربرد عملی خاص خود را دارد که با پیروی از ماده ‪۲۱‬‬ ‫بیانیه (منشور) جهانی حقوق بشر و اعالمیه ‪ ۱۵۴‬نشست شورای‬ ‫بین المجالس تعریف شده است‪ .‬حکومت ایران و مجلس شورای‬ ‫اسالمی اعالمیه ‪ ۱۵۴‬نشست شورای بین المجالس ( مصوبه ‪۲۶‬‬ ‫مارس س��ال‪ ۱۹۹۴‬در پاریس) را امضا کرده اند و باید به آن پایبند‬

‫باشند‪ ،‬اگرچه در عمل نیستند و آن را همانند دیگر قوانین و معاهده‬ ‫های بیش��مار بین المللی روزانه نقض م��ی کنند‪ .‬اما نمی‌توان با‬ ‫اس��تناد به نقض مکرر منشور جهانی حقوق بشر توسط جمهوری‬ ‫اس�لامی‪ ،‬به فعاالن حقوق بشر ایراد گرفت که خواسته های آنها‬ ‫غیر عملی و آب در هاون کوبیدن است‪.‬‬ ‫سازمان ها و نهادهای بین‌المللی می توانند و باید از خواسته های‬ ‫قانونی ما نظیر «رفع تبعیض»‪« ،‬رعایت حقوق بشر»‪ ،‬و «انتخابات‬ ‫آزاد» حمای��ت کنند‪ .‬زیرا جمهوری اس�لامی ای��ن معاهده ها و‬ ‫منشورهای بین المللی را امضا کرده است و از دریچه قوانین بین‬ ‫المللی متعهد به اجرای آنها است‪ .‬در نتیجه شعار ما یک خواست‬ ‫اساسی‪ ،‬مش��روع و «قانونی» می باشد که می‌تواند فعاالن داخل‬ ‫کش��ور را حول محور آن بسیج کرده و از حمایت مشروع و شفاف‬ ‫نهاد‌های بین‌المللی نیز برخوردار ش��د‪ .‬جمهوری اسالمی هر گز‬ ‫تن به اجرای انتخابات آزاد‪ ،‬س��الم‪ ،‬و عادالنه هم‌راه با مش��ارکت‬

‫همه ایرانیان و س��ازمان‌ها و احزاب به اصطالح معارض و معاند‪،‬‬ ‫تحت نظارت نهادهای جهانی بی طرف مانند سازمان ملل متحد و‬ ‫شورای بین المجالس به منظور انتخاب نمایندگان مردم در مجلس‬ ‫موسسان‪ ،‬نخواهد داد‪ .‬فراخوان نیز بصورت شفاف و صریح راه را‬ ‫برای ایجاد هرگونه توهم و تردید در ذهن هموطنان مس��دود می‬ ‫کند‪ .‬فراخوان امکان برگزاری یک انتخابات آزاد ‪ ،‬سالم و عادالنه‬ ‫در نظام جمهوری اسالمی را ناممکن می داند و صریحن تاکید می‬ ‫کن��د‪« :‬تصور این‌که می‌توان این نظام را از راه برگزاری انتخابات‬ ‫نمایش��ی و بطور تدریجی اصالح کرد‪ ،‬توهمی باطل اس��ت»‪ .‬در‬ ‫نتیجه شعار محوری «انتخابات آزاد» بعنوان حق بنیادین «حاکمیت‬ ‫مردم بر مردم» می تواند برای بسیج مردم داخل کشور هم تاکتیک‬ ‫مبارزاتی باشد و هم استراتژی مورد توافق همگانی! نکته مهم آخر‬ ‫این‌که انتخابات آزاد برای تشکیل مجلس موسسان است و فقط در‬ ‫شرایطی برگزار خواهد شد که همه موانع غیر دمکراتیک در تئوری‬ ‫و عمل بر طرف شده باشند‪.‬‬ ‫شورای ملی در داخل و یا خارج از ایران؟‬ ‫خیزش اخی��ر مردم برای احقاق حق حاکمی��ت خویش از طریق‬ ‫صن��دوق رای آزاد در قال��ب جنبش س��بز‪ ،‬و واکنش رژیم بیانگر‬ ‫چندین فاکت مهم سیاس��ی و گریزناپذیر اس��ت‪ .‬اول اینکه مردم‬ ‫داخل کشور نقش اساسی را در ایجاد تغییرات بر عهده دارند‪ .‬دوم‪:‬‬ ‫نیروهای سیاسی برونمرزی فقط‬ ‫م��ی توانند به عنوان س��ربازان‬ ‫پشت جبهه به مردم داخل کشور‬ ‫که در خط مقدم کارزار قرار دارند‬ ‫کمک کنند‪ .‬سوم اینکه سرکوب‬ ‫فعاالن شناخته شده جنبش سبز‬ ‫و حذف و حبس رهبران نمادین‬ ‫جنب��ش س��بز از جمل��ه آقایان‬ ‫موس��وی و کروبی نشان داد که‬ ‫رژی��م وجود به اصطالح «س��ر‬ ‫مار» را در داخل کش��ور تحمل‬ ‫نخواهد کرد و با قاطعیت کامل‬ ‫آن را از بدنه جدا خواهد نمود‪ .‬در‬ ‫نتیجه امکان برپایی شورای ملی‬ ‫در درون کشور عملی نیست‪ .‬اما‬ ‫با حفظ مکانیس��م های امنیتی‪،‬‬ ‫بس��یاری از فع��االن و رهبران‬ ‫مخالف درون‌مرزی می توانند و باید اعضای موثر و تاثیرگزار این‬ ‫شورا باشند‪.‬‬ ‫جایگاه بقیه نیروهای سیاسی در درون شورای ملی؟‬ ‫شورای ملی همان‌گونه که اسم آن نمایان است‪ ،‬باید فراگیر‪ ،‬ملی‬ ‫و کثرتگرا باش��د‪ ،‬تا بتواند در پروسه عمل مقبولیت‪ ،‬مشروعیت و‬ ‫جای‌گاه ملی خود را کس��ب کند‪ .‬ت��ا به امروز پیش‌نهاد دهندگان‬ ‫ناهمگن فراخوان با بسیاری از طیف های سیاسی‪ ،‬شخصیت ها و‬ ‫فعاالن مدنی گفتگو کرده اند‪ .‬اگرچه مشکالت تاریخی ـ سیاسی‪،‬‬ ‫ایدئولوژیک و گاهن روحی و روانی بخش هایی از اپوزیسیون تا به‬ ‫اکنون ایجاد یک ائتالف ش��فاف‪ ،‬ملی و کثرتگرا را ناممکن کرده‬ ‫اس��ت‪ .‬بنده سال‌ها پیش به این معضل مهم اپوزیسیون در مقاله‬ ‫ای جداگانه پرداخته بودم‪ .‬وانگهی باید با واقع‌گرایی این حقیقت‬ ‫تلخ را باور کرد که بعد از تجربه ‪ ۲۲‬بهمن سال ‪ ۱۳۵۷‬و زخم های‬


‫متعاقب آن‪ ،‬امکان حضور «همه» در کنار یک‌دیگر و به اصطالح‬ ‫«همه با هم» ‪ ،‬حداقل در ش��رایط فعلی‪ ،‬وج��ود ندارد‪ .‬مضاف بر‬ ‫این‌که متاسفانه در بین اپوزیسیون محدود جریانات و یا شخصیت‬ ‫های سیاسی وجود دارند که خود را مرکز ثقل جهان می پندارند و‬ ‫معتقد هستند «گر چرخ به کام من نگردد کاری بکنم تا نگردد»‪،‬‬ ‫وجود دارند‪ .‬اما بهر روی اینک امکان هم‌س��ویی و هم‌دلی بخش‬ ‫وسیعی از هم‌وطنانی (به‌خصوص نسل جوان و اکثریت خاموش)‬ ‫که قلب‌شان‪ ،‬بدور از خودمحوری‪ ،‬برای آزادی و بهروزی ایران می‬ ‫طپد‪ ،‬فراهم آمده است‪.‬‬ ‫اصالح طلبان‪ ،‬جنبش سبز و شورای ملی؟‬ ‫همان‌گونه که اپوزیس��یون برانداز برون‌مرزی یک‌پارچه نیست و‬ ‫طیف ه��ای مختلف و بعضن متض��ادی در آن وجود دارد‪ ،‬طیف‬ ‫اص�لاح طلبان را نیز نمی توان با یک قلم و آب‌رنگ مش��خص‬ ‫ن��گاره برداری کرد‪ .‬اصالح طلبان حکومتی حاضر نخواهند ش��د‬ ‫امضای خود را زیر منشور پیش‌نهادی بگذارند‪ .‬اما اصالح طلبانی‬ ‫ک��ه التزام عملی (و نه فقط کالمی) ب��ه اصل «میزان رای ملت‬ ‫است» دارند‪ ،‬باید از خواسته «انتخابات آزاد» حمایت کنند‪ .‬فراخوان‬ ‫تصریح می‌کند که رژیم جمهوری اس�لامی اصالح پذیر نیست‪.‬‬ ‫بیش از پانزده سال تجربه و امید به اصالحات‪ ،‬ده‌ها کشته اخیر و‬ ‫صدها زندانی اصالح طلب بیانگر این واقعیت تلخ اس��ت که رژیم‬ ‫جمهوری اس�لامی اصالح بردار نیست! فراخوان نیز این واقعیت‬ ‫انکار ناپذیر را تصریح کرده اس��ت‪ .‬اما این اختالف نظری و یا حتا‬ ‫عملی نباید باعث عدم ایجاد توافق بر روی اصل مهم و مشترک‬ ‫یعن��ی حق انتخاب آزاد مردم برای گزینه «اصالحات تدریجی» و‬ ‫یا گزینه «تغییرات بنیادین» از طریق صندوق رای‪ ،‬بشود‪ .‬اساس‬ ‫جنبش س��بز «رای من کجاست؟» است‪ .‬در نتیجه فراخوان برای‬ ‫«انتخابات آزاد» جهت تشکیل مجلس موسسان دقیقن در راستای‬ ‫احقاق حق بنیادین ملت ایران و خواس��ت اصلی مردمی است که‬ ‫جنبش سبز را بوجود آوردند‪.‬‬ ‫آشتیملیومبارزهمدنیـسیاسیبدورازخشونت؟‬ ‫خش��ت‌های اولیه نظام جمهوری اسالمی بالفاصله از همان بدو‬ ‫تولد‪ ،‬بر روی انتقام‌جویی‪ ،‬اعدام و ریختن خون بنا ش��د‪ .‬در نتیجه‬ ‫خشت اول چون نهد معمار کج‪ ،‬تا ثریا می رود دیوار کج! فراخوان به‬ ‫درستی تاکید بر طرد خشونت و نفی انتقام جویی در جهت استقرار‬ ‫دموکراس��ی و حقوق بشر مبتنی بر منش��ور جهانی حقوق بشر و‬ ‫کنوانسیون‌ها و میثاق‌های الحاقی آن دارد‪ .‬در فراخوان از مسئولین‬ ‫حکومتی‪ ،‬نظامی و امنیتی دعوت شده تا در راستای آشتی ملی به‬ ‫آغوش پر مهر مردم ایران بازگردند‪ .‬آیا چنین واقعه ای امکانپذیر و‬ ‫یا واقع‌گرایانه است یا نه‪ ،‬به‌عقیده بنده نمی توان مطلق‌گرایی کرد‪.‬‬ ‫اما پایبندی به اصل عدم خشونت دارای بیش‌ترین ضرورت است‪.‬‬ ‫مخالفت با هر گونه اقدام نظامی علیه ایران؟‬ ‫اصرار مکرر رهبران جمهوری اس�لامی بر محو کامل اسراییل از‬ ‫صفح��ه روزگار و تقابل پرخرج رژیم با آژانس اتمی بین‌المللی در‬ ‫مورد برنامه هس��ته‌ای پرخرج و مخاطره آمیز‪ ،‬خطر حمله فاجعه‬ ‫بار نظامی اسراییل و متحدانش بر علیه تاسیسات هسته‌ای و زیر‬ ‫ساخت‌های ارتباطاتی‪ ،‬نظامی و حتا اقتصادی کشور‪ ،‬را دو چندان‬ ‫کرده است‪ .‬پافش��اری عمدی رژیم بر روی غنی سازی با غلظت‬ ‫باال و نابودی اس��راییل‪ ،‬علیرغم آگاهی کامل به عواقب احتمالی‬ ‫آن‪ ،‬بیانگر این واقعیت تلخ است که رژیم عملن از این «رویارویی‬

‫مقدس» اس��تقبال می‌کند‪ ،‬یا حداقل از آن گریزان نیست‪ .‬تئوری‬ ‫جنگ با ش��یاطین بزرگ و کوچک بمثابه «نعمت الهی» از همان‬ ‫آغاز جنگ با عراق نهادینه شده است و احتیاجی به توضیح و تفسیر‬ ‫بیش‌ت��ر ندارد‪ .‬در نتیجه هماهنگی و ائتالف برای مقابله با جنگ‬ ‫افروزان از هر دو طرف و مخالفت با حمله نظامی یک وظیفه ملی‬ ‫و انسانی است؛ و نباید بعنوان نظاره گر منفعل تسلیم وقایع شد!‬ ‫سکوالریسم ( جدایی نهاد دین از نهاد حکومت)؟‬ ‫اصل شش��م فراخوان تاکید ب��ر جدایی دین از حکومت و تضمین‬ ‫آزادی همه ادیان و باورها دارد‪ .‬علیرغم همسویی اکثریت نیروهای‬ ‫سکوالر و گنجاندن این باور بنیادین در کنار اصول مشترک دیگر‪،‬‬ ‫پاره محدودی از جریانات که بر سکوالریسم اصرار می ورزند تا به‬ ‫امروز این منشور را امضا نکرده اند‪ ،‬که خود جای بسی تعجب و‬ ‫پرس��ش های فراوان اس��ت‪ ،‬که پرداختن به آن‌ها از حوصله این‬ ‫«نگاه مختصر» خارج اس��ت‪ .‬اگرچه متاسفانه تعداد بسیار اندکی‬ ‫از آنه��ا تمایز موضوعی بین «سکوالریس��م» ‪« ،‬فدرالیس��م» و‬ ‫«خودرائیسم» قائل نیستند‪ .‬بهر روی شرح این هجران و این سوز‬ ‫جگر این زمان بگذار تا وقت دگر‪.‬‬ ‫رفع تبعیضات جنسی‪ ،‬دینی‪ ،‬قومی‪ ،‬زبانی و غیره؟‬ ‫رژیم جمهوری اسالمی بر اساس تبعیضات قانونی و فراقانونی بنا‬ ‫شده است‪ .‬تبعیض جنسی‪ ،‬قومی‪ ،‬زبانی و مذهبی و دینی و غیره‬ ‫در نظام جمهوری اسالمی نهادینه شده اند‪ .‬به همین دلیل اصول‬ ‫‪ ۱۱ ،۹ ،۶ ،۳ ،۱‬و ‪ ۱۵‬فراخوان بر رفع تبعیض‪ ،‬احیای برابری‪ ،‬عدالت‬ ‫و مساوات تاکید می ورزند‪ .‬تقریبن اکثریت قاطع ایرانیان آزادی‌خواه‬ ‫با رفع تبعیض بر عیله زنان‪ ،‬ادیان و دگراندیش��ان موافق و هم آوا‬ ‫می باشند‪ .‬اما در مورد استراتژی راه‌بردی و ساختاری نفی تبعیض‬ ‫قومی‪ ،‬فرهنگی و زبانی و احقاق حقوق اقوام و ملیت های ایرانی در‬ ‫چارچوب تمامیت ارضی ایران متفق القول نیستند‪ ،‬که در پارگراف‬ ‫زیر به آن خواهم پرداخت‪.‬‬ ‫فدرالیسم و ساختار حاکمیت غیر متمرکز؟‬ ‫این منشور بیش از هر توافق‌نامه‪ ،‬سند و منشور دیگری در طی ‪۳۳‬‬ ‫سال گذشته بر حاکمیت غیر متمرکز و تقسیم قدرت بین بخش‬ ‫های مختلف کشور و ایجاد نهادهای دمکراتیک محلی و انتخاب‬ ‫مسئولین محلی جهت اداره امور سیاسی‪ ،‬اقتصادی‪ ،‬اجتماعی‪ ،‬و‬ ‫فرهنگی مناطق مختلف ایران‪ ،‬تاکید دارد‪ .‬اگر مس��ئولیت های‬ ‫اصلی دولت مرکزی را که در اصل ‪ ۱۱‬فراخوان تصریح شده اند‬ ‫( و قاعدتن مسئولیت های دولت های محلی) را مورد بررسی و‬ ‫واکاوی قرار بدهیم‪ ،‬بعقیده من این نوع ساختار غیر متمرکز حتا از‬ ‫سیستم اداری کشورهای فدرال و دمکراتیک نظیر آلمان‪ ،‬آمریکا‬ ‫و حتی سیس��تم غیر متمرکز بریتانیا ب��رای مدافعان حقوق اقوام‬ ‫و «ملی��ت های» ایرانی مطلوبتر و پیش‌رفته تر اس��ت‪ .‬آن‌هایی‬ ‫ک��ه زیر قطع‌نامه‌ها و یا توافق نامه‌ه��ای گردهمایی‌های که در‬ ‫آن هیچ‌گونه اش��اره معناداری در مورد حق��وق اقوام و ملیت ها‬ ‫نشده است‪ ،‬را امضا می‌کنند‪ ،‬باید در صورت امتناع از امضای این‬ ‫منشور پاسخ‌گو باشند‪ .‬زنده یاد «دکتر عبدالرحمان قاسملو» رهبر‬ ‫فقید حزب دمکرات کردس��تان زمانی می‌گفت‪ :‬حق ما را بدهید‪،‬‬ ‫مهم نیس��ت چه اس��می بر روی آن می گذارید ـ خودمختاری‬ ‫یا خودگردانی یا هر اس��م دیگری! مهم محتوا اس��ت و نه اسم‬ ‫ظاهری آن‪ .‬حال چرا اصرار بر واژه یعنی «فدرالیس��م» از وصول‬ ‫«محتوا» بسیار مهم تر شده است‪ ،‬خود داستان دیگری است که‬

‫شرح آن مثنوی هفتاد من کاغذ را می طلبد‪.‬‬ ‫رفران�دوم ب�رای تعیی�ن ن�وع نظ�ام ( پادش�اهی‬ ‫مشروطه پارلمانی یا جمهوری دمکراتیک)؟‬ ‫در یک انتخابات آزاد‪ ،‬سالم و عادالنه همه (حتا طرفداران جمهوری‬ ‫اس�لامی و یا نظام تک حزبی کمونیستی) حق دارند که به نظام‬ ‫مورد عالقه خود آزادان��ه رای بدهند‪ .‬در نتیجه هیچ‌گونه توافق و‬ ‫یا ع��دم توافق بر نوع نظام آینده در فراخ��وان وجود ندارد‪ .‬توافق‬ ‫فقط و فقط بر «ح��ق انتخاب آزادانه» برای همه و رعایت اصول‬ ‫و باورهای ش��انزده‌گانه مکتوب در منشور می باشد و بس! تاکید‬ ‫و توافق مش��ترک ما باید بر روی محتوای پارلمانی و دمکراتیک‬ ‫نظام باشد‪ ،‬وگرنه در تاریخ کشور ما نظام های سلطنتی مستبد و‬ ‫اینک جمهوری مستبد بوده و هستند‪ .‬وانگهی اگر نگاهی به دور و‬ ‫اطراف خود بیفکنیم‪ ،‬و نظام های سلطنتی نظیر اردن و مراکش و‬ ‫جمهوری های موروثی نظیر سوریه‪ ،‬لیبی‪ ،‬مصر‪ ،‬تونس‪ ،‬پاکستان‬ ‫و یمن را مالک عمل قرار بدهیم‪ ،‬به این نتیجه می‌رسیم که هیچ‬ ‫نظامی به‌دلیل ش��کل ظاهری خود ح��ق انحصاری حمله به نوع‬ ‫نظام دیگری را ندارد‪ .‬دمکراس��ی یعنی احترام به حق دیگران حتا‬ ‫حق مخالفان‪ .‬ولی متاسفانه قبح دیکتاتورمنشی و خودمحوری رقت‬ ‫انگیز فردی و سازمانی در بین بخش بسیار کوچکی از اپوزیسیون‬ ‫از بین رفته است‪ ،‬که خوشبختانه اینان در بین جمهوریخواهان و‬ ‫طرفداران نظام سلطنتی در اقلیت بسیار ناچیزی هستند‪.‬‬ ‫کالم آخر‪ ،‬گام اول‬ ‫م��ا ایرانی��ان در این برهه تاریخی و خطیر از سرنوش��ت آش��فته‬ ‫کش��ورمان باید با س��عه ص��در و درایت و خونس��ردی و امید به‬ ‫آینده‪ ،‬وبدور از خودمحوری‪ ،‬اما با هوش��یاری کامل‪ ،‬با این منشور‬ ‫پیش‌نهادی برخوردی مثبت و «نیک بینانه» داشته باشیم‪ .‬در طی‬ ‫روزها و هفته های آینده به احتمال زیاد ش��خصیت های فراوانی‬ ‫از آن حمای��ت خواهند کرد‪ .‬کمیت��ه هماهنگی که وظیفه ای جز‬ ‫تدارکات لجستکی‪ ،‬رایزنی و تکوین و انتشار منشور نداشته و ندارد‪،‬‬ ‫مجموعه ای موقتی از سازمان های داوطب نامتجانس و ناهمگن‬ ‫اس��ت که به تدریج به هم پیوستند‪ ،‬و قبل از تشکیل گردهمایی‬ ‫برای شورای ملی نیز منحل خواهد شد‪ .‬اگرچه اکثریت سازمانها و‬ ‫شخصیت های داوطلب در کمیته هماهنگی و حامیان این منشور‬ ‫یا جمهوریخواه هستند و یا اصراری بر تعیین نوع نظام ندارند‪ ،‬اما‬ ‫هی��چ جریان و یا طیفی ادع��ای مالکیت‪ ،‬قیومیت و یا تولیت این‬ ‫«حرکت» و یا «کارزار» برای تشکیل شورای ملی را ندارد‪ .‬وانگهی‬ ‫بس��یاری از جریانات سلطنت طلب و مش��روطه خواه نظیر حزب‬ ‫مشروطه ایران تا کنون منشور را امض‌ا نکرده‌اند و بعضن با آن به‬ ‫شدت مخالفت می ورزند‪ .‬انتشار این فراخوان حقیقتا گام اول است‪.‬‬ ‫گام های بعدی و س��رانجام آن توس��ط همه آن‌هایی رقم خواهد‬ ‫خورد که با حضور فعال خود ترکیب و چگونگی شورا و استراتژی‬ ‫آن را مشخص خواهند کرد‪ .‬تک تک ایرانیان بدون استثناء از حق‬ ‫مساوی برای حضور و تاثیرگزاری در شورا برخوردار هستند‪ ،‬و باید‬ ‫از این حق خود استفاده کنند‪ .‬و کالم آخر اینکه نباید اجازه داد تا با‬ ‫پاشیدن بذز ناامیدی و بدبینی‪ ،‬نخوت و تردیدها و تبلیغات «دائی‬ ‫جان ناپلئونی» این فرصت تاریخی نیز روانه مرداب ‪ ۳۳‬ساله یاس‬ ‫و دشمنی های فردی و جناحی شود‪ .‬بقول ملک الشعرای بهار «از‬ ‫خویش بنالیم که جان س��خن اینجاست‪ ،‬از ماست که بر ماست»‪.‬‬ ‫بهر حال هم‌وطن من آن‌چه ش��رط بالغ اس��ت با تو صادقانه می‬ ‫گویم‪ ،‬خواهی از سخنم پند گیر و خواهی مالل!‬

‫‪5‬‬


‫در هیاهویی سیاست‌های اجتماعی‬

‫نبود اعتماد اجتماعی‬ ‫سونامی تخریب توسعه اجتماعی‬

‫سمیه ورزنده‬ ‫همان‌طور که می‌دانیم با توجه به دگرگونی وضعیت س��ابق کنش‌گران ارتباطی‪ ،‬جهان امروز را عصر‬ ‫ارتباطات نامیده‌اند‪ .‬امروزه ارتباطات اجتماعی از حد دوس��تان و آشنایان فراتر رفته و به تعامل با افراد‬ ‫ناآش��نا تعمی ‏م یافته اس��ت‪ .‬در ش��رایط کنونی افراد ناچارند به اش��خاصی که نمی‏شناسند و نهادها و‬ ‫س��ازمان‌های نا‌آشنا و یا به ساختارهای غیر‌شخصی اعتماد کنند‪ .‬هنگامی که سوار تاکسی می‌شوید‬ ‫از خود می‌‌پرسید که آیا راننده کرایه‌ی منصفانه‌ای از شما می‌گیرد‪ ،‬به اداره مراجعه می‌‌کنید و اطمینان‬ ‫ندارید که فرد مس��وول‪ ،‬کار شما را به درستی انجام می‌‌دهد یا خیر‪ .‬این‌ها حداقل مواردی هستند که‬ ‫هر روز با آن‌ها روبه‌رو می‌شوید‪ .‬اما آن‌چه اهمیت دارد آن است که شما اعتماد می‌کنید تا ارتباط برقرار شود‪،‬‬ ‫ارتباط برقرار می‌کنید تا این باور در ذهن‌تان ریشه کند که بدون هم‌کاری‪ ،‬مشارکت و هم‌فکری کاری از‬ ‫پیش نخواهید برد‪ .‬اعتماد‪ ،‬مهم‌ترین انگیزه‌ای است که افراد را به داشتن ارتباطات دوسویه تشویق می‌کند و‬ ‫حتا منجر به هم‌کاری می‌شود و فقط در این حالت است که انسان در عین تفاوت‌ها‪ ،‬قادر به حل مشکالت‬ ‫خواهد بود‪ .‬به همین دلیل اعتماد آنی یا لحظه‌ای در جامعه جدید اهمیت پیدا کرده است‪ .‬اما در جوامع در حال‬ ‫توسعه بویژه ایران‪ ،‬مشکالتی در این زمینه وجود دارد‪ .‬دایره اعتماد در این جوامع هنوز در محدوده اقوام و‬ ‫خویشان و دوستان و آشنایان خالصه می‏شود‪ .‬در این جوامع اعتماد لحظه ای که الزمه تقویت هویت ملی و‬ ‫استحکام یک کشور است هنوز جای‌گاه محکم ی نیافته‪ ،‬در حالی که اعتماد در جامعه مانند یک شیرازه است‬ ‫که افراد یک جامعه را به هم پیوند می‌دهد و از جدایی و پراکندگی آن‌ها جلوگیری می‌کند‪ .‬با توجه به این که‬ ‫ایران از جمله کشورهایی است که اقوام و مذاهب مختلف را در بر گرفته‪ ،‬نگاه به جای‌گاه گروه‌های قومی‬ ‫ت و تاثیر آن در افزایش یا کاهش اعتماد اجتماعی این گروه‌ها نسبت به‬ ‫دربرنامه‌ریزی‌ها وسیاست‌های دول ‌‬ ‫سیاست و عمل‌کرد‌های دولت‪ ،‬ازاهمیت و ضرورت خاصی برخوردار است‪ ،‬چراکه اعتماد اجتماعی یکی عوامل‬ ‫توسعه اجتماعی وگسترش مدرنیته است‪ .‬لذا در این مقاله تالش شده است تا عوامل تاثیرگذار بر روی اجتماع‬ ‫را که ناشی که عدم وجود اعتماد اجتماعی است‌‪ ،‬بررسی و تحلیل نماییم‪.‬‬ ‫سیاست‌های اجتماعی دولت و تاثیر آن براعتماد اجتماعی‬ ‫موضوع‌اعتماد اجتماعی و ارتباط آن باسیاس��ت‌های اجتماعی دولت‪ ،‬از موضوعات مورد توجه در هر‬ ‫جامعه اس��ت‪ .‬سیاس��ت‌گذاری درعرصه های مختلف اجتماعی‪ ،‬بخش��ی ازتالش دولت برای کنترل‬ ‫و هدایت جامعه اس��ت که ازتعامل میان طبقات‪ ،‬اقش��ار‪ ،‬گروه‌های اجتماع��ی و افراد مختلف جامعه‬

‫‪6‬‬

‫بایک‌دیگر و با حکومت به دست می‌آید و هدف اصلی آن هماهنگی روابط بخش‌های مختلف جامعه‬ ‫می‌باش��د‪ .‬درسیاست اجتماعی نکته دارای اهمیت این است که همه گروه‌های اجتماعی جامعه اعم‬ ‫ازنژادی‪ ،‬قومی‪ ،‬زبانی و… یک گروه واحد و یک‌سان درنظر گرفته می‌شوند و بحثی به عنوان نژاد‪،‬‬ ‫زبان‪ ،‬اقلیت‪ ،‬اکثریت برای دریافت خدمات اجتماعی بهتر وجود نخواهد داشت‪ .‬اندیشه اصلی سیاست‬ ‫اجتماعی این است که افراد‪ ،‬با قومیت ها و نژاد های مختلف را به هم‌کاری و مشارکت بیشتر در ایجاد‬ ‫ارتباط تشویق کند و از شرایط انفرادی بیرون آورد‪.‬‬ ‫میزان اعتماد مردم نس��بت به سیاس��ت‌های دولت‌مردان و رهبران نقش بس��یار مهمی در موفقیت‬ ‫سیاس��ت‌ها و دموکراس��ی درجامعه دارد‪ ،‬چرا که هر چه سطح اعتماد درجامعه بیش‌تر باشد‪ ،‬احتمال‬ ‫هم‌کاری بیش‌تر است‪ .‬لذا دولت با ایجاد فرصت‌های برابر در استفاده از امکانات آموزشی‪ ،‬بهداشتی‪،‬‬ ‫خدماتی و…می‌تواند احساس عدم تبعیض و عدم برابری در بین گروه‌های اجتماعی موجود در کشور‬ ‫را ازبین ببرد و س��بب افزایش اعتماد به خود گردد‪ .‬اگربرخی ازگروه‌های اجتماعی س��اکن درکش��ور‬ ‫احس��اس کنند که شهروندان درجه دو محس��وب می‌شوند‪ ،‬این امرسبب عدم اعتماد به سیاست‌های‬ ‫دولت خواهد گردید‪.‬‬ ‫عوامل موثر بر اعتماداجتماعی‬ ‫حس مشارکت‬ ‫اعتماد اجتماعی‪ ،‬چیزی نیست که به سادگی یا به اجبار بر چهره روابط و تعامالت اجتماعی بنشیند و‬ ‫رنگ بگیرد‪ .‬از آن‌جا ایران از گوناگونی قومی و مذهبی برخوردار است توجه به اقوام مختلف و نیازهای‬ ‫آن‌ها درسیاس��ت‌گذاری‌های اجتماعی نه تنها س��بب تقویت و افزایش اعتماد و مشارکت اجتماعی‬ ‫می‌گردد بلکه زمینه برخورد اختالف و تضاد را درمیان عملکرد بخش‌های مختلف (خصوصی وعمومی)‬ ‫جامعه کاهش می‌دهد‪.‬‬ ‫در همین راستا دکتر «مهناز امیرپور»‪ ،‬عضو هیت علمی دانش‌گاه آزاد معتقد است‪ ،‬ایجاد زمینه مشارکت‬ ‫افراد در فعالیت‌های مدنی و انجمن‌های داوطلبانه س��بب افزایش س��طح باالتری از اعتماد در افراد‬ ‫می‌شود‪ ،‬البته به شرطی که فعالیت‌های این گروه‌ها و انجمن‌ها زمینه تعامل میان افراد را فراهم کرده‬ ‫و به شناخت بهتر اعض‌ا از یک‌دیگر تبدیل شود‪ .‬به این طریق همه ایرانیان اعم از کرد‪ ،‬ترک‪ ،‬عرب‪،‬‬ ‫بلوچ‪ ،‬لرد و فارس می‌توانن ‌د به ایران احساس تعلق خاطر کنند‪.‬‬


‫این جامعه‌‌شناس یکی از راه‌های جلب اعتماد قومیت‌ها به دولت را‪ ،‬میزان کارایی کارکردهای دولت‬ ‫می‌داند و ادام ‌ه می‌دهد‪« :‬ازآن جایی که یکی ازسیاس��ت‌های اجتماعی دولت ایجاد توس��عه اجتماعی‬ ‫درتمامی نقاط کشور از جمله در مناطق قوم نشین است و تالش می‌کند درزمینه‌های آموزش‪ ،‬بهداشت‪،‬‬ ‫بهزیستی‪ ،‬تامین اجتماعی و…خدمات ارزنده‌ای را نشان دهد‪ ،‬لذا اگر در این برنامه‌ریزی‌ها جای‌گاهی‬ ‫برای مشارکت گروه‌های قومی درنظرگرفته شود‪ ،‬بدون شک سبب کاهش بی‌اعتمادی جمعی خواهد‬ ‫ش��د‪ .‬این در حالی است که بی‌اعتمادی به سیاست‌های اجتماعی دولت سبب تنهایی و ایجاد پوچی‬ ‫و بیهودگی برای افراد می‌گردد وجامعه‌ای که دچار بی‌اعتمادی باش��د‪ ،‬جامعه‌ی بس��ته و نا امن است‪.‬‬ ‫ازسویی دیگر بی‌اعتمادی به سیاست‌های اجتماعی دولت و عدم مشارکت گروه‌های قومی سبب ایجاد‬ ‫احساس محرومیت نسبی دربین گروه‌های قومی و تقویت فرهنگ پنهان‌کاری ومحافظه‌کاری درجامعه‬ ‫می‌شود که پیامد آن نبود مسوولیت پذیری‪ ،‬اعتماد به نفس‪ ،‬افزایش نارضایتی‪ ،‬تنش‪ ،‬بحران و منازعه‬ ‫با دولت را سبب می‌گردد‪».‬‬ ‫احساس امنیت اجتماعی‬ ‫احساس امنیت اجتماعی نیز با اعتماد اجتماعی گروه‌های قومی رابطه مستقیم و معناداری دارد‪ .‬رفاه‬ ‫و امنیت بیش از برخورداری از امکانات و تجهیزات‪ ،‬به آرامش و آس��ایش و احس��اس رضایتی که در‬ ‫نتیجه دارا بودن ش��رایط و عوامل ایجاد می شود‪ ،‬گفته می‌شود و به همین دلیل نبود احساس امنیت‬ ‫سبب می‌شود اعتماد اجتماعی رنگ ببازد و افراد در روابط و مناسبات اجتماعی به یک‌دیگر و گروه‌های‬ ‫غیر‌خودی با احتیاط برخورد کنند‪ .‬بنابر این یکی از اهداف سیاس��ت‌های اجتماعی دولت‌ها به منظور‬ ‫تامین نیازهای مختلف زیس��تی و اجتماعی افراد جامعه باید فراهم کردن آس��ایش‪ ،‬امنیت‪ ،‬برابری‪،‬‬ ‫آزادی‪ ،‬رسیدن به حقوق شهروندی وبه طورخالصه ایجاد رضایت از کیفیت زندگی شهروندان کشور‬ ‫باشد‪.‬‬ ‫امنیت اجتماعی زمانی ایجاد می‌ش��ود که دولت و مردم به یک‌دیگر اعتماد کنند‪ .‬اگر دولت به مردم‬ ‫اعتماد نداشته باشد یا مردم از دولت سلب اعتماد کنند‪ ،‬این کاال قابلیت تولید را ندارد‪ ،‬یا اگر کارکنان‬ ‫دولت فاس��د باشند‪ ،‬این فساد به مردم س��رایت می‌کند و برعکس‪ .‬پس عدم فساد‪ ،‬عدم رشوه دادن‪،‬‬ ‫صداقت در مناسبات‪ ،‬خودرأیی و سوگیری غیرعادالنه نهادهای قضایی و پلیس بر اعتماد شهروندان‬ ‫نسبت به کارآمدی نهادها و عدالت آن‌ها اثر می‌گذارد و باعث ایجاد حس امنیت در فرد می‌شود‪ .‬وی در‬ ‫ادامه افزود‪« :‬افزایش شرکت‌های بیمه و نظام‌های تامین اجتماعی از خطراتی که فرد اعتماد کننده را‬ ‫تهدید می‌کند‌‪ ،‬می‌کاهد و به باال بردن احساس امنیت اجتماعی فرد کمک می‌کند‪».‬‬ ‫عوامل تقویت کننده اعتماد اجتماعی‬ ‫دکتر مهناز امیرپور‪ ،‬جامعه‌ش��ناس با اش��اره به عوامل تقویت کننده اعتماد اجتماعی می‌گوید‪« :‬انجام‬ ‫آم��وزش در س��طح خانواده‪ ،‬از طریق وس��ایل ارتباط جمعی و نیز احترام به اق��وام‪ ،‬باورها‪ ،‬ارزش‌ها و‬ ‫هنجارهای آنان می‌تواند اعتماد اجتماعی را در بین افراد جامعه درونی کند‪ .‬از طریق خانواده‪ ،‬بسیاری‬ ‫از مفاهیم مرتبط با اعتماد اجتماعی به کودکان منتقل می‌ش��ود‪ .‬از طریق وس��ایل ارتباط جمعی به‬ ‫صورت مدرن امروزی‪ ،‬افراد در جریان اجتماعی ش��دن قرار می‌گیرند که باید در این رابطه‪ ،‬یک نوع‬ ‫فرهنگ‌سازی انجام شود تا روند تقویت اعتماد اجتماعی بهبود یابد‪ .‬درصورت احترام به اقوام‪ ،‬باورها‪،‬‬ ‫ارزش‌ها و هنجارهای آنان نیز زمینه های ایجاد اعتماد اجتماعی گسترش پیدا می‌کند‪.‬‬

‫وی هم‌چنین با اعتقاد به این‌که اعتماد اجتماعی در س��طوح مختلف می‌تواند عاملی برای تخریب و‬ ‫تضعیف شود و می‌گوید‪« :‬عوامل تخریب‌کننده اعتماد اجتماعی‌می‌تواند از منفعت‌طلبی افراطی افرادی‬ ‫که تالش می‌کنند با استفاده از روش‌های کاذب‪ ،‬سهم بیش‌تری از امکانات را برای خود طلب کنند‬ ‫ت ادامه یابد و در نهایت با جاه‌طلبی کشورها‬ ‫شروع شود و با‌رقابت‌های کاذب بین نهادها و مووسسا ‌‬ ‫خاتمه یابد‪ ،‬به طوری که هرچه کشورها جاه‌طلبی بیش‌تری داشته باشند‪ ،‬دیگر کشورها نمی‌توانند به‬ ‫آن‌ها اعتماد کنند‪ ».‬لذا به منظور بازس��ازی اعتماد دولتی باید اعتماد مخدوش شده‌ای که عمدتن به‬ ‫واسطه عدم اجرای وعده‌های گذشته صورت گرفته است باز سازی شود‪ .‬و در نهایت کاهش تبعیض‬ ‫و نا‌برابری‌های اجتماعی درسیاس��ت‌ها وبرنامه ریزی های اجتماعی و تداوم سفرهای استانی رییس‬ ‫جمهوری و هیت دولت از جمله عوامل رش��د اعتماد است‪ .‬وی در بخش پایانی سخنانش تاکید کرد‪:‬‬ ‫«در هیاهویی سیاست‌های اجتماعی‪ ،‬اعتماد اجتماعی گاهی رنگ می‌گیرد و گاهی رنگ می‌بازد‪».‬‬

‫آژانس بین‌المللی انرژی اتمی‪:‬‬

‫ایران آماده دوبرابرکردن‬ ‫غنی سازی در فوردو‬

‫آژانس بین‌المللی انرژی اتمی روز جمعه‪ 16 ،‬نوامبر‪ ،‬اعالم کرد ایران آماده است تا تولید اورانیم غنی‌شده‬ ‫خود در تاسیسات فوردو را دو برابر کند‪ .‬بر اساس یک گزارش آژانس که توسط رسانه‌ها به‌دست آمده‪،‬‬ ‫در حال حاضر ‪ 2784‬س��انتریفوژ در تاسیسات فوردو نصب است و ایران می‌تواند در اسرع وقت تعداد‬ ‫س��انتریفوژهای فعال خود را از ‪ 700‬دس��ت‌گاه به ‪ 1400‬دست‌گاه افزایش دهد‪ .‬با انتشار این گزارش‪،‬‬ ‫نگرانی دولت‌های غربی مبنی بر تالش ایران برای تولید سالح‌های هسته‌ای احتمالن افزایش خواهد‬ ‫یافت‪ .‬این در حالی است که دولت جمهوری اسالمی تاکید دارد که در پیش‌برد برنامه هسته‌ای‪ ،‬تنها‬ ‫مقاصد صلح‌آمیز را تعقیب می‌کند‪ .‬گزارش اخیر بر اساس یافته‌های بازرسانی تنظیم شده که به طور‬ ‫مستمر از تاسیسات هسته‌ای ایران بازدید می‌کنند‪.‬‬ ‫متخصصان می‌گویند ایران می‌تواند به سرعت و ظرف تنها چند ماه‪ ،‬تاسیسات غنی‌سازی فوردو را به‬ ‫س��قف تولید خود برساند‪ .‬بر اساس این گزارش آژانس‪ ،‬چهار ردیف ‪ 174‬تایی سانتریفوژ که جملگی‬ ‫تحت آزمایش‌های الزم قرار گرفته‌اند‪ ،‬برای تزریق گاز هگزافلوراید اورانیوم آماده شده‌اند‪ .‬به گفته یک‬ ‫مق��ام آگاه‪ ،‬با راه اندازی این چهار ردیف س��انتریفوژ جدید‪ ،‬تولی��د اورانیوم با غلظت ‪ 20‬درصد در این‬ ‫تاسیسات از ‪ 15‬کیلوگرم فعلی به ‪ 25‬کیلوگرم در ماه افزایش خواهد یافت‪ .‬تاسیسات هسته‌ای فوردو‬ ‫که در عمق زمین در نزدیکی شهر قم احداث شده است‪ ،‬ظرفیت نصب ‪ 16‬ردیف یا آبشار سانتریفیوژ‬ ‫را دارد و برای غنی‌سازی اورانیوم تا غلظت بیست درصد طراحی شده است‪ ،‬اما کارشناسان می‌گویند‬ ‫می‌شود این تاسیسات را در زمان کمی برای تولید اورانیوم با غلظت نود درصد که کاربرد نظامی دارد‪،‬‬ ‫تغییر کاربری داد‪ .‬در این گزارش هم‌چنین آمده که ایران از ماه اوت سال ‪ 2010‬تاکنون‪ 43 ،‬کیلو دیگر‬ ‫اورانیوم با غلظت بیست درصد تولید کرده است که کل ذخیره اورانیوم بیست درصد ایران را به ‪233‬‬ ‫کیلوگرم می‌رساند‪ .‬بر اساس این گزارش‪ ،‬پیشتر ایران بخشی از این اورانیوم را برای کارهای تحقیقاتی‬ ‫خارج کرده اما برای میله‌های سوخت خارج شده از راکتور بوشهر دلیلی ارایه نکرده است‪.‬‬

‫‪7‬‬


‫در پی نمایش فیلم «بی‌گناهی مسلمانان»‬

‫معصومیتمسلمانانبایکفیلمدرخطرافتاد؟‬

‫آتوسا صاد‬ ‫در جوالی ‪ ۲۰۱۲‬فیلمی با عنوان «معصومیت مسلمانان» ساخته‌ی‬ ‫فیلم‌ساز آماتور آمریکایی «آلن رابرتز» در یوتیوب به اشتراک گذاشته‬ ‫شد‪ .‬آلن رابرتز‪ ،‬کارگردان فیلم‌های پورن آمریکایی‪ ،‬به دعوت فردی‬ ‫با هویت نامشخص به نام «سام باسیل» دست به ساخت این فیلم‬ ‫زده بود‪ .‬فیلم که به دلیل فقدان جذابیت‌های هنری و محتوایی با‬ ‫استقبال چندانی مواجه نشد‪ ،‬پس از اشاره‌های گذرای تلویزیون ملی‬ ‫عربستان و مصر ناگهان بر سر زبان‌ها افتاد و توجه اسالمیون را به‬ ‫خود جلب کرد‪ .‬یوتیوب در افغانس��تان فیلتر شد‪ ،‬خشم و هیاهوی‬ ‫اسالمیون باال گرفت و در مدت کوتاهی فیلمی که بیش‌تر نمایان‌گر‬ ‫جهل س��ازنده بود تا اهانت به باورها‪ ،‬باعث کش��ته و زخمی شدن‬ ‫تعدادی در لیبی‪ ،‬مصر‪ ،‬تونس‪ ،‬سودان‪ ،‬زامبیا‪ ،‬ارمنستان‪ ،‬و کویت شد‪.‬‬ ‫در میان این حمالت یکی از زمزمه‌هایی که به گوش می‌رسد این‬ ‫است که اگر همین فیلم در حمله‬ ‫به یهودیت ساخته شده بود‪ ،‬دولت‬ ‫آمریکا خود شاکی تراز اول می‌شد‬ ‫و آمریکایی‌ها اعتراضات خیابانی‬ ‫راه می‌انداختن��د‪ .‬دیدگاه‌های این‬ ‫چنینی که عالوه بر نژاد‌پرس��تی‬ ‫مدعی��ان‪ ،‬جهل آش��کار آن��ان را‬ ‫نسبت به تاریخ سینما و تولیدات‬ ‫هنری ضد دین نش��ان می‌دهد‪،‬‬ ‫احتیاج به بازبینی و اصالح جدی‬ ‫دارد‪ .‬در پاس��خ به تن��دوران باید‬ ‫گفت ک��ه س��ینما (ارزش‌مند یا‬ ‫بازاری یا ابزاری) بس��ان هر هنر‬ ‫دیگری از دیرباز در کار نقد مذهب‬ ‫بوده است و فیلمی سطحی چون‬ ‫«معصومی��ت مس��لمانان» اوج‬ ‫توهین آن به ارزش‌های مذهبی‬ ‫محسوب نمی‌شود‪ .‬از میان لیست‬ ‫بلندب��االی فیلم‌های ضد مذهب‬ ‫می‌توان به چند نمونه اشاره کرد‪:‬‬ ‫«کش��یش» (‪« ،)۱۹۵۵‬داس��تان‌های کنتربری» (‪« ،)۱۹۷۲‬بی‌بند‬ ‫و ب��ار» (‪« ،)۱۹۸۴‬نام رز» (‪« ،)۱۹۸۶‬آخرین وسوس��ه‌ی مس��یح»‬ ‫(‪« ،)۱۹۸۸‬دگما» (‪« ،)۱۹۹۹‬مس��یح در جست‌وجوی خون آشام»‬ ‫«مس��یح س��وپرمن» (‪« ،)۲۰۰۳‬رمز داوینچی» (‪)۲۰۰۶‬‬ ‫(‪،)۲۰۰۱‬‬ ‫ِ‬ ‫در نقد مس��یحیت؛ فیلم‌های «زندگی برایان» (‪ )۱۹۷۹‬و «مصائب‬ ‫مسیح» (‪ )۲۰۰۴‬در نقد یهودیت؛ و فیلم کوتاه «تمکین» (‪‌)۲۰۰۴‬در‬ ‫نقد اس�لام‪ .‬گفتنی اس��ت که در این میان تئو ونگوک کارگردان‬ ‫هلندی‌االص��ل فیلم ‪ ۱۰‬دقیقه‌ای «تمکین» چندی بعد از انتش��ار‬ ‫فیلمش‪ ،‬توس��ط محمد بویری مسلمان بنیادگرای مراکشی کشته‬ ‫شد‌‪ .‬اثر دیگری از این دست که به نقد (یا رد) مسیحیت می‌پردازد‬ ‫س��ری تلویزیونی «ظهور» (‪ )۲۰۰۹‬است که وقایع آخرالزمان را به‬ ‫ِ‬ ‫تصویر می‌کش��د‪ .‬مستند ‪ ۲۵‬قس��متی «ظهور» ساخته‌ی کمپانی‬ ‫کوچک ‪( Hashemsfilms‬هاشمز فیلم) متشکل از گروهی از‬ ‫ش��یعیان انگلستان اس��ت‪ .‬این فیلم که به بهانه‌ی ارایه ی تصویر‬

‫‪8‬‬

‫آخرالزمان از دید اسالم‪ ،‬به نمایش سناریوهای آشنای چون ضدیت‬ ‫با غرب‪ ،‬ضدیت با مدرنیته‪ ،‬ضدیت با یهودیت و مسیحیت پرداخته‬ ‫تالشی است برای معرفی اسالم به عنوان تنها دین رهایی بخش‬ ‫جهان و متهم کردن غیرمس��لمانان به غفلت‪ ،‬فس��اد‪ ،‬و بی بند و‬ ‫باری اخالقی‪« .‬ظهور» که ملغمه‌ای است از دیدگاه‌های بنیادگرایان‬ ‫اسالمی‪ ،‬پشت هر واقعه‌ی ناخوشایند‪ ،‬دست «شیطانی» صهیونیسم‬ ‫و امپریالیسم غرب را می‌بیند‪ .‬جدا از دیدگاه‌های نژادپرستانه (که این‬ ‫روزها دیگر از مس��لمانان جهان بعید به نظر نمی‌رسد) فیلم تاکید‬ ‫می‌کند که منجی واقعی آخرالزمان‪ ،‬امام مهدی اس��ت و حضرت‬ ‫مس��یح (که در نزد مسیحیان منجی تلقی می‌شود) همان دجال یا‬ ‫نیروی ش��ری است که علیه امام به پا خواهد خواست‪ .‬به گفته ی‬ ‫فیلم‪ ،‬مسیح کسی نیس��ت جز «خدای آفتاب»! کلمه‌ی پسر خدا‪،‬‬ ‫‪ Son of God‬یا «خدای آفتاب» ‪ Sun God‬تفس��یر ش��ده‬

‫امروز که فتنه تمام جهان را گرفته‪ ،‬روزی که مسیحیان و یهودیان‬ ‫امام زمان را دجال زمان می دانند‪ .‬تشخیص دجال از منجی بسیار‬ ‫آسان است و برای مسلمانان روشن است که دجال کیست و منجی‬ ‫کدامست…» (خط پایانی فیلم «ظهور»)‪.‬‬ ‫قصد من در این ارجاع نشان دادن آخرالزمان و تفاوت آن در روایات‬ ‫اسالمی و مسیحی نبود‪ ،‬بلکه می‌خواستم بر میزان تحمل و بردباری‬ ‫مسیحیان‫(در این یک نمونه ی خاص) تاکید کنم‫‪ .‬پس از انتشار این‬ ‫مستن ‌د ‪ ۷‬ساعته که به وضوح مسیحیت را شیادی و کذب محض‬ ‫می‌خواند‪ ،‬نه اعتراضی برخاست و نه خونی ریخته ش ‌د‫‪ -‬در عوض‬ ‫صدها مقاله‌ی انتقادی‪ ،‬کانون بحث و گفت‌وگو را گشود و موضوع‬ ‫و کارگردان را با استناد و آگاهی تاریخی به چالش کشید‫‪ .‬جریانی‬ ‫که پس از انتشار فیلم «معصومیت مسلمانان» اتفاق افتاد بیش از‬ ‫این که زشتی اهانت به دین را نشان دهد‪ ،‬نمایان‌گر رشد خشونت‪،‬‬

‫که مورد پرس��تش مصریان باستان بوده است‪ .‬در روایات اسالمی‪،‬‬ ‫دجال موجودی یک چش��م اس��ت و از آن جا که «خدای آفتاب»‬ ‫هم موجودی یک چشم است و بر اساس شواهد ضعیف مسیح هم‬ ‫پیش از مصلوب شدن از یک چشم نابینا شده‪ ،‬فیلم نتیجه می‌گیرد‬ ‫که دجال‪ ،‬خدای آفتاب‪ ،‬و حضرت مس��یح هر سه یک نفرند‪ .‬البته‬ ‫این دیدگاه با عقیده‌ی بنیادگرایان مسیحی هم که معتقدند ظهو ِر‬ ‫همزمان دو منجی غیرممکن است مگر آن که یکی از آن‌ها دجال‬ ‫باشد هم‌خوانی دارد‪.‬‬ ‫ایرانی «مسیح‪ ،‬روح خدا»‬ ‫فیلم‬ ‫به‬ ‫ارجاعاتی‬ ‫فیلم‬ ‫در چند صحنه از‬ ‫ِ‬ ‫(‪‌)۲۰۰۷‬ش��ده تا میزان گمراهی و نادانی پیروان مسیح در پیروی از‬ ‫خدایی که کسی نیست جز یک انسان عامی و مخلوق دست بشر‬ ‫نشان داده شود‪ .‬پیام نهایی فیلم این است که مسلمانان جهان باید‬ ‫ب��ه حقانیت عقاید خویش ایمان بیاورن��د و یک‌صدا و متحد برای‬ ‫ظهور امام آماده ش��وند چون «روزی که او بیاید روزی است مانند‬

‫تعصب‪ ،‬ضعف مدارا‪ ،‬و تشدید بنیادگرایی نزد مسلمانان است‪ .‬علت‬ ‫تبدیل خشم درونی مسلمانان به خشم فیزیکی در رخ‌دادهای این‬ ‫چنینی‪ ،‬ناتوانی ذهنی‪ ،‬فرهنگی‪ ،‬و زبانی آن‌ها در شکل دادن بحث‬ ‫و گفت‌وگوی موثر است‫‪.‬‬ ‫هن��ر (و هنر موهن) برای دفاع از ارزش‌های دینی روی کار نیامده‬ ‫اس��ت که بخواهد برای بقای خود به آن‌ها پای‌بند بماند‫‪ .‬هنر هیچ‬ ‫تعهدی به ارائ��ه ی تصویر «صحیح‫» از دین ندارد و اتفاقن «هنر‬ ‫انتقادی ارزشمند» که هم دین را می‌شناسد و هم هنر را‪ ،‬وسیله‌ای‬ ‫است برای حفظ پویایی باورها؛ تنها در بستر عقاید مخالف است که‬ ‫باورها رشد می‌کنند و از رکود‪ ،‬مرگ تدریجی و بنیادگرایی مصون‬ ‫می‌مانند‪ .‬اما «هنر انتقادی سطحی و پورن» که نه هنر را می‌شناسد‬ ‫و نه دین را و به منظور مس��خره کردن باورها و افراد س��اخته شده‬ ‫ارزش همان بحث و برخورد جدی را هم ندارد چه رس��د به هیاهو‬ ‫و اعتراضات خیابانی‫!‬


9


‫‌کنفرانس تفکیک جنسیتی در دانش‌گاه‌های ایران‪،‬‬

‫گ باید از سوی نسل جوان شروع شود‬ ‫کار بزر ‌‬

‫اردوان روزبه‬ ‫ش��نبه ش��ب س��وم نوامب��ر به هم��ت کمیت��ه همبس��تگی ب‪‪‬ا‬ ‫خواس��ت‌های دموکراتیک مردم ایراندر واش��ینگتن دی‌سی‌‪‪‌،‬‬ ‫بررس��ی تبعیض‌های آموزشی و تفکیک‪ ‪‬کنفرانس��ی با عنوان‬ ‫جنسیتی در دانش‌گاه‌های حمهوری اسالمی ایراندر دانش‌گاه‪‪‬‬ ‫جورج واش��نگتن برگزار ش��د‪ .‬در این کنفرانس مهرانگیز کار‪،‬‬ ‫نسیم سرابندی‪ ،‬تارا سپهریفر و آیدا سعادت به ایراد سخن‌رانی‬ ‫پرداختند و ش��یرین عبادی‪ ،‬نیز به این کنفرانس پیام ویدئویی‬ ‫خود را ارس��ال کرد‪ .‬در فیلمی که به سفارش کمیته هم‌بستگی‬ ‫ب��ا خواس��ت‌های دموکراتیک مردم ایران و ب��ا هم‌کاری زنان‬ ‫تی‌وی با اجرای آیدا قجر تدوین شده بود‌‪ ،‬محبوبه عباسقلیزاده‪،‬‬ ‫علی افشاری‪ ،‬مهدی عربش��اهی‪ ،‬فریبا داودی‌مهاجر‪ ،‬منصوره‬ ‫ش��جاعی‪ ،‬سجاد ویس‌مرادی و آیدا سعادت هر یک از زاویه‌ای‬ ‫ب��ه چرای��ی و چگونگی‌بح��ث تفکیک جنس��یتی و هم‌چنین‬ ‫تبعیض‌ه��ای جنس��یتی در دانش‌گاه‌های ایران‬ ‫پرداختند‬ ‫محبوبه عباس��قلیزاده‪ ،‬فعال حقوق زنان و مدیر‬ ‫زنان تی‪.‬ویدر این پیام تصویری بیان داش��ت‪‪‬‬ ‫که محدودیت در امر آموزش موجبات کم‌رنگ‬ ‫ش��دن خودمختاری زنان را فراهم می‌سازد‪ .‬او‬ ‫اش��اره کرد همان‌گونه که مسئله تحصیالت و‬ ‫آموزش باعث باالرفتن عاملیت زنان در دو دهه‬ ‫گذشته ش��د به همان میزان مسئله محدودیت‬ ‫آموزش باعث می‌ش��ود ک��ه خودمختاری زنان‬ ‫نس��بت به شرایطش��ان پایین‌تر بیاید‪ .‬این فعال‬ ‫حقوق زنان از دان��ش‌گاه به عنوان یک عرصه‬ ‫اجتماع��ی یاد نام برد ک��ه در کنار عوامل دیگر‬ ‫باعث ش��ده اس��ت که زن��ان بتوانن��د عاملیت‬ ‫خ��ود را به منصه ظهور برس��انند و از همین رو‬ ‫حکومت جمهوری اسالمی با تفکیک جنسیتی‬ ‫در دانش‌گاه‌ها به دنبال مهار این عرصه است‬ ‫علی افش��اری کنش‌گر سیاس��ی و فعال سابق‬ ‫دانش‌جویی در این کنفرانس بر روی ایدئولوژی‬ ‫و ن��وع نگاه حکومت بر «زنان» تاکید کرد و آن‬ ‫را مهم‌ترین عاملی دانس��ت که باعث می‌ش��ود‬ ‫حکومت به س��مت محدودک��ردن حضور زنان‬ ‫در دانش‌گاه‌ها گام بردارد‪ .‬افش��اری دیدگاه‌های‬ ‫س��نتی و واپس‌گرایانه را دیدگاهی دانس��ت‌ که‬ ‫حضور اجتماعی زنان را غی��ر از چارچوب‌هایی‬ ‫که خ��ودش تعیین می‌کند برنمی‌تابد و ج��ای‌گاه اصلی زن را‬ ‫در خانه می‌داند‪.‬‬ ‫این کنش‌گر سیاس��ی افزایش تحصی�لات جامعه زنان پس از‬ ‫پی��روزی انقالب اس�لامی را در تقاضای امروز ب��رای عدالت‬ ‫جنس��یتی و حقوق زنان موثر دانست و هم‌چنین افزایش زنان‬ ‫تحصیل‌ک��رده و هم‌چنین احس��اس خطری ک��ه از این بایت‬ ‫روحانیت س��نتی دچار آن شده اس��ت را دو عاملی شناخت که‬ ‫حاکمیت تالش دارد با راه‌اندازی تفکیک جنس��یتی بر آن فایق‬

‫‪10‬‬

‫آید‪ .‬او متذکر ش��د از آن‌جا که فقه س��نتی و یا اس�لام فقاهتی‬ ‫مبنای ایدئولوژیک حکومت را تشکیل می‌دهد که والیت فقیه‬ ‫مهم‌ترین رکن آن اس��ت‪ ،‬حکومت به قصد جلوگیری از تزلزل‬ ‫ای��ن مبانی قصد کرده که جلوی رش��د تحصی�لات در جامعه‬ ‫زنان را بگیرد‪.‬‬ ‫مهدی عربش��اهی فعال دانش‌جویی دیگر شرکت‌کننده در این‬ ‫کنفرانس بود که از طریق ویدئو پیام خود را برای این نشس��ت‬ ‫ارس��ال کرد‪ .‬او اذعان کرد این سیاس��ت تفکیک جنسیتی که‬ ‫احمدی‌ن��ژاد و مجموعه حاکمیت در این س��ال‌ها با تمام توان‬ ‫پی‌گی��ری کرده مخالفت‌های زی��ادی را در بین دانش‌جویان و‬ ‫کارشناس��ان جامعه برانگیخته اس��ت‪ .‬او سپس به تاثیراتی که‬ ‫دانش‌گاه‌های تک‌جنس��یتی بر دانش‌جویان پسر گذاشته است‬ ‫اشاره کرد و یادآور شد دخترها و پسرها در جامعه ایران چندان‬ ‫فرص��ت تجربه‌اندوزی و زندگی در کن��ار یک‌دیگر را ندارند و‬

‫این تجربه در دانش‌گاه به دس��ت می‌آمده و تک‌جنسیتی‌شدن‬ ‫دانش‌گاه‌ها از ش��کل‌گیری نگاه س��الم‌تر به مسئله جنسیت و‬ ‫زن جلوگی��ری می‌کند و در نتیجه روزبه روز با جامعه‌ای مواجه‬ ‫خواهی��م بود که نگاهش به زن بیمارت��ر خواهد بود‪ .‬این فعال‬ ‫دانش‌جویی س��پس به مقایسه ش��رایط دانش‌گاه‌های ایران با‬ ‫خارج کشور از این حیث پرداخت‪.‬‬ ‫منصوره ش��جاعی فعال حقوق زنان نیز با پیام ویدئویی در این‬ ‫کنفرانس ش��رکت داش��ت‪ .‬او گفت بذر این تبعیض و تفکیک‬

‫جنس��یتی از زمانی ریخته شد که اس��تادان زن و دانش‌جویان‬ ‫دختر به واس��طه بی‌حجاب بودن و ب��ه دالیل دیگر گزینش و‬ ‫اخراج ش��دند و به دلیل س��لطه سیس��تم امنیتی حاکم بر نظام‬ ‫آموزش این گزینش‌ها ادامه داش��ته اس��ت‪ .‬ش��جاعی ارتقای‬ ‫س��طح س��واد و آگاهی و آموزش را به عن��وان عوامی نام برد‬ ‫که به تقویت جنبش زنان کمک می‌کند‪ .‬ورود زنان به عرصه‬ ‫دانش‌گاه به آن‌ها نش��ان می‌دهد ک��ه مطالبات جنبش زنان با‬ ‫آن‌ها یکی اس��ت و کس��انی که اقدام به تفکیک جنس��یتی و‬ ‫سهمیه‌بندی جنس��یتی در دانش‌گاه‌ها کرده‌اند به این موضوع‬ ‫به خوب��ی پی برده‌اند‪ .‬این فعال حقوق زنان هم‌زمانی مس��ئله‬ ‫تفکیک جنس��یتی در دانش‌گاه‌ها با سیاست‌های ازدیاد جمعیت‬ ‫مطرح ش��ده از جان��ب حکوم��ت را بی‌دلیل نداس��ت و هدف‬ ‫حکومت را این عنوان کرد که زن‌ها را در خانه نگه دارند و به‬ ‫بچه‌دار شدن تشویق کنند‪.‬‬ ‫س��جاد ویس‌مرادی دیگر ش��رکت‌کننده در‬ ‫این کنفران��س که خود فع��ال دانش‌جویی‬ ‫اس��ت آغ��از ای��ده تفکی��ک جنس��یتی در‬ ‫دانش‌گاه‌ه��ای ایران را از همان س��ال‌های‬ ‫اولی��ه پ��س از پی��روزی انقالب اس�لامی‬ ‫دانس��ت و ب��ه ش��کل‌گیری دانش‌گاه‌های‬ ‫تک‌جنس��یتی هم‌چ��ون دان��ش‌گاه الزهرا‬ ‫برای دخت��ران و دانش‌گاه امام صادق برای‬ ‫پسران اشاره کرد‪ .‬او گفت به قدرت رسیدن‬ ‫احمدی‌نژاد در س��ال ‪ ۸۴‬نقطه شتاب‌دهنده‬ ‫ب��ه این سیاس��ت بوده اس��ت‪ .‬ویس‌مرادی‬ ‫س��پس به دیدار کامران دانش��جو و مصباح‬ ‫یزدی اش��اره کرد که در آن دانش��جو قول‬ ‫پی‌گیری طرح اسالمی‌کردن دانش‌گاه‌ها را‬ ‫مط��رح کرده بود و عنوان کرد که بعد از آن‬ ‫شاهد اوج‌گیری این روند بوده‌ایم به طوری‬ ‫که امس��ال در بیش از ‪ ۶۰‬دانش��گاه کشور‬ ‫نزدیک به ‪ ۶۰۰‬کد رش��ته دانش‌گاهی بین‬ ‫دانش‌جویان دختر و پسر تفکیک شده‌اند‪.‬‬ ‫آیدا سعادت فعال حقوق زنان که مجریگری‬ ‫این کنفرانس را نیز بر عهده داش��ت یادآور‬ ‫ش��د که دانش‌گاه تک‌جنس��یتی روی دیگر‬ ‫سکه یک بام و دو هوای مقامات جمهوری‬ ‫اس�لامی اس��ت که از س��ویی ش��عارهای‬ ‫بی‌پایه‌ای در مورد کرامت زن سر می‌دهند و‬ ‫از سوی دیگر بدشان نمی‌آید که با تفکیک جنسیتی و سیاست‬ ‫س��همیه‌بندی رش��ته‌های تحصیلی‪ ،‬زنان را به صورت کلی از‬ ‫عرصه‌های اجتماعی حذف کنند‪ .‬او تفکیک جنسیتی را با نگاه‬ ‫اسالم سنتی و اس�لام سیاسی که تحصیل را برای زنان عیب‬ ‫می‌دان��د منطبق دانس��ت‪ .‬نگاهی که زن را در حالت ش��عاری‬ ‫زینت‌گ��ر خانه مرد معرفی می‌کند و در راه مش��ارکت زنان در‬ ‫فضای اجتماعی سنگ‌اندازی می‌کند‪.‬‬ ‫دیگر ش��رکت‌کننده در این کنفرانس که از طریق ویدئو سخن‬


‫گف��ت فریبا داودی‌مهاجر فع��ال حقوق زنان و‬ ‫روزنامه‌نگار بود‪.‬‬ ‫او گفت‪« :‬حکومت جمهوری اس�لامی قطعن‬ ‫با اعمال چنی��ن سیاس��ت‌هایی می‌خواهد که‬ ‫مش��ارکت علمی و اجتماعی زن��ان را کاهش‬ ‫دهد‪ .‬او ادامه داد که این مهم نیست جمهوری‬ ‫اس�لامی ب��ه دنبال چه چیزی اس��ت‪ .‬اگر چه‬ ‫این سیاس��ت‌ها می‌تواند تاثیرگذار هم باشد اما‬ ‫این مهم است که ما چه می‌خواهیم‪ .‬این مهم‬ ‫است که زنان و دختران ایرانی چه می‌خواهند‪.‬‬ ‫تاریخ نش��ان داده که زنان و دختران ایرانی از‬ ‫میان همه این مشکالت و سختی‌ها توانسته‌اند عبور کنند‪».‬‬ ‫پس از این بیانیه کمیته هم‌بستگی با خواست‌های دموکراتیک«‪‪‬‬ ‫مردم ایرانتوسط سارا سهرابی خوانده شد«‪‪‬‬ ‫در بخشی از این بیانیه آمده است‪:‬‬ ‫واقعیت این اس��ت که سیاست‌های کالن مدیریتی‪ -‬آموزشی«‪‪‬‬ ‫جمه��وری اس�لامی‌‪ ،‬مانن��د س��ایر عرصه‌ه��ای اجتماعی‌‪ ،‬بر‬ ‫پایه‌های اولن‌‪ :‬اقتصاد نفتی‪ -‬رانتی و فس��اد هم‌زاد آن‌‪ ،‬ودومن‪:‬‬ ‫سیس��تم ارزش��ی واپس‌گرا و خرافی قرار دارد که با مشکالت‬ ‫جدی برای اجرا در قرن بیست و یکم روبه‌رو شده است‪ .‬مبنای‬ ‫فک��ری – اعتقادی جمهوری اس�لامی در ارتب��اط با زنان نیز‬ ‫بر تبعیض جنس��یتی و مرد س��االری اس��توار است و تالش و‬ ‫تبلی��غ پر هزینه آن‌ها برای جا انداختن و همگانی کردن الگو و‬ ‫تص��ور خود از زن به عنوان «زن خانه‌دار» در مقابل واقعیتهای‬ ‫دنی��ای مدرن نتیجه‌ای به بار نیاورده اس��ت‪ .‬در این زمینه باید‬ ‫از مبارزات و تالش‌های پیگیر زنان ایران در ‪ ۳۳‬س��ال گذشته‬ ‫برای پاسداری از دستاوردهای تاریخی‪ -‬فرهنگی خود یاد کرد‬ ‫و آن‌را ارج گذاشت‪‌.‬‬ ‫نس��بت ‪ ۶۰‬درصدی زنان در دانش‌گاه‌ه��ا و موفقیت آن‌ها در‬ ‫رش��ته‌های «مردانه» و ورودش��ان به بازار کار‪ ،‬برای حکومت‬ ‫درد س��ر ساز شده اس��ت و به نظر می‌رسد چاره کار را در روانه‬ ‫ک��ردن دخت��ران از دانش‌گاه به خانه دیده‌ان��د تا هم به الگوی‬ ‫«زن خانه‌دار» خود نزدیک شوند و هم «راه حلی» برای پایین‬ ‫آوردن نرخ باالی بی‌کاری در اقتصاد بحران زده خود پیدا کنند‪.‬‬ ‫آن‌ها این مهم را نادیده گرفته‌اند که‌ مشکل عدم توازن در بازار‬

‫کار و ناهماهنگ��ی بین برون‌داد نظ��ام دانش‌گاهی و نیازهای‬ ‫بخش‌های تولیدی‌‪ ،‬خدماتی و پژوهش��ی جامعه به بی‌توجهی‬ ‫در برنامه‌ریزی و سیاس��ت‌گذاری در ام��ر آموزش برمی‌گردد و‬ ‫ارتباطی با افزونی جمعیت دانش‌جویان دختر ندارد‪‪».‬‬ ‫ش��یرین عبادی فعال حقوق بشر و برنده جایزه صلح نوبل نیز در‬ ‫پیام��ی تصویری به موضوع تفکیک جنس��یتی در دانش‌گاه‌های‬ ‫ایران پرداخت‪ .‬او گفت‪« :‬مدت‌ها است که برخورد با دانش‌جویان‬ ‫ب��ه صورت‌های گوناگون��ی صورت می‌گیرد‪ ».‬او ب��رای نمونه به‬ ‫دانش‌جویان ستاره‌دار و هم‌چنین به محرومیت از تحصیل پیروان‬ ‫دین بهاییت اش��اره کرد و گفت‪« :‬گویا دست‌های پنهانی در کار‬ ‫اس��ت که مانع تعال��ی جوانان این مرزوبوم ش��ود‪ .‬به صورت‌های‬ ‫مختل��ف دانش‌جویان را از تحصی��ل بازمی‌دارند‪ .‬به کوچک‌ترین‬ ‫چیزی یک دانش‌جو را س��تاره‌دار می‌کنند ک��ه این به معنای آن‬ ‫اس��ت که امکان ادامه تحصی��ل را از او می‌گیرن��د‪.‬او در مورد »‪‪‬‬ ‫بهایی‪‌‪‬وضعیت جوانان پیرو آیین بهایی اشاره کرد و این‌که جوانان‬ ‫از ابتدای انقالب تا کنون نتوانس��تند به دانش‌گاه بروند ‪.‬این فعال‬ ‫حقوق بشر و برنده جایزه نوبل سپس به دخالت وزارت اطالعات در‬ ‫روند گزینش دانش‌جویان در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا اشاره‬ ‫طبق آیین‌نامه‌ای که ش��ورای انقالب فرهنگی«‪:‪‬کرد و ادامه داد‬ ‫مدت‌ها است تصویب کرده اس��ت تحصیالت مقطع کارشناسی‬ ‫ارش��د و دوره دکترا مس��تلزم اخذ مجوز از وزارت اطالعات است‪.‬‬ ‫یعن��ی بعد از این‌که دانش‌جویی در کنک��ور ورودی در این مقاطع‬ ‫قبول می‌ش��ود از وزارت اطالعات اس��تعالم می‌کنند که آیا ادامه‬ ‫تحصیل این دانش‌جو بالمانع است یا خیر و وزارت اطالعات طبق‬ ‫ش��یرین عبادی »‪.‪‬آیین‌نامه یک ماه فرصت دارد که پاس��خ بدهد‬ ‫اعمال تفکیک جنس��یتی در دانش‌گاه‌ها را محدودیتی دانست که‬ ‫عالوه بر س��ایر محدودیت‌ها بر دانش‌جویان ایرانی بار کرده‌اند‪».‬‬

‫بس��یاری از رش��ته‌ها را مخصوص«‪: ‪‬او ادامه داد‬ ‫پس��رها کرده‌اند‪ .‬در س��ال جاری ‪ ۳۶‬دانش‌گاه‪،‬‬ ‫تحصیل در ‪ ۷۷‬رش��ته دانش‌گاهی را مخصوص‬ ‫پس��ران اعالم کردند که این محدودیتی اس��ت‬ ‫برای دختران‪ .‬من طی نامه‌ای این مس��ئله را به‬ ‫سازمان ملل متحد و گزارش‌گرهای ویژه اطالع‬ ‫»‪.‪‬دادم که امیدوارم ترتیب اثر داده شود‬ ‫عبادی تفکیک جنسیتی در دانش‌گاه‌ها را تهدیدی‬ ‫برای دختران و در جهت محدود س��اختن آن‌ها‬ ‫دانست و پرسید این محدودیت‌ها برای دختران‬ ‫از چه رو اس��ت‪ .‬او در پاس��خ به گسترش یافتن‬ ‫جنبش فمینیستی در ایران اشاره کرد و گفت‪:‬باید بگویم جنبش«‪‪‬‬ ‫فمنیس��تی به تدریج در ایران قوی‌تر و قوی‌تر می‌شود و حتا زنان‬ ‫منسوب به بنیادگرایان و خانواده‌های سنتی را هم در بر می‌گیرد‪.‬‬ ‫همگان بر این اتفاق هستند که قوانین تبعیض‌آمیزی که جمهوری‬ ‫اسالمی تصویب کرده باید تغییر کند و جمهوری اسالمی در ردیف‬ ‫اول مخالفین خودش زنان را می‌بیند و به انحا مختلف سعی می‌کند‬ ‫ک��ه این جنبش را تضعیف کند‪ .‬خصوصن زمانی که جنبش زنان‬ ‫با جنبش دانش‌جویی و جنبش دموکراسی‌خواهی یا جنبش سبز و‬ ‫ش کارگری گره می‌خورد‪ .‬یکی از محدودیت‌هایی‬ ‫هم‌چنین جنب�� ‌‬ ‫که برای زنان ایجاد می‌کنند آن است که کم‌تر تحصیل کنند برای‬ ‫»‪.‪‬آن‌که کم‌تر زبان‌درازی کنند و به حکومت اعتراض کنند‬ ‫پس از یک تنفس کوتاه برنامه ادامه یافت و در این زمان مجری‬ ‫برنامه آیدا س��عادت نامه مهسا امرآبادی روزنامه‌نگار زندانی که از‬ ‫زندان اوین برای همس��ر زندانیاش مسعود باستانی نوشته است را‬ ‫خواند که شرکت‌کنندگان در این کنفرانس را متاثر کرد‪ .‬یاد زندانیان‬ ‫زن گرامی داشته شد و به زندانیان زن که این روزها در زندان اوین‬ ‫برای اعتراض به ش��رایط توهین‌آمیز زندان به اعتصاب غذا دست‬ ‫زده‌اند اشاره رفت‪.‬‬ ‫پنل دیگر این کنفرانس سخنرانی در باب موضوع تفکیک جنسیتی‬ ‫در دانش‌گاه‌ها‪ ،‬با سخن‌رانی مهرانگیز کار حقوق‌دان برجسته آغاز‬ ‫به کار کرد‪.‬‬ ‫او در ابتدا از کمیته همبستگی با خواست‌های دموکراتیک مردم«‪‪‬‬ ‫ایرانتشکر کرد که از ایشان برای سخن‌رانی دعوت کرده است‪‪» .‬‬ ‫او ادامه داد‪« :‬من فکر می‌کنم این‌جا وظیفه دارم که بگویم نس��ل‬ ‫ما چگونه شوک‌های اولیه را دریافت کردند‪ .‬نسل ما بسیار ناگفته‬ ‫دارد چون همیش��ه فکر می‌کردند که ای��ن وضعیت تغییر خواهد‬

‫‪11‬‬


‫کرد‪ ».‬او سپس به آزادی‌های اجتماعی در پیش از انقالب عالرغم‬ ‫فضای بسته سیاسی اشاره کرد‪ .‬گفت‪« :‬از نظر آزادی‌های اجتماعی‬ ‫دس��ت‌کم پیش از انقالب مشکل نداشتیم‌‪ .‬ما نسل‌هایی هستیم‬ ‫که در آن دوره مدرسه رفتیم و دانش‌گاه رفتیم‪ .‬ما موانع اجتماعی‬ ‫نداش��تیم‪ .‬بله در خانواده‌ها دختران و زنان مش��کالتی داشتند اما‬ ‫خیلی وقت‌ها هم این‌گونه نبود‪ .‬او س��پس با روخوانی بخش��ی از‬ ‫ایمان به خون آلودهاز برخورد »‪ ‪«‪‬کتاب تازه منتشرشده‌اش با عنوان‬ ‫و تجربه ش��خصی خودش با تفکیک جنس��یتی پ��س از پیروزی‬ ‫انقالب س��خن گفت‪ .‬از اولین روزی که پ��س از پیروزی انقالب‬ ‫به دادگس��تری رفت و با پرده برزنتی مواجه ش��د که ورودی زنان‬ ‫و م��ردان را از هم جدا می‌س��اخت‪ .‬از روزهایی که زنان حق عطر‬ ‫زدن نداش��تند و کراوات از گردن مردها باز می‌کردند‪ .‬او ادامه داد‬ ‫که این حرف‌های سیوسه سال پیش من است ولی عالرغم همه‬ ‫برنامه‌های جمهوری اسالمی علیه زنان در حال حاضر دختران و‬ ‫زنان بسیاری در کس��وت وکیل دادگستری می‌توانن ‌د در دادگاه‌ها‬ ‫رفت‌وآمد کنند‪ .‬جمهوری اسالمی حتا مجبور شده در مورد موضوع‬ ‫قضاوت زن‌ها عقب‌نشینی کند هر چند هنوز زن‌ها نمی‌توانند رای‬ ‫نهایی را امضا کنند و تنها می‌توانند انشا رای کنند‪ .‬این‌ها به هر حال‬ ‫دستاورد زنان ایرانی زیر سرکوب است‪ .‬با این‌که خبرها نگران‌کننده‬ ‫و عصبانی‌کننده است اما من باور نمی‌کنم که بتوانند موفق شوند‪».‬‬ ‫خانم کار س��پس به آمار پذیرفته‌شدگان کنکور دختران اشاره کرد‪‪‬‬ ‫که با تمام این محدودیت‌ها ‪ ۶۰‬درصد پذیرفته‌شدگان را تشکیل‬ ‫می‌دهند ‪.‬سپس این فعال شناخته شده حقوق بشر به سیاست‌های‬ ‫‪ ۸‬ساله اخیر اشاره کرد و گفت‪« :‬این‌ها نظرشان این است که اگر‬

‫جمهوری اسالمی دیگری زاده شده است و نمی‌دانیم با چه زبانی‬ ‫با این جمهوری اسالمی سخن بگوییم‌‪ .‬پیدا کردن آن کلید برای‬ ‫س��خن گفتن با جمهوری اسالمی را پیدا کرده بودیم اما زبان این‬ ‫جمهوری اسالمی را نمی‌دانیم‪ .‬پیدا کردن این زبان و کلیدهای آن‬ ‫با نسل جوان ایرانی است‪ .‬دوباره باید یک کار بزرگی از سوی نسل‬ ‫جوان شروع شود‪».‬‬ ‫سخن‌ران بعدی این کنفرانس نسیم سرآبندی فعال حقوق زنان‬ ‫و دانش‌جوی فوق‌لیس��انس جامعه‌شناس��ی دانش‌گاه آلبانی در‬ ‫آمریکا بود‪‌.‬او یادآور ش��د که خوش��حال است که در این جمع‬ ‫سخن می‌گوید گر چه آرزو داشت که در ایران صحبت می‌کرد‪.‬‬ ‫او در س��خنان خود ب��ه حکومت فاشیس��تی در لوای حکومت‬ ‫اسالمی اشاره کرد و برخی ویژگی‌های آن را برشمرد‪ .‬او ادامه‬

‫در دانش‌گاه‌ها اش��اره کرد و گفت‪« :‬تفکیک جنسیتی می‌تواند‬ ‫این‌ها را تقوی��ت کند‪ .‬این تفکیک خواه��ان بازگرداندن زنان‬ ‫به خانه اس��ت‪ .‬او در پایان از دبیر کمس��یون زنان دفتر تحکیم‬ ‫وحدت خانم بهاره هدایت یاد کرد که هم‌اکنون زندانی است‪».‬‬ ‫س��خن‌ران پایانی برنامه تارا سپهری‌فر فعال دانش‌جویی و فعال‬ ‫حقوق بش��ر و دبیر س��ابق تحکیم دانش‌گاه صنعتی ش��ریف که‬ ‫هم‌اکنون دانش‌جوی حقوق بشر دانش‌گاه بوستون است بود‪.‬‬ ‫او در س��خنان خود از همه زنانی که پیش از این برای بهتر شدن‬ ‫وضعیت در جامعه ایران تالش کرده‌اند یاد کرد و از نقش زنان به‬ ‫عنوان عامل گذار به دموکراسی نام برد‪ .‬او گفت‪« :‬من فکر می‌کنم‬ ‫همه می‌دانیم با چه سیستمی طرف هستیم‪ .‬سیستمی که از مذهب‬ ‫به عنوان حربه‌ای سیاسی استفاده می‌کند و اسالمیزه‌کردن بخشی‬

‫بتوانند زنان را از صحنه و گفتمان سیاسی و اجتماعی دور کنند تا‬ ‫به انسجامی که دوست دارند سیستم سیاسیشان برسد کمک کنند‪.‬‬ ‫می‌خواهند این جامعه مدنی ذلیل‌ش��ده را نیز از نیروی دانش‌مند‬ ‫زنان حذف کنند که به نظر می‌رس��د که نمی‌توانند چنین کنند‪».‬‬ ‫او س��پس به از راه رسیدن جمهوری اسالمی ِ دیگری اشاره کرد‬ ‫و ادامه داد‪« :‬اگر بخواهیم جمهوری اس�لامی را با خود جمهوری‬ ‫اسالمی مقایس��ه کنیم به نظر می‌رسد با یک جمهوری اسالمی‬ ‫دیگری مواجه هس��تیم‪ .‬آن جمهوری اس�لامی که م��ن با هزار‬ ‫شگرد توانستم وارد دادگستری و یا مطبوعات آن شوم انگار دیگر‬ ‫وجود ندارد‪ .‬کار س��پس ب��ه وجود دانش‌گاه آزاد اش��اره کرد و آن‬ ‫را‪-‬صرف نظر از فس��اد مالی و کیفیت علمی‪ -‬یکی از مهم‌ترین‬ ‫عوامل تحوالت اجتماعی برای هم‌زیستی زن و مرد در جمهوری‬ ‫اسالمی برشمرد‪».‬‬ ‫در پای��ان مهرانگی��ز کار گف��ت‪« :‬در هر صورت هم��ه نگرانیم‪.‬‬

‫داد‪« :‬س��همیه‌بندی جنسیتی در سال ‪ ۸۲‬در رشته پزشکی و در‬ ‫مجلس هفتم شروع شد و از آن زمان تشدید شده و ازدیاد پیدا‬ ‫کرده است‪ .‬این فعال حقوق زنان سپس به بیان آماری در مورد‬ ‫تفکیک جنس��یتی در دانش‌گاه‌های ای��ران پرداخت‪ ».‬او یادآور‬ ‫شد که اش��کال تبعیض جنسیتی فقط تفکیک جنسیتی نیست‬ ‫و س��خت‌گیری در مورد پوش��ش دختران و حتا سخت‌گیری‌ها‬ ‫در زمینه ارتباط دختران و پسران را از اشکال تبعیض جنسیتی‬ ‫دانس��ت‪ .‬او گفت‪« :‬در حال حاضر نظم حاک��م بر ایران وجود‬ ‫ندارد و ش��اهد یک سرگشتگی بین سنت و مدرنیته هستیم که‬ ‫بنیادگرایان خواهان س��لطه بر تمام شئونات هستند‪ ».‬او گفت‪:‬‬ ‫«باید بدانیم سبک زندگی در ایران به شدت در حال تغییر است‬ ‫و این س��بک زندگی در دختران و زنان به ش��دت تغییر کرده‬ ‫است‪ .‬س��رابندی به جدا کردن صف‌های غذا خوری دختران و‬ ‫پسران در دانش‌گاه‌ها و حتا جدا کردن صف کپی زدن مدارک‬

‫از ایدئولوژی حکومت است‪ .‬این حرکت هم‌راه شده با تغییر قوانین‬ ‫مدنی و خانواده و …‪.‬این پروژه نظام موفق نبوده اس��ت به دلیل‬ ‫این‌که این سیس��تم سیستمی هم‌گون نبوده است و شاید جنگ‬ ‫نیز عاملی دیگر بوده اس��ت و همان‌طور که خانم کار اشاره کردند‬ ‫نقش دانش‌گاه آزاد نیز در این میان قابل بررسی است‪ ».‬او سپس‬ ‫از نقش زنان مذهبی در کنار زنان س��کوالر در این حرکت اش��اره‬ ‫کرد و به فائزه هاشمی و تالش‌های او عالرغم اختالفات فکری‬ ‫اشاره کرد‪ .‬سپهری‌فر به پیوند جنبش سبز و جنبش زنان در زمان‬ ‫احمدی‌ن��ژاد ک��رد و پس از آن به آم��ار ‪ ۶۰‬و ‪ ۷۰‬درصدی حضور‬ ‫دختران در دانش‌گاه‌ها اشاره کرد و ادامه داد که اگر در یک جامعه‬ ‫استیبل باشیم شاید این آمار‪ ،‬آمار مناسبی نباشد اما در ایران این آمار‬ ‫مهم است‪.‬این آمار ‪ ۶۰‬درصد نشان می‌دهد که تبعیضات ساختاری‬ ‫وجود دارد‪ .‬یکی اینکه پس��ران ما به دلیل این‌که بار اقتصادی بر‬ ‫دوش دارند و یا به خاطر نظام س��ربازی نتوانس��ته‌اند در دانش‌گاه‬ ‫شرکت کنند‪.‬‬ ‫این فعال حقوق بش��ر ادامه داد‪« :‬پ��روژه اصلی حکومت محدود‬ ‫کردن زنان به عنوان بخش��ی از محرک‌ه��ای جامعه برای گذار‬ ‫به دموکراس��ی اس��ت‪ .‬فکر می‌کنم حکومت به خوب��ی می‌داند‬ ‫که دانش‌گاه چه پتانس��یلی می‌تواند داش��ته باشد و به عواقب آن‬ ‫می‌اندیش��د‪ .‬تفکیک جنسیتی بخش کوچکی از یک پروژه بزرگ‬ ‫است که می‌خواهد گذار به دموکراسی را با محدودیت مواجه کند‪.‬‬ ‫ما باید توچه کنیم که این پروژه بزرگ‌تری است و فقط نمی‌توانیم‬ ‫رنگ جنبشی به آن بدهیم و فقط به عنوان دختران و زنان به آن‬ ‫نگاه کنیم‪».‬‬ ‫در پای��ان کنفرانس جلس��ه پرس��ش و پاس��خ ببی��ن حاضران و‬ ‫سخن‌رانان جلسه برگزار شد‪.‬‬

‫‪12‬‬


‫اعتراض‌هایی که نشانه مطالبات تامین نشده است‬

‫جنبش کارگری و صیادان‬ ‫مهرداد نصرتی‬ ‫جمالت��ی را از پیرمردی کارگر به یاد می‌آورم‪ .‬این جمالت ش��اید‬ ‫در ابتدا این‌گونه تداعی کنند که از قش��ری امی صادر ش��ده‌اند‪ ،‬اما‬ ‫وقت��ی کمی بیش‌تر در فحوای آن‌ها اندیش��ه ش��ود و در ضمن‪،‬‬ ‫خودخواهی‌ها و خودبزرگ بینی‌ها اجازه نگاهی به واقعیات جامعه‪،‬‬ ‫در خارج از زندان روش��ن‌فکرانه برخ��ی ذهن‌های مدعی را بدهد‪،‬‬ ‫جمالتی اس��ت که حقایقی ملموس را در دل دارند‪ .‬وی می‌گفت‪:‬‬ ‫«برای ما آدم‌های عادی‪ ،‬چه فرقی می‌کند که چه کسی حکومت‬ ‫کند؟! اگر یک صندلی خالی را هم بگذارند‪ ،‬عمده مردم از آن اطاعت‬ ‫می‌کنند‪ ،‬البته به این شرط که زندگی‌شان تامین باشد و اگر تامین‬ ‫نش��د آن وقت مردم شورش می‌کنند و حتا سالم‌ترین حاکمان هم‬ ‫به زیر کشیده می‌ش��وند»‪ .‬اگر به واقعیاتی که در دل این جمالت‬ ‫نهفته اس��ت‪ ،‬چشم نبندیم‪ ،‬هم‌زمان با پیام‌های دیگر این عبارات‪،‬‬ ‫فاکتور ممی��زه کارآمدی را یافته‌ایم تا اس��اس تفاوت جنبش‌های‬ ‫روشن‌فکری با انقالبات کارگری را نیز دریابیم‪ .‬البته مسلم آن است‬ ‫که در این یادداشت در پی محدود کردن همه نهضت‌ها به دو نوع‬ ‫روشن‌فکری(با تعریف رایج) و کارگری نیستیم‪ ،‬بلکه تنها قصد آن‬ ‫داریم که بدین دو نوع‪ ،‬از منظر قیاسی نگاهی بیاندازیم و در پایان‬ ‫احتمالی را در مورد جامعه خود مطرح نماییم‪.‬‬ ‫در نهضت‌های روشن‌فکری که از سطح «جنبش نرم»(یعنی تبادل‬ ‫و تضارب اندیشه در محافل‪ ،‬مطبوعات و سایر رسانه‌ها‪ ،‬کالس‌های‬ ‫درس‪ ،‬تجمع��ات صل��ح آمی��ز و …) تا «جنبش س��خت»(یعنی‬ ‫حوزه‌هایی که از تظاهرات خش��ن و هم‌راه با درگیری‌های خیابانی‬ ‫تا ترور و نبرد مسلحانه و خون‌بار و …را پوشش می‌دهد) متفاوت‬ ‫است‪ ،‬در همه و همه موارد با کسانی سر و کار داریم که به نحوی‬ ‫از انحا می‌توان جهان‌بینی و ایدئولوژی مورد دعوی‌شان را تشخیص‬ ‫داد و منطقن (یا حتا خالف آداب منطق) به چالش کش��ید‪ .‬این دو‬ ‫عنصر به منزله سوختی است که موتور محرکه آن‌ها را به حرکت‬ ‫واداشته است و چنان‌چه جهان‌بینی یا ایئولوژی بتواند ارجحیت خود‬ ‫را بر آن دیگری ثابت کند‪ ،‬ش��اید بتوان امیدهایی به انصراف و یا‬ ‫حتا هم‌راهی آنان با خود داش��ت‪ ،‬اگرچه معمولن این نهضت‌ها‪ ،‬از‬ ‫نقطه عزیمت نیز بیش‌تر در پی چانه‌زنی و کس��ب امتیاز هس��تند‬ ‫که در این صورت‪ ،‬پاشنه آشیل آن نهضت جز اسرار نیست‪ ،‬اما در‬ ‫انقالبات کارگری موضوع کمی متفاوت اس��ت و اگر این صراحت‬ ‫لهجه را علیرغم واقعیت مدعای آن‪ ،‬مسئله نفرمایند‪ ،‬در نهضت‌ها‬ ‫و ش��ورش‌های کارگری «معمولن» خواسته اول و مهم‪ ،‬معاش و‬ ‫لوازم آن اس��ت و اگر خواس��ته‌های دیگری نیز مطرح باشند‪ ،‬پس‬ ‫از این مورد خواهند بود‪ .‬به تعبیر دیگر پاسخ کارگری که به خیابان‬ ‫آمده اس��ت‪ ،‬حرف نیس��ت بلکه تامین خواسته‌های او در عمل آن‬ ‫ه��م به صورتی کاملن فوری اس��ت‪ .‬البته بی هیچ ش��ک‪ ،‬عمده‬ ‫انقالب��ات کارگری نیز مرکز هدایت و انگیزش��ی دارد که به منزله‬ ‫اطاق فکر‪ ،‬ب��رای برنامه‌ریزی‌های آن عمل م��ی کند و به ندرت‬ ‫می‌توان حرکت‌های واقعن خودجوش کارگری برای مطالبه حقوق‬ ‫را نام برد و اگر به مارکسیسم‪-‬لنینیسم بعضی‌ها برنخورد‪ ،‬باید گفت‬ ‫یکی از تفاوت‌های مبارزات کارگری با نهضت‌های روش��ن‌فکری‪،‬‬ ‫در آگاه��ی یا عدم آگاهی(وحداقل اش��راف یا عدم اش��راف) پیاده‬ ‫نظام هریک نس��بت به منویات و اهداف واقعی عناصر و مجموعه‬

‫سیس��تم اطاق فکر آن حرکت انقالبی است‪ .‬البته شاید در این‌جا‬ ‫مسئله کنند که نهضت‌های روشن‌فکری نیز عمومن از این علت‬ ‫و س��قم رنج می‌برند‪ ،‬اما اگر از پنجره انصاف و واقعیات بیرونی به‬ ‫این مناظر بپردازیم‪ ،‬حداقل‪ ،‬وجود تفاوت سطحی غیرقابل انکار را‬ ‫تایید می‌کنیم‪ .‬نکته دیگر این‌که به غلط نزد برخی چنین جا افتاده‬ ‫است که نهضت‌های روشن‌فکری را در نهایت به نظام سرمایه‌داری‬ ‫منتسب و انقالبات کارگری را نهایتن در جهت تامین ایده آل‌های‬ ‫کمونیستی تعبیر می‌کنند‪ .‬اگرچه نگارنده با این اطالقات کلی موافق‬ ‫نیست‪ ،‬اما در مورد بخش دوم جمله شاید بتوان گفت که در عصر ما‬ ‫اکثر حرکت های عدالت‌خواهانه کارگری‪ ،‬ولو آن‌که اصل و منشائی‬ ‫خودجوش داشته‌اند‪ ،‬به سرعت تحت نفوذ و حتا سیطره اطاق فرمان‬ ‫کمونیسم درآمده‌اند‪ .‬از سویی چپ‌ها برای کنشگری‌های سیاسی‬ ‫خود‪ ،‬که طبیعتن پیجوی کسب کرسی‌های قدرت است‪ ،‬هم‌واره از‬ ‫اهرم کارگر بهره و به تحرکات آنان امید داشته‌اند و این قصه همه‬ ‫تاریخ آن‌ها از بدو پیدایش است‪.‬‬ ‫***‬ ‫از زمان فروکش کردن ش��عله‌های برافروخت��ه در حوادث پس از‬ ‫انتخابات دهم ریاست جمهوری طی سال هشتاد و هشت‪ ،‬تفاسیر‬ ‫متعددی شنیده شد که این آتشی زیر خاکستر خواهد شد که باالخره‬ ‫روزی مانند کوه آتشفش��انی همه چیز را می‌سوزاند‪ .‬در این میان از‬ ‫تعابیری چون؛ دیدن دودهای آتش از دور‪ ،‬فتنه دوم و… اس��تفاده‬ ‫ش��د که همگی حاکی از آن اس��ت که این دس��ته از سخن‌گویان‬ ‫و دس��ت اندرکاران نظام‪ ،‬اگرچه علل و منشاهای متفاوتی را برای‬ ‫خیزش‌ه��ا و تحرکات بعدی گمانه می‌زنن��د‪ ،‬اما در نهایت به یک‬ ‫نکته اشاره دارند و آن این‌که در جامعه ما مطالباتی تحصیل نشده‬ ‫وجود دارد که اگر دل‌سوزی وجود دارد‪ ،‬آن‌ها را انکار نمی‌کند‪ .‬فارغ‬ ‫از بح��ث مداخالت بیگانگان‪ ،‬حرکت‌های قبل و خصوصن بعد از‬ ‫انتخابات چالش آفرین هشتاد و هشت را هرگونه محاسبه کنیم‪ ،‬به‬ ‫سختی می‌توان نام جنبش کارگری بر آن نهاد‪ .‬برعکس‪ ،‬فاکت‌های‬ ‫متعددی وج��ود دارد که مجموع و علی‌الخصوص حرکات آغازین‬ ‫آن را با عنوان یک جنبش روشن‌فکری مربوط کند و برای مشتی‬ ‫از خروار این فاکت‌ها‪ ،‬حضور پررنگ‌تر قش��ر دانش‌جو و تشکالت‬ ‫و احزاب سیاسی نسبت به تشکالت صنفی‪-‬کارگری نمونه خوبی‬ ‫اس��ت‪ .‬نگارنده معتقد است که پس از فروکش کردن این اتفاقات‪،‬‬ ‫حرکت‌های سیاسی در متن جامعه و بیرون از حوزه مسئوالن‪ ،‬روز‬ ‫به روز کم‌رنگ‌تر ش��د‪ .‬برای مثال(همان‌گونه که پیش‌تر و در طی‬ ‫یاداشتی اشاره داشتم) دانشگاه‌ها دچار فضایی بهت زده و غیرسیاسی‬ ‫است که به تعبیر برخی از تحلیل‌گران‪ ،‬این رخوت سیاسی پس از‬ ‫آن همه کنشگرایی‌های افراطی‪ ،‬کاملن طبیعی به نظر می‌رسد‪ .‬در‬ ‫لوای این بی تحرکی سیاس��ی‪ ،‬اما‪ ،‬فرصتی ایجاد شد و امراض در‬ ‫حال کمون جامعه خود را بروز دادند‪ .‬امراضی که تشنه بررسی‌هایی‬ ‫از ابعاد جامعه ش��ناختی‪ ،‬روان‌شناختی‪ ،‬فرهنگی و علی‌الخصوص‬ ‫اقتصادی هستند و متاسفانه تا کنون کم‌تر قلم و زبانی به پژوهش‬ ‫و ارزیابی ارتباطات محتمل میان فرصت مذکور و عوارض موجود‬ ‫پرداخته است‪ .‬در عین حال بدون تحقیقات علمی نیز مبرهن است‬ ‫که آن بیماریی که بیش از س��ایر عل��ل در جامعه امروز ما به بروز‬ ‫رسیده‪ ،‬عارضه های اقتصادی است‪.‬‬

‫از سویی می‌دانیم که مشکالت اقتصادی‪ ،‬با هر منشاء و علت‪ ،‬هم‌واره‬ ‫یکی از مهم‌ترین عوامل در به عمل کشاندن پتانسیل‌های جامعه در‬ ‫حرکت‌های کارگری است‪ .‬اگر به این فاکتور‪ ،‬نفوذ و کنشگری‌های‬ ‫اخیر فعاالن چپ‪ ،‬که با ضرایب متفاوت و بسته به نسبت مصلحت‬ ‫اندیشی‌ها و فرصت شناس��ی‌ها از الک محافظه کاری خارج و به‬ ‫طرح باورهای خود(حال چه مستقیم و چه غیرمستقیم) پرداخته‌اند‬ ‫را اضافه نماییم و هش��دار رهبری نظام در مورد مراقبت و مواظبت‬ ‫از عدم سیطره نگرش سوسیالیستی در موضوع اقتصاد را بی دلیل‬ ‫ندانیم و فعال‌تر ش��دن محافل حقیقی و مجازی تئوریس��ین‌های‬ ‫مدیون مارکس و لنین را تعمدن از نگاه فیلتر نکنیم و نامه دو هزار‬ ‫امضایی کارگران برای احقاق حقوق خود‪ ،‬تغییر سطح دست‌مزدها‪،‬‬ ‫تصحیح نظام تامین اجتماعی و اختیار و استقالل در تعیین ارزش‬ ‫دس��ت‌مزد و … را امری اتفاقی نینگاری��م و…ده‌ها فاکت دیگر‬ ‫را ب��ی مالحظه رها نکنیم و این‌ها را با آن دودهایی که می‌گفتند‬ ‫می‌بینند و ما نمی‌دیدیم بی‌ارتباط ندانیم و هیجانات سیاس��ی آتی‬ ‫جامعه(که برخی از آن تعبیر به فتنه دوم کردند و برخی آن را بستر‬ ‫تنش و خون و کشتار و … پیش بینی کردند) را به وسیله تحریک‬ ‫و فعال کردن قشر کارگری غیر محتمل نشماریم و… نهایتن به‬ ‫این منظر می‌رسیم که جامعه می‌تواند در آستانه یک اضطراب جدید‬ ‫باشد و با این نفوذ عجیب افکار چپ در برخی فعاالن دست اندرکار‬ ‫نظ��ام و حمایت‌های غیرعادی برخی احزاب و گروه‌های تعطیل و‬ ‫حتی اخراج ش��ده از کشور‪ ،‬مثل حزب توده(خصوصن توده‌ای‌های‬ ‫عدالت‌خواه) از آن ظاهرن خودی‌های باطنن کمونیست‪ ،‬که امروزه‬ ‫کاسه داغ‌تر از آش شده‌اند و حتا به ما اجازه کوچک‌ترین انتقادی از‬ ‫دولت را هم نمی‌دهند و ‪ ..‬اصلن هم بعید نیست که تحرکات بعدی‬ ‫جامعه رنگ و بوی یک انقالب کارگری را داشته باشد و شکارچیان‬ ‫با آن تورهای گسترده(یعنی آن پشتوانه قطور تئوریک) آماده برای‬ ‫صید‪ .‬البته اصل این موضوع که کارگر باید برای احقاق حقوق خود‬ ‫هرگز از تالش بازنایستد و هم‌واره آماده و در میدان باشد‪ ،‬ابدن نه‬ ‫یک منکر‪ ،‬که عین عدالت‌خواهی واقعی است‪ ،‬اما با توجه به مراتب‬ ‫عرض شده در سطور فوق‪ ،‬مراقبت از این تحرکات برای ممانعت از‬ ‫دست درازی عناصر مارکس آیین و لنین پرست که عوامل انهدام‬ ‫هر جامعه و علی‌الخصوص خود قش��ر کارگری هستند‪ ،‬از لوازمات‬ ‫این نهضت‌ها است‪ ،‬زیرا در غیر این‌صورت چسبیدن انگ‌هایی از‬ ‫قبیل فتنه بیگانگان و براندازان‪ ،‬از یک‌سو‪ ،‬و انحراف یک اقدام به‬ ‫حق‪ ،‬منطقی و در چاچوب مصالح کشور و مردم به حرکتی احساسی‪،‬‬ ‫ب��ی بند و بار‪ ،‬افراطی و هدف گری��ز و خدای ناکرده نابود کننده و‬ ‫کمونیستی از سوی دیگر‪ ،‬اجتناب ناپذیر می‌شود‪.‬‬

‫‪13‬‬


‫به‌دنبال ترور رهبر شاخه نظامی حماس‬

‫بحران در نوار غزه شدت بیشتری یافت‬

‫به دنبال قتل «احمد الجعبری» رییس شاخه نظامی جنبش حماس‬ ‫در روز چهارشنبه‪ ،‬چهارم نوامبر‪ ،‬تنش‌ها میان اسراییل و فلسطینیان‬ ‫در نوار غزه باال گرفت‪ .‬امروز‪ ،‬پنج‌شنبه‪ ،‬پانزدهم نوامبر نیز پرتاب‬ ‫راکت از نوار غزه به شهرهای اسراییل و بمباران غزه توسط نیروی‬ ‫هوایی اس��راییل چندین کشته برجای گذاشت‪ .‬درگیری‌های چند‬ ‫روز اخیر میان گروه‌های پیکارجوی فلسطینی در نوار غزه و ارتش‬ ‫اس��راییل از زمان حمله گسترده چهارسال پیش اسراییل به خاک‬ ‫غزه تا کنون سابقه نداشته است‪ .‬دست‌کم پانزده فلسطینی که دو‬ ‫کودک نیز در میان آن‌ها بودند جان باختند‪ .‬به گزارش «واشینگتن‬ ‫پست»‪ ،‬فرزند یازده ماهه یک ژورنالیست همکار شبکه بی‌بی‌سی‬ ‫نیز در میان کشته‌ش��دگان بوده‌است‪ .‬موشک‌های پرتاب شده به‬ ‫خاک اسراییل نیز در شهرهای اشدود و کریات ماالخی در دو روز‬ ‫گذشته جان شش اسراییلی را گرفته است‪ .‬به گزارش «الجزیره»‪،‬‬ ‫نیروی دریایی اس��راییل نیز در کنار عملیات نی��روی هوایی این‬ ‫کشور‪ ،‬حمالتی را از دریا به ساحل غزه آغاز کرده است‪.‬‬ ‫تشییع جنازه احمد الجعبری‪ ،‬عکس از فرانس پرس‬ ‫بنابرگزارش‌ها‪ ،‬روز پنج‌شنبه صدای آژیر قرمز در شهر «تل‌آویو»‬

‫نیز به صدا در‌آمد و گفته می‌شود که منطقه «یافا» در جنوب این‬ ‫ش��هر هدف حمله راکتی قرار گرفت‪ .‬حماس نوع موشک پرتاب‬ ‫ش��ده را «فجر پنج» اعالم کرده که از سری موشک‌های ساخت‬ ‫ایران است‪ .‬اسراییل مدعی شده که موشک پرتاب شده در آب‌های‬ ‫مدیترانه فرود آمده است‪.‬‬ ‫کابینه اس��راییل روز پنج‌شنبه در نشس��تی ارتش این کشور را به‬ ‫واکنش قاط��ع فراخواند و مجوز احضار نیروه��ای نظامی ذخیره‬ ‫را در ص��ورت لزوم صادر کرد‪« .‬بنیامین نتانیاهو»‪ ،‬نخس��ت‌وزیر‬ ‫اسراییل نیز اظهار داشت که تمامی اقدامات ممکن را برای دفاع از‬ ‫شهروندان اسراییلی به کار خواهد گرفت‪.‬‬ ‫دولت مصر در تماس با باراک اوباما خواستار دخالت ایاالت متحده‬ ‫برای توقف اقدامات «غیر قابل قبول» اس��راییل و تجاوز به خاک‬ ‫غزه ش��د‪ .‬دولت آمریکا اما گفته اس��ت که حق اس��راییل را برای‬ ‫دفاع از ش��هروندانش به رسمیت می‌شناسد و موشک‌پرانی از نوار‬ ‫غزه به خاک اس��راییل را محکوم می‌کند‪ .‬فرانسه و بریتانیا نیز به‬ ‫ترتیب به‌صورت تلویحی و مستقیم‪ ،‬حماس را مسوول درگیری‌ها‬ ‫دانس��تند‪ .‬مصر گذرگاه رفح را برای امدادرس��انی به مجروحان باز‬ ‫کرده است‪.‬‬

‫س��خن‌گوی وزارت خارجه روس��یه با اش��اره به اوضاع بحرانی‬ ‫در س��وریه و پیامدهای احتمالی خطرناک در منطقه‪ ،‬خواس��تار‬ ‫پایان دادن به درگیری‌ها ش��ده اس��ت‪« .‬رامین مهمان‌پرست»‬ ‫سخن‌گوی وزارت امور خارجه جمهوری اسالمی نیز با محکوم‬ ‫کردن حمالت اس��راییل‪ ،‬س��کوت مجامع بین‌المللی را باعث‬ ‫آن‌چه وی «جری‌تر ش��دن بیش از پیش رژیم صهیونیس��تی»‬ ‫خوانده است‪ ،‬شد‪.‬‬ ‫امروز در جریان تشییع جنازه «احمد الجعبری»‪ ،‬تظاهرکنندگان‬ ‫فلس��طینی با سر دادن ش��عارهایی‪ ،‬اسراییل را تهدید به تالفی‬ ‫کردند‪ .‬گردان «عزالدین قسام» (شاخه نظامی جنبش حماس)‬ ‫در اطالعی��ه‌ای اظه��ار داش��ت که اس��راییل با ت��رور «احمد‬ ‫الجعب��ری» دره��ای جهنم را ب��ه روی خود باز کرده اس��ت‪.‬‬ ‫«فوزی برهوم» س��خن‌گوی حماس‪ ،‬اقدامات اخیر اسراییل را‬ ‫«اعالن جنگ» دانس��ت و اظهار داش��ت که این کشور بهای‬ ‫آن‌را خواهد پرداخت‪ .‬از سوی دیگر «مارک رژف» سخن‌گوی‬ ‫دفتر نخست‌وزیری اس��راییل در گفت‌وگویی با شبکه الجزیره‬ ‫گفت که اس��راییل به عملی��ات خود تا انهدام ماش��ین نظامی‬ ‫حماس ادامه خواهد داد‪.‬‬

‫به بهانه درگذشت «محمدجان شکوری»‬

‫شکوری چهره‌ای ماندگار‬

‫محبوبه شعاع‬ ‫بیست‌و‌ششم ش��هریور ‪ 1391‬برابر با شانزدهم سپتامبر ‪2012‬‬ ‫مصادف ش��د با درگذشت «محمدجان ش��کوری بخارایی» از‬ ‫چهره‌های فرهیخته و از ادیبان و نویسندگان تاجیکستان‪ .‬وی‬ ‫از اعضای فرهنگ‌س��تان علوم تاجیک‌س��تان و فرهنگ‌ستان‬ ‫زبان و ادب فارسی بود‪.‬‬ ‫محمدج��ان ش��کوری بخارای��ی در س��ال ‪ 1304‬خورش��یدی‬ ‫در خاندان��ی ش��اعر و ادیب در بخ��ارا زاده ش��د‪ .‬وی به مدت‬ ‫ش��صت س��ال در پژوهش‌گاه زبان و ادبیات فرهنگستان علوم‬ ‫تاجیکس��تان کار ک��رده و در این مدت پنج��اه کتاب و بیش از‬ ‫پانصد مقاله به میراث گذاش��ته اس��ت که «هر س��خن جای و‬ ‫هر نکته مقامی دارد»‪« ،‬خراس��ان است اینجا» و «فتنه انقالب‬ ‫در بخارا» و کتاب تازه نش��ر «پنترکیس��م و سرنوش��ت تاریخ‬ ‫تاجیکان» از آثار معروف او محسوب می‌شوند‪.‬‬ ‫گفته می‌ش��ود که محمدجان ش��کوری تنها یک نویس��نده و‬ ‫پژوهش‌گر نبود‪ .‬او ش��خصیتی بود که در فرهنگ و سیاس��ت‬ ‫تاجیکس��تان ابعادی چند گانه داش��ت‪ .‬وی یک شخصیت چند‬ ‫بعدی در جامعه تاجیکس��تان بوده اس��ت‪ .‬نق��ش او در عرصه‬ ‫فرهن��گ و س��هم‌گذاری در بزرگ‌تری��ن فرهن��گ تاجیکی با‬ ‫عن��وان فرهنگ زب��ان تاجیکی آغاز می‌ش��ود و با تالش برای‬ ‫اس��تقالل تاجیکس��تان در حیات نخبگان فرهنگی تاجیک در‬ ‫پایان سال‌های هشتاد ادامه پیدا می‌کند‪.‬‬ ‫محمدج��ان ش��کوری یکی از اس��اس‌گذاران جنب��ش مردمی‬ ‫رس��تاخیز است که برای اس��تقالل تاجیکس��تان مبارزه کرده‬

‫‪14‬‬

‫اس��ت و از جنبش مردمی رستاخیز اعالمیه استقالل جمهوری‬ ‫تاجیکستان را نوشته است‪.‬‬ ‫او از پیش��وایان جنبش هویت‌خواهی در تاجیکس��تان در اواخر‬ ‫عهد ش��وروی به ش��مار می‌رفت که در س��ال ‪ ۱۹۸۹‬میالدی‬ ‫به رس��می شدن زبان فارسی در این کشور انجامید‪ .‬گفته شده‬ ‫محمدجان شکوری در تهیه متن قانون زبان که در آن سال به‬ ‫تصویب رسید‪ ،‬نقش بارزی را داشته است‪.‬‬ ‫این چهره فرهیخته و ش��ناخت ‪‎‬ه‌ شده تاجیکستان از سال ‪۱۹۹۶‬‬ ‫میالدی عضو پیوس��ته فرهنگس��تان زبان و ادب فارس��ی در‬ ‫تهران ش��د و در س��ال ‪ ۲۰۰۵‬میالدی نیز به عنوان «چهره‬ ‫ماندگار» در ایران برگزیده شد‪.‬‬ ‫ش��کوری پ��س از فروپاش��ی ش��وروی بیش‌تر‬ ‫ب��ه پژوهش‌ه��ای تاریخی پرداخ��ت و در‬ ‫مجموعه مقاالت «خراسان است این‌جا»‪،‬‬ ‫که در سال ‪ ۱۹۹۶‬نشر یافت‪ ،‬جای‌گاه‬ ‫تاریخی تاجیکان و پیوند آن‌ها با زبان‬ ‫فارس��ی و فرهنگ ایرانی را طرح و‬ ‫از آن به ش��دت پشتیبانی کرد که‬

‫در میان روشن‌فکران تاجیک بحث‌هایی را دامن زد‪.‬‬ ‫آقای ش��کوری که س��ال‌های زیادی از سرطان رنج می‌برد در‬ ‫روز بیست‌و‌پنجم ش��هریور ‪ 1391‬به بخش مراقبت‌های ویژه‬ ‫بیمارس��تان «ابن سینا» دوشنبه منتقل ش��د و پزشکان وضع‬ ‫س�لامتی او را وخیم خواندند و س��رانجام وی در ساعت چهار‬ ‫صبح روز یکش��نبه بیست‌و‌ششم شهریور در سن هشتا ‌دو‌هفت‬ ‫س��الگی درگذشت و دوشنبه بیست‌و‌هفتم شهریور در قبرستان‬ ‫موس��وم به «لوچاب» در ش��هر دوش��نبه که م��زار چهره‌های‬ ‫سرشناس علم‪ ،‬فرهنگ و هنر تاجیکستان است‪ ،‬دفن شد‪.‬‬ ‫«علی‌اصغر شعردوس��ت»‪ ،‬س��فیر ایران در تاجیکستان‬ ‫که در مراسم خاک‌سپاری شکوری حضور داشت‬ ‫در س��خنان‌اش به ای��ن نکت��ه تاکید کرد‬ ‫که‪« :‬فق��دان این دانش��ور و فرهیخته‬ ‫بزرگ‌وار‪ ،‬بدون تردی��د‪ ،‬ضربه عظیم‬ ‫بر پیکره علمی و فرهنگی کشورهای‬ ‫تاجیکستان‪ ،‬ایران‪ ،‬افغانستان و اصولن‬ ‫تمام فارسی‌زبان‌های جهان است‪».‬‬


‫رازکارکردنزن‬ ‫بیرونازخانه‬ ‫نعیمه دوستدار‬ ‫یک��ی از ترس‌های همیش��گی جامعه‌ه��ای مردس��االر و محافظه‬ ‫کار‪ ،‬اس��تقالل مالی زنان اس��ت‪ .‬به دلیل همین ترس آنها همیش��ه‬ ‫تالش می‌ش��ود تا بر سر راه اس��تقالل مالی زنان‪ ،‬مانع گذاشته شود؛‬ ‫از توصیه‌ه��ای دین��ی گرفته ت��ا نصیحت‌های اخالق��ی و تربیتی و‬ ‫روان‌شناسی که همه یک‌صدا چنین تبلیغ می‌کنند که کار کردن زن‬ ‫در بیرون خانه باعث از هم پاشیدن خانواده‪ ،‬محرومیت عاطفی فرزندان‬ ‫و فساد اجتماعی می‌شود‪ .‬آن‌ها چنین استدالل می‌کنند که استقالل‬ ‫مالی زنان باعث می‌شود آن‌ها به استقالل فردی خود بیش‌تر فکر کنند و در نتیجه سن ازدواج باال برود‬ ‫و خانواده دیر شکل بگیرد یا کوچک شود‪ .‬در توجیه این قضیه‪ ،‬عده‌ای اروپا را مثال می‌زنند و می‌گویند‬ ‫به‌دلیل استقالل مالی زنان‪ ،‬زاد و ولد در کشورهای غربی کم شده و جامعه از لحاظ کمی رشد ندارد‪.‬‬ ‫این در حالی است که این موارد الزامن علت و معلول هم نیستند‪ .‬تغییرات جوامع نوین در مقابل جوامع‬ ‫سنتی باعث می‌شود فرد و انتخاب‌هایش اهمیت بیش‌تری پیدا کنند و گستره و تنوع انتخاب‌ها بیش‌تر‬ ‫شود‪ .‬افراد چه زن و چه مرد‪ ،‬به فرصت‌های رشد خود بیش‌تر فکر می‌کنند و برای آن تالش می‌کنند‪.‬‬ ‫برای مردان و زنان ادامه تحصیل اهمیت پیدا می‌کند و هر دو می‌خواهند با توجه به شرایط رشد فکری‬ ‫و تحصیلی برای رسیدن به پایگاه‌های شغلی بهتر و باالتری تالش کنند و درآمد مستقل داشته باشند‪.‬‬

‫رییس مستعفی سازمان اطالعات مرکزی آمریکا‪:‬‬

‫حادثه حمله به سفار آمریکا‬ ‫در لیبی تروریستی بود‬

‫ژنرال دیوید پترائوس‪ ،‬رییس مس��تعفی سازمان اطالعات مرکزی آمریکا‪ ،CIA ،‬گفته است که‬ ‫این سازمان از ابتدا از حضور افراد وابسته به القاعده در حادثه بنغازی اطالع داشته ولی به خاطر‬ ‫مسایل امنیتی نام گروه شرکت‌کننده را از گزارش‌های طبقه‌بندی‌نشده اولیه حذف کرده است‪.‬‬ ‫آقای پترائوس که روز جمعه‪ 16 ،‬نوامبر‪ ،‬به وقت آمریکا‪ ،‬در دو جلسه جداگانه کمیته‌های امنیتی‬ ‫مجلس نمایندگان و سنا صحبت می‌کرد‪ ،‬به نمایندگان گفت هنگام انتشار اولیه اطالعات مربوط‬ ‫به این حمله که در یازدهم س��پتامبر امس��ال رخ داد‪ ،‬بعضی از دانسته‌ها مطرح نشد تا گروه‌های‬ ‫تندرو از آن مطلع نشوند‪.‬‬ ‫الزم به یادآوری اس��ت در حادثه بنغازی در لیبی‪ ،‬کریس اس��تیونز‪ ،‬س��فیر ایاالت متحده در این‬ ‫کش��ور و سه ش��هروند دیگر آمریکایی جان خود را از دست دادند‪ .‬این حادثه هم‌زمان با اعتراض‬ ‫مسلمانان به یک فیلم توهین‌کننده به پیامبر اسالم روی داد‪.‬‬ ‫آقای پترائوس در روزهای پس از این حمله برای تحقیق درباره آن به لیبی سفر کرده بود‪.‬‬ ‫دیوید پترایوس که یک هفته پیش به طور غیرمنتظره به خاطر فاش شدن روابط خارج از ازدواج‬ ‫ب��ا یک زن متاهل از س��متش کناره‌گیری کرد‪ ،‬به نمایندگان کنگره گفت اس��تعفایش ربطی به‬ ‫تبعات رخ‌دادهای بنغازی نداش��ته اس��ت‪ .‬جمهوری‌خواهان کنگره‪ ،‬کاخ سفید را به پنهان‌کاری و‬ ‫ارایه اطالعات نادرست در این‌باره متهم کرده‌اند و خواهان دریافت جزییات این حادثه هستند‪.‬‬ ‫س��ناتور جمهوری‌خواه‪ ،‬ج��ان مک‌کین پس از ادای توضیحات ژن��رال پترائوس‪ ،‬عمل‌کرد دولت‬ ‫باراک اوباما را در قبال این حادثه یک شکست اطالعاتی دانست‪.‬‬ ‫الزم به اش��اره اس��ت در مناظره‌های انتخاباتی نیز باراک اوباما در خصوص سیاس��ت خارجی و‬ ‫امنیتی این کشور مورد انتقاد جمهوری‌خواهان قرار گرفته بود‪.‬‬

‫در مواردی‪ ،‬این کار باعث می‌شود که ازدواج به تاخیر بیفتد‪ ،‬اما این احتمال هم وجود دارد که ازدواجی‬ ‫که با این زمینه‌ها صورت می‌گیرد‪ ،‬آگاهانه‌تر باش��د و زندگی مشترک با استحکام بیش‌تری بنا شود‪.‬‬ ‫قدرت تصمیم‌گیری بیش‌تر و استقالل اراده و اختیار عمل فردی بیش‌تر برای زندگی مشترک باعث‬ ‫می‌شود دلیل برقرای پیوند زن و مرد احتیاج یک‌طرفه زن به شوهر نباشد؛ به جای آن شناخت متقابل‬ ‫و پیوند روحی و صمیمیت دلیل ازدواج باشد و احتمال موفقیت ازدوا ‌ج افزایش می‌یابد‪ .‬در چنین صورتی‪،‬‬ ‫انگیزه‌ی انتخاب شریک زندگی نه حساب و کتاب مادی که ویژگی‌های دیگری است که محاسبات‬ ‫مالی و نفع‌طلبی را در مراتب بعدی اهمیت قرار می‌دهد‪ .‬عالوه بر این‪ ،‬کارشناسان می‌گویند این‌که در‬ ‫جامعه‌ی غربی زاد و ولد کاهش یافته است‪ ،‬الزامن به دلیل استقالل مالی زنان نیست‪ ،‬بلکه انگیزه‌ی‬ ‫فرزندآوری در دنیا تغییر کرده است‪ .‬تغییرات الگوهای فرهنگی‬ ‫در جوامع مدرن باعث ش��ده که مشارکت زنان به تدریج بیش‌تر‬ ‫ش��ود و در نتیجه‌ی آن در روابط زن و ش��وهر و تقس��یم کار در‬ ‫چارچوب خانه و خانواده بازنگری شود‪ .‬یکی دیگر از مسائل اصلی‬ ‫درباره‌ی کار زنان هم این است که در جامعه‌ای مانند ایران‪ ،‬کار‬ ‫را به «زنانه» و «مردانه» تقسیم می‌کنند و از زنان انتظار دارند در‬ ‫مشاغل خاصی که برای زنان مناسبت‌تر تشخیص داده می‌شود‬ ‫به فعالیت مشغول باشند‪ .‬این‌گونه شغل‌ها در واقع ادامه‌ی وظایفی‬ ‫اس��ت که زنان در چارچوب نقش‌های س��نتی خود در عرصه‌ی‬ ‫خان��واده انجام می‌دهند‪ ،‬نقش آموزش��ی به عنوان معلم یا نقش‬ ‫ی است که تجربه‌ی عملی کشورهای پیش‌رفته نشان می‌دهد‬ ‫مراقبتی به عنوان پرس��تار‪ .‬این در حال ‌‬ ‫برای اش��تغال زنان در زمینه‌های مختلف‪ ،‬محدودیتی وجود ندارد و اگر مس��ائل و الگوهای فرهنگی‬ ‫تحمیلی جلوی پیش‌رفت زنان را سد نکند‪ ،‬زنان می‌توانند در شغل‌های مختلفی فعالیت کنند‪ .‬واقعیت‬ ‫دیگر اجتماعی این است که در سلسله مراتب شغلی در جامعه‌ای مانند ایران‪ ،‬همچنان زن‌ها را در مراتب‬ ‫پایین‌تر به کار می‌گیرند و فرصت و اجازه‌‌ی رس��یدن به رده‌های مدیریتی را به آن‌ها نمی‌دهند‪ .‬تمام‬ ‫این موارد نشانه‌ی عمق فرهنگ مردساالر در جامعه‌ی ماست که باعث شده موضوع اشتغال هم‌چنان‬ ‫یکی از دغدغه‌های اصلی زنان باشد و اضطراب نداشتن استقالل مالی‪ ،‬بسیاری از زنان را وادار کند در‬ ‫شرایط ناامن عاطفی و خانوادگی خود باقی بمانند و تن به تحقیر و خشونت بدهند‪.‬‬

‫‪۲۶۰۰۰‬‬ ‫مخاطب‬

‫در سرویس های‬ ‫آی فون و آی پد‬

‫پخش زنده و پادکست های‬ ‫روزانه گزارش و خبر در کوچه‬

‫اپ کوچه در اپ استور‬ ‫تبلیغدرکوچهفرصت‬ ‫یک رابطه تازه است‬

‫‪contact@koochehmal.com‬‬ ‫‪15‬‬


‫بهانه ای برای خشم گین شدن مسلمان ها‬

‫سینماییکهفرونریخت‬ ‫مسلمانیکهخشمگینشد‬ ‫ترجمه‪ :‬افسانه هژبری‬ ‫منبع‪ :‬حسین حقانی‪ .‬نیوز ویک‪ ۱ ،‬اکتبر‪ :‬خشم مسلمانان ریشه‬ ‫در سیاست دارد‪ ،‬نه در مذهب‪.‬‬ ‫اخیرن هزاران نفر از مش��ترکین تلفن هم‌راه در پاکستان پیامی‬ ‫از یک منبع ناشناس مبنی بر وقوع یک معجزه دریافت کردند‪.‬‬ ‫متن پیام ادعا میکرد که در روز س��ه‌ ش��نبه‪ ۱۸ ،‬سپتامبر‪ ،‬زلزله‬ ‫سالن سینمایی در واشنگتن دی سی‌که در آن فیلم “مظلومیت‬ ‫مس��لمانان” نشان داده می‌شده است را ویران کرده‪ .‬این همان‬ ‫فیل��م بحث انگیزی‌س��ت که موجب تظاهرات خش��ونت آمیز‬ ‫در چند کش��ور مس��لمان شد‪ .‬نس��خه ایمیل همان پیامک حتا‬ ‫عکس��ی‌ از یک ساختمان لت و پار ش��ده را هم ضمیمه کرده‪،‬‬ ‫اضافه مینمود که اهلل خش��م خود علیه توهینی که این فیلم به‬ ‫اسالم و حضرت محمد کرده را نشان داده و با چنین پشتیبانی‌‬ ‫اهلل‪ ،‬مؤمن واقعی‌ از نش��ان دادن خشم خود نسبت به غرب که‬ ‫دست به تحقیر اسالم و سؤاستفاده از پیامبر آن زده است نباید‬ ‫واهمه‌ای داشته باشد‪.‬‬ ‫البته که نه زلزله‌ای در کار بود و نه س��الن سینمایی نابود شده‬ ‫ب��ود‪ .‬در واقع ای��ن فیلم هرگز فراتر از یوتی��وب نرفت‪ ،‬اما این‬ ‫پیامک و ایمیل تقلبی تا چندین روز در پاکس��تان و حتا در بین‬ ‫پاکس��تانی‌‌های مقیم خارج از کشور دست بدست می‌چرخید و‬ ‫باز‌پخش میش��د‪ .‬این بخش��ی از یک کمپین برای بر انگیختن‬ ‫س�لاح به نقل از سلمان‬ ‫احساس��ات مسلمانان با اس��تفاده از‬ ‫ِ‬ ‫رشدی “صنعت خشم” بود‪ .‬بدنبال واقعه ‪ ۱۱‬سپتامبر‪ ،‬پیامهای‬ ‫فله‌ای کاذب مشابه‪ ،‬میلیونها مسلمان را متقاعد کرد که قبل از‬ ‫وقوع این حادثه به یهودیان هشدار داده شده بوده که از این دو‬ ‫ساختمان دوری کنند – اشاره به “توطئه‌ای” که هنوز بسیاری‬ ‫آنرا باور دارند بدون اینکه کوچکترین مدرکی دال بر درستی‌ آن‬ ‫وجود داش��ته باشد‪ .‬سال گذشته پس از کشته شدن اسامه بن‬ ‫الدن بدس��ت نیروهای ویژه ایاالت متحده‪ ،‬پیام‌های ناشناس‬ ‫ادعا کردند که این حمله س��اختگی بوده و اسامه در واقع ماه‌ها‬ ‫قبل کشته شده بوده است‪.‬‬ ‫های س��ازمان یافته احساسات خط‬ ‫این نوع دس��تکاری‌ کردن ِ‬ ‫بطالنی است برروی این فرضیه که تظاهرات هماهنگ تجلی‌‬ ‫خود‌انگیختۀ خشم مسلمانان است‪ .‬مسلمانان هم مانند پیروان‬ ‫هر دین دیگر اهانت به دین و پیامبر خود را دوس��ت ندارند‪ ،‬اما‬ ‫اعتراضاتی که س��رخط اخبار را می‌سازد تابعی از سیاست است‬ ‫نه مذهب‪ .‬در این ماجرای اخیر‪ ،‬دولت پاکستان که نمی‌خواست‬ ‫ب��ه جانبداری از توهین کنندگان به دین متهم ش��ود با اعالن‬ ‫یک روز تعطیل عمومی‌ بمناسبت “رو ِز عشق به پیامبر” تالش‬ ‫ک��رد خود را به معترضین نزدیک کند‪ .‬اگرچه ‪ ۹۵‬در س��د از‬ ‫جمعیت ‪ ۱۹۰‬میلیونی پاکس��تان مس��لمان هستند‪ ،‬برآورد شده‬ ‫ک��ه تنها ‪ ۴۵‬هزار نفر در نماز جمعه‌ای که بخش��ی از اعتراض‬ ‫به این فیلم بود ش��رکت کردند‪ .‬این تظاهرات با بجا گذاش��تن‬

‫‪16‬‬

‫‪۱۷‬کش��ته و تعداد زیادی مجروح عمد‌ت ًا بدلیل خشونتی که در‬ ‫بر داشت مطرح شد‪.‬‬ ‫مذهبیون غالب ًا به باورهای دینی یکدیگر افترا زده‌اند‪ .‬اس�لام‬ ‫نیز طی‌ قرون س��هم خود را از انتقاد وآزار برده اس��ت به ویژه‬ ‫از مس��یحیان که در جنگه��ای صلیبی و عثمانی حریف جنگی‬ ‫آنها بر سر کنترل فلسطین و گوشه جنوبی اروپا بوده‌اند‪ .‬مانوئل‬ ‫پلیالوگ��س دوم‪ ،‬امپراط��ور ق��رن ‪ ۱۴‬بیزانس‪ ،‬ب��ا گفتن اینکه‬ ‫دس��تاورد محمد جز ش��ر نبوده و “آنچه را موعظ��ه می‌کند با‬ ‫ضرب شمشیر گس��ترش میدهد” بیشترین اهانت ممکن را به‬ ‫مس��لمانان کرد‪ .‬از لحاظ تاریخی‌‪ ،‬مسلمانان با انگشت گذاشتن‬ ‫ب��ه ایرادهای س��ایر ادیان و جلوه دادن اس�لام به عنوان یک‬ ‫دین بی‌ نقص دس��ت به تالفی زده اند‪ .‬امپراطور‌های مسلمان‬ ‫بر جمعیت‌های بزرگ غیر مس��لمان حکومت کرده در حالیکه‬ ‫واعظان مس��لمان و عارفان صوفی تالش میکردند افراد را به‬ ‫ی به جا‬ ‫دین اس�لام گرایش دهند‪ .‬ام��ا از آن روزها هیچ مدرک ‌‬ ‫نمانده که حاکی‌ از آن باش��د که به عنوان مثال بدنبال توهینی‬ ‫که نس��بت به محمد یا اس�لام در بالد کفر صورت گرفته‪ ،‬در‬ ‫اقدامی تالفی جویانه فرستادگان و تجار خارجی‌ مورد خشونت‬ ‫اوباش قرار گرفته اند‪.‬‬ ‫پدیده خش��م در واکنش به توهین به اسالم و پیامبر آن تابعی‬ ‫از سیاس��ت دوران مدرن است که با استعمار غرب آغاز شده و‬ ‫به عنوان وس��یل ‌ه جهت بس��یج نیروها در دست سیاستمدران‬ ‫مس��لمان بکار گرفته شده‪ .‬رهبران س��کوالر با سلطه خارجی‌‬ ‫ب��ه مخالفت پرداختند و اس�لامگرایان ادعا کردند که اس�لام‬ ‫نه تنها یک مذهب که یک ایدئولوژی سیاس��ی اس��ت‪ .‬اسالم‬ ‫گرایان که بدنبال تعریف دس��تور کار سیاسی خود بودند‪ ،‬تهدید‬ ‫ب��ه دین و ایمان را به مثابه دعوت ب��ه پیکار بکار گرفتند‪ ،‬و تا‬ ‫به امروز اغلب این اس�لام گرایان هستند که حمالت کوچک‬ ‫و بی اهمیت به اس�لام را درشت کرده و سپس از این حمالت‬ ‫جهت جلب حمایت مردمی استفاده میکنند‪ .‬اسالم‌هراس‌هایی‌‬ ‫که بنوبه خود سعی در جلوه دادن اسالم به عنوان تهدید برای‬ ‫تم��دن غرب دارند نیز در واقع به تالش اس�لام گرایان کمک‬ ‫میکنند‪ .‬در این بین مس��لمانان متدینی که اس�لام گرا نیستند‪،‬‬ ‫و همچنی��ن مفس��ران و محققان تاریخ و تمدن اس�لامی که‬ ‫اسالم‌هراس نیستند گرفتار مانده اند‪.‬‬ ‫دو دهه گذش��ته شاهد شیوع ادواری اعتراض نسبت به توهین‬ ‫به اس�لام و پیامبر آن بوده اس��ت‪ .‬در همه این موارد واکنش‬ ‫معترضی��ن به موضوعی بوده اس��ت که ممکن نبود در مس��یر‬ ‫زندگی‌ عادی خود آنرا دیده یا ش��نیده باشند‪ .‬به استثنای “آیات‬ ‫ش��یطانی”‪ ،‬هیچیک از م��وارد اعتراض تا قب��ل از اینکه مورد‬ ‫خش��م قرار بگیرند بطور گس��ترده در دس��ترس نبودند‪ .‬اسالم‬ ‫گرای��ان ابتدا موضوع مورد اعتراض را به مخاطبان خود معرفی‌‬ ‫نموده و س��پس ب��ه این نام که این موضوع بخش��ی از توطئه‬

‫ی علیه اس�لام است خشم آنها را بر می انگیزند‪ .‬فراگیری‬ ‫جهان ‌‬ ‫رس��انه‌های اجتماعی و سهولت ارتباطات بین المللی هماهنگ‬ ‫ی را آس��انتر کرده است و بنظر می‌رسد‬ ‫کردن کمپین‌های جهان ‌‬ ‫ک��ه در کش��ورهای دارای اکثریت جمعیت مس��لمان‪ ،‬اس�لام‬ ‫ی هس��تند که دارای سازمان یافته‌ترین‬ ‫گرایان در بین گروه‌های ‌‬ ‫و مؤثرترین روش‌های اس��تفاده از تکنولوژی جهت رسیدن به‬ ‫اهداف سیاسی خود میباشند‪.‬‬ ‫ی از چنین کمپین تهییج ت��وده‌ای پیرامون‬ ‫ی��ک نمونه قدیم�� ‌‬ ‫کتابی‌ صورت گرفت به نام “رنگیال رسول” یا پیامبر شهوتران‬ ‫که در س��ال ‪ ۱۹۲۷‬در هند تحت سلطه بریتانیا منتشر شد‪ .‬این‬ ‫کتاب بحث برانگیز تا زمانی که مورد شکوه و شکایت مقامات‬ ‫سیاسی مسلمان قرار نگرفت‪ ،‬یعنی‌ دو سال پس از نشر کتاب‪،‬‬ ‫مورد توجه چندانی قرار نگرفته بود‪ .‬مقامات بریتانیی ناشر کتاب‬ ‫نجار بی‌سواد بنام‬ ‫راجپل را دستگیر و البته تبرئه کردند‪ ،‬اما یک ّ‬ ‫علم الدین تحت تاثیر تحریکات گروه‌های مسلمان ناشر کتاب‬ ‫را به ضرب چاقو در الهور به‌قتل رس��اند‪ .‬گروه‌های اسالمگرا‬ ‫به علم الدین لقب “قاضی” به معنای جنگجوی راه ایمان دادند‬ ‫ی جناح که بعد‌ها بنیانگزار پاکستان شد در دادگاه از‬ ‫و محمد عل ‌‬ ‫او دفاع کرد البته بر اساس مسایل فنی‌ که همان هم با شکست‬ ‫روب��رو ش��د‪ .‬بریتانیاییها قانون جزایی هن��د را اصالح کردند تا‬ ‫مجازات برای توهین به مقدس��ات به آن اضافه شود‪ .‬مشاجره‬ ‫بر سر کتاب پیامبر شهوتران (رینگوال رسول) در بین هندوها و‬ ‫مسلمانان به ویژه در پنجاب اختالف عمیقی ایجاد کرد‪.‬‬ ‫ای��ن منطقه نهایت��ا در جدائی س��ال ‪۱۹۴۷‬پاکس��تان و هند‪،‬‬ ‫بین این دو کش��ور تقس��یم ش��د و پنجابی‌های هر دو منطقه‬ ‫قربانی وحش��یانه‌ترین خش��ونت‌های دس��ته جمعی این دورۀ‬ ‫ی از نش��ر کتاب فوق به‬ ‫هولناک بودند‪ .‬رهبران پاکس��تان گاه ‌‬ ‫عنوان ش��اهدی یاد میکنند که به زعم آنان نش��ان میدهد در‬ ‫صورتیکه بریتانیا شبه قاره را تفکیک نکرده بود‪ ،‬با دین اسالم‬ ‫در س��رزمین غیر مسلمان اینگونه رفتار میش��د‪ .‬این استدالل‬ ‫واقعیت اینکه امروز در هند و پاکس��تان تقریبا به یک‬ ‫سیاس��ی‬ ‫ِ‬ ‫تعداد مسلمان وجود دارد را نمی‌بیند‪.‬‬ ‫دفاع از ش��رف پیامبر انگیزه‌ای چنان قوی و با ارزش است که‬ ‫ی نیز نباید مورد نقد یا شک‬ ‫حتا توس��ط مس��لمانان غیر مذهب ‌‬ ‫قرار بگیرد‪ .‬اگر یک سیاستمدارس��کوالر بخود جرأت دهد که‬ ‫بگوید ایمان ‪ ۱.۶‬میلیارد مس��لمان نمی‌تواند با یک کتاب هزار‬ ‫نس��خه‌ای مورد تهدید ق��رار گیرد‪ ،‬ممکن اس��ت براحتی انگ‬ ‫طرف��داری از کفرگو به او زده ش��ود‪ .‬فرماندار اس��تان پنجاب‬ ‫در پاکستان سلمان تاثیر‪ ،‬س��ال گذشته بدلیل زیر سوال بردن‬ ‫مجازات توهین به مقدس��ات بدست گارد محافظ خود به‬ ‫قانون‬ ‫ِ‬ ‫قتل رس��ید‪ .‬رسانه‌های اس�لام گرا ی پاکستان قاتل تاثیر را با‬ ‫علم الدین مقایسه کردند و وکال ًگل سرخ بر سرش ریختند‪.‬‬ ‫مانن��د هر تاکتیک مدرن سیاس��ی دیگر‪ ،‬تظاهرات مذهبی‌ نیز‬ ‫برای ایجاد بیش��ترین اث��ر مطلوب زمانبن��دی و برنامه ریزی‬ ‫میش��وند‪ .‬نجیب محفوظ مصری‪ ،‬برن��ده جایزه نوبل و نگارنده‬ ‫بچه‌ه��ای گبلوی – ی��ک رمان تمثیلی که گفته ش��ده در آن‬ ‫اس�لام تحقیر شده اس��ت‪ -‬این کتاب را در سال ‪ ۱۹۵۹‬منتشر‬ ‫ی‬ ‫کرد‪ ،‬اما این کتاب ‪ ۳۰‬س��ال بعد مورد اعتراض واقع شد‪ ،‬یعن ‌‬ ‫ی که محف��وظ برنده جایزه نوبل ادبیات ش��د و عمر عبد‬ ‫زمان�� ‌‬ ‫الرحمان‪“ ،‬شیخ نابینا”‪ ،‬که هم اکنون بجرم اشاعه تروریسم در‬ ‫ایاالت متحده زندانی است این کتاب را محکوم کرد‪.‬‬ ‫نوبل ‪ ،۱۹۸۸‬ش��رایط ایده‌آلی برای‬ ‫تبلیغ��ات حول جایزه صلح ِ‬


‫ش��یخ عمر فراهم نمود تا موضع خود را تقویت کرده و اهداف‬ ‫خ��ود جه��ت دو قطبی کردن جامعه مصر را توس��عه بخش��د‪.‬‬ ‫باالخره در س��ال ‪ ۱۹۹۴‬فتوای او گریب��ان محفوظ را گرفت و‬ ‫یک اس�لام گرای چاقو کش با چاقو به گردن رمان نویس زد‬ ‫که در نیتجه آن چند هفته در بیمارستان بستری و دچار آسیب‬ ‫عصبی دائمی شد‪.‬‬ ‫کتابها و نویسندگان گمنام نیز میتوانند به همین اندازه کارآیی‌‬ ‫(حزب اسالمی) هرگز‬ ‫جمعیت اسالمی پاکستان‬ ‫داش��ته باشند‪.‬‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫در انتخاب��ات موفق نبوده اما س��ابقه ای طوالن��ی در عمومی‬ ‫کردن و درش��ت نمایی‌ “تحقیر اس�لام” جهت نمایش قدرت‬ ‫سیاس��ی خود داشته اس��ت‪ .‬فعالین این حزب برای شرکت در‬ ‫تظاهرات هماهمنگ ش��ده خیابانی تعلیم داده ش��ده اند‪ .‬این‬ ‫ح��زب یکی‌ از س��ازمان دهندگان اصلی‌ تظاه��رات علیه فیلم‬ ‫مظلومیت مس��لمانان ب��ود‪ .‬در س��ال ‪ ۱۹۷۱‬در بحبوحۀ جنگ‬ ‫جماعت‬ ‫ی که منجر به ایجاد بنگالدش ش��د (و بدنبال آن‬ ‫داخل ‌‬ ‫ِ‬ ‫اس�لامی متحمل شکس��ت مفتضحانه ای در انتخابات ش��د)‬ ‫حزب ناگهان کتاب هنر عش��ق ترکی‌ را کشف و با صدای بلند‬ ‫محکوم کرد‪ .‬این کتابچۀ راهنمای عش��قی که ارجاعات موهن‬ ‫به حضرت محمد داش��ت در س��ال ‪ ۱۹۳۳‬منتشر شده بود‪ .‬در‬ ‫جریان آش��وب‌هایی‌ که متعاقب این محکومیت صورت گرفت‬ ‫به کلیس��اهای مسیحیان حمله شد‪ ،‬مش��روب فروشیها (که در‬ ‫آنزمان هنوز قانونی‌ بودند) غارت ش��د‪ ،‬و ساختمان کنسولگری‬ ‫بریتانیا در الهور مورد حمله قرار گرفت‪.‬‬ ‫جالب اینکه همه کتابهایی که در طی‌ این س��الها مورد غضب‬ ‫واقع ش��ده اند همچنان در دس��ترس عموم ق��رار دارند‪ .‬پیامبر‬ ‫ش��هوتران را میت��وان از طریق اینترنت دانل��ود کرد‪ .‬بچه‌های‬

‫گبلوی همچنان به چندین زبان خوانده میش��ود‪ .‬حتا هنر عشق‬ ‫ی نی��ز براحتی تقریبا در همه جای جه��ان قابل خریداری‬ ‫ترک ‌‬ ‫است‪ .‬تظاهرات ‪ ۱۹۸۹‬بر علیه آیات شیطانی که بدنبال فتوای‬ ‫قتل نویسنده آن سلمان رش��دی توسط آیت‌اهلل خمینی شدت‬ ‫گرفته بود موجب افزایش فروش این کتاب شد‪.‬‬ ‫اگر هدف این تظاهرات واقعا خاموش کردن توهین به اس�لام‬ ‫و حضرت محمد بوده‪ ،‬شکست آن تا کنون باید واضح و آشکار‬ ‫ش��ده باش��د‪ ،‬چرا که اعتراض ب��ه این کتابه��ا و فیلم‌ها بجای‬ ‫خاموش کردن آنها موجب رونقش��ان ش��ده است‪ .‬انتشارات‪ ،‬و‬ ‫در این مورد پس��ت‌های اینترنتی گمنام ش��هرت جهانی‌ کسب‬ ‫ک��رده اند‪ .‬به ج��ای پایان دادن به انتش��ار مطالب توهین آمیز‬ ‫به احساس��ات مس��لمانان‪ ،‬این تظاهرات تقریبا همیشه نتیجه‬ ‫معکوس داش��ته اند‪ .‬ویدئو مظلومیت مس��لمانان در ماه ژوئن‬ ‫در یوتیوب گذاشته شده بود اما هیچکس به آن توجهی‌ نکرده‬ ‫بود تا اینکه اسالم گراهای مصری در ماه سپتامبر آن را پخش‬ ‫کردند‪.‬‬ ‫هیچ کجا در س��نت اسالمی گفته نشده هر بار که به باورهای‬ ‫مس��لمانان توهین میشود آنها باید به خیابان‌ها بریزند و سنگ‬ ‫پرتاب کنند و همه چیز را به آتش بکشند‪ .‬متون مقدس اسالم‬ ‫نیز مانند متون یهودیان و مسیحیان هم از عذاب الهی صحبت‬ ‫می‌کن��د و هم از رحمت خدا‪ .‬اش��اره ب��ه جنگ‌های مقدس در‬ ‫کنار خیریه و مهربانی نس��بت به دیگ��ران و احترام به زندگی‬ ‫ق��رار دارد‪ .‬ه��ر فص��ل قران ب��ا عب��ارت ” به ن��ام اهلل (خدا)‪،‬‬ ‫مهربانترین‪،‬ش��فیقترین” آغاز میشود که مؤمنان را به برگزیدن‬ ‫رحمت بّر عذاب تشویق می‌کند‪.‬‬ ‫ی که برای‬ ‫در واق��ع ق��ران از حض��رت محمد به عنوان کس�� ‌‬

‫جهانیان ش��فقت میاورد یاد میکن��د‪ .‬محمد پس از اعالم نبوت‬ ‫خود‪ ،‬ب��رای مخالفان و آنهایی که به او توهین کرده بودند دعا‬ ‫کرد‪ .‬معروف اس��ت که‌یک بارمحمد در مکه به عیادت پیرزنی‬ ‫رف��ت که هر روز به او زبال��ه پرتاب میکرد‪ ،‬چرا که زن آن روز‬ ‫غایب بود ومحمد نگران س�لامتش ش��ده بود‪ .‬این شفقت بود‬ ‫که مردم را به گرویدن به اس�لام تش��ویق کرده و به گسترش‬ ‫آن کمک نمود‪.‬‬ ‫اما مذهب آن چیزیس��ت ک��ه پیروانش از آن ارائ��ه میدهند و‬ ‫فشارهای سیاسی اس�لام گرایان در سالهای اخیر کمک کرده‬ ‫که به مس��لمانان مهر مبتالیان به خش��م و خشونت زده شود‪.‬‬ ‫در ای��ن بین‪ ،‬افراد متعصب گمنام که موفق ش��ده اند خش��م‬ ‫ده‌ها هزار نفر در سراسر دنیا را با احساسات ضّ د‌اسالم تحریک‬ ‫کنن��د به افرادی با نفوذ تبدیل ش��ده اند‪ .‬ام��ا هیچیک از اینها‬ ‫برای کس��انی‌ که این تظاهرات را هماهن��گ میکنند اهمیتی‬ ‫ندارد‪ .‬هدف آنها عامالن توهین نیس��تند‪ ،‬بلکه آنها تنها بدنبال‬ ‫ی جهت بس��یج مسلمانان علیه غرب هستند با این خیال‬ ‫راه‌های ‌‬ ‫که نهایتا نقش واس��طه یا پل بین شکاف غرب و اسالم را ایفا‬ ‫کنند‪.‬‬ ‫دنیا ی اس�لام از زمانی‌ که تحت اس��تعمار غرب قرار گرفت‬ ‫راوی یک ش��کوه‌نامه شده است ‪ .‬این دیدگاه توسط هم اسالم‬ ‫گرایان (که اس�لام را یک ایدئولوژی سیاس��ی میدانند) و هم‬ ‫دیگر مس��لمانان (که چنین نمیپندارند) پذیرفته ش��ده اس��ت‪.‬‬ ‫ای��ن روایت مانن��د روایت هر ملت و جامعه‌ای عناصر درس��ت‬ ‫ی اس��ت که پیش از‬ ‫ی نیز دارد‪ .‬این یک واقعیت تاریخ ‌‬ ‫و واقع�� ‌‬ ‫نف��وذ غرب و آغاز کاهش قدرت مس��لمانان‪ ،‬جهان اس�لام به‬ ‫مدت چند قرن در حال رش��د و توس��عه بود‪ .‬و شکی نیست که‬

‫‪17‬‬


‫امپریالیس��م غرب در قرن ‪ ۱۹‬و اوای��ل قرن ‪ ۲۰‬اثرات مضری‬ ‫داش��ت‪ .‬امپریالیسم مسلمانان را چند دس��ته و بی‌اعتبار کرد و‬ ‫با اس��تفاده از تکنولوژی م��درن – از مطبوعات چاپی‌ گرفته تا‬ ‫رسانه ها و تصویر متحرک – از آنچه یک روز تمدنی برجسته‬ ‫با ایمانی استوار درقلب خود بوده است کاریکاتوری بدست داد‪.‬‬ ‫اما ضعف فعلی‌ جهان اس�لام تمام ًا تقصیر اس��تعمار غربی یا‬ ‫دسیس��ه پسا استعماری نیس��ت‪ .‬بمدت بیش از یک قرن‪ ،‬غلبه‬ ‫بر این ضعف نیروی پیش��برنده تقریب��ا همه جنبش‌های عمده‬ ‫سیاس��ی در جهان اسالم بوده اس��ت – ازجنبش پان عرب تا‬ ‫اس�لامگرایی معاصر‪ .‬با این حال‪ ،‬مسلمانان عمال هیچ تالش‬ ‫درک علل و راه حلهای واپس ماندگی خود طی‌ ‪۳۰۰‬‬ ‫جدی برای ِ‬ ‫سال گذشته نکرده اند‪ .‬خشم و نفرت‪ ،‬و توطئه پنداری‌هایی‌ که‬ ‫عامل بوجود آورنده آنهاست‪ ،‬ابزار ضعیفی برای درک عوامل از‬ ‫دست رفتن شکوه اسالمی و قطع ًا جایگزینهای نامناسبی برای‬ ‫احیای آن شکوه هستند‪.‬‬ ‫اسالم گرایان جهان را بعنوان دو‬ ‫قطب بین ام��ت (جامعه مؤمنین‬ ‫که بص��ورت یک مل��ت توصیف‬ ‫میش��وند) و بقیه میبیند‪ .‬پیشرفت‬ ‫غ��رب بمراتب بیش از پس��رفت‬ ‫امت م��ورد نظ��ر دانش��مندان و‬ ‫رهبران اسالمگرا است‪ .‬جهانبینی‬ ‫آنه��ا در تیت��ر عرب��ی‌ کتابی که‬ ‫توسط محقق اسالم گرای هندی‪،‬‬ ‫ابو حس��ن علی‌ ندوی نوشته شده‬ ‫خالصه میش��ود‪ .‬عنوان نس��خه‬ ‫انگلیس��ی کتاب بس��یارغیر قابل‬ ‫توجه است‪ :‬اسالم و جهان‪ :‬ظهور‬ ‫و افول اس�لام و اثرات آن بروی‬ ‫جهانیان‪ .‬تیتر نسخه عربی‌ کتاب‬ ‫اما اینچنین ترجمه شده‪ :‬آنچه که‬ ‫دنیا با افول اس�لام از دست داد‪.‬‬ ‫خود‌ شیفتگی‌تمدن در این ترجمه‬ ‫واضح اس��ت‪ .‬آنچه در این ترجمه‬ ‫و دی��دگاه بروز داده میش��ود این‬ ‫اس��ت که‪“ :‬افول ما به ضرر جهان اس��ت‪ .‬ما نی��ازی به تغییر‬ ‫چیزی نداریم‪ ،‬این غرب اس��ت که بای��د بنحوی تغییر کند که‬ ‫امتیازات تمدن ما را از دست ندهد‪”.‬‬ ‫صنعت خشم تضمین می‌کند که مسلمانان همچنان به سرزنش‬ ‫کردن دیگران ب��رای وضعیت خود ادامه دهند‪ ،‬و بجای تمرکز‬ ‫بروی مسایل اقتصادی‪ ،‬سیاسی و اجتماعی بر سر ناتوانایی‌های‬ ‫خود متالطم و خش��مگین ش��وند‪ .‬همزمان‪ ،‬دولتهای نظامی و‬ ‫غیر نظامی در پاکستان ترجیح داده‌اند بجای مقابله با شورشیان‬ ‫اسالمی تندرو از آنها دلجوئی کنند‪ .‬گروه‌های اسالم گرا مانند‬ ‫ق��ارچ روییده ان��د‪ ،‬از جمله ش��به نظامی‌های جه��ادی که در‬ ‫افغانس��تان و کشمیر جنگدیده ش��ده اند‪ .‬در حال حاضر نوعی‬ ‫رقابت در بین این گروه‌ها بّر سر اینکه کدام گروه جد بیشتری‬ ‫در دفاع از شرف اسالم و پیامبر آن نشان می‌دهد شکل گرفته‬ ‫است‪ .‬رقابت مشابهی نیزبین اخوان المسلمین و سلفیها در مصر‬ ‫و دیگر کشور‌های عربی‌ به چشم می‌خورد‪.‬‬ ‫حت��ا رهبرانی که از لحاظ اس��تراتژیک طرفدار غرب هس��تند‬ ‫روایت امت مبنی بر مورد ظلم و حمله بودن اس�لام و مسلمین‬

‫‪18‬‬

‫توس��ط یک دسیس��ه جهانی‌ را دامن میزنند‪ .‬ظاهراً داستانهای‬ ‫س��اختگی مانند معجزه آتش گرفتن سالن س��ینمایی که فیلم‬ ‫کفر آمیز نش��ان میداد‪ ،‬یا اینکه نیل آرمسترانگ پس از شنیدن‬ ‫ندای الهی در کره ماه به اس�لام گروید به امت روحیه میدهد‪.‬‬ ‫بسیار نادر است که در گفتمان‌های عمومی‌ بین ‪ ۵۷‬کشور عضو‬ ‫س��ازمان همکاری اسالمی س��ازمانی که مجموعأ یک پنجم‬ ‫جمعیت جهان را تش��کیل داده اما مس��ئول تنه��ا ‪ ۷%‬تولیدات‬ ‫جهانی‌ است نشانی‌ از واقعیات‌های منفی‌ بیابیم‪.‬‬ ‫اخت�لال اقتصادی در ‪ ۲۲‬کش��ور عربی‌‪ ،‬که برخ��ی‌ از آنها از‬ ‫برک��ت ذخائر نفتی‌ برخوردارند‪ ،‬بخوبی نش��ان می‌دهد چگونه‬ ‫دانش��مندان و سیاس��تمداران اس�لامی از درک زوال ق��درت‬ ‫ام��ت و توضیح فرایند آن به مردم خود عاجز بوده‌اند‪ .‬در س��ال‬ ‫‪ ۲۰۱۰‬تولید ناخالص داخلی‌ کش��ورهای عربی‌ مجموع ًا ‪۱.۹$‬‬ ‫ی اتحادیه اروپا‬ ‫تریلی��ون ب��وده در حالیکه تولید ناخالص داخل�� ‌‬ ‫‪ $۱۷.۵‬تریلیون بوده است‪ .‬اسپانیا بتنهایی‪ ،‬و بدون بهره‌مندی‬

‫از مواه��ب طبیع��ی مان��د نف��ت و گاز‪ ،‬تولید ن��ا خالص ‪۱.۴۳‬‬ ‫تریلیون داش��ته‪ .‬ثروت کشورهای غربی دس��تاورد تولید و نو‬ ‫آوری‌ست‪ ،‬دو س��رمایه‌ای که طرفداران زیادی در کشورهای‬ ‫اکثریت‌مسلمان ندارد‪.‬‬ ‫بحثی س��ازنده در بین مسلمانان در باره افول قدرتشان ممکن‬ ‫است بتواند روشن کند چرا امپراتوریهای عثمان و مغول بمدت‬ ‫دو ق��رن و نیم پس از اینکه یوهانس گوتنبرگ چاپ را اختراع‬ ‫کرد از پذیرش مطبوعات چاپ ش��ده سر باز زدند‪ .‬چنین بحثی‌‬ ‫همچنین ممکن اس��ت توضیح دهد چرا مسلمانان در پذیرش‬ ‫انق�لاب صنعتی‪ ،‬سیس��تم بانک��داری مدرن‪ ،‬بیمه‌‪ ،‬و ش��رکت‬ ‫س��هامی استقبال نکردند‪ ،‬حتا پس از اینکه همه این‌ها در اروپا‬ ‫ی عدالتیهای‬ ‫ج��ا افتاده بود‪ .‬در عوض‪ ،‬بیش��تر بحثها ب��روی ب ‌‬ ‫واقعی یا غیر واقعی‌ تاریخی‌ متمرکز اس��ت‪ .‬گرایش مسلمانان‬ ‫این اس��ت که بگویند “ما ضعیف هس��تیم چون تحت س��لطه‬ ‫استعمار بوده ایم” غافل از اینکه آنها تحت استعمار قرار گرفتند‬ ‫چون ضعیف شدند‪.‬‬ ‫کس��ر دانش” ک��ه در گزارش س��ال ‪“ ۲۰۰۲‬توس��عه اعراب”‬

‫بدان اش��اره ش��ده همچنان رو به وخامت است‪ .‬تقریبا نیمی از‬ ‫بزرگساالن بی‌سواد جهان در بین مسلمانان هستند که دو سوم‬ ‫آن تعداد زنان را ش��امل میش��ود‪ .‬یونان با جمعیت ‪ ۱۱‬میلیون‬ ‫بیش��تر از تمام جهان عرب ب��ا جمعیت ‪ ۳۶۰‬میلیون از زبانهای‬ ‫دیگر کت��اب ترجمه می‌کند‪ .‬از قرن نهم که حاکمان عباس��ی‬ ‫در بغداد آموختن را ارج گذاش��ته و کتابخانه عظیمی‌ ساختند‪،‬‬ ‫تنه��ا ‪ ۱۰۰،۰۰۰‬کتاب از زبانهای دیگر به عربی‌ ترجمه ش��ده‬ ‫است‪ .‬هر ساله‪ ،‬همین تعداد کتاب از زبانهای دیگر به اسپانیایی‬ ‫ترجمه میشود‪.‬‬ ‫هزار س��ال پیش‪ ،‬مس��لمانان در زمینه عل��وم و ریاضیات رهبر‬ ‫ی در هر لیس��ت مخترعان‬ ‫جهان بودند‪ .‬امروز بطور قابل توجه ‌‬ ‫و مبتکران علوم و فن آوری غایب هس��تند‪ .‬از س��ال ‪ ۱۹۰۱‬تا‬ ‫کنون تنها دو مس��لمان به دریافت جای��زه نوبل در علوم نائل‬ ‫ی از آنها (دکتر عبدالس�لا ِم پاکستان‪ ،‬فیزیک‬ ‫ش��ده اند که یک ‌‬ ‫‪ )۱۹۷۹‬بدلی��ل ارتباطش ب��ا فرقه احمدی‪ ،‬در کش��ور خود به‬ ‫عنوان مسلمان شناخته نمی‌شود‪.‬‬ ‫تصادف��ی نیس��ت که تنه��ا تعداد‬ ‫معدودی از کش��ورهای با اکثریت‬ ‫مسلمان دارای ویژگی‌های آزادی‬ ‫تعیین شده توس��ط “خانه آزادی”‬ ‫(فریدام ه��اوس) میباش��ند‪ .‬بعید‬ ‫ی‬ ‫بنظر می‌رس��د که حتا “بهار عرب ‌‬ ‫” ق��ادر به تغییر ای��ن واقعیت تلخ‬ ‫باشد‪.‬‬ ‫س��قوط‪ ،‬ضع��ف‪ ،‬ناتوان��ی‌‪ ،‬و‬ ‫ی هس��تند که‬ ‫درماندگ��ی واژه‌های ‌‬ ‫امروزه اغل��ب در س��خنرانی‌ها و‬ ‫نوشته‌های رهبران مسلمان تکرار‬ ‫میش��ود‪ .‬هر چهار واژه شرایطی را‬ ‫در بر میگیرد که باعث بروز خشم‬ ‫می‌ش��ود‪ ،‬بخصوص هنگامی که‬ ‫م��ردم فاقد ق��درت واقع��ی‌ برای‬ ‫تغییر آن ش��رایط هس��تند‪ .‬جالب‬ ‫اینجاست که خش��م بعنوان پاسخ‬ ‫توس��ط رهبرانی دامن زده میشود‬ ‫ی‬ ‫ک��ه میتوانن��د انرژی مردم را به س��مت یافت��ن راه حل واقع ‌‬ ‫هدایت کنن��د‪ .‬رهبران اس�لامی میتوانند بجای س��ازماندهی‬ ‫نفرت به بهانه بی‌اهمیت‌ترین تحریکات‪ ،‬به گسترش آموزش و‬ ‫پرورش و باز سازی و قابل رقابت کردن اقتصاد کشورهای خود‬ ‫بپردازند‪ .‬اما همچنان که در دمکراس��ی غربی رایج است اتخاذ‬ ‫سیاس��ت تفرقه همیشه آسانتر است‪ .‬باال گرفتن اسالم هراسی‬ ‫در اروپا و امریکای ش��مالی به اس�لامگراها کمک می‌کند که‬ ‫تنور خود را داغ نگه دارند‪“ .‬ما در مقابل آنها” همیشه بهانه ی‬ ‫مفید برای نپرداختن به «ما در مقابل مشکالت» است‪.‬‬ ‫یادداش��ت مترجم‪ .‬حسین حقانی‪ .‬متولد سال ‪ ۱۹۵۶‬در کراچی‌‪،‬‬ ‫سفیر سابق پاکس��تان در ایاالت متحده (‪ )۲۰۰۸-۲۰۱۱‬است‬ ‫و چندین پس��ت مهم اجرایی و مشاوره‌ای دولتی و غیر دولتی‬ ‫داشته است‪ .‬او در حال حاضر عضو ارشد و مدیر آسیای مرکزی‬ ‫و جنوبی در مؤسسه هادسن واشیگتن دی سی‌‪ ،‬یکی‌ از مولفان‬ ‫و س��ر دبیران مجله روندهای جاری در ایدئولوژی اس�لامی و‬ ‫همچنی��ن مدیر مرکز روابط بین الملل و اس��تاد دانش��گاه در‬ ‫دانشگاه بوستون است‪.‬‬


‫چرا مخاطب ما درکوچه و پس کوچه‌های ادبیات امروز سر در گم است‌‪،‬‬

‫سه راه اول سمت راست‬ ‫محمدتنگستانی‬ ‫نح��وه برخ��ود مخاطب در اولین نوع برخ��ود با متن گاهی باعث دفع زود هنگام حس زیبا شناس��ی‬ ‫می‌ش��ود‌‪،‬این دفع زود هنگام در عدم موفقیت عمل‌کرد مولف در اثر اس��ت یا عدم اگاهی مخاطب از‬ ‫مولفه‌های شعری امروز ایران‪ ،‬چرا بعد از گذشت چهار دهه سطر هایی از فروغ‪ ،‬شاملو‪ ،‬سهراب و اخوان‪،‬‬ ‫وارد فرهنگ کوچه و بازار شده باشد‪ ،‬در حالی که آن‌ها شاعران معاصری نیستند‪ .‬اما در زمان معاصر‬ ‫مخاطبانی در توده جامعه پیدا کرده‌اند‪ ،‬نیت بر نوشتن مقاله‌ای کسل‌کننده با فرم و ساختار کلیشه‌ای که‬ ‫سال‌ها هم خودم را ازار داده است و هم دیگران را ندارم‪ ،‬به هیچ وجع قصد طرح سوال نداریم که بعد‬ ‫از طرح به سراغ اجرا و باز کردن طرح برویم در این سه راهی ما با شما هستیم نه با نویسندگان شما‌‪.‬‬ ‫در ابتدایی‌ترین برخود با ادبیات‪ ،‬با وضعیت اجتماعی آن رو در رو خواهیم بود و ش��عر را در یک‬ ‫وضعیت اجتماعی خواهیم دید‪ ،‬حتا در عاشقانه‌ترین نوشته‌ها باز ریشه در فرهنگ حاکم بر اجتماع‬ ‫عصر نوشته شده دارد‪ ،‬به ترانه‌ها‪ ،‬شعر‌ها و داستان‌های چند دهه قبل و چند سال قبل به سرعت‬ ‫در ذهنتان مروری کنید‌‪.‬‬ ‫جامعه‌ای که درتقابل و ستیز با سنت هاست‌‪ ،‬در حالی که پای‌بندی عمیقی به سنت‌های خود دارد بر‬ ‫فرض مثال وقتی شمایی که یکی از اقوام ایرانی هستید برای مراسم جشن و پای‌کوبی به قوم‪ ،‬طایفه‬ ‫خود در فالن روستای ایران می‌روید‪ ،‬به نا خود آگاه وارد دنیای سنت خواهید شد‪ ،‬اولن که بنا به مراسم‬ ‫پیشینیان به رقص و پایکوبی و صرف غذا مشغول‌اید دوم این‌که اطراف شما و گاهن خود شما‌از البسه‬ ‫قوم و طایفه خود که میراث نیاکان شماست در این مدت استفاده می‌کنید‪ ،‬سوما در دیالوگ‌های جمعی‬ ‫احتمالن از این جمله استفاده‌ای زیاد خواهید کرد‌‪« :‬هیچی مثل سابق نیست و مزه گذشته را نمی‌دهد‌‪».‬‬ ‫بعد از مراجعه به شهر محل سکونت‪ ،‬محل کار یعنی برگشت به وضعیت نرمال زندگی خود اگر یک‬ ‫روز اینتر‌نت شما قطع باشد دچار کالفه‌گی و عقب‌ماندن کار‌هایتان خواهید شد‪ ،‬و یا این‌که اگر یکی‬ ‫از وسایل آشپزخانه شما مشکلی داشته باشد شما از تهیه غذایی سریع محروم خواهید شد‪ ،‬شمایی که‬ ‫در روز قبل گله و شکایت از مدرن شدن داشته‌اید از یک سو می‌شود این را عمل‌کرد اجتماعی مدرن‬ ‫قلمداد کرد (هم‌نشینی سنت و مدرن )و از طرفی نه چرا که در هنگام بودن در فضا سنتی از شق مدرن‬ ‫دنیا گله داشته‌اید یعنی عدم هماهنگی اجتماعی بین تو وضعیت سنت و مدرن‌‪.‬‬ ‫جامعه‌ای که بعد از گذشت قرن‌ها هنوز اسطوره‌های فرهنگی آن در اولویت فکری کالن نوشته‌هایش‬ ‫نقش به سزایی دارد‪ ،‬بر سر دو راهی مدرنیته و سنت دست به گریبان خود است و مردمش هنوز برای‬ ‫هدیه دادن به دوس��تان و نزدیکان خود به سمت دیوان شاعران نامی خود در چاپ و جلد‌های نفیس‬ ‫می‌روند آیا اماده پذیرش ادبیاتی هنجار‌شکن و یا غیر‌نمادین را دارند‪ .‬از طرفی دست به گریبان سنت‬ ‫هستند و از طرفی دوان دوان به سوی دنیای مدرن می‌روند‌‪ .‬در این بین نقش روشن‌فکری و نویسنده‬ ‫معاصر کجاست‌؟‪ ،‬از طرفی دایه دار وارد شدن به عصر تکنولوژی است و از طرفی تکیه بر قول بودن‬ ‫رستم در محله‌ها و کتاب‌خانه‌ها‪ ،‬در این درگیری بین سنت و امروز بعد از گذشت چهار دهه تنها تعداد‬ ‫اندکی از نوشته‌های عصر جدید وارد فرهنگ بیانی و اجتماعی جامعه شده است که از سوی عده‌ای از‬ ‫نویسنده‌ها باز بوی کالسیک بودن دارد‪ ،‬چرا که چهار دهه جامعه در حال تکاپو و درگر گونی بوده است‌‪.‬‬ ‫هنوز برای تعداد کثیری از مردم جامعه برخورداری یک شعر از اوزان عروضی الزمه شعر است برای‬ ‫خوانش یک شعر‪ ،‬دنبال روایت تغزلی و اوای موسیقیایی اثر هستند‪ ،‬ودنبال تقطیع تنفسی برای برخود‬ ‫اوایی شعر بعد از ردیف و قافیه می‌گردند تا کنون چند بار شده که در لحظه‌ای که در کنار دریا‪ ،‬کوه‪،‬‬ ‫کافه ش��اپ و یا هر جایی دیگر باش��ید و تمایل داشته باشید که شعری بخوانید و به سراغ شعر امروز‬ ‫بروید‌؟ گاهن همه ما به نا خود آگاه به سراغ متون کالسیک خواهیم رفت ‪.‬‬ ‫مخاطبین شعر امروز ایران دنبال سر خوشی متنی تنها در لحظه‌هایی از شعر هستند خورد که معنا گریز‬ ‫نباشد و تنها یک معنی جمعی داشته باشد و نیازی هزینه‌کردن برای اندیشیدن نداشته باشد‪ ،‬و تنها به‬

‫معنی بسند‌ه کنند عده ای دیگر ان را کسل‌کننده و بی‌مورد می‌دانند‪ ،‬و شعر را وضعیتی نسبان اندیشمند‬ ‫و قابل تامل می‌خواهند‪ ،‬برای لذت از متن به س��راغ رمز گشایی و کنکاش در مولفه‌های برون متنی‬ ‫می‌روند‪ ،‬که این عده یا از بین خود نویسنده‌گان هستند و یا افرادی که به نوعی با هنر امروز دست به‬ ‫گریبان هس��تند‌‪ .‬در حالی که این نوعی برخود نا س��الم با ادبیات است‪ ،‬در ابتدای اولیه از ادبیات ان به‬ ‫وضعیتی اجتماعی آن اشاره کردیم‪ ،‬در حالی که اجتماع منحصر به قشر خاص و یا دست به گریبان‬ ‫هنر نیست‪ ،‬به همان اندازه‪ ،‬عامه مردم هم در آن اجتماع ومولفه‌های متنی باید سهمی داشته باشند‪،‬‬ ‫مرز‌بندی بین مخاطب‪ ،‬مخاطب خاص و مخاطب عام می‌تواند نوعی کم کاری فرهنگی در آگاه‌سازی‬ ‫و عمومی کردن مولفه های ادبیات ایران امروز در جامعه باشد‌‪.‬‬ ‫عدم تعهد به انتظار جامعه و باال بردن نگاه و انتظار جامعه نوعی‪ ،‬نگاه روشن‌فکرانه‌ای بود که در دو دهه‬ ‫اخیر در فرهنگ و ادبیات ایران جا باز کرد و شکافی بین مخاطب و نویسنده ایجاد کرد وقتی که در دهه‬ ‫هفتاد شمسی‪ ،‬در ایران سیل عظیمی از ترجمه‌های متون غرب و تئوری‌های ادبیات جهان برای به روز‬ ‫کردن و هم‌سو‌کردن ادبیات ایران معاصر با ادبیات معاصر دنیا‪ ،‬باز شد‪ ،‬نویسندگان ایرانی در حین سر‬ ‫در گمی بین نگاه کالسیک به متن و ذوق زدگی تئوری‌ها‪ ،‬مهم‌ترین مسئله که مصرف‌کننده متون بود‬ ‫را فراموش کردند و مخاطب را به مخاطب خاص و مخاطب عام تبیدل کردند در حالی که یک جامعه‬ ‫جدا از خرده فرهنگ‌ها‪ ،‬به دلیل انتظار جمعی مشترک داری یک فرهنگ یک پارچه است‪( ،‬بدون در‬ ‫نظر گرفتن بحث ترجمه و نظر به ادبیات جهان )‬

‫روزانهدههزارتا هفدههزار‬ ‫بازدیدازپایگاهتحلیلیگزارشی‬ ‫رادیــوکوچــه‬

‫ش�ما می توانید با تبلیغات در تارنمای رادیو کوچه هم به‬ ‫انتش�ار و فعالیت کوچه کمک کنید و هم تبلیغ خود را در‬ ‫اختیار متوسط سیصد هزار نفر در ماه بگذارید‬

‫آگهی های صوتی و‬ ‫تصویری فیلم های‬ ‫تبلیغ�ی و آگهی بر‬ ‫روی سرویس های‬ ‫آی ف�ون و آی پ�د‬ ‫کوچه‬ ‫با ما در تماس باشید‬

‫‪contact@koochehmail.com‬‬ ‫‪19‬‬


‫بررسی یک پرونده قدیمی‬

‫چرا مردان از دادن حق طالق به‬ ‫همسرانشان خودداری می‌کنند‬ ‫مازیار مهدوی‌فر‬ ‫ریش��ه عدم پذیرش یک پیش ش��رط‪ ،‬به ذات خود‌خواه انس��ان‬ ‫باز می‌گردد که خود می‌تواند ریش��ه در جهل فرهنگی او داش��ته‬ ‫باشد‪ .‬زمانی که به یک جوان می‌گویید حقی را دارا هستی و حاال‬ ‫می‌خواهی��م آن را از تو گرفته و به کس دیگری مثلن همس��رت‬ ‫انتقال دهیم‪ ،‬در صورتی که نسبت به فواید و دالیل این امر نا‌آگاه‬ ‫باشد و یا توسط دیگران برای عدم پذیرش آن شرط تحریک شود‪،‬‬ ‫در بسیاری از موارد راضی به پذیرش شرط نخواهد شد‪.‬‬ ‫صورت مس��ئله اینست که چرا بس��یاری از مردان در هنگام امضا‌‬ ‫عقدنام��ه از دادن حق طالق به همسرش��ان خودداری‬ ‫می‌کنن��د‪ .‬در بررس��ی دالیل مربوط ب��ه موضوع‪ ،‬طبق‬ ‫معمول مشکالت دیگر مربوط به امور زنان‪ ،‬با دو گروه از‬ ‫دالیل قانونی و فرهنگی رو‌به‌رو هستیم‪.‬‬ ‫دالیل قانونی‬ ‫طب��ق قوانین ح��ال حاضر ایران‪ ،‬که ب��ر مبنای قوانین‬ ‫شریعت اس�لام اس��ت‪ ،‬طالق‪ ،‬حق مرد است و زن به‬ ‫صورت ذاتی و مس��تقل‪ ،‬هیچ‌گونه حق��ی برای طالق‬ ‫گرفتن ندارد‪ .‬تنها مرد می‌تواند در صورت تمایل این حق‬ ‫را به صورت وکالتی در اختیار همس��رش بگذارد‪ .‬یعنی‬ ‫زن را وکی��ل خودش کند تا تنها در ش��رایط ویژه‌ای که‬ ‫تعیین شده‪ ،‬خودش را طالق دهد‪ .‬قانون‌گذار حتا در زمان‬ ‫پذیرش شرط توسط مرد حاضر نمی‌شود مساوات را میان‬ ‫زن و ش��وهر برقرار کند‪ .‬به عبارت دیگر اگر مردی خودش به آن‬ ‫درجه از شناخت فرهنگی و انسانی رسیده باشد که بخواهد در مورد‬ ‫قضیه طالق شرط تساوی حقوق میان خود و همسرش را پذیرفته‬ ‫و آن را امضا کند‪ ،‬این امکان طبق قانون جمهوری اسالمی برای‬ ‫او وج��ود ن��دارد‪ .‬او فقط می تواند حق مطلق خود! در طالق دادن‬ ‫همسرش را به همسرش وکالت دهد‪ .‬به این معنی که زن هیچ‌گاه‬ ‫به صورت مس��تقل حقی برای طالق گرفتن از همسرش نخواهد‬ ‫داشت‪ .‬می‌بینیم که متاس��فانه در این زمینه هم‪ ،‬همانند بسیاری‬ ‫دیگر از مسایل مربوط به امور زنان‪ ،‬با قوانینی مغایر با اصول حقوق‬ ‫بشر رو به‌رو هستیم‪.‬‬ ‫طرح مجدد شروط ضمن عقد‬ ‫طرح دوباره «شروط ضمن عقد» به عنوان راه حلی برای مشکالت‬ ‫حقوقی ازدواج در سال‌های پس از انقالب به سبب حذف بسیاری‬ ‫از راه‌حل‌های قانونی بود که در قوانین قبل از انقالب برای مسایل‬ ‫ازدواج و طالق اندیش��یده ش��ده بود‪ .‬در حقیقت بسیاری از موارد‬ ‫برابری حقوق زن و شوهر‪ ،‬پیش از انقالب و در الیحه حمایت از‬ ‫خانواده به صورت قانون در آمده بود و اساسن دیگر نیازی به طرح‬ ‫آن‌ها در قالب شروط ضمن عقد نبود‪ .‬اما از آن‌جا که پس از انقالب‬ ‫تمامی این موارد از قانون حذف شدند‪ ،‬مشکالت بسیاری در روابط‬ ‫حقوقی میان زن و ش��وهرها به هنگام ازدواج و طالق پیش آمد‪.‬‬

‫‪20‬‬

‫این مشکالت قانون‌گذاران را به این نتیجه رساند که با طرح مجدد‬ ‫سنت قدیمی «شروط ضمن عقد» بتوانند برخی از این مشکالت‬ ‫را حل کنند‪ .‬قرار دادن شروط ضمن عقد نه تنها راه‌کاری جدید و‬ ‫ساخته جمهوری اسالمی نیست بلکه سنتی است که استفاده از آن‬ ‫به قرن‌ها پیش و زمان صدر اسالم بر می‌گردد و در حکومت‌های‬ ‫قبلی هم از آن استفاده می‌شد‪.‬‬ ‫وقت��ی قانون مصوب و جاری کش��ور‪ ،‬طالق را حق مس��لم مرد‬ ‫می‌داند‪ ،‬می‌توان پیش‌بینی کرد که دادن این حق توس��ط مرد به‬ ‫همس��رش در هنگام ازدواج در بسیاری از موارد با مشکل رو‌به‌رو‬

‫می‌ش��ود‪ .‬ممکن است مرد به این فکر کند که اگر دادن این حق‬ ‫به همسر‪ ،‬کار درستی بود‪ ،‬قانون آن را در اختیار زنان می‌گذاشت‪.‬‬ ‫اگر مرد مورد نظر مذهبی هم باشد به اصول اسالم و حق مطلق‬ ‫مرد برای طالق استناد کرده و باز هم در پذیرش این حق زن دچار‬ ‫تردید می‌ش��ود‪ .‬مس��ئله بعدی نقش مهم اطرافیان دور و نزدیک‬ ‫است که در ادامه مطلب به آن می‌پردازیم‪.‬‬ ‫راه حل‬ ‫راه جلوگیری از عوارض یک قانون غلط‪ ،‬تغییر یا اصالح آن قانون‬ ‫اس��ت‪ .‬در شرایط وجود یک حکومت س��کوالر منطبق بر اصول‬ ‫حقوق بشری انجام این کار بسیار ساده خواهد بود‪ .‬بر مبنای اصول‬ ‫حقوق بش��ری‪ ،‬زن و مرد به عنوان دو انس��ان در ازدواج و طالق‬ ‫دارای حقوق یک‌س��انی هستند‪ .‬بر این اساس هرکدام از آن‌ها در‬ ‫هر زمانی و به هر دلیلی امکان و اجازه این را خواهند داشت که به‬ ‫زندگی مشترک خود با همسرشان پایان دهند‪.‬‬ ‫این تغییر قانونی‪ ،‬متاسفانه در حال حاضر و با وجود حکومت مستقر‬ ‫ممکن نخواه��د بود‪ .‬اما به نظر می‌رس��د تالش‌های طرف‌داران‬ ‫حقوق بشر و حقوق زنان شاید بتواند به سمت این هدف باشد که‬ ‫حق طالق را به صورت یکی از شروط ثابت و از پیش درج‌شده در‬ ‫عقدنامه‌های رسمی کشور درآورد‪ .‬نگاهی به عقدنامه‌های موجود‬ ‫در دفترخانه‌ها نشان می‌دهد که تعدادی از شروط‪ ،‬در حال حاضر‬

‫به صورت از پیش تعیین‌ش��ده در عقدنامه‌ها درج شده و تنها نیاز‬ ‫به امض‌ا‌طرفین دارد‪ .‬مثلن ش��رط تقسیم مساوی اموال میان مرد‬ ‫و زن در هنگام طالق (که البته دارای نقص است و شاید ضمانت‬ ‫اجرایی خاصی نداشته باشد‪ ).‬باید بپذیریم که از لحاظ روانی برای‬ ‫یک جوان‪ ،‬امض‌ا یک شرط از پیش تعیین‌شده بسیار قابل‌پذیرش‌تر‬ ‫از قرار دادن یک شرط جدید و انحصاری است‪ .‬حال هرچه سطح‬ ‫دانش و آگاهی او پایین‌تر باشد این موضوع سخت‌تر خواهد شد‪.‬‬ ‫دالیل فرهنگی‬ ‫در این بخش با مجموعه‌ای از دالیل و عوامل روبرو هس��تیم که‬ ‫بخش��ی از آن به خود شخص و بخش دیگر به ساختار فرهنگی‬ ‫خان��واده و اطرافی��ان زن و مرد باز می‌گردد‪ .‬مثلن دربس��یاری از‬ ‫موارد پیش می‌آید که شوهر حاضر به امضای شرط وکالت طالق‬ ‫هست اما خانواده وی و یا حتا خانواده دختر با این موضوع مخالفت‬ ‫می‌کنند‪ .‬بس��یاری از پدران و مادران اعتقاد دارند آوردن این شرط‬ ‫در عقدنامه‪ ،‬بدش��گون است و منجر به رخ دادن اتفاق بدی مانند‬ ‫طالق می‌گردد‪ .‬جالب این‌جاست که این افراد هرگز به این موضوع‬ ‫فکر نمی‌کنند که چنین حقی به صورت ذاتی و قانونی به‬ ‫مرد داده شده و هیچ تأثیر یا شگون بدی در نتیجه ازدواج‬ ‫ندارد اما اگر زن بخواهد حق مشابهی را برای خود داشته‬ ‫باشد محکوم به بدشگونی می‌شود‪ .‬حتی دیده شده که‬ ‫خانواده خود دختر نیز با چنین استدالل‌هایی مانع نوشته‬ ‫ش��دن این شرط در شروط ضمن عقد می‌شوند‪ .‬بحث‬ ‫اطرافیان مرد می‌تواند بسیار گسترده‌‌تر از این هم بررسی‬ ‫ش��ود‪ .‬از نظرات و توصیه‌های دوستان نزدیک گرفته تا‬ ‫استدالل‌ها و طعنه‌‌ها و کنایه‌‌های بستگان که هر کدام‬ ‫می‌تواند بر دیدگاه مرد تاثیر گذاشته و او را به سمت عدم‬ ‫پذیرش و امضای شرط طالق برای همسر پیش ببرد‪.‬‬ ‫ی کنند با دادن‬ ‫در بس��یاری موارد‪ ،‬مردان جوان تصور م ‌‬ ‫این حق به همسرانشان‪ ،‬حقی را از خودشان گرفته و به‬ ‫او می‌دهند‪ .‬یا تصور می‌کنند با این کار‪ ،‬با دادن این حق‬ ‫به همسرشان‪ ،‬خودشان از آن برخوردار نبوده و شرایطی ناعادالنه‬ ‫ی که اگر از ابت��دا بدانند با پذیرش‬ ‫ب��ه وجود خواهد آم��د‪ .‬در حال ‌‬ ‫و امضای این ش��رط‪ ،‬فقط گامی در جهت تساوی حقوق طرفین‬ ‫برداشت ‌ه اند‪ ،‬راحت‌تر راضی به پذیرش آن خواهند شد‪.‬‬ ‫راه حل‬ ‫طبعن کار فرهنگی برای حل این مش��کل به یک گروه یا بخش‬ ‫خاصی از جامعه محدود نمی‌شود‪ .‬همه مردان و زنان ما در مقاطعی‬ ‫از زندگی خود با این ماجرا سروکار دارند‪ .‬چه به عنوان شوهر یا زن‬ ‫به صورت مس��تقیم‪ ،‬یا به عنوان پدر و مادر و بستگان و دوستان‬ ‫ع��روس و داماد که می‌توانند به صورت غیر مس��تقیم در پذیرش‬ ‫و امضای پیش‌ش��رط حق طالق برای زن نقش داشته‌باشند‪ .‬به‬ ‫همین دلیل کار فرهنگی در این مورد بسیار اهمیت پیدا می‌کند‪.‬‬ ‫هرچه مصداق‌های رخ‌داده در جامعه در این زمینه بیش‌تر ش��ود‪،‬‬ ‫کمک بیش‌تری به همه‌‌گیرش��دن و کم‌شدن تردید مردان در این‬ ‫مورد خواهد نمود‪ .‬تعدد وقوع‪ ،‬همانند بسیاری از موارد دیگر سبب‬ ‫فرهنگ‌س��ازی خواهد شد‪ .‬در کنار آن آگاه‌س��ازی زنان و مردان‬ ‫نس��بت به دالیل قراردادن این پیش‌‌شرط در هنگام ازدواج و آگاه‬ ‫کردن پدران و مادران (چه دختر و چه پس��ر) نس��بت به فواید این‬ ‫شرط درهنگام رسیدن به بن‌بست‪ ،‬از جمله کارهای فرهنگی است‬ ‫که به عهده فعاالن این امور است‪.‬‬


‫شركت‌های آمریكایی روابط تجاری‌شان با هواوی و ‪ ZTE‬را قطع كردند‬

‫منوچهر نوبنیاد‬ ‫ش��رکت آمریکای��ی سیس��کو اعالم کرده اس��ت ک��ه فروش‬ ‫تجهیزاتش به کشورهای مش��مول قوانین تحریم آمریکا را از‬ ‫این پس تاب نخواهد آورد و با عامالن مس��تقیم و غیرمستقیم‬ ‫آن برخ��ورد خواهد ک��رد‪ .‬به‌دنبال اتهام به دو ش��رکت چینی‬ ‫ه��واوی و ‪ ZTE‬مبنی بر ف��روش تجهیزات مایکروس��افت‪،‬‬ ‫‪ ،Hewlett-Packard‬اوراکل‪ ،‬سیس��کو‪ ،‬دل‪ ،‬جونیپ��ر و‬ ‫س��یمانتک به شرکت مخابرات ایران‪ ،‬ش��رکت‌های آمریکایی‬ ‫روابط‌شان با این دو شرکت را قطع کردند‪.‬‬ ‫کمیت��ه اطالع��ات مجل��س ایاالت متح��ده آمریکا با انتش��ار‬ ‫اطالعیه‌ای اعالم کرد که پس از بررس��ی طوالنی فعالیت‌های‬ ‫ه��واوی و ‪ ،ZTE‬تصمی��م گرفته ش��ده که هرگون��ه روابط‬ ‫ش��رکت‌های آمریکایی با ای��ن دو تامین‌کننده چینی تجهیزات‬ ‫مخابرات��ی قطع ش��ود‪ .‬در این گزارش آمده اس��ت که هرگونه‬ ‫فعالیت آتی با آن‌ها باید از سوی رگوالتورها قطع شود و بدون‬ ‫اش��اره صریح به وجود هر‌گونه مستندی مبنی بر نقض قوانین‬ ‫تحریم از سوی این چینی‌ها و رابطه‌شان با دولت چین و ارتش‬ ‫آن‪ ،‬ممنوعیت هم‌کاری با آن‌ها صادر شده است‪.‬‬ ‫در میان ش��رکت‌های آمریکایی‪ ،‬سیسکو‌سیستمز‪ ،‬بزرگ‌ترین‬ ‫س��ازنده تجهیزات شبکه اعالم کرده اس��ت که روابطش را با‬

‫پس روابطی با ‪ ZTE‬نخواهد داشت‪.‬‬ ‫ش��رکت‌های ‪ ZTE‬و ه��واوی چی��ن مته��م هس��تند ک��ه‬ ‫فرصت‌هایی را برای تامین تجهیزات آمریکایی سیس��کو برای‬ ‫ایران فراهم کرده‌ان��د و قوانین آمریکایی تحریم علیه ایران را‬ ‫زیر پا گذاش��ته‌اند‪ .‬رویترز نیز به نقل از جان چمبر‪ ،‬مدیر ارش��د‬

‫موش��کافی و بررسی‌های دقیق از سوی اعضای کنگره آمریکا‬ ‫به‌دلی��ل معامله با ایران مواجه ش��ده‌اند؛ کش��وری که موضوع‬ ‫تحریم‌های اقتصادی آمریکا اس��ت و دیگر کشورهای خارجی‬ ‫نیز از هم‌کاری تجاری با آن منع شده‌اند‪.‬‬ ‫قانون‌گذاران آمریکایی سال گذشته از دپارتمان خزانه‌داری این‬ ‫کشور خواستند فعالیت‌های هواوی و ‪ ZTE‬در ایران را بررسی‬ ‫کند و در این میان ‪ ZTE‬بیش از هواوی در کانون توجه قرار‬ ‫گرفت‪ .‬در ماه جوالی گذشته‪ ،‬بیش از ‪ ۱۲‬قانون‌گذار آمریکایی‬ ‫نی��ز با امضای نامه‌ای خطاب به تیموتی گیتنر‪ ،‬دبیر خزانه‌داری‬ ‫آمری��کا خواس��تار فوریت بررس��ی فروش و تامی��ن تجهیزات‬ ‫برای ش��رکت مخابرات ایران و فروش فناوری‌های آمریکایی‬ ‫ممنوع‌الفروش ش��ده به ایران تحت قوانی��ن تحریم‌های اخیر‬ ‫علیه ایران از سوی ‪ ZTE‬شدند‪.‬‬

‫ش��رکت چینی ‪ ZTE‬قطع می‌کند‪ .‬به دنب��ال اتهامات به این‬ ‫ش��رکت چینی مبنی بر فروش تجهیزات ش��بکه سیس��کو به‬ ‫ایران و نقض قوانین تحریم علیه ایران‪ ،‬این شرکت آمریکایی‬ ‫تصمی��م گرفته روابط تجاری خود ب��ا ‪ ZTE‬متوقف کند‪ .‬این‬ ‫اتهامات درحالی است که هواوی چندی پیش با انتشار گزارش‬ ‫‪ 24‬صفح��ه‌ای به دف��اع از خ��ود و معامالتش با کش��ورهای‬ ‫مش��مول تحریم پرداخت‪ .‬بلومبرگ ب��ه نقل از جان ارنهاردت‪،‬‬ ‫سخنگوی سیس��کوی کالیفرنیا نوشته است که سیسکو از این‬

‫اجرایی سیس��کو گفته است که این ش��رکت هیچ‌گونه فروش‬ ‫مستقیم و غیرمستقیم تجهیزاتش را به کشورهای تحت تحریم‬ ‫آمری��کا از جمله ایران تحمل نمی‌کند‪ .‬او افزوده اس��ت که در‬ ‫صورت مش��اهده هرگون��ه معامله تجهیزات��ش و فروش آن‌ها‬ ‫به کش��ورهای تحریم ش��ده با عامالن آن به س��ختی برخورد‬ ‫خواهد ک��رد و به آمریکا و متحدانش اطمینان داده اس��ت که‬ ‫از این پس هیچ‌کس ش��اهد چنین اقدامی نخواهد بود‪ .‬هواوی‬ ‫ب��ه همراه رقیب بومی خود یعن��ی ‪ ZTE‬طی ماه‌های اخیر با‬

‫ظاه��را ‪ ZTE‬به‌دلی��ل وجود برخی حفره‌ه��ای امنیتی در برخی‬ ‫محصوالتش که در آمریکا فروخته مورد بررس��ی‌های دقیق قرار‬ ‫گرفت و البه‌الی آنها ماجرای امضای قرارداد تامین نرم‌افزارهای‬ ‫کامپیوتری و تجهیزات تحریمی ساخته شده توسط مایکروسافت‪،‬‬ ‫‪ ،Hewlett-Packard‬اوراکل‪ ،‬سیس��کو‪ ،‬دل‪ ،‬جونیپ��ر و‬ ‫سیمانتک به شرکت مخابرات ایران مشخص شد‪ .‬طبق برآوردهای‬ ‫آماری‪ ،‬نوکیا زیمنس با ‪ ۲۷‬درصد سهم از شبکه مخابراتی شرکت‬ ‫مخابرات ایران بیشترین سهم را نسبت به وندورهای دیگر رقیبان‬ ‫دارد و پ��س از آن ه��واوی ب��ا ‪ ۲۳‬درصد‪ ZTE ،‬ب��ا ‪ ۲۲‬درصد‪،‬‬ ‫اریکس��ون با ‪ ۱۰‬درصد‪ ،‬آلکاتل ‪ ۹‬درصد و دیگر وندورها ‪ ۹‬درصد‬ ‫باقی‌مانده قرار دارند‪ .‬در‌حالی‌که برآوردهای صورت‌گرفته نش��ان‬ ‫می‌دهد ش��رکت چینی هواوی با سهم ‪ ۳۸‬درصدی خود از شبکه‬ ‫ارتباطی ایرانسل بیشترین سهم را در این شبکه به‌دست آورده که‬ ‫پس از این شرکت‪ ،‬اریکسون با ‪ ۳۲‬درصد و نوکیا‪ -‬زیمنس با ‪۳۰‬‬ ‫درصد تجهیزات در شبکه ایرانسل حضور دارند‪.‬‬ ‫هواوی به‌خاطر مزایده‌ها و مناقصه‌هایی که اخیرن برای توسعه‬ ‫شبکه زیرساخت کشور برگزار ش��د‪ ،‬توانسته با کنار‌زدن رقیب‬ ‫آمریکای��ی خود‪ ،‬س��همش را از تجهیزات زیرس��اخت ارتباطی‬ ‫کش��ور به ‪ ۲۶‬درصد برس��اند و سیس��کو را با ‪ ۱۸‬درصد به زیر‬ ‫بکش��اند‪ .‬پس از آن‌ه��ا آلکاتل با ‪ ،۱۸‬نوکی��ا‪ -‬زیمنس با ‪،۱۲‬‬ ‫‪ ZTE‬با ‪ ،۱۰‬اریکس��ون با هفت و باقی ش��رکت‌ها با ‪ ۹‬درصد‬ ‫قرار دارند‪.‬‬

‫سیسکو‪ :‬فروش تجهیزات‌مان‬ ‫به ایران را تحمل نمی‌کنیم‬

‫‪21‬‬


‫جای خالی ارامنه‬

‫اکبر ترشیزاد‬ ‫ارمنیان از جمله اقلیت‌های مذهبی در ایران هس��تند که هم‌چون‬ ‫دیگر اقلیت‌های دینی چیزی بیش از دو هزار سال در کنار ایرانیان‬ ‫زیس��ت ‌ه و توانسته‌اند بر زبان‪ ،‬فرهنگ‪ ،‬هنر و سنن یک‌دیگر تاثیر‬ ‫بگذارند‪ .‬پس از اسالم اما بارها مهاجرت‌های اجباری و ناخواسته‌ای‬ ‫بر این مردمان نجیب تحمیل ش��ده است که برای نمونه می‌توان‬ ‫به کوچ اجباری ارامنه به دس��ت «ش��اه عب��اس صفوی» در قرن‬ ‫دهم هجری اشاره کرد‪« .‬شاه عباس» که برای بازپس‌گیری تبریز‬ ‫و قره‌باغ و ارمنس��تان از س��پاه عثمانی به آن مناطق حمله کرده‬ ‫بود برای پیروزی بر حریف از ش��یوه‌ی سرزمین سوخته بهره برد‬ ‫و در ای��ن راه بی��ش از ‪ 350000‬نفر از ارمنی��ان را وادار کرد تا به‬ ‫داخل فالت ایران کوچ کنند‪ .‬بخش فراوانی از آن‌ها در هنگام عبور‬ ‫از رودخانه‌ی «ارس» در آن غرق ش��دند‪« .‬ش��اه عباس» ارمنیان‬ ‫جلفای ارس را به اصفهان کوچاند و آن‌ها را در جنوب رودخانه‌ی‬ ‫زاینده‌رود اسکان داد که ارامنه این منطقه را به یاد سرزمین مادری‬ ‫خود جلفا نام نهادند‪ .‬بار دیگر «نادرش��اه افش��ار» در س��ال ‪1147‬‬ ‫هجری قمری و پس از فتح گرجستان و کشتن سران ارمنیان جلفا‬ ‫و بستن کلیساهای ایشان و مجبور کردن آن‌ها به ترک دین خود‪،‬‬ ‫هزار خانوار از ارامنه‌ی آذربایجان را به مشهد کوچ داد و در بیرون‬ ‫دروازه‌ی «پایین خیابان»‪ ،‬در راس��ته‌ی بازار آن‌ها را سکنی داد و‬ ‫کلیسایی به شکل جلفای اصفهان برای ایشان ساخت‪.‬‬ ‫فراموش نکنیم که تمامی این فجایع زمانی اتفاق افتاد که چیزی به‬ ‫نام سازمان ملل‌متحد‪ ،‬حقوق بشر و احترام به دیگر عقاید در جهان‬ ‫وجود نداشت و زندگی اقلیت‌ها‪ ،‬مذاهب و نژادهای مختلف در کنار‬

‫‪22‬‬

‫یک‌دیگر به رس��م و عادتی پذیرفته ش��ده تبدیل نشده بود‪ .‬پس‬ ‫از انقالب اس�لامی که سال‌ها بود اقلیت‌های مختلفی مذهبی و‬ ‫قومی به زندگی به نسبت آرامی در کنار یک‌دیگر خو گرفته بودند‪،‬‬ ‫متاس��فانه برای یک بار دیگر در تاریخ ما محدودیت‌ها و فشارها‬ ‫بر این هم‌وطنان گس��ترش و فزونی یافت‪ .‬در اثر این فشارها که‬ ‫به ویژه در یک دهه‌ی اخیر ش��دت بیش‌تری گرفته اس��ت شمار‬ ‫فراوان��ی از اقلیت‌های دینی هج��رت را بر ماندن در ایران ترجیح‬ ‫داده و از سرزمین مادری خود رفته‌اند‪ .‬به طور مشخص و به سبب‬ ‫جمعیت به نسبت بیش‌تر ارامنه در قیاس با دیگر اقلیت‌های دینی‪،‬‬ ‫میزان مهاجرت‌های آنان مشهودتر بوده است‪ .‬نگارنده که خود به‬ ‫س��بب ممنوعیت‌های کاری که در ایران داش��ته چند سالی را به‬ ‫اجبار و برای گذران زندگی در محالت ارمنی‌نش��ین تهران به کار‬ ‫تدریس مشغول بوده است‪ ،‬به آسانی به چشم خود می‌دید که شمار‬ ‫دانش‌آموزان ارمنی سال به سال کاهش بیش‌تری می‌یابد که این‬ ‫موضوع رابطه‌ی مستقیمی با مهاجرت این عزیزان به غرب و به‬ ‫ویژه به ایاالت متحده‌ی آمریکا دارد‪.‬‬ ‫وضعیت در شهرهای دیگر ایران از این هم ناامیدکننده‌تر‬ ‫است‪ .‬از این رو که اقلیت ارامنه در تهران و اصفهان به‬ ‫نسبت شهرهای دیگر از جمعیت باالتری برخوردار‬ ‫بوده و از سویی دیگر به سبب غیرمذهبی بودن‬ ‫این ش��هرها زمینه‌ی تحریک افکار عمومی‬ ‫بر علیه این عزیزان آس��ان نبوده‪ ،‬عمومن‬ ‫شرایط ارامنه و دیگر اقلیت‌های مذهبی‬ ‫و قومی در ای��ن مناطق کمی به‌تر‬ ‫بوده است‪ .‬شاید ذکر یک نمونه‬ ‫نشان دهنده‌ی وضعیت فعلی‬ ‫و شرایط پیش‌رو برای این‬ ‫هم‌وطنان باشد‪ .‬در شهر‬ ‫مش��هد برای صدها سال‬

‫اقلیت کوچکی از ارامنه در کنار دیگر ایرانیان زندگی می‌کرده‌اند‪.‬‬ ‫در یکی دو دهه‌ی اخیر ش��دت فشارها بر روی ارامنه‌ی مشهد را‬ ‫می‌توان از تعطیل و تخریب تدریجی هر دو کلیسای آنان در این‬ ‫ش��هر دریافت‪ .‬یکی از آن‌ها «کلیسای انجیلی مشهد» است که‬ ‫در کوچه‌ی گلس��تان‪ ،‬پشت باغ ملی این ش��هر واقع شده است‪.‬‬ ‫این کلیسا که نزدیک به هشتاد سال قدمت داشته و در نوع خود‬ ‫یک میراث فرهنگی باارزش به شمار می‌آید‪ ،‬به افراد عادی واگذار‬ ‫شده و بخش‌هایی از آن فروخته شده و متاسفانه چند سال پیش‬ ‫دچار حریقی شده است که در عمدی نبودن آن شک و تردیدهای‬ ‫فراوانی وجود دارد‪ .‬جالب اس��ت بدانید که این محله‌ی مش��هد تا‬ ‫حدود س��ال اواخر دهه‌ی چهل شمسی محل زندگی یهودی‌ها و‬ ‫مسیحی‌ها بوده و این کلیسا و یک کنیسه در کوچه‌ای نزدیک به‬ ‫آن وجود داشته که متاسفانه پس از انقالب تخریب شده است‪ .‬این‬ ‫محله که از محالت اعیان‌نشین سابق مشهد به شمار می‌آمده به‬ ‫محله‌ی جهودها معروف بوده است اما اکنون بیش‌تر ساکنین آن‬ ‫را روحانیون بلندپایه تشکیل می‌دهند‪.‬‬ ‫دیگر کلیس��ای مش��هد‪« ،‬کلیسای مس��روپ مقدس» است که‬ ‫در میدان «دهم دی» ش��هر مش��هد قرار دارد و در س��ال ‪1941‬‬ ‫میالدی توس��ط ارامنه ساکن این ش��هر بنا شده است‪ .‬در اطراف‬ ‫کلیسا زمانی س��اختمان‌های اداری و مدرسه ارامنه‌ی مشهد قرار‬ ‫داشته است‪ .‬باوجود این‌که این کلیسا به سبب ارزش‌های معماری‬ ‫و تاریخی‌اش در س��ال ‪ 84‬از سوی اداره میراث فرهنگی خراسان‬ ‫در فهرست آثار تاریخی‪-‬فرهنگی کشور به ثبت رسید اما پس از‬ ‫مهاجرت گسترده‌ی ارامنه از مشهد‪ ،‬این کلیسا به بنایی متروکه‬ ‫تبدیل شده که تنها خانواده‌ای ارمنی به عنوان سرایدار در‬ ‫آن زندگ��ی می‌کنند‪ .‬تا جایی که نگارن��ده اطالع دارد‬ ‫سرنوش��ت ارامنه‌ی ساکن دیگر شهرهای ایران نیز‬ ‫به همین وضعیت بوده و از ش��مار آنان به شدت‬ ‫کاسته ش��ده است‪ .‬ای کاش روزی نرسد که‬ ‫دیگر در کشورمان ایران از این رنگارنگی‬ ‫و دگرگونی قومیت‌ها‪ ،‬مذاهب و نژادها‬ ‫خبری نباش��د چرا که بخش��ی از‬ ‫زیبای��ی فرهن��گ م��ا در طول‬ ‫تاریخ در همین ش��یوه‌ی زیست‬ ‫مسالمت‌آمیز مردمان ایران‌زمین‬ ‫در کنار هم‌دیگر بوده است‪.‬‬


‫مـــردم در صف انتخـــاب‪۲۰۱۲‬‬ ‫رضا محدث‬ ‫روایت مردم و خیابان هایی که امروز پر از آدم هایی بود که می‬ ‫خواستند رییس جمهوری خود را برای چهار سال دیگر انتخاب‬ ‫کنن��د‪ .‬مردمی که رای دادند تا منتظر باش��ند رییس جمهوری‬ ‫منتخب فکری برای اقتصاد طبقه متوسط‪ ،‬شغل و مالیات کند‪.‬‬ ‫بتواند راهی برای برون رفت از بحران های اقتصادی بیابد و هم‬ ‫چنین از سوی دیگر گرداننده گان سیاسی دنبال کردند تا کسی‬ ‫بیاید تا سیاست های خارجی را ادامه دهد‪.‬‬ ‫ای��ران یکی از وزنه های مبارزاتی ه��ر دو طرف انتخابات بود‪.‬‬ ‫موضوعی که به نظر می رسد وارد دور تازه ای از رخداد ها شود‪.‬‬ ‫آن چه در پی می اید مجموعه عکس��ی اس��ت از روز انتخابات‬ ‫ششم اکتبر در آمریکا‪ .‬در حالی این گزارش منتشر می شود که‬ ‫بنابر گزارش ان بی س��ی آقای اوباما با ‪ ۲۷۳‬رای الکترال برنده‬ ‫انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال ‪ ۲۰۱۲‬شد‪.‬‬

‫‪23‬‬


‫کتابخانه‌ی کوچک من‬

‫سازه­‌های ناهم­گن‬ ‫نهال نوریان‬ ‫«ام��ا این دو بیش‌تر مانن��د آینه‌ی یک‌دیگر عم��ل می‌کنند‪ ،‬این‬ ‫بازنمای��ی را تنها وقت��ی می‌توانند اجرا کنند که هر ک��دام در زبان‬ ‫دیگری م��ورد داللت قرار گیرد‪ .‬آنتیگونه در س��خن کرئون «مرد‬ ‫وار» می‌ش��ود یعنی به بیانی خود کرئون از مردی خلع می‌ش��ود و‬ ‫هیچ‌کدام موقعیت جنس��یتی خود را حفظ نمی‌کنند و آشفتگی‌های‬ ‫خویشاوندی به بی‌ثباتی جنسیت از طریق اجرا منجر می‌شود‪… .‬‬ ‫پس همان‌طور که آنتیگونه عمل در زبان را آغاز می‌کند‪ ،‬از خودش‬ ‫هم جدا می‌شود‪».‬‬ ‫وب‌س��ایت مایندموتور‪ ،‬پای‌گاه اینترنتی منتش��رکننده‌ی «ادعای‬ ‫آنتیگون��ه»‪ ،‬در توضیحی ب��ر روی کتاب چنین م��ی‌آورد‪« :‬کتاب‬ ‫«ادع��ای آنتیگون��ه» را ح��دود دو س��ال پیش انتخ��اب و ترجمه‬ ‫کردیم‪ .‬چراکه احس��اس هم‪-‬دلی می‌کردیم با جودیت باتلر که در‬ ‫سیاست زنانه را می‌یافت که‬ ‫«ادعای» آنتیگونه قس��می از اجرای‬ ‫ِ‬ ‫می‌توانست ش��کافی در اقتدار حاکم ایجاد کند‪ ».‬این کتاب پس از‬ ‫آن‌که به ارش��اد اسالمی سپرده شد و درنهایت مجوز انتشار نیافت‪،‬‬ ‫به سرنوش��تی در قامت یک کتاب الکترونیکی دچار شد‪ .‬این کتاب‬

‫‪24‬‬

‫در سال ‪ 1390‬در پای‌گاه اینترنتی مایندموتور قرار گرفت و بعد هم‬ ‫با شرحی از مهدی س��لیمی در وب‌سایت زغال همراه شد‪ .‬مهدی‬ ‫س��لیمی زیر عنوان «به مناسبت انتشار کتاب «ادعای آنتیگونه» از‬ ‫جودیت باتلر در س��ایت مایندموتور و در باب فصل سوم این کتاب‬ ‫تحت عنوان «فرمان‌ب��رداری بی‌قاعده» یا همه‌آمیز؟» این متن را‬ ‫به‌صورت پی‌دی‌اف در آن پای‌گاه اینترنتی قرار داده اس��ت‪ .‬کتاب‬ ‫«ادعای آنتیگونه» برگردان مشترک امین قضایی‪ ،‬بابک سلیمی‌زاده‬ ‫و مهدی سلیمی است که البته حضور یک نمونه‌خوان یا بهتر از آن‪،‬‬ ‫ویراس��تار را در این میان کم دارد‪ .‬در معرف��ی این کتاب در پایگاه‬ ‫مایندموتور آمده اس��ت که کتاب به تمامی کس��انی تقدیم می‌شود‬ ‫سیاست نهادینه‌شده و در شرایطی که کفتارهای‬ ‫که در بحبوحه‌ی‬ ‫ِ‬ ‫‌جویان نام‌آشنا به حکم «عقل حسابگر» در پی‬ ‫سیاس��ی و مصالحه ِ‬ ‫«بخش��ش دو طرفه» و آش��تی ملی‪-‬اند‪ ،‬کنش خود را معطوف به‬ ‫هیچ‌ک��دام از ای��ن هنجارهای موجود نمی‌یابند‪ .‬این کتاب در س��ه‬ ‫فصل با عنوان‌های «ادعای آنتیگونه»‪« ،‬قوانین نانوشته‪ ،‬انتقال‌های‬ ‫منحرافه» و «فرمانبرداری بی‌قاعده» تدوین شده است که در نهایت‬ ‫با یادداشت‌هایی که البته منظور انگار همان پی‌نوشت مرسوم بوده‬

‫است به پایان می‌رسد‪ .‬جودیت باتلر فیلسوف پساساختارگرا و منتقد‬ ‫فیمنیست آمریکایی‌تباری است که دیدگاه‪-‬هایش به‌ویژه در حوزه‬ ‫و یا با رویکرد به مسایل پیرامونی جنسیت چالش‌برانگیز بوده است‪.‬‬ ‫او در زمینه‌ی فیمنیس��م‪ ،‬نظریه‌ی فراهنجار‪ ،‬فلس��فه‌ی سیاسی و‬ ‫علم اخالق کار کرده اس��ت و در رشته‌ی ادبیات در دانشگاه برکلی‬ ‫کالیفرنیا تدریس می‌کند‪ .‬نخستین اثر او با نام «آشفتگی جنسیتی»‬ ‫که در س��ال ‪ ۱۹۹۰‬به چاپ رس��ید‪ ،‬توسط امین قضایی به فارسی‬ ‫ترجمه شد و در همین وب‌سایت قرار گرفت‪.‬‬ ‫این کتاب به فیگور زنانه‌ی معمول حمله می‌کند و از رهگذر نظر به‬ ‫آنتیگون��ه‪ ،‬به بحثی نظری در این زمینه راه می‌یابد‪ .‬جودیت باتلر با‬ ‫توجه به پیشینه‌ی کاری و مطالعاتی خود‪ ،‬در این کتاب هم به‌سراغ‬ ‫خوانش‪-‬های��ی از هگل و لکان از نمایش‌نام��ه‌ی «آنتیگونه» اثر‬ ‫سوفوکل می‌رود‪ .‬او به طرح این پرسش می‌پردازد که آیا روان‌کاوی‬ ‫می‌تواند به‌جای اُدیپ‪ ،‬آنتیگونه را مبدا نظری خود قرار دهد‪ .‬ش��اید‬ ‫بهتر باش��د روی‌کرد باتلر نسبت به آنتیگونه را آن‌طور که خود بیان‬ ‫می‌کند مطرح کنیم‪ .‬آن‌جا که در آغاز چنین می‌آورد که «اما بگذارید‬ ‫گام‌هایی که می‌خواهم بردارم را برای ش��ما یک‌به‌یک برش��مرم‪.‬‬ ‫من کالسیس��یت نیستم و سعی هم نمی‌کنم باشم‪ .‬من آنتیگونه را‬ ‫مانند خیلی از اومانیست‌ها می‌خوانم‪ ،‬چون این نمایش‌نامه مسایلی‬ ‫را درباره‌ی خویش��اوندی و دولت مطرح می‌کند که در هنگامه‌های‬ ‫تاریخ��ی و فرهنگی متعدد تکرار می‌ش��ود‪ .‬آنتیگونه و منتقدینش‬ ‫را خوان��دم تا دریابم که آیا می‌توان الگویی از جای‌گاه سیاس��ی او‬ ‫به‌عن��وان یک فیگور زنانه که با اعمال فیزیکی و زبانی نیرومندش‬ ‫ب��ا دولت مبارزه کرد ایجاد نم��ود یا که خیر… آنتیگونه نماینده‌ی‬ ‫خویش��اوندی و انحالل آن بوده و کرئون نماینده‌ی نظم اخالقی و‬ ‫قدرت سیاسی است که بر اصول عام و کلی استوار است‪».‬‬


‫دستگیری هجده بهایی در گرگان‬

‫بهایی‌ها متهم همیشگی در ایران‬

‫اردوان روزبه‬ ‫بیست و ششم مهرماه سال ‪ ،۱۳۹۱‬شهر گرگان از صبح‌‌گاهان‬ ‫تا نیمه ش��ب ‪ ۱۸‬ش��هروند بهایی دستگیر ش��دند‪ .‬این افراد نه‬ ‫اخط��اری دریافت کردند و نه پیش‌تر به دادگاهی دعوت ش��ده‬ ‫بودند‪ .‬به روش��ی که چندان هم تازه نیس��ت‪ .‬ن��ه تفهیم اتهام‬ ‫و نه اعالم قبلی‪ .‬خانواده‌های دس��تگیر ش��دگان می‌گویند در‬ ‫هر منزلی که مراجعه ش��ده اس��ت وسایل ش��خصی‪ ،‬کتاب و‬ ‫رایانه و عکس در و دیوار نیز جمع‌آوری ش��ده اس��ت‪ .‬ماموران‬ ‫توضیح��ی در مورد اتهام و یا حتا محل انتق��ال افراد نداده‌اند‪.‬‬ ‫ج��رم‪« :‬بهاییت»‪ .‬این جرم به اندازه کافی و هنوز در جمهوری‬ ‫اس�لامی به تنهایی جرم جدی محس��وب می‌ش��ود که برای‬ ‫دس��تگیری یک فرد نیازی به اتهام‌های دیگر نباشد‪ .‬اعتقاد به‬ ‫این گرایش خود به تنهایی در ابتدای انقالب در ایران تا سال‌ها‬ ‫بعد آن می‌توانسته جواز اعدام افراد باشد‪.‬‬ ‫ش��اید این س��ال‌ها بنابر طرح بعضی موضوع‌ها و روشن شدن‬ ‫وضعیت اقلیت‌های اعتقادی در ایران که فقط ش��امل بهاییت‬ ‫نب��وده و دیگر اقلیت‌های اعتق��ادی را نیز به فراخور حال در بر‬ ‫گرفته است‪ ،‬برخورد‌های حاکمیت منتهی به اعدام نشده است‬ ‫ام��ا به هر روی حقوق اقلیتی در ایران نکته فراموش ش��ده‌ای‬ ‫اس��ت که شامل یک گروه نیست‪ .‬بهاییت به طور مشخص در‬ ‫تفکر حاکم بر جمهوری اس�لامی مس��اوی با جاسوسی برای‬ ‫اسراییل و ارتباط با انگلیس است‪ .‬چیزی که در طول سال‌های‬ ‫بعد انقالب حتا در ذهن بس��یاری از افراد نقش بسته است‪ .‬در‬ ‫حالی که باور‌های اعتقادی از هر شکلی می‌تواند بخش فردی‬ ‫زندگی یک انس��ان باش��د‪ .‬تعریفی از حری��م خصوصی که در‬ ‫جمهوری اس�لامی به طور روشن وجود ندارد‪ .‬نکته‌ای که حتا‬

‫صدای برخی روشن‌فکران دینی شیعه را نیز در آورد‪.‬‬ ‫به هر روی پس از دستگیری این گروه از معتقد‌های به بهاییت در‬ ‫روز ‪ ۲۶‬ام مهر ماه خبر می‌رس��د تعدادی از این افراد با قرار وثیقه‬ ‫آزاد ش��ده‌اند و برخی دیگر نیز هنوز در زندان به سر می‌برند‪ .‬بنابر‬ ‫گزارش رس��یده به رادیو کوچه از این ‪ ۱۸‬نفر دس��تگیر ش��ده روز‬ ‫دوشنبه هشتم آبان ماه بعد گذشت ‪ ۱۲‬روز پریوش شجاییان‪ ،‬شیوا‬ ‫روحانی‪ ،‬میترا نورانی‪ ،‬هوش��مند دهقان و سودابه مهدی‌نژاد با قید‬ ‫وثیقه آزاد شده‌اند‪.‬‬ ‫تو‌گویی اس��ت با فرزانه کاشانی خواهر‬ ‫آن‌چه در ادامه می‌آید گف ‌‬ ‫کمال کاش��انی یکی از دستگیر شدگان که بنابر اظهار وی پس از‬ ‫گذش��ت ‪ ۱۲‬روز هیچ خبری از محل نگه‌داری‪ ،‬علت دستگیری و‬ ‫وضعیت جسمی او ندارد‪:‬‬ ‫توضیح دهید برادر شما در چه تاریخی دستگیر شدند و علت‬ ‫دستگیری‌شان چه بوده است؟‬

‫ساعت ‪ 7‬صبح هجدهم اکتبر عده‌ای از طرف اطالعات به خانه او‬ ‫ریختند و ایشان را به خاطر عقاید دین بهاییت دستگیر کردند‪ .‬وی‬ ‫را به جای نامعلومی بردند که ما هیچ خبری از او نداریم‪.‬‬

‫آیا پیش‌تر ابالغ قانونی یا طرح دعوی یا شکایتی نسبت به‬ ‫ایشان شده بود؟‬

‫خیر‪ .‬هیچ شکایتی نشده بود‪.‬‬

‫ایش�ان به هم‌راه هفده نفر دیگر دستگیر شدند‪ .‬از وضعیت‬ ‫دیگر دستگیر‌شدگان مطلع هستید؟‬

‫همان مقدار که از برادرم اطالع داریم از آن‌ها نیز مطلع هستیم‪.‬‬ ‫ام��ا خوش‌بختانه چند نفر از آن‌ها را با وثیقه آزاد کردند‪ .‬دیروز‬ ‫خان��م برادرم با دادس��تان صحبت کردند و ایش��ان با مالیمت‬ ‫ج��واب او را دادند و گفتند‪« :‬نگران نباش��ید‪ ،‬این‌ها را به خاطر‬

‫عقایدشان گرفتند و شاید بازپرسی و آزادی‌شان طول بکشد‪».‬‬ ‫ما خوش‌حال بودیم که دیروز با این خانواده با مهربانی و احترام‬ ‫صحبت کردند‪.‬‬ ‫برادر شما پیش‌تر هم دستگیر شده بودند؟‬

‫حدود ‪ 29‬سال پیش‪ ،‬در سال ‪ 1983‬میالدی دستگیر شده و حدود‬ ‫شش سال در زندان بودند و از زمان آزادی کاری به او نداشتند‪.‬‬

‫جمعیت بهایی شهر گرگان چند نفر هستند؟‬

‫متاسفانه من نمی‌دانم‪.‬‬

‫آیا دستگیری این هجده نفر اتفاق تازه‌ای است یا پیشتر هم‬

‫با دستگیری‌های چند نفره مواجه شدید؟‬

‫در بیش‌تر ش��هرهای ایران ای��ن روش را پیش گرفتند و به خانه‬ ‫بیش‌تر خانواده‌ها می‌روند و پدر و مادر یا بچه‌ها را دستگیر می‌کنند‪.‬‬ ‫این به طور مداوم در تمام شهرهای ایران در حال وقوع است مثلن‬ ‫در سمنان‪ ،‬مشهد‪ ،‬و آن‌طور که شنیدیم به تازگی در مینو‌دشت گنبد‬ ‫کاووس دو خانواده را به زندان بردند‪.‬‬ ‫پیش‌ت�ر هم دانش‌گاه بهایی‌ها نیز تعطیل ش�ده بود‪ .‬آیا به‬

‫ط�ور مش�خص مرجعی وج�ود دارد که تاکن�ون خانواده یا‬

‫نزدیکان‌تان به آن مرجع به خاطر این اتفاقاتی که برای‌تان‬ ‫میافتد‪ ،‬اعتراض یا شکایت کنند؟‬

‫ش��کایت از طرف خانواده ما نش��ده اس��ت‪ .‬جامع��ه بهایی مطیع‬ ‫حکومت هس��تند اما آن‌چه مربوط به عقایدشان است‪ ،‬هیچ کس‬ ‫نمی‌تواند جلوی‌شان را بگیرد‪ .‬مانند دعا‪ ،‬مناجات یا درس خواندن‬ ‫که ش��خصی است و هر انسانی حق دارد که در زندگی پیش‌رفت‬ ‫کند‪ .‬جامعه بهایی سعی می‌کند به هر طریقی شده بچه‌های خود‬ ‫را تعلیم و تربیت دهند‪ .‬برادر من ‪ 52‬سال دارد و ما نگران سالمتی‬ ‫او هستیم چون نمی‌دانیم کجا هستند‪.‬‬

‫‪25‬‬


‫خدا و عبادتیکه فقط باید با عاج انجام شود‬ ‫سینا رهنما‬ ‫نش��نال جئوگرافیک در گزارش��ی کامل از وضعیت قاچاق عاج‬ ‫فی��ل در آفریق��ا‪ ،‬از این مس��ئله پرده‌داری کرده که کلیس��ای‬ ‫کاتولیک در فیلیپین‪ ،‬دس��ت در این بازار دارند و مشتری اصلی‬ ‫این بازار محس��وب می‌ش��وند‪ .‬در عکسی که در همین صفحه‬ ‫آم��ده‪ ،‬می‌بینید که چطور برخی از محصوالت کلیس��ا از جمله‬ ‫مجسمه عیسی بر صلیب‪ ،‬از عاج ساخته می‌شود تا پایه زیبایی‬ ‫در یک کلیس��ا باش��د‪ .‬گزارش تصویری این گزارش را این‌جا‬ ‫می‌ش��ود دید‪ .‬تصوی��ری که از دو تن عاج به دس��ت می‌بینید‪،‬‬ ‫مربوط به مراقبان لباس ش��خصی پارک ملی آمبوسلی در کنیا‬ ‫اس��ت‪ .‬که دارند عاج فیلی که قاچاق شکار شده را جدا می‌کنند‬ ‫تا از دست سارقان دور شود‪.‬‬ ‫این گزارش می‌گوید در یک س��ال گذشته‪ ،‬شش مراقب پارک‬ ‫جنگلی در درگیری با قاچاق‌چیان عاج کش��ته ش��ده‌اند‪ .‬در این‬ ‫درگیری‌ه��ای مس��لحانه‪ 23 ،‬ت��ن از قاچاق‌چیان هم توس��ط‬ ‫مراقبان محیط زیست هدف قرار گرفته و کشته شدند‪.‬‬ ‫گزارش کامل خبرنگار نشنال جئوگرافیک اما مسایل جالب‌تری‬ ‫را برمال می‌کند‪ .‬این که تشکیالت بودیسم فیلیپین هم در این‬ ‫کار دست دارند‪ .‬آن هم آیین بودایی که نه خدایی در آن هست‬ ‫و نه تش��کیالت پر رزق و برقی‪ .‬یا دس��تکم نباید باشد یا گفته‬ ‫می‌شود نیست‪.‬‬ ‫در سال گذش��ته نزدیک به ‪ 25‬هزار فیل‪ ،‬قربانی قاچاق‌چیانی‬ ‫ش��دند که فقط آن‌ها را برای قطع عاج‌ش��ان‪ ،‬شکار می‌کنند و‬ ‫یا این ک��ه همان‌طور که در تصویر در همین صفحه هس��ت‪،‬‬ ‫قبرس��تانی از فیل‌های بدون عاج درست می‌کنند‪ .‬جسد بزرگی‬ ‫از فیل که پوست و خرطوم بلندی از آن به جا مانده است‪.‬‬ ‫مسئله اساسی تشکیالت خیالی دینی و آیینی همین است‪ .‬هیچ‬ ‫کدام‌شان در هیچ جای تاریخ‪ ،‬پیش‌رو در احقاق حقوق نبوده‌اند‬ ‫و فقط میانه و دالل و واسطه‌ای هستند با قدرت حاکم‪.‬‬ ‫در همی��ن زمانه فعلی و در قرن بیس��ت و یکم اگر نگاه کنید‪،‬‬ ‫خیلی از مس��ایل به لحاظ علمی جایی از تردید باقی نگذاش��ته‬ ‫اس��ت‪ :‬منابع طبیعی مانند آب را باید حفظ کرد‪ ،‬از ضایع شدن‬ ‫محیط زیس��ت بای��د جلوگیری کرد و باید به ان��دازه کافی غذا‬ ‫داشت تا مردم به آن دسترسی داشته باشند‪.‬‬ ‫این‌ها تازه حقوق پایه است‪ .‬کمی مدنی‌تر اگر نگاه کنیم‪ ،‬هنوز‬ ‫برای رس��یدن به حقوق مس��اوی زنان و ی��ا حفظ و حمایت از‬ ‫کودکان باید کمپین راه انداخت و تالش کرد ولی در هیچ یک‬ ‫از مواردی که در باال به آن اش��اره شد‪ ،‬شما دین یا تشکیالت‬ ‫دینی یا مذهبی را نمی‌بینید که بگوید‪ :‬از امروز تلف کردن آب‪،‬‬ ‫باید متوقف ش��ود‪ .‬از امروز‪ ،‬کتک زدن ک��ودکان باید به پایان‬ ‫برس��د‪ .‬از امروز‪ ،‬کش��تار دیگر موجودات کارناپسند و نادرستی‬ ‫است‪.‬‬ ‫البته این‌گونه نیس��ت‪ .‬در همه‌ی ادیان‪ ،‬این امکان برای ش��ما‬ ‫هست که هر کاری می‌خواهید بکنید و البته راه آن با پرداخت‬ ‫پول حل می‌ش��ود و حتمن شما آمرزیده خواهید شد و گناهان‬ ‫شما پاک می‌شود‪.‬‬

‫‪26‬‬


‫یادمان صادق شرفکندی در پرالشز‬ ‫روز شنبه ‪ 15‬سپتامبر ‪ 2012‬مراسمی به مناسبت بیستمین سال‌روز‬ ‫ترور دکتر صادق ش��رفکندی و هم‌راهانش فتاح عبدلی‪ ،‬همایون‬ ‫اردالن و نوری دهکردی در گورس��تان پرالشیز در شهر پاریس با‬ ‫شرکت صدها تن از اعضای حدک و هم‌چنین چند تن از اعضای‬ ‫رهبری حزب و ذوس��تان و هواداران حزب از کش��ورهای فرانسه‪،‬‬ ‫بلژیک‪ ،‬سویس و بریتانیا مراسمی برگزار گردید‪.‬‬ ‫شرکت‌کنندگان در این مراس��م در مقابل درب ورودی گورستان‬ ‫پرالش��یز تجمع نمودند و سپس بر مزار این جان‌باختگان گردهم‬ ‫آمددند و تاج گل‌هایی را به نش��ان احترام و فاداری بر مزار آن‌ها‬ ‫ی ای رفیب و هم‌چنین یک‬ ‫نهادند‪ .‬ابتدای این مراسم با سرو د مل ‌‬ ‫دقیقه سکوت به پاس احترام به شهیدان راه رهایی کردستان آغاز‬ ‫شد‌‪ .‬سپس خانم گالله شرفکندی عضو کمیته‌ی مرکزی حزب به‬ ‫ایراد سخن پرداخت‪.‬‬ ‫خانم شرفکندی در سخنان خود به‬ ‫عه��د و پیما‌ن دکتر ش��رفکندی به‬ ‫حزب دمکرات و به رهیر فقید حزب‬ ‫و خلق دکتر قاس��ملو اشار نمود‪ .‬که‬ ‫همانا در این راه نیز یعنی راه وفاداری‬ ‫به اه��داف حزب و ایجاد هم‌صدایی‬ ‫در میان اپوزیسیون ایرانی جان خود‬ ‫را فدا نمود‪.‬‬ ‫ایش��ان تاکی��د کرد که نکت��ه حائز‬ ‫اهمی��ت واقع��ه‌ی میکونوس حکم‬ ‫نهایی دادگاه عالی برلین و افش��ای‬ ‫ترورهای حکومت جمهوری اسالمی‬ ‫ایران حتا در سطح رهبری حکومت‬ ‫بود که اگر هم‌صدای��ی و هم‌کاری‬ ‫اپوزیس��یون ایرانی و کرد باهم نبود‬ ‫چنین حکمی هرگز صادر نمی‌شد‪.‬‬ ‫در ادامه این بحث خانم ش��رفکندی‬ ‫اظه��ار داش��ت ک��ه پی��ام دادگاه‬ ‫میکو‌نوس بر درس و تجارب این روی‌داد غم‌انگیز بایستی به چراغ‬ ‫هم‌کاری و تعامل و مبارزه علیه جمهوری اسالمی مبدل گردد‪.‬‬ ‫اگر ما خواهان حقوق بشر هستیم بایستی آن را ثابت کنیم‌‪ .‬نباید‬ ‫آن را برای عده‌ای مشروع و برای عده‌ای دیگر نامشروع بدانیم‪.‬‬ ‫در ادام��ه اق��ای دکت��ر هدای��ت متی��ن دفت��ری یک��ی دیگر از‬ ‫شرکت‌کنندگان در این مراسم به ایراد سخن پرداخت‪.‬‬ ‫ایش��ان اظهار داش��تند که تمامی م��واردی که در م��ورد دکتر‬ ‫شرفکندی ایراد گردید عین واقعیت می‌باشد‪ .‬دکتر شرفکندی به‬ ‫مانند نامش انسانی واال و صادق و راستگو بود و در رابطه با نقش‬ ‫و جایگاه شهیدان دکتر قاسملو و دکتر شرفکندی در تالش جهت‬ ‫ایجاد فضای دیالوگ و دوس��تی و اتحاد میان اپوزیسیون بایستی‬ ‫بگوییم که بدونه اغراق هیچ کس به مانند آن‌ها نمی‌توانست موفق‬ ‫عمل کند ‪.‬‬ ‫آقای دکتر حس��ن شتوی یکی دیگر از سخن‌رانان در این مراسم‬ ‫بود ایشان در مراسم بیستمین سال‌گرد یاد جان‌باختگانی میکونوس‬ ‫گفتند که جای بس��ی تاس��ف اس��ت که دو طرف حزب دمکرات‬

‫هرکدام جداگانه و طی مراس��ماتی مجزا یاد جان‌باختگانی برلین‬ ‫را گرامی می‌دارند‪ .‬این در حالی است که آنان با طرف‌های ایرانی‬ ‫نشست و مذاکره و هم‌کاری می‌کنند‪.‬‬ ‫اما حاضر نیستند با هم بر سر مزار جان‌باختگانیشان حضور یابند‬ ‫ایشان هم‌چنین در بخش دیگری از سخنان خود گفتند که انتظار‬ ‫نداشت ‌م که اپوزیسیون ایرانی این چنین با عجله و عجوالنه امضای‬ ‫تفاهم‌نامه‌ی دو حزب کردس��تان را مورد هج��وم قرار دهند و در‬ ‫ای��ن باره به بیان دیدگاه‌ها و نقطه نظرات خود پرداخت‪ .‬در همین‬ ‫راس��تا دکتر حس��ین الجوردی اظهار داشت که حکومت ایران به‬ ‫توانایی‌های‌های دکتر قاس��ملو و دکتر ش��رفکندی آگاه بود و در‬ ‫همین راس��تا جهت ترور این شخصیت‌ها تالش نمود زیرا وجود‬ ‫آن‌ها را تهدیدی برای نظام خود و ایجاد هماهنگی میان اپوزیسون‬

‫ایرانی می‌دانست‪.‬‬ ‫آقای دکتر الجوردی در ادامه اظهار داش��تند که اپوزیسیون ایرانی‬ ‫بایس��تی باخود واضح و شفاف عمل کنند و آنانی که به سرنگونی‬ ‫حکومت اعتقاد دارند راه خود را از کسانی که هنوز هم به تغییر در‬ ‫چه��ار چوب این نظام امی��د وارند‌‪ ،‬جدا کنند باید ما با خود و مردم‬ ‫راستگو باشیم‪.‬‬ ‫یکی دیگری از سخن‌رانان در این مراسم دکتر مهران مصطفوی‬ ‫بود ایش��ان نیز در گفته‌های خود به ضرورت دیالوگ و گفت‌وگو‬ ‫میان طرف‌های مختلف ایوزیس��یون کرد تاکپد ورزید و گفتند ما‬ ‫بایستی این نکته را مد نطر داشته باشیم که بدونه پیش داوری به‬ ‫دید‌گاه‌ه��ای یک‌دیگر احترام بگذاریم و از یاد نبریم که در دادگاه‬ ‫میکونوس چگونه باهم هم‌کاری کردیم‪.‬‬ ‫خانم رویا حکاکیان نویس��نده‌ی کتاب آدم‌کش��ان قصر فیروزه در‬ ‫سخنان خود اظهار داشتند امری که ما را به عنوان ایرانی به هم‬ ‫متصل می‌نماید ترا‌ژدی‌هایمان می‌باشد‪.‬‬ ‫ما همه از سوی جمهوری اسالمی شحصیت‌های مبارزمان ترور‬

‫می‌شوند‌‪ ،‬زندانی و شکنجه می‌شوند اما میکونوس فریاد همه‌ی ما‬ ‫و مقاومت کردها در برابر ظلم و بیداد‌هاست‪.‬‬ ‫الزم نیس��ت که ما صفحات تاریخ را ورق بزنی��م و خودمان را با‬ ‫کسانی به مانند کوروش و داریوش تعریف کنیم‪ ،‬تالش و مبارزه‌ی‬ ‫ما در طول ‪ 33‬سالی است که علیه حکومت اسالمی ایران انجام‬ ‫داده‌ایم که مقاومت و اس��تواری رمز وراز رس��یدن به آرمان‌ها و‬ ‫اهدافمان می‌باشد‪.‬‬ ‫من از طریق رویداد میکونوس با مبارزه‌ی بر حق ملت کرد آشنا‬ ‫شدم و با تعریف این روی‌داد تالش کردم که ملت کرد را بشناسم‬ ‫و آن را بشناسانم‪.‬‬ ‫در ادام��ه آق��ای بهزاد کریمی در رابطه با دوس��تی خ��ود و دکتر‬ ‫شرفکندی به ایراد سخن پرداخت ایشان نیز به مبارزه و تالش‌های‬ ‫دکتر قاسملو و دکتر شرفکندی اشاره‬ ‫ک��رد و نقش انان را در حدک و مبازه‬ ‫علیه حکومت جمهوری اسالمی حائز‬ ‫اهمیت دانست‌‌‪.‬‬ ‫ایشان گفتند که بخش اعظم مبارزه‬ ‫علیه حکومت جمهوری اس�لامی بر‬ ‫دوش ملت کرد بوده است‪.‬‬ ‫در بخ��ش دیگ��ری از این مراس��م‬ ‫آقای عزیز مامله به س��ه زبان کردی‬ ‫فرانسوی و فارسی در مورد مسئله‌ی‬ ‫مب��ارزه ی ملت و خواسته‌هایش��ان و‬ ‫هم‌چنین کارنامه‌ی جمهوری اسلالمی‬ ‫ایران به عنوان حکومتی تروریست به‬ ‫ایراد سخن پرداخت‪.‬‬ ‫ایشان گفتند ما طی فراخوانی از تمامی‬ ‫یاران دکتر ش��رفکندی درخواس��ت‬ ‫کردیم که باهم یاد بیستمین سال‌گرد‬ ‫ن میکون��وس را گرامی‬ ‫جان‌باخت��گا ‌‬ ‫بداریم ام��ا این‌که یک��ی از طرف‌ها‬ ‫حاضر به قبول این دعوت نیست جای تاسف است ‪.‬‬ ‫در ادامه هر یک از آقایان بهمن امینی و بهزاد معصومی در رابطه‬ ‫با اهمیت مبارزه‌ی کردها و هم‌صدایی اپوزیس��یون ایرانی به ایراد‬ ‫سخن پرداختند‪.‬‬ ‫آقای کاوه آهنگری عضو کمیته‌ی مرکزی حدک از تمامی حضار‬ ‫در این مراس��م تش��کر و قدر‌دانی نمود و اظهار داشتند همگی ما‬ ‫دوس��ت و هم‌راه دکتر شرفکندی و حدک هستیم به همین خاطر‬ ‫است که شما عزیزان خودتان میزبان این مراسم هستید ‪.‬‬ ‫هم‌چنین ایشان گفتند برای حزب دمکرات کردستان دمکراسی به‬ ‫مانند یک استراتژی سیاسی بسیار مهم است‪.‬‬ ‫ما همیشه تاکید کرده‌ایم که در آینده کردستان باید از سوی کردها‬ ‫اداره ش��ود و در پایتخت نیز در جریان اداره کشور کردها نیز مانند‬ ‫سایر ملیت‌های بای ‌د سهم خود را داشته باشند‪.‬‬ ‫در پایان این مراسم پیام مشترک اتحادیه‌ی زنان و حوانان دمکرات‬ ‫از سوی خانم نشمیل بروندی خوانده شد و خانم شیدا وجدانی نیز‬ ‫مجری این مراسم چندین قطعه شعر را تقدیم حضار نمود‪.‬‬

‫‪27‬‬


‫به بهانه زندانی سیاسی میثاق یزدان‌نژاد؛‬

‫ق بشر‬ ‫تبعیض در دفاع از حقو ‌‬

‫کاوه شیرزاد‬ ‫یکی از عکس��هایی که همیشه در دسکتاپ کامپیوت ِر من قرار دارد‪،‬‬ ‫عکس زندانی سیاسی میثاق یزدان‌نژاد است‪ .‬دانشجوی جوانی که‬ ‫در ش��هریور ‪ 1386‬به اتهام هواداری از مجاهدین خلق در مراس��م‬ ‫س��الگرد کش��ته ش��دگان دهه ش��صت در گلزا ِر خاوران بازداشت‬ ‫و به س��یزده س��ال زندان محکوم ش��د‪ .‬همزمان با او دو نفر دیگر‬ ‫س های‬ ‫نیز بازداشت ش��دند‪ ،‬یکی علی صارمی که با احتساب حب ‌‬ ‫سابقش‪ ،‬پس از تحمل مجموعا بیست سال زندان در سال گذشته‬ ‫اعدام ش��د و دیگری محمد علی منصوری‪ -‬زندانی سیاس��ی دهه‬ ‫شصت‪ -‬اس��ت که به ‪ 18‬س��ال زندان محکوم شد‪ .‬منصوری هم‬ ‫ی شهر سپری می کند‪.‬‬ ‫اکنون دوران حبس خود را در زندان رجای ‌‬ ‫چهره “معصوم و روحانی” میثاق یزدان‌نژاد‪ ،‬این جوان ‪ 26‬ساله که‬ ‫هنگام بازداشتش تنها ‪ 20‬سال داشت‪ ،‬هرگز از خاطرم نمیرود‪ .‬او مرا‬ ‫به یاد برادارنم رضا و حسین شیرزادیان – زندانیان سیاسی در دهه‬ ‫ش��صت که یکی از آنها‪ ،‬در زندان کشته شد‪ -‬می ‌انداخت‪ .‬برادران‬ ‫من نیز در زمان بازداشت سن و سال زیادی نداشتند‪ .‬همه رفتارهای‬ ‫میثاق که چند هفته ای را با او در ‪ 209‬س��پری کردم‪ ،‬تشابه زیادی‬ ‫به آنان داشت و همین موضوع تصویرش را برای همیشه در ذهنم‬ ‫حک م��ی کرد‪ .‬آنها همه افرادی مومن به راه خود بودند‪ ،‬راهی که‬ ‫ممکن است با آن مخالف باشیم‪.‬‬ ‫میثاق در زمان بازداش��تش که برای دومین بار صورت می گرفت‪،‬‬ ‫دانشجوی زبان مترجمی دانشگاه پیام نور بود‪ .‬زمانی که با او در بند‬ ‫سلول انفرادی به سلولهای چند‬ ‫‪ 209‬بودم‪ ،‬به تازگی از ش��ش ماه‬ ‫ِ‬ ‫نفره منتقل شده بود‪ .‬در آن زمان او از فشار روحی و روانی ناشی از‬ ‫خش��ونت “جسمی – کالمی” رنج می برد‪ .‬گویا در‬ ‫بازجویی توام با‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫این شش ماه چند بار بازجویانش عوض شده بودند ولی هیچ کدام‬ ‫از آنها موفق به گرفتن اقرار از میثاق – برای هواداری یا همکاری‬ ‫با مجاهدین خلق – نش��ده بودند‪ .‬در واق��ع او در زمان بازجوییش‬ ‫هیچگاه ادعای همکاری یا هواداری از مجاهدین خلق را نپذیرفت‪.‬‬ ‫شدگان دهه شصت‪،‬‬ ‫جرم او این بود که در مراس��م س��الگرد کشته‬ ‫ِ‬ ‫مجاهدین خلق‬ ‫ِ‌‬ ‫شرکت کرده بود و برای بار دوم به اتهام همکاری با‬ ‫متهم می‌شد‪ .‬میثاق هم اکنون دوران محکومیت خود را با بیمارهای‬ ‫شدید عصبی و روانی در زندان رجایی شهر سپری می کند و مدت‬ ‫هش��ت ماه نیز از افسردگی بسیار ش��دید رنج می برد‪ .‬متاسفانه در‬ ‫ای��ن اواخر بیم��اری “باد فتخ” نیز به رنج های او افزوده ش��ده و با‬ ‫آنکه خانواده‌اش هزینه درمان را تقبل کرده اند‪ ،‬از فرس��تادن او به‬ ‫بیمارستان به بهانه های مختلف جلوگیری کردهاند‪ /‬یا میکنند‪ .‬البته‬ ‫نگارنده هم اکنون از آخرین وضعیت او بی اطالع است‪.‬‬ ‫موضوع میثاق یزدان نژاد – و برخی از زندانیان سیاسی گمنامی که‬ ‫در زندان دیدم و هرگز نامی از آنها در رس��انهها مطرح نشد‪ -‬بهانه‬ ‫سیاسی دگراندیشی بپردازم که گویا‬ ‫زندانیان‬ ‫ای است تا به موضوع‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫دگراندیشی آنها‪ ،‬از خطوط قرمز مشترک جمهوریاسالمی و برخی از‬ ‫فعالین سیاسی و متاسفانه حقوق‌بشری گذرکرده و بر آنان هژمونی‬ ‫یافتهاس��ت‪ .‬گویا آنها همراه با جمهوری اسالمی در نادیده گرفتن‬ ‫حقوق این زندانیان متفق القول شدهاند‪ .‬به غیر از زندانیان سیاسی‬ ‫مته��م به همکاری با مجاهدین خلق میتوان به گروههای مختلف‬

‫‪28‬‬

‫نظیر هویت طلبان کرد‪ ،‬ترک و خصوصا عرب یا کسانیکه به زعم‬ ‫جمهوری اس�لامی و برخی دیگر‪ ،‬بدرس��تی یا نادرستی استقالل‬ ‫طلبان نامیده می شوند‪ ،‬اشاره کرد‪.‬‬ ‫های وحشیانه و قرون‬ ‫کشته شدن شش هموطن عرب‪ ،‬زیر شکنج ‌ه ِ‬ ‫وسطایی نهادهای امنیتی و نظامی و بازداشت و زندانی کردن دهها‬ ‫ت��ن از آنان و همچنین صدور فله‌ای احکام اعدام برای آنها را می‬ ‫‌توان در همین حیطه در نظر گرفت‪.‬‬ ‫در بدترین شرایط‪ ،‬اگر فرض کنیم هم ‌ه ی زندانیان سیاسی گمنامی‬ ‫استقالل مناطقی از ایران‬ ‫خواهان‬ ‫ی ش��ود‪،‬‬ ‫که نامی از آنها برده نم ‌‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫بوده یا دست به اقداماتی خشونت آمیز زد‌ه باشند‪ .‬چرا نباید به عنوان‬ ‫یک انسان از وجود دادگاهی عادالنه‪ ،‬علنی به همراه هیات منصفه‬ ‫محروم باشند‪ .‬چرا باید از حق داشتن وکیل‪ ،‬بازجویی عادالنه و بدون‬ ‫شکنجه و دهها حقوق انسانی دیگر بی‌بهر‌ه باشند‪ .‬از همه مهمتر‬ ‫اینکه چرا باید رس��ان ‌ه های مستقل و غیر‌حکومتی نسبت به انتشار‬ ‫ی تفاوت باشند‪ ،‬یا آنرا سانسور کنند؟‬ ‫اخبار آنها ب ‌‬ ‫ماهها پیش دوس��تی‪ ،‬با مس��ئوالن یکی از نهادهای حقوق بشری‬ ‫که بیش از همه دست به انتشار اخبار و اطالعات مربوط به تضیعع‬ ‫حقوق این طیف از دگراندیشان سیاسی می‌زد‪ ،‬گفتگویی داشت که‬ ‫ق بشری مشخصا در مورد‬ ‫در این گفتگو‪ ،‬مس��ئوالن این نهاد حقو ‌‬ ‫انتش��ار اخبار مربوط به مجاهدین خلق اظهار می‌داشتند اگر بیش‬ ‫از این‪ ،‬اخبار مربوط به آنها را منتش��ر کنند‪ ،‬ممکن اس��ت با تصور‬ ‫اینکه آنها وابسته به مجاهدین خلق هستند‪ ،‬ادامه فعالیت هایشان‬ ‫با مش��کالت زیادی مواجه شود‪ .‬تصوری که در مورد آنها همچنان‬ ‫جمهوری اسالمی به منظور گسترش هژمونی یا خطوط‬ ‫وجود دارد‪.‬‬ ‫ِ‬ ‫قرم ِز خود در مورد انتش��ار اخبار نقض حقوق بش��ر و سایر موارد‪ ،‬از‬ ‫روش��های متنوعی بهره می گیرد که متاسفانه در سطوح مختلف‪،‬‬ ‫توانسته دیدگاههای سرکوبگرانه و ضد انسانی خود را به گروههای‬ ‫مختلف سیاسی‪ ،‬اجتماعی و حتی حقوق بشری تحمیل کند‪.‬‬ ‫به عنوان مثال در سطوح پایین‪ ،‬برای زندانیان سیاسی اصالح طلب‬ ‫که به تازگی از قدرت کنار گذاشته شده اند‪ ،‬سیاست هایی را درپیش‬ ‫گرفته که در داخل ایران و از دوستان و همکاران سابق این زندانیان‪،‬‬ ‫خصوصا کس��انیکه همچنان در قدرت هستند جز معدودی‪ ،‬بندرت‬ ‫کس��ی جرات کند نامی از آنها برده یا حقوق آنها را مطالبه و مطرح‬ ‫سازد‪ .‬در این مورد کافیست به آقایان موسوی‪ ،‬کروبی‪ ،‬بهزاد نبوی‪،‬‬ ‫تاج زاده و دیگر زندانیان این طیف نگاهی بیاندازید که گویا از طرف‬ ‫دوس��تان س��ابق خود که هم اکنون در حاکمیت هستند‪ ،‬فراموش‬ ‫ش��دند‪ .‬همین روش��ها در مورد اقلیتهای قومی‪ ،‬مذهبی و خصوصا‬ ‫بهاییان‪ ،‬دراویش گنابادی و یا دگر باش��ان جنسی – که همه روزه‬ ‫اخباری از نقض حقوق آنها انتش��ار می یابد – به کار گرفته شده و‬ ‫هزینه دفاع از حقوق آنها خصوصا در داخل ایران را بسیار سنگین و‬ ‫غیرقابل پرداخت کرده است‪.‬‬ ‫در مورد حقوق انسانی مربوط به زندانیان سیاسی مجاهد و گروههای‬ ‫اس��تقاللطلب و حتی هویت طل��ب؛ این نگاه تبعیضآمیز نه تنها در‬ ‫داخ��ل ایران‪ ،‬بلکه با آماده بودن بس��ترهای مناس��ب‪ ،‬به بیرون از‬ ‫مرزهای ایران نیز س��رایت کرده و متاسفانه هژمونی قابل توجهی‬ ‫یافته اس��ت‪ .‬خصوصا اینکه با استفاده از چنین بستری‪ ،‬در حالیکه‬

‫رس��انه‌های مستقل داخل و خارج ایران کمتر حاضر به انتشار اخبار‬ ‫مربوط به آنها هس��تند‪ ،‬جمهوری اسالمی با مرعوب کردن خانواده‬ ‫های این قربانیان‪ ،‬آنان را از هرگونه تالش بر اطالع رسانی باز می‌‬ ‫دارند تا زمینه اقدامات خودسرانه و دلخواه خود را فراهم سازد‪.‬‬ ‫اقدامات جمهوری اس�لامی برای نقض حداقل حقوق این طیف از‬ ‫ی ش��ود‪ .‬آنها به سراغ افرادی از‬ ‫زندانیان سیاس��ی به اینجا ختم نم ‌‬ ‫داخل یا خارج ایران که بنا بدالیلی تحت فشار قرار دارند‪ ،‬می روند و‬ ‫آنها را وادار به موضع گیری یا اتهام زنی علیه نهادهایی می کنند که‬ ‫اخبار این طیف از قربانیان نقض حقوق بشر را پوشش داده یا از آنها‬ ‫حمایت می کنند‪ .‬موضع گیری‌ها یا اتهام زدنهایی که هزینه های‬ ‫پوشش خبری و حمایت از این طیفها را افزایش می‌دهد‪ .‬جمهوری‬ ‫اسالمی در این موارد خصوصا از کسانی در ایران که زیر حکم زندان‬ ‫قرار دارند‪ ،‬یا با وثیفه‌های سنگین از کشور خارج شد‌ه اند و اموالشان‬ ‫در معرض ظبط ش��دن قرار دارد و نیز ایرانیانی که به ایران رفت و‬ ‫ی کند و بصورت مس��تقیم و غیرمستقیم‬ ‫ی کنند‪ ،‬اس��تفاده م ‌‬ ‫آمد م ‌‬ ‫آنها را وادار یا تش��ویق به موض ‌ع گیری یا اتهام‌زنی علیه نهادهای‬ ‫حقوق بشری که خطوط قرمز جمهوری اسالمی را به رسمیت نمی‬ ‫شناسند‪ ،‬می کنند‪.‬‬ ‫با تمام اینها در مورد نقض حقوق این قربانیان حقوق بشر‪ ،‬نمی توان‬ ‫از کنار فعالین سیاس��ی و حقوق بشری که بدون هیچ فشاری نیز‪،‬‬ ‫تص��ور می کنند باید بین طیف های مختلف قربانیان نقض حقوق‬ ‫بش��ر تبعیض قائل شد و کس��انیکه از ترس برخوردهای احتمالی‬ ‫ش دستی کرده و واکنش��های مورد انتظار‬ ‫جمهوری اس�لامی‪ ،‬پی ‌‬ ‫ی دهند‪ ،‬بسادگی گذشت‪.‬‬ ‫جمهوری اسالمی را از خود بروز م ‌‬ ‫بسیاری از گروههای سیاسی از جمله طرفداران جمهوری اسالمی‪،‬‬ ‫اصالح طلبان و اپوزوسیون‪ ،‬زمانیکه چشمان خود را بر روی نقض‬ ‫حقوق انس��انی کسانی که حکومت‪ ،‬آنها را – اراذل و اوباش – می‬ ‫نامید‪ ،‬بستند و نسبت به اخبار وحشتناکی مانند مرگ بر اثر گرسنگی‪،‬‬ ‫شکس��تن اعضای بدن بر اثر شکنجه‪ ،‬رها کردن بیماران از مداوا و‬ ‫تجاوز به وسیله اشیاء گوناگون در زندان کهریزک بی تفاوت بودند‪،‬‬ ‫ش��اید هرگز تصور نمی کردند که چند سال بعد‪ ،‬در اعتراضات پس‬ ‫از انتخاب��ات ‪ ،88‬کهریزک‪ ،‬قربانیانی از خود آنها و حتی از فرزندان‬ ‫مسئولین جمهوریاسالمی (مانند پدر روح االمینی) بگیرد‪.‬‬ ‫به نقل از یکی از زندانیان سیاسی در دوران رضاشاه – که به همراه‬ ‫فرخی یزدی‪ ،‬ش��اعر لب دوخته ایران زندانی بود‪ -‬وقتی مسئولین‬ ‫زن��دان قصر یکی از زندانیان عادی و غیرسیاس��ی را فلک کردند؛‬ ‫فرخی یزدی آرام ننشس��ت و به ش��دت به زندانبانان اعتراض کرد‪.‬‬ ‫به گفته این زندانی سیاس��ی‪ ،‬در آن زمان او به فرخی نزدیک شد و‬ ‫گفت‪ :‬برای چه اعتراض می کنی؟ این زندانی که زندانی سیاس��ی‬ ‫نیست! فرخی یزدی نیز در پاسخش گفت‪“ :‬وقتی یک زندانی عادی‬ ‫را کتک می زنند‪ ،‬چند صباحی دیگر نوبت ماست” که همینطور نیز‬ ‫شد‪ .‬متاس��فانه برای بسیاری از گروههای سیاسی نیز امروز همین‬ ‫انسانی هر گروه و فردی‪،‬‬ ‫حقوق‬ ‫گونه است‪ .‬چشم بستن بر تضیی ِع‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫حتی طرفداران ریگی که دس��ت به درگیری مسلحانه با جمهوری‬ ‫اس�لامی زده اند و کس��انیکه که ممکن است بسیاری از نیروهای‬ ‫سیاس��ی آنها را تجزیه‌طلب یا اس��تقالل طلب بنامند و نیزس��ایر‬ ‫اقلیتهای قومی‪ ،‬مذهبی و دگرباش��ان جنس��ی‪ .. .‬نه تنها می تواند‬ ‫در آینده مقدمه ای برای نادیده گرفتن حقوق همه‌ی ما باشد بلکه‬ ‫مغایر با مفاهیم جهان گستر اعالمیه جهانی حقوق بشر است‪.‬‬ ‫زمانی که حتی برای یک “جنایتکار یا عامل نسل‌کش��ی” نیز باید‬ ‫حقوقی انسانی را در نظر گرفت و به آن احترام گذاشت‪ .‬پس چرا باید‬ ‫چشمان خود را به نقض حقوق بشر امثال میثاق یزدان نژادها بست!‬


‫فرهنگ آمریکایی با طعم چینی‬ ‫اکبر ترشیزاد‬ ‫ه��ر روز و هم��ه ج��ا در غ��رب‬ ‫صحبت از چی��ن و تهدیدهایش‬ ‫ب��رای امنیت غرب و گس��ترش‬ ‫نف��وذ آن در مناط��ق مختل��ف‬ ‫آس��یا و آفریقا است‪ .‬دایم سخن‬ ‫از ق��درت ب��االی نظام��ی ای��ن‬ ‫کش��ور و خطرات��ی م��ی‌رود که‬ ‫چی��ن کمونیس��ت ب��رای جهان‬ ‫سرمایه‌داری ایجاد می‌کند‪.‬‬ ‫چین و مسایل مربوط به آن پای‬ ‫ثابت تمام مناظره‌های انتخاباتی‬ ‫در غرب و به ویژه آمریکاست‪ ،‬اما‬ ‫اینها همه از چش��م کسانی است‬ ‫ک��ه چین امروز را ندیده باش��ند‪.‬‬ ‫بگذارید به زبان س��اده‌تر بگویم‬ ‫دشمن به شمار آوردن چین برای‬ ‫غرب به همان اندازه سادلوحانه و‬ ‫خنده‌دار اس��ت که بگوییم یکی از ایالت‌های کوچک آمریکا برای ایالت‌های دیگر تهدید امنیتی‬ ‫و سیاسی به شمار می‌آید‪.‬‬ ‫برای رقابت با دیگر کشورهای جهان‪ ،‬پیش از اقتصاد و ارتش و ایدئولوژی سیاسی‪ ،‬به فرهنگ و‬ ‫تمدن بومی نیاز است‪ ،‬چیزی که در حال حاضر به ندرت در چین یافت می‌شود‪ .‬با یک سفر میان‬ ‫مدت به چین و با مصرف اندک و کوتاه مدت بخشی از برنامه‌های آموزشی‪ ،‬تفریحی و فرهنگی‬ ‫این کش��ور همه چیز دستگیرتان می‌شود‪ .‬ش��ما به عنوان یک غربی و به ویژه یک آمریکایی در‬ ‫چین احس��اس غربت نخواهید کرد‪ .‬زبان و فرهنگ انگلیس��ی در چین فرهنگ غالب است و در‬ ‫واقع فرهنگ و زبان چینی در س��ایه و حاش��یه‌‌ی آن قرار دارد‪ .‬صدالبته که این گفته به این معنا‬ ‫نیست که در شهرها و خیابان‌های چین مردم با یکدیگر به زبان انگلیسی صحبت می‌کنند اما با‬ ‫یک نگاه و گش��ت و گذار س��اده متوجه خواهید شد که آرزو و آمال اکثریت جوانان این کشور در‬ ‫هر چه بیشتر آمریکایی شدن است‪.‬‬ ‫این موضوع از اش��تیاق آنان به آموزش زبان انگلیس��ی ش��روع می‌ش��ود و تا نحوه‌ی پوش��ش‪،‬‬ ‫برخوردهای اجتماعی و بت‌های هنری و فرهنگی‌شان ادامه می‌یابد‪.‬‬ ‫اگ��ر یک روز کمی وقت بگذارید و پای یکی دو برنامه از برنامه‌های تلویزیونی عامه‌پس��ند چین‬ ‫بنشینید هیچ تفاوتی را با برنامه‌های شبکه‌های تلویزیونی آمریکایی نخواهید دید‪ ،‬از مسابقه‌های‬ ‫تلویزیون��ی گرفته تا برنامه‌های اس��تعدادیابی و س��ریال‌های آبکی پلیس��ی و خانوادگی‪ ،‬همه و‬

‫همه کپی‌های درجه‌ی دوم و سوم‬ ‫و مس��خره‌ای هستند از نمونه‌های‬ ‫آمریکایی‌ش��ان‪ .‬در ترانه‌هایی که‬ ‫از رادیو تلویزیون پخش می‌ش��وند‬ ‫هیچ اثری از موس��یقی ملی چین‬ ‫و س��ازها و ردیف‌های آوازی‌شان‬ ‫دیده نمی‌ش��ود‪ ،‬آهنگ‌ها‪ ،‬ترانه‌ها‬ ‫و حت��ا ن��وع تحریره��ا کامل��ن‬ ‫آمریکای��ی و ن��ه حت��ا غرب��ی و‬ ‫مشخصن انگلیسی هستند‪ .‬ترانه‌ها‬ ‫ترجمه‌های چین��ی از آهنگ‌های‬ ‫روز و عامه‌پس��ند آمریکایی‌اند که‬ ‫فقط به زبان دیگری اجرا می‌شوند‪.‬‬ ‫اگ��ر در خیابان جل��وی چند دختر‬ ‫و پس��ر چینی را بگیری��د و از آنها‬ ‫درب��اره‌ی دو تن از مش��هورترین‬ ‫چهره‌ه��ای فرهنگی این کش��ور‬ ‫یعن��ی «کنفس��یوس» و «یونگ»‬ ‫بپرس��ید‪ ،‬بخش فراوانی از آنها پاس��خی برایتان نخواهند داش��ت اما مطمئن باشید که اطالعات‬ ‫کامل آنها از خصوصی‌ترین مسایل زندگی «جاستین بیبر»‪« ،‬کیم کارداشیان» و «بیونسه» شما‬ ‫را به شدت شگفت زده خواهد کرد‪.‬‬ ‫بسیاری چین را ابرقدرت اقتصادی جهان امروز می‌دانند اما از یاد نبریم که سودی که شرکت‌های‬ ‫مادر از تولید محصوالت خود در چین می‌برند بس��یار بیش��تر از سهمی است که به خود چینی‌ها‬ ‫می‌رس��د‪ .‬شرکت‌هایی چون سونی‪ ،‬پاناسونیک‪ ،‬سامس��ونگ‪ ،‬ال جی‪ ،‬اپل‪ ،‬نایکی و هزاران هزار‬ ‫برند مش��هور دیگر از نیروی کار و مواد اولیه‌ی ارزان این کش��ور استفاده می‌کنند تا بخش قابل‬ ‫توجهی از همان محصول را به خود چینی‌های بفروشند که مصرف این کاالها را برای خودشان‬ ‫ب��ه نوعی افتخار می‌دانند‪ .‬چینی‌ها برای آنان که در خود این کش��ور و یا دیگر کش��ورهای فقیر‬ ‫آفریقایی و آسیایی دستشان به دهانشان نمی‌رسد هم راه‌حل دارند و کپی‌های ارزان قیمت همین‬ ‫کااله��ا را ب��ه وفور تولید و عرضه می‌کنند تا بیش از هر کش��وری دیگری در جهان به بس��ط و‬ ‫گسترش فرهنگ آمریکایی کمک کرده باشند‪.‬‬ ‫حاال خودتان قضاوت کنید مردم این کشور که کعبه‌ی آمالشان کشور آمریکا و فرهنگ آمریکایی‬ ‫اس��ت و نهایت تالش روزمره‌شان شبیه کردن هر چه بیشتر ظاهر‪ ،‬رفتار‪ ،‬عادات‪ ،‬هنر و فرهنگ‬ ‫خود به نمونه‌ی آمریکایی‌اش اس��ت می‌توانند دشمن و یا تهدیدی برای بت و الگویشان باشند و‬ ‫یا با او به جنگ و ستیز برخیزند؟‬

‫پس از دولت فرانسه‪:‬‬

‫جدید نیروهای مخالف اس��ت‪ ،‬یک کامیابی بزرگ خواند و اظهار داش��ت که دولت بش��ار اسد در‬ ‫آستانه سقوط قرار گرفته است‪.‬‬ ‫وزیر خارجه ترکیه خطاب به شرکت‌کنندگان در اجالس جیبوتی گفت‪« :‬ترکیه یک‌بار دیگر بر به‬ ‫رس��میت شناختن ائتالف ملی سوریه به عنوان نماینده مشروع مردم این کشور تاکید می‌کند و از‬ ‫برادران‌مان در سازمان همکاری اسالمی می‌خواهد که آنان نیز همین رویه را در پیش گیرند»‪.‬‬ ‫جمعی از چهره‌های اپوزیسیون سوریه شامل سیاست‌مدارن مخالف‌‪ ،‬جنگجویان شورشی‪ ،‬نظامیان‬ ‫جداش��ده از ارتش رژیم حاکم به همراه برخی از اقلیت‌های قومی و مذهبی سوری که در گذشته‬ ‫میان خود اختالفات عمیقی داشتند‪ ،‬روز یک‌شنبه گذشته توانستند به توافقی دست یابند و ترکیب‬ ‫جدی��دی را به نام «ائتالف ملی س��وریه» بنا کنن��د‪ .‬این ائتالف را فرانس��ه‪ ،‬ترکیه و معدودی از‬ ‫کشورهای عرب حوزه خلیج فارس به رسمیت شناخته‌اند؛ با این حال ایاالت متحده آمریکا‪ ،‬اکثر‬ ‫کش��ورهای اروپایی و حتا اتحادیه عرب در به رس��میت شناختن آن به عنوان دولت در تبعید و یا‬ ‫جایگزین قطعی حکومت کنونی‪ ،‬احتیاط کرده‌اند‪.‬‬

‫ترکیه ترکیب جدید اپوزیسیون‬ ‫سوریه را به رسمیت شناخت‬

‫روز پنج‌ش��نبه‪ ،‬پانزدهم نوامبر‪« ،‬احم��د داوود اوغلو»‪ ،‬وزیر خارجه ترکیه که در نشس��ت وزرای‬ ‫س��ازمان همکاری اسالمی (‪ )OIC‬در کش��ور آفریقایی «جیبوتی» شرکت کرده بود‪ ،‬با تاکید بر‬ ‫به رسمیت ش��ناختن ترکیب جدید اپوزیسیون سوریه‪ ،‬از کشورهای عضو این سازمان خواست تا‬ ‫همین تصمیم را اتخاذ کنند‪.‬‬ ‫آق��ای داوود اوغلو با تاکید بر این‌که کش��ورش هم اراده و هم ظرفیت دف��اع از مرزهایش را در‬ ‫صورت کش��انده ش��دن خشونت‌ها به آن سمت‪ ،‬دارد‪ ،‬تش��کیل ائتالف ملی سوریه را که ترکیب‬

‫‪29‬‬


‫به دنبال داوطلب برای جراحی پالستیک‪،‬‬

‫زیبایی افراطی یا دست‌کاری اساسی‬

‫گروه ترجمه‬ ‫مسابقه‌ای در کره جنوبی برگزار شده و گفته شد هرکسی فکر می‌کند نیاز‬ ‫دارد با جراح پالستیکی به سوپر مدل زیبایی تبدیل می‌شود‪ ،‬در آن شرکت‬ ‫کند‪« .‬ژان چونگ» عکاس هم پنج تا از کاندیداها را انتخاب کرده‌و از آن‌ها‬ ‫گزارش تصویری تهیه کرد‪ .‬منطقه موسوم به شینسا یا جایی که محلی‌ها‬ ‫به آن «کمربند زیبایی» می‌گویند‪ ،‬میزبان این مراس�م ساالنه است‪ .‬کره‬ ‫جنوبی نزدیک به پنجاه میلیون جمعیت دارد و چهار هزار کلینیک زیبایی در‬ ‫این کش�ور فعالیت دارد‪ .‬آخرین سرشماری که سه سال پیش در ‪۲۰۰۹‬‬ ‫انجام شد‪ ،‬گفته بود نزدیک به ‪ ۴۶‬درصد از دختران و زنان این کشور به‬ ‫شکلی و نوعی‪ ،‬عمل زیبایی را تجربه کرده‌اند‪ .‬در مسابقات اخیر‪ ،‬نزدیک‬ ‫به ‪ ۳۰۰‬تن داوطلب ش�ده بودند که توس�ط یک کمیته بررسی شدند تا‬ ‫بهتری�ن داوطلب از میان آن انتخاب ش�ود‪ .‬برنده نهایی عمل زیبایی که‬

‫‪30‬‬

‫ح�دود ‪ ۱۵‬ه�زار دالر هزینه دارد را به طور رای�گان دریافت می‌کند تا به‬ ‫عنوان بهترین زیبایی ناشی از عمل جراحی‪ ،‬انتخاب شود‪ .‬هان جی هیه‪،‬‬ ‫‪ ۲۱‬س�اله و برنده نهایی بود که البته می‌گوید از عمل جراحی که روی او‬ ‫انجام ش�ده راضی نیس�ت‪ .‬عکس‌های مراحل مختلف یا ‪ ۱۰‬عکسی که‬ ‫انتخاب ش�ده را در این گالری می‌بینید‪ .‬هان‪ ،‬دانش‌جو است و از این که‬ ‫فک پایین و باالیش یک‌سان نیستند‪ ،‬ناراضی بود‪ .‬یکی از پنج فینالیست‬ ‫نهایی بود و قرار شده دو عمل جراحی‪ ،‬یکی روی فک باال و دیگری روی‬ ‫فک پایین انجام ش�ود‪ .‬خودش می‌گوید مردم به فک پایین و بزرگ من‬ ‫خی�ره می‌ش�دند‪ .‬عکس‌های بعد از عمل ه�ان و در کنار م�ادرش را هم‬ ‫می‌بینید‪ .‬دو ماه بعد‪ ،‬عکس آخر است و انتخاب او به عنوان چهره منتخب‬ ‫جراحی زیبایی‪ .‬هان پیش از این از کمبود اعتماد به نفس رنج می‌برده و‬ ‫این که دوست پسر پیدا نمی‌کرده است‪ .‬حاال ولی امیدواری‌هایی دارد‪.‬‬


‫تهرانی‬ ‫هدیه تهرانی‬ ‫بازی هدیه‬ ‫در بازی‬ ‫ایران در‬ ‫ستیز ایران‬ ‫زن ستیز‬ ‫سینمای زن‬ ‫سینمای‬

‫آتوسا صاد‬ ‫وقتی سخن از بازیگران مطرح سینمای بعد از انقالب می‌شود‪ ،‬کم‌تر‬ ‫کسی نام هدیه تهرانی را از قلم می‌اندازد‪ .‬تهرانی که با متد ویژه‌ی‬ ‫خود در فیلم‌های متعددی ظاهر شده نزد نسل ما به سمبل سینمایی‬ ‫«جسارت زنانه» مبدل شده است‪ .‬طرز برخورد‪ ،‬نوع پوشش‪ ،‬رفتار‪،‬‬ ‫کالم‪ ،‬و ح��رکات این بازیگر‪ ،‬تعریف زن در س��ینمای ایران را وارد‬ ‫مرحله ی جدیدی کرده که هنرپیشگان پیشین اکثرن از ایفای آن‬ ‫ناتوان بودند‪ .‬نگاهی عمیق تر به سناریوی فیلم‌های تهرانی‪ ،‬می‌تواند‬ ‫عمق و بعد «جس��ارت زنانه» ی نسل ما را تبیین‪ ،‬و معنا و معیار و‬ ‫ک زنانگی را در ایران امروز مش��خص کند‪ .‬در یک جامعه‌ی‬ ‫مح�� ‌‬ ‫سنتی «جسارت زنانه» تا کجا امکان جوالن می‌یابد؟ این نوشته با‬ ‫بررسی نقاط قوت و ضعف مفهوم زنانگی در آثار هدیه تهرانی قرائتی‬ ‫فمینیستی از بازی این هنرپیشه‌ی سینما ارایه می‌دهد‪.‬‬ ‫نقاط قوت نقش‌های هدیه تهرانی ‪ :‬رفتار‪ ،‬کالم‪ ،‬لباس‪ ،‬نوع بازی‬ ‫آن چه در وهله‌ی نخست هدیه تهرانی را از سایرین متمایز می‌کند‬ ‫طرز رفتار‪ ،‬نحوه‌ی سخن گفتن‪ ،‬و نوع لباس پوشیدن اوست‪ .‬وی‬ ‫که بر خالف بازیگران سنتی معمولن با بلوز و شلوار‪ ،‬نه با دامن یا‬ ‫مانتوی س��نتی‪ ،‬در نقش‌های خود ظاهر می‌شود‪ ،‬تصویر زن فارغ‬ ‫از هنجاره��ای اجتماعی را به ارایه می‌دهد‪ .‬وی که معمولن نقش‬ ‫زنان مدرن و روش��ن‌فکر را بازی می‌کند تقریبن هیچ جا در نقش‬ ‫زن س��نتی خانه‌دار ظاهر نمی‌ش��ود‪ ،‬و چنان‌چه ظاهر شود (مثلن‬ ‫در «چهارش��نبه س��وری» یا «کاغذ بی‌خط») نقشی پیچیده‌تر از‬ ‫خانه‌داری و همس��رداری صرف را بر عهده می‌گیرد‪ .‬در فیلم‌هایی‬ ‫مثل «دست‌های آلوده»‪« ،‬آبی»‪« ،‬دنیا»‪ ،‬و «سیاوش»‪ ،‬شخصیت‬ ‫داس��تان در هیبت زنی در دنیای خارج از منزل در جامعه‌ی مردانه‬ ‫ظاهر می‌شود و مدام با معیارهای آنان دست و پنجه نرم می‌کند‪ .‬در‬ ‫کالم و نحوه‌ی برخورد هم تهرانی معمولن پا را فراتر از هنجارهای‬ ‫فرهنگی گذاشته و در اکثر فیلم‌ها («قرمز»‪« ،‬دختر ایرانی» و…)‬ ‫مقابل مظاهر مردس��االری (پدر‪ ،‬همسر‪ ،‬دوس��تان پسر) قد علم‬ ‫می‌کند و حرف خود را به کرسی می‌نشاند‪.‬‬ ‫تهرانی‪ ،‬حرفه‌ی سینمایی خود را در سال ‪ ۱۳۷۵‬با فیلم «سلطان»‬ ‫آغاز کرده و تا به امروز مش��غول کار است‪ .‬نگاهی اجمالی به آثار‬ ‫وی تالش ش��خصیت (کاراکتر) زنی را نشان می‌دهد که برای بقا‬ ‫در جامعه‌ی مردانه به هر دری می‌زند‪ .‬او می‌خواهد هم زندگی کند‬ ‫و هم زن بماند (بهرام بیضایی به زیبایی این آرزوی زنانه را در فیلم‬ ‫«سگ کشی» به تصویر می‌کشد)‪ .‬تهرانی در فیلم‌هایش معمولن‬ ‫یا قربانی می‌گیرد («آبی»‪« ،‬دنیا»‪« ،‬خانه‌ای روی آب») و یا قربانی‬ ‫می‌شود («شوکران»‪« ،‬چهارشنبه سوری») تا این زنانگی را حفظ‬ ‫کند‪ .‬به بیان دیگر‪ ،‬فیلم‌های او نحوه‌ی بقای مظلومانه یا زیرکانه‌ی‬ ‫زن را در جامعه‌ای مردانه که صدا و هویت وی را س��رکوب کرده‬ ‫نشان می‌دهند‪ .‬اوج هویت و شخصیت مستقل زنانه‌ی شخصیت‬ ‫زن داستان در فیلم «کاغذ بی‌خط» با بازی تهرانی در نقش «رویا‬ ‫رویایی» نمود می‌یابد‪ .‬رویا که آرزوی نوش��تن را در سر می‌پرورد‪،‬‬ ‫با وجود مخالفت همسرش جهانگیر (خسرو شکیبایی) در کالس‬ ‫داستان‌نویسی ثبت‌نام می‌کند و پس از اتمام دوره موفق به نوشتن‬ ‫داستان زندگی خود می‌شود‪ .‬رویا‪ ،‬با نوشتن‪ ،‬اتاقی از آن خود خلق‬ ‫می‌کند که هیچ کس جز او قادر نیست لذت بودن در آن را تجربه‬ ‫کند‪ .‬زنانگی وی با نوش��تن تولدی دوباره می‌یابد و جهانی نوینی‬

‫را برای��ش خلق می‌کند که هویت فردیش در آن با معناس��ت‪ .‬در‬ ‫حقیقت رویا و حقیقت زنانگی در تقاطع داس��تان نویس��ی به هم‬ ‫می‌رسند‪ ،‬و نوشتن و هویت زنانه یکی می‌شوند‪.‬‬

‫نقاط ضعف نقش‌های هدیه تهرانی‌‪:‬‬ ‫موضوع (پالت) فیلم‌ها‬ ‫الزم به تذکر نیست که با وجود نقاط مثبت شخصیتی و سینمایی‪،‬‬ ‫هدیه تهرانی اکثرن در فیلم‌هایی ظاهر می‌شود که در کار بازسازی‬ ‫کلیش��ه‌های فرهنگی و مردپسند هستند‪ .‬البته این ضعف بیش‌تر‬ ‫متوجه س��ینمای ایران است تا ش��خص هنرمند‪ .‬سینمای بعد از‬ ‫انقالب جایی برای نقد و چالش مس��تقیم س��اختارهای نابسامان‬ ‫فرهنگی نگذاش��ته و نقد نرم را بر نقد مس��تقیم ترجیح داده‪ ،‬و با‬ ‫این کار هنرپیشگان و فیلم‌سازان را ساکت و منفعل ساخته است‪.‬‬ ‫بر کس��ی پوشیده نیست که وقتی تیغ سانسور قوی‌تر از هنر شود‬ ‫فرهنگ‌سازی ابزار تهاجم می‌شود و سینما محل وقت گذرانی نه‬ ‫ی در هر نقشی تالش می‌کند معیارهای جامعه‌ی سنتی‬ ‫تفکر‪ .‬تهران ‌‬ ‫را علیه آن به کار بندد و از دام مش��کالت فردی خویش رها شود‪.‬‬ ‫با این وجود‪ ،‬این موفقیت زنانه قس��مت ناچیزی از واقعیت است‪،‬‬ ‫واقعیت عظیمی که در آن همه چیز و همه کس گرفتار دام بزرگ‬ ‫سنت و مردساالری است‪ .‬بازی شخصیت‌های داستان چه مرد و‬ ‫چه زن از آغاز تا به پایان در یک س��اختار مردانه اتفاق می‌افتد و‬ ‫هیچ‌کس هستی و فردیتی فراتر از ساختارهای سنتی برای خود و‬ ‫دیگران متصور نیس��ت‪ .‬بهترین مثال این مدعا فیلم «آبی» است‬ ‫که در آن هدیه تهرانی (مهتاب) با سو‌استفاده از غیرت نابه‌جای پدر‬ ‫ارسطو (بهرام رادان) او را وادار به ازدواج با خود می‌کند‪ .‬مهتاب به‬ ‫دروغ به پدر و مادر ارسطو می‌گوید که پسرشان از او سو‌استفاده‌ی‬ ‫جنسی کرده و پدر ارسطو ‪-‬با غیرت خاص مردان سنتی ایرانی‪ -‬او‬ ‫را وادار به ازدواج با مهتاب می‌کند‪ .‬عمل مهتاب ممکن است در این‬ ‫شرایط نوعی «جسارت» یا زرنگی زنانه تلقی شود اما – با در نظر‬ ‫گرفتن این حقیقت که در جامعه‌ای غیر‌سنتی هرگز پدری پسرش‬ ‫را به خاطر رابطه‌ی جنسی وادار به ازدواج با کسی نمی‌کند‪ -‬باید‬ ‫گف��ت که رفتار مهت��اب (دروغ‌گویی و سو‌اس��تفاده از دیگران به‬ ‫واس��طه‌ی زنانگی) نهایتن محصول همان فرهنگ جنسیت‌گرا و‬ ‫مردساالر است و بدون آن هرگز وجود نداشت‪ .‬این نوع «جسارت‬ ‫زنانه» فقط در چنین س��اختاری قابل توجیه اس��ت و چه بس��ا در‬ ‫فرهنگی آزادتر نوعی عکس‌العمل غیرانسانی و وحشیانه تلقی شود‪‌.‬‬ ‫یکی از کلیش��ه‌های فرهنگی که هدیه تهرانی (مانند بسیاری از‬ ‫هنرپیشگان زن) آن را بازسازی می‌کند کلیشه‌ی «زن شیطانی» یا‬ ‫«زن کش��نده» (‪ )Femme Fatale‬است‪« .‬زن شیطانی» زنی‬ ‫است که با تظاهر به صداقت‪ ،‬ظرافت‪ ،‬خرد‪ ،‬و زیبایی زنانه‪ ،‬مردان‬ ‫س��اده لوح و معصوم را به دام س��یاهی و تباهی می‌کشاند‪ .‬هدیه‬ ‫تهرانی این کلیش��ه را در فیلم‌های «شوکران»‪« ،‬چتری برای دو‬ ‫نفر»‪ ،‬و بهتر از همه در «دنیا» بازسازی می‌کند‪« .‬دنیا» داستان مرد‬ ‫ساده لوحی است (حاج عنایت با بازی محمدرضا شریفی نیا) که در‬ ‫دام هدیه تهرانی (دنیا) گرفتار می‌شود‪ .‬دنیا که در ابتدا با تظاهر به‬ ‫بزرگ شده‌ی خارج بودن و حرف زدن بچگانه دل «آقای حاجی»‬ ‫را به دست می‌آورد‪ ،‬پس از تن دادن به صیغه‌ی محرمیت‪ ،‬نقشه‌ی‬ ‫خ��ود را که مبنی بر تصاحب اموال حاجی عملی می‌کند و حاجی‬

‫را ورشکس��ته و نادم و ناکام رها می‌کند و به نزد عمه‌ی پیر خود‬ ‫می‌رود‪ .‬غیر س��نتی بودن دنیا‪ ،‬خوش مشربی‪ ،‬طنازی‪ ،‬مهربانی‪ ،‬و‬ ‫عالقه‌اش به یوگا و موس��یقی‪ ،‬حاجی را راضی کرده است که دنیا‬ ‫تنها زنی اس��ت که بر خالف همسر سنتی‌اش (گوهر خیر‌اندیش)‬ ‫او را به «قله»‌های ترقی می‌رس��اند‪ .‬گرچه رفتارهای غیر‌س��نتی‬ ‫شخصیت زن داستان باعث برتری مقطعی او بر زن سنتی است‪،‬‬ ‫در نهای��ت هنگامی که ورق بر می‌گردد و دنیا «ش��یطان صفت»‬ ‫می‌شود‪ ،‬تمام ژست‌های غیرسنتی او به یک باره زیر سوال می‌رود‬ ‫و بیننده را به مغاک برتری سنت بر مدرنیته باز می‌گرداند‪ .‬در فیلم‬ ‫«چهارش��نبه سوری» این نقش «شیطانی» به سیمین خانوم‪ ،‬زن‬ ‫همسایه‪ ،‬محول شده تا همسر هدیه تهرانی (مرتضی) را تصاحب‬ ‫کند و زندگی آنان را مشوش سازد‪ .‬کلیشه‌ی «زن شیطانی» که در‬ ‫فرهنگ ما اغلب به صورت هوو‪ ،‬زن صیغه‌ای‪ ،‬یا زن پنهانی وجود‬ ‫دارد با این روش بازسازی و به واسطه‌ی رنگ و لعاب سینمایی در‬ ‫جامعه مجسم‌تر و عادی‌تر می‌شوند‪‌.‬‬ ‫نکته‌ی دیگری که در تمام این فیلم‌ها به چش��م می‌خورد‪ ،‬فقدان‬ ‫روابط انسانی حقیقی میان شخصیت‌های کلیدی داستان است (در‬ ‫این میان شاید فیلم «آبی» استثنا باشد)‪ .‬رابطه‌ی میان زن و مرد در‬ ‫فیلم‌های تهرانی معمولن بر اساس انتظارات اجتماعی و سودجویی‬ ‫فردی‪ ،‬و فارغ از هرگونه ش��ناخت در مورد نیازهای روحی خود و‬ ‫دیگری صورت می‌گیرد‪ .‬عش��ق و رابطه‌ی انسانی در این فیلم‌ها‬ ‫معمولن خیلی س��طحی و سریع ش��کل می‌گیرد و گاه به همان‬ ‫س��رعت هم متالشی می‌شود‪ .‬سناریوی فیلم‌ها معمولن به عمق‬ ‫روابط انسانی سرک نمی‌کشد و سطحی باقی می‌ماند‪ .‬درست است‬ ‫این فیلم‌ها درام‌های عاشقانه نیستند اما اگر دقت کنیم تمام آن‌ها‬ ‫به نوعی به روابط انس��انی می‌پردازند‪ .‬دوس��تی‪ ،‬محبت‪ ،‬و مودت‬ ‫راستین و عمق رابطه‌ی انسانی در سینمای امروز ما به ندرت دیده‬ ‫می‌ش��ود‪ .‬اکثر فیلم‌سازان به تکرار تصویر سر‌بسته و کلیشه‌ای از‬ ‫عشق در هیت ازدواج یا ازدواج بدون عشق بسنده کرده‌اند‪.‬‬

‫سخن پایانی‬ ‫اگر هنرپیشگان قبل از انقالب نتوانند در فیلمی مثل «دنیا» ایفای‬ ‫نقش کنند علت اصلی آن را‪ ،‬در کنار دالیل شخصی‪ ،‬باید در فرهنگ‬ ‫و نگاه متفاوت آن‌ها به زن‪ ،‬مرد‪ ،‬و روابط انس��انی جستجو کرد‪ .‬در‬ ‫اکثر فیلم‌هایی که هدیه تهرانی در آن‌ها ایفای نقش می‌کند‪ ،‬این‬ ‫گونه وانمود شده که ما همه بی‌تقصیریم و گناه رفتارهای غلطمان‬ ‫بر گردن فرهنگ و وضعیت نابسامان اجتماعی است‪ .‬بله از طرفی‬ ‫می‌توان گناه مردساالری‪ ،‬زن ستیزی‪ ،‬و هر معزل اجتماعی دیگر را‬ ‫بر گردن واژه‌های انتزاعی چون فرهنگ غلط‪ ،‬سیاست‪ ،‬تاریخ‪ ،‬ایرانی‬ ‫بودن‪ ،‬و غیره انداخت و تصور کرد هنر و فیلم راهی جز ترسیم این‬ ‫حقای��ق ندارد‪ .‬اما از طرف دیگر هم می‌توان رس��الت هنر را فراتر‬ ‫از انعکاس س��اده‌ی حقایق‪ ،‬در فرهنگ‌سازی و ارتقای بشری دید‪.‬‬ ‫هنر و سینما باید ما را در غنی‌سازی فرهنگی یاری دهند و بتوانند‬ ‫انسانیت‪ ،‬اعتماد به نفس‪ ،‬و بازسازی هویت فردی را بیاموزد‪ .‬شایسته‬ ‫اس��ت که در جنگ با کلیش��ه‌های فرهنگی تنها به ترسیم آن‌ها‬ ‫بس��نده نکنیم و با انتقاد‪ ،‬براندازی‪ ،‬و جای‌گزینی آن‌ها به بازسازی‬ ‫فرهنگی همت بگماریم‪ .‬ما محکوم به تن دادن به تاریخ‪ ،‬سنت‪ ،‬و‬ ‫فرهنگ‌های غلط این سرزمین نیستیم‪‌.‬‬

‫‪31‬‬


‫بیداری در ادبیات معاصر‬

‫آیا مفهومی با عنوان ادبیات بیداری داریم‬ ‫شهرام گراوندی‬ ‫نقش ادبیات فارس��ی در پرتو افکنی بر قرن معاصر ایران چیست؟‬ ‫آیا ادبیات فارس��ی آن چنان مدرن بوده که روشنایی بیافریند؟ آیا‬ ‫باور داریم که جهان ایرانی ما منهای هنر و ادبیات‪ ،‬جهانی مبهم و‬ ‫تاریک و تار بوده؟ مخاطرات ادبیات چه بوده و ره آورد سه گانه ی‬ ‫تقابل ادبیات‪ ،‬س��نت و حکومت را از کدام زاویه می توان به نظاره‬ ‫نشست و از چه منظری می شود کاوید؟ و پیش از همه ی اینها‪،‬‬ ‫ایران در قرن بیستم چگونه وطنی بوده و سیر پیشرفت و رقابت در‬ ‫جهان مدرن را چگونه طی کرده؟‬ ‫بر آن نیستم که به این سواالت یکی یکی پاسخ دهم‪ .‬چون اصولن‬ ‫جای طرح سوال در این میانه صرفن گشایش روزنی ست بر آغاز‬ ‫این تعریف ؛ و تمام این سواالت خود آیتم هایی هستند که چون‬ ‫پرهای یک بال بزرگ شکل دهنده ی پارادیم اصلی ما هستند در‬ ‫این گذر‪ .‬ایران در آغاز قرن بیس��تم ایرانی پیشرفته و مدرن بوده‪.‬‬ ‫این را بپذیریم‪ .‬نهضت مشروطه هنوز یکی از مدرن ترین نهضت‬ ‫های جهان امروز است‪ .‬برخی قوانین تعبیه شده در آن هنوز مترقی‬ ‫تر از بسیاری تغییرات اعمال شده در طول یکصد سال اخیر است‬ ‫که بر خالف تصور بجای گشایش بیشتر شاهد تنگ تر کردن مواد‬ ‫و مفاد قانونی هس��تیم‪ .‬ادبیات در این میانه محمل دوراندیشی و‬ ‫بستر بذرپاشی استراتژیکی بوده که با محمدعلی جمالزاده در جهان‬ ‫داستان و با نیما در جهان شعر تمامی سوراخ سمبه هایی را که غول‬ ‫هایی مث فروزانفر و دشتی و نفیسی با انگشت های پترس‪ -‬وارانه‬ ‫شان می خواستند پر کنند به یک باره با بنیانی دیگرگونه کل آن‬ ‫بساط معظم ولی پوشالی را از جا کندند و طرحی دیگر انداختند و‬ ‫هنوز این کشتی با اینکه گاه کژ می شود و مژ می شود و در نزاع‬ ‫نابراب��ر حکومت و هنرمند‪ ،‬گاه با پارادوکس های خفیف یا عظیم‬ ‫طرفیم و گاه با گسست های بزرگ که موجب می شود و موجب‬ ‫ش��ده با خالء و چالش های بزرگ روبرو شویم‪ ،‬ولی راه ادامه دارد‬ ‫و ادبیات به فراخور نگاه هایی که به آن می شود و به قدر بزرگی‬ ‫دست هایی که می خواهد از بستر رود آب بردارد‪ ،‬همواره بر همه‬ ‫ی ارکان هنر تاثیر گذاش��ته و تاثیر آفریده‪ .‬سینمای مدرن ما هر‬ ‫چه دارد از ادبیات فارسی ست‪ .‬نقاشی ‪ ،‬معماری و موسیقی نیز که‬ ‫نیازی به شرح بیشتری ندارد‪.‬‬ ‫ب��ر آن��م که در این وادی و در این رابطه و در حد اجمال و توان به‬ ‫نقش کس��انی چون صادق هدایت‪ ،‬بزرگ علوی‪ ،‬جالل آل احمد‪،‬‬ ‫ابراهیم گلستان‪ ،‬غالمحسین ساعدی و بهرام حیدری بعنوان نمونه‬ ‫هایی شایس��ته و بایسته اشاره کنم و پیش��اپیش از تنگی زمان و‬ ‫محدود بودن موقعیت عذر تقصیر می طلبم‪.‬‬ ‫بعد از مقدمه‬ ‫چنانکه رنسانس در اروپا تاثیر شگرفش را بر نظام پوسیده و کالبد‬ ‫نیمه جان جهان غرب نهاد و موجب تغییر در بنیادی ترین مسائل‬ ‫و مفاهیم جوامع بشری شد‪ ،‬نهضت مشروطه به مثابه خونی تازه و‬ ‫حیاتی‪ ،‬چنین نقشی را در ایران ایفا نمود‪.‬‬ ‫قصه نویسی اروپا چنین ماجرایی دارد و دقیقن از دل رنسانس سر‬ ‫برآورده اس��ت‪ .‬انقالب بورژوازی‪ ،‬نظام فئودالیسم استیال یافته در‬

‫‪32‬‬

‫ق��رن های هفده و هجده را فت��ح و به انقالب پرولتاریا و پیروزی‬ ‫های پیاپی کارگران و طبقات فرودست در قرن بیستم پیوند زد‪ .‬بر‬ ‫این باورم که ” دن کیشوت ” که ظاهری ساده ولی باطنی عمیق‬ ‫دارد‪ ،‬سرآغاز ادبیات مدرن نه تنها اروپا که منشا ادبیات مدرن جهان‬ ‫است‪ .‬ما پیش از ” دن کیشوت ” هم قصه نویسی داشته ایم و با‬ ‫جهان قصه های شکسپیر و دیگران آشناییم؛ ولی چنانکه تا پیش‬ ‫از نهضت مش��روطه در ایران ‪ ،‬ادبیات مدرن مفهومی نداشت و در‬ ‫قصه نویسی با ” حکایت ” طرف بودیم‪ ،‬جهان قصه نویسی غرب‬ ‫هم جهان حکایت ها و اساطیر جهان قدیم و اسطوره های ذهنی‬ ‫مولفان روزگار ماقبل رنسانس بود‪.‬‬ ‫نهضت مش��روطه‪ ،‬فی الواقع نهضت دگرگونی بود‪ .‬دگرگونی در‬ ‫تمامی ارکان جامعه ی اس��تبداد زده و پوش��الی ش��ده ی ایران‪.‬‬ ‫گش��ایش پنجره ای بود به وسعت جهانی نوین که نم و تیره گی‬ ‫و غبار و رس��وب بناگهان از چهره ی ادبی��ات و هنر و فرهنگ و‬ ‫نظام حکومتی و اجتماع رخت بربس��ت و اشکال تازه ای پدید آمد‬ ‫و تا پس��ت ترین طبقات اجتماعی خزید و همه چیز را دستخوش‬ ‫تغییر کرد‪ .‬اگرچه تاثیر ادبیات اروپا با داس��تان های الکساندر دوما‬ ‫و ویکتور هوگو و غیره با ترجمه های گاه‪ ،‬پر از اشتباه سرآغاز این‬ ‫گشایش تدریجی روزنه های پیاپی ادبیات و هنر در ایران شد‪ ،‬ولی‬ ‫بالفاصله ” چرند و پرند ” و ” یکی بود یکی نبود ” و ” داش آکل‬ ‫” و ” بوف کور ” و ” مدیر مدرسه ” و ” سنگ صبور ” نوشته می‬ ‫شوند‪ .‬قوانین مدرن که بر اساس قوانین کشورهای اروپایی تنظیم‬ ‫و وضع ش��ده بود جاری می شود و جامعه شکل دیگری می یابد‬ ‫‪ .‬نظام اقتصادی بازتعریف می شود و همه ی این ها وقتی با هم‬ ‫تلفیق می ش��ود می بینیم به یکباره ‪ ،‬امکان بازگشت به دوره ی‬ ‫” فترت ” و ماقبل مش��روطه دیگر عملی نیست‪ .‬چشم ها گشوده‬ ‫می ش��ود‪ .‬ادبیات ماقبل مشروطه ‪ ،‬شسته رفته و تمیز بود‪ .‬جهان‬ ‫قصه های ما ‪ ،‬جهان ” جن پریان ” اس��ت‪ ” .‬س��مک عیار ” و ”‬ ‫امیرارس�لان نامدار ” و شرح های کشاف بر پهلوانان دوران های‬ ‫گذشته ‪ ” ،‬پوریای ولی ” ها و ” پهلوان مفرد ” ها و ” هزار و یک‬

‫شب ” ‪ ،‬نمادهای ادبیات رئالیته و متنفذ و مردمی ایران بود که از‬ ‫آن دوره به یادگار مانده است ولی برای همیشه پنجره ی حکایت‬ ‫گویی بسته می شود‪.‬‬ ‫ولی با مش��روطه‪ ،‬آدم های واقعی تری که نه پهلوانان بی زوال و‬ ‫نه آدم های یک بعدی سپید و سیاه و فرشته و شیطان هستند ‪ ،‬به‬ ‫قصه ها وارد می ش��وند‪ .‬با ماجراهایی مواجه می شویم که واقعی‬ ‫هستند و آدم هایی اطرافمان حضور دارند که آنها را – انگار – می‬ ‫شناسیم و در همسایگی ما زنده گی می کنند و حضور دارند‪ .‬اعمالی‬ ‫از اش��خاص و کاراکترهای قصه س��ر می زند که با واقعیت های‬ ‫زندگی روزمره همخوانی دارد و تحمیلی و تصنعی و فانتزی نیست‪.‬‬ ‫قصه نویسی در مسیر دیگری می افتد‪ .‬زبان‪ ،‬دستخوش تحول می‬ ‫شود‪ .‬زمان‪ ،‬مفهوم دیگری در جهان قصه می یابد‪ .‬زبان روایتی و‬ ‫حکایت گویی که گاه تفاوتی با نثر و ادبیات دیوانس��االری و فاخر‬ ‫درباری ندارد‪ ،‬به همراه شکل دیگری از زمان‪ ،‬که در جهان حکایت‬ ‫گویی شکل دیگری داشته است و گویا با امری غایب طرف بودیم‬ ‫و زمان وقوع قصه ها فی المثل در هزار و یک شب یا پهلوان نامه‬ ‫ها یا قصص االنبیا – بعنوان یکی از پر مخاطب ترین قصه های‬ ‫آن روزگاران – خیل��ی محل اعتنا نبود و کاربردی هم نداش��ت‪،‬‬ ‫تنپ��وش دیگری به تن می کند و زمان و زبان مثل دو همخون ‪،‬‬ ‫در قصه نویس��ی کنار هم هیات می یابند‪ .‬زبان پیرایش می شود‪.‬‬ ‫تاکید می کنم؛ پاالیش می شود و وجاهتی دیگرگونه پیدا می کند‪.‬‬ ‫زمان‪ ،‬قطعیت می یابد و از قالب های انتزاعی بیرون می زند‪ .‬جهان‬ ‫کنایات و شکوه واره گی ها و پر از تشبیه و استعاره بناگهان از کتاب‬ ‫ها می گریزد و جمال مان به قصه های دیگر روشن می شود‪.‬‬ ‫نمونه ی یکم از ادبیات کهن ‪:‬‬ ‫” … مهران وزیر چون نام س��مک ش��نید‪ ،‬بهراسید و گفت او را‬ ‫گرفت��ه اند؟ گفتند بلی‪ .‬مهران وزیر گفت او را بعوض ش��یرافکن‬ ‫نشاید کشتن که چون فرزند مرا کشت او را بعوض فرزند بکشیم‪.‬‬ ‫او را بند بر نهید تا پیش فغفور بریم که س��مک تنها نیس��ت‪ .‬تا او‬ ‫را چوب زنیم تا بگوید که دیگران کجا اند‪ .‬س��مک را بر بس��تند و‬


‫بسرای شاه فغفور بردند … ” کتاب سمک عیار‪ -‬تالیف فرامرزبن‬ ‫خدادادب��ن عبداهلل الکاتب االرجانی – جلد اول – صفحه ‪– 113‬‬ ‫تصحیح دکتر خانلری‬

‫به مساله ای فراتر از چارچوب محدودی که مولف برای او تدارک‬ ‫دیده بیاندیش��د‪ .‬ماجراها سلس��له وار و بدون کنش های فکری و‬ ‫چالش آفرینی رخ می دهد‪.‬‬

‫نمونه ی دوم از ادبیات کهن ‪:‬‬ ‫” … چون زن کفشگر باز رسید خواهر خوانده را بینی بریده یافت‬ ‫‪ ،‬تنگ دل ش��د و عذرها خواست و او را بگشاد و خود را بر ستون‬ ‫بست ‪ ،‬و او بینی در دست بخانه رفت ‪ .‬و این همه را زاهد می دید‬ ‫و می ش��نود ‪ .‬زن کفشگر ساعتی بیارامید و دست بدعا برداشت و‬ ‫در مناجات آمد و گفت ‪ :‬ای خداوند ‪ ،‬اگر می دانی که شوی با من‬ ‫ظلم کرده اس��ت وتهمت نهاده ست تو بفضل خویش ببخشای و‬ ‫بینی بمن باز ده‪ .‬کفشگر گفت ‪:‬ای نابکار جادو این چه سخن است‬ ‫؟ جواب داد گفت ‪ :‬برخیز ای ظالم و بنگر تا عدل و رحمت آفریدگار‬ ‫عز اسمه بینی در مقابله جور و تهور خویش‪ ،‬که چون برائت ساحت‬ ‫من ظاهر بود ایزد تعالی بینی بمن باز داد و مرا میان خلق مثله و‬ ‫رسوا نگذاشت ‪ .‬مرد برخاست و چراغ بیفروخت زن را بسالمت دید‬ ‫و بینی برقرار …”‬ ‫کتاب کلیله و دمنه – ابوالمعالی نصراهلل منشی‬ ‫نمونه ی سوم از ادبیات کهن ‪:‬‬ ‫” … پیر گفت‪ :‬ای امیر عفریتان این غزال مرا دختر عم ‪ ،‬و سی‬ ‫س��ال با من همدم بود‪ .‬فرزندی نی��اورد‪ .‬کنیزکی گرفتم‪ .‬آن کنیز‬ ‫پس��ری بزاد‪ .‬چون پس��ر یازده ساله شد مرا س��فری پیش آمد‪ .‬از‬ ‫بهر تجارت به ش��هر دیگر س��فر کردم و دختر عم من که همین‬ ‫غزال است در خردسالی ساحری آموخته بود‪ .‬پس کنیز و پسر مرا‬ ‫با جادوی گاو و گوس��اله کرده به شبان سپرده بود‪ .‬پس از چندی‬ ‫که من از سفر آمدم از کنیز و پسر جویان شدم‪ .‬گفت کنیز بمرد و‬ ‫پسر بگریخت … “‬

‫عناصر چهارگانه و داستان نویسی مدرن‬ ‫داس��تان نویسی مدرن بعد از مش��روطه اگر چه هنوز به بازتعریف‬ ‫های دیگری نیاز دارد و هنوز در حال تواتر و تغییر و گاه هم شاهد‬ ‫رکود و درجا زدن آن هستیم‪ ،‬ولی چهار عنصر کلیدی را به صورت‬ ‫آش��کارا و فی ذاته در بطن خود نهادینه کرد‪ .‬چهار عنصری که ”‬ ‫رضا براهنی” در کتاب ” قصه نویس��ی ” نیز با آوردن نمونه ها و‬ ‫مواردی‪ ،‬از آن ها با عناوین کلی ” زبان ‪ ،‬زمان ‪ ،‬مکان و علت ” یاد‬ ‫کرده است که از قضا یک نمونه از کارهایی را که براهنی از آنها یاد‬ ‫کرده – ” عشق سال های سبز از ابراهیم گلستان – کتاب جوی و‬ ‫دیوار و تشنه ” ‪ ،‬از نمونه هایی است که به عنوان یکی از نمادهای‬ ‫ادبی��ات دوره ی می توان بیداری می توان بدان پرداخت‪ ،‬ولی به‬ ‫لح��اظ ذکر نمونه ی دیگری از گلس��تان از پردازش آن خودداری‬ ‫می کنم‪.‬‬ ‫این چهار عنصر ‪ ،‬ماهیت داستان نویسی را بعد از نهضت مشروطه‬ ‫تغیی��ر داد و وج��ه افتراق حکایت و قصه ش��د‪ .‬حکایت مربوط به‬ ‫عوالم بی دردی است و واقعیت ندارد و دیگر در دوره ی معاصرهم‬ ‫ک��ه نکب��ت و فقر و اس��تبداد جامه ع��وض کرده و با شکس��ت‬ ‫نهضت مش��روطه که صرفنظر از تبعات و عوارض مثبت خود که‬ ‫روش��نفکری و جهان بینی گس��ترده تری را به ارمغان آورده‪ ،‬ولی‬ ‫ب��ا ظهور رضاخان در واق��ع از غایت خود دور ش��ده و در چنگال‬ ‫استبداد نوین از بین رفته‪ ،‬باز مجال حیات دیگرباره نمی یابد و مزاق‬ ‫خواننده و نویسنده برای همیشه عوض شده و پرونده ی حکایت‬ ‫برای همیشه بسته می ماند‪.‬‬ ‫ما همچنانک��ه در زندگی معمولی و در اطراف خود با بی نظمی و‬ ‫آشفتگی و مسیرهای مبهم در فراروی مان طرفیم و واقعیت های‬ ‫زندگی نامنظم و بصورت پراکنده رخ می دهد و هیچ الگو و قالب و‬ ‫قاعده ی از پیش تعریف شده ای مانند جهان حکایت و افسانه بر‬ ‫زندگی ما حاکم نیست و این بی نظمی و بی قاعده گی در جهان‬ ‫فکری ما نیز حضور قاطع دارد‪ ،‬و باز چنانکه افکار نیمه شب ما با‬ ‫افکار س��پیده دم ما متفاوت است و ممکن است با افکار ظهر روز‬ ‫آینده از اس��اس متضاد باشد و یادها و خاطره ها و اثرپذیری ما را‬ ‫از زم��ان و م��کان و زبان و علت ها متفاوت می نمایاند‪ ،‬در جهان‬ ‫قصه نویسی مدرن و معاصر نیز تابع همین واقعیتیم و مثل جهان‬ ‫حکایت و افسانه انتزاعی و سمبولیک رفتار نمی کنیم و قصه نویس‬ ‫جدید در قصه های جدید زندگی ها را عادی و بدون آغاز و بدون‬ ‫پایان ترسیم می کند‪.‬‬ ‫در دوره ی معاص��ر مناس��بات جدید اجتماعی ش��کل می گیرد و‬ ‫حکومت‪ ،‬اگر چه بی اعتقاد به پارلمانتاریسم به سیر دیکتاتوری خود‬ ‫می اندیشد ولی بطور مستقیم باعث پیدایش سازمان های اداری‬ ‫جدید برای اداره ی مملکت می شود‪ .‬طبقه ی متوسط شکل می‬ ‫گیرد و این بار نویس��نده ها بنا به سفارش و با عنایت به ذائقه ی‬ ‫اش��راف نمی نویس��ند و مخاطب خود را میان مردم جستجو می‬ ‫کنند‪ .‬اگر چه اکثر نویسندگان‪ ،‬خود متعلق به همان رده های باالی‬ ‫اشراف ورشکس��ته و طبقه ی اداری نوین و یا روحانیونی هستند‬ ‫که جامه عوض کرده اند که در کنار کار اداری قصه می نویس��ند‪،‬‬ ‫شعر می گویند و حزب درست می کنند‪ .‬همین جا اشاره ای بکنم‬ ‫به حجم باالی قصه های سطحی و پاورقی های سریالی روزنامه‬ ‫ها و نشریاتی که هم عرض قصه نویسی جدی و چه بسا متاخرتر‬

‫کتاب هزار و یک شب – عبداللطیف طسوجی‬ ‫تبریزی‬ ‫جای ذکر تمام این سه قصه در این مجال نیست‪ .‬به لحاظ یادکرد‬ ‫نثر و زبان و موقعیت مکان و زمان این نمونه ها آورده شده است‪.‬‬ ‫در نمونه یکم‪ ،‬قهرمان داستان‪ ،‬سمک را به جرم کشتن شیرافکن‬ ‫دس��تگیر می کنند و می برند که مجازات کنن��د‪ .‬در این ماجرا از‬ ‫حاالت روحی س��مک موقع قتل و دستگیری اطالعی داده نمی‬ ‫ش��ود‪ .‬تنها با ترسیم و تجسم طرفیم‪ .‬افراد فاقد ابعاد هستند و در‬ ‫ش��کل حرکت می کنند‪ .‬ب��ا عواطف و درون س��ر و کار نداریم و‬ ‫قهرمان ها و آدم ها بدون درون هستند‪ .‬جدال و کنش و کشش‪،‬‬ ‫چنانکه در قصه های مدرن متدوال است و حائز اهمیت‪ ،‬در قصه‬ ‫ی سمک عیار بچشم نمی آید‪.‬‬ ‫در نمونه ی دوم‪ ،‬به عینه می بینیم که جهان معجزه و دس��ت به‬ ‫نقد بودن کرامت چقدر س��مبولیک است و حضور مستقیم خداوند‬ ‫بعن��وان عنصر غایی و مهم ترین رکن قصه بدون واس��طه باعث‬ ‫تشخیص نیکی و بدی و عدل و ظلم است که حتا در ساده ترین‬ ‫کنش ها و واکنش ها و مناسبت ها و دعواهای خانگی حضور دارد‬ ‫و خیلی سریع باعث می شود که عنصر بدی‪ ،‬رفع و عنصر نیکی‬ ‫جایگزین شود‪.‬‬ ‫در نمونه ی سوم‪ ،‬با جهان غرایب طرفیم ‪ .‬کنیز و پسر به سهولت‬ ‫تبدیل به گاو و گوس��اله می ش��وند‪ .‬جادوگری که کنیز و پسر را‬ ‫تبدیل به گاو و گوساله کرده خود با جادوی دیگری تبدیل به غزال‬ ‫می شود‪ .‬خواننده قصه ی هزار و یک شب ‪ ،‬ماجراها را یکی پس‬ ‫از دیگری تعقیب می کند و حتا به ذهن خود زحمت نمی دهد که‬

‫از قصه نویس��ی جدی و مورد نظر ما پیدا می شود و اگرچه اشاره‬ ‫به معضالت اجتماعی دارد ولی مانند سینمای فیلم فارسی بیشتر‬ ‫حول مس��ائل تکراری – دختر فقیر‪ ،‬مرد ثروتمند و یا دختر فریب‬ ‫خورده و زنان بدکاره و مردان دیوس��یرت نوشته می شود‪ ،‬ولی به‬ ‫عل��ت و یا علت های اصلی اش��اره نمی کن��د و این معضالت را‬ ‫بصورت انحرافی فقط محدود ب��ه کج رفتاری های اخالقی خود‬ ‫کاراکترها می داند و نه به سمبل های بزرگتر و عینی‪ .‬در حالیکه در‬ ‫آثار فی المثل صادق هدایت‪ ،‬صادق چوبک‪ ،‬جالل آل احمد‪ ،‬بهرام‬ ‫صادقی‪ ،‬غالمحس��ین ساعدی یا بهرام حیدری و احمد محمود ما‬ ‫بطور مستقیم اگرچه گاه زیر پوستی‪ ،‬ولی علت و علت های اصلی‬ ‫را باز می شناسیم‪.‬‬ ‫پیدایش داستان کوتاه‬ ‫این غلط نیست اگر بپنداریم که ” یکی بود یکی نبود ” یا ” فارسی‬ ‫ش��کر است ” س��یدمحمدعلی جمالزاده اولین داستان کوتاه های‬ ‫مدرن ادبیات معاصر ایران هس��تند‪ .‬ولی چنانکه خود جمالزاده در‬ ‫جایی نقل می کند که ” محض تفریح خاطر از مشاغل و تتبعات‬ ‫جدی تر و به دست دادن نمونه ای از فارسی معمولی و متداوله ی‬ ‫امروزه ” اقدام به نگارش داستان کوتاه کرده‪ ،‬باید اذعان کنیم که‬ ‫با این بی اعتباری و غیرجدی گرفتن داس��تان کوتاه از طرف خود‬ ‫پیش��قراول داستان کوتاه و با توجه به نگاه دقیق تر و عمیق تر و‬ ‫هدفمندتری که صادق هدایت به مقوله ی داس��تان کوتاه داشته‪،‬‬ ‫این هدایت اس��ت که بانی داس��تان کوتاه م��درن و جدی روزگار‬ ‫ماس��ت و با هدایت است که جایگاه داستان کوتاه تثبیت می شود‬ ‫و استحکام و قوام می یابد که بعدها دیگرانی مثل بزرگ علوی و‬ ‫چوبک نیز به وی می پیوندند‪.‬‬ ‫درباره ی خود نویس��ندگان در تمامی این سالها به دفعات گفته و‬ ‫س��خن ساز شده است و در این مجال اندک شاید ضروری نیست‬ ‫که به اقدام کوش��یده شود‪ .‬ولی به صورت اجمالی به چند داستان‬ ‫کوتاه که به باور ما در حوزه ی ادبیات بیداری نوشته شده پرداخته‬ ‫می شود‪.‬‬ ‫” علویه خانم ” و صادق هدایت‬ ‫درباره ی ص��ادق هدایت‪ ،‬این پیچیده تری��ن و خوف انگیزترین‬ ‫نویس��نده ی ایرانی از بس نوشته اند‪ ،‬چیزی که من بنویسم بطور‬ ‫قطع جفا در حق اوس��ت و بیشتر کمکاری ست تا این که مطلب‬ ‫جدیدی نوشته باشم و یا کاری صورت گرفته باشد‪ .‬همین بس که‬ ‫هدایت ترس از مردن را برای همیشه در من از بین برده و همیشه‬ ‫در جی��ب های��م و در ذهنم یک ‪ folder‬ذهن��ی دارم که نامش‬ ‫خودمرگی و مرگ است‪ .‬و آرام بخش هم هست‪ .‬و بقول نیچه در‬ ‫” فراسوی نیک و بد ” ‪ :‬فکر خودکشی آرام بخشی قوی است؛ با‬ ‫آن چه شبهای بدی را که بخوبی می توان گذراند‪ .‬صادق هدایت‬ ‫کشیده ترین خراش ها را بر پوست جامعه ی منحط و تباه شده ی‬ ‫ایران هم عصرش وارد کرد‪ .‬همه ی آدم های داستان های هدایت‬ ‫گرفتار اضطراب و دغدغه های روحی درونی اند‪ .‬کاراکتر بی خیال‬ ‫و آرامی را نمی توان در میان شخصیت های بسیار و متفاوت قصه‬ ‫ها و ماجراهای هدایت پیدا کرد‪ .‬حتا جنس سرخوش��ی و شادمانی‬ ‫های اندک کاراکترهای ش��اد هدایت ‪ ،‬خیامی و دهری مس��لکی‬ ‫س��ت‪ .‬در ” علویه خانم ” که لبریز از فحاش��ی های اغراق آمیز و‬ ‫نفوذ در حیات انگلی اوباش اس��ت‪ ،‬عمیق ترین الیه های اجتماع‬ ‫پیرامون کاویده می شود و با مهارت ستودنی هدایت‪ ،‬برای همیشه‬ ‫در دیال��وگ ها و کنش ها و واکنش های افراد ترس��یم و ضبط و‬

‫‪33‬‬


‫ثبت می شود‪ .‬نگاه تلخ و ناتورالیستی هدایت به زندگی فرودستان با‬ ‫طنز آشنای او که راوی سرنوشت شوم زن ایرانی در این ماجراست‬ ‫و با ش��رح زندگی زن دوازده ساله ای که سه بار مطلقه می شود‪،‬‬ ‫علویه خانم را تبدیل به مستمسکی همیشگی برای فیمینیست ها‬ ‫و مدافعان حقوق زنان در ایران می کند‪.‬‬ ‫” پیراهن زرشکی ” و صادق چوبک‬ ‫ش��اید اگر چوبک هم مثل س��لف ش هدایت‪ ،‬خودکشی می کرد‪،‬‬ ‫امروزه چوبک در مقام رفیع تری قرار می گرفت! چوبک تلخ اندیش‬ ‫تر‪ ،‬ناتورالیس��ت تر – چرا که با گنداب اجتماع آش��ناتر بود و مثل‬ ‫هدایت از خانواده ای مرفه و اشرافی نبود – و از منظری دیگر‪ ،‬بسیار‬ ‫احساسی تر‪ ،‬توصیفی تر و خشن تر می نوشت‪ .‬در پیراهن زرشکی ‪،‬‬ ‫فساد موجود و حاکم بر فضای قصه با وسواسی عجیب و بیمارگونه‬ ‫روایت می شود‪ .‬مرگ حضوری قاطع دارد و حرف اول و آخر و متن‬ ‫قصه است‪ .‬انگار هیچ چیز جدی دیگری وجود ندارد‪ .‬زندگی هست‬ ‫چون مرگ هست و مرگ وجود دارد چون زندگی یعنی طی کردن‬ ‫این فاصله ی محتوم و بی تنوع زیستن تا مردن‪ .‬از البالی گفتگوی‬ ‫مرده شورها روایت آغاز می شود و قضاوت های ذهنی آنها قضاوت‬ ‫چوبک و مای خواننده هم شکل می پذیرد‪ .‬پلشت ترین و پوسیده‬ ‫ترین روابط در اعماق این جامعه ی خشن و بی رحم با تکنیک قوی‬ ‫چوبک ثبت می شود‪ ،‬در حالیکه ما‪ ،‬انگار نه با آدم ها که با حیوان‬ ‫گونه های پست طرفیم‪ .‬فضای متعفنی که عواطف و احساسات و‬ ‫انسانیت در آن مرده و همه تیره روز و ستم دیده اند‪ .‬هر چه هست‬ ‫ترس است و تنهایی ست و بهره کشی و له کردن همدیگر است‬ ‫زیر دست و پای همدیگر‪ .‬چوبک اگر درازسال تر عمر نمی کرد و‬ ‫اگر در جوانی می مرد‪ ،‬چه بسا از هدایت هم معروف تر می شد‪.‬‬ ‫” گلدسته ها و فلک ” و جالل آل احمد‬ ‫اگرچه معتقدم و در این اعتقاد بسیارانی هم بر این باورند که صادق‬ ‫هدایت بدون شک برترین داستان نویس معاصر ایران است ولی به‬ ‫زعم من‪ ،‬این جالل آل احمد است که جامه ی روشنفکری برازنده‬ ‫تری بر تن دارد و جامع االطراف تر و بسیط تر حضور دارد‪ .‬جالل‬ ‫‪ ،‬سارتر ایران است‪ .‬نگاه فراگیر جالل به تمامی هنرها و حضور بی‬ ‫تابانه ی او در تمامی عرصه های هنر با نگاه موجز و منتقدانه اش‬ ‫را نمی توان در دیگر مولفان قبل و بعد او سراغ کرد‪ .‬در زمانه ای‬ ‫که تکنولوژی وارداتی و سیر توفنده ی مدرنیته در ایران ‪ ،‬آهنگی‬ ‫ش��تابناک گرفته بود و دغدغه ی اصلی بس��یاری از روشنفکران‪،‬‬ ‫س��یخونک زدن و انتقاد به این رش��د مهارناپذیر بود و هر کسی‬ ‫از منظر چش��م خود و یا مرام و مس��لک اعتقادی حزبی خود در‬ ‫قصه ها و بیانیه های شخصی – حزبی به این مدرنیته ی وارداتی‬ ‫م��ی پرداخت و خرده می گرفت‪ ،‬تنوع زیس��ت جالل آل احمد و‬ ‫سیر فکری ادبی وی جای شگفتی و تامل دارد‪ .‬و اگرچه سالها از‬ ‫مرگ جالل می گذرد و ماحصل تالش جمعی او و یاران متحد و‬ ‫پراکنده و نامتحدش در بهمن پنجاه و هفت با انقالب اسالمی به‬ ‫بار نشست‪ ،‬ولی هنوز این پرسش ذهنی – و البته بی جواب – باقی‬ ‫مانده که هدف و غایت آرمان و مقصود واقعی کسی چون جالل‬ ‫چه بوده؟ وقتی به مجموعه ی کارها و آثار وی از ” غربزده گی ”‬ ‫و ” در خدمت و خیانت روش��نفکران ” و ” مدیر مدرسه ” و اقلیم‬ ‫واره ها و دیگر آثارش نگاه می کنیم و از خالل آن نوشته ها می‬ ‫خواهیم رد فکری و ذهنی جالل و نگرش غایی مولف را کش��ف‬ ‫کنیم‪ ،‬در می بابیم که جالل مثل ماهی گریز باز هم ماهرانه و تا‬ ‫دم مرگ از کف ما گریخته و س��وال ما را بی پاسخ گذارده‪ .‬نمونه‬

‫‪34‬‬

‫اش همین ” گلدس��ته ها و فلک ” که به عنوان یکی از برجسته‬ ‫ترین داستان های ادبیات معاصر شناخته شده و به شمار می رود‬ ‫و مربوط به سال های آخر زندگی کوتاه اوست‪ ،‬ما را در طرح این‬ ‫پرس��ش بیشتر تشویق می کند که این س��یر فکری و رشد ادبی‬ ‫فرهنگی جالل به کجا ختم شده و در آخر چه فرجامی یافته و با‬ ‫کدام باور از حیات زنده گان فاصله گرفته‪ ” .‬گلدسته ها و فلک ”‬ ‫اوج نگارش جالل بعنوان نویسنده است‪ .‬و چنانکه از شواهد بر می‬ ‫آید او که تمام نحله ها و جریان ها را آزموده و به کناری نهاده ‪ ،‬به‬ ‫کودکی باطنی برگشته که در این قصه به نظاره ی آسمان آبی بر‬ ‫فراز گلدسته ها نشسته است و اگرچه شک غریبی هم در او مانده‬ ‫ولی فرجام راه را برای ما آشناتر از پرده بیرون انداخته است‪ .‬کودکی‬ ‫که از نظام آموزشی سوغاتی از غرب خسته است‪ .‬همان باورهای‬ ‫نخس��تینی که در نخستین آثار جالل طرح شده بود و بشدت هم‬ ‫از آن اس��تقبال شده بود‪ .‬حرکت ذهنی و فکری و عملی جالل از‬ ‫او‪ ،‬حاضر و آماده ترین روشنفکر و نخبه ترین آنها را در تمام تاریخ‬ ‫ادبیات معاصر و ادبیات دوره ی بیداری شکل بخشیده است‪ .‬شکل‬ ‫و نقشی که به طرز غریبی به پیراهن روشنفکری جامعه ی ایرانی‬ ‫بخیه شده و زدودنی نیست‪.‬‬ ‫” تدریس در بهار دل انگیز” و بهرام صادقی‬ ‫فیلس��وف ترین نویس��نده ی معاصر ما بهرام صادقی س��ت‪ .‬آدم‬ ‫مایوس��ی که هم از مرگ می ترس��د و هم آن را به سخره گرفته‬ ‫اس��ت‪ .‬بیاد بیاوریم سخنرانی مشهور هوشنگ گلشیری را که در‬ ‫مراس��م بزرگداش��ت صادقی کرده اس��ت‪ .‬و نه تنها استناد ما آن‬ ‫سخنرانی که در تمام داستان های کوتاه و بلندش‪ ،‬همواره دغدغه‬ ‫ی اصلی او چالش زندگی و مرگ بوده و هس��ت و همیشه‪ ،‬قاهر‬ ‫بودن مرگ و ردپای خوف انگیز مرگ را می توان به صورت مطلق‬ ‫و به سهولت دریافت و پاسخ چرایی محکومیت و مرگ نیز همواره‬ ‫بدون جواب و اس��تجابت مانده و خواننده در پایان قصه در فکری‬ ‫عمیق تر‪ ،‬نویسنده را گم می کند‪ .‬آدم های صادقی در شک و باور‬ ‫عالقمند بودن و یا بیزاری از زندگی سرگردانند‪ .‬آدم های شادی که‬ ‫بناگهان پوچی را در اعماق جانشان باز می یابند و همین است که‬ ‫کار را سخت می کند‪ .‬زندگی در اغلب قصه ها به پوچی منجر می‬ ‫شود و به اتمام می رسد ولی معلوم نیست چرا چنین شده است‪ .‬آدم‬ ‫ها واقعی نیستند اگر چه واقعی زندگی می کنند و انگار قیافه هاشان‬ ‫را هم می شناس��یم! احساس فقدان امنیت و تامین نبودن آرامش‬ ‫روح��ی و اجتماعی ‪ ،‬بلیه ای س��ت که در ت��ک تک کاراکترهای‬ ‫صادق��ی وجود دارد‪ .‬این نومیدی ها و محکومیت ها و تاوان پس‬ ‫دادن ها‪ ،‬بازتاب فلس��فی شرایط حاکم بر جامعه است‪ .‬در داستان‬ ‫” تدریس در بهار دل انگیز” فضا رعب آور و غیرواقعی می نماید‪.‬‬ ‫همه چیز انگار از پش��ت پرده ای از مه دیده می شود‪ .‬هیچ کسی‬ ‫موقعیت خودش را در نمی یابد‪ .‬هیچ کس حتا نمی داند مخاطبش‬ ‫کیست‪ .‬در این دنیای سوررئال‪ ،‬همه چیز عادی معرفی می شود تا‬ ‫خواننده حتا در واقعیت های معمولی هم دچار شک شود‪ .‬همه در‬ ‫مقابل قدرت معلم که در بدو قصه حضوری مادی ندارد و باالخره‬ ‫رخ می نمایاند مقهور و تسلیم محض هستند‪ .‬تنها مخاطب واقعی‬ ‫معلم در کالس پیرمردی است که بخاطر کهولت سن و نزدیکی‬ ‫به مرگ در موقعیتی حقارت آور قرار می گیرد ولی او هم ناتوان از‬ ‫نشان دادن خود است و یارای مقاومت ندارد‪ .‬معلم هم که نماینده‬ ‫ی قدرت قاهره اس��ت بجای تدری��س‪ ،‬اول پیرمرد را محاکمه و‬ ‫سپس مجازات می کند‪ .‬تدریس در بهار دل انگیز نمونه ای ترین‬ ‫قصه ای ست که فضای نومیدی و یاس حاکم بر جامعه و هراس‬

‫روشنفکر و نویسنده از قدرت را بخوبی باز می نمایاند‪ .‬لحظه های‬ ‫دردناک و وحشت افزا را در کنار طنز استثنایی صادقی یک جا می‬ ‫توان در این قصه دید و لمس کرد‪.‬‬ ‫” آذر‪ ،‬ماه آخر پاییز” و ابراهیم گلستان‬ ‫فرزند خلف ادبیات آمریکا در ایران ابراهیم گلس��تان است‪ .‬ویلیام‬ ‫فاکنر و ارنس��ت همینگ��وی را او به ما شناس��اند اول بار‪ .‬اگر چه‬ ‫امروز که به ترجمه های او دقیق می شویم می بینیم خیلی هم بد‬ ‫نبوده برای مرتبه ی اول‪ .‬حتا اگر س��هم او از ادبیات ایران ترجمه‬ ‫و معرفی آثار همین دو نویس��نده ی بزرگ هم بوده‪ ،‬او نقش خود‬ ‫را خوب بازی کرده‪ .‬در حالی که گلستان فقط همین نیست‪ .‬قصه‬ ‫نوشته‪ .‬فیلم ساخته‪ .‬سهمش در جریان شعر نو‪ ،‬همین بس که اگر‬ ‫نبود – چه بس��ا – فروغ هم نبود؛ یا دست کم به این صورتی که‬ ‫قوی و موثر و بزرگ می شناسیمش نبود‪ .‬فیلم هایش جزو بهترین‬ ‫فیلم های ساخته شده در زمان خودش بوده و اولین رهاوردها را از‬ ‫جشنواره های خارجه به ایران آورده و قصه هایش قرص و محکم‬ ‫ترین قصه هایی هستند که در تاریخچه ی ادبیات معاصر و مدرن‬ ‫ایران بعنوان داستان کوتاه جاپای خود را سفت و محکم کرده است‪.‬‬ ‫نکته ای که ش��اخص و ویژگی منحصر بفرد ابراهیم گلستان هم‬ ‫هست‪ .‬و هیچ بدش هم نمی آمده که یه روزی گفته بوده‪ ” :‬برای‬ ‫من نقطه ی اساسی یک کار‪ ،‬ساختمان است … عقیده ای را که‬ ‫برای س��اختمان دارم از همان اول داشتم و رعایت کردم … اگر‬ ‫ساختمان قصه محکم باشد و عقایدش کمونیستی یا فاشیستی‪ ،‬یا‬ ‫کاتولیکی‪ ،‬یا امپریالیستی باشد‪ ،‬در حد این تحلیل فرقی نمی کند”‬ ‫– ابراهیم گلس��تان‪ ،‬روزنامه آیندگان‪ ،‬فروردین ‪ – 1349‬؛ که به‬ ‫دلیل تاکید و راسخ بودن بر همین اصل چارچوب و بنیان شکلی در‬ ‫قصه او را در ردیف بزرگترین مدرنیست های ادبیات معاصر معرفی‬ ‫ک��رده اند که او خود نیز مخالفتی با این قضیه ندارد‪ .‬ولی س��هم‬ ‫گلستان در ادبیات بیداری چیس��ت؟ آیا این پردازش به صورت و‬ ‫ساختمان او را از پیگیری و هدفمند بودن و نشانه گذاری در ادبیات‬ ‫روشنفکری دور کرده است؟ از قضا‪ ،‬آثار گلستان بیشترین حضور‬ ‫و تاثیر را در نزد خود روشنفکران جامعه ایفا کرده است‪ .‬هواخواهی‬ ‫و ضدیت با کارهای گلس��تان و با شخصیت با پرنسیب گلستان و‬ ‫با نثر قوی و س��عدی وار گلستان و منش و خوی خاص او‪ ،‬منشا‬ ‫مخاف خوانی های بسیار و هواخواهی های بسیار شده بود که به‬ ‫نظر می رس��د دس��ت کم تا زمان حیات وی‪ ،‬همواره این تضارب‬ ‫آرا و دعوت به تناقض و ضدیت از س��مت او برقرار و بردوام باقی‬ ‫می ماند‪ .‬در داستان آذر‪ ،‬ماه آخر پاییز بنیان قصه بر شک و تردید‬ ‫و بدبینی به فعالیت های سیاس��ی و اجتماعی استوار است‪ .‬دنیای‬ ‫درونی کاراکتر اصلی قصه که در وضعیت روحی و اجتماعی امروزه‬ ‫ی خود به ایستایی و درجا زدن و بی تحرکی محض افتاده و هر چه‬ ‫هست فقط رفتن و پرسه زدن در گذشته و خاطرات رو به فراموشی‬ ‫راوی اس��ت‪ ،‬از گذش��ته ای حکایت می کند که اکنون از دس��ت‬ ‫رفته و از زمان حالی می گوید که فاقد هر ش��ور و جذبه ای ست‪.‬‬ ‫صناعت داستان نو در آثار گلستان فقط صورت پرستانه ی صرف‬ ‫نیست و همراه با دگرگونی محتوایی اتفاق افتاده است‪ .‬شنیدن خبر‬ ‫اعدام دوست قدیمی راوی در رستوران از زبان دیگر دوستان خود‪،‬‬ ‫باعث می ش��ود به خیابان برود و در دنیای خاطرات مشترک خود‬ ‫و رفیق تازه اعدام ش��ده اش غرق شود و هر چه هست فقط مرور‬ ‫این خاطرات و ذهنیات آش��فته و مشوش او هستیم‪ .‬بدون اینکه‬ ‫دلیل دستگیری احمد‪ ،‬دوست راوی تا پایان قصه روشن شود‪ .‬تمام‬ ‫قصه‪ ،‬تاکید بر بیهوده گی و وحشت راوی از حضور در فعالیت های‬


‫سیاس��ی و اجتماعی ست‪ .‬یادآوری آن دسته آدم هایی که منفعل‬ ‫نشسته اند و جباریت را درک نمی کنند و اگر می کنند‪ ،‬می ترسند‬ ‫و به جالل و جبروت گذشته دلخوش کرده اند‪ .‬شبی دراز و اندوه بار‬ ‫و در نهایت غرق شدن در پیله ی تنهایی و فردگرایی و دلمرده گی‪.‬‬ ‫” گدا” و غالمحسین ساعدی‬ ‫ساعدی‪ ،‬شارح پوسیده گی و زوال در اعماق جامعه ی ایرانی ست‪.‬‬ ‫هیچ کسی به قوت ساعدی نقب نزده است در پایین ترین طبقات‬ ‫فرودس��ت جامعه‪ .‬اگر چه بی نصیب نگذاشته فی المثل طبقه ی‬ ‫اعیان و اشراف را در ” واهمه های بی نام و نشان ” ‪ .‬نگاه موجز و‬ ‫ریزکاوانه ی ساعدی همچون جراحی که زیرپوستی ترین بیماری‬ ‫ها و عوارض را می شناس��د هرگز در تاریخ ادبیات ما تکرار نمی‬ ‫ش��ود‪ .‬سیاهی و کثافت ماالمال و بدبختی و فالکتی که حاکم بر‬ ‫فضاهای قصه های متعدد و گونه بگون س��اعدی س��ت‪ ،‬آدمی را‬ ‫عاص��ی می کند و به تنگ م��ی آورد‪ .‬از بس جنس این آدم ها را‬ ‫دقیق تش��ریح می کند و فضا را که گاه به ش��دت سوررالیستی و‬ ‫آغش��ته به متافیزیک هم هست‪ ،‬واقعی و ملموس می نمایاند‪ ،‬راه‬ ‫گریز را بر خواننده مس��دود می کند و خواننده تن به تقدیری می‬ ‫دهد که س��اعدی با آگاهی برای او از پیش رقم زده است‪ .‬جهان‬ ‫غریب و شگفت انگیزی که به عنوان نمونه در ” ترس و لرز” اگر‬ ‫چه گاه با رگه هایی از طنز همراه می ش��ود‪ ،‬ولی موجب خشم و‬ ‫عصیان فکری در خواننده می شود؛ نه مالحت رفتار و سرخوشی‬ ‫درون��ی‪ .‬قصه ی ” گدا” از زاویه دید پیرزنی روایت می ش��ود که‬ ‫نماینده ی اجتماع است و در این اجتماع همه‪ ،‬مانند گرگ در حال‬ ‫لت و پار کردن همدیگرند‪ .‬دو دستی چسبیدن به حفظ وضع موجود‬ ‫و منافع ش��خصی حتا روابط عاطفی و مادر و فرزندی را تباه کرده‬ ‫است‪ .‬تصویری که ساعدی از آشفتگی های ذهنی پیرزن ترسیم‬ ‫می کند‪ ،‬آش��فتگی و زوال جامعه است‪ .‬فضای رعب انگیز و هول‬ ‫آوری که حتا خواننده را دس��تپاچه و بش��دت عصبی و دستخوش‬ ‫افکار وهم انگیز می کند‪ .‬داستان گدا یکی از شماتیک ترین داستان‬ ‫هایی ست که وضع جامعه ی معاصر نویسنده را تا اعماق الیه های‬ ‫پنهان خود کاویده است‪ .‬فقر و استیصال و درمانده گی که به شدت‬ ‫عمیق و حسی و دقیق ترسیم شده است‪.‬‬ ‫” پناهگاه” و ناصر تقوایی‬ ‫ادبیات اقلیمی جنوب که بعنوان ش��اخصی ممتاز در تاریخ ادبیات‬ ‫معاص��ر جلوه نمود و بیش��تر در حول و ح��وش دهه ی چهل رخ‬ ‫نمایاند و تاثیرش را بر فضای کلی ادبیات کشور نیز جاری ساخت‪،‬‬ ‫با نام های متعددی ش��ناخته می ش��ود‪ .‬یکی از این نام ها ناصر‬ ‫تقوایی است‪ .‬فیلمساز‪ ،‬فیلمنامه نویس و نویسنده ی برتری که کم‬ ‫کاری و گزیده کاری اش گاه رنگ تنبلی بخود می گیرد‪ .‬ولی هر‬ ‫کاری ساخته و یا هر چه نوشته در زمانه ی خودش محل اعتنا بوده‬ ‫و نمی ش��د آس��ان و بدون توجه از کنار آن عبور کرد‪ .‬چه‪ ،‬فیلمی‬ ‫که بر اس��اس قصه ای از ساعدی ساخته و چه سریالی که که بر‬ ‫اس��اس رمان طوالنی ایرج پزش��کزاد ساخته و چه فیلم هایی که‬ ‫بطور عمده فیلمنامه هایشان را خود وی نگاشته و چه تنها مجموعه‬ ‫داس��تانی که از وی به چاپ رس��یده‪ ،‬همه بایسته و آزانگیزند‪ .‬اگر‬ ‫ابراهیم گلستان فرزند خلف ادبیات امریکاست‪ ،‬ناصر تقوایی ارنست‬ ‫همینگوی ایرانی س��ت‪ .‬تمام داس��تان های تقوایی حول محیط‬ ‫کارگری جنوب اتفاق افتاده‪ .‬صنعت نفت که با کش��ف آن توسط‬ ‫انگلیسی ها در مسجدسلیمان و سپس راه اندازی پاالیشگاه بزرگ‬ ‫آبادان‪ ،‬دروازه ی نوینی به تمدن اروپا و آمریکا گش��وده شده بود‪،‬‬

‫فرهنگی به همراه آورد که س��رآغاز بس��یاری از منازعات و دسته‬ ‫بندی ها و اختالف های خرد و کالن در تمامی مناسبات سیاسی‬ ‫روزگار خود شد‪ .‬داستان ” پناهگاه” چشمداشتی بر این رخداد است‪.‬‬ ‫ش��یوه و سبک نگارش‪ ،‬از بنیاد همینگوی وار است‪ .‬تمام ماجرا و‬ ‫فضا از طریق دیالوگ درک می شود‪ .‬گفتگوهایی مربوط به حاشیه‬ ‫ی واقعه و نه خود اصل مطلب‪ .‬و همین جاست که فن تقوایی را‬ ‫مشاهده می کنیم که چگونه از خالل گفتگوها روایتی را شرح می‬ ‫دهد که افکار آدمهای تنها و س��رخورده را که در ماتم مرگ یکی‬ ‫دیگر از کارگران نقل می ش��ود‪ ،‬با استادی تبدیل به یکی از قصه‬ ‫های ماندگار و نمادین اقلیمی جنوب می کند‪ .‬محیطی خش��ن و‬ ‫زنده و داغ بر اس��اس مناسبات دیکته شده ی استثماری که مرگ‬ ‫رفی��ق قهرمان قصه را رقم می زند و قهرمان ماجرا را از رفتن به‬ ‫دریا باز می دارد و نزاعی که با صاحبکار خارجی اتفاق می افتد‪ ،‬با‬ ‫توجه به فرم نگارش‪ ،‬همینگوی را بیاد می آورد‪ .‬مثل داستان ” آدم‬ ‫کش��ها” فی المثل‪ .‬تقوایی اگر ادامه می داد نوید تولد نویسنده ای‬ ‫استثنایی را در ادبیات معاصر اعالم می کرد‪ .‬ولی تا همین جا هم‬ ‫او کار خود را کرده است‪.‬‬ ‫” کالغ ” و بهرام حیدری‬ ‫وقتی از ادبیات اقلیمی یا بومی سخن به میان می آید‪ ،‬ناخواسته و در‬ ‫ابتدا ادبیات فولکلوریک به ذهن ما راه می یابد‪ .‬ادبیاتی که ” امثال‬ ‫و حکم” دهخدا و یا ” کتاب کوچه ” ی شاملو و یا ” نیرنگستان”‬ ‫هدایت‪ ،‬بارزترین نمونه های آن هس��تند‪ .‬ولی در اواس��ط دهه ی‬ ‫چهل‪ ،‬گروهی از نویسندگان موفق آن سالها که متوجه شدند تنها‬ ‫اش��اره و پرداختن به وضعیت طبقه ی متوس��ط و اداری جامعه ی‬ ‫شهری ایران نمی تواند بصورت جامع و کامل مبین فضای اصلی‬ ‫حاکم بر اوضاع کش��ور باش��د‪ ،‬گرایش پیدا کردند به کند و کاو در‬ ‫مس��ائل روستایی و اقلیمی گوشه و کنار مملکت‪ .‬حقایق حاکم بر‬ ‫زندگی روستایی با همه ی تلخی و سیاهی و نکبتی که بر آن حاکم‬ ‫بود برای طبقه ی شهرنش��ین‪ ،‬همراه با تعجب و تاثر و شگفتی و‬ ‫جاذبه های بسیار بود‪ .‬انگار به یکباره آدم های غریب – آشنایی را‬ ‫کشف کرده بودند که از سیاره ای دیگر بر خاک ایران نازل شدند‪.‬‬ ‫پیش از همه‪ ،‬نویس��ندگان جنوبی و سپس نویسندگان دیگری در‬ ‫دنباله ی راه‪ ،‬ادبیات اقلیمی شمال را شکل دادند‪ .‬فضای پر از ابهام‬ ‫و پر از خرده فرهنگ های عجیب و غریب که با سیل بنیان برانداز‬

‫صنعت وارداتی جهان غرب هم آغشته شده بود‪ ،‬محیط مستعدی را‬ ‫برای آفرینش ماندگارترین قصه ها و تحقیقات ادبی فرهنگی فراهم‬ ‫آورد‪ .‬این فضا آنچنان وسوسه انگیز و بکر بود که حتا نویسندگان‬ ‫دیگر نقاط کش��ور را هم مجذوب خود کرده بود‪ .‬فی المثل کتاب‬ ‫های ” مد و مه ” ابراهیم گلس��تان یا ” با ش��بیرو ” محمود دولت‬ ‫آبادی یا ” ش��راب خام ” اس��ماعیل فصیح ‪ .‬بهرام حیدری در این‬ ‫میانه جنوبی ماند و جنوبی زیست و جنوبی از مملکت رفت و اثری‬ ‫هم از وی نیس��ت‪ .‬سه کتاب چاپ شده از وی در پیش از انقالب‪،‬‬ ‫یادگار قلم توانای اوست که هر سه کتاب جزو شمایل ادبیات اقلیمی‬ ‫و مکتب قصه نویس��ی خوزستان هس��تند‪ .‬پیش از این قصه ی ”‬ ‫رادیون” از بهرام حیدری بیش از بقیه ی داستان های کوتاهش به‬ ‫دفعات مورد نقد و توجه قرار گرفته است‪ .‬ولی داستان ” کالغ ” که‬ ‫از مجموعه داس��تان ” اللی” انتخاب شده‪ ،‬به دلیل فضای بشدت‬ ‫ناتورالیستی و غمزده و اندوهباری که حاکم بر محیط ماجرای قصه‬ ‫است و با غرق شدن و تن سپردن به روند قصه‪ ،‬خواننده بناگهان‬ ‫خود را بعنوان یکی از خود روستاییان حاضر در واقعه در می یابد‪ ،‬اوج‬ ‫هنر بهرام حیدری را بما نشان می دهد که با چه تبحری توانسته‬ ‫کسالت و رخوت موجود و بی هدفی و تباهی زندگی و از سویی میل‬ ‫و اندوه و حسرت زندگی کردن را در وجود تک تک کاراکترها به ما‬ ‫نشان دهد‪ .‬روزگار یکنواخت و بدون تحرکی که حتا دیگر‪ ،‬گفتگوها‬ ‫تکراری و یاس برانگیز ش��ده‪ ،‬ناگه��ان با خبر آمدن یک کالغ به‬ ‫روس��تا که کارش دزدیدن و خوردن کشک ها و مرغ های آبادی‬ ‫س��ت‪ ،‬تحرک غریبی به خود می گیرد‪ .‬گویا روس��تا و مردمش از‬ ‫خوابی طوالنی و رخوتناک بیدار شده اند‪ .‬این تحرک ماندگار نیست‬ ‫و اگ��ر چه با طنز غریب به��رام حیدری برای مجالی کوتاه فضای‬ ‫نکبت بار را از یاد می بریم‪ ،‬در پایان ماجرا بیادمان می آید که با چه‬ ‫اوضاع مزخرفی درگیر هستیم و آه از نهادمان بر می آید‪.‬‬ ‫تکمله‬ ‫نویسندگان بسیاری بویژه بعد از کودتای ‪ 28‬مرداد ‪ ، 1332‬آگاهانه‬ ‫و با تس��لط بر شرایط فرهنگی سیاسی کش��ور و متاثر از فضای‬ ‫اختناق‪ ،‬داس��تان ها و کارهایی را خلق کردند که در زمانه ی خود‬ ‫باعث و بانی تحرکات بسیار و یا روشنگری و پرتوافکنی بر اعماق‬ ‫تیره ی جامعه ی خود شدند‪ .‬نمی توان از ادبیات بیداری حرف زد و‬ ‫از نقش دهها نویسنده ی دیگر سخن به میان نیاورد‪ .‬فضا و مجال‬ ‫ای��ن مقاله آنقدر کوتاه بوده که فرصت نگارش و یا تحقیق را به‬ ‫درستی و به روشنی بر من بسته و این نوشته بیشتر کارکردی‬ ‫کوتاه دارد که به مثابه تشویقی است برای نگاه عمیق‬ ‫تر و جامع تر بر آنچ��ه به عنوان ادبیات دوره ی‬ ‫بیداری برای ما به ارث رسیده است‪ .‬اگر چنین‬ ‫هدفی را به درس��تی به انجام رسانده باشم‬ ‫که تشویقی و شوقی برانگیخته باشم از‬ ‫حاصل کار خرسندم‪ … .‬و الخ‪.‬‬

‫‪35‬‬


‫اختالل شخصیت خودشیفتگی‬ ‫دکتر آویده مطمئن فر‬ ‫نس��خه چهار راهنمای تش��خیصی و آماری اخت�لاالت روانی‪،‬‬ ‫کتاب‌چه راهنمای کاربری که به طور گس��ترده برای تش��خیص‬ ‫اختالالت روانی مورد اس��تفاده قرار می‌گیرد‪ ،‬اختالل ش��خصیت‬ ‫خودشیفتگی را به عنوان الگوی فراگیری از بزرگ‌نمایی رفتاری‪،‬‬ ‫نیاز به تحسین و فقدان هم‌دلی که در اوایل دوران بلوغ شروع و با‬ ‫پنج عالیم یا بیش‌تر ادامه می‌یابد توصیف می‌کند‪.‬‬ ‫اختالل شخصیت خودشیفتگی اختالل شخصیتی است که در آن‬ ‫فرد بیش از حد با مسایل مربوط به کفایت شخصی‪ ،‬قدرت و منزلت‬ ‫درگیر است‪ .‬این اختالل که یک درصد از جمعیت را در بر می‌گیرد‬ ‫برای اولین بار در سال ‪ 1968‬مطرح شد و به لحاظ تاریخی جنون‬ ‫انجام کارهای بزرگ نامیده می‌شد‪ ،‬و در‌واقع اختاللی بسیار نزدیک‬ ‫به روحیه خودمحور است‪.‬‬ ‫اصط�لاح «خودش��یفتگی» ب��رای توصیف غرور بی��ش از حد و‬ ‫خودمحوری س��ال‌ها قبل از طبقه‌بندی پزش��کی مدرن اختالل‬ ‫شخصیت خودشیفتگی وجود داشته است‪ .‬این وضعیت به نام جوان‬ ‫اس��اطیری یونانی به نام «نرسیس» (نرگس) که عاشق انعکاس‬ ‫خود در آب دریاچه بوده است نام‌گذاری شده است‪ .‬او در نهایت در‬ ‫آن دریاچه غرق می‌شود چرا که او نمی‌تواند‬ ‫خود را از تحسین تصویر خود به دور کند‪.‬‬ ‫واکنش به انتقاد با خش��م‪ ،‬شرم‪ ،‬و یا تحقیر‪،‬‬ ‫اس��تفاده از دیگران برای رسیدن به اهداف‬ ‫خ��ود‪ ،‬اغ��راق در اهمیت‪ ،‬دس��ت‌اوردها‪ ،‬و‬ ‫اس��تعدادهای خود‪ ،‬تص��ورات غیرواقعی از‬ ‫موفقیت‪ ،‬زیبای��ی‪ ،‬قدرت‪ ،‬هوش‪ ،‬و یا روابط‬ ‫عاشقانه‪ ،‬نیاز به توجه مداوم و تقویت مثبت از‬ ‫دیگران‪ ،‬حسادت‪ ،‬فقدان هم‌دلی و بی‌توجهی‬ ‫به احساسات دیگران‪ ،‬وسواس و درگیری با‬ ‫خود‪ ،‬اهداف عمدتن خودخواهانه‪ ،‬مشکالت‬ ‫در حفظ روابط س��الم‪ ،‬به آسانی احساس رد‬ ‫ش��ده‌گی کردن‪ ،‬تعیین اهداف غیرواقعی‪،‬‬ ‫خواستن «به‌ترین» همه چیز و بی احساس‬ ‫بودن در برابر دیگران‪ ،‬نشانه‌های این اختالل‬ ‫به شمار می‌روند‪.‬‬ ‫نشانه‌های اختالل شخصیت خودشیفتگی می‌تواند به صفات افراد‬ ‫با اعتماد به نفس قوی شباهت داشته باشد ولی تمایز زمانی اتفاق‬ ‫می‌افتد که ساختارهای روان‌شناختی زمینه‌ای این صفات پاتولوژیک‬ ‫در نظر گرفته می‌ش��ود‪ .‬افراد نارسیسیک آن چنان احساس ارزش‬ ‫واالیی از خود دارند که ذاتن خود را به‌تر از دیگران حساب می‌کنند‬ ‫در حالی که عزت نفس بسیار ضعیفی دارند و تحمل هیچ انتقادی‬ ‫را ندارند‪ .‬آن‌ها اغلب س��عی می‌کنند این ش��کنندگی درونی را با‬ ‫تحقیر دیگران جبران کنند و به ارزش خود اعتبار ببخشند‪ .‬و این‬ ‫گرایش سادیستی دقیقن مشخصه خودشیفتگی است و تشخیص‬ ‫تفاوت آن را با یک اعتماد به نفس قوی میسر می‌سازد‪.‬‬ ‫در کودکان‪ ،‬دیدگاه‌ها و احساس��ات پر آب و تاب‪ ،‬که ویژگی‌های‬ ‫خودشیفتگی هستند‪ ،‬بخش طبیعی توسعه کودک است‪ .‬کودک به‬

‫‪36‬‬

‫طور معمول نمی‌تواند تفاوت بین خود واقعی و خود ایده‌آل را‪ ،‬که‬ ‫باعث یک درک غیرواقعی از خود می‌ش��ود‪ ،‬درک کند‪ .‬پس ازسن‬ ‫هشت سالگی‪ ،‬نظرات آن‌ها در مورد خود‪ ،‬چه مثبت و چه منفی‪ ،‬بر‬ ‫اساس مقایسه هم ساالن‪ ،‬شروع به توسعه واقع گرایانه‌تر می‌کند‪.‬‬ ‫دو عامل که باعث می‌ش��وند تا خود بین��ی غیرواقعی باقی بماند‪،‬‬ ‫تعامل ناکارآمد با پدر و مادر اس��ت‪ ،‬یا توجه بیش از حد و یا عدم‬ ‫آن‪ .‬کودک یا می‌خواهد عدم توجه را جبران کند و یا در ش��رایط‬ ‫غیرواقعی ادراک خود عمل خواهد کرد‪.‬‬ ‫مطالعات اندازه‌گیری خودشیفتگی در دوران کودکی به این نتیجه‬ ‫رس��یده اس��ت که کودکان خودش��یفته به دنبال تحت تاثیر قرار‬ ‫دادن دیگران و به دس��ت‌آوردن تحسین دیگران هستند اما هیچ‬ ‫عالقه‌ای به ایجاد دوس��تی صادقانه ندارد‪ .‬محققان دریافته‌اند که‬ ‫خودشیفتگی در دوران کودکی در جوامع غربی شایع‌تر است و هر‬ ‫نوع فعالیتی که بر ستایش بیش از حد از فرد تمرکز دارد می‌تواند‬ ‫سطح خودشیفتگی را باال برد‪.‬‬ ‫علل این اختالل ناش��ناخته اس��ت‪ ،‬اما لیس��تی از عوامل توسط‬ ‫پژوهش‌گران مختلف وجود دارد‪ .‬خلق و خوی بس��یار حساس از‬ ‫بدو تولد‪ ،‬تحسین بیش از حد و غیرواقع گرایانه و نامتعادل‪ ،‬ستایش‬

‫بی��ش از حد رفتارهای خوب یا انتقاد بی��ش از حد از رفتارهای بد‬ ‫در دوران کودک��ی‪ ،‬افراط والدین و س��ایر اعض��ای خانواده و هم‬ ‫ساالن در معیارها و ارزش‌ها‪ ،‬سو استفاده احساسی شدید در دوران‬ ‫کودکی‪ ،‬مراقبت غیرقابل پیش‌بینی یا غیرقابل اعتماد پدر و مادر‪،‬‬ ‫ارزش‌گ��ذاری پدر و مادر به عنوان وس��یله‌ای برای تنظیم اعتماد‬ ‫به نفس خودشان از عوامل خطر این بیماری به حساب می‌روند‪.‬‬ ‫هنگامی که صفات خودش��یفتگی با شکست محیط زیست بین‬ ‫فردی ترکیب می‌شوند و به بزرگ‌سالی راه پیدا می‌کنند و تشدید‬ ‫می‌شوند‪ ،‬به نقطه‌ای می‌رسند که اختالل شخصیت خودشیفتگی‬ ‫تش��خیص داده می‌ش��ود‪ .‬برخی از روان درمان‌گران بر این باورند‬ ‫ک��ه علت این اختالل‪ ،‬در ش��رایط فرویدی‪ ،‬نتیجه تثبیت بعضی‬ ‫رفتارهای توسعه یافته در اوایل دوران کودکی است‪.‬‬

‫پاتول��وژی خودش��یفتگی در ی��ک طیف س��خت‌گیری به وجود‬ ‫می‌آید که اش��کال افراطی‌تر آن‪ ،‬اختالل شخصیت خودشیفتگی‬ ‫است‪ .‬اختالل شخصیت خودشیفتگی از باور افراد به این‌که آن‌ها‬ ‫آن‌قدر نقص دارند که اساسن آن‌ها را برای دیگران غیر قابل قبول‬ ‫می‌سازد‪ ،‬سرچشمه می‌گیرد‪ .‬این باور در سطح ناخودآگاه شخص‬ ‫قرار دارد و چنین فردی‪ ،‬اگر مورد سوال قرار گیرد‪ ،‬به طور معمول‬ ‫چنین تفک��ری را انکار خواهد کرد‪ .‬به منظور محافظت از خود در‬ ‫برابر رد دردناک و انزوایی که آن‌ها تصور می‌کنند چنان‌چه دیگران‬ ‫طبیعت ناقص آن‌ها را به رسمیت شناخته شده و درک کنند‪ ،‬چنین‬ ‫افرادی همیش��ه در تالش برای کنترل نظرات دیگران نسبت به‬ ‫رفتار خود هستند‪.‬‬ ‫پاتولوژی خودشیفتگی می‌تواند از اختالل در کیفیت ارتباط شخص‬ ‫ب��ا مراقبان اولیه خود یعنی معمولن پدر و مادر خود توس��عه یابد‪.‬‬ ‫اختاللی که در آن پدر و مادر قادر به تش��کیل دل‌بستگی سالم و‬ ‫همدل‌انه با فرزند نیستند‪ .‬چیزی که باعث می‌شود کودک خود را‬ ‫بی‌اهمیت و بی‌ارتباط با دیگران تصور کند و به این باور باشد که‬ ‫برخی از نقص‌های شخصیتی او است که باعث می‌شود او بی‌ارزش‬ ‫و ناخواس��ته ش��ود‪ .‬بنابراین‪ ،‬افراد مبتال به پاتولوژی خودشیفتگی‬ ‫کنترل‌گ��ر‪ ،‬س��رزنش‌گر و ج��ذب خ��ود‬ ‫هس��تند‪ .‬تحمل نظرات دیگران را ندارند‪،‬‬ ‫به نیازهای دیگ��ران و اثرات رفتار خود بر‬ ‫دیگران بی‌توجه هستند‪ .‬این افراد مصرانه‬ ‫می‌کوش��ند تا دیگران آن‌ها را آن‌طور که‬ ‫آن‌ه��ا می‌خواهند ببینند‪ .‬اف��راد مبتال به‬ ‫پاتولوژی خودش��یفتگی از استراتژی‌های‬ ‫مختلفی ب��رای محافظت خ��ود با هزینه‬ ‫دیگران استفاده می‌کنند‪ .‬آن‌ها به بی‌ارزش‬ ‫کردن و س��رزنش دیگران تمایل دارند‪ ،‬و‬ ‫به هرگونه واکنش تهدیدآمیز با خش��م و‬ ‫خصومت پاسخ می‌دهند‪.‬‬ ‫هنگامی که افرادی بیش از حد خودشیفته‬ ‫هستند مورد انتقاد قرار می‌گیرند‪ ،‬معمولن‬ ‫احس��اس رد‪ ،‬تحقیر و تهدی��د دارند‪ .‬برای‬ ‫محافظ��ت از خود در براب��ر این خطرات‪،‬‬ ‫آن‌ه��ا اغلب با تحقیر‪ ،‬خش��م‪ ،‬و یا تمرد به هر گونه انتقاد خفیف‪،‬‬ ‫واقعی یا فرضی واکنش نش��ان می‌دهند‪ .‬برای جلوگیری از چنین‬ ‫ش��رایطی‪ ،‬برخی از بیماران خودشیفته از جامعه می‌گریزند و آن را‬ ‫تواضع ی��ا فروتنی وانمود می‌کنند‪ .‬در مواردی که بیمار با اختالل‬ ‫شخصیت خودشیفتگی احس��اس عدم تحسین‪ ،‬ستایش‪ ،‬توجه و‬ ‫تاکید کند حتا ممکن اس��ت تمایل به بدنام بودن و رسوایی نشان‬ ‫دهد‪ .‬چیزی که فروید «عرضه خودشیفتگی » می‌نامد‪.‬‬ ‫اگر چه افراد مبتال به بیماری خودشیفتگی اغلب بلند پرواز و قادر‬ ‫ی آن‌ها در تحمل موانع‪ ،‬اختالف��ات و یا انتقادات‪،‬‬ ‫هس��تند‪ ،‬ناتوان ‌‬ ‫هم‌راه با فقدان هم‌دلی و هم‌کاری با دیگران حفظ دست‌اوردهای‬ ‫حرفه‌ای طوالنی مدت را برای آن‌ها دش��وار می‌س��ازد‪ .‬با اختالل‬ ‫ش��خصیت خودشیفتگی‪ ،‬درک فردی خودبزرگ بینی آن‌ها اغلب‬


‫به دنبال گسترش اعتراض‌ها در این کشور‪:‬‬

‫تهدید دولت اردن‬ ‫به اجرای سیاست‬ ‫مشت آهنین‬

‫با خل��ق و خوی هیپومنیاک هم‌راه می‌ش��ود و به طور معمول با‬ ‫دست‌اوردهای واقعی آن‌ها متناسب نیست‪.‬‬ ‫افرادی که مبتال به اختالل شخصیت خودشیفتگی تشخیص داده‬ ‫ش��ده‌اند از تقسیم به عنوان یک مکانیسم دفاعی مرکزی استفاده‬ ‫می‌کنند‪ .‬بر اساس «روانکاو» ‪ ،Kernberg‬کشش طبیعی بین‬ ‫خود واقعی از یک سو‪ ،‬و خود ایده‌آل و شی ایده‌آل از سوی دیگر‪،‬‬ ‫توسط ساختار مفهوم «خود متورم» حذف می‌شود و در آن ساختار‬ ‫خود واقعی و خود ایده‌آل و شی ایده‌آل با هم اشتباه گرفته می‌شود‪.‬‬ ‫هم زمان‪ ،‬تصاویر غیرقابل قبول باقی‌مانده سرکوب شده و به اشیا‬ ‫خارجی بی‌ارزش تبدیل می‌شوند‪.‬‬ ‫ادغام «خود متورم» و «خود واقعی» در بزرگ‌نمایی ذاتی اختالل‬ ‫ش��خصیت خودش��یفتگی دیده می‌ش��ود‪ .‬هم چنین در این روند‪،‬‬ ‫مکانیزم‌های دفاعی بی‌ارزشی‪ ،‬ایده‌آل طلبی و انکار ذاتی هستند‪.‬‬ ‫دیگران‪ ،‬برای این گونه افراد به عنوان تدوام خود شخص در نظر‬ ‫گرفته می‌شوند که باید تنها در خدمت تحسین و تایید آن‌ها باشد‬ ‫و یا بی‌ارزش اگر آن‌ها نتوانند با بزرگ نمایی خودشیفته کنار بیایند‪.‬‬ ‫گفته می‌شود که اختالل شخصیت خودشیفتگی رابطه مخصوصی‬ ‫با احساس شرم دارد‪ .‬روان‌پزشک «گلن»‪ Gabbard‬پیش‌نهاد‬ ‫کرده بود که اختالل شخصیت خودشیفتگی را می‌توان به دو زیر‬ ‫گروه تقسیم کرد‪ .‬زیرگروه «بی توجه »‪ ،‬شامل شخصیت پر آب و‬ ‫تاب‪ ،‬متکبر‪ ،‬و به اصطالح پوست کلفت است و زیرگروه «هوشیار»‬ ‫شامل شخصیتی که به راحتی صدمه می‌بیند‪ ،‬بیش از حد حساس‬ ‫است و شرمنده‪ .‬به نظر او‪ ،‬زیرگروه «بی توجه » برای تحسین و‬ ‫حس��ادت‪ ،‬قدردانی پرآب و تابی از خود نشان می‌دهد که با ضعف‬ ‫درونی او متضاد است ولی آن را در شرم پنهان می‌کند‪ ،‬در حالی که‬ ‫زیرگروه «هوشیار» احساس بی‌ارزشی را با در نظر گرفتن دیگران‬ ‫به عنوان سواستفاده کننده گان ناعادل خنثی می کند‪.‬‬ ‫یک حس پر آب و تاب از اهمیت خود‪ ،‬با بزرگ‌نمایی دست‌اوردها‬ ‫و استعدادها‪ ،‬و انتظار به رسمیت شناخته شدن به عنوان برتر بدون‬ ‫دس��ت‌اوردهای متناسب از ش��ایع‌ترین عالیم اختالل شخصیت‬ ‫خودش��یفتگی به حس��اب می‌رود‪ .‬افراد مبتال به ای��ن بیماری با‬ ‫توهمات موفقیت نامحدود‪ ،‬قدرت‪ ،‬زیرکی‪ ،‬زیبایی‪ ،‬و یا عشق ایده‬

‫آل درگیر هستند و بر این باورند که آن‌ها «ویژه » و منحصر به فرد‬ ‫هستند است و تنها می‌توانند توسط معاشرت با افراد خاص درک‬ ‫شوند‪ .‬نیاز به تحسین بیش از حد‪ ،‬حس حق داشتن‪ ،‬یعنی‪ ،‬انتظارات‬ ‫غیرمعقول «ویژه» درنظر گرفته شدن به شدت در این‌گونه بیماران‬ ‫محسوس اس��ت‪ .‬آن‌ها دیگران را استثمار می‌کنند و با استفاده از‬ ‫دیگ��ران می‌خواهند به اهداف خود دس��ت‌یابی پیدا کنند‪ .‬فقدان‬ ‫هم‌دلی آن‌ها با نش��ان ندادن هیچ تمایلی به به رسمیت شناختن‬ ‫احساس��ات و نیازهای دیگران بارز است و آن‌ها اغلب به دیگران‬ ‫حسادت می‌ورزند ولی معتقد هستند که دیگران به آن‌ها حسودی‬ ‫می‌کنند‪ .‬آن ها اغلب متکبر هستند و نگرش واالیی از خود دارند‪.‬‬ ‫استراتژی‌های بالینی برجسته‌ای توسط «هاینز کوهوت»‪« ،‬استفان‬ ‫جانسون» و «جیمز مسترسن» مشخص شده است ولی شماتراپی‪،‬‬ ‫درمانی که توسط «جفری یانگ» توسعه یافته است در واقع ادغام‬ ‫چندین روش درمانی‪ ،‬روان پویش��ی‪ ،‬ش��ناختی‪ ،‬رفتاری و غیره‪،‬‬ ‫روش درمان مناسبی برای اختالل شخصیت خودشیفتگی است‪.‬‬ ‫این معمول اس��ت که افراد مبتال ب��ه این اختالل به دنبال درمان‬ ‫نروند‪ .‬ترس ناخودآگاه از شناخته شدن و یا بی‌کفایتی اغلب باعث‬ ‫واکنش دفاعی از فرآیندهای درمانی است‪ .‬الگوی استراتژی‌های‬ ‫تغییر‪ ،‬در طی یک دوره زمانی طوالنی‪ ،‬برای افزایش توانایی‌های‬ ‫آن‌ها برای تبدیل شدن به شخصی که هم‌دلی بیش‌تری در روابط‬ ‫روزمره نش��ان می‌دهد طراحی شده است‪ .‬این فرآیندهای درمانی‬ ‫چیزی از احس��اس حق داشتن آن‌ها نمی‌کاهد و آن‌ها هم چنین‬ ‫خود محور باقی می‌مانند ولی می‌تواند به آن‌ها بیاموزد که چگونه‬ ‫از استعدادهای منحصر به فرد خود برای کمک به دیگران به جای‬ ‫به دست آوردن اهداف شخصی استفاده کنند‪.‬‬ ‫فیل��م «‪ »to die for‬که نیکول کیدمن در آن ش��خصیت زن‬ ‫خودش��یفته را بازی می‌کرد داستان زنی بود که می‌خواست به هر‬ ‫هزینه‌ای در تلویزیون ظاهر ش��ود‪ ،‬حتا اگر این هزینه شامل قتل‬ ‫شوهرش باشد‪ .‬ش��خصیت او به عنوان یک فرد نمونه با اختالل‬ ‫خودشیفتگی توسط ارزیاب روان پزشک دیده شده است که به طور‬ ‫متوسط‪ ،‬هشت تا نه معیار اختالل شخصیت خودشیفتگی را شامل‬ ‫بوده است‪ .‬به شما توصیه می‌کنم که این فیلم را دوباره ببینید‪.‬‬

‫روز پنج‌ش��نبه‪ ،‬پانزدهم نوامبر‪ ،‬در پی به آتش کشیده شدن دو‬ ‫پاس��گاه پلیس و به دنبال ت��داوم اعتراض‌ها به افزایش قیمت‬ ‫سوخت در اردن‪ ،‬دولت پادشاهی این کشور شرکت‌کنندگان در‬ ‫ناآرامی‌ها را به اجرای سیاست مشت آهنین تهدید کرد‪.‬‬ ‫«حس��ین مجال��ی» ریی��س پلی��س اردن در اظهارات��ی که از‬ ‫تلویزیون دولتی این کش��ور پخش ش��د‪ ،‬گفت‪« :‬ما آن‌هایی را‬ ‫که با دامن زدن به ناآرامی‌ها قانون‌ش��کنی می‌کنند‪ ،‬با مش��ت‬ ‫آهنین در هم می‌کوبیم»‪.‬‬ ‫به گفته مقامات رس��می اردن‪ ،‬مردان مس��لح با سوءاس��تفاده‬ ‫از ناآرامی‌های��ی ک��ه در پی اعتراض مردم ب��ه افزایش قیمت‬ ‫سوخت‪ ،‬از روز سه‌ش��نبه در این کشور روی داد‪ ،‬به دو پاسگاه‬ ‫پلیس حمله کرده‪ ،‬آن‌ها را به آتش کشیدند و هفده تن از جمله‬ ‫س��یزده مامور پلیس را زخمی کردن��د‪ .‬یکی از مهاجمان نیز در‬ ‫اثر شلیک گلوله توسط پلیس جان سپرد‪.‬‬ ‫به موازات ش��روع بهار عربی‪ ،‬پادش��اه اردن برای دور ماندن از‬ ‫رویدادهایی مش��ابه مصر و تونس‪ ،‬دس��ت به اصالحاتی زد اما‬ ‫هنوز نخس��ت‌وزیر وی «عبداهلل النسور» که از سی‌وشش سال‬ ‫پیش در این مقام باقی‌اس��ت‪ ،‬تعویض نشده است‪ .‬اردن در دو‬ ‫س��ال گذش��ته‪ ،‬گهگاه صحنه تظاهرات مردمی بوده است اما‬ ‫در اعتراضات روزهای اخیر هدف ش��عارهای تظاهرکنندگان از‬ ‫دولت‪ ،‬به پادشاه این کشور تغییر یافته است‪.‬‬

‫‪37‬‬


‫حضور طالبان در مناطقی که مطرح می‌شود تا چه حد‬ ‫در پی افشای تیرباران یک زن در پروان‬ ‫می‌تواند واقعی باشد؟‬ ‫ما باید در مورد مقوله طالبان و گروه‌بندی‌های تازه‌ای که به وجود‬ ‫آمده بازبینی جدی داشته باشم‪ .‬تاکید می‌کنم روند دموکراسی‌سازی‬ ‫در افغانس��تان تا سال ‪ 2005‬سیر صعودی داشت اما از آن سال تا‬ ‫کنون سیر کاملن نزولی پیدا کرده است‪ .‬اگر این را مبنا قرار دهیم‬ ‫طالبان تیرباران ش�ده اس�ت‪ .‬آیا تمام ای�ن اتفاقات به تناسب این‌که معادله درون دولت افغانستان بعد از ‪ 2005‬تغییر‬ ‫اردوان روزبه‬ ‫کرد و نیروهای تازه‌ای شکل گرفتند‪ ،‬طبیعی است برای طالبان هم‬ ‫در حالی که از س��ال دو هزار و یک میالدی کش��ور افغانستان با توسط طالبان انجام می‌شود؟‬ ‫عملیات نیروه��ای ناتو به رهبری آمریکا از حاکمیت چند س��اله من هم ویدئو را دیدم و برای من هم باعث تعجب بود چون پروان این اتفاق افتاده باشد‪.‬‬ ‫طالبان رهایی یافت‪ ،‬اما هنوز پس از گذشت یک دهه خبرهایی از منطقه‌ای نیست که طالبان به راحتی بتوانند در آن‌جا چنین کاری از آن‌جایی که تاکتیک‌ها و حمالت گروه‌های تازه شبیه طالبان‬ ‫گوشه و کنار در خصوص خشونت‌ها و رفتار‌های غیر انسانی که به را انجام دهند‪ .‬افغانستان جامعه پیچیده‌ای است و هنگامی که پای است‪ ،‬تصور می‌شود که کار طالبان است‪ .‬بعضی وقت‌ها بحث‬ ‫زنان و مسایل ناموسی پیش می‌آید قضیه خیلی پیچیده‌تر می‌شود‪ .‬مس��ایل مالی و رپورت‌های اقتصادی در میان می‌آید‪ .‬متاسفانه‬ ‫طالبان نسبت داده شده‪ ،‬به گوش می‌رسد‪.‬‬ ‫گفته می‌ش��ود این نیروهای شبه‌نظامی هنوز در گوشه گوشه این گمان می‌کنم بیش‌تر از این‌که مس��ئله طالبان در میان باش��د‪ ،‬به رس��انه‌های ما هم تصویری یک‌دست و خالص از طالبان ارایه‬ ‫کشور حضور دارند و هر جا رخ‌دادی بر علیه انسانیت در این کشور مسایل و تصویر‌سازی‌های قومی شباهت دارد که بر مبنای موارد می‌دهن��د و گمان می‌ش��ود هر مخالفتی باید از س��وی طالبان‬ ‫ب��ه وقوع می‌پیوند یک طرف کار به طالبان وصل اس��ت‪ .‬این بار ناموسی اتفاق می‌افتد‪ .‬سابقه نشان می‌دهد وقتی در منطقه‌ای مثل باش��د اما الزامن چنین نیست‪ .‬مثال این مورد تشکل نیروهای‬ ‫هم والی پروان در روز ‪ 18‬تیرماه در ش��هر «چاریکار» اعالم کرد پروان با ضریب امنیتی باال و یک‌دست بودن نیروها و قوم‌ها چنین مردمی در غزنی است که گفته می‌شود مردمی هستند اما خود‬ ‫که ‪ 25‬روز پیش زنی در روس��تایی به نام «کهنه ده» از ولسوالی اتفاقی می‌افتد باید پای مس��ایل قومی در میان و از مناطق دیگر این‌ه��ا زمانی مخال��ف دولت بودند‪ .‬در ه��رات هم همین‌طور‪.‬‬ ‫«شینواری» در والیت پروان از خانه فرار کرده و بعد از آن توسط آورده شده باشد‪ .‬من هم مانند همه شک دارم که دست طالبان در تعداد زیادی از مقامات محلی که عضو دولت بودند بعد از مدتی‬ ‫طالبان پس از ده روز اس��ارت تیر باران ش��ده است‪ .‬او نیز توضیح میان باشد‪ .‬هرچند در یوتیوب چنین فیلم‌هایی منتشر می‌شود اما به این نتیجه رسیدند که باید به مخالفت با دولت بپردازند و در‬ ‫می‌دهد که این زن در ابتدا توسط یکی از فرمانده‌هان مورد تجاوز همیشه طالبان این مسایل را رد کرده‌اند و این مسایل ریشه‌های مناطق دور افتاده گروه تش��کیل دادند و علیه دولت جنگیدند‪.‬‬ ‫گمان می‌کنم آن‌چه باید تصحیح شود‪ ،‬تصویر یک‌دستی است‬ ‫ق��رار گرفته و بعد یکی دیگ��ر و در نهایت فرمانده دیگری این دو داخلی دارد‪.‬‬ ‫را تیرب��اران کرده و زن را نیز ط��ی حکمی در مقابل دید مردم به سخن‌گویان طالبان گفته‌اند که کار ما نیست‪ .‬بنابراین ک��ه از طالبان به ما داده می‌ش��ود‪ .‬صرفن طالبان نیس��تند که‬ ‫جوخه آتش سپرده است‪ .‬در طول مدت ده سال گذشته این اولین به نظر شما «عبدالبصیر سالنگی» والی پروان به نوعی مخالف هس��تند بلکه گروه‌های دیگری با انگیزه‌های زیادی با‬ ‫این موض�وع را به گردن وضعیت فعلی مخالفند‪.‬‬ ‫موردی از خشونت نیست که به‬ ‫فارغ از دولت افغانس�تان و طالبان‪ ،‬دقیقن جای‌گاه‬ ‫طالبان می‌اندازد؟‬ ‫طالبان نسبت داده می‌شود‪ .‬در‬ ‫افغانستان جامعه پیچیده‌ای است‬ ‫دقیق��ن می‌خواه��م همین را زن افغان در سال ‪ 2012‬در بین مردم چیست؟‬ ‫اکثر م��وارد طالبان این اتهام را‬ ‫و هنگامی که پای زنان و مسایل‬ ‫بگوی��م‪ .‬آق��ای «عبدالبصی��ر در چند جمله به طور کلی در مورد وضعیت زنان گفتن س��خت‬ ‫رد کرده‌اند اما به نظر می‌رسد بر‬ ‫ناموسی پیش می‌آید قضیه خیلی‬ ‫سالنگی» از چهره‌های جهادی اس��ت‪ .‬در عین این‌که ش��اهد خرج میلیون‌ها دالر برای اعاده‬ ‫پایه یک مزاح در بین افغان‌ها‬ ‫پیچیده‌تر می‌شود‬ ‫سابق افغانستان است و کسانی حقوق زنان طی ده سال گذشته در افغانستان بودیم‪ ،‬در بخشی‬ ‫که «هر جا کار لنگ اس��ت‪ ،‬به‬ ‫که در بخش شمال افغانستان از فرهنگ افغانس��تان نیز شاهد س��قوط جای‌گاه زنان بودیم‪.‬‬ ‫هر حال پ��ای طالبان در میان‬ ‫است‪ ».‬همیشه طالبان خشونت‌ها متهم هستند‪ .‬این در حالی است پس��ت‌های کلیدی را در دس��ت دارند شخصیت‌هایی هستند که یکی از این سقوط‌ها به دلیل وضعیت بد امنیتی اتفاق می‌افتد‪.‬‬ ‫که گروهی معتقدند در واقع انگشت اتهام را به سوی طالبان در هر بالفط��ره در وضعیت بحرانی و با اقامت‌های زیاد این پس��ت‌ها را ن��ود درصد فضا در افغانس��تان ب��رای حضور زن��ان در جامعه‬ ‫قتل و جنایت و تجاوزی نشانه رفتن بهترین راه‌حل برای جلوگیری گرفته‌اند و هر‌کدام در مناطقی که فعالیت می‌کردند دشمنان زیادی بس��یار محدود است‪ .‬دولت‌مردان افغانستان همیشه وضعیت را‬ ‫ی خودی‌ها دارند‪ .‬بعضی مواقع به‌ترین راه در س��بک کردن بار یک حادثه که ب��ا دوران طالبان مقایس��ه می‌کنند و نفس راحت می‌کش��ند و‬ ‫از واکاوی خشونت‌های نهادینه و قومی و یا درگیری‌ها ‌‬ ‫و نگاه بی‌ترحم نسبت به زنان در بین خشونت‌اندیشان است‪ .‬چیزی اتفاق افتاده این اس��ت که به گردن طالبان بگذارند‪ .‬ما جوکی در می‌گویند خیلی وضعیت ما به‌تر است اما این شیوه غلطی است‬ ‫ک��ه در صورت طرح می‌تواند تش��ویش‌ها و نگرانی‌هایی را برای این‌جا داریم که «هر چیزی درس��ت کار نمی‌کند‪ ،‬به هر حال پای چون دوراه طالبان یک استثنا در تاریخ افغانستان است به دلیل‬ ‫همان «تفنگ‌ساالران سابق» به دنبال داشته باشد‪ .‬به هر روی با طالبان در آن در میان است‪ ».‬متاسفانه این جوک در زندگی مردم این‌که هرگز چنین دولت تندرویی در این کش��ور که مقوله زن‬ ‫انتشار ویدیویی بر روی تارنمای یوتیوب و صحنه خشونت بار اعدام راه پیدا کرده‪ .‬حکومت افغانستان از شکل کلیشه‌ای و بد این قضیه را تا این حد در جامعه حذف کند وجود نداشته است‪.‬‬ ‫وضعیت زنان در س��ال ‪2012‬‬ ‫این زن‪ ،‬باردیگر «عبدالبصیر سالنگی» از رهبران جهادی سابق و اس��تفاده می‌کند که مردم هم‬ ‫تفاوت چندانی با س��ال ‪2005‬‬ ‫والی پروان مانند بسیاری دیگر از دولتی‌ها در برابر خبرنگاران حاضر متوجه می‌ش��وند باید خبرهای‬ ‫متاسفانه رسانه‌های ما هم‬ ‫ندارد و ب��ه نظر من پیش‌رفت‬ ‫می‌شود و اعالم می‌کند که این کار توسط طالبان انجام شده است‪ .‬دیگری پشت این قضیه وجود‬ ‫تصویری یک‌دست و خالص از‬ ‫چندان��ی نداریم‪ .‬اکثر آمارهایی‬ ‫به هر روی همیشه پای طالبان در میان است‪ .‬این بار نیز طالبان داشته باشد‪.‬‬ ‫طالبان ارایه می‌دهند و گمان‬ ‫ک��ه مقام��ات دولت��ی اعالم‬ ‫توس��ط ذبیح‌اله مجاهد یکی از س��خن‌گویان این گروه‪ -‬اعالم موارد مش��ابه دیگ��ری نیز در‬‫می‌شود هر مخالفتی باید از سوی‬ ‫می‌کنند غلط است چون ارگان‬ ‫کرده‌اند که این کار به وسیله نیروهای آن‌ها انجام نشده و باز دایره س��ال‌های ‪ 2006‬و ‪2007‬‬ ‫طالبان باشد اما الزامن چنین نیست‬ ‫و نهادی وجود ندارد که این‌ها‬ ‫بسته خشونت‌های قومی‪ ،‬تجاوز و بی‌رحمی در مورد زنان و گلوله در مناط��ق دور افت��اده‌ای از‬ ‫را بررس��ی کند و خودشان آمار‬ ‫افغانستان اتفاق افتاد که بعدن‬ ‫با نسبت دادن به این گروه خشن تکرار خواهد شد‪.‬‬ ‫«مسعود حسن‌زاده» روزنامه‌نگار و کنش‌گر مدنی در شهر کابل به مش��خص ش��د پای خود کماندوها در میان بوده اس��ت‪ .‬طالبان می‌دهن��د و تاییدهم می‌کنند‪ .‬به عن��وان مثال وزیر صحت نامه‬ ‫این سوال من پاسخ گفت‪« :‬چقدر می‌توان باور داشت این تیرباران عالقه‌ای به این اتفاقات ندارند چرا که فایده‌ای برای آن‌ها نداشته افغانستان س��ال‌ها قبل اعالم کرد که ‪ 85‬درصد مردم به خدمات‬ ‫و حتا چهره آن‌ها را به شدت از نظر تبلیغاتی خراب می‌کند‪ .‬بنابراین صحی دست‌رسی دارند خیلی زود فاش شد که کم‌تر از ‪ 40‬درصد‬ ‫خیابانی کار طالبان باشد»‬ ‫به خدمات صحی دست‌رس��ی دارند‪ .‬حتا در بعضی جاها وضعیت‬ ‫در هجدهم تیر «عبدالبصیر سالنگی» والی پروان گفته نیازی نیست به این سمت کشانده شوند و چنین کارهایی کنند‪.‬‬ ‫اس�ت که یک زن به دلیل اختالفاتی با ش�وهرش‪ ،‬از حدود یازده سالی‌ست که افغانستان توسط نیروهای بدتر و حساس��یت‌ها در مورد حضور زنان در فضاهای کاری و در‬ ‫روس�تا فرار ک�رده و در نهایت پس از تجاوز توس�ط ناتو و آمریکایی از دس�ت طالبان خارج ش�ده اس�ت‪ .‬پست‌های مهم‌تر بیش‌تر شده است‪.‬‬

‫بازهمبهگردنطالبانافتاد‬

‫‪38‬‬


‫رضا خندان با بعید دانستن تاثیر بر وضعیت همسرش‬

‫دروضعیتستوده بااین جایزهتغییر ایجادنمیشود‬ ‫محمد تنگستانی‬ ‫رضا خندان همس��ر نسرین ستوده در ساعات اولیه امروز جمعه‬ ‫‪ ۲۶‬اکتب��ر‪ ،‬بع��د از اعالم دریافت جایزه س��اخاروف از س��وی‬ ‫اتحادی��ه اروپا ب��ه خبرنگار کوچه در ارتباط ب��ا دریافت جایزه‬ ‫س��اخاروف گفت‪ :‬بعید می دانم‪ ،‬این جایزه در وضعیت همسرم‬ ‫تاثیری داش��ته باشد اگر وضعیت بدتر نش��ود در ایده ال ترین‬ ‫شرایط با بی تفاوتی از کنار آن خواهند گذشت‪.‬‬ ‫جای��زه حقوق بش��ر اتحادیه اروپا در س��ال ‪ ۲۰۱۲‬به نس��رین‬ ‫س��توده‪ ،‬وکی��ل زندانیان سیاس��ی و جعفر پناه��ی‪ ،‬کارگردان‬ ‫س��ینما‪ ،‬تعلق گرفت‪ .‬این جایزه ‪ ۵۰‬هزار یورویی همه س��اله‬ ‫در ش��هر «استراس��بورگ» به یک یا چند کاندیدا از یک کشور‬ ‫اعطا می‌ش��ود‪« .‬جایزه س��اخاروف» هر س��ال به کسانی داده‬ ‫می‌ش��ود که در دفاع از حق آزادی بیان و حقوق بش��ر صدای‬ ‫خ��ود را بلند ک��رده و قربانی ندای‬ ‫اعتراضی ش��ده‌اند‪ .‬آندره ساخاروف‬ ‫که این جایزه به نام اوست‪ ،‬قهرمان‬ ‫دمکراس��ی و حقوق بشر در روسیه‬ ‫شناخته می‌شود‪.‬‬ ‫رضا خن��دان هم چنین در خصوص‬ ‫پرون��ده «مهراوه خندان» فرزندش‬ ‫در دادگاه انقالب در جواب به س��یر‬ ‫این پرونده اش��اره ک��رد‪« :‬از آن جا‬ ‫که این احظ��ار تلفنی بوده و احظار‬ ‫تلفن��ی غیر قانونی اس��ت و باید به‬ ‫طور کتبی ابالغ بش��ود برای همین‬ ‫م��ا مراجعه نکردیم ام��ا وکیل ما به‬ ‫ش��عبه ‪ ۲۸‬مراجع��ه کردن��د‪ ،‬اما به‬ ‫ایش��ان پاس��خ ندادند و گفتند باید‬ ‫دخترم مراجعه کند و ما هم به خاطر‬ ‫این که ابالغ کتب��ی نبوده مراجعه‬ ‫نکردی��م و در نتیجه اطالعی از این‬ ‫که اعتراض ما رد شده یا تایید شده ندارم‪».‬‬ ‫آقای خندان در مورد اعتصاب غدای نس��رین ستوده گفت‪«:‬از‬ ‫چهار ش��نبه شب که توسط یکی از هم بندی های همسرم که‬ ‫به مرخصی استعالجی آمده اند و به ما اطالع دادند که نسرین‬ ‫ب��ه بهداری زندان منتقل ش��ده و وضعیت خوبی ندارد خبرتازه‬ ‫ای ندارم‪ .‬معمول برای این که خانواده نگران نش��ود سعی می‬ ‫کنند که وضع را آرام جلوه دهند‪ ،‬اما ایش��ان در نهایت وضعیت‬ ‫همسرم را بحرانی و نگران کننده تشریح کردند و از آن به بعد‬ ‫هی��چ گونه خبری نداریم‪ .‬همه کانال ه��ای ارتباطی من قطع‬ ‫ش��ده اس��ت‪ .‬یکی از علت های اعتصاب غذای همسرم نبودن‬ ‫ارتب��اط با خانواده اس��ت یعنی بین هر مالقات م��ا هیچ گونه‬ ‫خبری از یک دیگر نمی توانیم داشته باشیم‪.‬‬ ‫او ه��م چنین در مورد مالقات این هفته با همس��ر خود اضافه‬ ‫کرد که «هر هفته ما مالقات کابینی داش��تیم‪ ،‬اما مشکل این‬ ‫ب��ود که مالقات حضوری نداش��تیم و معمول بعد از چهار‪ ،‬پنج‬ ‫ماه درگیری یک مالقات حضوری با هزار تا اما و اگر به ما می‬

‫دهند» وی هم چنین ادامه داد‪« :‬بزرگ ترین مشکل ما این بود‬ ‫که روز مالقات ما را از مابقی زندانیان جدا کرده اند آن ها یک‬ ‫ش��نبه ها مالقات دارند و ما چهار شنبه ها مالقات داشتیم که‬ ‫بعد از اعتصاب غدای همس��رم با این که یک شنبه ها مالقات‬ ‫باشد موافقت کردند البته به طور شفاهی‪ ،‬که در هفته پیش بعد‬ ‫از یک سال روز یک شنبه به مالقات رفتیم و یک شنبه آینده‬ ‫هم خواهیم رفت‪».‬‬ ‫همس��ر نسرین س��توده در پاسخ به این س��ئوال که نظرش در‬ ‫مورد درخواست محمود احمدی نژاد برای بازدید از زندان اوین‬ ‫چیست‪ ،‬به رادیو کوچه گفت‪:‬‬ ‫راس��تش را بخواهید اصلن دوست ندارم در مورد ایشان حرفی‬ ‫بزن��م و حال خوبی پی��دا نمی کنم از این ک��ه بخواهم بگویم‬ ‫ایشان بروند بازدید کنند یا نه‪ ،‬گمان می کنم بهتر باشد به این‬

‫موض��وع به عنوان یک طنز نگاه کنیم و رد بش��ویم تا این که‬ ‫حرفی در موردش بزنیم‪.‬‬ ‫از س��ویی دیگر روز جمعه ‪ ۲۶‬اکتبر دو س��ازمان حقوق بشری‬ ‫طی بیانیه مطبوعاتی نسبت به دریافت این جایزه توسط جعفر‬ ‫پناهی و نس��رین س��توده واکنش نش��ان دادند‪ .‬فدراسیون بین‬ ‫الملل��ی جامعه های حقوق بش��ر و جامعه دفاع از حقوق بش��ر‬ ‫در ایران طی این بیانیه هم بس��ته گی خود را با نسرین ستوده‬ ‫وکیل زندانی و جعفر پناهی سینماگر که پیشتر در زندان به سر‬ ‫می برد اعالم کردند‪ .‬متن این بیانیه به شرح زیر است‪:‬‬ ‫پاریس‪ ۲۶ ،‬اکتبر ‪( ۲۰۱۲‬پنجم آبان ‪ )۱۳۹۱‬ـ فدراس��یون بین‬ ‫المللی جامعه های حقوق بش��ر و جامعه دفاع از حقوق بشر در‬ ‫ایران همبستگی و حمایت کامل خود را با نسرین ستوده‪ ،‬وکیل‬ ‫حقوق بش��ری و جعفر پناهی‪ ،‬سینماگر‪ ،‬برندگان امسال جایزه‬ ‫س��اخاروف ابراز می کنند‪ .‬پارلمان اروپا این جایزه را در س��ال‬ ‫‪ ۱۹۸۸‬برای قدردانی از افراد یا س��ازمان هایی تاسیس کرد که‬ ‫زندگی خود را وقف دفاع از حقوق بشر و آزادی عقیده کرده اند‪.‬‬

‫عبدالکریم الهیجی‪ ،‬نایب رییس فدراس��یون بین المللی جامعه‬ ‫های حقوق بش��ر و رییس جامعه دفاع از حقوق بش��ر در ایران‬ ‫اعالم کرد‪« :‬این یک پیروزی بزرگ برای نسرین‪ ،‬جعفر و تمام‬ ‫مدافعان حقوق بشر ایرانی اس��ت‪ .‬ما به شدت نگران سالمتی‬ ‫نس��رین هس��تیم که پس از ‪ ۱۰‬روز اعتصاب غذا به س��رعت‬ ‫رو ب��ه وخامت می رود‪ .‬بنابراین‪ ،‬به تاکی��د از دولتمردان ایران‬ ‫م��ی خواهیم او را آزاد کنند و بالفاصله به حبس خودس��رانه و‬ ‫اقدامات تنبیهی علیه او پایان دهند‪ .‬او پس از س��ه بار اعتصاب‬ ‫غ��ذا در س��ال ‪ )۲۰۱۰( ۱۳۹۸‬در اعتراض به ش��رایط حبس و‬ ‫نقض موازین قانونی در دادگاه با خطر مرگ روبرو بود‪».‬‬ ‫خانم نس��رین س��توده‪ ،‬وکیل حقوق بش��ری ایرانی به دفاع از‬ ‫نوجوانان محکوم به اعدام و زندانیان عقیدتی ش��هرت دارد و از‬ ‫اعضای کانون مدافعان حقوق بش��ر ـ سازمان عضو فدراسیون‬ ‫بی��ن المللی جامع��ه های حقوق‬ ‫بش��ر ـ اس��ت که دارن��ده جایزه‬ ‫نوب��ل صل��ح ش��یرین عب��ادی‬ ‫تاسیس کرده است‪.‬‬ ‫او ک��ه از ش��هریور ‪ ۱۳۹۰‬در‬ ‫زن��دان اوین در حبس اس��ت‪ ،‬با‬ ‫محدودی��ت ه��ای روزاف��زون و‬ ‫شرایط حبس کامال تبعیض آمیز‬ ‫و خودس��رانه روبرو بوده اس��ت‪.‬‬ ‫مس��ئوالن زن��دان در هفته های‬ ‫اخی��ر‪ ،‬بدون ارای��ه هرگونه دلیل‬ ‫قانونی‪ ،‬روز مالقات خانم ستوده‬ ‫را از یکش��نبه به چهارشنبه تغییر‬ ‫داده اند‪ .‬این اقدا ِم مغایر با مقررات‬ ‫زن��دان‪ ،‬عالوه بر محرومیت او از‬ ‫مالق��ات حضوری‪ ،‬مالقات های‬ ‫خانوادگی را در سه ماه اخیر بیش‬ ‫از پیش دشوار کرده است‪.‬‬ ‫او پیش��تر مدت ه��ای طوالنی در حبس انفرادی به س��ر برده‬ ‫و از دی��دار با خانواده و وکیل محروم ش��ده بود‪ .‬بنا به گزارش‬ ‫ها‪ ،‬خانم س��توده برای اعتراف اجباری در زندان مورد شکنجه‬ ‫نیز قرار گرفته ب��ود‪ .‬در تاریخ ‪ ۲۱‬تیر ‪ ،۱۳۹۱‬دولتمردان خروج‬ ‫همسر و دختر ‪ 12‬ساله خانم ستوده را از کشور ممنوع کردند‬ ‫س��وهیر بالحس��ن‪ ،‬رییس فدراس��یون بین المللی جامعه های‬ ‫حقوق بش��ر گفت‪« :‬ش��رایط حبس نس��رین س��توده غیرقابل‬ ‫پذیرش اس��ت و به طور آش��کار به قصد مجازات بیش��تر او به‬ ‫خاطر فعالیت های حقوق بش��ری او بر او تحمیل شده است‪».‬‬ ‫او افزود‪« :‬اما ما به فکر آل ِس بیالیاتس��کی نیز هستیم‪ .‬او یکی‬ ‫دیگ��ر از نامزده��ای نهایی جایزه س��اخاروف و بنیانگذار مرکز‬ ‫حقوق بش��ر ویاس��نا در بالروس و نایب رییس فدراسیون بین‬ ‫المللی جامعه های حقوق بشر است که از آگوست ‪( ۲۰۱۱‬مرداد‬ ‫‪ )۱۳۹۰‬در حبس خودس��رانه به س��ر می برد و فدراسیون بین‬ ‫المللی جامعه های حقوق بش��ر بی وقفه برای آزادی او مبارزه‬ ‫خواهد کرد‪».‬‬

‫‪39‬‬


‫زبان آینه یک ملت‬

‫زبان مادری‪ ،‬ارثیه پدری است‬

‫سمیه ورزنده‬ ‫در مورد زب��ان تعاریف گوناگونی صورت گرفته اس��ت و گفته‬ ‫می‌ش��ود پدیده‌‌ای اجتماعی و منحصر به فردی است که باعث‬ ‫تکامل انس��ان و جامعه می شود‪ .‬زبان گنجینه‌ی معنویت است‬ ‫که انسان با داش��تن آن قادر به ایجاد روابط اجتماعی می‌شود‬ ‫و به نحوی از آن کسب هویت می‌کند‪ .‬به عبارت دیگر هویت‬ ‫فرد در جامعه تا اندازه‌ای مرتبط به زبانی است که آن را آموخته‬ ‫اس��ت‪ .‬بنابراین می‌توان گف��ت گران‌بهاترین میراث تاریخی و‬ ‫فرهنگی انس��ان‌ها زبان مادری آن‌ها است که روند رشد انسان‬ ‫در جامعه توس��ط آن به نس��ل‌های بعد منتقل می‌ش��ود‪ .‬جالب‬ ‫اس��ت که بدانید پژوهش‌گران انگلیس��ی‬ ‫معتقدن��د‪ ،‬باوجود این که ب��ه زبانی که به‬ ‫طور ذاتی در هر یک از انسان‌ها وجود دارد‬ ‫زبان مادری گفته می‌ش��ود اما این زبان از‬ ‫پدر به افراد می رسد‪.‬‬ ‫ت��ا به ح��ال تص��ور کرده‌اید اگر ای��ن ارثیه‬ ‫پدری از جامعه‌ی انس��انی گرفته ش��ود‪ ،‬چه‬ ‫اتفاق��ی پیش می‌آید؟ به طور مس��لم چرخه‬ ‫اجتماع��ی از حرکت باز می‌ایس��تد‪ ،‬تمدن و‬ ‫فرهنگ بش��ری نابود می‌ش��ود و جامعه‌ی‬ ‫انس��انی از هم گسیخته می‌شود و انسان به‬ ‫زندگی ابتدای��ی خود باز می‌گ��ردد‪ .‬به قول‬ ‫زبان ش��ناس معروف‪ ،‬هارکورت «زبان آینه‬ ‫یک ملت است»‪ ،‬یعنی هر ملتی فرهنگ و‬ ‫ساختاری خاص خود را دارا می باشد و تمام‬ ‫این خصوصیات معن��ای خود را در زبان پیدا‬ ‫می کنند‪ .‬کودکی که تازه متولد ش��ده است‬ ‫توسط زبان خود را می شناساند و اولین قدم‬ ‫را در راه شکل گیری هویت و فرهنگ خود‬ ‫بر می دارد‪ ،‬قوانین اجتماعی را یاد می گیرد‪،‬‬ ‫در نهایت به جامعه وارد می ش��ود و با افراد‬ ‫دیگر ارتباط پیدا می کند‪.‬‬ ‫بنابراین‪ ،‬از زبان به عنوان ش��اه کلید ورود به‬ ‫ش��بکه‌‌های ارتباطی و گاهی نیز سرمایه فرهنگی یاد می‌شود که‬ ‫افراد با تس��لط بر آن می‌توانند عالوه بر برقراری روابط اجتماعی‪،‬‬ ‫نوعی هویت ویژه کسب کنند‪ .‬پس هویت فرد چه در سطح قومی‬ ‫و چه در س��طح ملی تا حدود زیادی بس��تگی به زبانی دارد که او‬ ‫ف��را می‌گیرد‪ .‬زبان یک جامعه ابزاری برای به هم پیوس��تن افراد‬ ‫آن جامعه می باش��د و پایه‌ای برای ارزش‌های مشترک آن جامعه‬ ‫است‪ .‬بنابراین‪ ،‬وقتی که از حفظ‪ ،‬تقویت و توسعه‌ی فرهنگ یک‬ ‫جامعه سخن به میان می‌آید‪ ،‬زبان نیز به عنوان یک عامل اساسی‬ ‫مطرح می‌ش��ود‪ ،‬چرا که زبان در حکم رشته‌ای است که فرهنگ‬ ‫گذش��ته و حال را به هم پیوند می‌دهد‪ .‬اهمیت این نکته تا آن‌جا‬ ‫است که استوارت میل نوشته است‪ ،‬اگر استعمار بخواهد جامعه یا‬ ‫ملتی را تحت استعمار قرار دهد به‌تر آن است که به آدرس فرهنگ‬ ‫و زبان آن‌ها مراجعه شود‪ .‬بدین روی‪ ،‬با نام‌گذاری ‪ ۲۱‬فوریه (دوم‬

‫‪40‬‬

‫ت جهانی زبان مادری‬ ‫اسفند) به نام روز جهانی زبان مادری‪ ،‬براهمی ‌‬ ‫تاکید شده است‪.‬‬ ‫ام��روزه در جوام��ع پیش��رفته و متم��دن که ب��ه اهمیت زبان‬ ‫پی‌برده‌ان��د‪ ،‬به‌خاط��ر حفظ و تقوی��ت آن ت�لاش می‌کنند تا‬ ‫از عناصری‌ک��ه موجب تخری��ب و از بین بردن آن می‌ش��ود‪،‬‬ ‫جلوگی��ری‌کنن��د‪ .‬در ایران نیز ب��رای حفظ زبان فارس��ی که‬ ‫از دوره‌ی مش��روطه تاکنون ‪ ،‬زبان رس��می کش��ور بوده‌ است‬ ‫تالش‌هایی صورت گرفته است‪.‬‬ ‫پس از انقالب‌اس�لامی در اصل پانزدهم قانون اساس��ی‪ ،‬حق‬ ‫آموزش زبان مادری اقوام س��اکن در کشور به رسمیت شناخته‬

‫شده‌ است چرا که حفظ گویش‌‌های رایج‪ ،‬عالوه بر حفظ هویت‬ ‫تاریخی و فرهنگی کش��ور‪ ،‬می‌تواند به حفظ زبان فارس��ی به‬ ‫وی��ژه در زمینه‌ی برابرس��ازی واژگان بیگانه کم��ک کند و از‬ ‫گنجینه‌ی ارزشمند واژگان و اصطالحات محلی استفاده‌شود‪.‬‬ ‫از س��وی دیگر اهمیت و تاثیر زب��ان مادری در یادگیری زبان‬ ‫دوم و در نتیج��ه تاثیر آن در کیفیت آموزش��ی غیر قابل انکار‬ ‫اس��ت‪ .‬زبان مادری چون کلیدی اس��ت که گنجینه‌های سایر‬ ‫زبان‌ها را به روی ما باز می‌کند‪ .‬این گفته‌ای اس��ت که همه‌ی‬ ‫دانشمندان برآن هم عقیده هستند‪ ،‬و همیشه گوش‌زد می‌کنند‪:‬‬ ‫برای تس��لط بر زبان خارجی اول چنگ ب��ه دامن زبان مادری‬ ‫باید زد و از آن یاری طلبید‪ .‬چنان‌که گفته‌اند‪:‬‬ ‫آن کو به زبان خویشتن درماند‬ ‫نادان بود ار دوصد زبان می‌داند‬

‫اما متاس��فانه درط��ی قرن اخیر ب��ا وجود این که اس��تفاده از‬ ‫زبان‌ه��ای محلی و قومی در مطبوعات و رس��انه‌های گروهی‬ ‫کشور تشویق می شوند‪ ،‬روند نابودی زبان‌‌ها‌ی محلی ایران به‬ ‫نحو تاسف‌آوری رو به رشد بوده‌ است‪.‬‬ ‫گویش‌ه��ا و زبان‌‌های محلی در معرض نابودی و انقراض قرار‬ ‫دارند چرا که اکثر مردم اقوام مختلف ایران با فرزندان‌ش��ان به‬ ‫زبان فارسی صحبت می‌کنند‪ .‬از طرف دیگر کودکان اقوام غیر‬ ‫فارس در ایران بعد از ورود به مدرسه به یادگیری با زبان فارسی‬ ‫مشغول می‌شوند و زبان مادری خود را که تا ورود به مدرسه در‬ ‫شکل گیری ش��خصیت او نقش به‌سزایی داشته در درجه دوم‬ ‫قرار می‌گیرد و در نتیجه دوری مجبوری‬ ‫ک��ودک از زبان مادری خود‪ ،‬نقش زبان‬ ‫مادری در ش��کل‌گیری هویت فردی او‬ ‫کم رنگ می‌ش��ود‪ .‬بنابراین‪ ،‬در کش��ور‬ ‫هم‌چون ای��ران که دارای تن��وع قومی‬ ‫اس��ت‪ ،‬اگر اقوام غیر ف��ارس از آموزش‬ ‫به زبان مادری خود بهره‌مند ش��وند‪ ،‬هم‬ ‫در امر آموزش موفق می‌ش��وند و هم به‬ ‫طور عمومی بر سطح آموزشی کشور نیز‬ ‫تاثیر می‌گذارند و بر پیش‌رفت آموزش��ی‬ ‫کشور نقش به‌س��زایی ایفا خواهند کرد‪.‬‬ ‫تمام متخصصان آموزش��ی در جهان به‬ ‫این نکته اش��اره می‌کنند ک��ه کودکانی‬ ‫که ب��ه زبان مادری خود تفکر می کنند‪،‬‬ ‫می‌توانند طرز فکر خود را با زبان مادری‬ ‫به‌تر ادا نمایند‪.‬‬ ‫از طرف دیگر‪ ،‬یکس��ان سازی آموزشی‬ ‫درایران بین کودکان فارس و سایر اقوام‬ ‫عاملی ب��رای ضعف آموزش��ی کودکان‬ ‫غیر فارس تبدیل ش��ده اس��ت‪ .‬بنابراین‬ ‫جهت تقوی��ت این پدی��ده تاثیر‌گذار در‬ ‫ایران ش��بکه‌های اس��تانی صدا و سیما‬ ‫یکی از وظایف اصلی‌ش��ان را باید رواج‬ ‫زبان و گویش‌های محلی بدانند‪ ،‬هر چند که متاس��فانه بیش‌تر‬ ‫برنامه‌ها‌یشان را به زبان فارسی ارایه می‌دهند‪ .‬عالوه بر این در‬ ‫کش��ور ما که گویش‌های گوناگون و متنوعی در آن رایج است‪،‬‬ ‫تدریس زبان‌ه��ا و گویش‌های محلی در مدارس و دانش‌گاه‌ها‬ ‫از اهمیت خاصی برخوردار است؛ همان‌طوری که در هر استان‬ ‫جغرافیای آن اس��تان در دبیرستان تدریس می‌شود‪ ،‬اگر درسی‬ ‫در کن��ار زبان فارس��ی با حجم کم در مقطع دبیرس��تان درنظر‬ ‫گرفته ش��ود تا ش��اید از این طریق ضمن معرفی زبان مادری‬ ‫ن نیز جلوگیری ش��ود‪ .‬برگزاری همایش‌ها و مراسم‬ ‫از نابودی آ ‌‬ ‫وی��ژه‌ای با کمک رس��انه‌ی ملی و با دعوت از کارشناس��ان و‬ ‫زبان‌شناس��ان برجس��ته در خصوص اهمیت زب��ان مادری نیز‬ ‫از جمل��ه راه حل های موثر به منظور حفظ این س��رمایه‌های‬ ‫ارزش‌مند انسانی است‪.‬‬


‫زنیتازه در ایران پس از اسالم‬

‫سایه کوثری‬ ‫اس�لام در ایران با خود سنت‌ها و رسوم فراوانی به ارمغان آورد‬ ‫که یکی از آن‌ها رفتار و برخورد با زنان بود که به نظر می‌رسد‬ ‫وض��ع زن در ایران پس از اس�لام با پی��ش از ورود آن تفاوت‬ ‫بسیاری داشته است‪.‬‬ ‫به عنوان مثال برخالف آن‌چه در ایران ساس��انی و پیش از آن‬ ‫وجود داش��ته‪ ،‬در دوره‌های گوناگون تاریخ ایران بعد از اسالم‪،‬‬ ‫هیچ‌گاه زن رس��من در امور سیاس��ی و مملکتی دخالت نداشته‬ ‫است‪ ،‬مگر در مواردی ویژه که شامل چند زن پادشاه یا حاکم یا‬ ‫زنانی که براساس لیاقت و شهامت خاص و دارا بودن هوش و‬ ‫استعداد فوق‌العاده از پوسته خود بیرون آمده و در عرصه جامعه‬ ‫و سیاست قدم نهاده‌اند‪.‬‬ ‫هم‌چنین در دوران استیالی ترکان بر ایران که پیش از هجوم‬ ‫مغول در حدود دو قرن و نیم به طول انجامید‪ ،‬از لحاظ شباهت‬ ‫بیش از حد آداب و رس��وم و سنت‌های قبیله‌ای ترک و مغول‪،‬‬ ‫جابه‌ج��ا به اهمیت و قدرت سیاس��ی زن بر می‌خوریم و همین‬ ‫خود سبب فراهم کردن زمینه‌ای موافق و مساعد در ایران برای‬ ‫او در زمان حکومت‌های بعدی می‌شود‪.‬‬ ‫زمان��ی که مغ��ول به ایران حمل��ه کرد‪ ،‬ح��دود دو قرن و نیم‬ ‫می‌گذشت که قبایل ترک آسیای مرکزی بر ایران مسلط شده‬ ‫و حکومت‌های کم و بیش بزرگ و مهمی تش��کیل داده بودند‪.‬‬ ‫هر چند ک��ه در این دوره‌ها ایرانیان تالش و کوش��ش زیادی‬ ‫انجام دادند که تمدن و فرهنگ‪ ،‬سنن و آداب خود را هم‌چنان‬ ‫دس��ت نخورده و پابرجا نگه‌دارن��د و البته تا حدودی هم موفق‬ ‫ش��دند‪ ،‬که در این میان می‌ت��وان به وضع زن در جامعه ایرانی‬ ‫که بنابر س��نت قبیله‌ای آسیای مرکزی حقوقی باالتر و مقامی‬ ‫واالتر از آن‌چه داشت اشاره کرد‪.‬‬ ‫ترک‌ها هم‌چ��ون مغول‌ها برای زنان اهمی��ت واحترام زیادی‬ ‫قائ��ل و زن و م��رد از حقوق مادی و معنوی مس��اوی برخودار‬ ‫بودند‪ .‬زن��ان در کارهای خانه‪ ،‬گردش چ��رخ اقتصادی‪ ،‬جنگ‬ ‫و هم‌چنین در امور سیاس��ی و مسایل گوناگون هم‌پای مردان‬ ‫مش��غول فعالیت بودن��د‪ .‬هم‌چنین زنان در ای��ن دوره اموال و‬ ‫ثروت‌های خاص خود داش��تند و به مقامات مهم می‌رس��یدند‬ ‫و در موقع لزوم زمام امور قبیله و یا ایل را به دست می‌گرفتند‪.‬‬ ‫به عن��وان مث��ال در دوره غزنویان زنان نقش خ��ود را به‌طور‬ ‫غیر‌مستقیم و در خالل اقدامات سیاسی‪ ،‬مانند مسئله جانشینی‬ ‫سالطین‪ ،‬سیاست نزدیکی با دولت‌های هم‌جوار‪ ،‬عقد معاهدات‬ ‫صلح و نظیر آن ایفا می‌کردند‪.‬‬ ‫در این دوره ازدواج‌های س�لاطین با دختران حاکم رواج داشت‬ ‫که بیش‌تر جنبه سیاس��ی و مادی داش��تند و برای نزدیکی به‬ ‫سلطان و یا تشدید رابطه دوستی با او بوده است‪.‬‬ ‫یک��ی از رایج‌ترین ازدواج‌ها در این دوره ازدواج ش��اه‌زاده زنان‬ ‫غزنوی با حکام خوارزم یا خوارزمشاهیان بوده که معروف‌ترین‬ ‫آنان یکی «حره کالجی» دختر «س��بکتکین» خواهر «سلطان‬ ‫محمود» است که به همسری «ابوالعباس خوارزمشاه» در آمد‪.‬‬ ‫در ای��ن دوره ب��ه زنان��ی برمی‌خوریم که در توطئه‌ها ش��رکت‬ ‫می‌کردن��د و یا برعکس به زنانی که از نظر س��واد‪ ،‬پارس��ایی‪،‬‬

‫خان��ه‌داری و خدمت به دس��ت‌گاه غزنوی��ان معروفیت زیادی‬ ‫داش��تند‪ .‬در این دوره حرم‌س��رای شاهان و ش��اه‌زادگان پر از‬ ‫زنان گوناگون عقدی و غیر‌عقدی بوده که این حرم‌سراها خود‬ ‫دس��ت‌گاهی مس��تقل و مفصل داشته که اش��خاص زیادی در‬ ‫آن مش��غول به کار بودند و به همین دلیل زنانی که نقش‌های‬ ‫سیاسی ایفا کرده باشند در این دوره بسیار نادراند‪.‬‬ ‫در دوره سلجوقی که به تدریج زمینه نفوذ پذیری سنن قبیله‌ای زیاد‬ ‫ش��د و مثل گذشته تظاهر و تعصب مذهبی نداشتند‪ ،‬زنان از پس‬

‫در دوره سلجوقی که به تدریج‬ ‫زمینه نفوذ پذیری سنن قبیله‌ای‬ ‫زیاد شد و مثل گذشته تظاهر و‬ ‫تعصب مذهبی نداشتند‪ ،‬زنان از‬ ‫پس پرده بیرون آمدند و قدرت و‬ ‫مقامی را که در سرزمین‌های موطن‬ ‫خود داشتند‪ ،‬باز یافتند‬ ‫پرده بیرون آمدند و قدرت و مقامی را که در س��رزمین‌های موطن‬ ‫خود داش��تند‪ ،‬باز یافتند‪ .‬در این دوره زنان به سلطنت و حکومت‬ ‫رس��یده و یا زنانی که مس��تقیم یا غیر‌مس��تقیم در کار سلطنت‬ ‫شوهران یا فرزندان خود شریک بودند بسیار فراوان هستند‪.‬‬ ‫قابل ذکر است که منابع ایرانی مسلمان ما با بی‌میلی و خشکی‬ ‫از زن��ان ای��ن دوره یاد کرده‌اند و از ذک��ر وقایع مربوط به آنان‬ ‫خیلی س��ریع گذشته‌اند ولی در میان همین نوشته‌های کوتاه و‬ ‫خشک آثاری فوق‌العاده را می‌توان پیدا کرد‪.‬‬ ‫از زنان معروف این دوره «ترکان خاتون»‪ ،‬همس��ر «ملکشاه»‬ ‫دختر «طمغاج خان»‪ ،‬نوه «ایلک خان» از «آل افراس��یاب» یا‬ ‫«ایلک خانیه» اس��ت که در کار سلطنت شوهر دخالت مستقیم‬

‫داش��ته است و یکی از مهم‌ترین کارهایی که از سوی او انجام‬ ‫ش��ده برکناری «خواجه نظام‌الملک»‪ ،‬وزیر معروف س��لجوقی‬ ‫اس��ت که بر سر مسایل جانشینی با یک‌دیگر اختالف داشته‌اند‬ ‫که گویا تا مدت‌ها این اختالفات حل نش��د و ترکان خاتون در‬ ‫این مبارزه پنهانی پیروز شد‪.‬‬ ‫از زنان دیگر این دوره «پادش��اه خاتون» دختر «قتلغ ترکان»‬ ‫بوده که او نیز بر کرمان فرمان رانده که زنی فوق‌العاده مهم و‬ ‫با اصالت بوده است‪.‬‬ ‫هم‌چنی��ن درباره پادش��اه خاتون در مناب��ع می‌گویند‪ :‬زن عالم‬ ‫عادل��ی بود‪ ،‬دارای نفس��ی با خاصیت‌های مثب��ت که هنرمند‪،‬‬ ‫خط��اط و هم‌چنین ش��اعر بوده و با دانش‌من��دان و اهل فضل‬ ‫زیاد تماس داشته و در عهد این پادشاه شعر رونقی تمام گرفت‪.‬‬ ‫مدارس علم را برپا کرد و به آن رونقی جدید بخشید‪ .‬این چند‬ ‫بیت شعر زیر از این پادشاه خاتون شاعر است‪:‬‬ ‫«من آن زنم که همه کار من نکو کاریست‬ ‫به زیر مقنعه من بسی کله داریست‬ ‫به هر که مقنعه‌ای بخشم از سرم گوید‬ ‫چه جای مقنعه تاج هزار دیناریست»‬ ‫در زمان حکومت س��لجوقی و سپس اتابکان زنان نقش بسیار‬ ‫موثری را در تشکیل و دوام حکومت‌های محلی ایران به عهده‬ ‫داشته‌اند و موفقیت‌هایی در مقابل ایلخانان به دست آورده‌اند‪.‬‬ ‫ام��ا عصر خوارزمش��اهیان دوره مهمی از نظ��ر حکومت زن بر‬ ‫ایران است‪ .‬در نتیجه ازدواج‌ها وسیله نزدیکی حکام و سالطین‬ ‫به یک‌دیگر می‌شدند‪.‬‬ ‫از اولین زن مش��هور خاندان ترکان خاتون همس��ر سلطان ایل‬ ‫ارس�لان اس��ت که یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین زنان دوره‬ ‫خوارزمش��اهی به حس��اب می‌آی��د‪ .‬وی در زمان ش��وهر مورد‬ ‫مشورت او و بنا بر سنت ترکان در کار مملکت نظارت مستقیم‬ ‫داشت‪ .‬وقتی شوهرش فوت شد او خود به تنهایی زمام امور به‬ ‫دست گرفت و در جنگ‌های بسیار هم شرکت کرد‪.‬‬ ‫«ترکان خاتون» که در دوره فرمان‌روایی سلطان محمد رسمن‬ ‫حکومت خوارزمی را برعهده داش��ت در اداره مملکت هم پایه‬ ‫پس��رش بود و در سراس��ر قلمرو خوازمش��اهی هنگامی که از‬ ‫جانب وی و سلطان دو فرمان جداگانه و مختلف در یک قضیه‬ ‫می‌رس��ید تنها تاریخ فرمان را نگاه می‌کردند‪ ،‬هر کدام تاریخی‬ ‫موخر داشت آن فرمان را به کار می‌بستند‪.‬‬ ‫ترکان خاتون وزیر مخصوص داشت و هفت تن از دانش‌مندان‬ ‫مشهور در دیوان انشای او به کار مشغول بودند‪.‬‬ ‫می‌گویند ترکان خاتون زنی س��تم‌کار و س��نگ‌دل بود و سبب‬ ‫ناب��ودی بس��یاری از خاندان‌های کهن و اصیل ایرانی ش��د‪ .‬او‬ ‫زنی عیاش و خوش‌گذران بود و پیوس��ته درخفا مجالس انس و‬ ‫طرب برپا می‌کرد‪.‬‬ ‫و س��رانجام با حمل��ه مغول‌ها به ایران توس��ط «چنگیز خان»‬ ‫دستگیر شد و تا زمانی که «سلطان جالل‌الدین» در قید حیات‬ ‫بود از اخبار ترکان خاتون خبری به دس��ت می‌آمد ولی پس از‬ ‫مرگ وی دیگر از سرنوش��ت ای��ن خاتون در ایران اطالعی به‬ ‫دست نیامد‪.‬‬

‫‪41‬‬


‫کتاب‌خانه‌ی کوچک من‪« -‬ناکجا»‪ ،‬ناشر کتاب‌های فارسی‬

‫گریز از جاگیرشدن‬

‫نهال نوریان‬ ‫«ناکجا»‪ ،‬ناشر کتاب‌های فارسی در کشور فرانسه است که با رعایت‬ ‫قوانین کنوانس��یون بین‌المللی کپی‌رایت به انتشار کتاب می‌پردازد‪.‬‬ ‫مخاطب «ناکجا» در هر نقطه‌ی دنیا که باش��د می‌تواند از امکانات‬ ‫این وب‌سایت استفاده کند‪« .‬ناکجا» خود را به اصل بنیادین آزادی‬ ‫انتش��ارات وفادار می‌داند و در این راس��تا پذی��رای هیچ محدودیت‬ ‫ویژه‌ای نیس��ت‪ .‬یگانه معیار ما در انتخاب آثار‪ ،‬کیفیت آن‌هاس��ت‬ ‫و ب��ا هیچ‌‌ک��دام از معیارهای کاذبی که ممکن اس��ت در هر جای‬ ‫دیگر مرس��وم باشند سازگار نخواهیم بود‪ .‬شهرت و سابقه‌ی کاری‬ ‫پدیدآورن��دگان‪ ،‬نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب و انتش��ار کتاب‌‌ها‬ ‫ندارد؛ انتشار آثار باکیفیت مولفان و مترجمان جوان و کم‌تر شناخته‬ ‫شده‪ ،‬یکی از اهداف مهم نشر «ناکجا» به شمار می‌آید‪».‬‬ ‫مدت زمان زیادی از پیوس��تن «ناکجا» به ش��مار ناشران اینترنتی‬ ‫نمی‌گذرد‪ ،‬ولی این نش��ر توانسته است اقبال قابل توجهی در میان‬ ‫اهل کتاب بیابد هرچند هنوز راه زیادی دارد تا ساختار خود را بیابد و‬ ‫نام خود را در میان حرفه‌ای‌ها تثبیت کند‪ .‬پای‌گاه اینترنتی این نشر‬ ‫از بخش‌های متنوعی تشکیل شده که یکی از بخش‌های مهم آن‪،‬‬ ‫پرونده‌‌هایی اس��ت که برای نویسندگان مختلف ترتیب داده است‪.‬‬ ‫ای��ن پرونده‌ها مجموعه‌ای از مقاالت‪ ،‬یادداش��ت‌ها‪ ،‬گفت‌وگوها و‬ ‫ویدئوها را دربر می‌گیرند که در رابطه با نویسنده‌ی مورد نظر تهیه‬ ‫می‌شوند و ب ‌ه هم‌راه مجموعه‌ی آثار آن نویسنده‪ ،‬در اختیار مخاطبان‬ ‫قرار می‌گیرند‪ .‬امکان جس��ت‌وجو و پی‌گیری در این وب‌س��ایت به‬

‫نح��و مطلوبی در اختیار مخاطب قرار گرفته اس��ت‪ ،‬به‌طوری که با‬ ‫جس��ت‌وجوی نام نویس��نده یا عنوان کتاب در وب‌سایت ناکجا‪ ،‬به‬ ‫صفح��ه‌ی ویژه‌ی کتاب مورد نظرتان هدایت خواهید ش��د‪ .‬در این‬ ‫صفحه‪ ،‬خالصه‌‌ی کتاب به اضافه‌ی جمله‌های برگزیده‌ی آن‪ ،‬برای‬ ‫آشنایی بیش‌تر با فضای کلی اثر‪ ،‬موجود است‪ .‬هم‌چنین می‌توان با‬ ‫انتخاب گزینه‌های دیگر در این صفحه‪ ،‬اطالعات بیش‌تری از قبیل‬ ‫زندگی‌نامه‌ی نویسنده و نقدها و یادداشت‌های مرتبط با کتاب را پیدا‬ ‫کرد‪ .‬ادعای ناکجا بر این است که تالش می‌کند تا کتاب‌های خود‬ ‫را ب��ا رعایت تمام معیارهای کیفی یک کتاب الکترونیک تهیه کند‬ ‫و به دست مخاطب برس��اند‪ .‬این نشر‪ ،‬تصریح می‌کند که هدفش‬ ‫معرفی کتاب‌ه��ای با‌کیفیت به‌جای فایل‌های اسکن‌ش��ده‌ی غیر‬ ‫استانداردی است که اغلب موجب دل‌زدگی و عدم رغبت خوانندگان‬ ‫به ادامه‌ی مطالعه‌ی کتاب می‌شوند‪« .‬ناکجا» محصوالت خود را در‬ ‫سه شکل متفاوت عرضه می‌کند‪ :‬نخست‪ ،‬کتاب الکترونیک که این‬ ‫کتاب‌ها با فرمت‌های ‪ pdf‬و ‪ ePub‬عرضه می‌ش��وند و برخی از‬ ‫آن‌ها مجهز به قفل ‪ DRM‬هستند‪ .‬دوم کتاب گویا تحت عنوان‬ ‫«خوان��دن در تاریک��ی» که به‌صورت کتاب صوتی در دس��ت‌رس‬ ‫مخاطبان قرار می‌گیرد و س��وم کتاب چاپی برای مخاطبانی که در‬ ‫خارج از ایران اقامت دارند‪ ،‬در صورت س��فارش‪ ،‬از طریق سیس��تم‬ ‫پستی بس��ته‌ی درخواستی فرستاده می‌ش��ود‪ .‬وب‌سایت این نشر‬ ‫الکترونیکی چشم‌نواز و کاربردی است‪ ،‬به‌گونه‌ای که برای هرکدام‬ ‫از خواس��ته‌های بازدیدکننده تمهیدی اندیشیده ش��ده است‪ .‬برای‬

‫گردونه مهر‬

‫نمادشناسی شراب‬ ‫پیمان عابدی‬ ‫به طور کلی شراب از یک سو به خاطر رنگش و از سوی دیگر به‬ ‫دلیل ویژگی‌اش به عنوان عصاره‌ی یک گیاه‪ ،‬همواره در ارتباط با‬ ‫خون بوده است‪ .‬از این رو شراب در سنت‌هایی با خاست‌گاه سامی‬ ‫اغلب به عنوان مش��روب زندگی و جاودانگی به شمار آمده است‪.‬‬ ‫د‌ر ضمن‪ ،‬شراب به سبب مستی که ایجاد می‌کند‪ ،‬نماد معرفت و‬ ‫دس��ت یافتن به رمز و راز الهی است‪ .‬در آیین دائو‪ ،‬فضیلت شراب‬ ‫و نیروی مس��تی جدا از یک‌دیگر نیستند‪ .‬در یونان باستان‪ ،‬شراب‬ ‫جانشین خون «دیونیسوس» بود و نشانه‌ی مشروب جاودانگی‪ .‬به‬ ‫وس��یله‌ی شراب بود که دیونیس��وس معتقدان خود را مست کرد؛‬ ‫شراب‪ ،‬این خون انگور هر نوبت بر روح اثراتی از هیجان یا خوف‬ ‫اعمال می‌کند و به عنوان نماد یک عنصر الهی برداش��ت می‌شود‬ ‫و نویسندگان یونان باستان وجود آن را در شکوفایی زندگی نباتی‬ ‫اذع��ان دارند‪ .‬همین کاربرد را در آیین دائ��و بازمی‌یابیم که آن را‬ ‫وس��یله‌ی آماده س��ازی برای مناسک و مراس��م خاص به شمار‬ ‫می‌آورند‪ .‬در انجمن‌های س��ری چین‪ ،‬در هنگام برگزاری مراسم‬ ‫خاص‪ ،‬ش��راب برنج با خون آغشته می‌شد و نیاز این مراسم بود و‬ ‫نوش��یدن آن باعث می‌شد که به سن ‪ 199‬سال برسند‪« .‬کلمنس‬

‫‪42‬‬

‫اسکندرانی» می‌گوید شراب و نان‪ ،‬زندگی شهودی و معنویت است‬ ‫و قابل قیاس با زندگی عملی و شریعت‪ .‬در تصوف‪ ،‬شراب معرفت‬ ‫به حق اس��ت‪« .‬ابن عربی» می‌گوید‪ ،‬ش��راب نماد علم به مراحل‬ ‫معنوی است‪ .‬در س��نت توراتی‪ ،‬شراب قبل از هرچیز نماد شادی‬ ‫و خوش‌دلی اس��ت و به طورکلی نماد برکتی اس��ت که خداوند بر‬ ‫آدمیان هدیه کرد‪ .‬از آن‌جا که ش��راب در مذاهب س��امی مشروب‬ ‫خدایان به حساب می‌آمد‪ ،‬قابل درک است که چرا بنی‌اسراییل برای‬ ‫آن ارزشی مقدس قایل بود و در مناسک‪ ،‬شراب را هدیه‌ی ریختنی‬ ‫به شمار می‌آورد‪ .‬شراب مستی‌آور اما هم‌چنین نماد ضاللت است‬ ‫و خداوند آن را چون شمشیری بر انسان‌ها و امت‌های بی‌ایمان و‬ ‫نافرمان فرود می‌آورد تا آن‌ها را تنبیه کند و گاه حتا شراب نشانه‌ی‬ ‫خشم و غضب خداوند قلمداد شده است‪ .‬در «انجیل یوحنا»‪ ،‬شراب‬ ‫با مفهومی نمادین این‌چنین به کار رفته است‪ « :‬و در روز سی‌ام در‬ ‫قانای جلیل عروسی بود…‪ .‬و عیسا و شاگردانش را نیز به عروسی‬ ‫دعوت کردند‪ .‬و چون ش��راب تمام شد مادر عیسا بدو گفت شراب‬ ‫ندارند…‪ .‬عیسا بدیشان گفت قدح‌ها را از آب پر کنید…‪ .‬و چون‬ ‫رییس مجلس آن آب را که ش��راب گردیده بود بچشید و ندانست‬ ‫که از کجا است…» نمادگرایی شراب در اسالم به گونه‌ای است‬

‫نمونه یکی از پیوندهای این پای‌گاه‪« ،‬پرسش‌های متداول» است‬ ‫که با فرض ناآگاهی مخاطب در مورد کتاب الکترونیک‪ ،‬مجموعه‬ ‫پرسش‌هایی طرح شده و پاسخ آن‌ها هم در پی آمده است‪ .‬هم‌چنین‬ ‫در قس��مت س��مت چپ و باالی صفحه پیوندی به نام «پرس��ه»‬ ‫وجود دارد که نام برنامه‌ای از ناکجا‌س��ت که هر جمعه از تلویزیون‬ ‫فارسی‌زبان «من و تو» پخش می‌شود و می‌توان در همین پیوند هم‬ ‫بیینده‌ی آن بود‪ .‬تولد هر یک از نشرهای الکترونیک فارسی‌زبان و‬ ‫نزدیک شدن آن‌ها به استانداردهای این گونه‌ی نشر کتاب‪ ،‬این امید‬ ‫را زنده می‌دارد که نش��ر کتاب‌های فارسی بتواند راه برون‌رفت خود‬ ‫را بیابد و به‌ویژه ادبیات از شمایل تشریفاتی خود خروج کند تا بتوان‬ ‫میان فارس��ی‌زبانان پراکنده در جهان به‌منظور رشد ادب فارسی و‬ ‫رهایی از محدودیت‌های کنونی‪ ،‬نزدیکی برقرار کرد‪.‬‬

‫که گاه آن‌را به لذت‌جویی کافرانه تعبیر می‌کنند و گاه آن را نشانه‌ی‬ ‫مس��تی عارفانه می‌دانند‪ .‬در واقع تحریم مادی ش��راب در اسالم‪،‬‬ ‫قدرت و مفهوم نمادین آن‌را تشدید کرده است‪« .‬بایزید بسطامی»‪،‬‬ ‫عارف بزرگ ایرانی می‌گوید‪ « :‬هم ش��رابم‪ ،‬هم شراب‌خوار و هم‬ ‫ساقی‪ ،‬که در عالم وحدت همه یک تن‌اند»‪« .‬الهیجی» در شرح‬ ‫«گلشن راز» «محمد شبستری» می‌نویسد‪« :‬شراب عبارت از ذوق‬ ‫و وجدان و حالی است که از جلوه‌ی محبوب حقیقی‪ ،‬ناگاه بر دل‬ ‫سالک عاشق روی می‌نماید و سالک را مست و بی‌خود می‌سازد‪».‬‬ ‫«موالنا» نیز از «می»(شراب) اشاره بر غلبات عشق دارد‪« :‬زان می‬ ‫خورم که روح پیمانه‌ی اوس��ت‪ ،‬زان مست شوم که عقل دیوانه‌ی‬ ‫اوس��ت‪ ».‬این بیت اش��اره به ازلیت روح دارد که با این مفهوم در‬ ‫اغلب اشعار او دیده می‌شود‪ ،‬و هم‌چنین نمادشناسی ساقی در این‬ ‫گونه اشعار‪ ،‬خداوند رحمان یا استاد معنوی و غیره است و باالخره‬ ‫نمادشناس��ی می‌کده‪ ،‬محل اجتماع یاران و هم‌دالن است‪ ،‬یعنی‬ ‫محل تجمع کس��انی ک��ه بر رمز و راز الهی وق��وف یافته‌اند و به‬ ‫اصطالح عرفانی «خانقاه» نامیده می‌شود‪ .‬البته نمادشناسی می و‬ ‫ساقی و می‌خانه گاهی بر لذت‌های مادی و دنیوی داللت می‌کند‪،‬‬ ‫چنان‌که در رباعیات «خیام» دیده می‌شود‪ .‬شراب در رویا‪ ،‬به عنوان‬ ‫یک عامل روانی ارزش‌های برتر جلوه می‌کند‪ .‬خواب شراب دیدن‬ ‫در ارتباط با یک زندگی درونی مثبت اس��ت و باری فرهنگی دارد‪.‬‬ ‫روح‪ ،‬معجزه‌ی ش��راب را به عنوان یک معجزه‌ی الهی در زندگی‬ ‫مورد آزمایش قرار می‌دهد‪ :‬شراب چیزی زمینی و گیاهی است که‬ ‫روحی آزاد از تمام قیود و وابستگی‌ها دارد‪.‬‬


‫انقالبدیجیتالی‪،‬درهای‬ ‫جدیدی را به روی زنان باز کرد‬

‫سمیه ورزند‬ ‫امروزه با موفقیت روز افزون کش��ورهای توسعه یافته در مناسبات‬ ‫بی��ن المللی‪ ،‬رس��یدن به توس��عه یافتگی به ب��زرگ ترین هدف‬ ‫کشورهای در حال توسعه تبدیل شده است‪ .‬به طور مسلم یکی از‬ ‫راه های بسیار مهم برای رسیدن به این منظور استفاده از حداکثر‬ ‫نیروی کار انس��انی است و تمامی کش��ورهای توسعه یافته برای‬ ‫نزدیک شدن به این هدف از نیروی کار نهایت استفاده را می کنند‪.‬‬ ‫با توجه به این که نیمی از جمعیت جهان‪ ،‬زنان هس��تند بنابراین‬ ‫زنان هم مانند مردان در فرایند توسعه نقش دارند و به طور کامل‬ ‫از نتایج آن استفاده می کنند‪ .‬بنابراین با وارد کردن مسئله جمعیت‬ ‫در فرایند توسعه‪ ،‬جایگاه و نقش زنان در اصول مختلفی چون رفاه‪،‬‬ ‫برابری‪ ،‬فقرزدایی‪ ،‬کارایی و توانمندسازی زنان و همین طور تقسیم‬ ‫نقش ها‪ ،‬انتظارات جامعه از زنان و مردان و ساختارهای جنسیتی‬ ‫م��ورد توجه قرار می گیرد‪ .‬از طرفی از آنج��ا که زنان ‪ 50‬درصد‬ ‫مصرف کنندگان تولیدات‪ ،‬خدمات و نیز نیروی کار فن آوری های‬ ‫اطالعات و ارتباطات را تشکیل می دهند بنا بر این می توانند ایده‬ ‫های مفیدی برای تولید محصوالت جدید‪ ،‬خدمات و سبک های‬ ‫مدیریتی نوین ارایه کنند‪ .‬مشارکت و حضور زنان از یک سو باعث‬ ‫تغییر نگرش های منفی درباره حضور زن در عرصه اجتماع ش��ده‬ ‫و از س��وی دیگر همین تغییر نگرش‪ ،‬حضور زنان در عرصه ها را‬ ‫افزایش می دهد‪ .‬ایران نیز از این قاعده جدا نیس��ت در سال های‬ ‫اخیر در ایران زنان پیش��تاز توسعه بوده اند و اگر چه هنوز مقاومت‬ ‫هایی در این رابطه وجود دارد اما هیچ کس نتوانسته حرکت روبه‬ ‫جلوی زنان توس��عه خواه ایرانی را متوق��ف کند‪ .‬گرفتن بیش از‬ ‫ش��صت درصد کرسی های دانش��گاهی ایران از سوی زنان نوید‬ ‫دهنده عزم زنان برای مشارکت در سازندگی کشور است‪ .‬اما آنچه‬ ‫اهمیت دارد آن است که مهمترین عامل برای ارتقای جایگاه زنان‬ ‫در فرایند توسعه طی تاریخ معاصر ما چه بوده است؟‬ ‫فن آوری‌های اطالعاتی عامل ارتقای جایگاه زنان‬ ‫در روزگاری ک��ه ما زندگی می کنیم تقریبا روزی نیس��ت که از‬ ‫ارتباطات و جهانی ش��دن صحبت نشود و شاهد قدرت و قابلیت‬ ‫و درجه نفوذ آن در توس��عه و پیش��رفت جوامع نباشیم‪ .‬بی تردید‬ ‫فن آوری ه��ای اطالعات و ارتباطات‬ ‫اش��کال جدیدی از ارتباطات را بوجود‬ ‫آورده اس��ت ک��ه در آن زن��ان قادرند‬ ‫فرصت های نوینی را برای فعالیتهای‬ ‫مطالعات��ی‪ ،‬پژوهش��ی‪ ،‬اقتص��ادی‪،‬‬ ‫اجتماعی و گاه فردی ایجاد کنند بر این‬ ‫اساس بی ربط نخواهد بود اگر بگوییم‬ ‫فن آوری ه��ای اطالعاتی مهمترین‬ ‫عامل ب��رای ارتقای جای��گاه زنان در‬ ‫فرایند توسعه طی تاریخ معاصر ما بوده‬ ‫اس��ت‪ .‬در سال ها پیش نقش زنان در‬ ‫مجامع علمی و تحقیقاتی بس��یار کم‬ ‫رنگ بوده و به طور معمول فضا برای‬

‫حضور این افراد در فعالیت های مطالعاتی و پژوهشی وجود نداشت‬ ‫که مه��م ترین دالیل آن نیز تفاوت می��ان فرهنگ ها و تعریف‬ ‫های سنتی از زن و مرد به عنوان دو جنس متفاوت محسوب می‬ ‫ش��د‪ .‬در آن زمان زنان به طور معمول از داش��تن تحصیالت باال‬ ‫محروم می ش��دند‪ ،‬قانون آن ها را برای فعالیت در اماکن عمومی‬ ‫محدود می کرد و امکان حضور در واحدهای تحقیقاتی برای آن ها‬ ‫وجود نداشت‪ .‬اما طی ‪ 100‬سال‬ ‫گذشته با گسترش شبکه های‬ ‫ارتباط��ی این محدودیت ها کم‬ ‫کم از بین رفت و درهای جدید‬ ‫به روی زنان باز ش��د تا نش��ان‬ ‫دهند که چقدر می توانند در به‬ ‫حرکت درآوردن چرخ های علم‬ ‫و فناوری مفید واقع شوند‪.‬‬ ‫دکتر مهناز امیرپور‪ ،‬استاد جامعه‬ ‫شناسی دانشگاه آزاد می گوید‪:‬‬ ‫ایجاد و گس��ترش شبکه های‬ ‫ارتباط��ی این ام��کان را فراهم‬ ‫آورده اس��ت تا زن��ان فراتر از محدودیت ه��ای زبانی‪ ،‬فرهنگی و‬ ‫جنس��یتی برای زندگی و کار در اجتماعات محلی و جهانی نقش‬ ‫موثری در خنثی س��ازی شکاف دیجیتالی جنس��یتی ایفا کند‪ .‬با‬ ‫در نظر گرفتن این مباحث ف��ن آوری های اطالعات و ارتباطات‬ ‫می توانند به عنوان ابزاری برای بهبود ش��رایط برابری جنسیتی‬ ‫و افزایش توانمندی های اجتماعی‪ ،‬سیاس��ی و اقتصادی زنان به‬ ‫خدمت گرفته ش��وند‪ .‬وی در ادامه می گوید‪«:‬هم اکنون افزایش‬ ‫توانایی موثر زنان در بهره گیری از فناوریهای اطالعاتی ارتباطی‬ ‫ثابت ش��ده اس��ت و اگر چه در این زمینه فرصت کافی برای رشد‬ ‫و تعالی به زنان داده نش��ده اما امروزه دیده می ش��ود که این قشر‬ ‫از افراد توانسته اند حضوری پررنگ تر در تمامی عرصه های فن‬ ‫آوری داشته باش��ند‪ .‬امروزه شاهد حضور فعال زنان کشورمان در‬ ‫رشته های علمی هستیم و این طور که آمار نشان می دهد‪ ،‬طی‬ ‫‪ 10‬سال گذشته میزان حضور زنان در علم و فناوری تا ‪ 70‬درصد‬ ‫افزایش یافته اس��ت‪ .‬در حال حاضر بس��یارند زنانی که با استفاده‬ ‫از فن آوری های ارتباطی و اطالعاتی‬ ‫در عرصه فعالیت های اجتماعی خوش‬ ‫درخش��یده اند و در ح��وزه کاری خود‬ ‫تاثیرگذار بوده اند‪».‬‬ ‫این جامعه ش��ناس با تاکید بر اهمیت‬ ‫دس��تیابی به فن آوری های جدید در‬ ‫توان مند ساختن نقش زنان در توسعه‪،‬‬ ‫ادامه می دهد‪ :‬فن آوری ها اطالعات و‬ ‫ارتباطات تهدیداتی را برای زنان بویژه‬ ‫در کشورهای در حال توسعه دربر دارد‬ ‫ک��ه آن را هم نمی توان نادیده گرفت‪.‬‬ ‫وی یکی از تهدیدات را ش��غل هایی با‬ ‫شرایط دشوار و دستمزد پایین دانست‬

‫که همواره با شکل گیری و ورود تکنولوژی های جدید به جوامع‬ ‫به وقوع پیوسته اس��ت چراکه نفوذ تکنولوژی های نوین‪ ،‬همواره‬ ‫قش��ر در حاش��یه مانده جامعه را به عنوان نیروی کار ارزان مورد‬ ‫استفاده قرار می دهد‪ .‬دکتر امیرپور ادامه می دهد‪ «:‬در کشورهای‬ ‫در حال توس��عه که میزان استفاده کنندگان زن از فن آوری های‬ ‫نوی��ن اطالعات و ارتباطات مح��دود به گروه کوچکی از نخبگان‬ ‫است‪ ،‬تعداد زنانی که به عنوان تولید کنندگان محتویات اینترنت‪،‬‬ ‫برنامه نویس‪ ،‬طراح‪ ،‬مخترع و تعمیرکاران رایانه فعالیت می کنند‬ ‫بسیار کم است و زنان بیش��تر به عنوان کاربران نهایی فن آوری‬ ‫اطالعات مطرح هستند‪ .‬بنابراین مشاغلی را بر می گیزنند که نیاز‬ ‫به مهارت پایین تری دارند‪ ».‬به هر حال آنچه که غیر قابل انکار‬ ‫است این که فن آوری ها نیز مانند تمام پدیده های اجتماعی دارا‬ ‫ی معایب و محاسنی هستند و با این وجود ضرورت و الزام دستیابی‬ ‫به آن ها به اثبات رسیده است‬ ‫چراکه جهان به س��وی جامعه‬ ‫اطالعاتی در حرکت است و اگر‬ ‫چه خطرهایی برای پیوستن به‬ ‫جامعه اطالعاتی جهانی وجود‬ ‫دارد‪ ،‬در عین حال بزرگ ترین‬ ‫این خطرها‪ ،‬عدم پیوس��تن به‬ ‫این جامعه است‪.‬‬ ‫هم��ان ط��ور که گفته ش��د ‪،‬‬ ‫انق�لاب دیجیتال��ی و فناوری‬ ‫ه��ای ارتباطی‪ ،‬فرصت��ی تازه‬ ‫ب��رای ب��روز تاریخ��ی نقش‬ ‫زنان در فرایند توس��عه پدید آورده اس��ت‪ .‬رویکردی که با دیدگاه‬ ‫توانمندسازی زنان از طریق فناوری های نوین ارتباطی و اطالعاتی‬ ‫به این موضوع می نگرد‪ ،‬رویکرد مثبتی است که تالش می کند‬ ‫موانعی که بر س��ر راه دس��تیابی زنان به فن آوری ها وجود دارد را‬ ‫ب��ر دارد و به آن ها امکان توانمندی های��ی در زمینه اقتصادی و‬ ‫سیاسی بدهد ‪ .‬هر چند این دیدگاه مخالفانی نیز دارد که معتقدند در‬ ‫شرایطی که نیازهای اساسی تر زنان در جوامع برطرف نشود نیازی‬ ‫به تالش برای دستیابی آن ها به فن آوری های نوین وجود ندارد‪.‬‬ ‫از جمله این افراد بیل گیتز‪ ،‬رئیس ش��رکت مایکروسافت است او‬ ‫معتقد است تا زمانی که نیازهای اولیه زنان برطرف نشده چگونه‬ ‫می توان به نیازهایی در سطوح باالتر اندیشید؟‬ ‫پاسخی که هافکین به این دیدگاه ها می دهد این است که در این‬ ‫راستا باید از نیازهای واقعی زنان شروع کرد و نه از فن آوری‪ ،‬از بین‬ ‫این نیازها‪ ،‬نیاز به اطالعات مناسب‪ ،‬است که زمینه های بهبود و‬ ‫دسترسی آن ها به خدمات و دستگاه های دولتی و پیگیری فعالیت‬ ‫های اقتصادی خود را‪ ،‬فراهم می کند‪.‬‬ ‫بنابراین تدوین و توسعه‪ ،‬سیاست های پایدار ملی با محوریت زنان‬ ‫و طراحی برنامه های موثر و منسجم حمایتی‪ ،‬آموزشی و فرهنگی‪،‬‬ ‫تخصی��ص امتی��ازات و ظرفیت های ویژه دانش��گاهی ‪ ،‬آموزش‬ ‫الکترونیک از راه دور‪ ،‬کاهش هزینه های آموزش��ی‪ ،‬الگوسازی از‬ ‫نقش های مثبت و موفق زنان‪ ،‬سیاس��ت های مشوق دختران در‬ ‫مدارس و دانش��گاه ها‪ ،‬اصالح و بهبود س��اختار وسازمان مشاغل‬ ‫‪ ICT‬به همراه تغییر فرهنگ ش��غلی و سیس��تم های ارزشی و‬ ‫سیس��تم های ارزشی در راستای افزایش اشتغال زنان و توازن کار‬ ‫با زندگی‪ ،‬پش��تیبانی زنان با ابت��کارات ‪ on-line‬و بهره گیری‬ ‫از ‪ Home Teleworking‬از جمل��ه راه کاره��ای افزای��ش‬ ‫مشارکت و اشتغال زنان است‪.‬‬

‫‪43‬‬


‫سیاست بریتانیا در اوایل دوران قاجار‬ ‫پیمان عابدی‬ ‫گویا نخستین بار در زمان «گیخاتو» ایل‌خان مغول هیاتی رسمی‬ ‫از س��وی پادشاه انگلس��تان «ادوارد هفتم» به دربار ایران وارد شد‬ ‫تا زمینه اتحاد مغوالن و مسیحیان را علیه ممالک مسلمان مصر‬ ‫فراه��م کند‪ .‬بار دیگر در دوران صفویه مردانی از انگلس��تان نظیر‬ ‫«آنتونی جنکینس��ون» و «برادران شرلی» به ایران پای گذاشتند‬ ‫تا زمینه‌س��از برقراری مجدد مناسبات ش��وند ولی سیاست «شاه‬ ‫عباس ب��زرگ» و تالش درب��ار لندن نتیجه‌ای ن��داد و محدوده‬ ‫روابط به مناس��بات بازرگانی موقت منحصر شد‪ ،‬در دوره افشاریه‬ ‫تالش «نادرش��اه» برای ایجاد نیروی دریایی و خرید کش��تی از‬ ‫کمپانی «هند شرقی» نتوانس��ت در گسترش مناسبات دو طرف‬ ‫تغییری ایجاد کن��د و در عصر زندیه با وجود امتیازات فراوانی که‬ ‫«کریم‌خان» به تجار انگلیس��ی داد اما بر س��ر محاصره خارک و‬ ‫مداخالت انگلیس در خلیج فارس بین ایران و انگلستان اختالف‬ ‫و دوری اتف��اق افتاد‪ .‬در آغاز س��ده نوزدهم می�لادی دولت ایران‬ ‫ناخواس��ته پا به عرصه‌ی سیاس��ت بین‌الملل نهاد و با دولت‌های‬ ‫بزرگ اروپا (بریتانیا‪ ،‬فرانس��ه و روس��یه) روابط منظم دیپلماتیک‬ ‫برقرار کرد و نخس��تین پیمان‌ها میان طرفین بس��ته ش��د‪ .‬اما به‬ ‫علت ناآگاهی درباریان قاجار از رموز سیاس��ت بین‌الملل‪ ،‬نه‌تنها از‬ ‫برقراری روابط و پیمان‌های اتحاد سودی حاصل نشد‪ ،‬بل‌که ایران‬ ‫وجه‌المصالحه قدرت‌های اروپایی قرار گرفت‪ .‬دولت ایران در حدود‬ ‫سال ‪1800‬میالدی بدون آن‌که آمادگی آن را داشته باشد ب ‏ه میدان‬ ‫سیاس��ت بین‌الملل کشیده شد‪« .‬ناپلئون بناپارت» که ابزار و توان‬ ‫لشکرکش��ی به جزیره بریتانیا را نداشت‪ ،‬تصمیم گرفت که ضربه‬ ‫قطعی را در متصرفات و مستعمرات انگلیس‪ ،‬به ویژ‏ه هندوستان‪،‬‬ ‫به آن دولت وارد سازد‪.‬‬ ‫ب��ا به خطر افتادن س��لطه بریتانیا بر هند از جانب فرانس��ه‪ ،‬ایران‬ ‫همسایه غربی هندوستان از دیدگاه مسئوالن کمپانی هند شرقی‬ ‫در لندن و کلکته اهمیت تازه‏ای یافت‪ ،‬زیرا تا اوایل س��ده نوزدهم‬ ‫منافع کمپانی هند شرقی در ایران فقط تجارتی بود و اهمیت ایران‬ ‫ی ناچیز بود‪ .‬اما با به خطر افتادن سلطه بریتانیا بر‬ ‫از لحاظ سیاس�� ‏‬ ‫هند‪ ،‬دولت بریتانیا و کمپانی هند ش��رقی ب ‏ه گون��ه‏ای روزافزون‬ ‫در ام��ور ایران درگیر ش��دند و از آن پس«با آن‌که بریتانیا هیچ‏گاه‬ ‫فرصت‌ه��ا و امکانات تجاری را در ایران از نظر دور نمی‏داش��ت‪،‬‬

‫ی از تمایل به حفظ‬ ‫منافع بریتانیا در ایران در درجه نخس��ت ناش�� ‏‬ ‫استقالل و تمامیت ارضی ایران به عنوان عاملی حیاتی در دفاع از‬ ‫مستعمره بزرگ بریتانیا(هندوستان)بود‪ ».‬سیاستی که بریتانیا برای‬ ‫حفظ عالیقش در هند‪ ،‬در ایران پیش گرفت با شرایط زمانی تغییر‬ ‫می‌کرد اما هدف در همه موارد یکی بود‪ .‬یعنی سیاست بریتانیا به‬ ‫ط��ور کلی تقویت دولت ایران ب��ود و از اصالحات داخلی حمایت‬ ‫می‌کرد چرا که امیدوار بود همین مس��اله موجبات حفظ استقالل‬ ‫ایران را فراهم سازد‪.‬‬ ‫به این ترتیب‪ ،‬انگلیسی‌ها بسیار مشتاق برقراری روابط و عقد اتحاد‬ ‫با ش��ا‏ه ایران بودند و نخس��تین پیمان‌ها میان دولت‌های ایران و‬ ‫انگلیس و فرانسه و روسیه بسته شد و روابط منظم دیپلماتیک(به‬ ‫مفه��وم واقعی و حقوقی این کلمه)بین ای��ران و دولت‌های مزبور‬ ‫ایجاد ش��د‪ .‬متاسفانه دربار «فتح‌علی‌ش��اه» به هیچ وجه آمادگی‬ ‫رویارویی با این وضع جدید را نداش��ت‪ .‬اگر فتح‌علی‌شاه به اوضاع‬ ‫سیاس��ت جهانی و سیاست بین‌الملل آشنا بود‪ ،‬یا دست‏کم وزیران‬ ‫آگاهی در خدمت او بودند‪ ،‬ش��اید دولت ایران می‏توانست از رقابت‬ ‫ن دولت‌های مقتدر اروپایی وجود داشت بهره‏برداری‬ ‫شدیدی که بی ‏‬ ‫ی ایرانی‪ ،‬دولت‌های‬ ‫کن��د‪ .‬ولی به علت ناآگاهی و طمع مقام‌ه��ا ‏‬ ‫س و فرانس��ه برای نمونه در جنگ‌های قفق��از به راحتی از‬ ‫انگلی ‏‬ ‫ایفای تعهدات خود نسبت به دولت ایران طفره رفته و ایران را در‬ ‫برابر روسیه تنها گذاشتند‪ .‬روسیه به طور کلی ایران را راه مطمئنی‬ ‫برای دست‌یابی به هند و خلیج فارس و نیز ناحیه‌ای می‌دانست که‬ ‫بریتانیا در آن و یا از طریق آن می‌توانست بر روسیه فشار وارد کند‪.‬‬ ‫روسیه عالقه‌ای به یک ایران قدرت‌مند و مستقل نداشت‪ .‬در نتیجه‬ ‫با اصالحات در ایران سر ناسازگاری داشت‪.‬‬ ‫ب��ا به خطر افتادن س��لطه بریتانیا بر هند از جانب فرانس��ه‪ ،‬ایران‬ ‫همسایه غربی هندوستان از دیدگاه مسئوالن کمپانی هند شرقی‬ ‫در لندن و کلکته اهمیت تازه‏ای یافت‪ ،‬زیرا تا اوایل س��ده نوزدهم‬ ‫منافع کمپانی هند شرقی در ایران فقط تجارتی بود‪.‬‬ ‫موقعیت روسیه و بریتانیا از نظر نظامی در ایران قابل مقایسه نبود‪.‬‬ ‫س��متی که بریتانیا با آن مواجه بود از یک سو اجتناب از سیاستی‬ ‫بود که وادار به ائتالف با روس��یه در ش��رایطی شود که ناگزیرانه‬ ‫نامساعد باشد و لذا تحت سلطه قرارگرفتن ایران توسط روسیه را‬ ‫تسریع کند و از سوی دیگر اجتناب از بی تحرکی بود که به تقریب‬

‫با نمایش بیوه‌های غمگین ساالر جنگ‬

‫حضوردوبارهگالبآدینهبرصحنهتاتر‬

‫نمایش «بیوه‌های غمگین ساالر جنگ» با بازی «گالب آدینه»‪ ،‬نویسندگی محمدامیر یاراحمدی و کارگردانی شهاب‌الدین حسین‌پور برای‬ ‫حضور در جشن‌واره بین‌المللی تاترفجر آماده می‌شود‪ .‬به گزارش روابط عمومی نمایش‪ ،‬در این اثر نمایشی عالوه بر گالب آدینه بازی‌گر‬ ‫پیشکس��وت تاتر و س��ینما بازی‌گرانی هم‌چون آذر خوارزمی‪ ،‬نورا هاشمی‪ ،‬حمید رحیمی‌‪ ،‬حسین امیدی و حمیده مستعان به ایفای نقش‬ ‫می‌پردازند‪ .‬داستان این اثر نمایشی به روایت جنجال‌هایی می‌پردازد که سه هوو و نوکر خانه پس از مرگ محمدتقی‌خان ساالر جنگ بر‬ ‫سر ارث و میراث به راه می‌اندازند‪ .‬هم‌چنین جالل تهرانی طراحی صحنه و پریدخت عابدین‌نژاد طراحی لباس «بیوه‌های غمگین ساالر‬ ‫جنگ» را انجام می‌دهند‪ .‬از دیگر عوامل این نمایش می‌توان به حضور آرش عزیزی در موسیقی‪ ،‬مجید غالمعلی‌نژاد طراح صدا‏‪ ،‬احمد‬ ‫نگهبان طراح گریم و محمد قدس به عنوان مدیر تهیه و تولید نمایش اشاره کرد‪.‬‬

‫‪44‬‬

‫منجر به انقیاد کامل ایران در مقابل روس��یه شود‪ .‬سیاست‌مداران‬ ‫بریتانیایی نمی‌خواس��تند دارای مرز مش��ترکی با روسیه باشند و‬ ‫بنابراین نمی‌خواستند سیاست تحت‌الحمایه کردن ایران را در پیش‬ ‫بگیرند‪ .‬بریتانیا در آغاز سلطنت فتح‌علی‌شاه بارها کوشید تا با روسیه‬ ‫در زمینه حفظ استقالل و تمامیت ارضی ایران به توافق برسد‪.‬‬ ‫در نتیج��ه‌ی شکس��ت‌های ای��ران از روس��یه‪ ،‬عهدنامه‏‌ه��ای‬ ‫«گلس��تان»(اکتبر‪1813‬میالدی) و «ترکمان‌چ��ای ‏» (فوری��ه‬ ‫‪1828‬میالدی) به دولت ایران تحمیل ش��د و افزون بر زیان‌های‬ ‫ن وارد آمد‪ ،‬ایالت‌های قفقاز از خاک‬ ‫جانی و مالی فراوانی که به ایرا ‏‬ ‫ایران جدا شد و روس‌ها نفوذ سیاسی و اقتصادی بسیاری در ایران‬ ‫به دست آوردند‪ .‬در این میان فعال شدن کامل دست‌گاه دیپلماسی‬ ‫و اقتصادی بریتانیا در خلیج فارس به احتمال قریب به یقین‪ ،‬یکی‬ ‫از مهم‌ترین آثار کوتاه‌مدت ناشی از جنگ‌های ایران و روس بود‪.‬‬ ‫در این ایام‪ ،‬اعزام هیات‌های نمایندگی متعدد به ایران‪ ،‬در راستای‬ ‫حفظ موقعیت انگلستان در منطقه خلیج فارس صورت می‌گرفت‪.‬‬ ‫یکی دیگر از پیامدهای وخیم شکست‌های ایران در قفقاز‪« ،‬ایجاد‬ ‫ن نس��بت به خارجیان بود»که تا آن هنگام‬ ‫حس حقارت در ایرانیا ‏‬ ‫در ایران سابقه نداشت‪.‬‬ ‫به نوش��ته «اقبال آش��تیانی»‪« ،‬از اواخر عهد فتح‌علی‌ش��اه نفوذ‬ ‫نمایندگان سیاسی روس و انگلیس به قدری در ایران زیاد شده بود‬ ‫که کم‌تر کاری بدون اجازه و صواب‌دید ایشان می‏گذشت… این‬ ‫نفوذ تنها در مسائل سیاسی مشهود نبود بل‌که نمایندگان مزبور حتا‬ ‫در امور ش��خصی افراد ایرانی نیز مداخله می‏کردند…» این‌گونه‪،‬‬ ‫روسیه و بریتانیا به خاطر سوء حکومت ایران‪ ،‬بی‌نظمی‌های داخلی‬ ‫و ضعف امور مالی آن‪ ،‬در امور داخلی ایران دخالت می‌کردند هرچند‬ ‫که انگیزه‌های آن‌ها متفاوت بود‪ .‬بریتانیا که نمی‌توانست ایجاد یک‬ ‫جنگ داخلی را در ایران تحمل کند‪ ،‬لذا نمی‌خواست ولی‌عهد و یا‬ ‫شاه‌زاده دیگر ایرانی به کمک قشون روسیه به طرف تهران براند‬ ‫و یک حکومت دست‌نشانده را ایجاد کند‪ ،‬زیرا عقیده داشت منظور‬ ‫از مساله استقرار نیروهای روسیه در مرزهای هند است‪ .‬روسیه هم‬ ‫در عین‌ح��ال گرچه تمام امکانات خود را ب��رای انقیاد ایران در راه‬ ‫جنگ صرف کرد‪ ،‬اما نمی‌توانست جنگ داخلی را در آن تاب بیاورد‬ ‫چون می‌ترسید که این مساله موجبات اشغال جنوب ایران را توسط‬ ‫بریتانیا که در اقیانوس هند مشغول پیش‌روی بود فراهم سازد‪.‬‬


‫سندرمقبلازقاعدگی‪،‬نفرینیاسوءتفاهم‬ ‫اسیدهای چربی که به طور کلی در مواد غذایی یافت می‌شود‬ ‫«پی ام اس» اغلب با مازاد نسبی استروژن به پروژسترون در طول‬ ‫دکتر آویده مطمئن فر‬ ‫«س��ندرم قبل از قاعدگی ‪ » PMS‬به آس��انی قابل درک نیست نیمه دوم سیکل توضیح داده شده است‪ .‬از این رو پیش‌نهاد می‌شود بای��د چندین مراحل پردازش را انجام دهند‪ .‬روغن گل پامچال‬ ‫زیرا این س��ندرم چهره‌های متفاوتی ب��رای زنان مختلف دارد‪ .‬در ک��ه زنان مبتال ب��ه «پی ام اس» مکمل پروژس��ترون مصنوعی اس��ید چربی را ارایه می‌دهد که بخش��ی از آن متابولیزه شده‪،‬‬ ‫این کوچه س�لامتی به تعریف معاصر این س��ندرم و نظریه‌های استفاده کنند‪ .‬بدون حذف این راه حل به طور کامل که برای برخی و چندی��ن مراحل پ��ردازش را الزم ندارد‪ .‬من مطمئن هس��تم‬ ‫تبیین��ی و محص��والت یا روش‌ه��ای موجود ب��رای کاهش این از زنان ممکن اس��ت معتبر باشد‪ ،‬روشن است که نتایج حاصل از که ش��ما حتمن تا به حال از اس��ید‌های چرب امگا سه و امگا‬ ‫مشکل می‌پردازیم‪ .‬قبل از قاعدگی یک گروه از عالیم عودکننده این درمان آماری یاس آور دارد‪ .‬در هومیوپاتی اعتقاد بر این است شش شنیده‌اید‪ .‬این دو نوع اسیدهای چرب برای بدن ضروری‬ ‫سیکلیک است که در طول فاز لوتئال چرخه قاعدگی یعنی یک تا که (‪ )FOLLICULINUM‬که در روزهای خاصی از چرخه هس��تند‪ .‬اس��یدهای چرب موجود در روغ��ن گل پامچال‪ ،‬امگا‬ ‫دو هفته قبل از قاعدگی تعریف می‌شود‪« .‬پی ام اس» شامل طیف قاعدگی تجویز می‌شود‪ ،‬نسبت استروژن – پروژسترون را تحت شش است‪ .‬امگا سه به خصوص در روغن ماهی یافت می‌شود‬ ‫تاثیر و آن را متعادل می‌کند‪ .‬برخی از گیاهان مانند درخت پاکدامن و تا حدی متابولیزه است‪.‬‬ ‫گسترده ای از عالیم روان شناختی و فیزیولوژیک است‪.‬‬ ‫قبل از خرید مکمل‌ها‪ ،‬تغییر در رژیم غذایی و س��بک زندگی‬ ‫احتباس آب‪ ،‬افزایش وزن‪ ،‬نفخ‪ ،‬حس��اس شدن پستان‌ها‪ ،‬سردرد‪،‬‬ ‫می‌تواند مشکالت «پی ام اس» را به حداقل رساند‪ .‬یک رژیم‬ ‫درد و ناراحت��ی لگن خاصره‪ ،‬تغیی��ر در عمل کرد روده‌ها هم‌راه با‬ ‫غذایی سرش��ار از میوه‌ها و س��بزیجات و فقیر از گوشت‪ ،‬قهوه‬ ‫اس��هال یا یبوست‪ ،‬افزایش اشتها‪ ،‬میل شدید به قند‪ ،‬درد عمومی‬ ‫و ش��کر تصفیه ش��ده می‌تواند برخی از عالیم را کاهش دهد‪.‬‬ ‫بدن‪ ،‬خستگی فیزیکی و ضعف از عالیم فیزیولوژیک این سندرم‬ ‫ماه��ی‪ ،‬مخصوصن ماهی‌های چرب باید بخش مهمی از رژیم‬ ‫به شمار می‌روند‪ .‬تحریک پذیری‪ ،‬تنش‪ ،‬اضطراب‪ ،‬نوسانات خلقی‪،‬‬ ‫غذایی باشد‪ .‬س��ویا نیز که مزایای آن برای یائسگی و سرطان‬ ‫پرخاش‌گری‪ ،‬عدم تمرکز‪ ،‬افسردگی‪ ،‬از دست دادن حافظه‪ ،‬گیجی‪،‬‬ ‫شناخته شده است نیز‪ ،‬برای «پی ام اس» مفید است‪.‬‬ ‫خستگی‪ ،‬بی خوابی‪ ،‬تغییر در میل جنسی‪ ،‬میل به گریه از عالیم‬ ‫دو س��بک زندگی که بیش‌ترین تاثیر را در «پی ام اس» دارند‬ ‫روحی و روانی «پی ام اس» هستند‪.‬‬ ‫ورزش متوس��ط و منظم و س��یگار کش��یدن اس��ت‪ .‬بر اساس‬ ‫عالیم باید در فاز لوتئال س��یکل یعنی نیمه دوم س��یکل‪ ،‬ظاهر‬ ‫مطالعات متعدد‪ ،‬س��ی دقیقه ورزش س��ه بار در هفته می‌تواند‬ ‫ش��ده و در طی فاز فولیکولر یعنی نیمه اول س��یکل ناپدید شوند‪.‬‬ ‫عالی��م «پی ام اس» را کاهش ده��د و به همین ترتیب‪ ،‬افراد‬ ‫این عالیم باید تقریبن هر ماه عود کنند‪ .‬و باید به اندازه کافی مهم‬ ‫س��یگاری بیش‌تر از افراد غیر س��یگاری در معرض‬ ‫باش��ند که برخی از جنبه‌های زندگی را تحت تاثیر‬ ‫ابتال به «پی ام اس» هستند‪.‬‬ ‫قرار دهند‪ .‬در صورت وجود این فاکتورها‪ ،‬از «پی ام‬ ‫من معتقدم که بدن زن‪ ،‬مانند یک ساعت است که علم‬ ‫به تازگی‪ ،‬آکادمی ملی علوم آمریکا با انجام مطالعات‬ ‫اس» صحبت می‌کنیم‪.‬‬ ‫کاملن قادر به درک آن نیست‪ .‬جامعه ما‪ ،‬بر اساس یک‬ ‫و بررسی مواد بالقوه هورمونی در محیط زیست به این‬ ‫بناب��ر مطالعات انجام ش��ده‪60 ،‬درص��د از زنان از‬ ‫مدل مردانه از عمل‌کرد و رقابت بنا شده است و جای‬ ‫نتیجه دس��ت یافته‌اند که محصوالت مختلفی‪ ،‬مانند‬ ‫«پ��ی ام اس» با درجات مختل��ف رنج می‌برند‪ .‬با‬ ‫زیادی برای تغییرات فردی فراهم نمی‌کند‪ .‬اما‪ ،‬به باور‬ ‫‪ PCB‬ها‪ ،‬آفت کش‌ها‪ ،‬برخی از مواد ش��وینده و حتا‬ ‫این حال‪ ،‬نظرس��نجی‌ها نشان می‌دهد که نزدیک‬ ‫من‪ ،‬راهی برای شکوفایی فردیت وجود دارد‪ .‬نقطه نظر‬ ‫برخی از افزودنی‌های مواد غذایی‪ ،‬مواد بالقوه هورمونی‬ ‫به ‪ ۹۰‬درصد از زنان حداقل برخی از عالیم را دارند‪،‬‬ ‫من‪ ،‬جست‌جوی سالمت مطلوب است‪ .‬این به معنی این‬ ‫هس��تند‪ .‬هر یک از این محصوالت در محیط زیست‬ ‫بدون این‌که لزومن این عالیم به اندازه کافی قوی‬ ‫است که آن‌چه برای بعضی از افراد مطلوب است لزومن‬ ‫بدون دانستن اثرات انباشته شدن آن‌ها‪ ،‬یافت می‌شوند‬ ‫باش��ند که بتوان آن را «پی ام اس» نامید‪ .‬چندین‬ ‫برایدیگرانمطلوبنیست‬ ‫و ما آن‌ها را مس��وول مش��کالتی مانند سرطان‌های‬ ‫نظریه برای توضیح «پی ام اس» مطرح ش��ده‌اند‪.‬‬ ‫وابسته به هورمون‌ها‪« ،‬پی ام اس» و مشکالت باروری‬ ‫استروژن بیش از حد‪ ،‬کمبود پروژسترون‪ ،‬احتباس‬ ‫مایع‪ ،‬هیپرپروالکتینمی (‪ ، )hyperprolactinémie‬کمبود (پنج انگشت) و سیب‌زمینی شیرین وحشی( (‪ Dioscorea vi l‬می‌دانیم‪ .‬س��بزی‌های پاک کننده‌ای مانند خار شیر و قاصدک‌ها‬ ‫ویتامین ‪ ،B6‬هیپوگلیس��می‪ ،‬اغتشاش پروستاگالندین‌ها‪ ،‬مازاد یا ‪ )losa‬که حاوی پروژس��ترون هستند‪ ،‬نیز استفاده می‌شود‪ .‬سیب می‌توان��د ب��ه از بین بردن این مواد از بدن ما و تس��کین برخی از‬ ‫کمبود آن‌ها‪ ،‬حساس��یت به هورمون آن��دوژن‪ ،‬اندورفین‪ ،‬نظریه زمینی ش��یرین وحش��ی با این حال یک گیاه بسیار بحث برانگیز عالیم کمک کنند‪ .‬قاصدک‪ ،‬عالوه بر این‪ ،‬برای کبد مفید است و‬ ‫روانی‪ ،‬اختالالت تیرویید‪ ،‬کمبود س��روتونین‪ ،‬کمبود تغذیه‌ای‪ ،‬و اس��ت‪ .‬بسیاری به آن خواص پروژس��ترونی را نسبت می‌دهند و دارای اثر دیورتیک است که به کاهش احتباس آب کمک می‌کند‪.‬‬ ‫من معتقدم که بدن زن‪ ،‬مانند یک ساعت است که علم کاملن‬ ‫این درست است که یک منبع از ساپونین‌های استروئیدی است و‬ ‫اکزنوبیوتیک‌ها (‪.)xenobiotics‬‬ ‫به طور کلی‪ )xenobiotic( ،‬یک مولکول ش��یمیایی است که به عنوان یک سوبسترا برای سنتز انواع مولکول ها در آزمایش‌گاه قادر به درک آن نیس��ت‪ .‬جامعه ما‪ ،‬بر اساس یک مدل مردانه‬ ‫می‌تواند برای ارگانیزم موجودات زنده سمی و آلوده‌کننده باشد حتا اس��تفاده می‌شود ولی تا به حال هیچ شواهدی وجود ندارد که این از عمل‌کرد و رقابت بنا شده است و جای زیادی برای تغییرات‬ ‫فردی فراهم نمی‌کند‪ .‬اما‪ ،‬به باور من‪ ،‬راهی برای ش��کوفایی‬ ‫در مقدار بس��یار کم‪ ،‬مانند مواد مخدر به عنوان مثال‪ .‬این سمیت تحوالت در بدن انسان نیز اتفاق می‌افتد‪.‬‬ ‫تئ��وری کمبودهای تغذیه‌ای توضیح می‌دهد که دلیل «پی ام فردیت وجود دارد‪ .‬نقطه نظر من‪ ،‬جس��تجوی سالمت مطلوب‬ ‫گاهی اوقات می‌تواند از «بی کفایتی» موجودات زنده در مقابله با‬ ‫این ماده که در طول تکامل خود با آن مواجه نبوده‌اند نیز سر چشمه اس»‪ ،‬کمبود کلس��یم‪ ،‬منیزیم‪ ،‬منگنز‪ ،‬ویتامین‪ ،B‬عمدتن ‪ B6‬اس��ت‪ .‬این به معنی این اس��ت که آن‌چه برای بعضی از افراد‬ ‫بگیرد‪ .‬بس��یاری از این فرضیات دیرباوری من را ارضاع نمی‌کند‪ .‬و اس��یدهای چرب اس��ت‪ .‬با از بین بردن یک ی��ا بیش‌تر این مطلوب اس��ت لزومن برای دیگران مطلوب نیست‪ .‬آمار نرمال‪،‬‬ ‫برای من‪ ،‬عدم تعادل در هورمون‌های آندوژن یا پروستاگالندین‌ها کمبودها‪ ،‬نشانه‌ها در برخی از زنان کاهش می‌یابد‪ .‬مکمل‌هایی به عنوان مثال یک زن که یک متر و ‪ ۶۵‬قد دارد و وزن او ‪۶۰‬‬ ‫تنها عالیم این سندرم هستند و نه دلیل این عالیم‪ .‬من شخصن مانن��د روغ��ن گل پامچ��ال ‪ ۱۳۰۰ ،‬میلی گ��رم در روز‪ ۵۰ ،‬تا کیلو اس��ت‪ ،‬تنها در ستون ارقام یک آماریاب وجود دارد و این‬ ‫به پیدا کردن علت کمبودهای تغذیه‌ای‪ ،‬عدم تعادل تغذیه‌ای و یا ‪ ۱۰۰‬میلی گرم ویتامین ‪ B6‬در روز و مکمل‌های مواد معدنی جای تاس��ف است که پزش��کی بعضی از پزشکان تقلیلی باشد‬ ‫م��واد خارجی از جمله مواد افزودنی و یا آالینده تمایل دارم‪ .‬اجازه مختلف از جمله کلس��یم‪ ،‬منیزی��م و منگنز بر روی این عالیم ‪ .‬م��ن امیدوارم که این نمای کلی «پی ام اس» به ش��ما برای‬ ‫رسیدن به سالمت مطلوب شما کمک کند‪.‬‬ ‫بیش‌تر اثر را داشته‌اند‪.‬‬ ‫بدهید در این‌جا نگاهی به نظریه‌های مختلف داشته باشیم‪.‬‬

‫‪45‬‬


‫داللی‪ ،‬شغل انتخابی یا‬ ‫تحمیلی مهاجران ایرانی‬ ‫نازی حسامی‬ ‫اش��تغال برای مهاجران امر ساده‌ای نیست و عمومن مسئله و حتا‬ ‫گاهی نگرانی است که ذهن بسیاری از آن‌ها را اشغال کرده است‪.‬‬ ‫معمولن کس��انی که به کشور جدیدی مهاجرت می‌کنند از لحاظ‬ ‫شغلی در چند وضعیت هستند‪:‬‬ ‫دانش‌جویان‪:‬‬ ‫این دس��ته‪ ،‬کسانی هس��تند که برای تحصیل مهاجرت کرده‌اند‪.‬‬ ‫بسیاری از دانش‌جویان‪ ،‬دارای ش��غل‌های پاره‌وقت با درآمدهای‬ ‫اندک هس��تند که در واقع نوعی کم��ک هزینه و یا آمادگی برای‬ ‫کارهای بعدی محس��وب می‌ش��ود‪ .‬این کارها برای دانش‌جویان‬

‫نکرده باش��ند‪ .‬اما واقعیت این است که در بسیاری کشورها یافتن‬ ‫شغل تازه برای مهاجران کار چندان راحتی نیست‪ .‬البته این موضوع‬ ‫برای نخبگان یا متخصصان رش��ته‌های خاص که براساس نوع‬ ‫تخصص‌شان مهاجرت می‌کنند فرق می‌کند اما در مورد سایرین‪،‬‬ ‫برخی مشکالت مشترک در مسیر کاریابی وجود دارد‪ .‬از جمله این‬ ‫مشکالت‪ ،‬می‌توان به موارد زیر اشاره کرد‪:‬‬ ‫اولویت کشور میزبان برای ساکنان اصلی و‬ ‫کشورهای هم‌پیمان و همسایه‪:‬‬ ‫بس��یار طبیعی است که هر کش��وری‪ ،‬مردم خود را جهت استفاده‬ ‫از منابع رفاهی‪ ،‬از جمله مش��اغل مناس��ب‪ ،‬در اولویت قرار بدهد‪.‬‬

‫ج��دی نیس��ت و آن‌ها به امی��د یافتن ش��غلی مناس��ب‪ ،‬دوران‬ ‫تحصیل‌شان را سپری می‌کنند‪.‬‬ ‫متخصصان‪:‬‬ ‫این گروه‪ ،‬شامل افرادی‌اند که دارای تخصص ویژه‌ای هستند و حتا‬ ‫دعوت به کار شده‌اند و از آغاز با مشخص بودن شرایط و وضعیت‬ ‫شغلی‌شان وارد کشور جدید می‌شوند‪ .‬نگرانی این عده ممکن است‬ ‫از لحاظ قدرت تطابق با محیط کار یا میزان پیش‌رفت کاری باشد‬ ‫و طبع��ن از گروه‌های دیگر‪ ،‬امنیت ش��غلی‪ ،‬آرامش ذهنی و رفاه‬ ‫بیش‌تری دارند‪.‬‬ ‫افراد غیرمتخصص‪:‬‬ ‫این دس��ته کسانی هس��تند که تخصص ویژه‌ای ندارند‪ .‬از طرفی‬ ‫اقدام به اخذ اقامت کوتاه یا طوالنی مدت در یک کشور کرده‌اند‪.‬‬ ‫ای��ن گروه خودش��ان ب��ه دو دس��ته اصلی تقس��یم می‌ش��وند‪.‬‬ ‫غیرمتخصصانی که برای کس��ب تخصص جدید و اخذ مش��اغل‬ ‫تخصصی تالش می‌کنند‪ .‬و غیرمتخصصانی که قصد دارند بدون‬ ‫کس��ب دانش تازه و با همان تجارب قبلی‌شان به کار بپردازند که‬ ‫عمومن هم ناچارند به مشاغل پیش پا افتاده یا کاذب روی آورند‪.‬‬ ‫ش��اید در نگاه اول‪ ،‬چون مهاجران خود را با دنیای تازه‌ای رو‌به‌رو‬ ‫می‌بینند که به تصورش��ان هم سرشار از امکانات جدید است – و‬ ‫ش��اید هم واقعن این طور باشد – پیدا کردن کار مسئله جدی به‬ ‫نظر نرسد و حتا شاید پیش از مهاجرت‌شان خیلی جدی به آن فکر‬

‫بنابراین انتظار یافتن ش��غل مناسب در کش��وری که خود‪ ،‬دارای‬ ‫جمعیت باالیی از جوانان تحصیل کرده و متخصص است‪ ،‬چندان‬ ‫منطقی به نظر نمی‌رسد‪.‬ضمن آن‌که برخی کشورها‪ ،‬در اختصاص‬ ‫فرصت‌های ش��غلی‪ ،‬کشورهای همس��ایه یا هم پیمان خود را در‬ ‫اولویت قرار می‌دهند‪ .‬در این صورت هم‪ ،‬اگر مهاجر از این ملیت‌ها‬ ‫نباشد‪ ،‬هم‌چنان در اولویت‌های بعدی قرار می‌گیرد‪.‬‬ ‫ندانستن راه و چاه بسیاری مشاغل و روند کارها در کشور جدید‪:‬‬ ‫مس��ئله دیگر‪ ،‬ناآگاهی از راه و چاه و پیچ و خم‌های کار در کشور‬ ‫جدید اس��ت‪ .‬این مس��ئله به خصوص در مورد مشاغل آزاد صدق‬ ‫می‌کند که بیش از تخصص‪ ،‬بر ش��ناخت ب��ازار و راه‌های مبان‌بر‬ ‫استوارند‪ .‬چه بسا شخصی که در ایران‪ ،‬تاجر موفقی بوده‪ ،‬نتواند به‬ ‫دلیل عدم شناخت کافی نسبت به بازار یک کشور جدید‪ ،‬تجارتی‬ ‫به همان اندازه موفق داشته باشد‪ .‬و البته اگر شناختش کامل شود‬ ‫یا مشاوران خوبی داشته باشد‪ ،‬ممکن است بتواند به موفقیت‌های‬ ‫بزرگ‌تری نیز دست یابد‪.‬‬ ‫قوانین و مقررات متفاوت‪:‬‬ ‫این هم موضوع دیگری اس��ت که گاهی محدودیت‌هایی را پیش‬ ‫روی مهاجران قرار می‌دهد‪ .‬در برخی کش��ورها‪ ،‬راه اندازی برخی‬

‫‪46‬‬

‫مش��اغل‪ ،‬برای مهاجران‪ ،‬حداقل تا زمانی که خارجی محس��وب‬ ‫می‌شوند ممنوع یا وابسته به شرایطی خاص است که گاهی تامین‬ ‫آن چندان هم ساده نیست و به عاملی دست و پاگیر در راه اندازی‬ ‫کسب و کار بدل می‌شود‪.‬‬ ‫با وجود این توضیحات و ش��رایط‪ ،‬می‌بینیم که بسیاری از ایرانیان‬ ‫غیرمتخصص‪ ،‬در خارج از ایران‪ ،‬کار و زندگی می‌کنند‪ .‬سوال این‬ ‫است که آن‌ها به چه کاری مشغولند؟‬ ‫بررسی در مورد این موضوع‪ ،‬مرا به نتیجه عجیب و جالبی رساند‪.‬‬ ‫بدون در نظر گرفتن هنرمندان و قش��ر متخصص که در مشاغلی‬ ‫مانند استادی دانش‌گاه یا به عنوان متخصصان فن در شرکت‌های‬ ‫بزرگ و کوچک‪ ،‬مش��غول به کار هس��تند‪ ،‬می‌توان گفت س��ایر‬ ‫مش��اغل ایرانیان‪ ،‬به شکلی مس��تقیم یا غیرمستقیم‪ ،‬به داللی یا‬ ‫واسطه‌گری ختم می‌شود‪ .‬بیش‌تر آن‌ها واسطه رساندن خدمات از‬ ‫یک ایرانی به ایرانی دیگر هستند‪ .‬حتمن شما هم لیست بلندباالیی‬ ‫از این نوع مش��اغل را می‌شناسید که غالبن هم به نام مشاور کار‬ ‫می‌کنند‪ :‬مشاوران تحصیلی‪ ،‬مش��اوران مهاجرت‪ ،‬مشاوران خرید‬ ‫خانه‪ ،‬مش��اوران خرید خودرو‪ ،‬مش��اوران اخذ وام بانکی‪ ،‬مشاوران‬ ‫ثبت ش��رکت‪ ،‬مش��اوران اخذ ویزا‪ ،‬صرافان و واس��طه‌های انتقال‬

‫وجه … و این لیس��ت همین‌طور ادامه دارد‪.‬یادآور می‌ش��وم که‬ ‫ما این‌جا نمی‌خواهیم در‌باره خوبی یا بدی این مش��اغل صحبت‬ ‫کنیم و فقط منظورمان شناخت زمینه‌های کلی اشتغال است‪ .‬نکته‬ ‫عجیب برای من این بود که بس��یاری از ایرانیان با وجودی که با‬ ‫آمدن به س��رزمین جدید‪ ،‬از خودش��ان انتظارات تازه‌تر‪ ،‬بیش‌تر و‬ ‫توقع پیش‌رفت دارند‪ ،‬اما هم‌چنان راضی می‌ش��وند که در سطوح‬ ‫مختلف‪ ،‬به کار واس��طه‌گری مشغول شوند‪.‬ش��اید از این از آن‌جا‬ ‫ناش��ی می‌شود که در ایران ش��غل کاذب واسطه‌گری چندان هم‬ ‫جدید نیس��ت و برای خودش قدمتی دارد‪ .‬مخصوصن از وقتی که‬ ‫شرایط اقتصادی نابه‌سامان شده و وضعیت اشتغال سخت‪ ،‬آن‌چه‬ ‫بیش از همه افزایش پیدا کرده تعداد دالالنی است که خودبه‌خود‬ ‫گرانی بی‌دلیلی را موجب شده‌اند‪.‬از بحث ضررهای داللی بر پیکر‬ ‫اقتصاد که بگذریم‪ ،‬می‌بینیم که هم‌چنان این گزینه به عنوان در‬ ‫دس��ت‌رس‌ترین‪ ،‬عمومی‌ترین‪ ،‬راحت‌ترین و پول سازترین شغل‬ ‫محبوب یا جبری ایرانیان‪ ،‬چه در داخل و چه در خارج از کش��ور‪،‬‬ ‫مورد توجه است‪ .‬شاید به همین دلیل است که بسیاری از ایرانیان‬ ‫مهاجر‪ ،‬چندان نگران ش��غل خود در کشور جدید نیستند و قبل از‬ ‫مهاجرت به آن فکر نمی‌کنند‪ .‬ش��اید در انتهای ذهن‌شان با خود‬ ‫می‌گویند‪ :‬همه جا می‌توان از طریق واس��طه‌گری پول در آورد‪ .‬اما‬ ‫اگر روزی گذرمان به سرزمینی افتاد که از شدت سالمت سیستم‬ ‫اقتصادی‪ ،‬جایی برای واسطه‌گری باقی نماند‪ ،‬چه باید کرد؟‬


‫یک پناه‌جوی بالتکلیف در تایلند‬

‫وای اگر پناه‌جوی بی‌نام و نشان باشی‬

‫اردوان روزبه‬ ‫شاید تب و تاب بحث پناه‌جویان بعد از انتخابات به اندازه روزهای‬ ‫اول و جری��ان دس��ت‌گیری‌های گروه��ی و برخورد‌های خش��ن‬ ‫فیزیکی بعد انتخابات نباشد ولی هنوز گروهی هستند که نه تنها‬ ‫تکلیف روش��نی ندارند بلکه به نظر‌شان رسانه‌ها می‌توانسته‌اند به‬ ‫آن‌ها برای س��امان گرفتن و یافتن کشور ثالث همراهی کنند اما‬ ‫مورد بی‌مهری آن‌ها قرار گرفته و در عمل در شرایط بالتکلیف به‬ ‫س��ر می‌برند‪ .‬این نکته به نظر من که دستی از دور بر آتش رسانه‬ ‫دارم نکته‌ای قابل قبول است‪ ،‬بسیاری از رسانه‌ها با انتشار اخبار و‬ ‫ش��رایط برخی از پناه‌جویان که عنوان‌هایی را همراه خود داشتند‬ ‫در تس��ریع‪ ،‬تعیین و تکیلف پناه آن‌ها نقش به س��زایی داشته‌اند‪.‬‬ ‫اما گروهی دیگر که مورد توجه رس��انه‌ها قرار نگرفته‌اند در عمل‬ ‫مهجور مانده‌اند‪ .‬اج��ازه بدهید تاکیدی بر این که آیا این افراد نیز‬ ‫به طور واقع در فش��ار بوده‌اند یا نه و یا این که آیا حق داشته‌اند از‬ ‫این پوش��ش رسانه‌ای برخوردار باشند نکنم‪ .‬چرا که شاید بسیاری‬ ‫از ما می‌شناسیم کسانی را که با «کیس‌سازی» و پرونده‌سازی در‬ ‫واقع پناهنده ش��ده‌اند‪ .‬این عده اگر چ��ه قلیل اما در عمل تصویر‬ ‫نامناسبی را برای س��ازمان‌های فعال در این زمینه و به خصوص‬ ‫کمیساریای عالی امور پناهنده‌گان س��ازمان ملل فراهم کرده‌اند‪.‬‬ ‫تو‌گوی خصوصی با یک��ی از اعضای‬ ‫چن��دی پیش در ی��ک گف ‌‬ ‫کمیساریای عالی که وظیفه بررسی پرونده‌های پناه‌جویان در شرق‬ ‫آسیا را بر عهده داشت شنیدم که به طنز اشاره می‌کرد «جالب است‬ ‫که همه ایرانی‌هایی که به ما مراجعه می‌کنند دارای سابقه مبارزه‬ ‫سیاسی‪ ،‬زندان‪ ،‬شکنجه و تهدید به ترور و دست‌گیری هستند» او‬ ‫هم‌چنین اشاره می‌کرد که برایش جالب است با این همه مبارز و‬ ‫معترض اتفاقی برای جمهوری اسالمی نمی‌افتد‪ .‬وی اشاره داشت‬ ‫که درصد بس��یاری از این افراد حت��ا ابتدایی‌ترین ادعاهای خود را‬ ‫نمی‌توانند اثبات کنند‪.‬‬ ‫چندی پیش نیز در ترکیه وقتی درصدد تهیه گزارش��ی بودم یک‬ ‫افسر ترک در شهر آنکارا به من می‌گفت که ما این‌جا ایرانی هایی‬ ‫را می‌شناس��یم که با همسر و فرزندش��ان کیس پناه‌جویی‌شان را‬ ‫«هم‌جنس‌گرایی» اعالم کرده‌اند‪ .‬ش��اید این بخشی از فشار‌های‬ ‫ناهنجار اجتماعی باشد که این افراد را وادار به طرح موضوع‌هایی‬ ‫این چنین می‌کند‪ ،‬اما تکلیف آن گروه که نه کیس‌سازی کرده‌اند و‬ ‫نه مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته‌اند چیست‪.‬‬ ‫بله ممکن اس�ت این اف�راد دارای کیس‌های ویژه‌ای‬ ‫نباش�ند ام�ا به حد دیگ�ر افراد ی�ا نباید م�ورد توجه‬ ‫سازمان‌ها و ارگان‌هایی که وضعیت پناه‌جویان ایرانی‬ ‫را دنبال می‌کنند‪ ،‬قرار می‌گرفتند؟‬ ‫«رامین جهان‌پناه» یک پناه‌جوی عادی اس��ت‪ .‬نه روزنامه‌نگار و‬ ‫ن��ه فعال مدنی‪ ،‬بنابر اظهار خ��ودش یک روز پس از انتخابات ‪۸۸‬‬ ‫ایران در خیابان فاطمی دست‌گیر شده است‪ .‬چندی را در بند ‪۲۴۰‬‬ ‫گذرانده‪ .‬حس��اب‌رس «خانه کارگر» ب��وده و پس از آزادی به قید‬ ‫وثیقه به دلیل دفاع خانه کارگر از میر‌حسین موسوی در انتخابات‬ ‫مانند بسیاری دیگر از شاغل‌های این نهاد به دلیل کاهش بودجه و‬ ‫فشار‌های اجتماعی و تهدید شغلش را از دست داده است‪.‬‬

‫او پس از مدتی به دلیل عدم روش��ن بودن وضعیت زندگی‌اش در‬ ‫ایران به کشور تایلند رفته و درخواست پناهنده‌گی داده‪ .‬اما می‌گوید‬ ‫ت اش مورد توجه هیچ کس قرار نگرفته است‪ .‬می‌گوید او در‬ ‫وضعی ‌‬ ‫شرایطی است که نمی‌داند در آینده چه در انتظارش است‪.‬‬ ‫رامین جهان‌پناه می‌تواند مانند بسیاری از دیگر پناه‌جویان جزو یکی‬ ‫از دسته‌هایی باشد که در باال از آن‌ها یاد کردم‪ .‬اما مهم این‌جا است‬ ‫انتشار شرایط بد هر ایرانی و در هر کجا و هر علتی می‌تواند یکی‬ ‫از وظایف رس��انه‌هایی باشد که همیشه با دقت وضعیت افرادی را‬ ‫دنبال کرده‌اند‪ .‬آقای جهان‌پناه در یکی از شهرهای دور افتاده تایلند‬ ‫این��ک مانند چند ایرانی دیگر منتظر تعیین و تکلیف ش��رایط‌اش‬ ‫اس��ت‪ .‬پول ندارد‪ .‬شغل ندارد‪ .‬تایید رس��می از سازمان ملل هنوز‬ ‫نگرفته است‪ .‬بنابر گفته خودش نمی‌تواند دیگر به ایران باز گردد‪.‬‬ ‫همسر و فرزندش در جایی در ایران به طور مخفی زندگی می‌کنند‪.‬‬

‫آن‌چ�ه در ادامه می‌آید صحبت‌های�ی با این پناه‌جوی‬ ‫ایرانی در تایلند اس�ت‪ ،‬اما الزم است در همین جا به‬ ‫دلی�ل صدای محیطی در ط�ول مصاحبه و متن پوزش‬ ‫بخواهم این گزارش بنابر ضرورت واقعن در «کوچه»‬ ‫انجام شده است‪:‬‬ ‫آق��ای رامین جهان‌پن��اه روز ‪ 23‬خ��رداد‌‪ ،‬یعنی ی��ک روز پس از‬ ‫انتخابات سال ‪ 88‬در خیابان فاطمی دستگیر شدید‪ .‬توضیح دهید‬ ‫این دستگیری به چه ترتیبی و با چه اتهامی بود‪.‬‬ ‫به خاطر حوادث پس از انتخابات ایران به دلیل اعتراضی که به رای‬ ‫نیاوردن آقای موسوی داشتم‪ ،‬مانند سایر افرادی که به ستاد آقای‬ ‫موسوی در دفتر فاطمی آمده بودند به اتفاق عمویم به آن‌جا مراجعه‬ ‫کردم‪ .‬اعتراض‌مان هم خیلی مسالت‌آمیز بود و ایستاده بودیم که‬ ‫ما را دس��تگیر کردند‪ .‬پس از چند روزی ما را به بازداشت‌گاه بردند‬ ‫و بعد از مدتی به زندان منتقل کردند‪ .‬س��پس رفع اتهام شده و با‬ ‫سپردن وثیقه‌ای آزاد شدم‪.‬‬ ‫به چه علت مجبور ش�دید از ایران خارج شوید که در‬ ‫حال حاضر نیز در خارج از کشور به سر می‌برید؟‬ ‫بن��ده در جای��ی کار می‌کردم که این ش��رکت تحت نظارت خانه‬ ‫کارگر ایران اس��ت و از آن‌جایی که خان��ه کارگر ایران ارگانی بود‬ ‫که مستقیمن و به صورت آشکارا به طرف‌داری از آقای میرحسین‬ ‫موسوی پرداخته بود‪ ،‬متاسفانه پس از رای آوردن آقای احمدی‌نژاد‪،‬‬ ‫ایشان با شرکت ما چپ افتادند و شرکت ورشکست شد‪.‬‬ ‫خارج شدن من از ایران هم دو دلیل داشت‪ .‬یکی این‌که در خیابان‬ ‫بدون هیچ جرمی دس��تگیر شدم و بعد از آن از من انگشت‌نگاری‬ ‫کردن��د و به اداره آگاهی تهران رفتم و دارای سوس��ابقه ش��دم و‬ ‫پرونده‌ای نیز برای من تش��کیل شد‪ .‬پس از آزادی می‌توانستم در‬ ‫ایران بمانم و مش��کلی نداش��تم اما از آن‌جایی که نگران آینده دو‬ ‫فرزندم بودم و احس��اس کردم برای کسی که سوسابقه دارد برای‬ ‫فرزندانش ایران جای مناس��بی نیست به همین دلیل تصمیم به‬ ‫ترک ایران گرفتم چرا که از شغل و زندگیم ناامید شده بودم و هیچ‬ ‫آینده‌ای برای خودم و به خصوص فرزندانم نمی‌دیدم‪.‬‬

‫بعضی‌ه�ا معتقدن�د ک�ه رس�انه‌ها بی�ن گروه�ی از‬ ‫دستگیر‌ش�دگان بعد از انتخابات سال ‪ 88‬و گروهی‬ ‫دیگ�ر تبعیض قائل می‌ش�وند‪ .‬یعن�ی در مورد افراد‬ ‫مش�خصی اطالع‌رس�انی ص�ورت می‌گی�رد ام�ا در‬ ‫خصوص خیلی‌ها انجام نمی ش�ود‪ .‬شما این نظر را‬ ‫می‌پذیرید؟‬ ‫م��ن این نظر را می پذیرم چون خودم در مدت حدود یک س��ال‬ ‫که در این‌جا هس��تم آن را احساس کردم‪ .‬چون در این مدت هیچ‬ ‫ارگان‪ ،‬کمپی��ن یا حتا گروهی از بنده نپرس��یده که چه مش��کلی‬ ‫دارید‪ ،‬چه کاری انجام می‌دهید و درخواست‌تان چیست و توجهی‬ ‫به صحبت‌های من نکردند‪ .‬ش��اید سختی‌هایی که من در زندان‬ ‫کش��یدم از خیلی‌ها بیش‌تر باش��د اما اگر حتا یه کارت خبرنگاری‬ ‫داش��تم‪ ،‬خیلی به من اهمیت می‌دادند‪ .‬من احس��اس می‌کنم که‬ ‫واقعن تفاوت قائل شدند‪.‬‬

‫در ح�ال حاض�ر در کدام کش�ور به س�ر می‌برید‪ ،‬آیا‬ ‫پناهنده شدید و اگر پناهنده هستید‪ ،‬پروسه کارتان در‬ ‫چه وضعیتی قرار دارد؟‬ ‫در کشور تایلند هستم و پناهنده سازمانم(سازمان ملل)‪ .‬تمام راه‌ها‬ ‫را در این‌جا رفتم‪ ،‬نامه دادم‪ ،‬ایمل فرستادم و درخواست کردم و از‬ ‫م��ردم کمک گرفتم اما هیچ کس نتوانس��ت به من کمک کند و‬ ‫بعد از ده ماه که در یو ان این‌جا ثبت نام کردم‪ ،‬هنوز بنده را برای‬ ‫مصاحبه دعوت نکردند‪.‬‬ ‫االن هزینه‌های زندگی‌تان را چگونه تامین می‌کنید؟‬ ‫ما نمی‌توانیم کار کنیم‪ .‬من ماشینی داشتم و در یک شرکت معتبر‬ ‫حساب‌رس ارشد بودم و با پس‌اندازی که داشتم به این‌جا آمدم و‬ ‫پناهنده شدم‪ .‬بعد از چهار‪-‬پنج ماه پس‌اندازم هم تمام شد و االن‬ ‫از نظ��ر مالی در وضعیت وخیمی هس��تم‪ .‬کاری ندارم و به خاطر‬ ‫کرایه خانه‌های باالی این‌جا و مخصوصن باالرفتن دالر در ایران‪،‬‬ ‫هزینه های ما نیز بیش‌تر شده و هیچ شغلی ندارم و در اتاقی تنها‬ ‫زندگی می‌کنم‪.‬‬ ‫آیا افرادی مشابهه شرایط شما در کشور تایلند هستند‬ ‫یا دوستانی که منتظر پاسخ از سازمان ملل باشند؟‬ ‫بله ایرانی‌هایی هستند که با من آمدند و ثبت نام کردند اما آن‌ها نیز‬ ‫مشکل دارند و یکی دوستان حتا می‌خواست خودکشی کند که او‬ ‫را نجات دادند‪ .‬پاسخی به ما نمی‌دهند‪ ،‬نمی‌دانم به دلیل این‌که ما‬ ‫ایرانی هستیم یا به دلیل دیگر‪ .‬اما افرادی هستند که مانند من در‬ ‫وضعیت مشابهی قرار دارند‪.‬‬ ‫اکثر کشورهای دنیا که ایرانی‌ها را می‌شناسند‪ ،‬نسبت به ایرانی‌ها‬ ‫دید خوبی ندارند‪ .‬تایلند کش��ور توریستی است و آدم‌های درست‪،‬‬ ‫خ��وب و منطقی ه��م دارد و ایرانی‌ها زیاد ب��ه این‌جا می‌آیند‪ .‬اما‬ ‫متاسفانه با چشم بدی به ایرانی‌ها نگاه می‌کنند‪ .‬بنده هم به آن‌ها‬ ‫حق می‌دهم اما نباید همه را به یک چشم نگاه کرد‪ .‬سازمان‪ ،‬پلیس‬ ‫و مردم این‌جا زمانی که متوجه می‌شوند ایرانی هستی‪ ،‬برخوردشان‬ ‫عوض می‌شود‪.‬‬

‫‪47‬‬


‫درمان‌های معنوی و الهی در کشور غنا؛‬

‫فرستادن بیماران روحی به اردوگاه پرسستشخدا‬

‫سینا رهنما‬ ‫گروه‌های حقوق بشری در گزارشی فاش کردند در کشور غنا‪ ،‬یک‬ ‫اردوگاه به نام روش‌های درمان الهی‪ ،‬ش��ماری از بیماران روحی و‬ ‫روانی را به درخت‌ها زنجیر کرده و آن را تحت شکنجه قرار داده و‬ ‫حتا آب آشامیدنی به آن ها نداده‌اند‪ .‬در شهر آکرا در کشور غنا‪ ،‬چند‬ ‫اردوگاه با این عنوان که «دس��ت خدا بیماران را ش��فا خواهد داد»‬ ‫تاس��یس شده که در آن افراد به شکل گسترده‌ای مورد شکنجه و‬ ‫آزار روحی و روانی و جسمی قرار می‌گیرند‪.‬‬ ‫گزارش رس��انه‌ها از این مراکز می‌گوید بیش از یک هزار بیمار و‬ ‫فرد نیازمند در بخش‌های روانی بیمارستان‌ها قرار دارند که به طور‬ ‫روزمره هدف توهین و ناس��زا و بی‌احترام��ی قرار می‌گیرند و حتا‬ ‫بدون این که از آن‌ها یا مسووالن آن‌ها اجازه‌ای گرفته شده باشد‪،‬‬ ‫به آن‌ها شوک الکتریکی داده می‌شود‪.‬‬ ‫گروه دیدبان حقوق بش��ر هم می‌گوید‪« :‬وضعیت در اردوگاه‌های‬ ‫موسوم به اردوگاه عبادت‪ ،‬بسیاروخیم‌تر است‪ .‬هزاران تن از بیماران‬ ‫روانی و روحی در غرب آفریقا به این اردوگاه‌ها فرس��تاده می‌شوند‬ ‫و ش��مار زیادی پیامبر و خدای خود خوانده وجود دارد که می‌گوید‬ ‫اگر این بیماران روزه بگیرند‌– گرسنگی و تشنگی بکشند – و به‬ ‫آن‌ها دعا خوانده شود‪ ،‬شفا پیدا خواهند کرد‪ .‬این بیماران آن قدر در‬ ‫این حالت می‌مانند تا خدا یا پیامبر تقلبی اعالم کند این‌ها شفا پیدا‬ ‫کرده و می‌توانند مرخص شوند‪ ».‬اردوگاهی از همین جنس به نام‬ ‫«ماونت هورب» در س��ال جاری میالدی در حالی مورد سرکشی‬ ‫قرار گرفت که ‪ 120‬تن از ‪ 135‬س��اکن این اردوگاه به درخت‌های‬ ‫بیرون زنجیر شده بودند و یا در اتاق‌هایی مربعی شکل به ابعاد دو‬ ‫متر در دومتر‪ ،‬به حالت زندان انفرادی قرار داشتند و حتا ‪ 24‬ساعت‬ ‫بدون هواخوری در آن جا رها می‌ش��دند‪ .‬ای��ن گزارش می‌گوید‪:‬‬ ‫«افراد همان‌جایی که زنجیر شده‌اند هم باید خود را بشویند‪ ،‬مدفوع‬ ‫کنند‪ ،‬ادرار کنند‪ ،‬حوله‌های خود را عوض کنند‪ ،‬غذا بخورند و همان‬ ‫جا هم بخوابند‪».‬‬ ‫«مدی س��نگوبا» از نویسندگان این گزارش دیدبان حقوق بشر از‬ ‫دولت غنا خواسته به افرادی که نیاز ویژه و خاص دارند توجه ویژه‬ ‫کرده و آن‌ها را از این وضعیت غیرانسانی‪ ،‬نجات دهد‪ .‬وی گفت‪:‬‬ ‫«وضعیتی که خیلی از این افرادی که مشکالت و محدودیت‌های‬ ‫خاص دارند‪ ،‬بسیار بد و غیرانسانی است‪ ».‬وی گفته است در حالی‬ ‫که غنا از کشورهای خوب در حکم‌رانی دولتی محسوب می‌شود‪،‬‬ ‫بسیار تاسف‌آور است که چنین یافته‌هایی در این کشور دیده شود‪.‬‬ ‫در کش��ور غنا‪ ،‬قانونی در س��ال جاری می�لادی‪ 2012 ،‬تصویب‬ ‫ش��د که به بیماران روانی اجازه حمای��ت داده و حق دفاع در برابر‬ ‫بستری شدن بدون دلیل در بخش‌های روانی را برای آن‌ها محترم‬ ‫می‌شمارد اما اردوگاه‌های موسوم به «پرستش‌گاه و عبادت» از این‬ ‫قاعده مستثنا هستند و خود را از چتر دولتی خارج کرده‌اند‪.‬‬ ‫از آن جای��ی ک��ه امکانات کافی برای بیم��اران روانی و روحی در‬ ‫تمامی کشور غنا وجود ندارد‪ ،‬خانواده‌ها مجبور می‌شوند یا به مرکز‬ ‫یا شهر آکرا بروند یا این که به همین اردوگاه‌ها متوسل شوند که‬ ‫در خارج از مرکز هم قابل دست‌رسی است‪ .‬شماری دیگر از مراکز‬ ‫خصوصی هم هست که هزینه آن‌ها باالست‪ .‬ولی در اردوگاه‌های‬

‫‪48‬‬

‫پرستش گفته می‌شود روح خبیث درون این افراد رخنه کرده و باید‬ ‫با قدرت خدا‪ ،‬آن را خارج کرد‪.‬‬ ‫یکی از بیماران این مرکز به گزارش‌گران دیدبان حقوق بشر گفته‬ ‫اس��ت‪« :‬من را بیش از یک سال اس��ت به این جا زنجیر کرده‌اند‬ ‫ب��دون این که هیچ دارو یا درمان خاصی به من بدهند‪ .‬اجازه هم‬ ‫نمی‌دهند بروم‪ ،‬دلیلش را هم نمی‌گویند‪« ».‬دوریس آپیا» از جمله‬ ‫فعاالنی اس��ت که می‌گوید ما خواهان تعطیلی این مراکز نیستیم‬ ‫ولی از دولت می‌خواهیم برآن‌ها نظارت داشته باشد‪.‬‬ ‫خانم آپیا که ‪ 57‬ساله است‪ ،‬در زمان جوانی و وقتی حدودا بیست‬ ‫ساله بود‪ ،‬به دلیل افسردگی در یک بیمارستان روانی بستری شد‪.‬‬ ‫پدر و مادر و خانواده‌اش آن زمان احس��اس کردند بد نیست برای‬ ‫یک راه حل سریع و خوب‪ ،‬در یکی از این اردوگاه‌ها بستری شده‬

‫و به طور کامل خوب شود‪ .‬نتیجه این شد که پنج سال در یکی از‬ ‫اردوگاه‌ها در «کوماسی» در شمال آکرا به یک درخت زنجیر شد‪.‬‬ ‫وی در ح��ال حاضر از فعاالن حمای��ت از حقوق بیماران روحی و‬ ‫روانی در کش��ور غنا اس��ت‪ .‬خانم آپیا می‌گوید‪« :‬مردم می‌گویند‬ ‫آدم دس��ت خودش نیست که مریض ش��ود ولی برای بیماران‬ ‫روحی و روانی‪ ،‬حقی قائل نیستند و می‌گویند وضعیت آن‌ها به‬ ‫بقیه ربطی ندارد‪ .‬این مشکل درک جامعه است که وقتی کسی‬ ‫مش��کل روحی یا روانی پیدا کرد‪ ،‬یعنی دیگر ش��رایط انس��انی‬ ‫ن��دارد و دلیلی هم ندارد اس��تانداردهای انس��انی را در مورد او‬ ‫رعایت کرد‪ .‬این کار و نگرش خطاست‪ .‬این چنین نگاهی است‬ ‫که می‌گوید وقتی کسی بیماری روحی و روانی داشت‪ ،‬با او حتا‬ ‫کم‌تر از زندانی برخورد می‌شود‪».‬‬


‫ایران دربرقع‬

‫مهشب تاجیک‬ ‫وقت��ی از صحبت‌های بی‌پایان پیرامون فرهنگ دوهزار و چندین‬ ‫س��اله خسته می‌ش��ویم‪ ،‬وقتی قیمه‌ی امام حس��ینمان را پختیم‬ ‫و دعای توس��لمان را برگذار کردیم‪ ،‬بع��د از آن‌که هر کوچه پس‬ ‫کوچ ‌ه را به‌هوای دور زدن گشت ارشاد و گاردی‌ها و از سوی دیگر‬ ‫مزاحم‌های خیابانی‪ ،‬به نام خود کردیم‪ ،‬گالیه‌های نامتنهای‌مان که‬ ‫حوصله را سر برد و مهمانی‌های شبانه‌مان که طعم ترس و زخم‬ ‫گرفت‪ ،‬با هر جان‌کندکی که بشود با یک بلیط در دست و چمدانی‬ ‫مختصر و به یاری تورهای مس��افرتی ریز و درشتی که همه‌جای‬ ‫ش��هر را پر کرده‌اند‪ ،‬به س��رزمین دیگری می‌رویم تا آب و هوایی‬ ‫تازه کنیم و کمی ای��ران را به حال خودش تنها بگذاریم‪ .‬وقتی با‬ ‫هزار مکافات و بعد از هفت خوان رس��تم‪ ،‬جواز عبور از مرز پرگهر‬ ‫را می‌گیریم و بعد از آن‌که در هر فرودگاه و هر نقطه‌ی در مرزی‬ ‫به انگش��ت‌نگاری‪ ،‬چهره‌نگاری و هزار پرسش بی سر و ته جواب‬ ‫دادیم و در نهایت با یک بلیط دو س��ره به زیر آسمان دیگری پناه‬ ‫بردیم‪ ،‬ش��اید اگر تنها کمی خیاالت را کنار بگذاریم‪ ،‬حقیقت تلخ‬ ‫خود را عیان می‌کند‪ .‬کمتر پیش می‌آید که یک تور مس��افرتی به‬

‫شهره شعشعانی‬ ‫«غزال��ه علی��زاده» در ‪ 27‬بهمن ‪ 1325‬در مش��هد به دنیا آمد‪.‬‬ ‫پس از دریافت لیس��انس علوم سیاسی برای تحصیل در رشته‬ ‫فلس��فه به پاریس رفت‪ .‬غزاله داستان‌نویسی را از نوجوانی آغاز‬ ‫کرد و مادرش که دوستدار ادبیات و خود داستان‌نویس بود آثار‬ ‫او را در سال های دهه چهل خورشیدی برای نشریه‌های ادبی‬ ‫و ناش��ران محلی می‌فرس��تاد‪ .‬غزاله علی��زاده در دهه پنجاه با‬ ‫انتش��ار داستان بلند «بعد از تابستان» در حالی که هنوز به سی‬ ‫س��الگی نرسیده بود نام خود را به عنوان داستان‌نویسی پیش‌رو‬ ‫در محافل ادبی و روش��ن‌فکری ایران مطرح کرد و بسیاری از‬ ‫صاحب‌نظران نثر پرداخته‪ ،‬وس��عت واژگان و زبان فاخر او را به‬ ‫رغم پاره‌ای خام دس��تی‌های جوانی س��تودند‪ .‬این موفقیت را‬ ‫غزاله بی‌تردید مدیون دل‌بستگی دیربازش به ادبیات کالسیک‌‬ ‫و دانشی بود که با خواندن رمان‌های بزرگ روسی و فرانسوی‬ ‫قرن نوزدهم از دوران خردسالی کسب کرده بود‪.‬‬ ‫غزاله در س��ال‌های بعد از انقالب تا واپس��ین روزهای زندگی‌اش‬

‫مش��تریان خود وعده‌ی دیدار از فالن اثر باستانی یا بهمان رویداد‬ ‫مهم و درخشان را بدهد‪ ،‬نمی‌توان تصور کرد که بیلبوردی در سطح‬ ‫شهر به چشم بخورد با این مضمون که قرار است ما را به سواحل‬ ‫مرجانی‪ ،‬جشنواره‌ی کن‪ ،‬دیدار از موزه‌ی لوور‪ ،‬یک گشت در میان‬ ‫بومیان مناطق مختلف‪ ،‬یک کنسرت از یک گروه سرآمد موسیقی‬ ‫یا هر چیز دیگری از این دس��ت رهس��پار کند‪ .‬این حقیقت وقتی‬ ‫بیشتر آشکار می‌شود که به بسته‌های پیشنهادی تورهای مختلف‬ ‫در هنگام سفر به‌عنوان بسته‌های ضمیمه نگاهی بیندازیم‪ .‬وقتی‬ ‫گزینه‌های درخشان یک تور مسافرتی‪ ،‬گشت در ساحل دریا‪ ،‬رفتن‬ ‫به پارک آبی و یا گذراندن یک ش��ب طربناک بر عرشه‌ی کشتی‬ ‫در نظر گرفته می‌شود‪.‬‬ ‫واقعیت این است که تمام موارد ذکر شده گزینه‌های خوبی برای‬ ‫گذراندن یک تعطیالت متفاوت هس��تند ولی آن هنگام که تمام‬ ‫بسته‌های پیشنهادی ممکن به همین‌جا ختم می‌شوند‪ ،‬واقعیت تلخ‬ ‫آن‌چنان آش��کار می‌شود که نمی‌توان از آن چشم برگرفت‪ .‬وقتی‬ ‫خواننده‌های درجه‌ی چندم زیر سطح استاندارد حداقلی قرار است‬ ‫تعطیالت را به یک امکان مهیج تبدیل کنند‪ ،‬وقتی نشس��تن در‬ ‫یک بار و نوش��یدن چندین گیالس از نوش��یدنی حرام آن هم در‬ ‫کش��ورهای عربی‪ ،‬چنان فراق بالی به ما ارزانی می‌دارد که بهای‬ ‫ش��راب شیراز را در قبال آن پرداخت می‌کنیم‪ ،‬نمی‌توان گفت که‬ ‫این مجموعه‪ ،‬تنها و تنها یک مسافرت تفرحی ساده را باز می‌تاباند‬

‫قصه‌های ما‪ ،‬از رویا تا واقعیت‬

‫نقش‌ها‬

‫حتا می‌توان در نهایت به این نتیجه‌گیری کمی بدبینانه و شاید هم‬ ‫واقعبینانه دست یافت که خاک در خطر و مالل ما اگر به ما نفس‬ ‫نمی‌دهد ولی شاهرگ حیاتی بسیاری از سرزمین‌هایی شده است‬ ‫که مردم در پی اکسیژن را به زیر چادر اکسیژن فرا می‌خواند‪.‬‬ ‫وقت را باید در مراکز خریدی گذراند که نداریم‪ ،‬ش��ات‌های پی در‬ ‫پی را باید در کنجی ب��اال برد که خودمان نداریم‪ ،‬آرامش عاریتی‬ ‫را بای��د در تکاپوی چند روزه‌ای مزه‌مزه کرد که باز هم نداریم‌اش‬ ‫ولی همه‌ی این‌ها اگر برای ایران مالل بی‌پایان آورده است برای‬ ‫دیگران آب و نان که ش��ده اس��ت و این موضوع ب��ه اندازه‌ای پر‬ ‫رنگ اس��ت که ذهن را به این سمت و سو متمایل می‌گرداند که‬ ‫اوضاع کنون��ی این خاک‪ ،‬آن‌چنان ایرانی‌ها را به بیرون کش��یده‬ ‫است که ش��اید هس��تند کس��انی که ترجیح می‌دهند اوضاع به‬ ‫همین ش��کل بماند‪ .‬این جا موضوع سیاست و تالش برای تغییر‬ ‫آن‪ ،‬کمتر از سیاس��ت زیس��تی ما ایرانیان اهمیت داشته است و تا‬ ‫به آن اندازه این سیاس��ت‌ورزی محقرانه زیس��ت ما را دربر گرفته‬ ‫است که حتا نمی‌خواهیم و نمی‌توانیم به شکل دیگری از ساختار‬ ‫زیستی بیاندیش��یم چراکه خرج کردن صد دالری‌های شکیل در‬ ‫همین کشورهای همس��ایه که همچنان لطف بی‌دریغشان برای‬ ‫درخواس��ت‌کننده‌های ویزا بر جای خود باقی است‪ ،‬آسان‌تر از هر‬ ‫گردشی به‌سوی یک سیاست‌ورزی دیگر که مستلزم بازاندیشی و‬ ‫بازآفرینی زیست است‪ ،‬در نظر جلوه می‌کند‪.‬‬

‫هم‌چنان به عنوان نویسنده‌ای سخت‌کوش و مستقل به کار خود‬ ‫ادام��ه داد و ب��ه دور از جنجال و دنیای سیاس��ت تا جای ممکن‬ ‫تمرک��زش همواره بر ادبی��ات بود‪ ،‬هر چن��د از تبعات این تالش‬ ‫در دورانی پر آش��وب و سیاست‌زده آس��یب‌های روحی و جسمی‬ ‫زیادی دید و به دنبال بیماری و افس��ردگی روحی در اردی‌بهشت‬ ‫‪ 1375‬دس��ت به خودکش��ی زد‪« .‬رویای خانه و کابوس زوال»‪،‬‬ ‫«جزیره»‪« ،‬چهار راه»‪« ،‬تاالرها»‪ ،‬و رمان‌های «دو منظره» و‬ ‫«ش��ب‌های تهران» شماری از آثار غزاله علیزاده هستند‪ .‬رمان‬ ‫دو جلدی «خانه ادریس��ی‌ها» را که ش��اید مهم‌ترین اثر غزاله‬ ‫باشد می‌توان تسویه‌حسابی تاریخی با آرمان‌های دوران جوانی‬ ‫و انقالبی‌گری‌های نسل او خواند‪ .‬این کتاب پس از مرگ غزاله‬ ‫جایزه بیست سال داستان‌نویسی ایران را به دست آورد‪.‬‬ ‫داس��تان «نقش‌ها» که ب��رای این برنامه انتخ��اب کرده‌ایم از‬ ‫مجموعه داس��تان «با غزاله تا ناکجا» انتخاب شده است‪ .‬این‬ ‫مجموعه توس��ط انتشارات توس در س��ال ‪ 1378‬در تهران به‬ ‫چاپ رسیده است‪.‬‬

‫‪49‬‬


‫مسووالن دولتی در ایران اعالم کردند‪:‬‬

‫پارازیت‌ها منش ‌ا نامعلومی در ایران دارند‬

‫منوچهرنوبنیاد‬ ‫صحبت از پارازیت‌های ماهواره‌ای یک خط قرمز غیررسمی در بین‬ ‫پزشکان است که مهم‌ترین دلیل آن‪ ،‬نبود پشتوانه تحقیقاتی قوی‬ ‫است و اکثر پزشکان در پاسخ به سوال خبرنگاران به نوعی از جواب‬ ‫دادن در این مورد طفره می‌روند‪ .‬در نخستین اظهار نظر معصومه‬ ‫ابتکار دبیر کمیته محیط زیس��ت شورای ش��هر تهران در ابتدای‬ ‫شهریور ماه سال جاری گفت‪« :‬آن‌چه در حال حاضر برای سالمتی‬ ‫شهروندان تهرانی نگران‌کننده است ارسال پارازیت‌هایی است که‬ ‫منشا آن‌ها نیز مشخص نیست‪ ،‬و معلوم هم نیست مسوولیت این‬ ‫امواج با چه کسی است تا بتوان بابت آن از کسی سوال پرسید و یا‬ ‫بر آن نظارت کرد‪ ».‬ابتکار با هشدار نسبت به تاثیری که این امواج‬ ‫بر س�لامت شهروندان دارند گفت‪« :‬به عنوان عضو شورای شهر‬ ‫تهران هیچ اطالعاتی در رابطه با موضوع پارازیت‌ها و فرستنده‌های‬ ‫آن نداریم‪ ».‬وی گفت‪ :‬آنچه که می‌دانیم این است که این امواج بر‬ ‫سالمتی انسان و سلول‌های بدن تاثیر می‌گذارند‪.‬‬ ‫بر اس��اس مصوبه شورای شهر تهران این نهاد‬ ‫موظف به مقابله جدی با هرگونه آثار سو و زیان‬ ‫بار تشعشعات و امواج ناشی از فعالیت دکل‌های‬ ‫مخابراتی اس��ت‌‪ .‬اما نکته اصلی این‌جاست که‬ ‫بنا به اعالم شورای شهر تهران‪ ،‬در حوزه امواج‬ ‫و مقابله ب��ا آلودگی امواج ماهواره‪ ،‬هیچ نهادی‬ ‫مسوولیت را بر عهده نمی‌گیرد و این نگرانی که‬ ‫در سطح جامعه وجود دارد‪ ،‬دامن می‌زند‪.‬‬ ‫اظهارات رییس س��ازمان محیط زیست دولت‬ ‫هشتم بازتاب‌های گسترده‌ای در رسانه‌ها داشت‬ ‫و تقریب��ن در بیش‌تر روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها‬ ‫منعکس شد و همگی به آن بخش از اظهارات‬ ‫ابتکار که هش��دار داد سونامی س��رطان در راه‬ ‫است‪ ،‬تاکید ویژه داشتند‪.‬‬ ‫مرضیه وحید دستجردی‪ ،‬وزیر بهداشت اما بعد‬ ‫از انتشار این خبر در سخنانی کل صورت مسئله‬ ‫را پاک کرد و گفت‪« :‬نتایج نهایی فعالیت‌های‬ ‫تحقیقاتی درباره اثرات پارازیت‌های ماهواره‌ای‬ ‫بر س�لامت انسان هنوز اعالم نشده است ولی‬ ‫بر اساس نتایج جانبی که ارایه شده پارازیت‌های ماهواره‌ای مشکل‬ ‫خاصی برای سالمت انسان به وجود نمی‌آورد‪».‬‬ ‫در همین راس��تا معاون روابط عمومی س��ازمان تنظیم مقررات و‬ ‫ارتباط��ات رادیویی هم هرگونه پاس��خ‌گویی در رابطه با موضوع‬ ‫پارازیت‌ها را به وزارت ارتباطات و فن‌آوری اطالعات محول کرد و‬ ‫گفت‪« :‬ما نمی‌توانیم در این باره توضیحی ارایه کنیم و بهتر است‬ ‫از طری��ق روابط عمومی وزارت ارتباطات این موضوع را پی‌گیری‬ ‫کنید‪ ».‬نزدیک به یک هفته پس از اعالم خطر عضو شورای شهر‬ ‫درباره پارازیت‌ها‪ ،‬وزیر ارتباطات به طور غیرمس��تقیم به اظهارات‬ ‫وی واکنش نشان داد‪‌.‬‬ ‫رض��ا تقی‌پور با تاکی��د بر این‌که ارس��ال پارازیت‌ها ربطی به این‬ ‫وزارت‌خان��ه ن��دارد‪ ،‬گف��ت‪« :‬پارازیت‌های اخیر از س��وی وزارت‬ ‫ارتباطات ایجاد نش��ده و منش��ا آن نیز مشخص نیست و به طور‬

‫‪50‬‬

‫جدی پیگیر این مس��ئله هستیم‪ ».‬این مقام دولتی یاد آور شد که‬ ‫در ارتب��اط با این موضوع به دفعات گزارش��ی درباره پارازیت‌های‬ ‫تلفن‌های همراه برای نمایندگان و اعضای کمیسیون بهداشت و‬ ‫درم��ان مجلس ارایه کرده‌ایم‪ .‬وی مدعی ش��د با توجه به این‌که‬ ‫پارازیت‌های اخیر از س��وی وزارت ارتباطات ایجاد نش��ده‪ ،‬اما این‬ ‫وزارت‌خانه درصدد کشف منشا ارسال پارازیت‌ها بر آمده است‪.‬‬ ‫حسینعلی شهریاری‪ ،‬رییس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس‬ ‫ش��ورای اس�لامی در خصوص داخلی بودن منشا این پارازیت ها‬ ‫در کش��ور گفت‪« :‬قطع��ن موضوع بیماری‌زا ب��ودن پارازیت‌های‬ ‫ماهواره‌ای را به مرکز تحقیق و پژوهش مجلس ارایه خواهیم کرد‬ ‫ت��ا در این رابطه تحقیقات گس��ترده‌ای انجام دهند‪ .‬هم‌چنین که‬ ‫وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی مسئول جان شهروندان‬ ‫ایرانی است و باید در زمینه پارازیت‌های بیماری‌زا تحقیقات الزم‬ ‫را انج��ام دهد و در پایان تعطیالت مجلس ش��ورای اس�لامی از‬ ‫وزیر بهداش��ت خواهیم خواس��ت تا مدارک و اسناد غیر بیماری‌زا‬

‫غیررس��می در بین پزش��کان اس��ت که مهم‌ترین دلیل آن‪ ،‬نبود‬ ‫پشتوانه تحقیقاتی قوی اس��ت و اکثر پزشکان در پاسخ به سوال‬ ‫خبرنگار ما به نوعی از جواب دادن در این مورد طفره می‌روند‪.‬‬ ‫تنها کس��ی در این مورد حاضر به پاسخ‌گویی شد‪ ،‬ایرج خسرونیا‌‪،‬‬ ‫رییس انجمن پزش��کان داخلی ایران است که درباره پارازیت‌ها و‬ ‫تاثیر آن‌ها در س�لامتی افراد گفت‪« :‬ام��واج موجود در فضا روی‬ ‫سیس��تم مغز و اعصاب و تعادل انس��ان اثر دارد‪ .‬گاهی اوقات نیز‬ ‫روی غدد داخلی و رحم به‌خصوص در زنان باردار تاثیر منفی دارد‌‌‪،‬‬ ‫هم‌چنین این امواج‪ ،‬در طوالنی مدت روی پرده گوش و سیس��تم‬ ‫ش��نوایی تاثیرات منفی می‌گذارد و تعداد زیادی از افراد در معرض‬ ‫امواج به‌طور غیرعادی عصبی هستند و اضطراب و هیجان دارند‪.‬‬ ‫گاهی اوقات هم این پارازیت‌ها منجر به اختالالت قلبی و عروقی‬ ‫روی افراد در معرض خواهد شد‪ ».‬وی ادامه داد‪« :‬تاثیر این امواج‬ ‫روی کودکان می‌تواند باعث بروز برخی از انواع سرطان‌ها شود‪».‬‬ ‫پارازیت‌‌ه��ا از ی��ک ب��رج رادیوی��ی فرس��تاده می‌ش��وند و روی‬

‫بودن پارازیت‌ها را به کمیس��یون ارایه دهد‪ ».‬این نماینده مجلس‬ ‫نهم افزود‪« :‬وزارت ارتباطات و نمایندگان مجلس از منش��ا صدور‬ ‫پارازیت‌ها اطالع دارند ولی نمی‌خواهند بیان کنند‪ .‬وزارت ارتباطات‬ ‫به خوبی می‌داند که منشا ارسال پارازیت‌ها کجاست‪»‌.‬‬ ‫وی با تکذیب ادعای تقی‌پور گفت‪« :‬این‌که ایشان گفته به کرات‬ ‫به مجلس در خصوص آثار زیان ب��ار پارازیت‌ها گزارش داده‌ایم ‪،‬‬ ‫صحت ندارد و ما بارها خواس��تیم که در این مورد از ایشان سوال‬ ‫شود ولی به نوعی این کار هنوز انجام نگرفته است‪»‌.‬‬ ‫رییس کمیسیون بهداشت ادامه داد‪« :‬ما وزارت بهداشت و درمان‬ ‫را مس��وول بررس��ی عوارض ناش��ی از این پارازیت‌ها کردیم که‬ ‫علی‌القاعده تا اواسط مهرماه باید گزارش وزارت بهداشت و درمان‬ ‫به مجلس برسد‪».‬‬ ‫از س��وی دیگر صحبت از پارازیت‌های ماهواره‌ای یک خط قرمز‬

‫سیگنال‌های اصلی ماهواره قرار می‌گیرند‪ .‬این تداخل امواج باعث‬ ‫می‌ش��ود کیفیت امواج ماهواره پایین بیاید و تصویر شطرنجی یا‬ ‫منقطع پخش شود‪ .‬برای این‌که چنین اتفاقی بی‌افتد‪ ،‬فرکانس‌های‬ ‫ماکرووی��و یا همان پارازیت‌ه��ا باید در دامن��ه ‪۳‬مگاهرتز تا ‪۳۰۰‬‬ ‫گیگاهرتز باشند‪ .‬امواج شدیدی که هر قدر شدت‌شان باالتر برود‪،‬‬ ‫برای سالمتی انسان‌ها و دیگر موجودات زنده خطرناک‌تر هستند‪.‬‬ ‫این امواج در قسمت‌های عضالنی بدن نسبت به بافت‌های چربی‪،‬‬ ‫عمق نفوذ کم‌تر و جذب بیش‌تری دارند‪ ،‬بنابراین امواج مایکروویو‬ ‫بع��د از نفوذ نوعی اثر گرمای��ی در بدن تولید می‌کنند که می‌تواند‬ ‫باعث تخریب و آسیب ملکولی شود‪ .‬باال رفتن مدت زمان تماس‬ ‫ای��ن امواج با بدن فرد‪ ،‬اثرات تخریبی آن‌ها را بیش‌تر می‌کند‪ .‬چه‬ ‫این امواج مربوط به پارازیت‌های ماهواره‌ها باش��د و چه دکل‌های‬ ‫مخابراتی که در نزدیکی ساختمان‌های مسکونی برپا شده‌اند‪.‬‬


‫با اعتماد به نفس باال‪،‬‬

‫دو راهی همین جاست تصمیم بگیرید‬ ‫سمیه ورزنده‬ ‫انس��ان در مس��یر زندگی خود ب��ا دو راهی‌های زی��ادی روبه‌رو‬ ‫می‌ش��ود که باید دس��ت به انتخاب بزند‪ .‬به ط��ور یقین تا کنون‬ ‫بر س��ر راه انتخاب این که چه بخورید‪ ،‬چه بپوش��ید‪ ،‬کجا زندگی‬ ‫کنید‪ ،‬چگونه رفتار کنید‪ ،‬چه رش��ته تحصیل��ی را بخوانید‪ ،‬چطور‬ ‫س��رمایه‌گذاری کنید‪ ،‬وقت‌تان را چگونه بگذرانید‪ ،‬قرار گرفته‌اید‪.‬‬ ‫همه این‌ها تصمیم‌هایی هستند که ما در موارد مختلف زندگی از‬ ‫جمله زمینه‌های شخصی‪ ،‬حرفه‌ای‪ ،‬خانوادگی‪ ،‬آموزشی‪ ،‬معنوی و‬ ‫اجتماعی آن را دنبال می‌کنیم‪.‬‬ ‫تصمیم��ات ما زندگی ما را ش��کل و جهت‬ ‫می‌دهن��د‪ .‬از تصمیم‌گیری‌ه��ای کوچ��ک‬ ‫گرفته‪ ،‬تا تصمیم‌گیری‌های بس��یار بزرگ و‬ ‫پراهمیت که اقدام به تصمیم‌گیری در مورد‬ ‫آن‌ها ش��اید مدت زمان طوالنی وقت الزم‬ ‫داشته باشد‪ .‬واقعیت این است که ما همیشه‬ ‫براس��اس نیازها و هدف‌هایم��ان در خانه و‬ ‫بیرون از آن تصمیم‌گیری و انتخاب می‌کنیم‬ ‫و انتخاب بر اس��اس تصمیم‌گیری درست از‬ ‫امتیازات بزرگ انس��ان است‪ .‬اگرچه بعضی‬ ‫از تصمیم‌گیری‌ها کوچک و کم‌اثرند بعضی‬ ‫دیگر چنان با اهمیت هستند که مسیر زندگی‬ ‫م��ا را تحت تاثیر ق��رار داده و جهت حرکت‬ ‫هدف و تالش‌های ما را مشخص می‌کنند‪.‬‬ ‫در واقع زندگی انسان هر چه هست حاصل‬ ‫مجموعه‌ای از انتخاب‌های اوست‪.‬‬

‫اگر نتوانید ریسک کنید‬ ‫نمی‌توانید رشد کنید‬ ‫تصمیم‌گی��ری و انتخاب‌ها عالوه بر زندگی‬ ‫م��ادی و بیرونی ما بر تصوی��ری که از خود‬ ‫می‌س��ازیم نیز اثری عمی��ق می‌گذارند‪ .‬به‬ ‫عنوان مثال تحلیل ما از نتیجه ناخوش��ایند‬ ‫چند انتخاب ممکن اس��ت این باش��د که خود را ف��ردی ناتوان و‬ ‫ضعیف بدانیم و سزاوار وضعیتی بهتر از آن‌چه داریم‪ ،‬نشناسیم‪ .‬این‬ ‫تفسیر نادرست که تصور ما را نسبت به خودمان منفی می کند‪ ،‬می‬ ‫تواند باعث افزایش ترس و شک شود و اعتماد به نفس را کاهش‬ ‫ده��د و از‌ابت��کار و تالش ما بکاهد‪ .‬از طرف دیگر نتیجه مطلوب‬ ‫چند انتخاب مناسب و تفسیر مثبت از آن می‌تواند موجب افزایش‬ ‫اعتماد به نفس‪ ،‬قدرت عمل‪ ،‬ابتکار و تالش شود و به بیانی از ما‬ ‫فرد دیگری بسازد‪.‬‬ ‫در تصمیم‌گیری هر کس با توجه به دیدگاه خود از روش ویژه‌ای‬ ‫اس��تفاده می‌کند‪ .‬گروهی به احساس خود تکیه می‌کنند‪ ،‬جمعی‬ ‫اولین راه حل را انتخاب می‌کنند‌و آن را بهترین می‌دانند و در مقابل‬ ‫بعض��ی مدت زمان زیادی را صرف می‌کنند به طوری که تصمیم‬ ‫گرفتن را فراموش می‌کنند و یا آن را به سرنوشت می‌سپارند‪ .‬حتا‬ ‫عده‌ای از ترس مواجه شدن با اثرات تصمیم‌گیری اجازه می‌دهند‬ ‫دیگران برای آن‌ها تصمیم بگیرند‪ ،‬اما آن‌چه اهمیت دارد آن است‬

‫که بپذیریم که اگر ریسک نباشد رشدی نیز نخواهد بود‪.‬‬ ‫در ای��ن می��ان افرادی که اعتماد به نفس باالی��ی دارند‪ ،‬از قدرت‬ ‫تصمیم‌گیری و ریسک‌پذیری باالتری برخوردار هستند و در شرایط‬ ‫بحرانی قادر به تصمیم‌گیری‌های مناس��ب می‌باشند‪ .‬در حالی که‬ ‫اف��راد دارای اعتماد به نفس کم‪ ،‬اغلب در تصمیم‌گیری‌های خود‬ ‫دچار مشکل می‌شوند‪ .‬آن‌ها برای امور کوچک‪ ،‬زمان خیلی زیادی‬ ‫ص��رف می‌کنند تا تصمیم‌گی��ری الزم را انجام دهند تا جایی که‬ ‫برخی از آن‌ها از شرایطی که آن‌ها را ناچار به تصمیم‌گیری می‌کند‪،‬‬ ‫فرار می‌کنند‪ .‬به همین علت اس��ت که این افراد ریس��ک‌پذیری‬

‫افسردگی و اضطراب یکی از‬ ‫خصوصیات افراد دارای اعتماد به‬ ‫نفس پایین است که در فرایندهای‬ ‫ذهنی انسان تاثیر منفی و مخربی دارد‬ ‫کم‌تری نسبت به دیگران از خود نشان می‌دهند‪.‬‬ ‫افسردگی و اضطراب یکی از خصوصیات افراد دارای اعتماد به‬ ‫نفس پایین اس��ت که در فرایندهای ذهنی انسان تاثیر منفی و‬ ‫مخربی دارد‪ .‬فرد افس��رده کم‌تر به آینده امیدوار است‪ ،‬بنابراین‬ ‫با بدبینی با مس��ایل روبه‌رو می‌شود و توجه بیش از حد به ابعاد‬ ‫منفی‪ ،‬او را از تصمیم‌گیری مناسب دور می‌کند‪ .‬افراد مضطرب‬ ‫و افس��رده از ه��ر کاری که نی��از به صرف ان��رژی‪ ،‬چه کم و‬ ‫چه زیاد دارد‪ ،‬دوری می‌کنند‪ .‬از س��وی دیگر اضطراب نگرانی‬ ‫فرد را از احتمال شکس��ت افزایش و قدرت ریس��ک پذیری را‬ ‫کاهش می‌دهد و اجازه نمی‌دهد که فرد در کمال آرامش تمام‬

‫جنبه‌ه��ای موضوع را مورد بررس��ی قرار ده��د‪ .‬از این رو فرد‬ ‫مضطرب یا نگران ی��ا عجوالنه تصمیم می‌گیرد و یا به قدری‬ ‫تصمیم‌گیری را طوالنی می‌کند که فرصت‌های طالیی زندگی‬ ‫خود را از دست می‌دهد‪.‬‬

‫بهترین مدل برای تصمیم‌گیری‬ ‫برای تصمیم‌گیری درست باید بهترین مدل موجود را با مشخص‬ ‫کردن اهداف دنبال کنیم‪ .‬اهداف عناصری هستند که مسیر تصمیم‬ ‫را جهت می‌دهند‪ .‬مشخص کردن آن‌ها درک ما را از مشکل بهتر‬ ‫می‌کند‪ .‬راه حل هر مش��کلی را باید با مطرح‬ ‫کردن صحیح آن آغاز کرد هر چند بس��یاری‬ ‫از ما این مرحله را نادیده می‌گیریم اما عنوان‬ ‫کردن مشکالت کار س��اده‌ای است‪ .‬هرچه‬ ‫مشکالت بهتر تعریف ش��ود حل کردن آن‬ ‫س��اده‌تر خواهد ش��د و ما را قادر می‌سازد با‬ ‫انتخاب گزینه‌های مناسب و سبک و سنگین‬ ‫ک��ردن آن‌ها بهترین گزینه‌ها را ارزیابی و در‬ ‫نهایت انتخاب و تصمیم بگیریم‪.‬‬ ‫باید توجه داش��ت که اولی��ن راه حلی که‬ ‫به ذه��ن می‌آید بهترین راه حل نیس��ت‪.‬‬ ‫اگرچه ش��رایط فیزیکی ی��ا عوامل بیرونی‬ ‫گاه��ی موجب مح��دود س��اختن انتخاب‬ ‫ما می‌ش��وند ولی در هر حالتی که به‌س��ر‬ ‫بریم توانایی گزینش داریم‪ .‬پیدا کردن راه‬ ‫حل‌های بیش‌تر امکان تصمیم‌گیری بهتر‬ ‫را افزای��ش می‌دهند بنابر این س��عی کنید‬ ‫مش��کالت را به سه یا چهار شکل مختلف‬ ‫بی��ان کنید‪ .‬ن��گاه کردن به مش��کالت از‬ ‫زاویه‌های مختلف کمک می‌کند تا بتوانید‬ ‫راه‌حل‌های متفاوتی نیز پیدا کنید‪.‬‬ ‫بیاد داش��ته باشید که بس��یاری از تردیدها‬ ‫در زم��ان تصمیم‌گی��ری ناش��ی از ترس‬ ‫اش��تباه کردن اس��ت‪ .‬ترس از انجام اش��تباه گاهی چنان ذهن‬ ‫را فل��ج می‌کند که انس��ان تمام توانایی‌های خ��ودش را برای‬ ‫حل مش��کالت انکار می‌کند‪ .‬باید پذیرفت زندگی مجموعه‌یی‬ ‫از تجربه‌هایی اس��ت که از راه آزمون و خطا به دس��ت می‌آید‪.‬‬ ‫اش��تباه کردن هزینه دارد و آن را بای��د پرداخت‪ .‬وقتی به خود‬ ‫حق اش��تباه کردن می‌دهید به این نیز فکر کنید که هر اشتباه‬ ‫هزینه‌ای دارد که شما و گاهی دیگران آن را می‌پردازید در واقع‬ ‫انتخ��اب کامل و بدون عیب و نقصی وجود ندارد و هر انتخاب‬ ‫ما به ش��رط از دس��ت دادن امتیازاتی است که دیگر انتخاب‌ها‬ ‫می‌توانس��تند داشته باش��ند‪ .‬به عبارتی تصمیم‌گیری بر اساس‬ ‫بیش‌ترین امتیاز و کم‌ترین احتمال شکس��ت انجام می‌شود‪ .‬با‬ ‫توج��ه به نقش اهمیتی ک��ه تصمیم‌گیری و گزینش در زندگی‬ ‫حال و آینده ما دارد به‌جاست که برای انجام آن از روش منظم‪،‬‬ ‫منطقی و حساب‌شده‌تری استفاده کنیم‪ .‬به یاد داشته باشیم که‬ ‫انسان ساخته دست شرایط نیست‌‪ ،‬خالق آن هست‪.‬‬

‫‪51‬‬


‫نبایدهایعجیبوغریبدرسفر‬ ‫سیمین‬ ‫تابستان هم از راه رسید و کم‌کم باید به استقبال تعطیالت تابستانی‬ ‫و سفر رفت‪ .‬البته اگر در سبد خانوارهای ایرانی بودجه‌ای برای سفر‬ ‫باقی مانده باشد!‬ ‫به طور معمول برای انجام یک س��فر باید آمادگی‌های ابتدایی‬ ‫وجود داشته باشد؛ از انتخاب مقصد و داشتن آگاهی الزم نسبت‬ ‫به آن تا تهیه مقدمات س��فر‪ ،‬بلیط و هتل و از همه مهم‌تر این‬ ‫روزها تهیه ارز دولتی که خودش به اندازه هفت خان کار دارد‪.‬‬ ‫اما گذش��ته از تمامی این‌ها یک س��ری‬ ‫بایده��ا و نبایدها هم هس��ت که باید در‬ ‫س��فر به آن توجه کرد‪ .‬مواردی که سبب‬ ‫می‌شوند با وجود احترام به قوانین رایج در‬ ‫مقصد‪ ،‬سفر دل‌پذیری داشت‪.‬‬ ‫اگر یک اهل س��فر حرفه‌ای باشید می‌دانید‬ ‫که پیش از س��فر باید از شرایط مقصد آگاه‬ ‫ب��ود‪ :‬این که چ��ه باید به هم��راه برد؟ چه‬ ‫لباسی باید پوشید؟ وضعیت خوراکی چگونه‬ ‫است؟ اوضاع سالمتی و امنیت و حتا قوانین‬ ‫رفتاری و اجتماعی و خالصه دانس��ته‌هایی‬ ‫که شما را برای س��فر آماده‌تر می‌کند و به‬ ‫راحتی نیز در دسترس هستند‪.‬‬ ‫باق��ی دانش الزم��ه برای س��فر می‌ماند‬ ‫برای زمان رسیدن به مقصد که می‌توانی‬ ‫ب��ا بهره ب��ردن از راهنماه��ای محلی از‬ ‫بس��یاری بایدها و نبایدها مطلع ش��وی و‬ ‫خودت هم به بس��یاری از تجربه‌های بکر‬ ‫دس��ت پیدا کن��ی‪ .‬اما آن‌چه ک��ه در این‬ ‫زمینه اهمیت دارد این اس��ت که بسیاری‬ ‫از این دانس��ته‌ها کمک می‌کند تا س��فر‬ ‫دل‌پذیرتر باش��د و ب��ه دور از ناکامی…‬ ‫گاه��ی اوق��ات تنبیه‌ه��ا و مجازات‌های‬ ‫سختی حتا برای گردش‌گران در بسیاری‬ ‫از مناط��ق به س��بب پیروی نک��ردن از‬ ‫قانون خاص آن منطقه وجود دارد‪ .‬گفتم‬ ‫که آگاهی داش��تن از برخ��ی قوانین رایج‬ ‫در بسیاری از کش��ورها یا شهرها کمک‬ ‫زیادی می‌کند‪ .‬برای مثال در برخی ش��هرها باید مراقب سخن‬ ‫گفتن خودتان باش��ید و چنان‌چه ناس��زایی از دهان شما خارج‬ ‫ش��ود و خاطر س��اکنین ش��هر را مکدر کند مجبور به پرداخت‬ ‫جریمه می‌شوید‪ .‬این ممکن است برای بسیاری از گردش‌گران‬ ‫تعج��ب‌آور باش��د اما چنی��ن قوانینی وجود دارن��د و لو این که‬ ‫در عرف آن کش��ور باش��د‪ .‬برای مثال همین دس��ت روی سر‬ ‫کودک کش��یدن که برای ما یک کار مهربانانه اس��ت می‌تواند‬ ‫در کش��وری مثل مالزی معنای بدی داش��ته باشد یا با انگشت‬ ‫اشاره به کس��ی اشاره کردن! از جمله قوانین عجیب و غریب و‬ ‫جالب توجه دیگری که در برخی از نقاط جهان وجود دارد می‌توان‬

‫‪52‬‬

‫به ممنوعیت غذا دادن به پرنده‌ها در شهر ونیز از سال ‪ 2008‬یا منع‬ ‫پوشیدن شلورک صورتی رنگ در ویکتوریای استرالیا بعد از نیم روز‬ ‫یکشنبه‌ها اشاره کرد‪ .‬سال‌ها پیش نیز در شهر پاریس قانونی وضع‬ ‫ش��ده بود که زنان حق پوشیدن ش��لوار را ندارند و در صورتی که‬ ‫بخواهند هم‌چون مردان لباس بپوشند باید از پلیس مجوز بگیرند‪.‬‬ ‫این قانون در س��ال ‪ 1892‬کمی آسانتر شد و زمانی که زنان اسب‬ ‫سواری می‌کردند یا دوچرخه سواری حق داشتند از شلوار استفاده‬ ‫کنند‪ .‬این ممنوعیت به طور کامل در سال ‪ 2010‬برداشته شد‪ .‬در‬

‫میالن هم یک قانون جالب وجود دارد و آن این که همیش��ه باید‬ ‫لبخند بر لب داشته باشید وگرنه جریمه خواهید شد‪ .‬شما تنها زمانی‬ ‫اجازه دارید غم‌گین به نظر برسید که از یک بیمارستان دیدن کنید‬ ‫یا در یک گورستان باشید‪ .‬در سوئیس هم مراقب باشید که پس از‬ ‫ساعت ‪ 10‬شب سیفون توالت را نکشید‪ .‬چرا که دولت این کشور به‬ ‫شدت نگران خواب شهروندانش است‪ .‬در شهر مسکو هم همیشه‬ ‫باید اتومبیل تمیز سوار شد‪ .‬بر طبق قانون چنان‌چه شماره ماشین از‬ ‫شدت کثیفی خوانا نباشد صاحب اتومبیل مستحق پرداخت جریمه‬ ‫است‪ .‬در این برنامه به چند مورد عمومی که باید در سفر همواره به‬ ‫آن‌ها توجه داشت‪ ،‬اشاره دارم‪:‬‬

‫مراقب لباس پوشیدنتان باشید‬ ‫چگونگی لباس پوشیدن از آن دسته مواردی است که همیشه برای‬ ‫آن قوانینی وجود دارد‪ .‬این قوانین هم تنها خاص مناطق مذهبی یا‬ ‫اسالمی نیست‪ .‬بسیاری از شهرهای دنیا یا نقاط دیدنی مالحظات‬ ‫خود را در این زمینه دارند‪ .‬برای مثال در قطر پوشیدن لباس‌هایی‬ ‫که سرشانه یا زانو را نپوشانده یا تنگ و نازک باشند‪ ،‬ممنوع است‪.‬‬ ‫در واتیکان هم برای ورود به موزه‌ها و کلیس��اها باید لباس��ی که‬ ‫شانه‌ها پوشیده باشند و دامن یا شلوارکی که تا روی زانو را پوشانده‬ ‫باشند‪ ،‬استفاده کرد‪ .‬جالب است که بدانید‬ ‫در منطقه‌ای دیدنی در جنوب ش��هر ناپل‬ ‫در ایتالیا پوش��یدن شلوارک یا دامن کوتاه‬ ‫یا «جین»‌هایی با برش‌های خاص ممکن‬ ‫است خطر جریمه سی‌صد یورویی را برای‬ ‫گردش‌گران به همراه داشته باشد‪ .‬در تایلند‬ ‫هم قانونی وجود دارد مبنی بر این که افراد‬ ‫باید حتمن از لباس زیر استفاده کنند و البته‬ ‫در مکان‌های عمومی تاکید بیش��تری بر‬ ‫این قانون می‌شود‪ .‬در بسیاری کشورها از‬ ‫جمله ایتالیا از آن جا که حضور خارجی‌ها‬ ‫در شهرهای ساحلی برای ساکنان محلی‬ ‫حساسیت‌زا به نظر می‌رسد‪ ،‬تاکید شده که‬ ‫گردش‌گران هنگام تردد روی لباس شنای‬ ‫خود لباس��ی بپوش��ند یا در ناحیه ساحلی‬ ‫بین فرانسه و ایتالیا افراد مجاز نیستند در‬ ‫خیابان فقط با لباس ش��نا قدم بزنند‪ .‬یک‬ ‫نکته جال��ب هم در م��ورد جزیره کاپری‬ ‫هست و آن این که به منظور حفظ آرامش‬ ‫این منطقه پوشیدن کفش‌های پرصدا مثل‬ ‫کفش‌های چوبی یا صندل‌های پاشنه بلند‬ ‫صدادار ممنوع است‪.‬‬ ‫کفش‬ ‫اما در مورد پوشیدن کفش باز هم قوانین‬ ‫جالب��ی در دنیا وج��ود دارد‪ .‬برای مثال در‬ ‫ش��هر «کارم��ل» در کالیفرنی��ا جایی که‬ ‫کلینت ایستوود شهردار آن بود یک قانون‬ ‫تاریخی وجود دارد که در آن زنان شهر از پوشیدن کفش پاشنه بلند‬ ‫منع می‌شدند‪ .‬البته این قانون این روزها دیگر به شدت گذشته اجرا‬ ‫نمی‌شود و گردش‌گران می توانند با گرفتن مجوزی از کفش های‬ ‫پاشنه بلند خود استفاده کنند‪ .‬اما در بسیاری از مکان های تاریخی‬ ‫در دنیا‪ ،‬هم چون آکروپلیس در یونان نیز دولت پوشیدن کفش های‬ ‫پاشنه بلند را منع کرده است‪ .‬این کار از این جهت انجام شده که‬ ‫این مکان‌ها در طول سال‌ها توسط تردد گردش‌گران با کفش‌های‬ ‫پاش��نه‌دار آسیب دیدند‪ .‬در یکی از شهرهای افسانه‌ای کالیفرنیا به‬ ‫نام «‪ »Blythe‬نیز قانون ممنوعیت پوشیدن چکمه‌های کابویی‬ ‫وجود دارد مگر این که افراد مالک بیش از دو گاو باشند!‬


‫شلوارتان را باال بکشید‬ ‫ام��ا حتمن ش��ما هم از این مد ن��ه چندان جدی��دی که جوان‌ها‬ ‫شلوارهایشان از پایشان آویزان است نمونه‌هایی دیدید‪ .‬انگار همین‬ ‫االن شلوارشان از پایش��ان می‌افتد! البته انسان‌ها آزادند که از مد‬ ‫پیروی کنند اما من یکی هنوز فلسفه طراحی این مدل را نفهمیدم!‬ ‫خوش‌بختانه در خیلی از شهرها پوشیدن شلوارهایی که لباس زیر‬ ‫از زیر آن پیداست ممنوع است و جریمه دارد‪ .‬جالب است که این‬ ‫قوانین اغلب در شهرهای آتالنتا اجرا می‌شود قانونی که می‌گوید‬ ‫پوشیدن شلوارک‪ ،‬دامن بسیار کوتاه و شلوار ‪ ،saggy‬ممنوع است‬ ‫و در پارک جنگلی ‪ Ga‬متخلفان را حتا تا ‪ 1000‬دالر نیز جریمه‬ ‫می‌کنند‪ .‬شهر ‪ Delcambre‬در امریکا نیز نخستین شهری بوده‬ ‫که «نشان دادن لباس زیر در مال عام» در آن به عنوان یک جرم‬ ‫شناخته شده است‪ .‬در این شهر ممکن است مجازات این جرم به‬ ‫شش ماه زندان هم برسد‪.‬‬ ‫آدامس؟ کاغذ خرده؟ خیابان؟هرگز!‬ ‫در برخی کشورها یا شهرها مثل سنگاپور یا برخی شهرهای امریکا‬ ‫نه تنها آدامس خوردن و انداختن آن در خیابان ممنوع است بلکه‬ ‫اس��تفاده از کاغذ خرده‌هایی که به هنگام جش��ن‌ها و آئین‌ها در‬ ‫سطح شهر و خیابان‌ها گسترانده می‌ش��ود‪ ،‬نیز ممنوع است‪ .‬چرا‬ ‫که نه تنها به محیط زیست آسیب می‌رساند بلکه تمیز کردن آن‬ ‫از س��طح شهر نیز بسیار مشکل اس��ت‪ .‬این قانون گاهی تا هزار‬ ‫دالر جریمه و شش ماه زندان به همراه دارد و البته تنها در جشن‬ ‫هالووین مجاز دانسته می‌شود‪ .‬سنگاپور از نظر این قوانین یکی از‬ ‫سخت‌گیرترین کشورهاست‪ .‬برای همین هم هست که پاکیزگی و‬ ‫تقریبن بی‌حادثه بودن خیابان‌هایش در دنیا معروف است‪.‬‬ ‫زبال��ه انداختن در خیابان می‌تواند جریمه‌ای ه��زار دالری در این‬ ‫کشور داشته باشد و نکشیدن سیفون یک توالت عمومی هم ‪500‬‬ ‫دالر جریمه دارد‪ .‬در اماکن عمومی سیگار کشیدن ممنوع است و‬ ‫ن��ه تنها آدامس جویدن که فروخت��ن آن هم یک کار غیر قانونی‬ ‫به ش��مار می‌رود‪ .‬و البته باید دانس��ت که زدن ضربه به پشت با‬ ‫ترکه‌های چوب یا بامبو هنوز در این کش��ور نوعی تنبیه به شمار‬ ‫می‌رود بنابراین بای��د مراقب بود تا به طور کامل قوانین محلی را‬ ‫رعایت کرد تا دچار این تنبیه سنتی نشد!‬ ‫البته دو کشور تایلند و بریتانیا نیز از قوانین سنگاپور در این زمینه‬ ‫تبعیت می‌کنند‪ .‬هرچند که در این دو کش��ور ش��ما را نه به خاطر‬

‫جویدن آدامس بلکه به خاطر انداختن آدامس در خیابان یک جریمه‬ ‫ششصد دالری خواهند کرد! به خصوص برای آدامس بادکنکی!‬ ‫مراقب زبان خود باشید‬ ‫در س��فر باید بسیار مراقب کالم خود باشید چراکه ممکن است‬ ‫عواقب تلخی به همراه آورد‪ :‬قوانین بسیاری در این زمینه وجود‬ ‫دارد مثلن در ویرجینیا که یکی از مقاصد س��فرهای خانوادگی‬ ‫به شمار می‌رود‪ ،‬ناس��زا گفتن جرم محسوب می‌شود و جریمه‬ ‫دارد‪ .‬ای��ن جریم��ه می‌تواند تا ‪ 250‬دالر ی��ا ده روز کار کردن‬

‫در س��طح شهر باش��د‪ .‬در اس��تان‌های کوئینزلند و ویکتوریای‬ ‫اس��ترالیا نیز چنین قانونی هست و بد نیست اگر در این مناطق‬ ‫زندگی یا س��فر می‌کنید به خوبی از کلماتی که ناس��زا به شمار‬ ‫می‌روند با اطالع باش��ید تا مطمئن باشید که از این کلمات در‬ ‫محاوره‌هایتان استفاده نمی‌کنید‪.‬‬ ‫آب دهان نیاندازید‬ ‫در بس��یاری از شهرها هم‌چون ونکوور‪ ،‬س��نگاپور یا بارسلونا‪ ،‬آب‬ ‫دهان انداختن در خیابان نیز منع ش��ده و این کار با کیفر نقدی یا‬ ‫زندان ممکن است مواجه شود‪.‬‬

‫گل و گیاهان را قطع نکنید‬ ‫در بس��یاری از مناط��ق به طور جدی تاکید ش��ده که به گل‌ها و‬ ‫گیاهان منطقه دست نزنید و این کار جریمه نقدی به همراه خواهد‬ ‫داش��ت‪ .‬از این جهت مراقب تابلوهای هشدار دهنده در این زمینه‬ ‫باید بود‪.‬‬ ‫برای مثال در منطقه آریزونا که انواع کاکتوس در آن وجود دارد باید‬ ‫در برابر وسوسه دست زدن به آن‌ها یا انجام رفتارهای خشن با این‬ ‫گیاهان جالب مقاومت کرد‪ .‬گفته می‌شود که این گونه از گیاهان به‬ ‫دلیل رفتار مردم که مثلن از آن‌ها به عنوان نشانه تیراندازی استفاده‬ ‫می‌کنند یا ساقه‌های آن‌ها را می‌برند در معرض خطر قرار گرفته‌اند‬ ‫از این جهت هست که هرگونه آسیب وارد کردن به کاکتوس‌ها در‬ ‫این منطقه می‌تواند منجر به گاهی تا ‪ 25‬سال زندان شود‪.‬‬ ‫البت��ه یک دلی��ل دیگر هم ب��رای ممنوع ب��ودن تیران��دازی به‬ ‫کاکتوس‌ها این اس��ت که در س��ال ‪ 1982‬مردی از شمال آریزونا‬ ‫مش��غول تیراندازی به یک کاکتوس غول‌پیکر بود و توانسته بود‬ ‫چند سوراخ بزرگ در آن ایجاد کند که ناگهان این کاکتوس عظیم‬ ‫بروی او سقوط می‌کند و مرگ دردآوری را برای او رقم می‌زند‪.‬‬ ‫شوخی ممنوع‬ ‫مردم بس��یاری از ایالت‌ها و شهرها تاب و تحمل شوخی را ندارند‬ ‫بنابراین باید مراقب بود پیش از این که بخواهید با مردم ش��وخی‬ ‫کنید ابتدا از آن‌ها در مورد قوانین مربوط به این موضوع بپرسید‪.‬‬ ‫برای مثال در ایالت لوئیزیانای امریکا‪ ،‬س��فارش دادن پیتزا یا چیز‬ ‫دیگری برای فرد دیگری بدون این که او خبر داش��ته باش��د یک‬ ‫جریمه ‪ 500‬دالری یا شش ماه زندان در بر دارد‪.‬البته مثلن در کانادا‬

‫تا زمانی که این کار شما به قصد آزار دیگری نباشد‪ ،‬شامل جریمه‬ ‫نمی‌شود‪ .‬بنابراین به یاد داشته باشید که شوخ طبعی‌تان را در سفر‬ ‫تا مادامی که از آداب آن منطقه آگاهی پیدا نکردید‪ ،‬مهار کنید‪.‬‬ ‫و یک مورد دیگر این که اگر اهل شکار و گشت و گذار در طبیعت‬ ‫هس��تید پیروی از قوانین در این زمینه در هر منطقه الزامی است‬ ‫وگرنه هرگونه تخلف از قوانین ولو این که به طور سهوی صورت‬ ‫گیرد مجازات در بر خواهد داش��ت‪ .‬به ه��ر روی در این زمینه‌ها‬ ‫قوانین زیادی وجود دارد و یکی از مهم‌ترین مهارت‌های زندگی در‬ ‫زمینه سفر این است که پیش از سفر دانش کافی نسبت به مقصد‬ ‫سفر داشته باشید‪.‬‬

‫‪53‬‬


‫لکنت زبان‌روح‬ ‫هادی خوجینیان‬ ‫بعضی‌ها وقتی خودش��ان را گ��م می‌کنند‪ ،‬به خ��اور‌دور می‌روند‪.‬‬ ‫بعضی‌ها ه��م به جزیره‌های یخی پناه می‌برند تا بی‌خورش��یدی‬ ‫را ح��س کنند‪.‬این‌روزها‪ ،‬آدم‌ها را جور دیگری می‌بینم‪ .‬احس��اس‬ ‫می‌کنم بی‌پوشش و «اسکن» شده‪ ،‬حاالت روحی و جسمانی‌شان‬ ‫را تماش��ا می‌کنم‪ .‬حالت کار‌گردانی را دارم که بی‌هیچ فیلم‌نامه و‬ ‫داستانی به‌دقت «دکوپاژ» شده‪ ،‬سر صحنه‌ی فیلم‌برداری رفته و‬ ‫با آرامش‪ ،‬س��وژه اش را انتخاب می‌کن��د و ریل‌های دوربین را از‬ ‫الو‌پایین‪ ،‬وقایع را ضبط می‌کند‪.‬‬ ‫با ‌‬ ‫آدم‌های چاق ـ حساس‌تر و آدم‌های الغر ـ جان سخت‌تر‪.‬‬ ‫ش��وخی‌ها ـ دیگر لطفی ندارند‪ .‬حرف‌های خنده‌دار باید خیلی با‬ ‫نش��اط و سکرآور باش��د تا لب خودم را به خنده باز کنم‪ .‬نه‌این‌که‬ ‫بی‌بهانه نمی‌خندم که خوب هم می‌خندم‪ .‬ولی آدم‌های دو‌رو‌برم از‬ ‫ایرانی گرفته تا افریقایی و اروپایی و غیره‪ ،‬ادا و اصول‌هایی دارند که‬ ‫فهم‌شان برایم روز‌به‌روز غامص‌تر می‌شود‪ .‬فرهنگ لغات روحی‌ام‬ ‫معادل‌های مناسبی برایشان پیدا نمی‌کند‪.‬‬ ‫برادری را می‌شناس��م که س��ال‌ها زندانی بوده و حاال «کاندوم»‬ ‫می‌فروشد و کتابی به‌نام «چگونه عشق‌بازی کردن با معشوقه‌ها»‬ ‫چاپ کرده‪ .‬خواهری را می شناسم که دیگر نمی‌داند ایرانی است‬

‫یا انگلیسی و یا مخلوط مشمز کننده‌ای از هر دو‌یشان‪ .‬رفیقی دارم‬ ‫که کلمات «مارکس‪،‬انگلس‪،‬فروید» را دایمن برایم مسج می‌کند‪.‬‬ ‫دوس��تی دارم که هر روز صبح برایم راس س��اعت ده ـ نامه می‬ ‫فرستد و از دل‌تنگی‌ها و شادی‌هایش می‌نویسد‪.‬‬ ‫نقاش ‪Anke Merzbach‬‬ ‫همس��ایه‌‌ی دیوار‌به‌دیواری دارم که هر ش��ب‪ ،‬ص��دای ناله‌های‬ ‫عشق‌بازی‌اش دیوار سکوت اتاقم را می‌شکند‪ .‬مادری «ایتالیایی»‬ ‫دارم که این‌روزها با نوه‌ی فاحشه‌اش س ‌رو‌کله می‌زند‪ .‬مدیر اداره‌ای‬ ‫ـ دارم که آرامش روحی‌اش منگم می‌کند‪.‬‬

‫جان‌بازی یا بازی با جان‬

‫رضا حاجی‌حسینی‬ ‫یکی از هم‌بازی‌های هفت‌س��نگ از تهران‪ ،‬در روز‌های برگزاری‬ ‫ش��انزدهمین اجالس سران کش��ور‌های عضو جنبش عدم تعهد‪،‬‬ ‫متنی برای ما فرس��تاد که نشان‌دهنده‌ی عصبانیت او از وضعیت‬ ‫پایتخت است‪ .‬او در این متن نگاهی دارد به رفتار‌هایی شبیه بازی‪.‬‬ ‫بازی آدم‌بزرگ‌ها یا بازی‌هایی در بزرگ‌س��الی‪ .‬او در این نوشته با‬ ‫عنوان‌های پیش��نهادی «جان بازی یا بازی با جان» و «یه جون‬ ‫دارم دوسش دارم»‪ ،‬نگاهی دارد به یک شرایط آزار دهنده‪.‬‬ ‫هفت‌س��نگ عنوان «جان بازی یا بازی با جان» را برای نوشته‌ی‬ ‫«حسین سبزیان» برگزیده است‪ .‬او در این بازی نوشته‪:‬‬ ‫نخس��ت‪ :‬می‌گویم «جان‌باز» و سکوت می‌کنم‪ .‬به احترام و برای‬ ‫اندیش��ه و جس��ت‌وجو در پی عمق معنای این کلمه‪ .‬نه! کوچک‬ ‫نیس��ت این واژه‪ .‬کم نیست‪ .‬واژه‌ی غریبی اس��ت‪ .‬بزرگ و زیاد‪.‬‬ ‫«جان‌ب��از»‪ .‬دو‌باره و چند‌ب��اره تکرار می‌کنم و ه��ر بار بیش‌تر و‬ ‫بیش‌تر از معنای آن می‌ترس��م‪ .‬مگر ممکن است؟ انسان جانش‬ ‫را‪ ،‬مهم‌ترین سرمایه و دارایی غیر مادی و خدایی‌‌اش را به راحتی‬ ‫ببازد؟ یا ببخشد؟ راستی چرا نمی‌گویند جان‌بخش؟ مگر می‌شود‬ ‫کس��ی جان خود را در ب��ازی زندگی ببازد و برای حفظ آن تالش‬ ‫نکند؟ نه! هیچ‌کس جان خود را آگاهانه نمی‌بازد‪ .‬حتم دارم چیزی‬ ‫بیش‌تر از باختن در این ماجرا نقش دارد و آن می‌تواند بخشندگی‬ ‫باش��د‪ .‬یکی از دو صفت اصلی خداوند‪ ،‬بخشنده است‪ .‬بخشنده و‬ ‫مهربان‪ .‬بله! به واقع کس��ی که در راه اعتقاد‪ ،‬عشق‪ ،‬عالقه‪ ،‬عِرق‬

‫‪54‬‬

‫ملی‪ ،‬میهنی و خانوادگی و هر چیز دیگری‪ ،‬جان خود را به میدان‬ ‫می‌آورد‪ ،‬با بخشندگی آشناست‪ .‬مگر می‌شود عاشق نبود و از جان‬ ‫خویش��تن خویش گذشت؟ در راه ناموس‪ ،‬خانواده‪ ،‬ایمان‪ ،‬خداوند‪،‬‬ ‫معش��وق‪ ،‬وطن‪ ،‬میهن‪ ،‬خاک‪ … ،‬جان‌بازان هش��ت سال جنگ‬ ‫تحمیلی بر ایران‪ ،‬چنین کسانی بودند و هستند اما …‬ ‫دوم‪ :‬اغل��ب جان‌ب��ازان در هر فرصتی که دس��ت داده‪ ،‬گفته و‬ ‫تاکید کرده‌اند که از جان‌بازی خود پش��یمان و غمگین نیستند‬ ‫و حاضرند بارها و بارها جان خود را برای دفاع از سرزمین‌شان‬ ‫ف��دا کنند‪ ،‬ولی از مقام و ارزش کار و نی��ت آن‌ها که بگذریم‪،‬‬ ‫آیا هرگز ب��ه واژه‌ی جان‌باز فکر کرده‌ای��م؟ آیا تاکنون تالش‬ ‫کرده‌ای��م آن را به ش��یوه‌های دیگر بخوانیم و باز بشناس��یم؟‬ ‫ی��ا اصلن ای��ن کلمه را ب��ا کاربردهای دیگری غی��ر از معنای‬ ‫حقیقی‌ا‌ش ببینیم و بخوانیم؟‬ ‫«جان‌باز» فقط یک بعد از این واژه اس��ت‪ .‬برای مثال می‌توان‬ ‫آن را به صورت «جانی‌بازی» هم خواند‪ .‬می‌دانم‪ .‬شاید کلمه‌ی‬ ‫نو و تازه‌ای باشد و تا حدودی نامانوس و دهشتناک‪ .‬چه کسی‬ ‫دوس��ت دارد نق��ش یک جانی را بازی کند؟ چ��ه در فیلم‌های‬ ‫س��ینمایی‪ ،‬چه در زندگی حقیق��ی و روزمره و چه در بازی‌های‬ ‫کودکان یا حتا بزرگس��االن‪ .‬بعید می‌دانم داوطلبی برای چنین‬ ‫نقشی وجود داشته باشد‪.‬‬ ‫جانی یعن��ی جنای��ت‌کار و جنایت‌کار یعنی کس��ی که جنایت‬ ‫می‌کند و کیس��ت که از جنایت و خش��ونت لذت ببرد؟ بی‌شک‬

‫این‌روزه��ا همه‌چیز ـ دارد رنگ و ل��وای دیگری به‌خود می‌گیرد‪.‬‬ ‫ش��ادی‌های گذش��ته‪ ،‬رنگ می‌بازند و غم‌نامه های قدیمی‪ ،‬عطر‬ ‫اولیه‌ش��ان را از دست می‌دهند‪ .‬کلمات خوانده‌ش��ده در این‌روزها‬ ‫به‌جز از نحوه‌ی خوش‌گذراندن و پوچی‌ها و شادی‌های ساختگی‪،‬‬ ‫نمی‌گویند‪ .‬نه‌این‌که بگویم افسرده‌تر شده‌ا ‌م که نشده‌ام‪ .‬صحبت از‬ ‫پژمردگی و فسرده شدن نیست‪ .‬چون زندگی در این‌سر دنیا دقیقن‬ ‫مثل آن‌ور دنیاست‪ .‬آسمان این‌جا هم ـ هم‌رنگ آن‌جاست‪ .‬از هر ده‬ ‫رفیقی که دارم‪ ،‬نه نفرشان از «پارتنر» شان جدا شده‌اند‪.‬‬ ‫همی��ن چند روز پی��ش «مایکل» پس از هش��ت‌ماه جدایی‪ ،‬هم‬ ‫خودش و هم دو‌بچه‌اش را خفه کرد و خالص‪.‬‬ ‫این‌روزه��ا در جزیره به‌جز مرگ‌و نیس��تی هیچ چیزی نمی‌بینم‪.‬‬ ‫دایمن باید مواظب حرف‌زدن هایم باشم تا کسی را نرنجانم‪ .‬همه‬ ‫حساس و در‌هم‌ریخته شده‌اند‪ .‬جمعه‌شب‌ها تا حد‌مرگ می‌نوشند‬ ‫و تا خود‌صبح عش��ق‌بازی می‌کنند‪ .‬روزهای یک‌شنبه همه جا تا‬ ‫ساعت شش تعطیل می‌باشد تا خستگی یک هفته کار ا‌ز تن به‌در‬ ‫بیاید‪ .‬دیروز «کاتلین‪،‬میشل‪،‬آماندا» لباس‌های تازه پوشیده بودند و‬ ‫عطر خوش بویی به خودش��ان زده بودند‪ .‬تا به کافی‌شاپ رسیدم‪،‬‬ ‫بغلم کردند و از این‌که این روزها کمی غمگین هستم نگرانی‌شان‬ ‫را ابراز کردند‪« .‬آماندا»برای هر چهار‌نفرمان کیک‌پنیر با طعم‌لیمو‬ ‫ی ما تلخی یکی از‬ ‫درست کرد و دور‌میز نشستیم تا شیرینی روبرو ‌‬ ‫ما چهار نفر را کم کند‪ .‬این‌روزها «انگلیسی» هم نمی‌توانم حرف‬ ‫بزنم‪ .‬کلمات فارسی به‌دنبال حرف‌های خارجی می‌گردند و در این‬ ‫بین‪ ،‬تنها زبان مهربانی به کمک من می‌آید‪.‬‬ ‫کس��ی که دس��ت به چنین عملی می‌زند‪ ،‬باید یا دیوانه باشد یا‬ ‫وحش��ی‪ .‬با این‌حال اگر خوب نگاه کنید‪ ،‬در سال‌های اخیر و از‬ ‫قضا‪ ،‬روزهای گذشته‪ ،‬کشور ما پر شده از درندگان وحشی‌خویی‬ ‫که از «جانی‌بازی» ی��ا بازی با جان مردم لذت می‌برند‪ .‬گویی‬ ‫زمان به گذشته بازگشته و در نخستین سال‌های دهه‌ی شصت‬ ‫به س��ر می‌بریم‪ .‬بچه‌بس��یجی‌هایی که هنوز نمی‌توانند تنبان‬ ‫خود را باال بکش��ند‪ ،‬اسلحه و دست‌بند به دست‪ ،‬شب و روز به‬ ‫ن��ام برقراری امنیت در خیابان‌ه��ا راه بر مردم بی‌گناه می‌بندند‬ ‫و بی‌مجوز و فقط به اعتبار اس��م بس��یجی و همکاران نیروی‬ ‫انتظامی‪ ،‬در وضعیت افتضاحی شروع به تفتیش افراد و تجسس‬ ‫در کار‌ش��ان می‌کنند‪ .‬این بچه‌ها که اسباب‌بازی‌هایش��ان جان‬ ‫مردم اس��ت‪ ،‬به خود اجازه می‌دهند دس��ت توی کیف و جیب‬ ‫دیگران فرو ببرند و خصوصی‌ترین مس��ائل فردی و ش��خصی‬ ‫زندگی‌ش��ان را بررس��ی کنند و اگر کسی اعتراض کند‪ ،‬با جان‬ ‫خودش بازی کرده‪.‬‬ ‫این بس��یجی‌ها ان��واع اتهام‌های مرتکب‌نش��ده را به ریش تو‬ ‫می‌بندن��د و روانه‌ی بازداش��تگاه و ندامتگاهت می‌کنند و دیگر‬ ‫وای ب��ه روزگارت! مگ��ر می‌ش��ود نجاتت داد؟ حت��ا خدا هم‬ ‫نمی‌تواند به فریاد کس��انی که به چنگ این جانوران وحشی و‬ ‫عقده‌ای می‌افتند‪ ،‬برس��د‪ .‬کافی‌ست آن روز هوس کرده باشید‬ ‫یک لباس س��بز رنگ بپوش��ید‪ .‬بی‌آن‌که قص��د و نیت خاصی‬ ‫داش��ته باشید یا از طرفداران جنبش آزادی‌خواه و پاینده‌ی سبز‬ ‫باش��ید‪ ،‬ناگهان س��یل نگاه‌های غضبناک به سوی شما دوخته‬ ‫ل‬ ‫می‌ش��ود و تا به شما گیر ندهند که «چرا سبز پوشیدی؟»‪ ،‬و ‌‬ ‫کن نیس��تند‪ .‬گویی هر بار که رنگ سبز می‌بینند‪ ،‬خون‌شان به‬ ‫جوش می‌آید‪ .‬این اس��ت بازی ام��روز ما در وضعیتی غریب در‬ ‫شهری به نام تهران‪.‬‬


‫خیاباندراتاق‬

‫در هفت‌س��نگ پیش��ین‪ ،‬از قول «حامد قاموس مقدم»‪ ،‬طراح و‬ ‫گرافیستی که از بازی‌های کودکی‌اش برای ما نوشته‪ ،‬شنیدیم که‬ ‫او در کنار کارهای مختل��ف و جدای از «دکتر بازی» و خطاهای‬ ‫معصومانه و کنجکاوانه‌ی کودکی‪ ،‬به دو کار خیلی عالقه داشته؛‬ ‫اول این‌که یک چند تایی بچه را بنشاند و برای‌شان یا با عروسکی‬ ‫که به دس��ت و پایش نخ بس��ته بوده و به خیال خودش عروسک‬ ‫«خیم ‌ه ش��ب بازی» بوده‪ ،‬نمایش بده��د‪ ،‬یا کارتون‌های کوتاه را‬ ‫برای‌شان باز‌آفرینی کند‪ ،‬یا همین «پانتومیم بازی» که دوباره مد‬ ‫شده را اجرا کند‪.‬‬ ‫او ب��رای ما گفته بود که این م��دل آخر‪ ،‬ایده‌ی مادرش بوده برای‬ ‫این‌که هم نمایش‌ها بار آموزشی پیدا کنند و هم قدری از شلوغی‬ ‫و سر و صدای اجراها کاسته شود‪.‬‬ ‫آق��ای قاموس مقدم‪ ،‬ادامه‌ی ماجراهای کودکی را این‌طور تعریف‬ ‫می‌کند‪ :‬دومین بازی‌ای که دوست داشتم‪« ،‬قلعه» یا همان «دزد‬ ‫و پلیس» بود و همیشه هم دوست داشتم که در گروه دزدها باشم‪.‬‬ ‫تا قبل از این‌که این متن را بنویسم نمی‌دانستم انگیزه‌ام از این‌که‬ ‫همیش��ه می‌خواستم در این گروه ش��ریف باشم‪ ،‬چه بوده است تا‬

‫این‌که بعد از باز‌آفرینی آن دوران درخش��ان در ذهنم‪ ،‬به یاد آوردم‬ ‫که در آن زمان و بعد از دیدن فیلم «ش��عله» در «تی س��ون» آن‬ ‫س��ال‌ها و سپس دیدار مجدد «آمیتا باچان» در فیلم «قانون» که‬ ‫تلویزیون پخش می‌کرد‪ ،‬با شخصیت «وی جی» که او نقشش را‬ ‫بازی می‌کرد‪ ،‬هم‌ذات پنداری عجیبی پیدا کردم‪.‬‬ ‫من در ذهن کوچکم‪ ،‬او را نماینده‌ی فیلمی ممنوع از دس��تگاهی‬ ‫ممنوع و یواش��کی‪ ،‬در رسانه‌ی ملی می‌دیدم و حس می‌کردم که‬ ‫یکی از آشناها یا خویشاوندان نزدیک من است که او را در مملکت‬ ‫غری��ب دیده‌ام و از کارهای پش��ت پرده‌اش خب��ر دارم و او هم از‬ ‫این‌که می‌داند من رازش را می‌دانم‪ ،‬قدر‌‌ش��ناس من است! از این‬ ‫رو‪ ،‬پلی��س بودن پدر س��نگ‌دلش که اتفاقن پلیس خوبی هم بود‬ ‫ولی به س��بب پلیس خوب بودن‪ ،‬پدر بدی بود و زد و «وی جی»‬ ‫محبوب دل کوچولوی مرا کش��ت‪ ،‬باعث شد که کینه‌ی پلیس‌ها‬ ‫به دلم بماند و رنج فرار و پنهان شدن و بعضن کتک خوردن را در‬ ‫دزد و پلیس بازی و قلعه‪ ،‬به جان بخرم ولی داغ ننگ پلیس شدن‬ ‫روی پیشانی‌ام ننشیند!‬ ‫بعد از موش��ک باران در دوران جن��گ با عراق و تبعید اجباری به‬ ‫یکی از شهرستان‌های اطراف تهران‪ ،‬دیگر هیچ‌یک از آن بازی‌ها‬ ‫به کارم نیامد‪ .‬بچه‌های آن‌ج��ا یک جور دیگری بازی می‌کردند؛‬ ‫«تیله بازی» و «کاش��ی بازی» و «بی��خ دیواری»! بازی‌هایی که‬ ‫باید یک گوش��ه جمع می‌شدند‪ .‬بازی‌هایی محافظه‌کارانه که هم‬

‫بتوانند دور هم باش��ند و هم با جمعیت مسن آن محل که اتفاقن‬ ‫تعدادش��ان هم زیاد بود و کاله‌شان هم بسیار پشم و پیلی داشت‪،‬‬ ‫اصطکاک پیدا نکنند!‬ ‫م��ن و اق��وام تبعیدی‌ام هنوز ب��ا آن‌ها قاطی نش��ده بودیم‪ .‬به‬ ‫همین دلیل بیش‌تر در خانه می‌ماندیم و در حاشیه‌ی فرش که‬ ‫برای‌مان یک جاده تلقی می‌ش��د‪« ،‬ماش��ین بازی» می‌کردیم‪.‬‬ ‫کم‌ک��م برایش قانون گذاش��تیم و آن را به س��بب اولین قانون‬ ‫بازی‪« ،‬یک‪ ،‬دو‪ ،‬س��ه» نامیدیم زیرا هر کس فقط حق داشت‬ ‫سه ضربه به ماش��ینش بزند‪ .‬ارائه‌ی این بازی به بچه‌های آن‬ ‫محل با اس��تقبال مواجه شد و خالقیت بومی نیز با آن مخلوط‬ ‫ش��د‪ ،‬به این صورت که با گچ به جای جدول «لی لی»‪ ،‬روی‬ ‫آس��فالت‪ ،‬جاده‌های کج و معوج و پر پیچ و خمی می‌کشیدیم و‬ ‫گروه گروه مشغول این بازی می‌شدیم‪.‬‬ ‫چندی بعد که از آوارگی خالص شدیم‪ ،‬برای در اختیار داشتن آن‬ ‫جاده‌های پیچ و خم‌دار در خانه‪ ،‬مجبور شدم با تکه‌های موکت برای‬ ‫خودم جاده درست کنم و خیابان را به اتاق ببرم! حاال بعد از سال‌ها‬ ‫وقتی می‌بینم پسرکم ماشین‌ها و وسایلش را دور اتاق می‌چیند و‬ ‫برای هر کدام‌شان نقشی تعیین می‌کند و وقایع انیمیشن‌هایی که‬ ‫دیده است را بازآفرینی می‌کند‪ ،‬با خودم فکر می‌کنم که نکند تره‬ ‫به تخمش برود و حس��نی به باباش که آن‌وقت بازی‌هایش حاال‬ ‫حاال‌ها تمام نخواهد شد!‬

‫تحقیقی علمی روی رابطه بین زن و مرد‬

‫تاثیررابطهجنسیزودرسدرعمررابطهعاطفی‬

‫سینا رهنما‬ ‫بیش‌تر کس��انی که در رابطه عاطفی مه��ارت دارند‪ ،‬به نوعی این‬ ‫توصیه را می‌کنند که هر قدر رابطه شما دیرتر وارد فاز رابطه جنسی‬ ‫ش��ود‪ ،‬طوالنی‌تر مانده و ماندگاری بیش‌تری خواهد داشت‪ .‬اما آیا‬ ‫این توصیه همین طوری شکل گرفته یا این که نتیجه یک تحقیق‬ ‫مش��خص علمی است و اگر هم این تحقیق است‪ ،‬آیا وقت‬ ‫آن نرسیده که پارامترهای آن به روز شود؟‬ ‫یک گروه تحقیق در نیویورک( (‪http://www.digita l‬‬ ‫‪ )journal.com/article/332910‬همین کار را انجام‬ ‫داده ک��ه به طور کامل‪ ،‬گزارش نهای��ی در مجله «ازدواج و‬ ‫روابط خانوادگی» منتشر شده است‪« .‬دانش‌گاه کورنل» در‬ ‫نیوی��ورک از ‪ 600‬زوج یا زن و م��ردی که زود با هم رابطه‬ ‫جنسی داشته و هنوز با هم رابطه دارند‪ ،‬تحقیقی کامل انجام‬ ‫داده و تاثیر رابطه جنسی زودهنگام بر بقای رابطه را بررسی‬ ‫کرده اس��ت‪« .‬پروفسور شارون ساسلر»‪ ،‬از دپارتمان تحلیل‬ ‫و مدیری��ت دانش‌گاه کورن��ل می‌گوید‪« :‬هدف این تحقیق‬ ‫این بود که بتوانیم س��نگ بنایی که رابطه جنسی در رابطه‬ ‫می‌گذارد را بررس��ی کنیم‪ .‬بررسی ما نشان داد بیش از یک سوم‬ ‫مردان از این که به س��رعت وارد رابطه جنس��ی ش��ده‌اند‪ ،‬راضی‬ ‫هستند‪ .‬زنان هم آن را نشانه‌ای گرفتند که می‌توانند رابطه‌ای خوب‬ ‫داشته باشند در نتیجه از آن راضی هستند‪».‬‬ ‫البته توضیح پروفس��ور ساسلر این است که منظور از سرعت‪ ،‬این‬ ‫است که در یک ماه اول آشنایی‪ ،‬دو طرف رابطه جنسی داشته‌اند‪.‬‬ ‫وی می‌گوید چیزی دیده نش��ده که بگوییم رابطه جنسی زودتر از‬

‫موقع باعث برهم خوردن رابطه ش��ده است‪ .‬خیلی‌ها از آن راضی‬ ‫بوده و آن را نشانه انتخاب درست گرفته‌اند‪.‬‬ ‫از نگاه مردان البته وضع متفاوت اس��ت‪ ،‬نه این که آن را خوب یا‬ ‫بد بدانند اما گفته‌اند این موضوع هیچ ربطی به مدت رابطه ندارد‪.‬‬ ‫رابطه جنسی خوب و زود‪ ،‬نشانه عمق رابطه و لذت دو طرفه است‬

‫و ب��ه این ربطی ندارد که یک رابطه چه‌قدر می‌تواند ادامه داش��ته‬ ‫باشد‪ .‬به گفته پروفسور ساسلر‪ ،‬مردان خیلی اهمیت نمی دهند که‬ ‫رابطه جنسی‪ ،‬کی روی می‌دهد‪.‬‬ ‫پس آیا می‌شود گفت که آن چه از قبل جا افتاده و توصیه می‌شده‪،‬‬ ‫نادرست بوده است؟ کارشناسان این تحقیق می‌گویند از زمانی که‬ ‫رابطه زوج از حالت سنتی خارج شده و به شکل زندگی مشخص‬ ‫دو نفره تبدیل ش��ده‪ ،‬پارامتره��ای آن هم تغییر کرده و در نتیجه‬

‫دونفر سعی می‌کنند زندگی خوبی با هم داشته باشند به جای این‬ ‫که بخواهند روی چیزی به نام ازدواج کار کنند‪.‬‬ ‫تحقیق یاد شده در کل نمی‌تواند بگوید که رابطه جنسی زود موقع‬ ‫در رابطه چه نقشی خواهد داشت ولی می‌گوید وقتی رابطه جنسی‬ ‫زود روی دهد‪ ،‬ش��کل رابطه هم سریع‌تر مشخص‌تر می‌شود‪ .‬این‬ ‫تحقیق نمی‌گوید آیا باید رابطه جنسی را زود داشت یا آن را‬ ‫به تعویق انداخت‪ ،‬اما به طور مشخص می‌گوید در آمریکا‬ ‫که جامعه میدانی این تحقیق بوده‪ ،‬رابطه جنسی در رابطه‬ ‫خیلی زود روی می‌دهد و دیگر مثل س��ابق نیست‪ .‬دیگر‬ ‫سند یا مدرکی در دست نیست که در تحقیق علمی نشان‬ ‫دهد جوانان مرتبط رابطه جنسی می‌مانند‪ .‬برعکس‪ ،‬خیلی‬ ‫س��ریع در رابطه‪ ،‬رابطه جنس��ی را برقرار می‌کنند‪ .‬مسئله‬ ‫اصلی این تحقیق این است که آن ازدواج که نوعی از اجبار‬ ‫در آن مخفی ش��ده‪ ،‬به تدریج در حال کنار رفتن است‪ .‬دو‬ ‫طرف سعی می‌کنند نوعی زندگی مشترک با هم تشکیل‬ ‫دهند که اس��م‌اش ازدواج نیس��ت به آن معنا ولی قواعد و‬ ‫روابط آن درونی‌تر‪ ،‬به رابطه جنسی و دیگر مسایل وابسته‌تر‬ ‫است‪ .‬پیش‌تر برنامه این بود که ازدواج شکل بگیرد و بعد از آن همه‬ ‫چیز برود در یک مس��یر خاص ولی به تدریج‪ ،‬ساختن رابطه دارد‬ ‫به سمت دیگری می‌رود‪ .‬از این نظر است که یکی از کارشناسان‬ ‫این تحقیق می‌گوید به همین دلیل رابطه جنسی سریع در رابطه‬ ‫اتفاق می‌افتد‪ :‬یک زمانی اگر رابطه جنسی می‌خواستید باید ازدواج‬ ‫می‌کردید‪ ،‬االن باید رابطه بس��ازید‪ ،‬یا بروید پولش را بدهید‪ .‬این‬ ‫شکاف تعریف‪ ،‬خیلی چیزهای دیگر را عوض می کند‪.‬‬

‫‪55‬‬


‫مونونوکلوز‪ ،‬بیماری بوسه‬ ‫دکتر آویده مطمئن فر‬ ‫مونونوکلوز عفونی بیماری اس��ت که از ویروس «ابش��تاین بار»‬ ‫ناشی می‌شود‪ .‬مونونوکلوز بیش‌تر بر نوجوانان و بزرگ‌ساالن جوان‬ ‫تاثی��ر می‌گذارد‪ ،‬ولی می‌تواند کودکان را نیز تحت تاثیر قرار دهد‪.‬‬ ‫مونونوکلوز اغلب با گلو درد‪ ،‬خس��تگی مفرط و احساس ضعف در‬ ‫سراسر بدن شروع می‌شود‪ .‬درجه خستگی تا حد زیادی می‌تواند از‬ ‫فردی به فرد دیگر متفاوت باشد ولی برخی از افراد مجبور به متوقف‬ ‫کردن فعالیت‌های خود برای چند هفته می‌ش��وند‪ .‬این بیماری‪« ،‬‬ ‫بیماری بوسه » نیز نامیده می‌ش��ود‪ ،‬به دلیل این‌که این ویروس‬ ‫از طریق بزاق منتقل می‌ش��ود‪ .‬با این حال‪ ،‬بوسه همیشه مسوول‬ ‫رواج این بیماری نیست و بسیاری از مردم نمی‌دانند چگونه با این‬ ‫بیماری درگیر ش��ده‌اند‪ .‬به دلیل این‌که ویروس ابشتاین بار باعث‬ ‫گسترش سلول‌های سفیدخون تک هسته‌ای یعنی لنفوسیت‌هایی‬ ‫که تنها یک هس��ته دارند‪ ،‬می‌شود این بیماری مونونوکلوز نامیده‬ ‫می‌شود‪.‬‬ ‫ویروس ابش��تاین بار بسیار شایع است که از طریق بزاق گسترش‬ ‫میابد ولی همیشه به عفونت نمی‌انجامد‪ .‬حتی در اکثر موارد‪ ،‬این‬ ‫وی��روس امن اس��ت و ما حتی گاهی اوق��ات نمی‌دانیم که مبتال‬ ‫هس��تیم‪ .‬در واقع‪ ،‬از سن پنج س��الگی‪ ۵۰ ،‬درصد افراد به ویروس‬ ‫ابش��تاین بار آلوده هستند‪ .‬در خون افراد مبتال‪ ،‬می‌توان آنتی بادی‬ ‫این ویروس را شناسایی کرد‪ .‬پس از آلوده‌‌گی‪ ،‬این ویروس‪ ،‬لزومن‬ ‫بدون داشتن هیچ نشانه‌ای‪ ،‬تمام عمر در بدن حفظ می‌شود‪ .‬با این‬ ‫حال‪ ،‬در برخی موارد‪ ،‬اولین عفونت با این ویروس باعث مونونوکلوز‬ ‫می‌شود‪.‬‬ ‫هی��چ درمان خاصی ب��رای مونونوکلوز وجود ن��دارد‪ .‬این بیماری‬ ‫معمولن به خودی خود پس از چهار تا هشت هفته‪ ،‬از بین می‌رود‬ ‫اگر چه خستگی و خواب آلودگی ممکن است برای چندین ماه باقی‬ ‫بماند‪ .‬هدف درمان بنابراین تنها ارایه مراقبت های حمایتی است‬ ‫تا بهبودی حاصل شود‪.‬‬ ‫زمان��ی که عفونت با ویروس اپس��تین بار در ک��ودکان جوان رخ‬ ‫می‌ده��د‪ ،‬عالیم آنقدر خفیف هس��تند که نادی��ده می‌مانند و حتا‬ ‫می‌توانن��د به راحت��ی با یک گلو درد خفی��ف دوران اولیه کودکی‬ ‫اشتباه ش��وند‪ .‬معمولن اولین تماس با ویروس در دوران نوجوانی‬ ‫ی��ا اوایل دوران بلوغ رخ می‌دهد که در ‪ ۵۰‬درصد موارد به عفونت‬ ‫مونونوکلوز می‌انجامد و عالیم بسیار مهم هستند‪ .‬ما هنوز نمی‌دانیم‬ ‫چرا در برخی از افراد مونونوکلوز توسعه میباید ولی چیزی که مسلم‬ ‫است‪ ،‬این است که فقط یک بار میتوان به مونونوکلوز مبتال شد‪.‬‬ ‫وقتی این ویروس وارد بدن می‌شود‪ ،‬برای اولین بار در دهان توسعه‬ ‫پیدا می‌کند و سپس به غدد لنفاوی و خون می‌رسد‪ .‬دوره نهفته این‬ ‫ویروس چهار تا شش هفته است‪.‬‬ ‫عالیم حاد‪ ،‬دو تا س��ه هفته طول می‌کش��د ولی خستگی مزمن‬ ‫می‌تواند برای چندین ماه باقی بماند‪ .‬پس از آن‪ ،‬ویروس در سیستم‬ ‫ایمنی بدن پنهان می‌شود و بدون ایجاد عالیم باقی می‌ماند‪.‬‬ ‫ویروس ابش��تاین بار بسیار مسری است‪ ،‬اما هنوز کمتر از ویروس‬ ‫س��رماخوردگی‪ ،‬چرا که عطسه ایجاد نمی‌کند‪ .‬بنابر این از طریق‬ ‫بزاق‪ ،‬بوسیدن‪ ،‬استفاده مشترک از ظروف‪ ،‬اشیا آلوده به بزاق و یا از‬

‫‪56‬‬

‫مادر به کودک منتقل می‌شود‪ .‬این ویروس می‌تواند با انتقال خون‬ ‫یا پیوند عضو نیز سرایت کند‪ ،‬اما این وضعیت بسیار نادر است‪.‬‬ ‫ش��خص مبتال از لحظه‌ای که به این ویروس مبتال ش��ده است‪،‬‬ ‫مسری است‪ ،‬بیابر این حتا در طول دوره نهفته این بیماری‪ ،‬یعنی‬ ‫از چهار تا شش هفته قبل از ظهور عالیم‪ .‬پس از درمان نیز‪ ،‬فرد‬ ‫برای چند ماه مس��ری باقی می‌ماند‪ .‬خطر سرایت با این حال‪ ،‬در‬ ‫هفته اول بیماری بیش‌تر است‪.‬‬ ‫حتی اگر این بیماری باعث گس��ترش س��لول‌های خونی خاصی‬ ‫می‌ش��ود‪ ،‬مونونوکلوز یک بیماری بدخیم نیست‪ .‬عوارض آن نادر‬ ‫هستند‪ ،‬ولی می‌تواند بس��یار جدی باشد‪ .‬جدی ترین عارضه این‬ ‫بیماری پارگی طحال اس��ت‪ .‬عفونت می‌تواند باعث بزرگ شدن‬ ‫طحال یا همان اس��پلنومگالی شود و بدین سان موجب پاره شدن‬ ‫خود به خود این ارگان‪ .‬خوشبختانه این اتفاق به ندرت می‌افتد‪ ،‬اما‬ ‫خطر واقعی است‪ .‬وقتی طحال متورم می‌شود‪ ،‬درد شدید موضعی‬ ‫در قس��مت فوقانی ش��کم در سمت چپ احس��اس می‌شود‪ .‬این‬ ‫وضعیت نیاز به درمان اورژانس دارد‪ .‬پارگی طحال باعث خونریزی‬ ‫داخلی و درد در سراس��ر شکم می‌شود‪ .‬چیزی که می‌تواند کشنده‬ ‫باشد‪ .‬در این صورت‪ ،‬عمل جراحی مورد نیاز است‪.‬‬ ‫در برخی موارد‪ ،‬این ویروس باعث افزایش قابل توجه حجم لوزه‌ها‬ ‫می‌شود و می‌تواند باعث انسداد راه‌های تنفسی‌و دیسترس تنفسی‬ ‫شود‪ .‬کبد‪ ،‬سیستم عصبی و سلول‌های قرمز خون نیز ممکن است‬ ‫هدف عوارض این بیماری باشند و باعث هپاتیت‪ ،‬یرقان‪ ،‬آنسفالیت‪،‬‬ ‫مننژیت‪ ،‬انمی همولیتیک‪ ،‬و غیره شوند‪.‬‬ ‫این ویروس در توس��عه لنفوم بورکیت‪ ،‬سرطانی که در سلول‌های‬ ‫س��فید خون شروع می‌شود نیز سهیم است‪ .‬در آسیایی‌ها‪ ،‬عفونت‬ ‫ویروس ابشتاین بار در سرطان نازوفارنکس نقش دارد‪.‬‬ ‫تشخیص مونونوکلوز عفونی با نمونه برداری از ترشحات گلو انجام‬ ‫می‌شود تا با یک فارنژیت باکتریایی یعنی گلو درد معمولی اشتباه‬ ‫گرفته نش��ود‪ .‬مونوتست و یا منواس��پات نیز آزمایش خونی است‬ ‫که برای تایید تش��خیص مونونوکلوز استفاده می‌شود تا با بیماری‬ ‫عفونت سیتومگالوویروس‪ ،CMV‬توکسوپالسموز‪ ،‬و غیره اشتباه‬ ‫گرفته نشود‪ .‬افرادی که یک یا چند رابطه جنسی محافظت نشده‬ ‫داشته‌اند‪ ،‬شاید مناسب باشد تا برای ‪ HIV‬انسانی تست شوند چرا‬ ‫که عالیم اولیه عفونت اچ آی وی می‌تواند شبیه عالیم مونونوکلوز‬ ‫باشد‪ .‬خستگی شدید‪ ،‬تورم و حساسیت غدد گردن و زیربغل‪ ،‬کشاله‬ ‫ران‪ ،‬و غی��ره‌‪ ،‬حمالت تب تا ‪ ۴۰‬درجه س��انتی گراد یا ‪ ۱۰۵‬درجه‬ ‫فارنهایت و اغلب هم‌راه با لرز‪ ،‬گلودرد ش��دید تا در نهایت‪ ،‬ناتوانی‬ ‫در بلع‪ ،‬سردرد‪ ،‬از دست دادن اشتها‪ ،‬درد عضالت‪ ،‬احتمال قرمزی‬ ‫پوس��ت معمولن پس از مصرف آنتی بیوتیک ها‪ ،‬و افزایش حجم‬ ‫طحال از عالیم این بیماری به شمار می‌روند‪.‬‬ ‫تب و گلو درد دو تا س��ه هفته طول می‌کشد اما خستگی می‌تواند‬ ‫برای چندین ماه باقی بماند‪ .‬در صورت درد حاد موضعی در قسمت‬ ‫فوقانی سمت چپ شکم‪ ،‬فورا به دنبال مراقبت های پزشکی بروید‬ ‫زیرا ممکن است که طحال متورم و مستعد به پارگی باشد‪.‬‬ ‫نوجوانان و بزرگ ساالن جوان در معرض خطر بیش‌تری هستند‪،‬‬ ‫اگر چه بیماری می‌تواند در هر سنی رخ دهد‪ .‬عالیم مونونوکلوز در‬

‫جوامعی که در آن اقدامات بهداشتی غالب هستند بیش‌تر است و‬ ‫در واق��ع‪ ،‬عفونت در مرحله نوجوانی و نه در دوران کودکی منتقل‬ ‫می‌شود‪ .‬و یا زمانی که عفونت در دوران کودکی رخ می‌دهد‪ ،‬عالیم‬ ‫عفون��ت به طور قابل توجهی کمتر اس��ت و اغلب نادیده در نظر‬ ‫گرفته می‌شود‪.‬‬ ‫هیچ راهی برای جلوگیری از مونونوکلوز عفونی وجود ندارد‪ .‬هیچ‬ ‫واکسنی نیز علیه ویروس ابشتاین بار وجود ندارد‪.‬‬ ‫افرادی که سالمت ضعیفی دارند باید از نزدیک شدن به افرادی که‬ ‫در ماه‌های گذشته به مونونوکلوز مبتال بوده‌اند اجتناب کنند‪ .‬برای‬ ‫جلوگیری از س��رایت‪ ،‬از بوس��یدن دهان فرد مبتال به مونونوکلوز‬ ‫اجتناب کنید‪ .‬از به اش��تراک گذاری ظروف و لی��وان با فرد آلوده‬ ‫خودداری کنید‪ .‬شس��تن دست‌ها به طور منظم‪ ،‬و حفاظت عطسه‬ ‫خود می‌تواند به عدم سرایت این ویروس کمک کند‪.‬‬ ‫هی��چ درمان خاصی ب��رای مونونوکلوز وجود ن��دارد‪ .‬این بیماری‬ ‫معمولن به خودی خود پس از چهار تا هشت هفته‪ ،‬از بین می‌رود‬ ‫اگر چه خستگی و خواب آلودگی ممکن است برای چندین ماه باقی‬ ‫بماند‪ .‬هدف درمان بنابراین تنها ارایه مراقبت‌های حمایتی است تا‬ ‫به‌بودی حاصل شود‪.‬‬ ‫یک دوره استراحت خوب‪ ،‬ترک مدرسه یا محل کار برای چند روز‬ ‫یا چند هفته الزم است زیرا احساس خستگی به اندازه‌ای زیاد است‬ ‫که به قول معروف فرد می‌تواند حتا ایس��تاده به خواب رود‪ .‬بعد از‬ ‫یک دوره استراحت کامل‪ ،‬فرد می‌تواند به تدریج فعالیت‌های خود‬ ‫را از س��ر بگیرد‪ .‬در غیر این صورت‪ ،‬زمان بهبودی ممکن اس��ت‬ ‫طوالنی باشد‪.‬‬ ‫باید مقدار زیادی مایعات نوش��ید و برای تسکین درد گلو‪ ،‬غرغره‬ ‫با محلول آب نمک چند بار در روز الزم اس��ت‪ .‬نوشیدن و خوردن‬ ‫مواد غذایی س��رد یا حتی یخ زده نیز درد گلو را تس��کین می‌دهد‪.‬‬ ‫هم چنین اتخاذ یک رژیم غذایی متعادل به کنترل ویروس کمک‬ ‫می‌کند‪.‬‬ ‫بای��د از ورزش س��خت‪ ،‬ورزش‌های کنتک‪ ،‬و بلند کردن اجس��ام‬ ‫س��نگین برای حداقل دو ماه‪ ،‬برای جلوگیری از پاره شدن طحال‬ ‫اجتناب کرد‪.‬‬ ‫در صورت ل��زوم‪ ،‬دارو می‌تواند عوارض این بیماری را درمان و یا‬ ‫درد را تسکین بخشد‪ .‬ولی آسپرین در موارد عفونت‌های ویروسی‬ ‫برای کودکان زیر ‪ ۱۶‬س��ال توصیه نمی‌شود‪ ،‬زیرا می‌تواند باعث‬ ‫سندرم ریس‪ ،‬بیماری نادر اما اغلب کشنده شود‪ .‬حدود ‪ ۲۰‬درصد از‬ ‫کسانی که تحت تاثیر مونونوکلوز هستند هم‌زمان یک نوع عفونت‬ ‫باکتریایی گلو‪ ،‬سینوس‌ها و یا لوزه‌‌ها را نیز خواهند داشت‪ .‬ولی از‬ ‫آنتی بیوتیک‌هایی نظیر آمپی س��یلین یا آموکسیلین باید اجتناب‬ ‫ش��ود زیرا آن‌ها می‌توانند باعث واکنش پوستی در سراسر بدن در‬ ‫افرادی که دچار مونونوکلوز هس��تند شود‪ .‬واکنش پوستی به یک‬ ‫آنت��ی بیوتیک در طول مونونوکلوز لزوما به این معنی نیس��ت که‬ ‫فرد به آن حساسیت دارد‪ .‬کورتیکواستروییدها برای درمان افزایش‬ ‫غیرطبیعی اندازه لوزه‌ها که ممکن است انسداد تنفسی ایجاد کنند و‬ ‫یا برای درمان سایر عوارض جدی توصیه می‌شود ولی هیچ دلیلی‬ ‫برای استفاده سیستماتیک آن وجود ندارد‪.‬‬


‫بازی احمدی‌نژاد با خامنه‌ای‬

‫چه کسی خواهد برد‬

‫ایلچین حاتمی‬ ‫محمود احمدی‌نژاد قبل از ریاست جمهوری در سمت‌های مختلف‬ ‫دولتی مسوولیت‌هایی داشته است‪ .‬فعالیت سیاسی خود را از سپاه‬ ‫پاسداران شروع کرده است‪ .‬با حمایت سپاه و علی خامنه‌ای رهبر‬ ‫حکومت ایران در موقعی که تصدی پست رییس شهرداری تهران‬ ‫را در اختیار داش��ت‪ ،‬پیروز انتخابات ریاس��ت جمهوری نهم اعالم‬ ‫شد‪ .‬زیرا به عقیده خامنه‌ای کسی بهتر از یک بسیجی مطیع مانند‬ ‫احمدی‌نژاد نمی توانست اهداف و خواسته‌های او را بر آورده کند‪.‬‬ ‫مواضع ضدغربی‪ ،‬پافش��اری برای تداوم برنامه هسته‌ای‪ ،‬پایبندی‬ ‫به اصول و ارکان نظام‪ ،‬مطیع س��ر سخت والیت فقیه بودن او و‬ ‫هم‌چنین نداشتن اعتقادی بر آزادی بیان و حقوق‬ ‫شهروندی از خصوصیات بارز احمدی‌نژاد بود که او‬ ‫را به عزیز دردانه خامنه‌ای تبدیل کرده بود‪.‬‬ ‫در طول ‪ 4‬سال یعنی دوره اول ریاست جمهوری‬ ‫احمدی‌ن��ژاد و حت��ا مدت��ی در دوره بع��دی هم‬ ‫خامنه‌ای حامی سرسخت احمدی‌نژاد بود‪ .‬قبل از‬ ‫شروع انتخابات ریاست جمهوری دهم خامنه‌ای‬ ‫در سفری که به کردستان کرده بود حمایت علنی‬ ‫خود را از احمدی‌نژاد و دولت او اعالم کرد‪ .‬در این‬ ‫میان احمدی‌نژاد هم سعی کرده بود با بزرگ‌نمایی‬ ‫و دستکاری آمار و ارقام دولت خود را موفق جلوه‬ ‫داده و دل آقا را به‌دست آورد‪ .‬هم‌چنین ایشان راه‬ ‫را برای ورود سپاهیان با هم‌دستی خامنه‌ای هموار‬ ‫ساخت‪.‬‬ ‫بع��د از انتخاب��ات دوره دهم ریاس��ت جمهوری‬ ‫س��پاه و بسیج بنا به دس��تور رهبر ایران به تقلب‬ ‫گسترده انتخاباتی دامن زده و احمدی‌نژاد را دوباره به پست ریاست‬ ‫جمهوری نشاندند‪ .‬احمدی‌نژاد در شرایطی که خیابان‌ها را با کمک‬ ‫برادران سپاهی و بسیجی خود و حمایت رهبر از معترضین و فعالین‬ ‫سیاس��ی را با توس��ل به زور و قدرت قوه قهریه سرکوب کرده و‬ ‫از ش��ر مخالفان خالص یافته ب��ود و هم‌چنین ترس از بی‌رحمی‬ ‫نیروهای امنیتی که بیش‌تر معترضان را خانه‌نشین کرده و از تداوم‬ ‫اعتراض بازداشته بود با خصوصیات رفتاری دیکتاتور مابانه‌ای که‬ ‫داشت سعی در تحقیر و تخریب مسوولین حکومت بر آمد‪ .‬در اکثر‬ ‫موارد بدون توجه به قانون س��عی کرد کشور را بر اساس سلیقه و‬ ‫مطابق میل و نظرات ش��خصی خود اداره کند‪ .‬این مس��ئله باعث‬ ‫ش��د انتقاداتی و حمله‌هایی از طرف یک عده از محافظه‌کاران به‬ ‫طرف احمدی‌نژاد س��رازیر شود و احمدی‌نژاد اکثر این انتقادات را‬ ‫به تمس��خر گرفت و به راه خود در اداره کش��ور که مملو از تخلف‬ ‫و قانون ش��کنی بود ادامه داد و با این کار خود بر تعداد مخالفان و‬ ‫دشمنان خود در داخل حکومت افزود‪ .‬بازار‪ ،‬سپاه‪ ،‬قوه قضاییه‪ ،‬اکثر‬ ‫نماینده گان مجلس‪ ،‬روحانیون محافظه کار و مراجع تقلید در حال‬ ‫حاضر به دشمنان احمدی‌نژاد تبدیل شده‌اند‪.‬‬ ‫عالوه بر این‪ ،‬رفتار اطرافیان و نزدیکان احمدی‌نژاد مانند اسفندیار‬ ‫رحیم مشایی خط قرمز‌های علی خامنه‌ای را نشانه گرفته بود که‬ ‫بعدن فعالیت آن‌ها تحت عنوان جریان انحرافی یاد شد‪ ،‬بر شدت‬ ‫این دشمنی‌ها افزود‪.‬‬

‫نبوس��یدن دست خامنه‌ای در مراسم تحلیف ریاست جمهوری به‬ ‫بهانه سرما‌خوردگی‪ ،‬اخراج اژه‌ای و مسجد جامعی از کابینه توسط‬ ‫احمدی‌نژاد‪ ،‬تاخیر در اجرای حکم حکومتی رهبر برای عزل مشایی‪،‬‬ ‫اخراج وزی��ر اطالعات حیدر مصلحی و قهر ‪ 11‬روزه از خامنه‌ای‪،‬‬ ‫ب��ازی با خط قرمز‌های رهبر مثل رابطه با غرب‪ ،‬آزادی مطبوعات‬ ‫که اخیرن به عنوان حربه‌ای بر علیه رهبر و طرف‌دارانش از طرف‬ ‫احمدی‌نژاد استفاده می‌شود و … نمونه‌هایی از عواملی بودند که‬ ‫بهانه خوبی به دس��ت سپاهیان و محافظه‌کاران رادیکال طرف‌دار‬ ‫خامنه‌ای داد که تقصیر همه بدبختی‌ها و مشکالت در کشور را که‬ ‫خود آن‌ها هم سهم عمده‌ای در به‌وجود آمدن آن‌ها دارند به گردن‬

‫عمل‌کرد خام احمدی‌نژاد و‬ ‫طرف‌دارانش و تبلیغات سپاه‬ ‫و سایر ارگان‌های حکومت علیه‬ ‫آن‌ها در حدود ‪ 2‬سال اخیر آن‌ها‬ ‫را به بی‌ارزش ترین افراد در دید‬ ‫حکومت جمهوری اسالمی ایران‬ ‫تبدیل کرده است‬ ‫احمدی‌نژاد و طرف‌دارانش بیندازند تا این‌که راه را برای حذف تمام‬ ‫عیار آن‌ها از صحنه قدرت سیاسی کشور هموار سازند‪.‬‬ ‫در حال حاضر فشاری که برای رژیم از بابت مشکالت اجتماعی و‬ ‫اقتصادی کشور وارد می‌شود به احتمال زیاد باعث تشدید اختالف‌ها‬ ‫و تنش‌ها بین طرف‌داران احمدی‌نژاد و طرف‌داران خامنه‌ای خواهد‬ ‫شد و ش��کاف‌ها را در داخل رژیم بین جناح‌های مختلف سیاسی‬ ‫عمیق‌تر خواهد ساخت‪ .‬با توجه به شرایط موجود این جدال و نزاع‬ ‫احتمالن به سود رهبر دیکتاتور یعنی خامنه‌ای تمام خواهد شد که‬ ‫تمام ابزارهای قدرت را در دست دارد‪.‬‬ ‫اگر به خصوصیات اخالقی و شخصیتی خامنه‌ای نظری بیندازیم‬ ‫ی��ک فرد کین��ه‌ای‪ ،‬بی‌رحم و خود‌خواه می‌باش��د‪ .‬رهبر حکومت‬ ‫ای��ران تجربه حذف و برخورد با افرادی قوی‌تر از احمدی‌نژاد مثل‬

‫میر‌حسین موسوی‪ ،‬مهدی کروبی‪ ،‬مرحوم آیت‌اله منتظری و ده‌ها‬ ‫رجال سیاسی مخالف دیگر را در پرونده خود دارد‪ .‬پس با توسل به‬ ‫قوه قهریه هم می‌تواند از پس احمدی‌نژاد و طرف‌دارانش بر آید و‬ ‫به راحتی این مسئله را مدیریت کند‪.‬‬ ‫ت��داوم وضع موجود یعنی نافرمانی‌ها و جدال احمدی‌نژاد با طیف‬ ‫محافظه‌کار طرف‌دار خامنه‌ای‪ ،‬بالطبع اکثر مس��وولین سیاسی و‬ ‫فرماندهان نظامی‪ ،‬روحانیون محافظه‌کار‪ ،‬بازاریان سنتی را حول‬ ‫مح��ور رهبر ای��ران جمع خواهد کرد‪ .‬چون این اف��راد تابع قدرت‬ ‫هس��تند و به خاطر منافع خود هم که ش��ده در برابر احمدی‌نژاد‬ ‫خامنه‌ای را حمایت خواهند کرد‪ .‬خامنه‌ای هم که هر موقع شرایط‬ ‫ایج��اب کند پروژه حذف خود را عملی خواهد کرد‪ .‬در حال حاضر‬ ‫خامنه‌ای و س��پاه تم��ام فعالیت‌های طیف احمدی‌ن��ژاد را رصد‬ ‫می‌کند و در حال تش��کیل پرونده‌های قطور از عمل‌کرد آن‌ها‬ ‫هس��تند‪ .‬این پرونده‌ها بیش‌تر در مورد تعدی از قانون‪ ،‬تخلفات‬ ‫مالی طرف‌داران احمدنژاد‪ ،‬عدم پای‌بندی به اصل والیت فقیه‬ ‫و… می‌باش��ند که درص��ورت نیاز یکی پس‬ ‫از دیگری به‌دس��تور خامنه‌ای گشوده خواهند‬ ‫ش��د‪ .‬در نهای��ت خامن��ه‌ای و طرف‌داران��ش‬ ‫در رس��انه‌های عموم��ی سیاس��ت‌های دولت‬ ‫احمدی‌نژاد را باعث بروز مصائب و مش��کالت‬ ‫در کش��ور معرف��ی کرده و در این ب��اره آن‌ها را‬ ‫مقصر جلوه خواهند داد تا این‌که به پروژه حذف‬ ‫خود در دید مردم مشروعیت بخشند‪.‬‬ ‫عمل‌ک��رد خ��ام احمدی‌ن��ژاد و طرف‌دارانش و‬ ‫تبلیغات سپاه و س��ایر ارگان‌های حکومت علیه‬ ‫آن‌ها در حدود ‪ 2‬س��ال اخیر آن‌ها را به بی‌ارزش‬ ‫ترین افراد در دید حکومت جمهوری اس�لامی‬ ‫ایران تبدیل کرده اس��ت‪ .‬حت��ا حکم حکومتی‬ ‫خامن��ه‌ای در مورد مس��ئله عزل حیدر مصلحی‬ ‫توس��ط احمدی‌ن��ژاد و بازگرداندن دوب��اره او به‬ ‫کرس��ی وزارت توسط خامنه‌ای و اخیرا مخالفت‬ ‫قوه قضاییه با بازدید احمدی‌نژاد از زندان اوین یک نوع هش��داری‬ ‫برای احمدی‌نژاد بود که می خواس��ت با کوچک کردن او نش��ان‬ ‫دهد در این مملکت هیچ کاره است و قدرتی ندارد‪ .‬اخیرن سایت‬ ‫اینترنتی رهبر ایران با انتشار یک یادداشتی اعالم کرد هیچ کس‬ ‫نمی‌تواند از اطاعت رهبر ش��انه خالی کند و در این یادداش��ت به‬ ‫صراحت آمده است‪ :‬هم ‌ه مردم و از جمله نخبگان و صاحب‌نظران‬ ‫باید از اوامر رهبری اطاعت کنند‪ .‬این دیدگاه‌ها و به‌ویژه دیدگاه‌هایی‬ ‫که در س��ایت‌های اینترنتی منسوب به طیف محافظه‌کار و سپاه‬ ‫پاسداران منتشر می‌ش��وند اخیرن در بیش‌تر مواقع احمدی‌نژاد و‬ ‫طرف‌دارانش را نشانه می‌روند تا این‌که با آماده‌سازی افکار عمومی‬ ‫و ایجاد بدبینی نس��بت به آن‌ها در بین عم��وم مردم پروژه حذف‬ ‫خود را عملی کنند و این‌که این پروژه چه موقعی به‌طور کامل به‬ ‫تحقق خواهد پیوست به رفتار احمدی‌نژاد و طرف‌دارانش در قبال‬ ‫خامنه‌ای و س��پاه‪ ،‬شرایط و اوضاع داخلی و بین‌المللی و نظر علی‬ ‫خامنه‌ای بس��تگی دارد‪ .‬به احتمال زی��اد خامنه‌ای و طرف‌دارانش‬ ‫برای این کار تا انتخاب ریاست جمهوری آینده صبر خواهند کرد و‬ ‫در چنین وضعیتی موانع بازداشت و نابودی تیم احمدی‌نژاد(جریان‬ ‫انحرافی) برای آنان با توسل به قدرت نظامی و حمایت سایر نهادها‬ ‫و ارگان‌های حکومتی مرتفع خواهد شد‪ .‬درنهایت به احتمال زیاد‬ ‫احمدی‌نژاد و یارانش بازی را باخته و عرصه قدرت و سیاست را به‬ ‫نفع خامنه‌ای و سپاه پاسداران ترک خواهند کرد‪.‬‬

‫‪57‬‬


‫زن ح ‌رم‌سرا‪،‬‬ ‫وظایف و آموزش‌ها‬ ‫سایه کوثری‬ ‫در قدیم بس��یار مرس��وم بوده است که شاه برای نش��ان دادن قدرت و شوکتش‬ ‫رسومی را اجرا کند‪ .‬یکی از آن رسوم داشتن ح ‌رم‌سرایی بزرگ با همسران بسیار‬ ‫بوده است‪ .‬این رسم در دوره قاجار هم چون گذشته ادامه یافت‪ .‬زنان شاه عمدتن‬ ‫زیبا و جوان بودند‪ ،‬هرچند ح ‌رم‌سرا را زنان مسن‌تر یعنی مادر شاه و مادر ولیعهد و‬ ‫اطرافیان آن‌ها اداره می‌کردند‪ .‬مادر شاه از همه قدرت بیش‌تری داشت و به همین‬ ‫دلیل زنان نزدیک به او مثل دختران او و خاله‌های شاه هم قدرت بیش‌تری نسبت‬ ‫به دیگر زنان داشتند‪.‬‬ ‫زنان عقدی هم نسبت به زنان صیغه‌ای در اولویت بودند‪ .‬زنان عقدی معمولن از‬ ‫خانواده‌های قجر و اشراف‌زاده انتخاب می‌شدند و طبق رسمی که آغامحمدخان‬ ‫بنا نهاده بود‪ ،‬مادر ولیعهد می‌بایست حتمن از خانواده قجر می‌بود‪ .‬هرچند این‌گونه‬ ‫انتخاب‌ها بیش‌تر از روی منافع سیاسی بود‪ .‬آن‌ها را مادر شاه انتخاب می‌کرد و‬ ‫تنها فرزندان چنین زنی می‌توانستند ولیعهد شوند‪ .‬اما زنان صیغه‌ای را شاه به میل‬ ‫خود انتخاب می‌کرد و می‌توانست از هر طبقه‌ای آن‌ها را برگزیند‪ .‬هرچند گاه این‬ ‫زنان سوگلی می‌شدند و مقام‌شان تا حد ملکه باال می‌رفت‪ .‬هرچند همیشه هم‬ ‫شاه‪ ،‬زنان صیغه‌ای را انتخاب نمی‌کرد و گاه گروهی از اینان به شکل پیشکشی‬ ‫سران و بزرگان کشوری به ح ‌رم‌سرا راه می‌یافتند تا وسیله‌ای برای ارتق‌ا جای‌گاه‬ ‫صاحبان قبلی خود شوند‪ .‬زنان در واقع در ح ‌رم‌سرا به چند دسته تقسیم می‌شدند‪:‬‬ ‫خانواده سلطنتی‪ ،‬زنان عقدی‪ ،‬زنان صیغه‌ای و کنیزان سلسله مراتب زنان در کلیه‬ ‫ی و معاشرت‌ها رعایت می‌شد‪ .‬شرف‌یابی به پیش‌گاه شاه‬ ‫سالم‌ها‪ ،‬مجالس رسم ‌‬ ‫نیز شامل همین سلسله مراتب بود‪ .‬سالم‌های مخصوص نیز بدین منظور انجام‬ ‫می‌یافت که تا زمان فتحعلی ش��اه روزی یک‌بار و از زمان محمد ش��اه هفته‌ای‬ ‫یک‌بار بود و پس از مرگ وی منسوخ شد و فقط در اعیاد رسمی‌برگزار می‌شد‪.‬‬ ‫زنان به میزان نفوذ و اعتبارشان در نزد شاه مستمری جداگانه داشتند و این حقوق‬ ‫شامل فرزندان شاه هم می‌شد‪ .‬زن‌های درجه اول شاه را ماهی هفت‌صد و پنجاه‬ ‫تومان حقوق بود‪ .‬زن‌های درجه دوم به تفاوت از پانصد تا دویست تومان داشتند و‬ ‫صیغه‌های درجه سوم را از یک‌صد تا یک‌صد و پنجاه تومان مقرری بود‪ .‬دخترهای‬ ‫بزرگ شاه سالی هزار تومان حقوق داشتند‪ .‬اما این زنان با این‌که در ح ‌رم‌سرا بودند‪،‬‬ ‫می‌توانستند از حضور اساتید مختلف بهره برده و هنرهای بسیار بیاموزند‪ .‬هنرهایی‬ ‫چون خطاطی‪ ،‬گل‌دوزی‪ ،‬سوزن‌دوزی‪ ،‬مروارید‌دوزی‪ ،‬نقاشی و بافندگی‪ .‬حتا گاه‬ ‫هنرهایی چون تیراندازی و سوارکاری می‌آموختند‪ ،‬مثل جیران همسر ناصرالدین‬ ‫شاه یا فخرالدوله‪ ،‬دخترش و البته آموزش قرآن در راس همه دروس‌شان بود‪.‬‬ ‫از سویی برای بیش‌تر مشغول شدن زنان هم در اندرون و ح ‌رم‌سرا به آنان وظایفی‬ ‫می‌سپردند‪ .‬وظایفی چون‪ :‬تقسیم غذای ح ‌رم‌سرا‪ :‬خانم کوچک دختر تقی خان و‬ ‫نبیره کریم خان زند در عهد فتحعلی شاه عهده‌دار این وظیفه بود و چنین وظیفه‌ای‬ ‫فقط به افراد مطمئن سپرده می‌شد‪ .‬نظارت خانه اندرونی شاه‪ :‬این مقام در زمان‬ ‫فتحعلی شاه به عهده دلبر خانم بود‪ .‬نظارت بر زنان ناصرالدین شاه‪ :‬همیشه سه‬ ‫یا چهار نفر از زنان عاقله را که دارای کفالت بودند به عنوان ریاس��ت زنان دیگر‬ ‫انتخاب می‌کرد و به هر یک از آن‌ها تعدادی از خانم‌ها را می‌س��پرد و احتیاجات‬ ‫آن‌ها به وسیله این زن‌ها رفع می‌شد‪ .‬نظارت بر خزانه اندرون‪ :‬از زمان فتحعلی‌شاه‬ ‫خزانه تقس��یم ش��ده بود‪ .‬یکی از این خزانه‌ها خزانه طال و جواهرات بود که زیر‬ ‫نظر و مهر و کلید ش��اه قرار داشت و شاه نگه‌داری از این صندوق‌ها و جواهرات‬ ‫را به یکی از زنان خود می‌سپرد‪ .‬این مقام در زمان ناصرالدین شاه متعلق به کنیز‬ ‫کردی به نام فاطمه بود‪ .‬نگه‌داری از وجوه تقدیمی و پیشکشی‪ :‬این وجوه در زمان‬ ‫ناصرالدین شاه به امینه اقدس‪ ،‬یکی از زنان با نفوذ شاه سپرده شده بود تا در آخر‬ ‫سال تقدیم خزانه شود‪.‬‬ ‫و نامه‌ن��گاری ب��ه امپراتریس‌های دولت‌های خارجی و زنان س��فرا و پذیرایی از‬ ‫میهمانان زن خارجی که به ح ‌رم‌سرا می‌آمدند و یکی از شغل‌های مهم بود که در‬ ‫زمان فتحعلی شاه مختص آغا‌باجی بود بعدها به مهد علیای سوم (ملک جهان‬ ‫خانم) و بعد از مرگ او به انیس‌الدوله سوگلی ناصرالدین شاه سپرده شد‪.‬‬

‫‪58‬‬

‫افزایش ‪100‬درصدی جرایم سایبری در ایران‬

‫پلیس سایبرکجاست‬ ‫منوچهرنوبنیاد‬ ‫با رشد روز افزون اینترنت و اقتصاد اینترنتی‪ ،‬حضور‬ ‫دزدان اینترنتی نیز محس��وس ش��ده است‪ .‬اکثر‬ ‫س��ود‌دزدان اینترنتی‪ ،‬به دلیل ع��دم آگاهی افراد‬ ‫از تکنولوژی وارد ش��ده است و متاسفانه تا کنون‬ ‫تالش��ی نیز برای ایجاد بستری به منظور آموزش‬ ‫در س��طح کالن جامعه از س��وی مسووالن ایران‬ ‫صورت نگرفته است‪.‬‬ ‫فضای مجازی با توجه به ماهیت آن‪ ،‬مکان مناسبی‬ ‫برای رشد افراد سودجو و کاله‌بردار شده است که‬ ‫بتوانند از عدم آگاهی افراد نهایت استفاده را کرده و‬ ‫با علم بر این‌که فعالیت خالف «قانون» آن‌ها پی‌گردی ندارد‪،‬‬ ‫نهایت س��ود را ببرند‪ .‬فرمانده قرارگاه دفاع سایبری با اشاره به‬ ‫این موضوع که مردم باید بدانند که پلیس فتا حافظ سرمایه‌های‬ ‫مردم در فضای مجازی اس��ت‪ ،‬اظهار داش��ت ‪ :‬شناخت جرم و‬ ‫برخورد با مجرم وظیفه پلیس س��ایبر است‪« .‬سردار غالمرضا‬ ‫جاللی» گفت‪ :‬مس��ئولیت ش��ناخت جرم و برخورد با مجرمان‬ ‫در فضای سایبر برعهده پلیس فضای تولید و تبادل اطالعات‬ ‫اس��ت‪ ،‬لذا این پلیس وظیفه دارد هر مجرمی را که علیه منافع‬ ‫کشور‪ ،‬سازمان یا فردی اقدامی را انجام می‌دهد با ابزارقانونی و‬ ‫براساس حکم دادستانی مورد پی‌گیری قراردهد و اگر فرد مجرم‬ ‫باشد با وی برخورد کند‪ .‬وی ادامه داد‪ :‬مردم باید بدانند که پلیس‬ ‫فتا می‌تواند با تهدیدات برخورد کرده و اگر س��رمایه‌های آن‌ها‬ ‫در بخش‌های مختلف محیط مجازی مورد تهدید قرار گیرد این‬ ‫اعتماد را داشته باشد که پلیس با مجرم برخورد خواهد کرد‪.‬‬ ‫رییس پدافند غیر عامل کشور با اشاره به این‌که پلیس فتا یکی‬ ‫از اعضای ثابت قرارگاه دفاع س��ایبری است‪ ،‬اظهار داشت‪ :‬این‬ ‫پلیس فعالیت گس��ترده‌ای در رص��د اقدامات صورت گرفته در‬ ‫فضای مجازی دارد به نحوی که بررس��ی وضع دفاع سایبری‪،‬‬ ‫بررسی حمالت دولتی دیگر کشورها‪ ،‬مستندسازی و پی‌گیری‬ ‫شکایات در مجامع بین‌المللی به ویژه در پلیس اینترپل و نهایتن‬ ‫پایش موضوعی فضای س��ایبر بر عهده این نیرو است‪ .‬به نقل‬ ‫از پای‌گاه خبری پلیس‪« ،‬سید محسن عرفانی» با بیان این‌که‬ ‫کاله‌برداری در قالب فروش‌گاه الکترونیک روش فرصت‌طلبان‬ ‫در فضای س��ایبر است‪ ،‬اظهار کرد‪ :‬خرید آنالین کاالها و ارایه‬ ‫خدمات یکی از مفیدترین کاربردهای اینترنت محسوب می‌شود‪.‬‬ ‫وی افزود‪ :‬نخس��تین پیش فرض برای حقیقی و س��الم‌بودن‬ ‫خدمات یک فروش‌گاه الکترونیک این است که کاالهای مجاز‬ ‫ارایه می‌کنند؛ بنابراین فروش‌گاه‌هایی که کاالهای غیرمجاز به‬ ‫فروش می‌رس��انند‪ ،‬به احتمال زیاد با قصد کاله‌برداری فعالیت‬ ‫می‌کنند‪ .‬عرفانی گفت‪ :‬منطقی است که کاربران پیش از اقدام‬ ‫به خریده��ای اینترنتی از فروش‌گاه‌های الکترونیکی از تجربه‬ ‫دوستان و آشنایان نزدیک اس��تفاده کرده و از فروش‌گاه‌هایی‬ ‫خرید کنند که سابق ‌ه ارایه خدمات مطمئن و مطلوب دارند‪.‬‬ ‫رییس پلیس فتای خراس��ان‌رضوی ادامه داد‪ :‬گاهی در محیط‬ ‫اینترنت به طور ناخواسته صفحاتی در برابر شما باز می‌شود که‬ ‫حاوی تبلیغات فروش کاالها و ارایه خدماتی اس��ت که امکان‬ ‫دارد تقلبی و به قصد کاله‌برداری طراحی و ایجاد ش��ده باشند‪.‬‬ ‫کارب��ران در هنگام خرید آنالین و در زمانی که پس از انتخاب‬ ‫کاال به درگاه پرداخت الکترونیکی بانک هدایت می‌شوند‪ ،‬دقت‬

‫کنن��د که حتمن آدرس صفح��ه درگاه متعلق به همان بانکی‬ ‫باش��د که آرم و لوگوی آن را در صفحه مشاهده می‌کنند‪ ،‬زیرا‬ ‫در بعضی مواقع کاله‌ب��رداران با جعل صفحات درگاه پرداخت‬ ‫الکترونیک��ی بانک‌ها‪ ،‬افراد را به صفحاتی هدایت می‌کنند که‬ ‫آدرس��ی ش��بیه آدرس بانک اصلی دارند‪ ،‬در صورت عدم دقت‬ ‫خریدار و ورود اطالعاتی چون ش��ماره کارت بانکی‪ ،‬رمز عبور‪،‬‬ ‫‪ ccv2‬و تاریخ انقضای کارت‪ ،‬این اطالعات برای کالهبرداران‬ ‫ثبت شده و عملن امکان هرگونه سو‌استفاده برای آن‌ها فراهم‬ ‫می‌شود‪.‬‬ ‫باید در نظر داش��ت که در سیس��تم پرداخت الکترونیکی همه‬ ‫بانک‌ه��ا از ‪( SSL‬امنیت تجارت الکترونیک��ی) و روش‌های‬ ‫مطمئن رمزنگاری استفاده می‌شود؛ کاربران باید دقت کنند که‬ ‫در نوار آدرس اینترنتی صفحه پرداخت بانک‪ ،‬نماد یک قفل یا‬ ‫عبارت ‪ //:https‬درج ش��ده باش��د‪ ،‬در غیر این صورت قطعن‬ ‫صفحه جعلی اس��ت و قصد به س��رقت‌بردن اطالعات کارت‬ ‫بانکی آن‌ها را دارد‪« .‬ستار خسروی» در اصفهان در مورد میزان‬ ‫جرایم اینترنتی در ش��ش ماهه نخست امس��ال اظهار کرد‪ :‬در‬ ‫ش��ش ماهه نخست امسال در مقایس��ه با شش ماهه نخست‬ ‫سال ‪ ،90‬با رشد ‪100‬درصدی جرایم در فضای سایبری روبه‌رو‬ ‫بوده‌ای��م‪ .‬وی با این‌که ‪ 80‬درصد از این جرایم که باالتر از نرم‬ ‫جهانی است‪ ،‬کشف شده است‪ ،‬افزود‪ :‬بیش‌ترین این جرایم در‬ ‫حوزه اقتصادی و برداش��ت پول بوده است‪ .‬رییس پلیس فتای‬ ‫اس��تان اصفهان تصریح است‪ :‬نزدیک به ‪ 50‬درصد از جرایم را‬ ‫جرایم اقتصادی و مالی تشکیل می‌دهد که از طریق اخاذی و‬ ‫کاله‌برداری ش��بکه اجتماعی رخ داده است‪ .‬وی توهین‪ ،‬افترا‪،‬‬ ‫نش��ر اکاذیب را هش��ت درصد‪ ،‬هک و دسترس��ی غیرمجاز را‬ ‫هش��ت درصد و بقیه جرایم را چهار درصد میزان جرایم عنوان‬ ‫کرد‪ .‬خسروی جرایم اینترنتی را بسیار پیچیده‌تر از جرایم سنتی‬ ‫دانس��ت و گفت‪ :‬به همان اندازه که در این فضا کاله‌برداری‌ها‬ ‫پیچیده است به همان میزان نیز کشف آن از پیچیدگی برخوردار‬ ‫بوده و این در حالی است که در حوزه سایبری تخصص و علم‬ ‫خاص الزم است‪.‬‬ ‫وی با تاکید کرد‪ :‬گس��ترش فناوری اطالعات و ارتباطات تنوع‬ ‫و پیچیدگی جرای��م روز‌به‌روز بیش‌تر می‌ش��ود‪ .‬رییس پلیس‬ ‫فتای اس��تان اصفهان گفت‪ :‬بیشتر کاربران اینترنتی را جوانان‬ ‫و آس��یب‌پذیرترین آن‌ها ج��وان و به همان نس��بت مجرمان‬ ‫اینترنتی را نیز قش��ر جوان تش��کیل می‌دهد‪ .‬وی اضافه کرد‪:‬‬ ‫افرادی که تازه وارد فضای اینترنتی می‌شوند بیش‌تر در معرض‬ ‫کال‌هبرداری قرار دارند و نس��بت جرم اینترنتی هر فرد نسبت‬ ‫یک به چهار است‪.‬‬


‫تاتسیاناوبازگشتبهسرزمینمادری‬ ‫اکبر ترشیزاد‬ ‫«لیال رجبی» یا همان «تاتسیانا ایلیوشچانکا» یکی از هشت زن‬ ‫المپیکی ایران بود که به لندن رفت اما نتوانست نتایج خوبی بگیرد‪.‬‬ ‫پس از بازگش��ت او اما بسیاری از مس��ووالن ورزش کشور زبان‬ ‫به انتقاد از او گش��ودند‪ .‬این س��خنان آن قدر ادامه یافت تا صدای‬ ‫ای��ن پرتاب‌گر نجیب بالروس‌تبار نی��ز درآمد‪« .‬لیال» که فقط به‬ ‫‌خاطر عشق به همسر بوشهری‌اش «پیمان رجبی» که او نیز دونده‬ ‫اس��ت در ایران مانده‪ ،‬قبول کرد که به‌عنوان ورزش‌کار ایرانی در‬ ‫مسابقات جهانی شرکت کند‪.‬‬ ‫اکنون «رجبی» در مصاحبه با خبرگزاری‌ها اظهار کرده اس��ت که‬ ‫در حق او اجحاف شده و او از تمام امکاناتی که برای بسیاری دیگر‬ ‫از ورزش‌کاران المپیکی فراهم ش��ده بود محروم بوده است‪ .‬او بر‬ ‫این باور است که اگر اکنون‬ ‫مسووالن به تندی از او انتقاد‬ ‫می‌کنند به این س��بب است‬ ‫که می‌خواهن��د تا کم‌کاری‬ ‫خود را بر گردن ورزش‌کاران‬ ‫بیاندازند‪ .‬حاال ش��رایط برای‬ ‫«لیال رجبی» به جایی رسیده‬ ‫است که به باور خودش اگر‬ ‫این وضعیت ادامه پیدا کند به‬ ‫کشور خود باز خواهد گشت‬ ‫چرا ک��ه در ب�لاروس همه‬ ‫چیز حرفه‌ای است و شرایط‬ ‫اردوی��ی و تمرین��ی ب��رای‬ ‫همه‌ی ورزش‌کاران و در هر‬ ‫رده‌ای برابر است‪« .‬تاتسیانا»‬ ‫پیامی نیز ب��رای مردم ایران‬ ‫دارد و می‌گوید‪:‬‬ ‫«من با شرایط بسیار بد و امکانات محدود توانستم ورودی المپیک‬ ‫را بگیرم‪ .‬مصاحبه‌هایی که مس��ووالن علی��ه من می‌کنند به جز‬ ‫این‌که من را دل‌س��رد کند هیچ چیز دیگری ن��دارد‪ .‬برای این‌که‬ ‫بتوانیم ورزش زنان ایران را گس��ترده کنیم باید به آن‌ها پر و بال‬ ‫بدهیم‪ .‬من تمام تالش خود را کردم تا در المپیک برای ایران مدال‬ ‫بگیرم اما نمی‌توانم با این امکانات معجزه کنم و یک ش��به مدال‬ ‫طالی المپیک را بگیرم‪».‬‬ ‫——————————————————‬ ‫وقتی که یک هفته پیش «محمد مایلی‌کهن» از شرایط فرهنگی‬ ‫حاکم بر باش��گاه‌های فوتب��ال ما و جوایز میلیون��ی و بی‌مورد به‬ ‫بازیکنان و جوانان انتقاد کرد خیلی‌ها این مس��ایل را به حس��اب‬ ‫این گذاش��تند که «مایلی» س��نگ خودش را به سینه می‌زند اما‬ ‫واقعیت این است که وقتی به آن چه در باشگاه‌های بزرگ فوتبال‬ ‫دنی��ا می‌گذرد و نظم و انضباطی که بر آن‌ها حاکم اس��ت نگاهی‬ ‫بیاندازیم همه چیز برای‌مان روش��ن می‌ش��ود‪ .‬در آخرین نمونه از‬ ‫این اتفاقات «آلکس فرگوسن» سرمربی تیم «منچستر یونایتد»‬ ‫بازیکنان جوانش را از س��وار شدن بر ماشین‌های گران‌بهایی که‬

‫ش��رکت «شورولت»‪ ،‬اسپانس��ر جدید این تیم به آن‌ها هدیه داده‬ ‫است منع کرد‪.‬‬ ‫«فرگوس��ن» گفته اس��ت که می‌ترس��د بازیکنان جوانش با این‬ ‫هدایای گران‌قیمت مغرور ش��ده و تمرکز خود را از دس��ت بدهند‪.‬‬ ‫روزنامه «دیلی میل» انگلیس در گزارش��ی نوش��ته است که این‬ ‫مربی فقط اجازه داده اس��ت که بازیکنان باالی ‪ 23‬س��ال تیم از‬ ‫این ماشین‌ها اس��تفاده کنند‪« .‬فرگوسن» همواره از مربیانی بوده‬ ‫که روی نظم و انضباط بازیکنان تیمش بسیار حساس بوده است‬ ‫و هیچ‌گونه اعتراضی را از آن‌ها برنمی‌تابد‪ ،‬اخراج ستاره‌هایی چون‬ ‫«یاپ اس��تام»‪« ،‬دیوید بکام»‪« ،‬رود فان نیس��تلروی»‪« ،‬کریس‬ ‫رونالدو» و «روی کین» که او را پس��ر «فرگوس��ن» می‌خواندند‬ ‫شاهد این ادعاست‪.‬‬ ‫——————————————————‬

‫«محمد پنجعلی» عضو سابق هیت مدیره باشگاه پرسپولیس در‬ ‫گفت‌وگو با رس��انه‌ها مطالبی جالبی را درباره‌ی فوتبال باشگاهی‬ ‫و ملی بیان کرده اس��ت‪ .‬این بازیکن س��ابق تیم ملی و باش��گاه‬ ‫پرسپولیس تهران اظهار کرده اس��ت که در فوتبال مریض ایران‬ ‫به‌تری��ن مدیران هم نمی‌توانند به عن��وان اعضای هیت مدیره‌ی‬ ‫باشگاه‌های پرسپولیس و استقالل موفق عمل کنند‪« .‬پنجعلی»‬ ‫در ادامه گفته اس��ت که‪« :‬متاس��فانه یک سیستم کاملن اشتباه و‬ ‫مخالف فوتبال دنیا بر فوتبال ایران حاکم است که اجازه نمی‌دهد‬ ‫به‌ترین مدیران هم عمل‌کرد مطلوب��ی از خود به جای بگذارند و‬ ‫این که چه افرادی به عضویت هیات مدیره باشگاه پرسپولیس در‬ ‫می‌آیند اصلن مهم نیست چرا که راه‌گشای مشکالت این فوتبال‬ ‫نفر نیس��ت و افراد نمی‌توانند در آن تاثیر مس��تقیمی داشته باشند‬ ‫ضمن آن‌که این شرایط روز به روز بدتر هم می‌شود‪».‬‬ ‫ای��ن مدافع قدیمی فوتبال م��ا در مصاحبه‌اش بر نکات دیگری از‬ ‫جمله درآمدزایی باشگاه‌ها‪ ،‬بحران در پرسپولیس و حضور مدیران‬ ‫غیرورزشی در این باشگاه تاکید کرده و سخنان جالبی را بیان کرده‬ ‫است اما آن‌چه که در این میان جای پرسش دارد این است که چرا‬

‫همه‌ی این مس��ایل امروز یاد آقای «پنجعلی» افتاده است؟ مگر‬ ‫چند سال پیش که خود ایشان و دوستانش در این باشگاه کاره‌ای‬ ‫بودند مشکلی وجود نداش��ت؟ به نظر می‌رسد که متاسفانه هنوز‬ ‫بسیاری از افراد در ورزش و به ویژه فوتبال ما سنگ خودشان را به‬ ‫سینه می‌زنند و بیش از آن‌که منافع ملی برایشان مهم باشد به فکر‬ ‫موقعیت‌های فردی هستند‪.‬‬ ‫——————————————————‬ ‫رییس س��تاد اقامه نماز کشور س��خنانی جالبی را درباره ورزش و‬ ‫نماز بیان کرده و گفته است‪« :‬برای ترویج نماز و نمازخوانی باید از‬ ‫ورزش‌کاران قهرمان بهره گرفت‪ ،‬چرا که رفتار ورزش‌کاران موفق‬ ‫به طور حتم تاثیرگذاری بیش‌تری روی نوجوانان و جوانان خواهد‬ ‫داشت‪».‬‬ ‫«محسن قرائتی» در نشستی که با موضوع نماز و تبیین جای‌گاه‬ ‫آن در ورزش برگزار شده است‬ ‫اضاف��ه کرده که‪« :‬مس��ووالن‬ ‫فع��ال در عرص��ه ورزش نی��ز‬ ‫باید در برنامه‌ه��ای اقامه نماز‬ ‫حضور فعال داش��ته تا الگویی‬ ‫در این زمینه برای ورزش‌کاران‬ ‫باشند‪« ».‬قرائتی» پیشنهاد کرده‬ ‫است که در هر مجموعه ورزشی‬ ‫یک اسالم‌ش��ناس ب��ه منظور‬ ‫معرفی هرچه به‌تر مسایل دینی‬ ‫و اعتقادی و پاس��خ به سواالت‬ ‫بی‌ش��ماری که برای نوجوانان‬ ‫و جوان��ان عالقه‌مند به ورزش‬ ‫پیش می‌آید حضور داشته باشد‪.‬‬ ‫او هم‌چنین اظهار داشته است‪:‬‬ ‫«یک ورزش‌کار با به جا آوردن‬ ‫سجده‌ی شکر بعد از به‌دست آوردن مدال می‌تواند به راحتی فرهنگ‬ ‫و اعتقادات خود را به دنیا نش��ان دهد در صورتی که انجام این امر‬ ‫توسط یک مبلغ دینی بسیار زمان‌بر و کاری دشوار است‪ ».‬عجیب‬ ‫این است که «محسن قرائتی» و دیگر دوستان‌شان پس از سه دهه‬ ‫نفهمیده‌اند که امور فردی و شخصی انسان‌ها را نمی‌توان با چنین‬ ‫روش‌هایی شکل داد‪ .‬ایشان باید به فکر حل کردن دوگانگی‌هایی‬ ‫باش��ند که این نظام در ذهن جوانان و نوجوانان این کش��ور بوجود‬ ‫آورده است‪ .‬وقتی دست‌گاه تبلیغاتی جمهوری‌اسالمی ورزش‌کاران‬ ‫و هنرمندان مشهور را در حال خواندن نماز و اجرای مراسم مذهبی‬ ‫و عبادی نشان می‌دهد اما درست چند روز بعد مردم همان افراد را‬ ‫در جشن‌ها و پارتی‌های خصوصی در حال خوشگذرانی با دختران‬ ‫و یا نوشیدن مشروبات الکلی می‌بینند و یا خبر رسوایی‌های اخالقی‬ ‫آن‌ها را در مطبوعات می‌خوانند چه کس��ی پاس��خ‌گوی تناقضات‬ ‫ذهنی ایجاد ش��ده است؟ اگر آقایان دس��ت از این همه ریاکاری و‬ ‫تزویر برداش��ته و امور فردی و خصوصی مردم را از دین و ایمان و‬ ‫عبادت گرفته تا تفریح و خوش‌گذرانی به حال خودشان واگذار کنند‬ ‫نتیجه‌ی به‌تری حاصل نخواهد شد؟‬

‫‪59‬‬


‫روبنده‬ ‫با‬ ‫چه‬ ‫باغ‌وحش انسانی‬ ‫چه بدون حجاب‬ ‫کتاب «راهنما درباره‌ی حقوق حیوانات»‬

‫نعیمه دوستدار‬ ‫زنان ایرانی در هر محیطی و در هر کشوری از صد قدمی‌قابل تشخیص‌اند‪ ،‬نه از این بابت‬ ‫که از زنان دیگر دنیا زیباترند‪ ،‬که البته زیبا هستند‪ ،‬از این بابت که مدل مو‪ ،‬شیوه‌ی لباس‬ ‫پوش��یدن و آرایش کردن‌شان خاص خودشان اس��ت‪ ،‬افراطی و عجیب‪ .‬البته تاکید می‌کنم‬ ‫که این تعبیر زنان ایرانی به معنای این نیست که همه را در یک دسته قرار می‌دهیم‪ ،‬تنها‬ ‫از بابت عمومیت جریان است‪ .‬به هر حال‪ ،‬اگر در کشوری که حجاب اجباری نیست‪ ،‬زنی را‬ ‫دیدید که موهایش را نوعی گیره‌ی سر ‪ 30‬سانتی‌متر باالتر از سرش برده و هم‌زمان مش و‬ ‫اکستنشن کرده و کفشی با پاشنه‌ی خیلی بلند و لباسی به غایت نامتناسب با اندامش به تن‬ ‫کرده‪ ،‬به اضافه‌ی خط چشم خیلی پررنگ و رژ لب پررنگ‌تر و گونه‌های برجسته و لب‌های‬ ‫تزریقی و ابروهای تاتو شده و خالصه با انواع اقسام محصوالت زیبایی و آرایشی‪ ،‬می‌توانید‬ ‫احتمال زیادی بدهید که ایرانی است‪ .‬در درجه‌ی اول‪ ،‬عالقه‌ی شدید زن‌های ایرانی به این‬ ‫ش��کل از‌آرایش‪ ،‬به محدودیت‌های‌ش��ان در پوشش بر‌می‌گردد‪ .‬حجاب اجباری باعث شده‬ ‫این دس��ته از زنان از هر فرصتی برای مقابله‌ی ناخودآگاه با حجاب اجباری اس��تفاده کنند‬ ‫و در ش��رایطی که این ممنوعیت از روی‌شان برداشته می‌شود آن را جبران کنند‪ .‬عالوه بر‬ ‫ای��ن‪ ،‬آمارهای تکان‌دهنده‌ای درباره‌ی می��زان عمل‌های زیبایی در میان زنان ایرانی وجود‬ ‫دارد؛ تا جایی که می‌توان گفت هرکس دستش به دهانش می‌رسیده‪ ،‬دست کم دماغش را‬ ‫عمل کرده و این تازه جدا از عمل‌های دیگری اس��ت که زنان ایرانی برای گذاش��تن گونه‪،‬‬ ‫کوچک کردن و بزرگ کردن سینه و شکم‪ ،‬کشیدن پوست و … انجام می‌دهند‪ .‬در حالی‬ ‫که تمایل زیادی به ورزش و تناسب اندام از طریق بهداشتی وجود ندارد‪ ،‬زنان ایرانی تالش‬ ‫می‌کنند با انواع روش‌های خطرناک‪ ،‬الغرتر شوند‪.‬‬ ‫اما غیر از حجاب اجباری‪ ،‬واقعن چه دالیلی می‌توان برای عالقه‌ی افراطی زنان ایرانی به‬ ‫خودآرایی پیدا کرد؟ چرا زنان ایرانی اعتماد به نفس ندارند و می‌خواهند خود را با شیوه‌های‬ ‫مصنوعی جذاب و خواستنی نشان دهند؟‬ ‫حقیق��ت ای��ن اس��ت که در کن��ار زور و اجبار حکومت��ی برای حفظ حج��اب و عفاف و در‬ ‫عی��ن تبلیغ آموزه‌ه��ای دینی در این زمینه‪ ،‬زنان ایرانی به دلیل عقب نگه داش��ته ش��دن‬ ‫در حوزه‌های اجتماعی و حقوقی‪ ،‬فرصت کافی برای نش��ان دادن توانایی‌های‌ش��ان ندارند‪.‬‬ ‫ابزارهای منطقی برای حضور موفق اجتماعی و پشتوانه‌های الزم برای داشتن یک زندگی‬ ‫خانوادگی موفق برای‌ش��ان وجود ندارد‪ .‬در ش��رایطی که زنان نمی‌توانند از مس��یر درست‬ ‫توانایی‌های خود را نش��ان دهند و در حالی که دیدگاه مردس��االر جامعه‌ی ایرانی آن‌ها را‬ ‫مثل عروس��ک بزک کرده می‌پس��ندد و تعریفی از زن جز موجودی جذاب برای مرد ندارد‪،‬‬ ‫ای��ن دیدگاه به زنان القا ش��ده که تمام هویت خود را در ظاهرش��ان جس��ت‌و‌جو کنند‪ .‬در‬ ‫این ش��رایط‪ ،‬جایی برای بروز زیبایی‌ اس��تعدادها و توانایی‌ها نمی‌ماند و همه چیز خالصه‬ ‫می‌شود در تالش برای جذاب‌تر به نظر رسیدن‪ ،‬شاید از این راه جای‌گاه متزلزل حقوقی و‬ ‫اجتماعی‌شان را تحکیم کنند‪ .‬فارغ از آموزه‌هایی که به ظاهر اصالت را به سادگی در پوشش‬ ‫می‌ده��د و ب��ا آرایش مخالفت می‌کند و در عین حال‪ ،‬آن را به ش��کل افراطی برای خلوت‬ ‫خانه و در جلوی ش��وهر تبلیغ می‌کند‪ ،‬جامعه‌ی ایرانی فضای مناسبی برای زنان ایرانی به‬ ‫وج��ود نیاورده که جدا از تاکید بیش از حد بر جذابیت‌های جنس��ی‪ ،‬فرصت بروز پیدا کنند‪.‬‬ ‫این تفکر‪ ،‬در نهایت زن ایرانی را تبدیل به سوژه‌ای کرده برای جلب توجه مرد؛ چیزی که‬ ‫به ظاهر و در غالب طرح‌های خشن پلیسی و با عنوان امنیت اجتماعی با آن مبارزه می‌شود‪.‬‬ ‫حرک��ت از درون جامع��ه‌ی زنان به س��مت تعدیل رفتارها در انتخاب لب��اس و نوع آرایش‬ ‫س��خت به نظر می‌رس��د؛ شاید چون هر تالش��ی برای اصالح این نوع نگاه‪ ،‬با تالش‌های‬ ‫محدودکننده‌ی رسمی اشتباه گرفته می‌شود؛ اما راز زنانه این است که شاید بتوان با پررنگ‬ ‫کردن علت‌های آن‪ ،‬دست کم از بخشی از زنان توقع داشت که دقت کنند پوشش‌شان‪ ،‬تا‬ ‫چه حد بازی‌چه‌ی نهادهای قدرت شده؛ چه با روبنده‪ ،‬چه بدون حجاب‪.‬‬

‫‪60‬‬

‫نهال نوریان‬ ‫«ما فقط چیزی را برمی‌داریم که گوس��اله به آن احتیاج ندارد‪ .‬این یک نگرش س��اده‌لوحانه و مطلقن‬ ‫نادرست است‪ .‬این بیان عاشقانه از «منظره‌ی خانه‌ی روستایی» مدت‌هاست که دوره‌اش سپری شده‬ ‫است‪ .‬امروزه یک تا سه روز بعد از تولد گوساله‪ ،‬او را از ماده‌گاو می‌دزدند و تصاحب می‌کنند‪.‬‬ ‫یک ماده‌گاو فقط زمانی ش��یر می‌دهد که در انتظار زایمان باش��د و یا تازه زایمان کرده باش��د‪ .‬تحت‬ ‫شرایط طبیعی‪ ،‬ماده‌گاو در طول عمر خود سه تا پنج گوساله زایمان می‌کند‪ ،‬از طریق تلقیح مصنوعی‬ ‫یک «حاملگی دایمی» را بر ماده‌گاو تحمیل می‌نمایند تا این‌که او به‌طور مدام شیر بدهد‪ .‬گوساله‌های‬ ‫متولدشده (اگر ماده باشند) با مواد غذایی بدلی بزرگ می‌شوند و یا (اگر نر باشند) آن‌ها را برای تولید‬ ‫گوش��ت چاق می‌کنند‪ .‬بنابراین ما شیر گوس��اله‌ها را تصاحب می‌نماییم و حتا مقدار شیر بیش‌تری از‬ ‫آن‌چه ماده‌گاو در حالت معمولی می‌دهد‪ ،‬از او می‌گیریم‪».‬‬ ‫«راهنما درباره‌ی حقوق حیوانات» نوش��ته‌ی «دیوید کارلز هامار» با برگردان «محمد مس��عودپور»‪،‬‬ ‫درحالی به زبان فارس��ی در دس��ت‌رس عالقه‌مندان قرار می‌گیرد که بس��یاری از حیوانات مانند سگ‬ ‫و خ��وک در ای��ران مورد تنفر قرار می‌گیرند و با موجودات زی��ادی نه به‌عنوان یک موجود زنده‪ ،‬بلکه‬ ‫ش��ی برخورد می‌ش��ود‪ .‬این کتاب با مقدمه‌ی مبس��وط مترجم آغاز می‌شود و به مواردی‬ ‫به‌مثابه یک ‌‌‬ ‫چون اس��تفاده از حیوان به‌عنوان خوراک‪ ،‬برخورد با حیوانات در زراعت‪ ،‬محصوالت حیوانی‪ ،‬آزمایش‬ ‫روی حیوانات‪ ،‬حیوان‌های خانگی‪ ،‬استفاده از حیوانات در سیرک و باغ وحش و مواردی از این دست‬ ‫می‌پ��ردازد و در نهایت ب��ه گیاه‌خواری به‌عنوان راهی برای حرکت در مس��یر حق��وق حیوانات روی‬ ‫می‌آورد بی‌آن‌که با نگاهی جزیی‌نگر به مس��ایل مربوط به گیاه‌خواری هم به‌دقت توجه نش��ان دهد‪.‬‬ ‫این نگاه ساده‌انگارانه به مسئله‌ی حقوق جان‌داران که صرفن جان‌داران متحرک را در شمار می‌آورد‪،‬‬ ‫خود در ش��مار نقض حقوق بس��یاری از جان‌داران قرار می‌گیرد که قادر ب��ه حرکت و یا تولید صوت‬ ‫نیس��تند‪ .‬به بیانی دیگر‪ ،‬ما آن‌چه را در ش��مار ذی‌حق می‌آوریم که به‌لحاظ تبار زیست‌شناسی بتوانیم‬ ‫هم‌ذات‌پنداری بیش‌تر و ملموس‌تری با آن داشته باشیم‪.‬‬ ‫کتاب «راهنما درباره‌ی حقوق حیوانات» با این جمله به پایان می‌رسد که «ما به‌تنهایی مسوول ایجاد‬ ‫این رنج‌ها برای حیوانات هس��تیم و وظیفه‌ی ماس��ت که به آن‌ها پایان دهیم‪ 35 ».‬صفحه‌ی کتاب‬ ‫در حالی به پایان می‌رس��د که ‪ 157‬بند مطرح‌ش��ده در این راه‌نما‪ ،‬قرار اس��ت هر فرد را دچار عذاب‬ ‫وجدان کند‪ ،‬بدون این‌که راه‌حلی عملی و بر پایه‌ی واقعیت موجود ارایه دهد‪ .‬درس��ت است که نقض‬ ‫مس��تمر و جهت‌دار حقوق بشر و بی‌س��امانی روزافزون اوضاع زیست انسان‪ ،‬دلیلی برای چشم‌پوشی‬ ‫بر س��تم هر روزه‌ای نیست که بر حیوانات و زیس��ت‌بوم کره‌ی خاکی می‌رود و واقعیت این است که‬ ‫بس��یاری از نقض حقوق‪ ،‬در بش��ر و حیوان با هم تالقی می‌کنند‪ ،‬ولی خارج از طرح مباحث انتزاعی‪،‬‬ ‫به‌ت��ر اس��ت بیش از هر چیز به واقعی��ت موجود نگاه کنیم و نقطه‌ای را که بش��ر در آن قرار گرفته و‬ ‫جای‌گاه پیرامونی پدیده‌های دیگر را در تقابل با فرد انسانی بررسی کنیم‪ ،‬آن‌گاه است که به دیدگاهی‬ ‫واقع‌بینانه‌تر و در پی آن‪ ،‬به راه‌کاری موثرتر و عملی‌تر خواهیم رسید‪.‬‬


‫کفش‪،‬نمادشخصیتماست‬ ‫فرید کفاشیان‬ ‫س��ال‌های متمادی است که روان‌شناس��ان برای پی بردن به‬ ‫اس��رار شخصیت یک فرد از اتفاقات پیرامون و حتا نوع پوشش‬ ‫فرد اس��تفاده کرده‌اند‪ .‬به تازگی‪ ،‬دانش‌مندان دانش‌گاه کانزاس‬ ‫در تحقیق��ات جدی��د خود اعالم کردند که ش��خصیت افراد در‬ ‫رابطه بس��یار مس��تقیمی با نوع کفش‌ها و جن��س آن‌ها دارد‪.‬‬ ‫روان‌شناسان در تحقیقات خود به این نتیجه رسیدند که سبک‪،‬‬ ‫ارزش‪ ،‬رن��گ و ش��رایط ظاهری کفش یک ف��رد بازگو کننده‬ ‫شخصیت وی می‌باشد و بازتابی از ویژگی‌های فردی وی چون‬ ‫احساس��ات و تمایالت وی باشد‪ .‬این تحقیق شامل کفش‌های‬ ‫‪ 63‬دانش‌ج��وی این دانش‌گاه اس��ت که پیش از این این گروه‬ ‫آزمایشی پرس��ش‌نامه‌های روان‌شناسی را پاسخ داده بودند‪ .‬بر‬ ‫اساس این تحقیق که نتایج آن در مجله «تحقیقات شخصیت»‬ ‫منتش��ر ش��ده‪ ،‬با نگاه کردن ب��ه کفش‌های گروه آزمایش��ی‪،‬‬ ‫جنس��یت‪ ،‬س��ن‪ ،‬تمایالت فردی و اجتماعی فرد مورد ارزیابی‬ ‫نازی حسامی‬ ‫نمی‌توان ان��کار کرد که این روزها وقت��ی صحبت از مهاجرت و‬ ‫مس��افرت خارج از کشور می‌شود‪ ،‬اولین چیزی که به ذهن عموم‬ ‫افراد می‌آید نرخ ارز اس��ت‪ .‬افزای��ش روزافزون نرخ ارز‪ ،‬به نگرانی‬ ‫بزرگ بس��یاری مهاجران و مسافران تبدیل شده‪ .‬من هم‬ ‫این‌قدر این مس��ئله ذهنم را پر کرده بود که هرچه تالش‬ ‫کردم‪ ،‬نتوانستم به موضوع دیگری در زمینه مهاجرت فکر‬ ‫کنم‪ .‬واقعیت این اس��ت که با وجودی که ما از کشور خود‬ ‫دور‪ ،‬و ظاهرن جدا ش��ده‌ایم‪ ،‬به دالیل مختلف‪ ،‬زندگی‌مان‬ ‫همچنان تحت تاثیر تغییرات و اتفاقات داخل کشور‪ ،‬از جمله‬ ‫وقایع اقتصادی‪ ،‬و به خصوص نوسان نرخ ارز قرار می‌گیرد‪.‬‬ ‫البته به نس��بت شرایط‌مان‪ ،‬میزان این تاثیر‪ ،‬از کم تا بسیار‬ ‫زیاد‪ ،‬متفاوت است‪.‬‬ ‫دانش‌جویان‬ ‫یکی از اقشاری که در برابر این تغییرات‪ ،‬آسیب‌پذیرند‪ ،‬قشر‬ ‫دانش‌جو اس��ت‪ .‬جدا از دانش‌جویان اندکی که با بورس تحصیلی‬ ‫مشغول به تحصیل هستند‪ ،‬اکثر دانشجویان خارج از کشور‪ ،‬حمایت‬ ‫مالی خود را از خانواده‌هایش��ان در ایران دریافت می‌کنند‪ .‬با وجود‬ ‫ارز دولتی‪ ،‬همچنان برخی هزینه‌های جاری دانش‌جویان‪ ،‬توسط‬ ‫خانواده‌ه��ا و با نرخ ارز آزاد تامین می‌ش��ود‪ .‬ضمن آن‌که نرخ ارز‬ ‫دولتی نیز‪ ،‬به همان نسبت افزایش پیدا می‌کند‪.‬‬ ‫س��یر صعودی نرخ ارز‪ ،‬امکان پیش‌بینی هزینه‌ه��ا را از خانواده‌ها‬ ‫سلب می‌کند و برنامه‌ریزی‌ها و محاسبات قبلی را تحت تاثیر قرار‬ ‫می‌دهد‪ .‬نرخ ارز از حدود یک سال پیش تقرین دوبرابر شده اما با‬ ‫توجه به سخت شدن شرایط اقتصادی‪ ،‬اگر درآمدها کاهش نیافته‬ ‫باشد‪ ،‬افزایش دو برابر نداشته است‪ .‬بنابراین قدرت حمایت بسیاری‬ ‫خانواده‌ها به نصف تقلیل یافته‪ .‬اینجاست که این بار به دوش خود‬ ‫فرد می‌افتد و دانش��جویانی که تا دیروز‪ ،‬همه حواس‌شان متمرکز‬ ‫بر تحصیل بوده‪ ،‬امروز ناچارند نگران گذران زندگی خود باشند‪ .‬تا‬ ‫حدی که ممکن اس��ت کارهای کوچک به اصطالح دانش‌جویی‪،‬‬

‫قرار گرفت‪ .‬این ارزیابی ش��امل درون‌گرا بودن‪ ،‬ثبات عاطفی‪،‬‬ ‫س��ازگاری و بلند نظری فرد مورد ارزیابی ق��رار گرفت‪ .‬حتا از‬ ‫ناظران خواس��ته ش��د تا تمیالت سیاس��ی فرد برای تشخیص‬ ‫محافظ��ه کار ی��ا لیبرال بودن فرد نیز ارزیابی ش��ود‪ .‬این گروه‬ ‫گزارش داده اس��ت که کفش‌ها اطالعات ظریف اما سودمندی‬ ‫درباره مالک خود بیان می‌کنند‪ .‬کفش‌ها سرنخ‌های غیر‌کالمی‬ ‫به شخصیت فرد هستند و پیام‌های نمادینی را منتقل می‌کند‪.‬‬

‫هیوالی ارز‬

‫پاس��خ‌گوی نیازشان نباشد‪ .‬متاسفانه اخیرن شاهد بوده‌ایم که حتا‬ ‫برخ��ی دانش‌جویان‪ ،‬به دلی��ل عدم توانای��ی خانواده‌ها در تامین‬ ‫ی اندازه ن��رخ ارز‪ ،‬ناچار به ترک‬ ‫هزینه‌ه��ا‪ ،‬با توجه به افزای��ش ب ‌‬ ‫تحصیل و نیمه کاره رها کردن آن شده‌اند‪.‬‬ ‫صاحبان مشاغل‬ ‫ُ‬ ‫قش��ر دیگری از مهاجران که به ش��دت از افزایش نرخ ارز آسیب‬ ‫می‌بینند آن دس��ته از صاحبان مشاغل هستند که شغل و تجارت‬ ‫آن‌ها در خارج از کشور‪ ،‬مرتبط با جامعه ایرانی است و به عبارتی‪،‬‬ ‫درآمد اصلی‌شان همچنان از بازار ایران تاثیرپذیر است‪ .‬قاعدتن با‬ ‫کاهش قدرت خرید خدمات توسط مردم ایران‪ ،‬کسب و کار آن‌ها‬ ‫نیز دچار مشکل می‌شود‪.‬‬ ‫وقتی صاحبان مش��اغل‪ ،‬درآمد و س��ود کمتری داش��ته باشند‪،‬‬ ‫کارکنان س��ازمان‌ها هم دچار مشکل می‌شوند و چه بسا برخی‬ ‫از آن‌ها بیکار شوند‪.‬‬

‫کفش‌ها دارای تنوع جنس‪ ،‬س��بک‪ ،‬کارک��رد‪ ،‬ظاهر و مارک‌های‬ ‫مختلف��ی هس��تند؛ اما آیا به علت این تنوع اس��ت ک��ه می‌تواند‬ ‫اطالعات مختلفی را درباره افراد بیان کنند؟‬ ‫محقق��ان دانش‌گاه کانزاس به این پرس��ش پاس��خ مثبت داده و‬ ‫اظهار داشته‌اند که برخی از سرنخ‌هایی که کفش درباره صاحبش‬ ‫می‌دهد بسیار واضح اس��ت‪ .‬برای مثال کفش‌های گران‌قیمت از‬ ‫وضعیت درآمدی صاحبش حکای��ت می‌کند و کفش‌های براق و‬ ‫رنگی متعلق به افرادی برون‌گرا هس��تند‪ .‬کفش‌هایی که ممکن‬ ‫اس��ت نو نباشند اما سالم و تمیز هستند متعلق به افراد باوجدان و‬ ‫وظیفه شناس است‪ .‬برخی از سرنخ‌ها کم‌تر مشهود هستند‪ ،‬برای‬ ‫مثال کفش‌های کاربردی متعلق به افراد سازگار است‪ .‬صحیح‌ترین‬ ‫ارزیابی‌ها در رابطه با سن‪ ،‬جنس و میزان درآمد است که پس از آن‬ ‫رده ثبات‌پذیری عاطفی و سازگاری قرار می‌گیرد‪ .‬براساس گزارش‬ ‫بوس��تن گالب‪ ،‬از دیدگاه روان‌شناس��ان ثبات عاطفی بسیار مهم‬ ‫اس��ت چرا که این ویژگی دربرگیرنده‌تر از تنها ماندن‪ ،‬طرد شدن‬ ‫و توانایی رویارویی با انواع مختلف روابط را نشان می‌دهد‪ .‬افرادی‬ ‫که نوعی اضطراب و نگرانی درباره روابطشان دارند کفش‌های نو‬ ‫پوش��یده و آن‌ها را س��الم نگاه می‌دارند‪ ،‬شاید بتوان گفت این امر‬ ‫به نگرانی آن‌ها درباره ظاهرشان و چگونگی تفکر دیگران درباره‬ ‫آن‌ها باز می‌گردد‪.‬‬ ‫بنابرای��ن به س��ادگی می توان نتیجه گرفت که با افزایش فش��ار‬ ‫اقتص��ادی بر مردم ای��ران‪ ،‬کل افرادی که زندگی‌ش��ان در خارج‬ ‫از کش��ور‪ ،‬ب��ه مارکت‌های ایرانی بس��تگی دارد‪ ،‬دچار مش��کل و‬ ‫دردسرهای جدی خواهند شد‪.‬‬ ‫خانواده‌های مهاجران‬ ‫از س��وی دیگر‪ ،‬خانواده‌ه��ای مهاجران‪ ،‬ج��دای از آن‌که‬ ‫مسئولیت تامین هزینه و یا کمک به گذران مهاجر بر عهده‬ ‫شان باشد یا نه‪ ،‬با مسایل مربوط به این افزایش نرخ دست‬ ‫به گریبان هستند‪ .‬کمترین آن‪ ،‬افزایش هزینه‌های سفر و‬ ‫کاهش امکان دیدار با عزیزانشان است‪ .‬جدای از تمامی این‬ ‫ش��رایط‪ ،‬افزایش نرخ ارز‪ ،‬زندگی مردم در داخل کشور را با‬ ‫سختی‌های فراوانی مواجه می‌کند که حتا اگر مهاجر با آن‌ها‬ ‫دست به گریبان نباش��د‪ ،‬نگرانی‌های ذهنی او از درگیری‬ ‫خانواده و وابستگانش در ایران‪ ،‬قابل چشم پوشی نیست‪.‬‬ ‫قاعدتن افزایش نرخ ارز‪ ،‬به هر نوع کاری که بخشی از آن‬ ‫ب��ا واردات و نرخ ارز ارتباط دارد‪ ،‬صدمه وارد می‌کند‪ .‬گران ش��دن‬ ‫مواد اولیه کارخانجات که از خارج از کش��ور وارد می‌ش��وند‪ ،‬گران‬ ‫ش��دن مواد غذایی به تبع افزایش نرخ واردات‪ ،‬گران ش��دن دارو‬ ‫و درمان… و به طور خالصه‪ ،‬گرانی همه گیر به دلیل وابستگی‬ ‫خدمات مختلف به یکدیگر و بین المللی بودن بسیاری زمینه‌های‬ ‫کاری‪ ،‬امری قطعی است که نگرانی روزافزون مردم را در پی دارد‪.‬‬ ‫و بیم آن می‌رود که افزایش فشارها و تحریم‌ها بر ایران‪ ،‬و انزوای‬ ‫روزافزون کشور‪ ،‬این شرایط را سخت‌تر کند‪.‬‬ ‫این‌ها تنها بخش��ی از دالیلی اس��ت که باعث می‌شود وقتی این‬ ‫روزها به ارز فکر می‌کنیم آن را به صورت یک هیوال ببینیم‪ .‬درست‬ ‫است که کم ارزش شدن پول ایران‪ ،‬نتیجه بسیاری سیاست‌های‬ ‫حکومتی و اقتصادی غلط و رفتارهایی است که تغییر آن‌ها یا تدبیر‬ ‫عواقبشان به سرعت مقدور نیست‪ .‬اما آنچه واضح است مولود این‬ ‫رفتارها‪ ،‬هیوالیی اس��ت که اگر مهار نشود‪ ،‬می‌تواند زندگی ما را‬ ‫در خود ببلعد!‬

‫‪61‬‬


‫مزدکپیام‌آورآیینمردم‌گرایی‬ ‫امیر و کاملیا‌‬ ‫در اواخ��ر ق��رن پنجم میال‌‌دی در زمان س��لطنت «قب��اد» فرقه‬ ‫تازه‌ای به وجود آمد که در بعضی از اصول فلس��فی و اجتماعی به‬ ‫آیین مانی ش��باهت داشت‪ .‬این آیین جدید توسط «مزدک» پسر‬ ‫«بامداد» به وجود آمد‪ .‬وی به احتمال زیاد اهل نیشابور بود‪ .‬بعضی‬ ‫از منابع‪« ،‬مزدک» را از اهل فس��ا می‌دانند‪ .‬وی نهضت اجتماعی‬ ‫مهم��ی ایجاد کرد به طوری‌ک��ه «ادوارد ب��راون» از او به عنوان‬ ‫اولین فیلس��وف کمونیسم یاد کرد‌ه اس��ت‪ .‬شهرت مزدک مقارن‬ ‫شاهنشاهی قباد ساسانی به اوج رسید‪.‬‬ ‫اوضاع مملکت در این زمان سخت آشفته بود و هبتالیان از جانب‬ ‫مشرق و ش��مال پی در پی به ایران هجوم می‌آوردند‪.‬‬ ‫کش��مکش‌های ش��دید و خونین مذهبی بین موبدان‬ ‫زرتش��تی و یهودی��ان‪ ،‬فرقه‌های مختلف مس��یحی‬ ‫ب��ا یک‌دیگر و دولت ایران با مس��یحیان ک��ه آنان را‬ ‫عوام��ل امپرات��وری روم می‌دانس��ت‪ ،‬در جریان بود‪.‬‬ ‫خشک‌س��الی‌های پیاپی نیز مردم گرسنه و محروم را‬ ‫به عصیان وا می‌داشت‪.‬‬ ‫م��زدک در زمان حکومت قباد دعوی پیامبری کرد‪ ،‬از‬ ‫روحانیون زرتش��تی بود و بر پایه‌ی آموزه‌های مانی در‬ ‫باب آفرینش و جهان دیگر معتقداتی ویژه داشت‪ .‬وی‬ ‫به دو اصل نور و ظلمت و رهایی نهایی نور معتقد بود و‬ ‫می‌گفت انسان باید از عالیق دنیوی بپرهیزد تا هرچه‬ ‫بیش‌تر به رهایی نور از بند ظلمت ماده یاری داده باشد‪.‬‬ ‫اما وی به خالف مانی ازدواج را منع نمی‌کرد و داشتن‬ ‫یک همس��ر را کافی می‌دانس��ت‪ .‬مزدکیان هم‌چنین‬ ‫گیاه‌خوار بودند و باور داشتند که با کردار نیک و بدون‬ ‫انجام امور ظاهری دینی می‌توانند رستگار شود‪.‬‬ ‫چنین ب��ر می‌آید که م��زدک ازدواج زن��ان با مردانی‬ ‫بیرون از طبقات روحانی و اش��رافی را جایز دانس��ته و‬ ‫داش��تن بیش از یک زن را ناروا می‌شمرده چرا که بنا‬ ‫بر گواهی‌های متعدد تاریخی در مورد شمار بسیار زیاد‬ ‫زنان در شبس��تان‌ها و حرم س��راهای ساسانی سخن‬ ‫مکرر آمده‌اس��ت‪ .‬از نظر اجتماعی مزدک از اس��تاد خود‪ ،‬زرتشت‬ ‫خورگان‪ ،‬پیروری می‌کرد که سال‌ها در بیزانس به سر برده بود و با‬ ‫کتاب‌های فلسفی یونان از جمله جمهور افالطون آشنایی داشت‪.‬‬ ‫مزدک با توجه به جنبه علمی این معتقدات می‌گفت خداوند مواهب‬ ‫حیات را برای استفاده همگان آفریده‌است‪.‬‬ ‫مذهب مزدک‪ ،‬به مذهب مانی خیلی نزدیک است زیرا مزدک نیز‬ ‫به اصل نور و ظلمت یا روشنایی و تاریکی اعتقاد داشت‪ .‬منتهی وی‬ ‫معتقد بود که روش��نایی از تاریکی به کلی جداست‪ ،‬اولی آزادانه و‬ ‫عاقال‌نه عمل می‌کند‪ ،‬دومی‌کورکورانه و جاهال‌نه‪ ،‬مزدک نیز مانند‬ ‫مانوی‌ها کشتن حیوانات و خونریزی را منع می‌کرد‪ .‬وی معتقد بود‬ ‫برای رفع ضدیت و کینه مردم که هر دو از تاریکی اس��ت‪ ،‬باید به‬ ‫منشا آن پی برد و منشا آن زن و مال است‪.‬‬ ‫معتقدات بنیادی خداشناسی مزدکی را می‌توان چنین خال‌صه کرد‪:‬‬ ‫‪‌- 1‬اعتقاد به بنیادی که جدا از دوگانه انگاری زرتش��تی یا مانوی‬ ‫نیست‪.‬‬

‫‪62‬‬

‫‪- ‌2‬باور داشتن به عناصر سه گانه که می‌توان آن را با چهار عنصر‬ ‫یا پنج عنصر مانوی مقایسه کرد‪.‬‬ ‫‪ -‌ 3‬اعتقادبه منزه بودن خدای بزرگ آن گونه که از فرض دو مدبر‬ ‫خیر و شر بر می‌آید‪.‬‬ ‫‪ -‌ 4‬عقیده به عالم کبیر روحانی که در جهان خاکی مظهر کوچکی‬ ‫و آدمی‌مظهر کوچک‌تر آن است‪.‬‬ ‫‪ -‌ 5‬اعتقاد به نیروی نمادی حروف‪ ،‬کلمات و اعداد که کلیدهای‬ ‫دانش و رستگاری هستند‪.‬‬ ‫‪ -‌ 6‬عقیده به این‌که ش��ناخت مکاش��فه‌ای ماهیت یا راز دین به‬ ‫دس��ت آمد‪ ،‬تکلیف شرعی برداشته می‌شود و فرامین دینی معنی‬

‫ظاهری خود را از دس��ت می‌دهند‪ .‬این اعتقادات‪ ،‬آیین مزدکی را‬ ‫آشکارا در ش��مار ادیان التقاطی در آورد که در سده‌های نخستین‬ ‫مسیحی با آمیزه‌ای از اندیشه‌های ایرانی‪ ،‬بابلی‪ ،‬سریانی و یونانی‬ ‫پدید آمده بود‪.‬‬ ‫پایه و اساس تعالیم مزدک بر اصال‌حات اجتماعی بود که می‌توان‬ ‫آن را یک نوع مس��لک اش��تراکی دانس��ت‪ .‬در تعالیم وی‪ ،‬جنبه‬ ‫اجتماعی بیش‌تر از جنبه دینی و فلسفی مورد توجه بوده است‪ .‬در‬ ‫نهضتی که مزدک در زمان قباد پدید آورد‪ ،‬یک رشته درخواست‌ها‬ ‫و نظره��ای اجتماعی دیده می‌ش��ود‪ .‬وی معتقد ب��ود که موجب‬ ‫اختال‌ف بین مردم دو چیز است‪ :‬یکی مال و خواسته‪ ،‬دیگری زن‬ ‫و برای فرو خواباندن تناقض و بیزاری و اختال‌ف‪ ،‬همه مردم باید از‬ ‫ثروت و همسر برخوردار باشند‪ .‬همان‌طور که مردم از آب و آتش و‬ ‫باد به تساوی بهره می‌گیرند‪ ،‬باید از زن و مال نیز به بهره بگیرند‪.‬‬ ‫مهم‌ترین جنبه تعالیم مزدک مردم‌گرایی او بوده است‪.‬‬ ‫اما حرص و زیاده‌خواهی و انباشتن مال به خشونت و بدرفتاری و‬

‫نابرابری می‌انجامد‪ .‬این‌‌گونه باورها با نظام اجتماعی عصر ساسانی‬ ‫به هیچ روی سازگار نبود‪ .‬زیرا در آن جامعه‪ ،‬طبقات از یک‌دیگر جدا‬ ‫بودند و کسی نمی‌توانست‪ ،‬ولو به لیاقت و استعداد‪ ،‬از حد اجتماعی‬ ‫خود تجاوز کند‪ .‬مزدک که س��خن‌وری ورزی��ده بود و نفوذ کالم‬ ‫بسیار داشت به هواخواهی مردم مستمند از درباریان می‌خواست که‬ ‫دست به تعدیل ثروت زنند‪ .‬بدین ترتیب‪ ،‬نهضت مزدک به انقالبی‬ ‫اجتماعی تبدیل شد و‪ ،‬با آن که مزدک پیروان خود را از ستیز و کینه‬ ‫جویی منع کرده بود‪ ،‬کار به خشونت و افراط کشید‪.‬‬ ‫اما آن‌چه که از آن به عنوان اشتراک در زن و خواسته نام برده شده‌‬ ‫نه دزدیده ش��دن زنان حرم‌سرا بوده و نه دزدی مال و اموال نجبا‬ ‫چرا که مزدک خود روحانی معتقدی بود‌ه اس��ت‪ .‬آن‌چه که در این‬ ‫قیام رخ داد واکنش روس��تاییان به فشار و ظلمی بود که بر آن‌ها‬ ‫می‌رفت‪ .‬عالوه بر آن آیین عیاشی دسته جمعی به سبب آن‌که از‬ ‫آیین‌های باستانی روستاییان بوده در میان آنان مرسوم بود‪ .‬در این‬ ‫میان بعضی نجبا نیز به صف مزدکیان پیوستند‪ .‬قباد یکم‪ ،‬شاهنشاه‬ ‫ساس��انی‪ ،‬نیز خود با اصالحات اجتماعی موافق بود و‬ ‫از مزدک حمایت می‌کرد‪ .‬اما بعدها بر اثر وقایعی تغییر‬ ‫رای داد‪ .‬در پایان شاهنش��اهی قباد‪ ،‬پسرش «خسرو‬ ‫اول»‪ ،‬ک��ه بعدها انوش��یروان لق��ب گرفت‪ ،‬مجلس‬ ‫مناظره‌ای ترتیب داد که در آن روحانیان زرتش��تی و‬ ‫مسیحی حریف مزدکیان بودند‪ .‬مزدکیان مغلوب و قتل‬ ‫عام شدند‪ .‬گفته‌اند که در یک روز دوازده هزار مزدکی‬ ‫کشته شد‪ .‬کتاب‌های ایشان را سوزاندند و اموال‌شان را‬ ‫مصادره کردند‪ .‬گر‌چه تعلیمات اشتراکی مزدک چندی‬ ‫در س��وریه و یونان عده‌ای را جلب کرد ولی برخال‌ف‬ ‫مذهب مانی هیچ‌گاه در خارج از ایران ریشه ندواند‪.‬‬ ‫اما اف��کار مزدک پس از او قرن‌ه��ا هم‌چنان پنهانی‬ ‫دوام داش��ت و انتش��ار می‌یافت‪ .‬نیم ق��رن پس از او‪،‬‬ ‫پس��ر خاقان بزرگ ترکان غربی‪ ،‬ب��ه هم‌راهی فقرا و‬ ‫محرومان اطراف‪ ،‬بخارا را متصرف شد و زمین داران‬ ‫و بازرگان��ان بزرگ را مجبور ب��ه فرار کرد اما خود نیز‬ ‫س��رانجام سرکوب شد‪ .‬در قرن هشتم میالدی نیز در‬ ‫خوارزم براساس عقاید مزدک عصیانی صورت گرفت‬ ‫که دیری نپاید و از هم پاشید‪.‬‬ ‫تعالیم مزدک برای همیشه در اذهان توده‌های ایرانی‬ ‫ماندگار شد و هر ازگاهی از جایی به‌شکلی سر برآورد‪.‬‬ ‫در تاریخ ایران چندین متفکر بزرگ تظاهر به مسلمانی‬ ‫می‌کردند‪ ،‬ولی تراوش فکرشان همان است که مزدک گفته بود‪ .‬در‬ ‫میان این‌ها «خیام» و «سهروردی» (شیخ اشراق) و عین القضات‬ ‫همدانی از همه بارزترند‪ .‬آن‌دس��ته از شعرای ایرانی که که ترویج‬ ‫فکر آزادی انس��ان و شادزیس��تی و دوری از اندوه و آزار انس��ان و‬ ‫موجودات زنده کرده‌اند تعالیم مزدک را بازتاب داده‌اند‪.‬‬ ‫ن الصفا» که در س��ده چهارم هج��ری در بصره‬ ‫جمعی��ت «اخوا ‌‬ ‫ت تن از ایرانیان دوزبانه پایه‌گذاری شد و اصول و فرو ِع‬ ‫توسط هف ‌‬ ‫عقایدشان را در ‪ 51‬جزوه‪ ،‬به‌نام «رسایل اخوان الصفا» منتشر کردند‬ ‫(و به‌زودی جریانی به‌نام «باطنیان» از درون تعالیم‌شان بیرون آمد)‪،‬‬ ‫از جهات بس��یار زیادی بازتاب‌دهنده تعالی��م مزدک بودند‪ .‬حتا در‬ ‫بی��رون از ایران نیز آثار تعالیم مزدک را در میان برخی از متفکران‬ ‫می‌بینی��م‪ .‬مثلن‪« ،‬ابوالعال معری» در س��روده‌هایش یک مزدکی‬ ‫تمام‌عیار اس��ت‪ .‬ساختاری هش��ت ضلعی به نام پیر سرخ در شهر‬ ‫الر کهن وجود دارد که به باور برخی دانش‌مندان و ایران‌شناسان‬ ‫‌آرام‌گاه و یادمان مزدک است‪.‬‬


‫چشم‌های همیش ‌ه بسته‌ی ما‬

‫اکبر ترشیزاد‬ ‫پخش تصاویر آزار و اذیت جمعی یک پیرزن توسط مشتی نوجوان‬ ‫که از طریق دوربین مداربس��ته یک سرویس مدرسه در حومه‌ی‬ ‫نیویورک ضبط شده‪ ،‬س��بب بحث‌ها و اظهارنظرهای فراوانی در‬ ‫رس��انه‌های جهان و به ویژه ایاالت متحده‌ی آمریکا ش��ده است‪.‬‬ ‫ص��رف نظر از زش��تی و دردن��اک بودن اصل ماجرا‪ ،‬مقایس��ه‌ی‬ ‫چگونگی و نحوه‌ی برخورد با این گونه مسایل در کشورهای غربی‬ ‫و کشور ما ایران‪ ،‬نکات بسیاری در خود دارد‪.‬‬ ‫شکی نیست که هر روزه در کشور ما و بسیاری دیگر از نقاط جهان‬ ‫پیش‌آمدهایی از این دس��ت اتفاق افتاده و می‌افتد‪ .‬س��هم ایران از‬ ‫انحطاط اخالقی که جهان به آن گرفتار ش��ده اس��ت اگر بیش‌تر‬ ‫از دیگر کش��ورها نباشد بدون ش��ک کم‌تر هم نیست‪ .‬رفتارهای‬ ‫ولنگارانه و بی‌ادبانه در میان قش��ر ج��وان و نوجوان و بی‌احترامی‬ ‫آنان به دیگران و به ویژه به سالمندان و از کارافتادگان‪ ،‬روز به روز‬ ‫در حال افزایش است‪ .‬نگارنده خود به سبب آن‌که چند سالی را در‬ ‫محیط‌های آموزشی و دانش‌گاهی گذرانده و به طور مستقیم با قشر‬ ‫جوان و نوجوان و روحیات و رفتارهای آنان دمخور بوده‪ ،‬سرسختانه‬ ‫بر این باور اس��ت که شرایط موجود اخالقی در میان این نسل از‬ ‫مردم ما فاجعه‌آمیز اس��ت‪ .‬رفتاری از آن دس��ت که در فیلم انتشار‬ ‫یافته در یوتیوب و دیگر ش��بکه‌های اجتماعی دیده می‌ش��ود‪ ،‬در‬ ‫سطح فجیع‌تر و ناپسندتر و به مراتب شدیدترش‪ ،‬هر روزه و بارها‬ ‫و بارها در ایران نسبت به معلمان‪ ،‬دبیران‪ ،‬کادرآموزشی و هم‌چنین‬ ‫سالمندان و از کارافتادگان صورت می‌گیرد و این مسئله در مدارس‬ ‫و مراکز آموزش��ی خصوصی و به سبب نوع روابط حاکم بر آن‌ها‪،‬‬ ‫گسترش و شیوع بیش‌تری داشته و دارد‪.‬‬ ‫تفاوت آش��کار می��ان ما و دیگران در نوع برخ��ورد با چنین وقایع‬ ‫دردناکی این اس��ت که رسانه‌های کشور ما که بیش‌ترشان یا به‬

‫طور مستقیم دولتی و حکومتی هستند و یا به وسیله‌ی آن کنترل‬ ‫و یا اخبارشان سانس��ور می‌شوند‪ ،‬آگاهانه و یا از سرناچاری چشم‬ ‫خود را بر این گونه پیش‌آمدها می‌بندند و صورت مس��ئله را پاک‬ ‫می‌کنند‪ .‬واقعیت این اس��ت که چنین اخبار و اتفاقاتی را نمی‌توان‬ ‫برای همیش��ه پنهان کرد اما در ایران این رابطه واژگونه اس��ت و‬ ‫مردم به عنوان رس��انه عمل کرده و با انتشار گسترده‌ی یک خبر‪،‬‬ ‫گاهی موارد حکومت و رسانه‌ها را مجبور می‌کنند تا از خود واکنش‬ ‫نش��ان دهند ام��ا در غرب و در بیش‌تر م��وارد روال کار بر عکس‬ ‫اس��ت‪ ،‬یعنی این رسانه‌های مستقل هستند که به عنوان چشم و‬ ‫گوش و وجدان آگاه جامعه زشتی‌ها و ناهنجاری‌ها را نمایان‌کرده‬ ‫و سبب می‌شوند تا مردم و دولت در برابرش و برای چاره‌اش دست‬ ‫به اقدام مناسب بزنند‪.‬‬ ‫بدبختی ما در این اس��ت که وقت��ی موضوعی جنبه‌ی عمومی‬ ‫پی��دا کرد و به قول معروف رازی از پ��رده برون افتاد‪ ،‬دولت و‬ ‫رس��انه‌های دولتی تمام سعی و تالش خود را به کار می‌گیرند‬ ‫تا مس��ئله را ش��خصی‪ ،‬م��وردی و ویژه جل��وه داده و به دنبال‬ ‫ریش��ه‌های خانوادگی و اخالقی برایش بگردن��د و در حقیقت‬ ‫دس��ت و نقش نهادهای عمومی هم‌چون دین‪ ،‬دولت‪ ،‬آموزش‬ ‫و پ��رورش و رس��انه‌های داخلی را در آن نادی��ده بگیرند‪ .‬یک‬ ‫نمونه‌ی بس��یار شناخته شده از این دست‪ ،‬وقایع جریان مشهور‬ ‫به «جنایت خیابان گاندی» اس��ت که در سال ‪ 1375‬رخ داد و‬ ‫هنوز از ذهن بس��یاری از ما ایرانیان پاک نش��ده اس��ت‪ .‬در آن‬ ‫ماج��را دولت و رس��انه‌های دولتی تمام تالش خ��ود را به کار‬ ‫بس��تند تا رفاه خانواده‪ ،‬غیرمذهبی بودن آن‌ها‪ ،‬روابط نامشروع‬ ‫دختر و پس��رها‪ ،‬گروه‌های موزیک‌ غربی و تماشای یک یا چند‬ ‫فیلم س��ینمایی مش��خص آمریکایی را عامل اصلی این واقعه‬ ‫نش��ان داده و در حقیقت ریشه‌های عمومی ماجرا یعنی شکاف‬

‫نس��ل‌ها‪ ،‬تغییر ارزش‌ه��ا‪ ،‬محدودیت‌های اجتماع��ی بی‌مورد‪،‬‬ ‫مش��کالت روانی روزافزون در میان جوان��ان و نوجوانان ایران و‬ ‫ناتوانی نهاد دین در پاس��خ به پرسش‌های اساسی نسل سوم پس‬ ‫از انقالب را نادیده بگیرند‪ .‬جالب این‌جاس��ت ک��ه نه دادگاه و نه‬ ‫رس��انه‌های وابسته به حکومت‪ ،‬هنوز و پس از گذشت نزدیک به‬ ‫دو دهه از ماجرا نتوانسته‌اند ادعاهای خود را درباره‌ی عوامل دخیل‬ ‫در این ماجرا ثابت کنند و مس��ئله بدون بررسی‌های الزم به حال‬ ‫خود رها شده است‪.‬‬ ‫کافی‌ست تا این نوع برخورد با ماجرا را با نمونه‌ی اخیر آمریکایی‌اش‬ ‫مقایس��ه کنید تا همه چیز دستگیرتان شود‪ .‬اکنون تمام جامعه‌ی‬ ‫آمریکا در بهتی عظیم فررفته است و خود را با یک پرسش اساسی‬ ‫طرف دیده که چرا و چگونه جوانان و نوجوانان در این جامعه به‬ ‫این وضعیت دچار شده‌اند‪.‬‬ ‫دامن زدن به این موضوعات س��بب می‌شود تا کارشناسان امر از‬ ‫دولت‌مردان و اهل سیاست گرفته تا روان‌شناسان و جامعه‌شناسان‬ ‫و کنش‌گ��ران اجتماع��ی همگی ب��ه دنبال پاس��خ‌های درخور و‬ ‫راه‌های چاره برای این مش��کالت باش��ند‪ ،‬یادمان نرود که یکی‬ ‫از مش��هورترین فیلم‌های مستند س��ال‌های اخیر در آمریکا یعنی‬ ‫«بولینگ برای کلمباین» ساخته‌ی «مایکل مور» درباره‌ی بررسی‬ ‫و کن��کاش پیرامون علل یک��ی از همین فجایع قرن اخیر آمریکا‬ ‫س��اخته شده است‪ .‬حال بیاندیش��ید که اگر یک کارگردان ایرانی‬ ‫می‌خواست تا درباره‌ی موضوعی شبیه به این در ایران فیلمی بسازد‬ ‫با چه موانع و مشکالت غیرقابل حلی مواجه می‌شد‪.‬‬ ‫ب��ه هر صورت باید گفت که این پیش‌آمدها ن��ه در ایران و نه در‬ ‫هیچ کجای جهان هیچ‌گاه پایان نخواهد یافت اما فقط با نحوه‌ی‬ ‫برخورد درست با آن‌هاست که می‌توان از میزان و گسترش آن‌ها‬ ‫تا اندازه‌ی زیادی کاست‪.‬‬

‫‪63‬‬


‫مه‌شب تاجیک‬ ‫هر ساله تعداد کسانی که اعدام می‌شوند‪ ،‬به مخدرها و محرک‌ها‬ ‫اعتیاد پیدا می‌کنند‪ ،‬بی‌خانمان می‌ش��وند‪ ،‬مورد خشونت‪ ،‬تجاوز و‬ ‫س��انحه قرار می‌گیرند بیش‌تر می‌شوند‪ .‬در هر سال بیش از سال‬ ‫پیش‪ ،‬در کش��ور خودمان‪ ،‬با تجارت بدن‪ ،‬صادرات سکس‪ ،‬دزدی‬ ‫و انتق��ال ثروت ملی به خارج از مرزها‪ ،‬ترویج دروغ‪،‬‬ ‫فس��اد و فقر مواجهه هس��تیم‪ .‬نیازی نیست به آمار‬ ‫رسمی و یا احیانن به آمار غیررسمی مراجعه کنیم‪،‬‬ ‫فقط کفایت می‌کند که کمی دقیق‌تر نه به جایی دور‪،‬‬ ‫بلکه به اطراف خودمان و حتا به زندگی‪ ،‬پیرامون و از‬ ‫همه مهم‌تر به شخص خودمان نگاه بیندازیم‪ .‬وقتی‬ ‫دقت دید را جای‌گزین توهم‌ها کردیم‪ ،‬خواهیم دید‬ ‫که تا چه اندازه از خاس��ت‌گاه انس��انی خود و شرف‬ ‫حض��ور فاصله گرفته‌ای��م‪ .‬یکی از م��واردی که با‬ ‫ش��تاب هرچه تمام‌تر نمودارها را می‌پیماید و س��یر‬ ‫سعودی‌اش حتا زمام‌داران را نیز وادار به ابراز نگرانی‬ ‫کرده است‪« ،‬خش��ونت‌های خانگی» است‪ .‬اگرچه‬ ‫خش��ونت‌های خانگی پیش از این هم بوده‌اند ولی‬ ‫به‌واس��طه‌ی عدم آگاهی نسبت به این مقوله برای‬ ‫دو سوی خشونت‪ ،‬موقعیت طبیعی جلوه دادن آن فراهم بود‪ ،‬ولی‬ ‫موقعی��ت اکنون دو تفاوت عمده با روزگاران پیش دارد‪ .‬نخس��ت‬ ‫این‌که در آن زمان اجزای تش��کیل‌دهنده‌ی چرخه‌ی خشونت به‬ ‫مقوله‌ی پیچیده‌ای که در حال حاضر با آن رویارو هس��تیم تبدیل‬ ‫نشده بود و دوم این‌که خشونت جاری در این چرخه‪ ،‬تا به این حد‬ ‫بیمارگونه و هیستریک نبود‪.‬‬ ‫در حال حاضر خش��ونت نه صرفن اب��زاری برای اعمال قدرت‬ ‫و تولید نظم کاذب‪ ،‬بلکه وس��یله‌ای اس��ت که رفتار بیمار از آن‬ ‫س��ود می‌برد‪ .‬گواه این مدعا را می‌توان از گزارش‌هایی بیرون‬ ‫کشید که هر روزه از خشونت‌های خانگی به دست می‌آیند‪ .‬آن‬

‫سکوتبره‌ها‬

‫چه در خانه‌های ما به دوام این چرخه‌ی ناسالم کمک می‌کند‪،‬‬ ‫بیش‌تر از آن‌که مربوط به بافت قدرت و دس��ت‌گاه‌های اجرایی‬ ‫باش��د و پیش از هرگونه صحبتی پیرامون فردی که خشونت را‬ ‫جاری می‌سازد‪ ،‬سکوت و مسامحه‌ی افراد در معرض خشونت‬ ‫و خشونت‌دیده است‪ .‬آن‌ها می‌پندارند که تمام آن‌چه بر ایشان‬ ‫رو کرده اس��ت‪ ،‬تجربه‌ای مشترک که افراد دیگری هم در آن‬ ‫سهیم هس��تند نیست‪ ،‬بلکه رویه‌ای خاص است که فقط برای‬ ‫ایشان رخ نموده است چرا که تقریبن تمامی افراد خشونت‌دیده‬ ‫چنی��ن نظ��ری دارن��د و در پی این نظرگاه اس��ت ک��ه درها و‬ ‫پنجره‌ها را می‌بندند و در مقابل خش��ونت اعمال‌شده به خود یا‬ ‫به یکی از اعضای خانه س��کوت می‌کنند‪ ،‬تنها به این دلیل که‬

‫داروهای ضداضطراب و افسردگی‬ ‫دکتر آویده مطمئن‌فر‬ ‫بنایر یک مطالعه جدید ک��ه در مجله بریتانیایی‬ ‫فارماکولوژی بالینی منتشر شده‪ ،‬داروهای تجویز‬ ‫ش��ده برای درم��ان اضطراب‪ ،‬افس��ردگی و بی‬ ‫خوابی ممکن اس��ت بیماران را در معرض خطر‬ ‫باالت��ر درگیری در حوادث قرار دهد‪ .‬بر اس��اس‬ ‫این یافته ها‪ ،‬محققان از پزشکان دعوت می‌کنند‬ ‫ت��ا بیماران خود را از عواقب احتمالی رانندگی در‬ ‫حال��ی که این داروها را مص��رف می‌کنند مطلع‬ ‫کنند‪.‬‬ ‫داروهای روان‌گ��ردان بر روی عمل کرد مغز اثر‬ ‫دارد و می‌تواند توانایی راننده در کنترل وس��یله‬ ‫نقلی��ه خود را مختل کند‪ .‬تحقیق در مورد ارتباط‬ ‫بین داروهای روانگ��ردان و حوادث رانندگی‪ ،‬بر‬ ‫روی بنزودیازپین‌ه��ا‪ ،‬ک��ه برای درمان اضط��راب و بی‌خوابی‬ ‫اس��تفاده می‌ش��ود متمرکز بوده است‪ .‬ش��اید یکی از به‌ترین و‬

‫‪64‬‬

‫شناخته‌شده‌ترین این داروها دیازپام است‪ .‬برای درک اثر طیف‬ ‫گس��ترده‌تری از داروهای روان گ��ردان در تصادفات رانندگی‪،‬‬ ‫محققان اس��تفاده داروها را در دو گ��روه از افرادی که مدارک‬

‫پای آبروی‌شان در میان است‪ .‬زخم‌ها بر روح و تن می‌نشینند و‬ ‫نه تنها فرد خشونت‌دیده را بلکه شاهدان خشونت و همین‌طور‬ ‫ف��رد اعمال‌کننده‌ی خش��ونت را نیز جریح��ه‌دار می‌کنند ولی‬ ‫همه‌ی این‌ها در سکوتی ابدی می‌گذرد و این به نفع هیچ‌کس‬ ‫نیس��ت‪ .‬تا این زمان کدام معضل بدون آش��کار شدن و با پاک‬ ‫کردن صورت مس��ئله حل شده است که بتوان‬ ‫به برون‌رفت و کنترل این مس��ئله امید داشت؟‬ ‫آی��ا می‌توان بدون دانش و بدون درک موقعیت‬ ‫کنونی چرخه‌ی خش��ونت در این کشور نسبت‬ ‫به آگاهی‌رس��انی افراد اقدام کرد و امید اصالح‬ ‫امور را داشت؟‬ ‫واقعی��ت این اس��ت که پاس��خ امیدوارکننده‌ای‬ ‫وجود ندارد و نمی‌توان ره‌یافتی پیدا کرد مادامی‬ ‫که سکوت س��نگین پیرامون چرخه‌ی خشونت‬ ‫هم��ه‌ی ما را فرا گرفته اس��ت آن هم درس��ت‬ ‫در روزگاری ک��ه خش��ونت در در ابعاد خانگی‪،‬‬ ‫بلک��ه به‌طور س��ازمان‌یافته اعمال می‌ش��ود و‬ ‫این خشونت اعمال‌ش��ده خود را در شکل‌های‬ ‫گونه‌گون بازتولید می‌کند‪ .‬هنوز زود اس��ت که‬ ‫فاجعه به شکلی تمام عیار رخ نشان دهد چرا که هنوز الیه‌های‬ ‫زیرین تاثیر آن ش��روع به بازتولید خود نکرده‌اند‪ .‬با تمام این‌ها‪،‬‬ ‫ه��ر فرد می‌توان��د از خود به‌عنوان ی��ک موجودیت در معرض‬ ‫خش��ونت و هم‌زمان اعمال‌گر خشونت ش��روع کند و دست به‬ ‫آشکارس��ازی بزند و نس��بت به ردیابی ریش��ه‌ها اص��رار ورزد‪.‬‬ ‫این‌گونه اس��ت که آگاهی خود را ریش��ه‌دار می‌کند و جسارت‬ ‫س��خن راندن از فاجعه بیدار می‌ش��ود‪ .‬در این زمان اس��ت که‬ ‫پرده‌ها را کنار می‌کشیم و پنجره‌ها را باز می‌کنیم و همه را در‬ ‫برابر خشونت عریان قرار می‌دهیم تا این برهنگی را به شهادت‬ ‫گیرند و برای حل معضل کوشش کنند‪.‬‬ ‫پزش��کی در برنامه بیمه ملی تایوان داشته‌اند را مقایسه کردند‪.‬‬ ‫گروه اول ش��امل ‪ ۵۱۸۳‬نفر است که در تصادف خودرو درگیر‬ ‫بوده‌اند‪ .‬و گروه دوم ش��امل ‪ ۳۱۰۹۳‬نفر‪ ،‬همس��ان از نظر سن‪،‬‬ ‫جنس و سال تصادفات خودرو‪ ،‬که تا به حال هیچ سابقه ای از‬ ‫درگیری در حوادث خودرو نداشته‌اند‪.‬‬ ‫به طور کلی‪ ،‬کسانی که در حوادث درگیر بوده‌اند‪،‬‬ ‫از داروهای روان گردان استفاده کرده بودند‪ ،‬برای‬ ‫یک ماه‪ ،‬یک هفته یا حتا یک روز‪ .‬نتایج به دست‬ ‫آمده نش��ان می‌دهد که افزایش خط��ر در ارتباط‬ ‫ب��ا بنزودیازپین ها اس��ت‪ ،‬در هر دو نوع‪ ،‬داروهای‬ ‫خ��واب آور و داروهای ضد افس��ردگی‪ .‬محققان‬ ‫ای��ن مطالعه تاکید می‌کنند ک��ه افرادی که از این‬ ‫داروهای روا‌ن‌گردان اس��تفاده می‌کنند‪ ،‬باید توجه‬ ‫بیش‌ت��ری به رانندگی خود به منظور جلوگیری از‬ ‫تصادفات داشته باشند‪ .‬زیرا این تحقیق هم چنین‬ ‫ش��واهد بیش‌ت��ری در ارتباط بی��ن دوز داروهای‬ ‫روان‌گردان و عمل‌کرد رانندگی را نش��ان می‌دهد‪.‬‬ ‫دوزهای باالتر با خطر باالتر حادثه در ارتباط است‪.‬‬ ‫محقق��ان این مطالع��ه هم چنین تاکی��د می‌کنند‬ ‫ک��ه این گونه داروها را نمی‌توان بدون نظر پزش��ک و به طور‬ ‫ناگهان��ی قطع کرد‪ ،‬بنابراین اگر نگرانی در این مورد وجود دارد‬ ‫با پزشک خود مشورت کنید‪.‬‬


‫دردهایمهاجرت‬

‫نازی حسامی‬ ‫ما ه��ر کدام به عنوان یک انس��ان‪ ،‬برای خودمان ش��ادی‌ها و‬ ‫دردهای��ی داریم ک��ه دالیل مختلفی برای آن قایل می‌ش��ویم‪.‬‬ ‫اما غالبن هر کدام یک دلیل اصلی را مس��بب ناراحتی‌های‌مان‬ ‫می‌دانیم‪ .‬مثلن کس��ی که ازدواج ناموفقی دارد اگر ناگهان دچار‬ ‫دل‌س��ردی یا دل‌تنگی شود‪ ،‬ناخودآگاه آن را به ازدواجش نسبت‬ ‫می‌دهد‪ .‬کس��ی که بیماری دارد‪ ،‬علت ناراحتیش را به آن نسبت‬ ‫می‌دهد و به همین ترتیب‪ ،‬هر کس یک جور دلیل ناراحتیش را‬ ‫برای خودش توجیه می‌کند‪.‬‬ ‫مهاجرها‪ ،‬به خصوص تازه مهاجرها هم‬ ‫همین‌طور هستند‪ .‬یعنی هر وقت دچار‬ ‫نوعی احس��اس دل‌تنگی یا ناراحتی یا‬ ‫حتا مش��کالت دیگر می‌شوند‪ ،‬غربت‬ ‫یا تنهای��ی را که در واق��ع از عوارض‬ ‫مهاجرت‌ش��ان اس��ت‪ ،‬عل��ت اصل��ی‬ ‫ناراحتی‌ش��ان می‌دانند‪ .‬اما آیا به واقع‬ ‫همین‌طور است؟‬ ‫خیلی طبیعی است که یک مهاجر‪ ،‬به‬ ‫عنوان فردی که از خانه‌اش دور است‪،‬‬ ‫برای خانواده‪ ،‬دوستان‪ ،‬شهر و خانه‌اش‬ ‫دل‌تنگی کند اما بعید اس��ت که آن‌چه‬ ‫نام��ش را «غربت» گذاش��ته‌اند بتواند‬ ‫علت اصلی ناراحتی‌ها و مشکالت یک‬ ‫مهاجر باشد‪.‬‬ ‫البته صحبت ما االن در مورد مشکالت‬ ‫بیرونی نیس��ت و بیش‌تر داریم درباره‬ ‫احساسات آزاردهنده صحبت می‌کنیم‪.‬‬ ‫احساس��ات دردناکی که گاهی معلوم‬ ‫نیس��ت از کجا بلند می‌ش��وند و ما را‬ ‫فرا می‌گیرند‪ ،‬و س��عی می‌کنیم دلیلی‬ ‫برای‌شان پیدا کنیم‪.‬‬ ‫م��ن‪ ،‬به عنوان ی��ک مهاجر‪ ،‬خیلی به‬ ‫این موضوع فکر ک��ردم که علت این‬ ‫درد چیس��ت؟ دردی ک��ه گاهی همه‬ ‫مهاجران‪ ،‬فارغ از مس��ایل دیگری که‬ ‫دارند به نوعی دچارش می‌شوند‪ .‬دردی‬ ‫ک��ه نمی‌ش��ود گفت دل‌تنگی اس��ت‪.‬‬ ‫احس��اس غربت هم نیس��ت‪ .‬تنهایی هم نیست‪ .‬دردی است که‬ ‫من اسمش را «ریشه درد» گذاشته‌ام‪.‬‬ ‫وقتی دچار این درد می‌ش��وم‪ ،‬احساس درختی را دارم که او را از‬ ‫خاک و آب و هوایی که می‌شناخته جدا کرده‌اند‪ ،‬نه از تنه‪ ،‬که از‬ ‫ریشه‪ .‬و تازه دارد جای دیگری پا می‌گیرد‪.‬‬ ‫گاهی فکر می‌کنم درد عجیبی که س��راغم می آید درد ریش��ه‬ ‫گرفتن در خاک جدید اس��ت‪ .‬درد آش��نایی با ذرات خاک نو‪ .‬درد‬ ‫تنفس در هوایی دیگر‪ .‬نه درد غریب بودن‪ ،‬که درد آشنا شدن‪.‬‬ ‫منظورم از این حرف‌ها‪ ،‬خواندن آیه یاس نیست‪.‬‬

‫من به ش��خصه مهاجرت و تغییر مکان زندگی را بس��یار دوست‬ ‫دارم و اگر ش��رایطش فراهم بود حتم��ن هر چند مدت یک بار‪،‬‬ ‫کشور جدیدی را برای زندگی تجربه می‌کردم‪.‬‬ ‫اتفاقن بر خالف این‪ ،‬می‌خواهم از زیبایی این درد صحبت کنم‪.‬‬ ‫این درد‪ ،‬درد شاخه‌ای نیست که قطع شده‪ ،‬درد تنه‌ای نیست که‬ ‫زخم خورده‪ ،‬دردی مثل درد استخوان ترکاندن است هنگام بلوغ‪.‬‬ ‫اگر طاقتش بیاوری‪ ،‬قوی‌تر و بزرگ‌تر می‌شوی‪.‬‬ ‫این چیزی اس��ت که می‌تواند این درد ناآشنا را برای ما دل‌پذیر‬

‫کند‪ ،‬آن‌قدر که حتا شاید دیگر نامش را درد نگذاریم‪ .‬این «ریشه‬ ‫درد» چیز قشنگی است‪ .‬درد آشنا شدن و پا گرفتن است‪ .‬دوست‬ ‫ندارم اس��مش را درد غربت بگذارم‪ ،‬چون این درد پایان روشنی‬ ‫دارد‪ .‬پایانش ریش��ه دواندن و محصول دادن است‪ .‬چیزی که در‬ ‫اصطالح عامیانه به آن «جا افتادن» می‌گویند‪.‬‬ ‫این درد ناشی از ریشه گرفتن‪ ،‬مخصوص مهاجرت نیست‪ .‬انگار‬ ‫همیش��ه در هر موقعیت و شرایط جدیدی باید یک دوره نقاهت‬ ‫مانند را طی کنی تا به مرحله تثبیت برس��ی‪ .‬این ش��رایط جدید‬ ‫می‌تواند یک شغل‪ ،‬محله‪ ،‬دانش‌گاه‪ ،‬مدرسه‪ ،‬خانه‪ ،‬یا کشور تازه‬

‫باشد‪.‬‬ ‫شاید چون باید به شرایط ناآشنایی خو گرفت‪ ،‬نام این احساس را‬ ‫درد غربت گذاشته‌اند و شاید چون برای یک مهاجر‪ ،‬در کشوری‬ ‫جدید‪ ،‬همه چیز غریبه اس��ت‪ ،‬ای��ن درد غربت‪ ،‬خاص مهاجران‬ ‫ش��ده‪ .‬اما واقعیت این اس��ت که هر کدام از م��ا در زندگی‪ ،‬این‬ ‫ح��س را در موقعیت‌های مختلف و به اندازه‌های مختلف تجربه‬ ‫کرده‌ایم‪ .‬ش��روع و پایان ای��ن درد‪ ،‬دالیل و مراحلی دارد که اگر‬ ‫آن‌ها را بدانیم‪ ،‬گذر از آن برای‌مان آسان‌تر می‌شود‪.‬‬ ‫ش��روع هر تجربه جدید‪ ،‬معمولن با حس��ی از کنجکاوی یا حتا‬ ‫گیجی هم‌راه اس��ت‪ .‬در این حالت‪ ،‬اش��تیاق تجرب��ه تازه و یا‬ ‫بی‌حس��ی ناش��ی از گیج��ی‪ ،‬نمی‌گذارد که ما احس��اس درد و‬ ‫ناراحت��ی کنیم‪ .‬در واقع هنوز آن‌قدر در موقعیت جدید مس��تقر‬ ‫نشده‌ایم که درک درستی از ش��رایط اطراف‌مان داشته باشیم‪.‬‬ ‫ب��رای یک مهاج��ر‪ ،‬معمولن دو س��ه ماه اول ب��ه این صورت‬ ‫می‌گ��ذرد‪ .‬و بعد از این اس��ت که‬ ‫تازه‪ ،‬فرد مهاج��ر به درک اولیه‌ای‬ ‫از محی��ط خود می‌رس��د‪ ،‬و از این‬ ‫جاس��ت ک��ه پروس��ه اس��تقرار و‬ ‫«جوش خوردن» ب��ا محیط جدید‬ ‫ش��روع می‌ش��ود‪ .‬پروس��ه ریش��ه‬ ‫گرفت��ن‪ .‬ب��رای همین اس��ت که‬ ‫م��ن ترجیح می‌ده��م نام هر حس‬ ‫دردآل��ودی را که در این راس��تا به‬ ‫مهاجر دست می‌دهد «ریشه درد»‬ ‫بگذارم‪.‬‬ ‫دچ��ار ش��دن به ای��ن درد بس��یار‬ ‫طبیعی اس��ت‪ .‬دقیق��ن مثل آن‌که‬ ‫درخت��ی بخواه��د به خ��اک جدید‬ ‫عادت کند‪ .‬قطعن خاک تازه‪ ،‬مواد‬ ‫معدنی تازه‌ای در خود دارد‪ .‬میزان‬ ‫سختی و نرمی‌اش متفاوت از خاک‬ ‫قبلی است‪ .‬حتا هوا در مکان جدید‬ ‫متفاوت اس��ت و حتا ن��ور‪ .‬و همه‬ ‫این‌ها درخت را به درد می‌آورد‪.‬‬ ‫ول��ی دیر یا زود‪ ،‬ب��رای هر درخت‪،‬‬ ‫روزی می‌رس��د که ریشه‌هایش در‬ ‫خاک جدید محکم می‌ش��ود‪ .‬روزی‬ ‫که خ��اک جدی��د را خانه آش��نای‬ ‫خودش می‌داند و خاک قبلی برایش‬ ‫خاطره‌ای شیرین می‌شود که گاه به‬ ‫گاه یادش می‌کند‪.‬‬ ‫گاه��ی فکر می‌کنم ک��ه حتا وقتی‬ ‫بعد از اس��تقرارمان در مکان جدید‪،‬‬ ‫س��ری به دنیای قبلی‌مان می‌زنیم‪ ،‬شبیه آن نهال‌هایی هستیم‬ ‫که ب��ا خاک‌ش��ان جابه‌جا می‌ش��وند‪ .‬حتمن آن‌ه��ا را دیده‌اید‪،‬‬ ‫درخت‌چه‌هایی که ریشه و بخشی از خاک‌شان را در یک پوشش‬ ‫پیچیده‌اند و آن‌ها را به همان شکل در خاک جدید می‌گذارند یا‬ ‫به طور موقت در جایی نگه می‌دارند‪.‬‬ ‫ریش��ه دواندن‪ ،‬کار هر درختی نیست‪ ،‬و بی ریشه‌گی راحت‌ترین‬ ‫و بی‌ثمرترین کار این دنیاست‪ .‬این دلیلی است که باعث می‌شود‬ ‫من «ریش��ه درد» را ب��ه جان بخرم‪ .‬دلیلی که دوس��ت ندارم با‬ ‫گذاشتن نام درد غربت بر آن‪ ،‬کام خود را تلخ کنم‪.‬‬

‫‪65‬‬


‫‪ ٣٣‬سال پیش در کردستان چه گذشت؟‬

‫کامبیز غفوری‬ ‫سی‌وسه سال پیش‪ ،‬نیروهای نظامی با فرمان آیت‌اله خمینی در‬ ‫‪ ٢٨‬مرداد ‪ ،١٣۵٨‬برای مقابله با نیروهای مخالف‪ ،‬به کردستان‬ ‫اعزام شدند‪ .‬آقای «عبدل گلپریان»‪ ،‬فعال سیاسی باسابقه کرد‪،‬‬ ‫مهمان برنامه بودند‪ .‬س��ابقه فعالیت «عبدل گلپریان» به پیش‬ ‫از انق�لاب ‪ ۵٧‬بازمی‌گ��ردد‪ .‬وی در زمان وقایع کردس��تان در‬ ‫س��ال ‪ ،١٣۵٨‬در ارتباط با س��ازمان کومه‌ل��ه فعالیت می‌کرد و‬ ‫به‌طور مس��تقیم در جریان روی‌دادها قرار داشت‪ .‬آقای گلپریان‬ ‫هم‌اکنون عضو کادر رهبری «حزب کمونیست کارگری ایران»‬ ‫است‪.‬‬

‫بود و در بس��تر ادامه انقالب پافش��اری می‌کرد‪ ،‬واکنش نشان‬ ‫ده��د و به ه��ر حال یک��ی از تالش‌های وی این ب��ود که در‬ ‫کردس��تان وضعیتی ایجاد شود تا بتوانند تس��لط بر آن منطقه‬ ‫پی��دا کنند‪ ،‬که قادر نش��دند این کار را بکنن��د و در همان ابتدا‬ ‫یک جریان مذهبی ارتجاعی‪ ،‬مشخصن در شهر سنندج بود که‬ ‫تالش می‌کرد برای خود‪ ،‬ب��ه عنوان نماینده مردم نزد خمینی‬ ‫جایی باز کند‪ .‬نام این جریان «مکتب قرآن» بود که سرپرستی‬ ‫آن را ف��ردی به ن��ام «احمد مفتی‌زاده» پی��ش می‌برد‪ .‬جریان‬ ‫دیگری بود که به اصطالح تعلق ش��عبه‌ای به ش��یعه داشت به‬ ‫اس��م «صفدری» که این‌ها در ابتدا با ه��م بودند‪ ،‬منتها بعدها‬

‫متن مصاحبه‪:‬‬ ‫ب��ا س�لام خدمت ش��ما جن��اب آقای‬ ‫گلپریان گرامی‪ .‬سپاس‌گزارم که دعوت‬ ‫برنامه «کوچه سیاست» در رادیو کوچه‬ ‫را پذیرفتی��د‪ .‬سی‌وس��ه س��ال از زمان‬ ‫صدور فرمان آیت‌ال��ه خمینی در اواخر‬ ‫م��رداد ‪ ١٣۵٨‬مبنی ب��ر حمله نیروهای‬ ‫نظامی به کردستان می‌گذرد‪ .‬نخستین‬ ‫س��وال من از جناب‌عالی این است که‬ ‫پیش‌زمینه‌های ص��دور این فرمان چه‬ ‫ب��وده؟ چ��ه اتفاقاتی از زم��ان پیروزی‬ ‫انق�لاب ‪ ۵٧‬تا مرداد ‪ ۵٨‬در کردس��تان‬ ‫روی داده ب��ود ک��ه درگیری‌ه��ا ب��اال‬ ‫گرفت؟‬ ‫من قبل از هر چیز سالم عرض می‌کنم‬ ‫خدمت شما و ش��نوندگان گرامی رادیو‬ ‫و خیل��ی ممنون از ای��ن فرصتی که در‬ ‫اختیار من گذاش��تید‪ .‬در م��ورد اتفاقات‬ ‫و روی‌دادهای��ی که قب��ل از ‪ ٢٨‬مرداد‬ ‫(‪ )١٣۵٨‬در ش��هرهای کردستان روی‬ ‫داد‪ ،‬الزم اس��ت به این نکته اشاره کنم‬ ‫که قبل از آن و در مقطع قیام ‪( ،۵٧‬بعد از ‪ ٢٢‬بهمن)‪ ،‬شهرهای‬ ‫کردستان و سازمان‌های سیاسی موجود در کردستان در رابطه‬ ‫با دس��تور (روح‌اله) خمینی و هیتی که در راس دولت قرار بود‬ ‫تش��کیل شود و هنوز ش��کل نگرفته بود‪( ،‬س��خنانی) مبنی بر‬ ‫این‌که باید سالح‌ها تحویل داده شود‪ ،‬انقالب تمام شده‪ ،‬مردم‬ ‫به خانه‌ها برگردند و صحبت‌هایی از این دست (شنیده می‌شد)‬ ‫که مردم ش��هرهای کردستان و سازمان‌های سیاسی در مقابل‬ ‫این حرکت و این گفته‌ها از خود واکنش نش��ان دادند‪ .‬واکنش‬ ‫م��ردم به این خاطر بود که انقالب را ناتمام می‌دیدند و این‪ ،‬با‬ ‫خواس��ت‌ها و مطالباتی که مردم از مقطع س��ال ‪ ۵۶‬تا سال ‪۵٧‬‬ ‫در تظاه��رات و حرکت‌های اعتراض��ی خود مطرح می‌کردند و‬ ‫خواس��ته‌های متعددی داشتند (در تضاد بود) و موفقیت انقالب‬ ‫را با این دستورات و فرمان‌ها در مغایرت می‌دیدند‪.‬‬ ‫همین مس��ئله س��بب ش��د تا (روح‌اله)خمینی ک��ه هنوز دولت‬ ‫موقت‌اش پا نگرفته بود‪ ،‬نس��بت به وضعیتی که در کردس��تان‬

‫اختالف میان‌ش��ان افتاد‪« .‬صفدری» تالش داشت تا پادگان را‬ ‫در دس��ت بگیرد و «مفتی‌زاده» هم تالش داشت تا استانداری‬ ‫را در اختیار خود بگیرد‪.‬‬ ‫منتها از این طرف‪ ،‬نیروهای سیاس��ی‪ ،‬جوانان‪ ،‬مردم و نیروی‬ ‫چ��پ در آن جامعه در مقابل این دو جبه��ه که اختالف مابین‬ ‫خودشان (هم) افتاده بود‪ ،‬ایس��تادند و این‌جا جنگی شروع شد‬ ‫که ب��ه «نوروز خونین س��نندج» معروف اس��ت‪ .‬و این از نظر‬ ‫دول��ت موقتی که هنوز پا نگرفته بود و از نظر (روح‌اله) خمینی‬ ‫یک فرصت مناس��ب بود برای تعرض به کردستان و در واقع‪،‬‬ ‫ش��خص (روح‌ال��ه) خمین��ی در راه‌اندازی این فض��ای جنگی‬ ‫و موقعی��ت ویران‌گر نقش ایفا می‌کرد‪ .‬با فرس��تادن نیروهای‬ ‫نظامی‪ ،‬با سپاه پاس��داران و اشغال کردن مناطقی از کردستان‬ ‫چنی��ن وضعیتی را ایجاد کرد و نوروز خونین س��نندج به مردم‬ ‫ش��هرهای کردس��تان تحمیل ش��د که بر اثر آن تلفات زیادی‬ ‫(به‌دلیل) خمپاره‌باران مناطق مس��کونی‪ ،‬ش��هرها و روس��تاها‬

‫‪66‬‬

‫توس��ط ارتش و سپاه پاسداران به دستور (روح‌اله) خمینی اتفاق‬ ‫افتاد و این‪ ،‬در واق��ع پیش‌زمینه اتفاقاتی بود که متعاقبن روی‬ ‫داد‪.‬‬ ‫به دولت موقت اشاره کردید‪ ،‬می‌دانیم که گروهی برای مذاکره‬ ‫از س��وی دولت موقت به کردس��تان اعزام شدند‪ .‬هدف اصلی‬ ‫مذاک��رات هیتی که برای گفت‌وگو از تهران به کردس��تان آمد‬ ‫چه بود و اعضای مذاکره‌کننده در دو طرف چه کس��انی بودند؟‬ ‫چرا مذاکرات نهایتن شکست خورد یا به نتیجه نرسید؟‬ ‫ببینید‪ ،‬وقتی مابین دو نیرو درگیری پیش می‌آید‪ ،‬حداقل نیروی‬ ‫س��ومی آن‌گونه که مرسوم است‪ ،‬به میدان می‌آید و می‌خواهد‬

‫در مسئله میانجی‌گری کند‪ .‬منتها خود دولت یا شخص خمینی‬ ‫از میان کس��انی که می‌خواستند دولت موقت را تشکیل دهند‪،‬‬ ‫افراد و عناصری را برای مذاکره تعیین می‌کرد و به کردس��تان‬ ‫می‌فرستاد‪.‬‬ ‫توضیح تصویر‪ :‬این عکس کار جهانگیر رزمی اس��ت که جایزه‬ ‫پولیتزر را به خود اختصاص داد‬ ‫دلیل این‌که خود هیت تش��کیل ش��د و دولت و شخص )آقای)‬ ‫خمینی ناچار ش��دند که ای��ن هیت را تش��کیل بدهند و برای‬ ‫مذاکره بفرس��تند‪ ،‬به نظر من ناش��ی از شکستی بود که چه از‬ ‫نظر نظامی که در آن مقطع ایجاد شد (یعنی فروردین ‪ )۵٨‬و آن‬ ‫نوروز خونین به مردم کردستان تحمیل شد‪( .‬این واقعه) برایش‬ ‫شکس��تی بود از نظر نظامی‪ .‬از نظر سیاس��ی هم عمومن مردم‬ ‫شهرهای کردس��تان حاضر نبودند زیر چتر و سیطره خمینی و‬ ‫دس��تورات وی قرار بگیرند‪ .‬این شد که ناچار بود تمکین کند و‬ ‫این هیت را بفرستد‪.‬‬


‫)ترکی��ب( این هی��ت در مقاطعی تغییر می‌ک��رد‪ .‬از بازرگان و‬ ‫س��نجابی و فروهر گرفت��ه تا بنی‌صدر و طالقانی و بهش��تی و‬ ‫رفس��نجانی و تنی چن��د از افراد و ش��خصیت‌هایی که اطراف‬ ‫خمینی بودند در این هیت ش��رکت داش��تند‪ .‬طرف مقابل این‬ ‫هیات متش��کل بود از «کومه‌له» (سازمان انقالبی زحمتکشان‬ ‫کردس��تان) که همان زمان به این اس��م مع��روف بود‪« ،‬حزب‬ ‫دموکرات کردس��تان ایران»‪( ،‬شیخ) «عزالدین حسینی» و یک‬ ‫ش��اخه از «س��ازمان چریک‌های فدایی خلق» که آن دوره در‬ ‫کردس��تان فعالیت می‌کرد‪ .‬این طرف قضیه (مذاکره کنندگان‬ ‫کردس��تان) هنوز (به شکل) هیت نبودند‪ .‬هرکدام از این نیروها‬ ‫خودشان به تنهایی و در جلساتی که با هم می‌گذاشتند و یا در‬ ‫جلس��ات هیت دولت موقت‪ ،‬حضور داشتند‪ .‬که این بعدها‪ ،‬سه‬ ‫م��اه پس از فرمان حمل��ه در ‪ ٢٨‬مرداد (‪ )١٣۵٨‬به هیت تبدیل‬ ‫شد که موضوع جداگانه‌ای است‪.‬‬ ‫ب��ه نظر ش��ما وقای��ع آن دوره چه اث��ری بر صحنه سیاس��ی‬ ‫کردس��تان‪ ،‬چه در هم��ان زمان و چه در زمان کنونی داش��ته‬ ‫و چ��ه آث��اری می‌توان��د در روی‌داده��ای آین��ده‪ ،‬تصمیم‌ها‌ و‬ ‫جهت‌گیری‌های افکار عمومی و مردم کردس��تان یا گروه‌های‬ ‫سیاسی داشته باشد؟‬ ‫من در ابتدا این را بگویم که مردم کردستان به هیچ وجه آمادگی‬ ‫این را نداش��تند که ب��ا چنین اتفاقاتی روبه‌رو ش��وند‪ .‬این را برای‬ ‫خودشان پیش‌بینی نمی‌کردند که حکومتی که آمده سر کار‪ ،‬با این‬ ‫س��طح از توحش به مردم کردستان‪‌،‬با خواست‌ها و مطالبات‌شان‬ ‫برخورد کند‪ .‬و این سبب لطمات بسیاری به مردم کردستان شد‪.‬‬ ‫از منظر دیگر‪ ،‬عالرغم این‌که قبل از هرگونه جنگ و درگیری‪،‬‬ ‫خواست و مطالبات مردم کردستان‪ ،‬خواست و مطالبات انقالب‬ ‫بود؛ همان انقالبی که هم‌راه با مردم سایر نقاط ایران به خاطر‬ ‫آن ب��ه میدان آمده بودند‪ ،‬تالش داش��تند ای��ن مطالبات را به‬ ‫کرس��ی بنشانند‪ .‬خواست مردم در شهرهای کردستان و حتا در‬ ‫سراس��ر کشور‪ ،‬به جز خواست آزادی و برابری و حقوق انسانی‬ ‫برای ش��هروندان جامع��ه نبود‪ .‬ادامه فضایی که در ش��هرهای‬ ‫کردس��تان وجود داش��ت و از یک آزادی نس��بی برخوردار بود‪،‬‬ ‫برای حکومتی که تازه به قدرت رسیده بود‪ ،‬خوشایند نبود‪.‬‬ ‫یک��ی از اهداف تعرضی خمینی برای کردس��تان‪ ،‬کوبیدن این‬ ‫فض��ای آزاد ب��ود‪ .‬قطعن بعد از آن‪ ،‬اوضاع به اش��کال دیگری‬ ‫پی��ش رفت‪ .‬از س��ه ماه پ��س از فرمان حمل��ه‌ی خمینی (که)‬ ‫شهرها مجددن تصرف شدند‪ ،‬تا جنگ ‪ 24‬روزه سنندج در بهار‬ ‫س��ال ‪ ،1359‬این حاکمیت دست مردم و سازمان‌های سیاسی‬ ‫ب��ود‪ .‬این فض��ا کمک کرد که مردم کماکان روی خواس��ت‌ها‬ ‫و مطالب��ات خود به‌ایس��تند و هیچ زمان��ی ار آن مقطع تاکنون‬ ‫ک��ه م��ا داریم صحب��ت می‌کنیم‪ ،‬حاضر نش��دند زیر س��یطره‬ ‫جمهوری‌اسالمی (از خمینی تا عناصر دیگر) قرار بگیرند‪.‬‬ ‫به نظر من از آن مقطع تا کنون‪ ،‬فضای کردستان به شدت به چپ‬ ‫چرخیده‪ ،‬کارگران به میدان آمدند‪ .‬خواس��ت و مطالبات انسانی در‬ ‫آن جامعه مطرح است‪ .‬و این‌ها رشد وسیع و سریعی در شهرهای‬ ‫کردس��تان را در دس��تور دارد‪ .‬از دفاع از حقوق کودک گرفته‪( ،‬تا‬ ‫جنبش) علیه اعدام (که) نیروها و تشکل‌های اجتماعی مردم علیه‬ ‫اعدام (فعالیت می‌کنند)‪ ،‬و خواست و مطالبات کارگری‪ ،‬شکل‌گیری‬ ‫تشکل‌های مختلف کارگری‪ ،‬این‌ها در بستر خواست و مطالباتی‬ ‫که در همان مقطع هنوز ضعیف بود‪ ،‬امروز در شکل قوی‌تری به‬ ‫نظر من در میدان حضور دارد و می‌تواند نقش اساس��ی در انقالب‬ ‫پیش رو داشته باشد‪.‬‬

‫مردمانی ساده و نجیب‬ ‫در ایران امروز‬

‫مهدی‬ ‫امروز نگاهی خواهیم داشت‬ ‫ب��ه فیل��م «اس��ب حیوان‬ ‫نجیبی است» به کارگردانی‬ ‫«عبدالرض��ا کاهان��ی»‪.‬‬ ‫کارگردانی ج��وان با آثاری‬ ‫هم‌چون «بیست»‌‪« ،‬هیچ»‬ ‫و «آدم» ک��ه در این اواخر‬ ‫همواره مورد نکوهش دولت‬ ‫بوده و آن هم به اتهام سیاه‬ ‫نمایی جامعه‪.‬‬ ‫این در حالی اس��ت که در‬ ‫بیش��تر ای��ن آث��ار خیلی به‬ ‫موقع و درست به معضالت‬ ‫و خطرات اجتماعی پرداخته‬ ‫اس��ت‪ .‬به واق��ع باید وی را‬ ‫منطبق ب��ر س��ینمای پویا‬ ‫و گروه��ی دانس��ت‪ ،‬بدین‬ ‫معنا که ابتدا هر ش��خصیت‬ ‫داستان را به صورت فردی‬ ‫ش��خصیت پردازی کرده و‬ ‫در ادامه به مشکالت آن‌ها‬ ‫در جامع��ه و در گروه��ی‬ ‫بزرگ‌ت��ر می‌پ��ردازد و این‬ ‫همان اتفاقی اس��ت که در‬ ‫آخرین اثرش «اسب حیوان‬ ‫نجیبی اس��ت» ه��م افتاده‬ ‫است‪.‬‬ ‫فیلم با نمایی بس��ته از چند‬ ‫لی��وان مش��روب و گروهی‬ ‫که در حال پایکوبی هستند‬ ‫ش��روع می‌ش��ود و ناگهان‬ ‫زنگ خانه توس��ط «کمال‬ ‫خسروجردی» زده می‌شود‪.‬‬ ‫وی خ��ود را پلیس معرفی‬ ‫می‌کن��د ک��ه با گش��ت در‬ ‫خیابان‌ها سعی در برقراری‬ ‫امنی��ت دارد ‪ .‬ولی این تنها‬ ‫روی س��که اس��ت به این دلیل که در ادامه متوجه خواهید شد‬ ‫ک��ه کمال خس��روجردی با ب��ازی خوب «رضا عط��اران» که‬ ‫همان ش��خصیت اصلی داس��تان را ش��کل می‌دهد‪‌،‬در پلیس‬ ‫ظاهر می‌ش��ود که از این راه بتواند به تلکه کردن افراد مختلف‬ ‫در حلول ش��ب می‌پ��ردازد و در پی این ش��خصیت‌‪ ،‬مخاطب‬ ‫معضالت اجتماع از جمله فقر‪ ،‬اعتیاد‪ ،‬طالق و … پی می‌برد‪.‬‬

‫عبدالرض��ا کاهان��ی به مرور‬ ‫آدم‌ه��ای قص��ه‌اش را وارد‬ ‫داس��تان می‌کن��د و ب��ا یک‬ ‫روای��ت خطی ک��ه در نوک‬ ‫پیکان این روایت کمال (رضا‬ ‫عطاران) است به داستان‌های‬ ‫فرعی و کوتاه ش��خصیت‌ها‬ ‫می‌پردازد و نکت��ه‌ای که در‬ ‫همه‌ی شخصیت پردازی‌ها‬ ‫ج��ذاب اس��ت ش��خصیت‬ ‫‌پردازی‌ه��ای غیر مس��تقیم‬ ‫کاهانی اس��ت و برای نمونه‬ ‫باید ب��ه ش��خصیت «باران‬ ‫کوثری» اشاره‌ای داشت که‬ ‫در عین این‌که نشان می‌دهد‬ ‫یک آدم‪ ،‬با ش��خصیتی ساده‬ ‫لوح و زود باور اس��ت ولی با‬ ‫همان سوال‌های بچه‌گانه‌ای‬ ‫که از دیگران می‌پرسد تاثیر‬ ‫به س��زایی ب ر باز‌گش��ایی‬ ‫کدهای شخصیت‌ها دارد‪.‬‬ ‫تمام��ی بازیگ��ران به واقع‬ ‫با ش��خصیتی متف��اوت در‬ ‫ای��ن فیلم ظاهر ش��ده‌اند از‬ ‫شخصیت دوس��ت داشتنی‬ ‫نس��ترن ب��ا ب��ازی ب��اران‬ ‫کوث��ری گرفته ت��ا کارکتر‬ ‫معتاد مهت��اب کرامتی و یا‬ ‫حتی مه��ران احم��دی که‬ ‫ب��ه عنوان یک م��ردی که‬ ‫رفتارهای زنانه دارد‪ ،‬معرفی‬ ‫می‌شود ‪.‬‬ ‫در انتها باید اش��اره کنم در‬ ‫واقع «اس��ب حیوان نجیبی‬ ‫اس��ت» یک کمدی س��یاه‬ ‫اس��ت‪ .‬واقعیت‌های جامعه‬ ‫را در قال��ب طنز به نمایش‬ ‫کش��یده اس��ت‪ ،‬با این‌که با‬ ‫ان��دک صبر‪ ،‬بیننده به پلیس‌نما بودن «کمال خس��رو جردی»‬ ‫پی می‌برد و یا حتا در سکانس��ی بازی‌گران هم به وی گوشزد‬ ‫می‌کنند ک��ه رفتارهایش با یک پلیس هم‌خوانی ندارد‪ .‬ولی نه‬ ‫‌آن‌ه��ا و نه مخاط��ب از پلیس‌نمای فیلم متنفر نمی‌ش��وند‪ .‬در‬ ‫مقابل قابل اعتماد هم می‌ش��ود و در پایان با بازگش��ت معنادار‬ ‫کمال خسروجردی به زندان هم‌راه می‌شویم‪.‬‬

‫‪67‬‬


‫در لحظه‌هایی که هیچ‌گاه فرا نخواهند رسید‬

‫در پی اعالم یک بانک دیگر در مالزی‬

‫محمد‬ ‫در زندگی زخم‌هایی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می‌خورد و می‌تراشد‪ .‬این درد‌ها‬ ‫را نمی‌ش��ود به کس��ی اظهار کرد‪ ،‬چون عمومن عادت دارند که این دردهای باورنکردنی را جزو‬ ‫اتفاقات و پیش آمدهای نادر و عجیب بشمارند و اگر کسی بگوید یا بنویسد‪ ،‬مردم بر سبیل عقاید‬ ‫جاری و عقاید خودش��ان س��عی می‌کنند آن را با لبخند شکاک و تمس��خر آمیز تلقی بکنند‪ ،‬زیرا‬ ‫بش��ر هنوز چاره و دوایی برایش پیدا نکرده و تنها داروی آن فراموش��ی به توسط شراب و خواب‬ ‫مصنوعی به وسیله افیون و مواد مخدره است ولی افسوس که تاثیر این گونه دارو‌ها موقت است‬ ‫و به جای تسکین پس از مدتی بر شدت درد می‌افزاید – صادق هدایت‬ ‫قرار اس��ت بیاید‪ ،‬قرار اس��ت بش��ود‪ ،‬در گذر لحظه‌های عمر‪ ،‬همیش��ه منتظریم‪ ،‬این انتظار چرا‬ ‫مس��لط بر روان و زندگی ما ش��ده؟ ریش��ه در کجا دارد؟ آیا ما نشسته‌ایم‪ .‬فقط منتظریم؟… که‬ ‫پس مقصریم‪ ،‬و یا می‌دویم و می‌دویم و می‌دویم‌ اما در‌‌نهایت دس��تمان به چاک پیراهن یوسف‬ ‫می‌رس��د آن هم از پشت‪ ،‬که چون قدرت و تسلط و جمال زلیخایی نداریم‪ ،‬این بار این ماییم که‬ ‫محکوم به حبسیم‬ ‫اش��کال کجاست؟ باید زلیخا ش��ویم؟ عاقبت زلیخا که ختم به درد و زجر و تنهایی شد‪ ،‬جدای از‬ ‫افسانه که به دستور عشق‪ ،‬عاشق جوان شد‪ ،‬که اگر برای ما باشد این عشق امر می‌کند پیرترش‬ ‫کنید زود‌تر بمیرد‪ ،‬عشاق دیگر منتظرند‪ ،‬کار دارم‪.‬‬ ‫همیش��ه به انتظار‪ ،‬همیشه منتظر‪ ،‬اتفاق خواهد افتاد… کی؟‪ ،‬چگونه؟‪ ،‬چرا؟‪ …،‬برای تسلی دل‬ ‫احمق خودمان هم اس��م پرطمطراق امید و امیدواری بر آن نهاده‌ایم‪ ،‬حالت زیبایی س��ت! هه…‬ ‫امید!… شرایط امیدواری هم تعریفی دارد‪ ،‬وقتی می‌توانی امیدوار باشی که در جمعی که زندگی‬ ‫می‌کنی‪ ،‬انسان‌ها حست کنند‪ ،‬بدانند که هستی‪ ،‬اصلن بدانند که خودشان هم هستند‪ ،‬در فضایی‬ ‫که نیستی‪ ،‬معنا و تعریف و اشاره غالب محیط است‪ ،‬امید چه معنایی دارد؟‪ ،‬اتفاق چه دلیلی دارد؟‬ ‫می‌گوید نه آقا‪ ،‬این چه حرفی است؟ چه سخنی است که می‌گویی؟ (آن چنان هم قیافه حق به‬ ‫جانبی بخود می‌گیرد که انگاری تمامی لحظه‌های ممکن را در دنیا تجربه کرده اس��ت!) ش��ما از‬ ‫لحظه‌هایی غافلی که هر آن ممکن است خودت و زندگی‌ات را منقلب کند و از این رو به آن رو‬ ‫ش��وی‪‌،‬های‪‌،‬های‪‌،‬های‪ ،‬که اشکال همین جاست و نکته در همین کالم نهفته و النه کرده است‪،‬‬ ‫فرهنگی که در آن ملتی را چنان تربیت کرده‌اند که اساس تفکرش‪ ،‬انتظار لحظه باشد‪.‬‬ ‫هیچ نمی‌گویم که این درس��ت نیست و یا گونه‌ای دیگر باید باشد و آن درست است‪ ،‬اما می‌دانم‬ ‫ک��ه نفس به س��ختی فرو می‌رود و بر می‌آید‪ .‬عمری ت�لاش و آمدن و رفتن‪ ،‬خواندی و گفتی و‬ ‫ش��نیدی و تحصی��ل کردی و با دیگران بودی و دیگران هم با ت��و‪ ،‬اما‪ ،‬اما‪ ،‬هیچ کدام را نبودی‪،‬‬ ‫در زمانه‌ای که هرکس درگیر س��از خود اس��ت‪ ،‬هر کس تو را ابزاری می‌داند که با آن ساز خود را‬ ‫کوک کند و تو هم ساز بدست به دنبال ابزاری برای کوک ساز خود‪ ،‬حرکت معنایی ندارد‪ ،‬وجدان‬ ‫و مردانگی و زنانگی تعریفی ندارد‪ ،‬بگذاریم یکبار برای همیشه با خود صادق باشیم‪.‬‬ ‫نابودی حاصل کار این روش است‪ ،‬اتفاقی نخواهد افتاد‪ ،‬لحظه‌ای هم سرنخواهد رسید‪ ،‬جز لحظه‬ ‫فنا و نابودی‪ ،‬س��ازت خواهد شکست‪ ،‬نوایت برای همیش��ه خاموش و یا بهتر بگویم خفه خواهد‬ ‫ش��د‪ ،‬و‌‌ همان بهتر که خاموش ش��ود و خاموش بماند‪ .‬ارکستری که هر کدام ساز خود زنند نوایی‬ ‫بس جگر خراش‪ ،‬مش��مئز و تهوع آور دارد‪ ،‬جهان فراریس��ت از ش��نیدن چنین صدایی‪ ،‬تک تک‬ ‫هفت میلیارد نفر‪ ،‬همه‌شان‪.‬‬ ‫یاد دیالوگی در فیلم «مرگ یزدگرد» افتادم‪ ،‬نوش��ته بهرام بیضایی و کارگردانی ایشان‪ ،‬در پایان‬ ‫فیلم پس از آن همه کش��مکش و درگیری و این انتظار که باالخره اتفاقی بیافتد و چهره پادش��اه‬ ‫عیان ش��ود از پس غبار صورت آس��یابان مفلوک‪ ،‬یه هیچ که نرسیدند و مقصود که حاصل نشد‪،‬‬ ‫هیچ‪ ،‬تازیان به آستانه برآمدند و سردار ندا در داد‪،‬‬ ‫«بر مرگ نماز آرید که بر در ایستاده است‪ ،‬شما را که بیرق سفید بود این بود داوری تا رای بیرق‬ ‫س��یاه آنان چه باش��د‪ ».‬اما این بار من می‌گویم‪ ،‬خیر‪ ،‬خیال آس��وده دارید و منتظر لحظه داوری‬ ‫دیگری‪ ،‬نباش��ید که این بار داوری در کار نخواهد بود‪ ،‬سرنوش��ت محتوم‪ ،‬اینبار فقط مرگ است‪،‬‬ ‫مرگ و نیستی و تباهی‪.‬‬

‫اردوان روزبه‬ ‫با اعالم رسمی محدودیت برای ایرانیان‪ ،‬بانک «ار اچ بی» در مالزی رسمن از هرگونه عملیات مالی‬ ‫برای ایرانی های مقیم در این کش��ور خودداری کرد‪ .‬این تصمیم که بنابر گفته یکی از مدیران شعبه‬ ‫های این بانک به رادیو کوچه که خواست نامش گفته نشود‪ ،‬از سوی گروه سیاست گذاری این بانک‬ ‫در راستای تحریم های بین المللی علیه ایران گرفته شده است‪ .‬پیشتر برخی بانک های دیگر نیز برای‬ ‫ایرانیان در کشور مالزی حساب باز نمی کردند‪ ،‬این بانک ها به بهانه «بد حسابی» مشتریان ایرانی نظیر‬ ‫«می بانک ‪ »MAY Bank‬از افتتاح حساب برای ایرانی ها خودداری می کردند‪ .‬اما اینک به طور‬ ‫رسمی «‪ »RHB Bank‬سومین بانک بزرگ این کشور اعالم کرده است در راستای سیاست های‬ ‫تحریمی علیه دولت ایران حساب های ایرانی ها را مسدود خواهد کرد‪.‬‬ ‫یکی از کارمندان این بانک با اشاره به این که مدتی است این ابالغ به همه شعبه ای بانک شده است‬ ‫ذکر کرد‪« :‬ایرانی ها بهتر است حساب هایشان را در این بانک‪ ،‬خودشان ببندند» این کارمند بانک ار اچ‬ ‫بی با ذکر این که در باجه از این پس برای ایرانی ها هیچ عملیات بانکی صورت نخواهد گرفت‪ ،‬ادامه‬ ‫داد‪« :‬هنوز بخش نامه ای برای بستن حساب ها ارسال نشده اما به شکل مشخص هر گونه عملیات‬ ‫بانکی حتا نظیر واریز چک از سایر بانک های داخلی در شعبه ها نیز انجام نمی شود و فقط آن ها می‬ ‫توانند از کارت های پیش پرداخت در ماشین های خود پرداز استفاده کنند»‬ ‫این بانک از هفته گذشته به طور رسمی هر گونه حواله بانکی از خارج از مالزی را به حساب های ایرانی‬ ‫متوقف کرده و با ذکر «با تغییر در قوانین بانکی امکان واریز مبلغ به حساب این فرد ممکن نیست»‬ ‫حواله را برگشت می زنند‪ .‬در ماه های گذشته نیز دیگر بانک ها نیز سیاست های خود را در برابر ایرانی‬ ‫ها تغییر داده اند‪ .‬به عنوان نمونه «‪ »AM Bank‬صدور کارت پیش پرداخت را به ایرانی ها متوقف‬ ‫کرده بود و کلیه درخواست های ایرانی را برگشت می داد‪ .‬در تماس با یکی از کارمندان این بانک وی‬ ‫اشاره داشت که در «ابتدا ما نمی دانستیم چرا درخواست های ایرانی برگشت می خورد اما بعد متوجه‬ ‫ش��دیم که بانک در بخش کارت های اعتباری از صدور کارت برای ایرانی ها خودداری می کند‪ .‬هم‬ ‫چنین به تازه گی دیگر در این بانک نیز برای ایرانی ها و شرکت های ایرانی حساب باز نمی شود‪».‬‬ ‫کارت های پیش پرداخت فقط برای عملیات های مالی ساده نظیر خرید از فروشگاه ها و رستوران ها و‬ ‫خرید های با ارزش پایین استفاده می شود و حتا اعتباری نیز نیست‪ .‬در حال حاضر شرکت های ایرانی‬ ‫فقط در تعداد محدودی از بانک ها می توانند حساب باز کنند‪ .‬این برخورد شامل ایرانی های مقیم و‬ ‫دارای ویزای رسمی کار و اقامت شده است و مشخص نیست که از این پس ایرانی ها عملیات بانکی‬ ‫شان را باید به چه طریق انجام دهند‪ .‬عموم حساب های بانکی ایرانی در کشور مالزی مربوط به دانش‬ ‫جویان و ش��رکت های رسمی ثبت شده در این کشور است‪ .‬اینک این کشور به روایت های مختلف‬ ‫بین ‪ ۶۰‬تا یک صد و بیست هزار ایرانی ساکن دارد‪ .‬ولی با توجه به تغییر سیاست های دولت مالزی در‬ ‫خصوص صدور ویزا و سخت گیری در این زمینه برای ایرانی ها و افزایش نرخ برابری رینگیت با ریال‬ ‫تا مرز هفتصد و بیست تومان برای یک رینگیت موج تازه ای از خروج ایرانی ها از این کشور آغاز شده‬ ‫است‪ .‬تمام این موارد در شرایطی صورت می پذیرد که به نظر برخی کارشناسان کشور مالزی در کنار‬ ‫ترکیه یکی از کشورهای عمده برای انتقال پول های جمهوری اسالمی است‪ .‬برخی بانک های ایرانی‬ ‫در این کشور به طور رسمی با نامی دیگر موسسه های مالی باز کرده اند و هنوز بسیاری از خرید های‬ ‫غیر معمول جمهوری اسالمی از طریق بندر های آزاد این کشور منتقل می شود‪.‬‬

‫سرنوشت محتوم‬ ‫مرگ انسانیت‬

‫‪68‬‬

‫ایرانی ها حساب های‬ ‫بانکی شان را ببندند‬


‫بنیادگراییهم‌چنانپرقدرت‬

‫اکبر ترشیزاد‬ ‫با وجود آنکه یازده س��ال از حمالت تروریس��تی یازده سپتامبر‬ ‫می‌گذرد‪ ،‬گروه‌های تروریستی طالبان و القاده هنوز پرقدرت و‬ ‫پرطرفدار به حمالت و اقدامات خرابکارانه‌شان در تمامی نقاط‬ ‫جهان ادامه می‌دهند‪.‬‬ ‫بخ��ش عم��ده‌ای از تمرک��ز دولت‌ه��ای غرب��ی در آمریکا و‬ ‫اروپ��ا بر روی این سازمان‌هاس��ت‪ ،‬تش��کیالتی ک��ه به یمن‬ ‫بهارعرب��ی قدرت و محبوبیت بیش��تری نی��ز در خاورمیانه پیدا‬ ‫ک��رده و به نوعی‪ ،‬حیات مج��دد یافته‌اند‪ .‬حمالت هواپیماهای‬ ‫بدون سرنش��ین آمریکا و ناتو در افغانس��تان و خاورمیانه فقط‬ ‫توانس��ته است چند نفر از رهبران این گروه‌ها را از میان بردارد‪،‬‬ ‫جهادیونی که فقط ظرف چند س��اعت جایگزینان خش��ن‌تر و‬ ‫خشک‌مغزتری جای آنها را پر خواهند کرد‪.‬‬ ‫هس��ته‌های تربیت کننده جنگجویان و رهبران معنوی القاعده‬ ‫و طالب��ان همچن��ان و با قدرت در نقاط گس��ترده‌ای در جهان‬ ‫از مدارس دینی عربس��تان سعودی و پاکس��تان گرفته تا قلب‬ ‫اروپا به پرورش نیروهای تازه‌نفس��ی مش��غولند که برای انجام‬ ‫هرگونه دستورات و اوامری آماده‌اند‪ .‬مهم‌تر از همه اینکه چنین‬ ‫گروه‌هایی در پاکس��تان‪ ،‬عربستان سعودی‪ ،‬افغانستان و برخی‬ ‫از کشورهای عربی و خاورمیانه مورد حمایت بخش عمده‌ای از‬ ‫نیروهای امنیتی قرار دارند‪.‬‬ ‫آش��فتگی سیاسی در کشورهایی چون سوریه‪ ،‬یمن و لبنان به‬ ‫گس��ترش این تفکر در این کش��ورها نیز کمک فراوانی کرده‬ ‫اس��ت تا جایی ک��ه بخش عم��ده‌ای از حم�لات انتحاری در‬ ‫سوریه بر دوش این نیروها بوده است‪ ،‬تفکری که در سرنگونی‬

‫حکومت «بشار اسد» هدف‌های دیگری را دنبال می‌کند‪.‬‬ ‫این یک واقعیت اس��ت که میزان حمالت تروریستی در خاک‬ ‫کش��ورهای غربی و به ویژه آمریکا از چند س��ال پیش به این‬ ‫س��و چیزی نزدیک به صفر بوده و این بدون شک نتیجه کار و‬ ‫تالش گس��ترده اطالعاتی و امنیتی در این کشورها بوده است‬ ‫ام��ا این حقیقت هیچ گاه به معنای از بی��ن رفتن قدرت بالقوه‬ ‫ای��ن گروه‌ها در جهان و حتا در غرب نیس��ت‪ .‬فراموش نکنیم‬ ‫که غربی‌ها باید صددرصد در کارشان موفق باشند تا آسیبی به‬ ‫شهروندانشان نرس��د در حالیکه یک حمله‌ی موفق تروریستی‬ ‫برای به نتیجه رس��یدن کار جنگجویان القاعده و طالبان کافی‬ ‫است‪.‬‬ ‫ب��ه باور نگارنده اما خود غربی‌ها بی��ش از هر کس دیگری در‬ ‫وجود آمدن ش��رایط موجود مقصرند‪ .‬شیوه‌ای که غربی‌ها و به‬ ‫ویژه آمریکایی‌ها در یازده سال گذشته برای مبارزه با تروریسم‬ ‫برگزیده‌ان��د در واقع برخورد ب��ا معلول به جای حذف علت‌ها و‬ ‫ریش��ه‌ها بوده است‪ .‬از میان برداش��تن چند فرمانده‌ی جهادی‬ ‫القاع��ده و یا طالبان ن��ه تنها کمکی به تضعی��ف این گروه‌ها‬ ‫نخواهد کرد بلکه به محبوبیت هر چه بیشتر آنها و تبدیلشان به‬ ‫قهرمانان ملی و مذهبی منجر خواهد شد‪ .‬اندیشه‌ی بنیادگرایی‬ ‫ریش��ه در ن��وع تفکر مذهبی دارد که در عربس��تان س��عودی‬ ‫رش��د و گس��ترش می‌یاب��د و از حمایت غیرمس��تقیم غربی‌ها‬ ‫برخوردار اس��ت‪ .‬حاکمان این کش��ور از حمایت چشم و گوش‬ ‫بس��ته و بی‌چون چرای غربی‌ها برخوردارند در حالیکه همگان‬ ‫می‌دانند آل‌س��عود خود بزرگترین حامی اندیش��ه‌ی وهابیت و‬ ‫ترویج‌کننده‌ی آن در جهان هستند‪.‬‬

‫غربی‌ها و دولت‌مردان آمریکایی‌ به خصوص درباره‌ی وضعیت‬ ‫حقوق‌بش��ر در عربس��تان س��کوت اختیار می‌کنن��د در حالیکه‬ ‫نمی‌دانند به طور غیرمستقیم جان شهروندان خود را در معرض‬ ‫خطر قرار می‌دهند‪.‬‬ ‫گرچه که به ظاهر نخس��تین قربانیان این ش��یوه‌ی حکومتی و‬ ‫این نگاه مذهبی ش��هروندان عربس��تان و دیگر اعراب منطقه‬ ‫هس��تند اما با نفوذ تفکر سلفی و وهابی در حکومت‌های نوپای‬ ‫اس�لامی در خاورمیانه محبوبیت و نف��وذ گروه‌های جهادی و‬ ‫تروریس��تی که بر پایه این اندیش��ه ش��کل گرفته‌اند نیز بیشتر‬ ‫خواهد ش��د و به دنبال آن میزان حمالت تروریستی در جهان‬ ‫و بر علیه منافع کش��ورهای غربی گس��ترش روزافزونی خواهد‬ ‫یافت‪.‬‬ ‫ش��اید تا س��ه دهه پی��ش و قب��ل از فروپاش��ی اتحادجمهیر‬ ‫ش��وروی‪ ،‬حمای��ت از دولت‌های واپس‌گرایی چون عربس��تان‬ ‫س��عودی در پیش‌گی��ری از رواج کمونیس��م در منطقه‪ ،‬برای‬ ‫بلوک غرب توجیه سیاس��ی داشت اما در شرایط کنونی بی‌معنا‬ ‫به نظر می‌رس��د‪ .‬انتقاد غرب از کش��ورهای واپس‌گرای عربی‬ ‫و تحت‌فش��ار قراردادن انها ب��رای احترام گذاش��تن به آزادی‬ ‫ل‬ ‫مدنی و مذهبی‪ ،‬در طویل مدت به رش��د اندیش��ه‌های متعاد ‌‬ ‫و میانه‌روتری خواهد انجامید که به جای مرگ و ترور به روابط‬ ‫انسانی بهای بیشتری می‌دهند‪ .‬به هر صورت گمان می‌رود که‬ ‫لزوم به کارگرفتن کارشناس��انی که در زمینه‌ی تحوالت جهان‬ ‫اس�لام دیدگاه واقع‌بینانه‌تری دارند بی��ش از هر زمان دیگری‬ ‫برای سیاس��ت خارجی غربی‌ها و به ویژه آمریکایی‌ها ضروری‬ ‫به نظر می‌رسد‪.‬‬

‫‪69‬‬


‫راویدردهایهمیشگی‬

‫ظاهر گالیه‌ای داش��ته باش��ند‪ .‬در این میان فقط محبت بی‌دریغ‬ ‫عروس بیوه‌ی آن‌هاس��ت که بی‌مهری فرزندان‌ش��ان را تا حدی‬ ‫جبران می‌کند‪ .‬اما در نهایت‪ ،‬دل‌شکستگی و افسوس به گونه‌ای‬ ‫غیرمس��تقیم و با مرگ مادربزرگ در ادامه‌ی فیلم بیان می‌شود و‬ ‫به همین سبب احساس ژرف‌تری در تماشاگر به وجود می‌آورد‪».‬‬ ‫«اوزو» ب��ا مهارت و نیز با حفظ فاصل��ه‌ای اندیش‌مندانه و بدون‬ ‫افتادن به دام صحنه‌های ملودرام عامیانه‪ ،‬تماشاگر را به مرحله‌ای‬ ‫واالتر از تجربه‌ی احساس��ی هدایت می‌کند‪ .‬خان��واده‌ی ژاپنی و‬ ‫روابط میان نسل‌‌ها‪ ،‬هرگز به چنین صمیمیت‪ ،‬واقع‌گرایی و شیو‌ی‬ ‫استادانه‌ای که «اوزو» در آثارش به کار گرفته‪ ،‬در سینمای ژاپن به‬ ‫تصویر کشیده نشده است‪.‬‬ ‫ش��خصیت‌ها‪ ،‬فضاه��ا و موضوعات فرعی ج��ای‌گاه مهمی در‬ ‫ی آن‌که نقش چندانی در پیش‌برد داستان‬ ‫سینمای «اوزو» دارند ب ‌‬ ‫داشته باشند‪ .‬برای نمونه در فیلم «خزه‌های شناور»‪ ،‬کودکی که‬ ‫موقع ورود گروه نمایش��ی به شهرک‪ ،‬در گوشه‌ای ادرار می‌کند‪،‬‬ ‫هی��چ نقش دراماتیکی در پیش‌برد داس��تان ن��دارد اما حضور او‬ ‫جزیی زیبا و جدانشدنی از زندگی جاری در فضای فیلم است‪ .‬او‬ ‫توجه ما را به لحظه‌ها‪ ،‬عواطف و چیزهای ساده‌ای جلب می‌کند‬ ‫ک��ه در زندگی‪ ،‬اغلب با بی‌اعتنای��ی از کنار آن‌ها می‌گذریم‪ ،‬بی‬

‫خ��ود او در جایی گفته که برای من کس��ی به‌عنوان معلم وجود‬ ‫نداشته و تنها به نیروی خودم متکی بوده‌ام‪.‬‬ ‫در فیلم‌های نخستین او رگه‌هایی از جذابیت ملودراماتیک فیلم‌های‬ ‫خانوادگی بعدی‌اش مشهود است‪ .‬اما در حقیقت او با فیلم «داستان‬ ‫توکیو» به نقطه‌ی اوج و نمونه‌ی کمال یافته‌ی سبک شخصی‌اش‬ ‫رس��ید‪« .‬اوزو» با حذف و کاهش شگردهای رایج بیانی و حرکات‬ ‫دوربین‪ ،‬به گونه‌ای سادگی‪ ،‬تمرکز و خلوص می‌رسد‪ .‬از نظر روایی‬ ‫نیز س��بک او خالی از پیچیدگی و تاکید بیش‌تر بر کش��مکش و‬ ‫گره‌گشایی‌س��ت و بیش‌تر بر توصیف موقعیتی ساده استوار است‬ ‫که به دل‌تنگی‌هایی می‌انجامد که حاصل سردی روابط خانوادگی‬ ‫و فاصله‌ی نسل‌ها در جهان مدرن است‪ .‬داستان این فیلم به این‬ ‫ش��رح است که‪« :‬پدر و مادری س��ال‌خورده از روستای خود برای‬ ‫دیدن فرزندان‌ش��ان به توکیو می‌روند و چون آن‌ها گرفتار زندگی‬ ‫ی آن‌که در‬ ‫شهری هستند‪ ،‬به آرامش روستایی خود بازمی‌گردند ب ‌‬

‫آن‌که بدانیم حس یا معنایی واال در آن‌ها نهفته اس��ت‪ .‬از همین‬ ‫روست که ستایش‌گران «اوزو» می‌گویند که او چشمان ما را به‬ ‫جهان بیناتر کرده است‪.‬‬ ‫«اوزو» هرگ��ز ازدواج نکرد و تمام عمر خود را با مادرش به س��ر‬ ‫برد‪ .‬این موضوعی عجیب و قابل تامل اس��ت که «اوزو» چگونه‬ ‫با این مهارت‪ ،‬زندگی خانواده‌های ژاپنی و ارتباط بین نس��ل‌ها را‬ ‫م��ورد تجزیه و تحلیل قرار می‌داد‪ ،‬در حالی که خود ازدواج نکرده‬ ‫بود‪ .‬علت مرگش سرطان تشخیص داده شد‪ .‬خاکسترش در معبد‬ ‫«اینکاگ��و» در «کیتا کاماکورا» دفن ش��د‪ ،‬محل��ی که او بیش‌تر‬ ‫زندگی‌اش را در آن‌جا گذرانده بود‪ .‬می‌گویند «اوزو» آن ش��ب در‬ ‫حالی که دردی شدید را تحمل می‌کرد و چیزی به مردنش نمانده‬ ‫بود به کسی که به عیادتش رفته بود با نگاه و اشاره به در و دیوار‬ ‫بیمارس��تان و هم‌چنین به خودش با لب‌خند گفت‪« :‬این طور که‬ ‫پیداست مثل این‌که درام خانوادگی تا آخر ادامه دارد‪».‬‬

‫اکبر ترشیزاد‬ ‫در تاریخ سینما کم نبوده‌اند کارگردانانی که تالش کرده‌اند تا در‬ ‫درجه‌ی نخس��ت به یک سینمای شخصی برسند و در مرحله‌ی‬ ‫بعد به فیلم‌های‌شان رنگ و بوی بومی و ملی بدهند‪ .‬در این راه‬ ‫ام��ا هنرمندان معدودی بوده‌اند که توانس��ته‌اند به موفقیت‌هایی‬ ‫دست یابند‪« .‬یاساجیرو اوزو» از به‌ترین آن‌هاست‪ .‬فیلم‌سازی که‬ ‫نه فقط با استفاده از نمادهای ظاهری یا ورود مستقیم سنت‌های‬ ‫ژاپنی به فیلم‌هایش بلکه با بهره از نشانه‌هایی تصویری‪ ،‬انتخاب‬ ‫زوایا و ان��دازه‌ی نماهایی که برای ببین��ده‌ی ژاپنی و غیرژاپنی‬ ‫یادآور سنت‌های دیرین این کشور است به یک سینمای منحصر‬ ‫به فرد دست یافته است‪ .‬شاید یکی از مشهودترین این نمونه‌ها‬ ‫انتخاب ارتفاعی از دوربین اس��ت که هم‌س��طح چشمان فردی‬ ‫است که دو زانو و به شیوه‌ی سنتی ژاپنی‌ها بر روی زمین نشسته‬ ‫اس��ت و در حقیقت با این کار‪ ،‬بینندگان فیلم‌های‬ ‫«اوزو»‪ ،‬دنیا را از چشم یک ژاپنی خواهند دید‪.‬‬ ‫«یاس��اجیرو اوزو» در تاریخ دوازدهم دسامبر سال‬ ‫‪ 1903‬در توکیو به دنیا آمد‪ .‬او دومین پسر خانواده‬ ‫بود و سه خواهر و یک برادر داشت‪ .‬پدرش دالل‬ ‫کود شیمیایی بود‪ .‬ده ساله بود که پدرش تصمیم‬ ‫گرفت افراد خانواده را به ش��هر «مانسوزاکا» که‬ ‫ش��هر خانوادگی آن‌ها بود‪ ،‬روان��ه کند‪« .‬اوزو» در‬ ‫دوران تحصیل ش��اگرد ممتازی نبود و نتوانس��ت‬ ‫بیش‌تر از مقطع دبیرستان تحصیل کند‪ .‬او از سال‬ ‫‪ 1913‬تا س��ال ‪ 1923‬یعنی از ‪ 10‬تا ‪ 20‬س��الگی‬ ‫را‪ ،‬دور از پ��در و نزد مادرش گذرانید‪ ،‬و ش��اید به‬ ‫همین دلیل دوران کودکی و نوجوانی‌اش به دور از‬ ‫نظارت‌های جدی و همراه با عواطف و احساسات‬ ‫م��ادری بوده اس��ت‪« .‬اوزو» از همان س��ال‌های‬ ‫تحصیل در دبیرستان به سرکشی پرداخت‪.‬‬ ‫در دوران دبیرس��تان توجه او به مس��ایلی خاص‬ ‫و دور از ذهن س��ایر هم‌کالس��ی‌هایش معطوف‬ ‫ش��د‪ .‬به عنوان مثال او عالقه شدیدی به مطالعه‬ ‫رمان‌های ادبی ژاپنی داشت و هم‌چنین به سینما رفتن و تماشای‬ ‫فیلم عش��ق می‌ورزید‪« .‬اوزو» همیش��ه با افتخار این خاطره را‬ ‫تعریف می‌کرد که در امتحانات ورودی دبیرس��تان بازرگانی‪ ،‬در‬ ‫همان ساعت امتحان‪ ،‬در سینما مشغول فیلم دیدن بوده است‪.‬‬ ‫سرانجام پس از پایان دبیرستان در ده‌کده کوچکی در منطقه‌ای‬ ‫کوهستانی معلم‌ش��د‪ .‬او در سال ‪ 1923‬با سایر اعضای خانواده‬ ‫به توکیو باز‌گش��ت و به رغم مخالفت پدرش وارد حرفه س��ینما‬ ‫و توس��ط عمویش به یک استودیوی سینمایی معرفی شد‪ .‬ابتدا‬ ‫ب��ه عنوان دس��ت‌یار فیلم‌بردار ب��ه فعالیت پرداخ��ت‪ ،‬که در آن‬ ‫زم��ان کاری بدنی و پر زحمت بود‪ .‬هم��کاری و هم‌صحبتی او‬ ‫با کارگردان‌‌ها و تکنسین‌‌های مختلف‪ ،‬برایش تجربیات فراوانی‬ ‫به هم‌راه داش��ت‪« .‬اوزو» برای آن‌که به خدمت س��ربازی نرود‪،‬‬ ‫خ��ودش را ب ‌ه عنوان نیروی ذخی��ره معرفی کرد‪ .‬با این وجود در‬ ‫س��ال ‪ 1924‬برای گذارندن یک دور‌ی آموزش��ی فراخوانده شد‪،‬‬

‫‪70‬‬

‫ول��ی او تمارض کرد و بیش‌تر طول این مدت را در بیمارس��تان‬ ‫ارتش گذران��د‪ .‬پس از پایان ای��ن دوره‪« ،‬اوزو» دوباره به حمل‬ ‫دوربی��ن برای فیلم‌برداران مختلف پرداخت و به کس��ب تجربه‬ ‫ادامه داد‪.‬‬ ‫«اوزو» از س��ال ‪ 1928‬به‌عن��وان کارگ��ردان فیلم‌های کمدی‬ ‫عامه‌پسند به کار پرداخت‪ .‬ابتدا هدف او فیلم‌سازی از نوشته‌های‬ ‫خودش بود‪ ،‬ولی «شمش��یر مکافات» را بر اس��اس یکی از آثار‬ ‫«جرج‌فینز موریس»‌س��اخت‪ ،‬که فیلم‌نام��ه آن را «کوگونودا»‬ ‫نوش��ته بود‪ ،‬که طی س��ال‌های بعد‪ ،‬با هم‌کاری خ��ود «اوزو»‪،‬‬ ‫تقریبن فیلم‌نامه تمام فیلم‌‌های بعد از جنگ او را نوشت‪.‬‬ ‫«اوزو» ک��ه در فیلم‌های اولیه‌ی خود قواعد آش��نای س��ینمای‬ ‫تجاری و عامه‌پسند را رعایت می‌کرد به تدریج آن‌ها را به کناری‬ ‫گذاشت و به لحاظ سبک و محتوا راه شخصی خودش را برگزید‪.‬‬


‫با دیو تنهایی درونتان بجنگید‬

‫تنها بودن نیاز انسان است‬ ‫اما در تنهایی ماندن‪ ،‬نه‬ ‫سمیه ورزنده‬ ‫آیا فردی تنها هستید؟‬ ‫آیا تا به حال احس��اس تنهایی کرده‌اید؟ بطور مس��لم احس��اس‬ ‫خوش��ایندی نیست‪ .‬ش��ما جدایی از دیگران را به صورت روحی و‬ ‫فیزیکی احس��اس می کنید‪ ،‬یک احساس ناخوشایندی که در آن‬ ‫فرد یک حس قوی از پوچی‪ ،‬حسرت‪ ،‬اضطراب و تنهایی ناشی از‬ ‫مقدار ناکافی و یا کیفیت از روابط اجتماعی در او بوجود می آید که‬ ‫حس انزوا را در فرد تقویت و او را از دنیا جدا می کند‪.‬‬ ‫تنهایی می تواند برای هر کس در هر ش��رایطی اتفاق افتد‪ .‬گاهی‬ ‫ی یا مرگ یک ش��خص خاص مربوط می‌شود که‬ ‫تنهایی به دور ‌‬ ‫به صورت محرومیت و درد بس��یار شدید تجربه می شود و گاهی‬ ‫تنهایی ناشی از فقدان تماس با مردم است به این دلیل ممکن است‬ ‫بصورت فیزیکی‪ ،‬از دیگران جدا شده باشید‪ .‬به عنوان مثال شرایط‬ ‫کاری فرد اجازه ارتباط با دیگران را به او نمی دهد‪ .‬اما آنچه دارای‬ ‫اهمیت است‪ ،‬احس��اس تنهایی از نظر عاطفی است‪ .‬در حالی که‬ ‫فرد در میان مردم بسر می برد ولی در برقراری رابطه با آنها دچار‬ ‫مشکل می شود‪ .‬فرد می تواند در یک منطقه بسیار پر جمعیت و یا‬ ‫کم جمعیت زندگی کند‪ ،‬می تواند به تنهایی و یا همراه با خانواده‬ ‫گس��ترده زندگی کند اما همچنان احساس تنهایی وجود دارد و از‬ ‫کسانی که دوست دارد با آنها رابطه داشته باشد‪‌،‬فاصله می گیرد‪.‬‬ ‫متاس��فانه در بیش��تر مواقع‪ ،‬امیدواریم که تنهایی خودش از بین‬ ‫خواهد رفت و نه تنها کاری برای رفع آن انجام نمی‌دهیم بلکه این‬ ‫مهمان ناخوانده را جانشین تمام نداشته های خود می کنیم‪ .‬با آنکه‬ ‫انواع و درجات مختلفی از احساس تنهایی وجود دارد اما پذیرفتن و‬ ‫تداوم تنهایی از یک سو و انجام ندادن هیچ تغییری برای تغییر آن‬ ‫از سوی دیگر‪ ،‬احساس افسردگی و درماندگی را افزایش می دهد‪.‬‬ ‫احساس تنهایی با تنها بودن یکی نیست‬ ‫الزم اس��ت بر این نکته تاکید شود که احساس تنهایی مساوی با‬ ‫تنها بودن نیس��ت‪ .‬تنها بودن با احساس تنهایی دو مقوله متفاوت‬ ‫هستند‪ .‬تنها بودن را می توان به عنوان عاملی مثبت‪ ،‬لذت بخش‬ ‫وعاطفی تجربه کرد البته به شرط آن که فرد‪ ،‬آن را تحت کنترل‬ ‫خود در آورد‪ .‬در تنها بودن فرد احساس مسرت‪ ،‬شادی و لذت دارد‬ ‫و برای آرامش درونی خود تالش می کند‪ .‬کسانی که آگاهانه تنها‬ ‫بودن را می پذیرند اغلب می خواهند به خود بپردازند‪ ،‬خود را مرور‬ ‫کنند‪ ،‬فکر کنند و در اندیشه هایشان ایده و طرحی نو رقم بزنند و‬ ‫یا به خاطر دیدگاه های خاص شان از افراد عادی جدا می شوند که‬ ‫این اقدام شان آگاهانه است‪ ،‬چون نیت شان رضایت درونی شان‬ ‫می باشد‪ .‬در واقع تنهایی بودن می تواند نقش مهمی را در فرایند‬ ‫خالقیت برای آنها ایفا کند و به طور موقت یا طوالنی منجر به بیان‬ ‫هنری و خالقیت قابل توجه شود‪.‬‬ ‫اما تنهایی یک نوع احس��اس است و این احساس یکی از عوامل‬ ‫پدیده از خود بیگانگی است‪ ،‬گاهی فرد خود را در اجتماعی می بیند‬ ‫که دور و برش را انسان نماها پر کرده اند و با وجود افراد مختلف‬

‫از درون احساس خالی بودن می کند و متوجه می شود که در واقع‬ ‫تنها هس��ت‪ .‬فرد احساس می کند کسی او را دوست ندارد‪ ،‬کسی‬ ‫او را درک نمی کند و به او اعتماد ندارند‪ ،‬پس احساس خجالتی و‬ ‫شرمنده بودن در او شدت پیدا می کند و زمانی که در جمع قرار می‬ ‫گیرد خود را از جمع نمی داند و از آنها فاصله می گیرد ‪ ،‬چرا که باور‬ ‫دارد از مقبولیت اجتماعی خوبی برخوردار نیست که این باعث می‬ ‫ش��ود احساس ناکامی و عدم موفقیت‪ ،‬عدم عزت نفس ‪ ،‬احساس‬ ‫خود کوچک بینی و پوچی در او افزایش یابد‪.‬‬

‫بر اساس نتایج تحقیقات محقق‬ ‫دانشگاه شیکاگو‪ ،‬رابطه‌ای میان‬ ‫تنهایی و بروز مشکالت قلبی‬ ‫و عروقی‪ ،‬بروز التهاب در بدن‪،‬‬ ‫مشکالت یادگیری و نقص حافظه‬ ‫وجود دارد‬ ‫تنهایی و مشکالت ناشی از آن‬ ‫بر اساس نتایج تحقیقات محقق دانشگاه شیکاگو‪ ،‬رابطه‌ای میان‬ ‫تنهای��ی و بروز مش��کالت قلبی و عروقی‪ ،‬ب��روز التهاب در بدن‪،‬‬ ‫مش��کالت یادگیری و نقص حافظه وجود دارد‪ .‬این پژوهشگر‪ ،‬در‬ ‫ی های خود دریافت‪ ،‬رابطه‌ای میان تنهایی و سخت شدن‬ ‫بررس�� ‌‬ ‫ش��ریان‌های خونی که منجر به افزایش فشار خون می‌شود وجود‬ ‫دارد‪ ،‬به حدی که فرد در آستانه منطقه خطر و احتمال سکته مغزی‬ ‫و قلبی قرار می‌گیرد‪.‬‬ ‫دیگر یافته‌های این پژوهش نش��ان داده است که سیستم ایمنی‬ ‫باید بین حمالت ویروسی و تهاجم باکتریایی یکی را انتخاب کند‪.‬‬ ‫در ب��دن افراد منزوی که جهان را مانند یک مکان تهدیدآمیز می‬ ‫‌بینند‪‌،‬سیستم ایمنی به جای تمرکز بر تهدیدات ویروسی‌‪ ،‬حمالت‬ ‫باکتریایی را انتخاب می‌کند‪ .‬در این حالت بدن بدون حفاظت ضد‬ ‫ویروس��ی آماده برای ابتال به بیماری‌های ویروس��ی می‌شود و در‬ ‫ن‬ ‫نتیجه توانایی برای مقابله با بیماری‌هایی از جمله سرطان به پایی ‌‬ ‫ترین حد خود می‌رسد‪ .‬بنابر این افراد منزوی و تنها از خطر باالی‬ ‫ی های ویروسی برخوردار هستند‪.‬‬ ‫ابتال به سرطان و بیمار ‌‬ ‫نتایج پژوهش یاد شده همچنین بر اثرات تنهایی بر کیفیت خواب‪،‬‬ ‫افزایش وزن و اعتیاد نیز اشاره می کند و نشان می‌دهد که کیفیت‬ ‫خواب در افراد تنها کاهش پیدا کرده و و مدت زمان واقعی خواب‬ ‫بسیار کم می شود‪ ،‬فرد در طول شب بارها از خواب بیدارمی‌شود که‬ ‫این بر سالمت جسمی و روحی او اثر منفی می‌گذارد‪.‬‬ ‫دکتر «ناهید حسین زاده»‪ ،‬روان شناس یکی از عوامل افسردگی و‬ ‫گوشه گیری در جامعه امروز را افزایش وضعیت زندگی شهرنشینی‬ ‫و ماش��ینی ش��دن زندگی افراد می داند و معتقد اس��ت مردم هر‬ ‫روز بیش از گذش��ته تنها می‌ش��وند که این برای سالمتی فرد و‬

‫جامعه‪ ،‬مشکالتی رو به افزایش است چراکه می تواند موجب بروز‬ ‫افسردگی و رفتارهای خود تخریب مثل اعتیاد‪ ،‬خود کشی و خیانت‬ ‫شود‪.‬‬ ‫این روان ش��ناس معتقد اس��ت اکثر افراد جامعه به محض اینکه‬ ‫احس��اس تنهایی می‌کنن��د‪ ،‬ازدواج کردن را چ��اره کار می دانند‪.‬‬ ‫درواقع‪ ،‬این تصور غلط ک��ه ازدواج می‌تواند تنهایی را درمان کند‬ ‫باعث می‌شود که برخی‪ ،‬بویژه خانم‌ها وارد روابطی شوند که حتی‬ ‫باعث ش��دت یافتن احساس تنهایی ش��ود‪ .‬این در حالی است که‬ ‫گاهی ازدواج نه تنها نمی تواند تنهایی فرد را پر کند بلکه خش��م‪،‬‬ ‫تلخی و پس‌زدن احساس��ی اتفاق می‌افتد که موجب بیشتر شدن‬ ‫حس تنهایی می ش��ود‪ .‬تنهایی اگر برخورد نش��ود‪ ،‬قدرت این را‬ ‫دارد که ازدواج را برهم بزند و می تواند به خیانت کشیده‌شود و بر‬ ‫سالمت جسمی فرد هم تاثیر منفی داشته باشد‪ .‬افراد معمو ًال زمانی‬ ‫دس��ت به خیانت می‌زنند که ازدواج خواس��ت ‌ه های آنها را برطرف‬ ‫نمی کند‪.‬‬ ‫با دیو تنهایی درونتان بجنگید‬ ‫دکتر حس��ین زاده‪ ،‬اولین مرحله برای مقابله با مشکل تنهایی را‬ ‫درک اجتماعی موثر از ایجاد مهارت‌ها و فرصت‌ها برای تعامالت‬ ‫اجتماع��ی می داند‪ ،‬چرا که افرادی که تنها هس��تند اعتماد خود‬ ‫نس��بت به دیگران را از دس��ت می‌دهند و میزان واکنش شدید‬ ‫ب��ه رفتارهای منفی دیگران در آنه��ا افزایش می یابد‪ ،‬به همین‬ ‫دلیل س��خت‌تر می‌توانند دوس��تی پیدا کنند و به آرامی از چرخه‬ ‫اجتماعی کنار گذاشته می‌شوند‪ .‬اگر افراد قبول کنند که احساس‬ ‫تنهایی می‌کنند‪ ،‬می توانند درک خود را نسبت به اطرافیان خود‬ ‫تغیی��ر دهند و در برقراری ارتباط با آنها ورهایی از تنهایی موفق‬ ‫‌تر خواهند بود‪.‬‬ ‫او ادامه می‌دهد ‪«:‬احس��اس تنهایی را باید به شیوه‌ای که باعث‬ ‫ی م��ان گردد بیان کنیم‪ .‬ب��ه عنوان مثال‬ ‫ابراز احساس��ات درون ‌‬ ‫صحبت کردن با دوستان‪ ،‬نوش��تن نامه‪ ،‬نقاشی کردن‪ ،‬خواندن‬ ‫‪،‬خیاطى کردن می تواند در رهایی از این احس��اس به ما کمک‬ ‫کند‪ .‬بیان احساس��ات از طریق فعالیت های ذکر شده کمک به‬ ‫کش��ف منبع اصلی غمگینی‪ ،‬خش��م و ناکامی ما می کند که با‬ ‫حس��اس تنهایی‌مان مرتبط هستند‪ ،‬یعنی متوجه می شویم که‬ ‫چگونه با زندگی م��ا ارتباط یافته‌اند‪ .‬به م��وازات توانایی‌مان در‬ ‫ی مان در تغییر آنها نیز افزایش می‌یابد‪».‬‬ ‫دیدن این ارتباط‪ ،‬توانای ‌‬ ‫این روان ش��ناس با تاکید بر ش��رکت در فعالیت ها یا باشگاه ها‬ ‫ب��ه عنوان یکی دیگر از راه های درم��ان تنهایی اظهار می‌کند‪:‬‬ ‫«ش��رکت در فعالیت ه��ای لذت بخش‪ ،‬ذهن ما را از احس��اس‬ ‫تنهایی دور می کند‪ .‬این فعالیت ها از طریق فوق می‌تواند بطور‬ ‫مستقیم روحیه افراد را تغییر دهد‪ .‬شرکت در فعالیت ها یا باشگاه‬ ‫ها همچنین فرصتی را فراه��م می‌کند تا افرادی با عالقه های‬ ‫مشترک و مش��ابه را ببینیم و مهارت های مالقات با دیگران را‬ ‫در خود افزایش دهیم‪».‬‬ ‫او در ادام��ه افزود‪ :‬یادآوری خاطرات یکی دیگر از راههای درمان‬ ‫تنهایی اس��ت‪ ،‬خاطرات همیشه با ماس��ت و می‌تواند به ما در دور‬ ‫ش��دن از احساسات تنهایی کمک کند‪ .‬شاید چیزی که باید از آن‬ ‫خودداری کرد‪ ،‬این باش��د که از دغدغه های معیش��تی‪ ،‬عاطفی‪،‬‬ ‫نوس��تالژی زمان از دست رفته‪ ،‬وسواس های فکری‪ ،‬حاشیه های‬ ‫ناخواس��ته از برخورد نامناس��ب اطرافی��ان دوری کنیم و هیچگاه‬ ‫فرص��ت فکر کردن به تنهایی را به خود ندهیم چراکه ش��ادی در‬ ‫تنهایی سراغمان نمی آید باید دنبال آن در جمع و گروه باشیم‪.‬‬

‫‪71‬‬


‫آن‌کهدراینحلقهنیست‬

‫ب تاجیک‬ ‫مه‌ش ‌‬ ‫حکایت لب شیرین کالم فرهاد است‬ ‫شکنج طره‌ی لیلی مقام محبوب است‬ ‫دلم بجو که قدت همچو سرو دلجوی است‬ ‫سخن بگو که کالمت لطیف و موزون است‬ ‫بیش‌تر ما به این مسئله آگاهی داریم که زبان یکی از قدرت‌مندترین‬ ‫ابزارهای موجود در دس��ت بشر است و جالب‌تر این‌که این ابزار از‬ ‫ابتدا هم با او بوده است و مورد استفاده‌‌ی او تا به وسیله‌ی آن بشر‬ ‫راه خود را به سمت جلو بشکافند‪ .‬شاید ما هم بارها شنیده باشیم‬ ‫که می‌گویند که فالنی از گفتن این کلمات منظوری نداشته و تنها‬ ‫کلماتی را در ذات خود کلمه هستند به زبان آورده است و در قلب او‬ ‫چیزی نیست و از این دست عبارت‌ها‪ .‬ولی واقعیت موجود در پس‬ ‫این عبارت تاثیرگذاری و در واقع جادوی کلمات است‪ .‬برای همه‌ی‬ ‫ما پیش آمده اس��ت که در ب��ازه‌ای از زندگی‌مان‪ ،‬گاهی عبارت یا‬ ‫سخنی خاص حرکت بعدی ما را تغییر داده است‪.‬‬ ‫کلمات از صداهایی تشکیل شده‌اند که افراد به‌وسیله‌ی آن‌ها روابط‬ ‫خود و جهان پیرامونی خود را درک می‌کنند و این ارتباط انسانی و‬ ‫جهانی زمانی امکان‌پذیر است که کلمات به صورت اصوات موجود‬ ‫هستند و با ادای کلمات جهان پیرامون به تسخیر انسان درمی‌آید‪.‬‬ ‫کلم��ات در ذات خ��ود دارای خالقیت هس��تند و می‌توانند جهان‬ ‫نادیدنی و نیمه‌هشیار اعماق ناخودآگاه بشر را با جهان نظم‌یافته‌ی‬ ‫بیرون پیوند دهند‪ .‬در مراحل ابتدایی فقط آفرینش کلمات بوده اما‬ ‫اکنون جادوگر کسی است که واژه‌های نامتناهی را در اختیار خود‬

‫‪72‬‬

‫دارد و در واقع یک سخنور می‌تواند با قدرت کلمات در اختیار خود‬ ‫دس��ت به افسون‌گری بزند‪ .‬کلمات اگر که زنده و پویا و دینامیک‬ ‫باشند به‌وسیله‌ی آن‌ها می‌توان مرزهای تمام تخیالت را درنوردید‬ ‫و به کنه احساسات رسوخ کرد‪.‬‬ ‫بخش بزرگ و شاید عمد‌ها‌ی از رفتار انسان‌ها را کلماتی تشکیل‬ ‫می‌دهن��د ک��ه از نیات آن‌ها سرچش��مه می‌گیرد و ای��ن در واقع‬ ‫زیرس��طح آگاهی ماست که دوست داریم با اس��تفاده از واژه‌های‬ ‫مش��ترک با یک‌دیگر به اشتراک بگذاریم‪ .‬جادوی کلمات و تاثیر‬ ‫ن نیست که فقط به‬ ‫آن‌ها در همه‌ی دوره‌ها بوده و هس��ت و چنا ‌‬ ‫گروهی از مردم یا در زمانی خاص هم‌چون تعلقی وجود داشته باشد‪.‬‬ ‫بخشی از مقدرات و فرهنگ هر کشوری را همین جادوی کلمات‬ ‫شکل داده است‪ ،‬این تاثیر و تاسی گاهی به صورت مستقیم بوده‬ ‫اس��ت و گاهی به صورت غیرمستقیم در جادوی کلمات زیسته‌اند‬ ‫و زمان‌های��ی این کلمات تحت تاثیر جادوی بر زبان رانده ش��دن‬ ‫ک اندک تبدیل به مثلی یا حکمتی از آن دوره شده‌اند‪.‬‬ ‫مکرر و اند ‌‬ ‫گاهی تاثیرپذیری کلمات خود را در قالب سخنوری بر پشت یک‬ ‫تریبون و یا نوش��تار نویسنده‌ای به ما نشان می‌دهند‪ ،‬گاهی افکار‬ ‫نادرست و شنیع با ابزار کلمات چنان خود را گسترش می‌دهند که‬ ‫برای بس��یاری ش��کی نمی‌ماند که این افکار همان است که باید‬ ‫باش��د‪ .‬کلمات گاهی در راستای ایفای نقش‌های خود قدرت‌های‬ ‫مخرب و ویران‌گری دارند و انسان‌ها را دچار زوال می‌کنند‪ .‬انسان‬ ‫زمانی که به جادوی کلمات مسلح شود قدرت آفرینش پیدا می‌کند‬ ‫و این آفرینش همیش��ه در جهت درک نیروهای ناشناخته به کار‬

‫نمی‌رود‪ ،‬بلکه گاهی به س��مت تخریب نیروها و آفرینشی جدید‬ ‫قدم برمی‌دارد و این تخریب و آفرینش دوباره همیشه با پیروزی و‬ ‫موفقیت هم‌راه نخواهد بود و گاهی کلمات مخاطبان را به سمت‬ ‫ظلمت و ناشناخته‌ها ره‌نمون می‌کند‪.‬‬ ‫کس��ی که صحبت می‌کند در واقع همان خلق کننده است‪ .‬اگر‬ ‫فردی که کلم��ات را می‌آفریند محکم و اس��توار و با قاطعیت‬ ‫آن‌ه��ا را بیان کند‪ ،‬فردی که با صحبت‌های او تحت‌تاثیر واقع‬ ‫شده‪ ،‬احساس می‌کند با حسی منحصربه‌فرد روبه‌رو است و در‬ ‫صورتی‌ک��ه گاهی هیچ محکی برای این‌که این حس و کلمات‬ ‫درست باشند وجود ندارد و از سویی دیگر آن‌چه تصور می‌شود‬ ‫ش��ناخته ش��ده چیزی جز آتش کلماتی نیس��تند که برافروخته‬ ‫شده اس��ت و گاهی در حاشیه‌ی پوچی و ظاهری فریبنده قرار‬ ‫می‌گیرن��د‪ .‬این کلمات تنها آفرینش کلمات در لفافه‌ی آواهایی‬ ‫اس��ت که متبادر می‌ش��ود‪ .‬گاهی نمایش بی‌ه��دف کلمات و‬ ‫ترکیب آن‌ها بدون اعتنای به معنای منطقی‌شان تنها وسیله‌ای‬ ‫اس��ت که انس��ان‌ها برای دفاع و ی��ا گاهی فری��ب در دنیای‬ ‫ناشناخته‌ها از آن‌ها استفاده می‌کنند و نشان‌گر محدودیت‌های‬ ‫درک ناشناخته‌هاس��ت‪ .‬کلمات بارها و بارها در ظاهر پیچیده و‬ ‫انباشته از رمز و راز خود گرفته‌اند و در طیف مغناطیسی عبارت‬ ‫و کلم��ات با تعارض‌ه��ا و ناهمگونی‌ه��ا و گونه‌گونی‌ها مواجه‬ ‫ش��ده‌ایم و این در بازه‌های مختلف زندگی همه‌ی ما کم‌رنگ‬ ‫و پررنگ بوده است‪ .‬کلمات در ذات خود دارای سحر هستند و‬ ‫همیشه و همیشه‌ها ما را در سحر خود افسون می‌کنند‪.‬‬


‫دادرسی عادالنه از منظر حقوقی‬ ‫عبدالکریم رستمی‌میرفرد‬ ‫ام��روزه یکی‌ از مهم‌تری��ن مواردی که اکثریت سیس��تم‌های‬ ‫قضای��ی دنی��ا در جوامع مختل��ف برای تحقق‌ آن می‌‌کوش��ند‬ ‫رسیدگی به روندی عادالنه در دادرسی است‪،‬که فرد در جامعه‬ ‫بتواند از همه حقوق قانونی و مش��روع خود بهره‌مند ش��ود‪ ،‬اما‬ ‫ش��یوه نا‌مناس��ب برخورد با متهمین‪ ،‬جرایم سیاسی در ایران و‬ ‫عدم رعایت حق و حقوق این متهمین از سوی سیستم قضایی‬ ‫جمهوری اس�لامی باعث به وجود آم��دن نگرانی‌های عمیقی‬ ‫برای مدافعین حقوق بشر ‪،‬و جامعه جهانی‌ شده است که در این‬ ‫مقاله سعی‌ خواهم کرد‪،‬که خصوصیات یک دادرسی عادالنه را‬ ‫از منظ��ر حقوق بین‌الملل و قوانین داخلی‌ جمهوری اس�لامی‬ ‫بررسی کنم‪:‬‬

‫نت��وان افکار عمومی را به عنوان یک ضمانت اجرای قدرت‌مند‬ ‫برش��مرد اما باطن امر چیز دیگری را نشان می‌‌دهد‪،‬خصوصن‬ ‫ب��ا به وجود آمدن انقالبی جدید در دنیا به نام (اطالع رس��انی)‬ ‫حضور افراد در دادرس��ی با وجود ابزار‌ه��ای زیاد ارتباط جمعی‌‬ ‫می‌‌تواند‪،‬ب��ه رون��د محاکم��ه و هم‌چنین در منظ��ر عموم قرار‬ ‫گرفت��ن‌‪ ،‬قاض��ی برای ص��دور ری موج��ب جلوگی��ری از هر‬ ‫گونه اعمال س��لیقه‌ و ی��ا عمل‌کرد بر خ�لاف موازین قانونی‬ ‫در روند دادرس��ی خواهد ش��د‪،‬چون در این حال��ت دیگر مقام‬ ‫رس��یدگی‌کننده‪ ،‬دیگر با متهم به ارت��کاب جرم روبرو نخواهد‬ ‫بود بلکه با یک جامعه روبه‌روس��ت‪ ،‬شاید یکی‌ از عوامل که در‬ ‫ایران پرونده‌های متهمین سیاس��ی ب��ا نگاهی‌ کاملن امنیتی و‬

‫اصل علنی بودن محاکمات‪:‬‬ ‫ی از اصول انکار‌ناپذیر و ض��روری که در روند‬ ‫یک�� ‌‬ ‫دادرسی قاعدتن باید وجود داشته باشد‪ ،‬اصل علنی‬ ‫ی از قدیمی‌ترین انواع‬ ‫بودن محاکمه اس��ت‪ ،‬که یک ‌‬ ‫محاکمه است‪ ،‬و منظور از علنی بودن محاکمات با‬ ‫توجه به نص صریح قانون‪،‬م��اده ‪ ۱۸۸‬قانون آیین‬ ‫دادرسی کیفری جمهوری اسالمی (عدم ایجاد مانع‬ ‫برای حضور افراد در دادگاه می‌‌باش��د) این در حالی‌‬ ‫است که در صدر همین ماده اصل را بر علنی بودن‬ ‫ی است که اصل ‪۱۶۵‬‬ ‫محاکمات قرار داده‪،‬این در حال ‌‬ ‫ی هم بر علنی بودن محاکمات تاکید‬ ‫قانون اساس�� ‌‬ ‫نموده‪،‬‬ ‫محاکمات‪ ،‬علنی انجام‬ ‫‪‎‬ش��ود و حضور افراد بالمانع است …در دعاوی‬ ‫خصوصی طرفین دع��وا تقاضا کنند که محاکمه‬ ‫علنی نباشد‪:‬‬ ‫اما این نوع از محاکمه نه تنها در اکثر کش��ورها‬ ‫به عن��وان یکی‌ از اصول اولیه‪،‬برای رس��یدن به‬ ‫دادرسی عادالنه‪،‬بلکه در قوانین بین المللی‪،‬ماده‬ ‫ده اعالمی��ه جهان��ی حقوق بش��ر از جمله قواعد‬ ‫برت��ر و آمره می‪‎‬باش��د ک��ه می‪‎‬گوید(هر کس در‬ ‫تعیی��ن حقوق و تعهدات خوی��ش هر گونه اتهام‬ ‫جزایی که به او وارد ش��ود با مساوات کامل حق‬ ‫بر خورداری از دادرسی منصفانه و علنی را در دادگاه مستقل و‬ ‫بی‌ط��رف دارد) پس علی‌العموم اصل بر علنی بودن محاکمات‬ ‫حق محاکمه علنی‌‪ ،‬ن��ه تنها در ماده ‪ 10‬اعالمیه جهانی‪ ،‬بلکه‬ ‫بن��د ‪ 1‬ماده ‪ 14‬میث��اق حقوق مدنی و سیاس��ی‪ ،‬بند ‪ 1‬ماده ‪6‬‬ ‫کنوانسیون اروپایی و… مورد تصریح قرار گرفته است ‪.‬‬ ‫اما علنی بودن محاکمات چه تأثیری می‌‌تواند بر‬ ‫روند دادرسی داشته باشد؟‬ ‫یکی‌ از مهم‌ترین تاثیرات آن افکار عمومی است ‪،‬شاید به ظاهر‬

‫ی‬ ‫بدون رعایت ساده‌ترین اصول دادرسی‪ ،‬رسیدگی می‌شود‪ ،‬یک ‌‬ ‫از دالیلش ترس از افکار عمومی است و هم‌چنین اعمال سلیقه‬ ‫در رسیدگی به این‌گونه پرونده‌هاست‪.‬‬ ‫یک��ی‌ از نمونه‌های بارزی که در یک س��ال اخی��ر اتفاق افتاد‬ ‫ی برای تاثیر اف��کار عمومی بر روند‬ ‫و ش��اید مثال بس��یار خوب ‌‬ ‫محاکمه داش��ت‪ ،‬حکم آعدام یوس��ف ندر‌خانی‪ ،‬کشیشی که ‪۱‬‬ ‫س��ال پیش محکوم به آعدام به اتهام ارتدا ‌د و چند هفته پیش‬ ‫تبرئه می‌ش��ود درست است که دادگاه کشیش یوسف ندر‌خانی‬ ‫علنی برگزار نشد‪ ،‬اما اطالع‌رسانی و فشار افکار عمومی‪ ،‬تا آن‬

‫حدی قدرت‌مند ظاهر می‌‌ش��ود که مقام رسیدگی‌کننده را وادار‬ ‫به دادرسی عادالنه می‌کند‪.‬‬ ‫چون مقام رس��یدگی کننده دیگر با یک ش��خص طرف نبوده‬ ‫ی شک افکار عمومی سوپاپ اطمینان‬ ‫بلکه با جامعه روبه‌رو و ب ‌‬ ‫بس��یار خوبی‌ برای جلوگیری از بسیاری از فجایع انسانی‌ است‬ ‫که نه تنها در ایران بلکه در ما باقی‌ کش��ور‌های دیگر می‌‌تواند‬ ‫اتفاق بیفتد‪.‬‬ ‫اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها‪:‬‬ ‫یکی‌ از اصولی که دارای س��ابقه تاریخی‌ بس��یار باالیی اس��ت‬ ‫همین اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها اس��ت‪ ،‬بس��یاری‬ ‫ریش��ه آن را در قوانی��ن باب��ل و روم می‌‌دانن ‌د و‬ ‫معتقدند که ش��اید صریحن این اصل در قوانین‬ ‫کیفری آن زمان پذیرفته نشده بود اما به صورت‬ ‫ضمنی‌ در سیستم قضایی از آن استفاده می‌شد‪،‬‬ ‫ام��ا اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها به چه‬ ‫معنا است؟‬ ‫ی را نمی‌‌توان‪،‬‬ ‫منظور از این اصل یعنی‌‪ ،‬هیچ عمل ‌‬ ‫جرم دانست مگر این‌که از سوی قانون‌گذار برای‬ ‫این عمل در قانون‪ ،‬مجازات تعیین ش��ده باشد‪،‬‬ ‫پس زمانی‌ می‌توان دس��ت ب��ه محاکمه زد که‬ ‫برای عمل انجام ش��ده از سوی شخص مرتکب‬ ‫در قانون عنوان مجرمانه وجود داشته باشد‪.‬‬ ‫و در گام بعدی این‌که هیچ مجازاتی را نمی‌توان‬ ‫مورد حکم قرار داد مگر این‌که در قانون برای آن‬ ‫جرمی‌ پیش‌بینی‌ ش��ده باشد و محاکم نمی‌‌تواند‬ ‫ی رس��یدگی کنند مگر این‌که بر اس��اس‬ ‫به جرم ‌‬ ‫قانون صالحیت رسیدگی را داشته باشند‪ ،‬پس در‬ ‫تعریف ساده می‌توان گفت که اصل قانونی بودن‬ ‫جرای��م و مجازات‌ها به این معنا اس��ت ‪،‬که هیچ‬ ‫مجازاتی بدون وجود جرم قابل تصور نیست‪.‬‬ ‫در واقع این اصل نش��ان دهنده حکومت قانون در‬ ‫یک جامعه خواهد ب��ود و در یک جامعه قانون‌مند‬ ‫قاعدتن اولین تاثیری که می‌‌تواند داشته باشد هشدار‬ ‫به شهروندان برای انجام ندادن عمل مجرمانه است‬ ‫و اثر بع��دی این‌که قوای حاک��م در یک جامعه و‬ ‫محدوده اختیارت و بر خورد این قوا را با شهروندان‬ ‫ی است که اعالمیه جهانی حقوق‬ ‫مش��خص می‌کند و این در حال ‌‬ ‫بش��ر ‪ 1948‬در م��واد ‪ 10 ،9‬و ‪ ،51‬میثاق بین‌المللی حقوق مدنی‬ ‫و سیاس��ی ‪ 1966‬به وی��ژه در مواد به ویژه در م��واد ‪ 14 ،9‬و ‪15‬‬ ‫و کنوانس��یون اروپایی حقوق بشر و حمایت از آزادی‌های اساسی‬ ‫‪ 1950‬نیز ضمن ذکر صریح این اصل بر اهمیت پیش‌بینی آن در‬ ‫قوانین و اجرای آن توس��ط مراجع قضایی داخلی تاکید ورزیده‌اند‪.‬‬ ‫مواد ‪ 22‬و ‪ 23‬اس��اس‌نامه دیوان کیفری بین‌المللی مصوب ‪1998‬‬ ‫در رم نی��ز ب��ه تفکیک اصل قانونی بودن جرای��م و مجازات‌ها را‬ ‫پیش‌بینی کرده است‪..‬‬

‫‪73‬‬


‫به بهانه سالروز تولد احمد کسروی‬

‫گذری بر زندگی احمد کسروی‬

‫شهرزاد‬ ‫در روز چهارشنبه‪ ،‬هشتم مهرماه سال ‪« ،۱۲۶۹‬سیداحمد کسروی‬ ‫تبریزی» در خانواده‌ای روحانی در هکماورا (حکم آباد) تبریز به دنیا‬ ‫آمد‪ .‬تا قبل از او پدرش آرزوی پسری داشت که جای پدربزرگش‬ ‫را در مس��جد خانوادگیش��ان بگیرد و از این‌رو هر پس��ری را که‬ ‫همسرش بدنیا می‌آورد را به نام پدرش‪« ،‬میراحمد» می‌نامید‪ ،‬ولی‬ ‫پسرهای او یکی‌یکی پس از بدنیا آمدن می‌میرند تا این که «احمد‬ ‫کسروی»‌زاده می‌شود‪ .‬او چهارمین پسری بود که حاجی میرقاسم‪،‬‬ ‫«میراحمد» نام نهاد‪ .‬نیاکانش همه مال و پیش نماز بودند‪ .‬پدرش‬ ‫میرقاسم از مالیی کناره گرفته و به بازرگانی پرداخته بود‪.‬‬ ‫مادرش «خدیجه خانم»‪ ،‬زنی بی سواد اما روشن اندیش از‬ ‫یک خانواده کشاورز بود‪ .‬در سال‪ ۱۲۸۱‬میرقاسم در گذشت‬ ‫و احمد دوازده ساله ناچار شد درس را کنار بگذارد و به اداره‬ ‫کارگاه قالیبافی پدرش بپردازد‪.‬‬ ‫پس از سه سال کناره گیری از آموزش‪ ،‬کسروی به مدرسه‬ ‫در همان‬ ‫طالبیه رفت و به آموختن پرداخت و نخستین بار ‌‌‌‬ ‫مدرسه که بزرگ‌ترین مدرسه دینی‪ -‬آموزشی تبریز بود‪ ،‬با‬ ‫«شیخ محمد خیابانی» آشنا شد‪.‬‬ ‫هم زمان با گس��ترش جنب و جوش مش��روطه خواهی‪،‬‬ ‫کسروی جوان با مشروطه آشنا شد و شیفته آن شد‪.‬‬ ‫او که در بیس��ت سالگی به مالیی رسیده بود‪ ،‬با پافشاری‬ ‫خانواده رخت آخوندی در برکرد و با ناچاری به پیش نمازی‬ ‫پرداخت‪ .‬از این هنگام تا یک سال و نیم پس از آن‪ ،‬قرآن‬ ‫را از بر کرد‪ .‬پس از ناسزاگویی مالیان به کسروی و تکفیر‬ ‫او به گناه هواداری از مشروطه از منبر‪ ،‬کسروی از مالیی‬ ‫کناره رفت و برای گذران زندگی چند ماهی کارگاه جوراب‬ ‫بافی به راه انداخت‪.‬‬ ‫وی هم زمان با آموزش زبان عربی به ش��اگردان مدرسه‬ ‫آمریکای��ی تبریز‪ ،‬به آموختن زبان انگلیس��ی و اس��پرانتو‬ ‫پرداخت‪.‬‬ ‫در روز یازدهم تیرماه ‪۱۲۹۵‬این سال‪ ،‬احمد کسروی برای‬ ‫یافتن کار و گریز از دست بدگویان با ترن به سوی جلفا و‬ ‫از آنجا از راه تفلیس به باکو رفت‪ .‬آموزش روسی را در همان واگن‬ ‫ترن و در گفتگو با همسفران روسی‌اش آغاز کرد‪ .‬از باکو با کشتی‬ ‫به عشق آباد و از آنجا به مشهد رفت و دو ماه پس از آن به تفلیس‬ ‫بازگش��ت و پس از چهل و پنج روز‪ ،‬راهی تبریز ش��د‪ .‬در این سفر‬ ‫که پنج ماهی بیش به درازا نکشید‪ ،‬زبان روسی را آموخت‪ .‬دوران‬ ‫سفر او به قفقاز‪ ،‬اوج جنبش آزادی خواهی در آن دیار و یک سال‬ ‫پیش از انقالب اکتبر و پیدایش دولت ش��وروی بود‪ .‬در سال‪۱۲۹۶‬‬ ‫کسروی به حزب دموکرات که رهبری آن در تبریز با شیخ محمد‬ ‫خیابانی بود پیوس��ت‪ .‬خشک سالی بزرگ آذربایجان نیز در همین‬ ‫سال آغاز شد‪ .‬کسروی دو سال بعد‪ ،‬از خیابانی و گروه او رنجید و‬ ‫از آنها جدا شد‪ .‬او و دیگر جداشدگان را گروه «انتقادیون» نامیدند‪.‬‬ ‫احمد کسروی که به گفته خود فقه می‌دانست ولی هنوز از قانون‬ ‫آگاهی نداشت‪ ،‬به پیشنهاد رییس استیناف آذربایجان به کارمندی‬ ‫عدلیه که سالیانی پس از آن دادگستری نام گرفت درآمد‪.‬‬

‫‪74‬‬

‫با آغاز ش��ورش دموکرات‌ه��ا درتبریز به رهب��ری خیابانی‪ ،‬احمد‬ ‫کس��روی به ناچار تبریز را ترک کرد و راهی تهران ش��د و پس از‬ ‫سرکوب شورش‪ ،‬چندماهی از سوی عدلیه به تبریز بازگشت و در‬ ‫آنجا دیری نپایید و بار دیگر به تهران بازگشت‪.‬‬ ‫در مهرماه سال‪ ،۱۳۰۱‬پس از چندین ماه ریاست استیناف مازندران‬ ‫و دماوند‪ ،‬کسروی در امتحان قضایی تهران شرکت کرد و با گرفتن‬ ‫نمره اول به جای گاه قاضی عدلیه رسید و برای سرپرستی عدلیه‬ ‫زنجان به آن شهر گسیل شد‪.‬‬ ‫کسروی سپس سرپرست عدلیه خوزستان شد‪ ،‬یک سال و نیم در‬

‫آنجا ماند‪ ،‬گویش‌های شوشتری و دزفولی را آموخت و به گردآوری‬ ‫داده‌ها برای نوش��تن تاریخ پانصد س��اله خوزستان پرداخت‪ .‬سفر‬ ‫کوتاهی هم از آبادان به عراق کرد‪.‬‬ ‫در س��ال‪ ۱۳۰۴‬با نوش��تن دفتر آذری یا زبان باس��تان آذربایجان‪،‬‬ ‫کس��روی جای خود را در میان پژوهشگران و تاریخ پژوهان ایران‬ ‫و جهان باز کرد و به عضویت انجمن آس��یایی همایونی و انجمن‬ ‫جغرافیای آسیایی در لندن و دو انجمن ادبی در ایاالت متحده درآمد‬ ‫و نوشتارهای او در مجله‌های ادبی و فرهنگی تهران به چاپ رسید‪.‬‬ ‫در این دوران بود که کسروی که زبان مادری‌اش ترکی آذری بود‬ ‫و پیش‌تر در عربی چیرگی استادانه داشت‪ ،‬به آگاهی‌های گسترده‬ ‫در زبان فارسی و گویش‌های بومی ایرانی دست یافت‪.‬‬ ‫او از یک سو زبان پهلوی را از «پروفسور هرتسفلد» که به تهران‬ ‫آمده بود آموخت و از سوی دیگر به سفارش «تیمورتاش» از سوی‬ ‫داور به دادس��تانی تهران در عدلیه جدید برگزیده شد‪ .‬پس از رای‬

‫به سود کشاورزان اوین در برابر دربار‪ ،‬از این کار برکنار گردید‪ .‬داور‬ ‫برای آسوده ش��دن از «آزار» کسروی‪ ،‬وی را به سرپرستی عدلیه‬ ‫خراسان فرستاد‪ .‬او از آن کار کناره جست و پروانه وکالت گرفت‪.‬‬ ‫کس��روی آموختن زبان‌های کهن و نوین ارمنی را به پایان رساند‪.‬‬ ‫در همان سال‪ ،‬کسروی به عدلیه بازگشت و به ریاست کل محاکم‬ ‫‌‌‌‬ ‫بدایت که یکی از بلندپایه‌ترین کار‌ها در عدلیه بود‪ ،‬برگزیده شد‪.‬‬ ‫وی در جایگاه یکی از بازرس��ان عدلیه به شهرهای بسیاری سفر‬ ‫کرد و در همین س��فر‌ها بود که نام بیش از هش��ت هزار دیه‌ها و‬ ‫روستاهای غرب ایران را گردآوری کرد و در کتابی به چاپ رسانید‪.‬‬ ‫در پایان همین س��ال از کار عدلیه به کنار نهاده شد و با این همه‬ ‫تا زمستان ‪ ۱۳۱۱‬در کارمندی عدلیه ماند و در آن هنگام با نوشتن‬ ‫نامه‌ای جسورانه به رضا شاه‪ ،‬عدلیه را کانون رشوه خواری و فساد‬ ‫خواند و از آن کناره گرفت‪.‬‬ ‫در سال ‪۱۳۱۱‬با انتشار بخش نخست کتاب آیین‪ ،‬چرخش بنیادین‬ ‫زندگی کسروی از یک پژوهش گر و زبان‌شناس به یک پژوهش‬ ‫گر نظریه‌پرداز و مصلح اجتماعی آغاز ش��د‪ .‬او همچنان به‬ ‫کارهای پژوهش��ی تاریخی خود در ای��ن دوران ادامه داد و‬ ‫نوشتارهای بسیاری را به چاپ رسانید‪.‬‬ ‫از یکم آذرماه این سال تا نه سال‪ ،‬کسروی به پیمان پرداخت‬ ‫و در این دوران نود شماره این ماهنامه را منتشر کرد‪.‬‬ ‫از بهم��ن م��اه ‪ ۱۳۲۰‬روزنامه پرچم آغاز ب��ه کار کرد و تا‬ ‫هفده��م آذرماه ‪ ۱۳۲۱‬که همه روزنامه‌های تهران بس��ته‬ ‫ش��دند‪ ،‬هر روز به چاپ می‌رسید‪ .‬پس از آن پرچم دو هفته‬ ‫یک بار و سپس پرچم هفتگی شد و سرانجام در بهار ‪۱۳۲۳‬‬ ‫برای همیشه بسته شد‪.‬‬ ‫در سال‪ ۱۳۲۱‬کس��روی وکالت تسخیری «سرپاس رکن‬ ‫الدین مختاری»‪ ،‬آخرین رییس ش��هربانی دوران پادشاهی‬ ‫رضاش��اه را پذیرفت و با س��خنان و رفتار خ��ود در دادگاه‪،‬‬ ‫برگ تازه‌ای در زمینه پاسداری از حقوق متهمی که جامعه‬ ‫خواهان محکوم شدن او به مرگ بود‪ ،‬گشود و مختاری را‬ ‫از مرگ رهانید‪ .‬مختاری به هشت سال زندان محکوم شد‪.‬‬ ‫در بهمن ماه ‪۱۳۲۲‬این س��ال پرونده ش��کایت گروهی از‬ ‫روحانیان و بازاریان از کسروی در دادگستری گشوده شد‪.‬‬ ‫در روز دوشنبه هشتم اردیبهشت ماه ‪۱۳۲۴‬مجتبی میرلوحی‬ ‫(نواب صفوی) با همراهی ف��ردی دیگر در نزدیکی منزل‬ ‫کس��روی در چهار راه حشمت الدوله تهران به وی یورش‬ ‫برد و پس از نشاندن دو گلوله در پشت او دستگیر شدند و با‬ ‫پادرمیانی بازاریان و برخی از روحانیان آزاد شدند‪ .‬در بیستم‬ ‫ماه همان سال‪ ،‬وابستگان به گروه فدائیان اسالم که نواب‬ ‫اس��فند ‌‌‌‬ ‫صفوی بر پاکرده بود‪ ،‬در شعبه هفت دادرسی در کاخ دادگستری به‬ ‫احمد کسروی حمله کردند و او را در پنجاه و پنج سالگی به همراه‬ ‫منشی و همکارش حداد‌پور کشتند‪.‬‬ ‫ابتدا قصد داشتند وی را در گورستان ظهیرالدوله دفن کنند ولی‬ ‫با توجه به اینکه این گورس��تان متعلق به صوفیه‌اس��ت‪ ،‬یاران‬ ‫کس��روی مخالفت می‌کنند‪ ،‬سپس تصمیم می‌گیرند جنازه وی‬ ‫را در گورستان امامزاده قاسم (شمیرانات) شمیران دفن نمایند‪.‬‬ ‫متولی گورستان مخالفتی نمی‌کند ولی توصیه می‌کند که دفن‬ ‫در خارج از محوطه عمومی گورس��تان صورت گیرد‪ .‬س��رانجام‬ ‫جنازه خون آلود کس��روی و حدادپور در نزدیکی امامزاده و کنار‬ ‫چش��مه آبک بدون غسل و کفن دفن شد‪ .‬در آن روز شخصی‬ ‫در مورد غس��ل و کفن س��وال می‌کند و یکی از حاضران پاسخ‬ ‫داد که شهید به این چیز‌ها نیاز ندارد‪.‬‬


‫زیبایی یا الغری؟‬

‫نعیمه دوستدار‬ ‫گیدنز‪ ،‬جامعه‌ش��ناس معاصر انگلیسی معتقد است زنان بیش‌تر‬ ‫بر اساس ویژگی‌های جسمانی‌شان مورد قضاوت قرار می‌گیرند‬ ‫و احس��اس خجالت نسبت به بدن‌ش��ان رابطه‌ی مستقیمی با‬ ‫انتظارات اجتماعی از آنان دارد‪.‬‬ ‫شیرین احمدنیا‪ ،‬جامعه‌شناس در مقاله‌ای با عنوان جامعه‌شناسی‬ ‫بدن و بدن زن می‌نویسد‪ :‬آن‌ها در مقایسه با مردان بیش‌تر در‬ ‫معرض اختالالت تغذیه‌ای هس��تند که او آن‌را ناش��ی از چند‬ ‫دلیل عمده می‌دان��د‪ :‬اول این‌که هنجارهای اجتماعی در مورد‬ ‫زنان بیش‌تر بر جذابیت جس��مانی تاکی��د می‌کند‪ .‬دوم این‌که‪،‬‬ ‫آن‌چه ب��ه لحاظ اجتماع��ی تصویری مطل��وب از بدن تعریف‬ ‫می‌ش��ود‪ ،‬در مورد زنان تصویری الغراندام است‪ .‬سوم این‌که‪،‬‬ ‫هرچند ام��روزه زنان در عرصه‌ی عموم��ی و زندگی اجتماعی‬ ‫نس��بت به قبل فعال‌تر ش��ده‌اند‪ ،‬اما همچنان کم‌تر بر اس��اس‬ ‫پیش‌رفت‌ها و موفقیت‌هایش��ان مورد ارزیابی قرار می‌گیرند تا‬ ‫بر یایه‌ی وضعیت ظاهری‌شان‪.‬‬ ‫در هر جامع��ه‌ای‪ ،‬الگوها و ایده‌آل‌ه��ای فرهنگی در ارتباط با‬ ‫خصوصیات زیبایی اندام و چهره در مورد زنان تبلیغ می‌ش��ود‪.‬‬ ‫با توجه به انتش��ار گسترده‌ی الگوهای فرهنگی غربی در سطح‬ ‫بین‌الملل��ی که از طریق رس��انه‌های جمع��ی و تکنولوژی‌های‬ ‫نوین ارتباطی تشدید شده‪ ،‬ارزش‌های خاصی مرتبط با اشکال‬ ‫و اندازه‌ه��ای بدنی ایده‌آل و مطلوب تبلیغ می‌ش��ود‪ .‬این‌گونه‬ ‫ارزش‌ه��ا به عن��وان ایده‌آل‌ه��ا و اهداف عینی ب��ر رفتارهای‬ ‫اف��راد به‌ویژه زنان در جوامع مختل��ف برای هماهنگ کردن یا‬ ‫نزدیک‌تر ک��ردن خصوصیات بدن خود با ای��ن ارزش‌ها مورد‬ ‫توج��ه قرار می‌گیرند‪ .‬نمونه‌ی مش��خصی از ای��ن ارزش‌ها که‬ ‫ام��روزه در مورد زنان در اکثر جوامع م��ورد توافق قرار گرفته‪،‬‬ ‫الغری اس��ت‪ .‬در چند ده��ه‌‌ی اخیر‪ ،‬الغری در ای��ران نیز به‬ ‫عن��وان معیار زیبایی اندام مورد توجه دختران و زنان جوان قرار‬ ‫گرفته اس��ت و اق��دام برای رعایت رژی��م غذایی الغری برای‬ ‫دس��ت‌یابی به تناس��ب اندام به دغدغه‌ی بسیاری از دختران و‬ ‫زنان ایرانی تبدیل ش��ده اس��ت‪ .‬در حالی‌که در مورد نسل‌های‬ ‫پیش��ین چنین تاکید ش��دیدی بر الغری نبوده و حتی ادبیات‬ ‫عامیانه س��لیقه‌ی ایرانی را در مورد معیار زیبایی اندام متفاوت‬ ‫از این تعریف می‌داند‪ .‬حتی در غرب نیز تغییر سلیقه‌ی عمومی‬ ‫مبنی بر ترجیح الغری بر چاقی‪ ،‬پدیده‌ی نسبتن جدیدی است‬ ‫که ظهور آن به آغاز قرن بیستم باز می‌گردد‪.‬‬ ‫اهمیت و حساس��یت پیامدهای این رفتارها بر سالمت روانی و‬ ‫جسمانی زنان موضوعی قابل مطالعه است‪.‬‬ ‫وقتی الغری به عنوان ش��رایط مطلوب بدنی در رسانه‌ها تبلیغ‬ ‫می‌ش��ود‪ ،‬دختران و پس��ران ج��وان در طلب رس��یدن به وزن‬ ‫ایده‌آل‪ ،‬خود را در معرض رژیم‌های سخت غذایی قرار می‌دهند‬ ‫و در واقع خود را در حس��اس‌ترین دوران رشد بدنی‪ ،‬از شرایط‬ ‫تغذیه‌ی سالم و متعادل محروم می‌کنند‪ .‬مساله‌ی تناسب اندام‬ ‫برای دختران آن‌قدر مهم اس��ت که ممکن اس��ت نس��بت به‬

‫اس��ت‪ ،‬آن ه��م بنابر ارزیابی پزش��کان ‪ 60‬درص��د متقاضیان‬ ‫جراحی‌ه��ای پالس��تیک و زیبای��ی در ایران از نظ��ر علمی و‬ ‫زیبایی‌شناسی نیازی به این جراحی‌ها ندارند‪.‬‬ ‫از آن‌ج��ا ک��ه نتایج تحقیق��ات متعدد در ایران‌نش��ان می‌دهد‬ ‫ک��ه معیار زیبایی ظاهری در انتخاب همس��ر ایده‌آل از س��وی‬ ‫مردان ایرانی بس��یار مهم است‪ ،‬جای تعجب ندارد که زنان به‬

‫چاق‌ش��دن خود حالتی وسواس��ی پیدا کنند‪ .‬حساسیت زنان و‬ ‫دخت��ران به ویژگی‌های اندام و چهره زمینه‌ی گس��ترش انواع‬ ‫جراحی‌های پالستیک و زیبایی در مورد بینی و اندام‌های دیگر‬ ‫نظیر پستان‌ها می‌شود که نگرانی‌ها و مخاطرات بهداشتی خود‬ ‫را دارد و در ایران روز به روز بیش‌تر می‌شود‪.‬‬ ‫آم��ار مربوط به جراحی‌های زیبایی در ایران نیز هش��داردهنده‬

‫زیبایی‌های ظاهری اهمیت بیش‌تری بدهند و به ش��کل‌های‬ ‫گوناگ��ون و با هزینه‌ه��ای کالن بخواهند بر بدن خویش تاثیر‬ ‫بیش‌ت��ری بگذارند‪ .‬زن��ان تصور می‌کنند چه��ره و بدن زیباتر‬ ‫می‌تواند آن‌ها را برای رسیدن به اهداف و ایده‌آل‌های اقتصادی‬ ‫و اجتماعی کمک کند‪ .‬در واقع زنان با نوعی دید ابزاری به بدن‬ ‫خود نگاه می‌کنند‪ .‬بدن و چهره‌ی مطلوب‌تر عملن فرصت‌های‬ ‫بیش‌تر و بهتری را در ش��رایط جامعه‌ی مردس��االر برای زنان‬ ‫فراه��م می‌کند تا بتوانند به موفقیت‌های بیش‌تری در پیش‌برد‬ ‫اهداف خ��ود مثل موفقیت در ازدواج‪ ،‬ترقی در ش��غل یا توجه‬ ‫بیش‌تر همسر و … دست یابند‪.‬‬ ‫این در حالی اس��ت که مفهوم ذهنی دوست داشتن بدن خود‪،‬‬ ‫مفهومی اس��ت که بیش از هر چیز با پذیرش ش��کل ظاهری‬ ‫هر ف��رد برای خود قابل دسترس��ی اس��ت؛ مفهمومی که حتا‬ ‫با عمل‌های زیبایی ممکن اس��ت به دس��ت نیاید و در نهایت‪،‬‬ ‫زنجیره‌ای از اقدامات تکراری و بی‌نتیجه را برای زیباتر ش��دن‬ ‫ایجاد می‌کند‪.‬‬

‫‪75‬‬


‫سازمان ملل متحد منتشر کرد‪:‬‬

‫واکنشمدیرکل‬ ‫یونسکوواحمدشهید‬ ‫بهمرگستاربهشتی‬

‫روز پنج‌ش��نبه‪ ،‬پانزدهم نوامبر‪ ،‬مدیرکل یونس��کو در اظهاراتی‬ ‫نگرانی عمیق خود را از مرگ ستار بهشتی در زندان ابراز داشت‬ ‫و بر انجام تحقیقات در جهت روشن‌شدن چگونگی کشته شدن‬ ‫این وبالگ‌نویس ایرانی اصرار ورزید‪.‬‬ ‫به گزارش س��ایت س��ازمان ملل متحد‪ ،‬خان��م «ایرینا بوکوا»‪،‬‬ ‫مدیر کل یونس��کو‪ ،‬اظهار داشت‪« :‬احترام به حقوق شهروندان‬ ‫و حق آزادی گفتن و نوش��تن برای ژورنالیس��ت‌های حرفه‌ای‪،‬‬ ‫بدون ترس از جان‌ش��ان ضروری اس��ت»‪ .‬وی افزود‪« :‬آزادی‬ ‫بیان یکی از حقوق اولیه و اساس��ی بش��ر و یکی از مولفه‌های‬ ‫ضروری برای دموکراسی‪ ،‬مشارکت عمومی در قدرت و اجرای‬ ‫قانون است»‪.‬‬ ‫از س��وی دیگر‪« ،‬احمد ش��هید» گزارش‌گر ویژه حقوق بش��ر‬ ‫سازمان ملل متحد در امور ایران‪ ،‬به همراه «کریستوفر هینز»‪،‬‬ ‫«خوان مندز» و «فرانک ال روئه» گزارش‌گران دیگر س��ازمان‬ ‫ملل در امور ش��کنجه‪ ،‬نقض آزادی بیان و سایر جرایم مربوط‬ ‫به حقوق بش��ر‪ ،‬از اعالم تصمیم مجلس و ق��وه قضاییه ایران‬ ‫برای پیگیری مس��اله قتل آقای بهشتی اس��تقبال کردند و در‬ ‫کنار آن افزودند که موارد مش��ابه بسیاری از مرگ در زندان به‬ ‫دالیلی چون سوءرفتار‪ ،‬شکنجه‪ ،‬بی‌توجهی و عدم دسترسی به‬ ‫امکانات پزشکی به آن‌ها گزارش شده است‪.‬‬ ‫آقای ش��هید با گفتن این جمله که کمترین ش��کنجه‌ای نباید‬ ‫تحمل شود‪ ،‬افزود‪« :‬این امری ضروری است که کسانی که در‬ ‫چنین جنایات وحش��تناکی دست داشته‌اند بازجویی و به دست‬ ‫عدالت سپرده شوند‪ .‬چرا که تعلل در چنین امری‪ ،‬باعث تشویق‬ ‫فرهنگ مصونیت آنان خواهد ش��د»‪ .‬وی هم‌چنین تاکید کرد‬ ‫ک��ه مقامات ایران باید اطمین��ان حاصل کنند که برای خانواده‬ ‫قربانیان راه‌هایی برای التیام زخم‌های وارده و جبران خسارت‪،‬‬ ‫از جمله پرداخت غرامت فراهم شود‪.‬‬ ‫گفتنی اس��ت که مرگ س��تار بهش��تی‪ ،‬وبالگ‌نوی��س منتقد‬ ‫حکومت در زندان که به ش��هادت جمعی از زندانیان سیاس��ی‬ ‫تحت ش��کنجه قرار گرفته بود‪ ،‬واکنش‌های بسیاری را در ابعاد‬ ‫داخلی و بین‌المللی برانگیخته است‪.‬‬

‫‪76‬‬

‫آسان‌تر از آن چه فکر می‌کنید‬

‫شکستنپینکدکارتبانک‬ ‫شما به سه سوت‬

‫آویده مطمئن‌فر ‪ /‬برگردان‬ ‫اگ��ر ش��ما کارت ‪ ATM‬ی��ا همان عاب��ر بان��ک خودمان را‬ ‫گم‌کرده‌ای��د و از خود می‌پرس��ید تا چه اندازه برای کس��ی که‬ ‫کارت شما را پیدا می‌کند حدس زدن ‪ PIN‬یا همان رمز عبور‬ ‫شما و خالی کردن حساب بانکی تان میسر است‪ ،‬با اتکا به نظر‬ ‫آقای «نیک بری»‪ ،‬بنیان‌گذار داده‌های ژنتیک و مش��اوره فن‬ ‫آوری سیاتل‪،‬پاس��خ‬ ‫این سوال این است‪:‬‬ ‫ح��دس زدن بس��یار‬ ‫آسان است‪.‬‬ ‫ب��ه تازه‌گ��ی آق��ای‬ ‫بری رمزه��ای عبور‬ ‫از جدول‌های منتش��ر‬ ‫ش��ده و نقض‌ه��ای‬ ‫امنیت��ی را تجزی��ه و‬ ‫تحلی��ل کرده و نتایج‬ ‫را فقط ب��ه رمزهایی‬ ‫که به ط��ور دقیق از‬ ‫چه��ار رقم صف��ر تا‬ ‫‪ ۹‬تش��کیل ش��ده‌اند‬ ‫را تحلی��ل داده کرده‬ ‫اس��ت‪ .‬این بررسی نشان می‌دهد ده هزار ترکیب مختلف برای‬ ‫یک کد چهار رقمی تش��کیل ش��ده از صفر تا ‪ ۹‬وجود دارد‪ .‬او‬ ‫ب��رای پیدا کردن این ک��ه کدام یک از آن‌ها کم‌تر و کدام یک‬ ‫بیش‌تر قابل پیش‌بینی هس��تند بررسی کرده و حدس می‌زند‬ ‫ک��ه اگر کاربران یک رم��ز عبور چهار رقمی را برای حس��اب‬ ‫آنالین و یا وب سایت‌های دیگر انتخاب کنند‪ ،‬این امکان وجود‬ ‫دارد که از همان شماره چهار رقمی برای کد‪ PIN‬یا رمز عبور‬ ‫بانک نیز استفاده کنند‪.‬‬ ‫آقای بری می‌گوید که‪« ،‬عدم وجود تخیل»‪ ،‬مشکلی است که‬ ‫هن��گام انتخاب رمز عبور با آن مواجه هس��تیم‪ .‬نزدیک به ‪۱۱‬‬ ‫درص��د از ‪ 3.4‬میلیون کلمه عبور چه��ار رقمی که او تجزیه و‬ ‫تحلیل کرده بود ‪ 1234‬بوده اس��ت‪ .‬دومین کد محبوب‌ ‪1111‬‬ ‫اس��ت که شش درصد از رمزهای عبور را شامل می‌شود‪ .‬چهار‬ ‫صفر نیز دو درصد از کدها را تش��کیل می‌دهد‪ .‬س��ال گذشته‪،‬‬ ‫«‪ »SplashData‬لیستی از رایج‌ترین رمزهای عبور عددی‬ ‫و واژه‌ای را نش��ان داد که در آن «کلمه عبور» و «‪»123456‬‬ ‫در صدر این فهرست بودند‪.‬‬ ‫بری می‌گوید که ‪ 26.83‬درصد از تمام کلمات عبور را می‌توان‬ ‫فق��ط با ‪ 20‬ترکیب از اعداد چهار رقمی حدس زد‪ .‬او می‌گوید‪:‬‬ ‫«این شگفت‌انگیز است که چقدر مردم قابل پیش‌بینی هستند»‪.‬‬ ‫«ما اعدادی که س��خت به خاطر س��پرده می‌ش��وند را دوست‬ ‫نداری��م» و بری می‌گوید‪ « :‬هی��چ کس فکر نمی‌کند که کیف‬ ‫پولش‌به سرقت خواهد رفت‪»‌.‬‬

‫بسیاری از رمز‌های عبوری که به طور معمول استفاده می‌شود‪،‬‬ ‫تاریخ تولد‪ ،‬سال‌روز ازدواج‪ ،‬سال تولد‪ ،‬و غیره هستند‪ .‬در واقع‪،‬‬ ‫با اس��تفاده از یک سال که ش��روع با ‪ ۱۹‬است‪ ،‬به افراد کمک‬ ‫می‌کند کد خود را به خاطر داشته باشند‪ ،‬اما این نیز پیش بینی‬ ‫آن را افزایش می‌دهد‪ .‬تحلیل بری نش��ان می‌دهد که اعداد با‬ ‫پیش عدد نوزده در ‪ ۲۰‬درصد مجموعه داده‌ها یافت می‌شود‪.‬‬ ‫این محقق هم چنین‬ ‫ادامه می‌دهد‪« :‬مردم‬ ‫از س��ال تاری��خ تولد‬ ‫اس��تفاده می‌کنن��د و‬ ‫ای��ن در واقع احمقانه‬ ‫اس��ت زیرا اگر ش��ما‬ ‫کیف پول خود را گم‬ ‫کنی��د‪ ،‬در گواهی‌نامه‬ ‫رانندگی ش��ما تاریخ‬ ‫تولدتان وج��ود دارد‪.‬‬ ‫حداق��ل از تاری��خ‬ ‫تولد پ��در و مادرتان‬ ‫به عن��وان رمز عبور‬ ‫استفاده کنید‪».‬‬ ‫ای��ن تحقیق نش��ان‬ ‫می‌دهد‪ ،‬ش��ایع‌ترین رمز عبور در فهرس��ت‌ها شماره ‪ ۲۲‬بود و‬ ‫ی��ا ‪ .۲۵۸۰‬این تصادفی به نظر می‌رس��د‪ ،‬اما اگر ش��ما در یک‬ ‫صفح��ه کلید تلفن و یا صفحه کلید ‪ ATM‬نگاه کنید‪ ،‬متوجه‬ ‫خواهید ش��د که این اعداد درس��ت پایین و وسط هستند و این‬ ‫یکی دیگر از نش��انه‌های این است که ما در ساختن رمز عبور‬ ‫تنبل هستیم و تخیل نداریم‪.‬‬ ‫رمز عبوری که از همه کم‌تر قابل پیش‌بینی اس��ت ‪ ۸۰۸۶‬است و‬ ‫تنها ‪ ۲۵‬بار در مجموعه‌ای ‪ ۳.۴‬میلیونی تکرار شده است‪ .‬چرا این‬ ‫مجموعه از اعداد و شبیه آن تکراری نیستند؟ بری حدس میزند که‪،‬‬ ‫«این یک الگوی تکراری نیست‪ ،‬سالی نیست که کلمبوس امریکا‬ ‫را کشف کرد‪ ۱۷۷۶ ،‬نیست‪ ».‬و چیزهایی از این دست‪.‬‬ ‫آق��ای بری هم چنی��ن پیدا کرد که محب��وب ترین کد ‪۱۲۳۴‬‬ ‫اس��ت‪ .‬مردم در انتخاب کلمه عبور پنج رقمی حتا کمتر تخیل‬ ‫دارن��د و ‪ ۲۸‬درص��د ‪ ۱۲۳۴۵‬را انتخاب کرده ان��د‪.‬او می گوید‪:‬‬ ‫«چهارمی��ن رمز عبور محبوب هفت رقمی ‪ 8675309‬اس��ت‪،‬‬ ‫با الهام از آهنگ ‪ »TommyTutone‬مردم حتا دوس��ت‬ ‫دارند از تکرار دو ش��ماره کد بسازند مانند ‪ 1313 ،4545‬و غیره‬ ‫و به دالیلی از ش��ماره هایی که ش��کاف بزرگت��ر عددی دارند‬ ‫اس��تفاده نمی‌کنن��د‪ .‬ترکیب های��ی مانند ‪ 45‬و ‪ 67‬بیش��تر رخ‬ ‫می‌دهد تا ‪ 29‬و ‪ .37‬هفدهمین‪ ،‬رایج ترین رمز عبور ‪ 10‬رقمی‬ ‫‪ 3141592654‬است‪.‬‬ ‫«توضیح این که ‪-‬برای آن هایی که ریاضی نمی‌شناسند‪ -‬این‬ ‫عدد «پی» است‪».‬‬


‫با حضور جمعی از اهالی ادبیات‬

‫مراسماختتامیهسومیندورهجایزهشعرنیما‬ ‫مراسم اختتامیه سومین دوره جایزه شعر نیما با حضور جمعی از‬ ‫اهالی ادبیات روز پنج‌شنبه ‪ 20‬مهر ماه در تهران برگزار شد‌‪ .‬در‬ ‫ابتدای این برنام��ه رضا حیرانی بخش‌هایی از نامه‌های نیما را‬ ‫در خصوص خصلت‌های شاعر و نویسنده را خواند‪.‬‬ ‫سپس اردشیر هنری طراح تندیس جایزه شعر نیما بخش‌هایی‬ ‫از ش��عر‌های بیاتی ترک و بخش‌هایی از ش��عر‌های غالم‌رضا‬ ‫بروس��ان برگزیده دومین دوره ش��عر نیم��ا را قرائت کرد‪ ،‬پس‬ ‫از ایش��ان خانم س��یمین بهبهانی ش��عری در خصوص مخمد‬ ‫مختاری و محمد جعفر پوین��ده را برای حاضران خواندند و در‬ ‫مورد ایشان و اوضاع امروز جامعه فرهنگی ایران صحبت‌هایی‬ ‫کردند‪ .‬پس از ایشان آقای هوشنگ چالنگی شعر‌هایی را قرائت‬ ‫کرده و در خصوص مس��ایل امروز شعر ایران مواردی را مطرح‬ ‫ک��رده و از بان��و بهبهان��ی تقدیر نمودند‪ .‬پس از ایش��ان حافظ‬ ‫موسوی به عنوان نماینده برگزیدگان مرحله نخست جایزه نیما‬ ‫ش��عری را در خصوص محمد مخت��اری و محمد جعفر پوینده‬ ‫خواندند‪ ،‬پس از ایش��ان رویا تفتی نیز به عنوان نماینده دیگری‬ ‫از برگزیدگان مرحله نخست شعری را قرائت کرد‪.‬‬ ‫در ادامه با قرائت بخشی از شعر اسماعیل رضا‬ ‫براهنی توسط مجری برنامه از علیشاه مولوی‬ ‫به عنوان نماینده صداهای غایب دهه هشتاد‬ ‫که تمایلی به اخذ مجوز از اداره ارشاد نداشته‬ ‫دوعت به عمل آمد تا شعری بخوانند‪ ،‬مولوی‬ ‫شعری در مورد محمد مختاری و شعری برای‬ ‫سیمین بهبهانی را قرائت کردند‪.‬‬ ‫در ادامه با قرائت بخشی از متن بیانیه از خانم‬ ‫فرخنده حاجی‌زاده و هوشنگ چالنگی دعوت‬ ‫ش��د تا هدایای س��یمین بهبهانی را به عنوان‬ ‫ش��اعر تقدیر شده دوره س��وم جایزه نیما که‬ ‫شعرش و حضورش نماد شرافت و شاعرانگی‬ ‫اس��ت اعطا شد‪ .‬س��پس داریوش معمار دبیر‬ ‫جایزه ش��عر نیما با تش��کر از همه حاضران و‬ ‫اعضا‌ هیت اجرایی جایزه نیما متشکل از رضا‬ ‫حیرانی‪ ،‬حسین فاضلی‪ ،‬مازیار نیستانی و ثریا‬ ‫کهریزی مت��ن بیانیه جایزه ش��عر نیما را که‬ ‫به صورت کتاب‌چه‌ای ب��ا عنوان آفتاب کبود‬ ‫پاس‌داش��ت شرافت و شعر محمد مختاری به‬ ‫انضمام گزیده از اش��عار وی آماده ش��ده بود‬ ‫را قرائ��ت ک��رد‪ .‬در این بیانیه ضمن اش��اره‬ ‫به اوضاع بغرنج سانس��ور در ایران و ش��رایط‬ ‫س��خت ش��اعران و نویس��ندگان مشستقل و‬ ‫تاثی��ر مهاج��رت ها و ح��ذف فیزیکی بعضی‬ ‫نویس��ندگان در دهه‌های اخیر به موضوع اهمیت درک شرایط‬ ‫فعلی و تن ندادن به میان مایگی و سفارش��ی نویسی هم‌چنین‬ ‫ادبیات جشن‌واره‌‌ای فرمایشی اشاره شد و همه شاعران مستقل‬ ‫ایرانی که در این ش��ایط طی دهه گذشته تن به چنین وضعی‬ ‫نداده‌اند برگزیده جایزه ش��عر نیما هستند اما محمد مختاری به‬ ‫عنوان نماینده نویس��ندگان و ش��اعران شریف و آگاهی دهنده‬

‫دهه گذش��ته که فقدانشان احساس ش��ده و تن به هیچ تذبیر‬ ‫حقارت آمیزی نداده‌اند و همواره ش��رافت نویس��ندگی و کلمه‬ ‫را ب��ر زرق و برق‌ها ترجی��ح داده‌اند تا آن‌جا که این تصور رفته‬ ‫که حذف فیزیکی ایش��ان می‌تواند از دامنه تاثیرشان کم کند‪،‬‬ ‫برگزیده شده است‪ .‬در پایان نیز سیمین بهبهانی هدیای محمد‬ ‫مختاری برگزیده دوره س��وم جایزه ش��عر نیما که تعلق به شعر‬

‫دهه هش��تاد داش��ت را به همسر ایش��ان تقدیم کرد‪ ،‬و همسر‬ ‫مختاری نیز با خواندن سوگواره‌ای در خصوص محمد مختاری‬ ‫در این جلس��ه در خصوص شرافت و شعور وی صحبت کرد و‬ ‫نگاه مختاری به آینده‌ای که در آن ارزش آگاهی دهنده کسانی‬ ‫مانند او برای نسل جوان روشن خواهد شد‪.‬‬ ‫در انتها با خواندن غزلی از حافظ که در مناس��بت با روز حافظ‬ ‫زمان برگزاری مراس��م اختتامیه این جایزه قرار داشت جلسه به‬ ‫پایان رس��ید‪ .‬شایان ذکر اس��ت این دوره دوره سوم جایزه شعر‬ ‫نیما می‌باش��د‪ .‬و این جایزه تنها جایزه شعر خصوصی شاعران‬ ‫ایرانی پس از جایزه شعر کارنامه است‪.‬‬

‫‪77‬‬


‫چای و پیشینه‌ی آن در شرق‬

‫یک فنجان چای‬ ‫علی فرح‌بخش‬ ‫چای در کنار قهوه‪ ،‬یکی از رایج‌ترین نوشیدنی‌های جهان محسوب‬ ‫ن و‌هفتصد‌و‌هشتا ‌د و‌هشت هزار‬ ‫می‌شود‪ .‬هم اکنون در دو‌میلیو ‌‬ ‫هکتار از اراضی جهان‪ ،‬چای کشت شده و ساالنه چهار میلیون و‬ ‫پانصد هزار تن برگ چای از این اراضی برداشت می‌شود‪.‬‬ ‫چای به‌عنوان یک نوشیدنی باستانی با خواص درمانی‪ ،‬در سراسر‬ ‫جهان پرطرف‌دار است و روزانه‪ ،‬یک میلیارد فنجان چای در جهان‬ ‫نوش��یده می‌ش��ود‪ .‬این نوش��یدنی دارای اهمیت غذایی و دارویی‬ ‫بس��یاری است که مهم‌ترین اثر آن‪ ،‬تاثیر بر سیستم اعصاب و در‬ ‫نتیجه‪ ،‬رفع خس��تگی و ایجاد آرامش در انسان است‪ .‬با این‌وجود‪،‬‬ ‫مصرف زیاد و افراطی چای می‌تواند باعث تش��دید ضربان قلب‪،‬‬ ‫عصبانیت‪ ،‬اضطراب‪ ،‬بی‌خوابی و الغری شود‪.‬‬ ‫درخت‌چه‌ی چای‪ ،‬گیاهی‌س��ت همیشه س��بز که در طبیعت و در‬ ‫حالت وحش��ی‪ ،‬ارتفاع آن به ش��ش تا هفت و گاه��ی پانزده متر‬ ‫می‌رسد‪ .‬نام علمی چای که مورد قبول بیش‌تر گیاه‌شناسان است‬ ‫«‪ »Camellia Sanensis‬و گاه��ی «‪Camellia Tei f‬‬ ‫‪ »era‬اس��ت‪ .‬نوع پرورش��ی آن به‌ن��ام «‪ »Teaceae‬از تیره‌ی‬ ‫کش��ورهای شرق‌دور می‌باش��د که انواع آن دارای ارتفاع پنجاه تا‬ ‫هفتاد سانتی‌متر است که حداکثر به دو متر می‌رسد‪.‬‬ ‫درخت‌چه‌ی چای از گیاهان مناطق مرطوب اس��ت که در نواحی‬ ‫گ��رم با بارش باران زیاد‪ ،‬پ��رورش می‌یابد‪ .‬این گیاه تا اندازه‌ای در‬ ‫برابر سرما مقاوم است‪.‬‬ ‫تنها عامل محدود کننده‌ی سطح کاشت چای‪ ،‬عالوه بر نوع خاک‪،‬‬ ‫رطوبت هوا و مقدار بارندگی سالیانه‌ی محل کاشت است‪ .‬رطوبت‬ ‫مورد نیاز بوته‌ی چای‪ ،‬بیش‌تر در رطوبت هوا است تا رطوبت خاک‪.‬‬ ‫ازدیاد نهال چای‪ ،‬به چند طریق انجام می‌گیرد‪ .‬یکی به وسیله‌ی‬ ‫تولید مثل جنسی‪ ،‬یعنی با کاشت بذر چای در خزانه‪ ،‬و دیگری غیر‬ ‫جنسی که عبارت است از ازدیاد به‌وسیله‌ی قلمه و خواباندن شاخه‬ ‫و در بعضی موارد استثنایی‪ ،‬ازدیاد به وسیله‌ی پیوند‪.‬‬ ‫ترکیبات چای‬ ‫ترکیبات اساس��ی برگ چای عبارتند از‪ :‬آب‪ ،‬تانن‪ ،‬کافئین (تئین)‪،‬‬ ‫اسانس‌های روغنی‪ ،‬آلبومین‪ ،‬قند پکتین و خاکستر‪.‬‬ ‫نوش��یدی چای عالوه ب��ر کافئی��ن‪ ،‬دارای مق��داری پروتئین و‬ ‫ئیدرات‌های کربن است‪ .‬مقدار کالری یک فنجان چای (‪ 170‬گرم)‪،‬‬ ‫در حدود چهار کالری اس��ت‪ .‬چای دارای ویتامین‌های متعددی از‬ ‫گروه ‪ B‬ش��امل ‪ B1‬و ‪ B2‬و اسید فولیک و اسید پانتوتنیک و نیز‬ ‫مقدار قابل مالحظه‌ای نیاس��ین است‪ .‬هم‌چنین برگ چای سبز از‬ ‫نظر ویتامین‌‪ ،C‬غنی‌ست‪.‬‬ ‫انوع چای‬ ‫تقس��یم‌بندی چای از لحاظ زراعی به س��ه دسته تقسیم می‌شود‪:‬‬ ‫گونه‌ی چینی‪ ،‬گونه‌ی آسامی‪-‬کامبوجی و نژادهای دورگه‪.‬‬ ‫به اس��تثنای کشور چین که تقس��یم‌بندی چای در آن به صورت‬ ‫کاملن حرفه‌ای صورت می‌گیرد‪ ،‬در سراسر جهان‪ ،‬چای را در حالت‬

‫‪78‬‬

‫عمومی به سه دسته تقسم می‌کنند‪ :‬تخمیری (چای سیاه)‪ ،‬تخمیر‬ ‫نشده (چای سبز) و نیمه تخمیری (چای اوالنگ و پوچونگ)‪.‬‬ ‫چای س��یاه‪ :‬این نوع چای پس از انجام تمام مراحل چای‌س��ازی‪،‬‬ ‫به‌دست می‌آید که به دو طریق رسمی و غیر رسمی انجام می‌گیرد‪.‬‬ ‫در روش رس��می (که همان روش چای‌سازی در ایران نیز هست)‬ ‫تمام مراحل تهیه‌ی چای از قبیل‪ :‬پالس‪ ،‬مالش‪ ،‬تخمیر و خشک‬ ‫ش��دن‪ ،‬انجام می‌گیرد‪ .‬در چای‌سازی غیر رسمی‪ ،‬از ماشین‌هایی‬ ‫استفاده می‌شود که در آن‪ ،‬مرحله‌ی پالس حذف می‌شود‪.‬‬ ‫چای س��بز‪ :‬این نوع چ��ای بیش‌تر در چین‪ ،‬ژاپن و کش��ورهای‬ ‫ش��رق‌دور مصرف می‌شود‪ .‬در این نوع چای‪ ،‬عمل تخمیر صورت‬ ‫نگرفته و پس از مالش‪ ،‬بالفاصله چای را خشک می‌کنند‪ .‬این نوع‬ ‫چای‪ ،‬کم‌رنگ اما معطر اس��ت و دارای خواص درمانی بس��یاری‬ ‫اس��ت‪ .‬چای اوالنگ‪ :‬در این نوع چای‪ ،‬عمل تخمیر به‌طور کامل‬ ‫انجام نشده و به‌صورت ناتمام می‌ماند‪ .‬این نوع چای در چین و ژاپن‬ ‫مص��رف رایجی دارد‪ .‬چای پوچونگ‪ :‬نوعی چای که برای تهیه‌ی‬ ‫آن از برگ‪ ،‬ساقه و ترکه‌ی چای استفاده می‌شود‪.‬‬ ‫تاریخ‌چه‬ ‫زمان کش��ف دقیق چای به‌وضوح مش��خص نیس��ت‪ ،‬اما آن‌چه‬ ‫انکار‌ناپذیر می‌نماید این است که این گیاه‪ ،‬برای اولین‌بار در چین‬ ‫کشف شد و به بهره‌برداری رسید‪.‬‬ ‫این کش��ف به «شننونگ» (‪ ،)Shen Nung‬امپراتور افسانه‌ای‬ ‫چین نس��بت داده می‌شود‪ .‬امپراتور ش��ننونگ در چین باستان‪ ،‬بر‬ ‫هفده نس��ل حکومت کرد و پدر طب چینی هم به‌ش��مار می‌رود‪.‬‬ ‫دانش او درباره‌ی خواص گیاهان دارویی معروف است و در چین‪،‬‬ ‫او را به‌خاطر تهیه‌ی داروهای سنتی‪ ،‬تقدیس می‌کنند‪.‬‬ ‫دو روایت درباره‌ی چگونگی کشف چای توسط امپراتور شننونگ‬ ‫وج��ود دارد‪ .‬در یک��ی از آن‌ها آمده‌اس��ت که ش��ننونگ‪ ،‬در حال‬ ‫چشیدن انواع مختلف گیاهان‪ ،‬ناگهان احساس ناخوشی شدیدی‬ ‫کرد‪ .‬به‌دنبال راه چاره گش��ت و توجه‌اش به برگ‌هایی جلب ش��د‬ ‫که از بوته‌ای در همان نزدیکی بر زمین ریخته بود‪ .‬از روی عادت‬ ‫و کنجکاوی‪ ،‬آن را برداش��ت و به دهان گذاش��ت‪ .‬به‌رغم تلخی‪،‬‬ ‫رایحه‌ی خوش‌آیندی داش��ت و پس از چشیدن آن‌ها‪ ،‬حالش به‌تر‬ ‫ش��د‪ .‬او برگ‌های بیش‌تری از هم��ان بوته چید و برای تحقیقات‬ ‫بیش‌تر روی خواصش‪ ،‬با خود برد‪.‬‬ ‫در روایت دوم این‌گونه آمده‌اس��ت که یک روز ش��ننونگ‪ ،‬خسته‬ ‫از کار‪ ،‬زیر بوته‌ای آتش روش��ن کرد تا کمی آب بجوش��اند‪ .‬چند‬ ‫برگ از گیاه‪ ،‬داخل ظرف آب افتاد و شننونگ‪ ،‬آن را چشید و تمام‬ ‫محتویات ظرف را سر کشید‪ .‬پس از آن‪ ،‬احساس کرد سرحال آمده‬ ‫دارویی جدید و مفیدی‬ ‫و هوشیارتر شد‌ه است‪ .‬او متوجه شد که گیاه‬ ‫ِ‬ ‫کش��ف کرده و تصمیم گرفت مطالعات بیش‌تری روی آن انجام‬ ‫دهد‪ .‬گفته می‌شود هنگامی که شننونگ چای را نوشید‪ ،‬احساس‬ ‫کرد گرمایی وجودش را فر‌ا گرفته‌اس��ت‪ .‬انگار با ابزار پزش��کی‪،‬‬ ‫بخش بخش ب��دن او را معاینه می‌کنند‪ .‬به‌همین دلیل‪ ،‬به چای‪،‬‬ ‫نام «چا» (‪ )Ch’a‬دادند‪ .‬این واژه در زبان چینی به‌معنی آزمودن‪،‬‬

‫معاینه کردن یا بررسی کردن به‌کار می‌رود‪.‬‬ ‫دو گزارش باال را «المکامچوئن» در کتاب «طریقت چای» ارایه‬ ‫داده‌است‪ .‬عالوه بر این دو گزارش‪ ،‬در افسانه‌های چین آمد‌ه است‬ ‫که یک راهب بزرگ بودایی به نام «بودیدارما»( (‪Bodhidha r‬‬ ‫‪ )ma‬که هزار و پانصد سال پیش‪ ،‬از هند به چین سفر کرده بود‪،‬‬ ‫در محلی به‌مدت هشت سال مداوم‪ ،‬به مراقبه نشست و برای غلبه‬ ‫بر خواب‌آلودگی‌اش در هنگام مراقبه‪ ،‬پلک‌هایش را برید و به زمین‬ ‫انداخت‪ .‬از جای پلک‌های او بر خاک‪ ،‬بوته‌ی چای رشد کرد‪ .‬این‬ ‫راه��ب در چین‪ ،‬مکتب بودایی «چن» (‪ – )Chan‬به ژاپنی‪ :‬ذن‬ ‫(‪ – )Zen‬را در معبد «شائولین» پایه‌گذاری کرد و بسیاری معتقدند‬ ‫که او اولین پایه‌گذار هنرهای رزمی در چین نیز بود‌ه است‪ .‬بعدها‪،‬‬ ‫شاگردان و رهروان مکتب «ذن»‪ ،‬برای غلبه بر بی‌خوابی و کسالت‬ ‫در هنگام مراقبه‪ ،‬چای می‌نوشیدند و آن را منسوب به «بودیدارما»‬ ‫می‌دانستند‪ .‬بسیاری بر این باورند که در حقیقت‪ ،‬مروجین عمومی‬ ‫نوشیدن چای در چین‪ ،‬راهبان بودایی بودند‪.‬‬ ‫مراسم چای در شرق دور‬ ‫هر چند چای در آغاز‪ ،‬یک فرآورده‌ی درمانی محس��وب می‌ش��د‪،‬‬ ‫ام��ا در طول زمان به یک نوش��یدنی عمومی بدل ش��د‪ .‬در ابتدا‪،‬‬ ‫بیش‌تر راهبان دیرها و دولت‌مردان چای می‌نوش��یدند و به‌همین‬ ‫دلیل‪ ،‬صرف چای با مراس��م خاصی هم‌راه ش��د ک��ه بعدها‪ ،‬بعد‬ ‫اجتماعی وس��یع‌تری به خود گرفت‪ .‬هر منطقه و اقلیم‪ ،‬به سبک‬ ‫و س��یاق خاص خود‪ ،‬مراسم نوش��یدن چای را برگزار می‌کردند و‬ ‫حتا محل‌های ویژه‌ای برای نوش��یدن چای ابداع شد که ره‌گذران‬ ‫و مردم عادی‪ ،‬می‌توانستند در آن چای بنوشند‪ .‬نوشیدن چای‪ ،‬در‬ ‫آغاز آداب و رس��وم خاصی داشت که در عصر معاصر کم‌رنگ‌تر و‬ ‫محوتر شد‌ه است‪.‬‬ ‫در آغ��از قرن نهم میالدی‪ ،‬چای و مراس��م چای چینی‪ ،‬توس��ط‬ ‫مس��افران ژاپنی از چین به ژاپن راه یافت‪ .‬بعدها مردم س��رزمین‬ ‫ژاپن‪ ،‬آن را با س��بک و س��یاق خاص خود تغییر شکل دادند‪ .‬این‬ ‫مراسم در معابد ذن بودایی ژاپن‪ ،‬به اوج شکوفایی خود رسید و به‬ ‫اماکن عمومی نیز راه یافت‪ .‬ژاپنی‌ها نوشیدن چای را به یک مراسم‬ ‫رسمی بدل کردند که شهرتی جهانی پیدا کرد‪ .‬مراسم چای ژاپنی‪،‬‬ ‫«چانوی��و» (‪ )Cha-no-yu‬یا «چادو» (‪ ،)Chado‬مراس��م‬ ‫سنتی نوشیدن چای است که در ژاپن قدیم رونق یافت‪.‬‬ ‫نبوغ ژاپنی‪ ،‬بار دیگر جلوه‌گر ش��د و نوش��یدن ساده‌ی چای را به‬ ‫مراسمی معنوی بدل ساخت که به‌نوعی‪ ،‬اشراق را نشانه می‌گرفت‪.‬‬ ‫در این مراس��م که در سکوت کامل برگزار می‌شود‪ ،‬میزبان‪ ،‬طی‬ ‫تش��ریفاتی خ��اص و با آرامش بس��یار‪ ،‬چای را آم��اده کرده و به‬ ‫میهمانان تعارف می‌کند‪ .‬میهمانان در سکوت‪ ،‬نظاره‌گر این مراسم‬ ‫ب��وده و هیچ کالمی به زبان نمی‌آورند‪ .‬چهار رکن اصلی مراس��م‬ ‫چای ژاپنی عبارت‌ست از‪ :‬هماهنگی‪ ،‬احترام‪ ،‬پاکی و آسودگی‪ .‬این‬ ‫چهار رکن‪ ،‬خود حاکی از عمق و ژرفای این مراسم سنتی‌ست که‬ ‫نشان‌گر روح خارق‌العاده و نگاه ویژه‌ی مردم سرزمین آفتاب تابان‬ ‫اس��ت به ساده‌ترین مسایل زندگی‪ .‬مس��ایلی ساده چون نوشیدن‬ ‫چ��ای‪ ،‬چای با طعم ذن‪ .‬آداب نوش��یدن چ��ای‪ ،‬از چین به دیگر‬ ‫کشورهای مجاور نیز راه یافت‪ .‬این مراسم در کره‪ ،‬تبت‪ ،‬مغولستان‪،‬‬ ‫مالزی‪ ،‬تایلند و غیره‪ ،‬با شکل‌ها و آداب و رسوم خاص هر سرزمین‪،‬‬ ‫منسجم شد‪ .‬چای بعدها از چین به هند و سریالنکا رفت و در این‬ ‫کشورها نیز محبوبیت یافت‪ .‬مردم هند در قرن هفدهم میالدی‪ ،‬در‬ ‫پرورش بوته‌های بسیار زیبای چای مهارت به‌دست آوردند‪ .‬اما در‬


‫گوارش به‌تر غذا و کاهش عالیم میگرن‪.‬‬ ‫گروهی از دانش‌مندان‪ ،‬مفیدترین نوع چای را «چای سبز» می‌دانند‬ ‫ک��ه مصرف ه��ر روزه‌ی آن (به اندازه‌ی متع��ادل) عالوه بر رفع‬ ‫تنش‌های عصبی‪ ،‬به‌عنوان داروی ضد سرطان هم کاربرد دارد‪.‬‬ ‫الزم به یادآوری مجدد اس��ت ک��ه با وجود تمامی خواص درمانی‬ ‫چ��ای‪ ،‬مصرف بیش از حد آن می‌تواند خطرن��اک بوده و امراض‬ ‫بدنی و روانی مضری را به‌هم‌راه داشته باشد‪.‬‬ ‫چای و مراقبه‬ ‫همان‌ط��ور که پیش‌تر ذکر ش��د‪ ،‬چای به‌عنوان یک نوش��یدنی‬ ‫آرامش‌بخش با خواص درمانی منحصر‌به‌فرد‪ ،‬بس��یار مورد توجه‬ ‫راهبان و افرادی قرار گرفت که در فواصل زمانی نسبتن طوالنی‪،‬‬ ‫به مراقبه و مدیتیشن می‌پرداختند‪.‬‬ ‫چای با ایجاد آرامش در بدن و رفع خستگی ناشی از مسایل جسمی‬ ‫و روحی‪ ،‬درمان بسیار راحت و در دست‌رسی بود برای غلبه بر حس‬ ‫خواب‌آلودگی در طول مراقبه‪ .‬بنابر‌این‪ ،‬مراقبه‌گرها و مدیتیتورها با‬ ‫مصرف صحیح و اصولی این نوشیدنی‪ ،‬می‌توانند به‌حالت مطلوب‬ ‫و به‌تری در طی مراقبه دست یابند که سطح هشیاری و سالمت‬ ‫جسمی بسیار ایده‌آلی را ایجاد می‌کند‪.‬‬

‫حقیقت‪ ،‬رشد صنعت کشت چای در هند‪ ،‬در سال ‪ 1728‬میالدی‬ ‫توسط کمپانی هند شرقی رقم خورد و پس از آن‪ ،‬چای به بازارهای‬ ‫اروپا و دیگر نقاط جهان راه یافت‪.‬‬ ‫تاریخ‌چه‌ی چای در ایران‬ ‫قبل از س��ال ‪ 1280‬خورشیدی‪ ،‬کشت چای در ایران رواج نداشت‬ ‫و ایرانیان قدیم‪ ،‬به‌جای چای‪ ،‬قهوه می‌نوش��یدند‪ .‬به‌همین دلیل‪،‬‬ ‫چای‌خانه‌های ایرانی‪ ،‬همان نام قدیمی خود یعنی «قهوه‌خانه» را‬ ‫در حالت عمومی حفظ کرده‌اند‪.‬‬ ‫عالقه‌ی دولت ایران به کشت چای باعث شد تا سفیر ایران در هند‬ ‫به نام «محمد میرزا کاشف‌الس��لطنه»‪ ،‬در سال ‪ 1280‬خورشیدی‪،‬‬ ‫ماموریت یابد تا چگونگی کشت چای را بیاموزد‪ .‬وی پس از مدت‌ها‬ ‫کار و ت�لاش روی مزارع چای در هند‪ ،‬موفق ش��د اصول و فنون‬ ‫چای‌کاری را آموخت��ه و با موافقت دولت هند‪ ،‬تعداد دو‌هزار نهال‬ ‫چای به ایران بیاورد و آن‌ها را در زمینی در نزدیکی شهر الهیجان‬

‫بکارد‪ .‬پس از آن بود که به‌تدریج‪ ،‬کشت چای در ایران رواج یافت‬ ‫و رونق گرفت‪.‬‬ ‫خواص چای‬ ‫همان‌طور که در ابتدای این نوش��تار ذکر شد‪ ،‬چای در ابتدا کاربرد‬ ‫درمانی داش��ت و بعدها به یک نوش��یدنی مفید عمومی بدل شد‪.‬‬ ‫مصرف چای‪ ،‬خواص درمانی بس��یاری دارد که با تحقیقات جدید‬ ‫دانش‌مندان‪ ،‬هر روز دریچه‌های نوینی از آن به‌روی انسان گشوده‬ ‫می‌ش��ود‪ .‬از جمله خواص چای می‌توان به این موارد اش��اره کرد‪:‬‬ ‫آرام‌بخش دس��ت‌گاه عصبی‪ ،‬ش��ل کننده‌ی عض�لات‪ ،‬افزایش‬ ‫دهنده‌ی جریان خون در کلیه‌ها‪ ،‬افزایش انقباض‌پذیری و کارایی‬ ‫عض�لات قلب‪ ،‬تنظیم ضربان قلب‪ ،‬کاهش فش��ار خون‪ ،‬کاهش‬ ‫اثرات التهابی‪ ،‬کاهش‌دهنده‌ی چربی خون‪ ،‬ضد ویروس‪ ،‬جلوگیری‬ ‫از افزایش قند خون‪ ،‬اس��تحکام دندان‪ ،‬جلوگیری از بوی بد دهان‪،‬‬ ‫بهبود س��وخت و ساز بدن‪ ،‬رفع خواب‌آلودگی‪ ،‬تقویت نیروی فکر‪،‬‬

‫چند نکته‬ ‫‪ 1‬هرگز چای را در حالت داغ و س��وزان مصرف نکنید‪ ،‬زیرا تانن‬‫چ��ای در حرارت باال اثر بدی روی مخ��اط‪ ،‬از جمله مخاط مری‬ ‫می‌گذارد‪ .‬هم‌چنین از خوردن چای س��رد اجتناب کنید‪ ،‬زیرا هضم‬ ‫را مختل می‌کند‪.‬‬ ‫‪ 2‬بعد از خوردن گوشت‪ ،‬از نوشیدن چای پرهیز کنید‪ ،‬زیرا چای‬‫باعث سخت شدن آن در معده شده و ایجاد یبوست می‌کند‪.‬‬ ‫‪ 3‬از نوش��یدن چای‪ ،‬یک س��اعت قب��ل و بعد از خ��وردن دارو‬‫(شیمیایی یا گیاهی) خودداری کنید‪.‬‬ ‫‪ 4‬کودکان زیر دو سال نباید چای بنوشند‪.‬‬‫‪ 5‬از خوردن چای مانده‪ ،‬چای بسیار غلیظ و هم‌چنین از نوشیدن‬‫چای‪ ،‬پیش از صرف صبحانه خودداری کنید‪.‬‬ ‫‪ 6‬از نگه‌داری چای در اماکن مرطوب پرهیز کنید‪.‬‬‫‪ 7‬خ��وردن زیاد چای باعث ایجاد بیماری‌ها و عوارض بس��یاری‬‫می‌شود‪.‬‬ ‫‪ 8‬ب��رای دم کردن چای س��بز‪ ،‬نباید از آب‌جوش اس��تفاده کرد‪.‬‬‫ژاپنی‌ها‪ ،‬چای سبز مرغوب را با آبی که درجه‌ی حرارت آن بین ‪50‬‬ ‫تا ‪ 70‬درجه سانتی‌گراد باشد به‌مدت سه دقیقه دم می‌کنند‪ .‬در چین‬ ‫نیز آب را ‪ 70‬تا ‪ 80‬درجه گرم می‌کنند و حدود پنج دقیقه چای سبز‬ ‫را داخل آن دم می‌کنند‪.‬‬ ‫‪ 9‬قوری حاوی چای س��بز را روی حرارت مس��تقیم یا حتا غیر‬‫مستقیم کتری (مشابه روش دم کردن چای سیاه در ایران) نگذارید‪.‬‬ ‫‪ 10‬بعضی افراد س��ودجو با خشک کردن و مالش دوباره‌ی چای‬‫مصرف ش��ده‪ ،‬آن را ب��ار دیگر به خریداران ارای��ه می‌کنند‪ .‬برای‬ ‫تشخیص این تقلب‪ ،‬مقداری از چای خشک را در یک ظرف آب‬ ‫سرد بریزید و اگر مشاهده کردید که فورن رنگی از چای به‌صورت‬ ‫رشته‌ای خارج شد‪ ،‬مشخص می‌شود که آن چای‪ ،‬رنگ شد‌ه است‪.‬‬ ‫‪ 11‬کمی ولخرجی کرده و س��عی کنید چای مرغوب خریداری‬‫کنید‪ ،‬زیرا چای ارزان‪ ،‬با کیفیت بس��یار پایین تولید ش��ده و رنگ‬ ‫و عط��ر مطبوعی ن��دارد‪ .‬نوش��یدن یک فنجان چ��ای مرغوب‪،‬‬ ‫خوش‌آیندتر و مطبوع‌تر از نوشیدن ده فنجان چای نامرغوب است‬ ‫که فقط عادت نوشیدن را ارضا کند‪.‬‬

‫‪79‬‬


‫درزمینمسـابقه‬ ‫نهال نوریان‬ ‫«بوکوفس��کی را وقتی کش��ف کردم که یک‌دست ‌ه از شعرهایش‪،‬‬ ‫جمع‌آوری‌ش��ده از اینترنت را به جنوب بردم‪ ،‬به بوشهر‪ ،‬جایی که‬ ‫ی شعرهای‬ ‫حدود یک سال پیش نشستم و برای اولین‌بار در زندگ ‌‬ ‫بوکوفس��کی را ترجمه کردم‪ .‬نه به امید چاپ یا هر چیزی دیگر‪،‬‬ ‫فقط دوست داشتم این ش��عرها را ترجمه کنم‪ .‬حدود دو هفته در‬ ‫هوای دم‌کرده‌ی جنوب و در فضای سربازی مشغول بودم‪ ،‬بیش‌تر‬ ‫عصرها ش��روع می‌کردم و تا آخرهای ش��ب دفتر جلویم باز بود و‬ ‫تند تند می‌نوش��تم‪ .‬این اولین‌بار از چهار باری بود که ش��عرهای‬ ‫بوکوفسکی را به‌صورت پراکنده در طول این سال کار کردم‪».‬‬ ‫آن‌چه از نظر گذش��ت‪ ،‬گوشه‌ای از مقدمه‌ی مترجم کتاب «ناخدا‬ ‫ب��رای ناهار بیرون رفته و ملوان‌ها کش��تی را در اختیار گرفته‌اند»‬ ‫نوش��ته‌ی «چارلز بوکوفسکی» است که در زمستان ‪ 1388‬توسط‬ ‫انتشارات گردون منشتر شده‌است‪.‬‬ ‫«مصطف��ا رضیئی» مترجم جوان و پرکاری‌س��ت که مقدمه‌های‬ ‫جذابی برای کتاب‌هایش می‌نویس��د‪ ،‬آن‌طور که ش��رح او بر آغاز‬ ‫ماجرا تا همین‌جا که کتاب در دسترس خواننده است‪ ،‬خود حکایتی‬ ‫است که از زبان او شنیدنی‌تر می‌نماید‪.‬‬ ‫ترجمه‌ی نامه‌های بوکوفسکی‪ ،‬با عنوان بلندباالی خود‪ ،‬نخستین‬ ‫کتاب از مجموعه‌ی کتاب‌های اینترنتی گردون است که در ‪188‬‬

‫‪80‬‬

‫صفحه‪ ،‬دربرگیرن��ده‌ی عکس‌هایی از بوکوفس��کی‪ ،‬به‌اضافه‌ی‬ ‫یادداشت مترجم‪ ،‬ش��ناخت‌نامه‌ی چارلز بوکوفسکی‪ ،‬نوشتاری با‬ ‫عنوان درباره‌ی ریاضیات عش��ق و راه‪ ،‬هم‌چنین متن اصلی کتاب‬ ‫با عن��وان «ناخدا برای ناهار بیرون رفته و ملوان‌ها کش��تی را در‬ ‫اختیار گرفته‌اند» که مجموعه‌ی نامه‌های او با محوریت مشاهده‌ی‬ ‫نویس��نده از مسابقه‌های اسب‌دوانی اس��ت و در واقع سطح رویی‬ ‫روایت را تش��کیل می‌دهد و همین‌طور در پایان با کتاب‌شناس��ی‬ ‫مبس��وط فارس��ی و انگلیس��ی‪ ،‬نمونه‌ای اس��تاندارد از یک کتاب‬ ‫الکترونیکی است که امید می‌رود کتاب‌های سایبری دیگر هم با‬ ‫همین کیفیت در اختیار خوانندگان فارسی‌زبان قرار گیرند‪.‬‬ ‫به‌تر اس��ت در پی باال رفتن اس��تانداردهای نسخه‌های سایبری‬ ‫و ورود اف��راد حرف��ه‌ای و دارای تخصص‌ه��ای الزم به حوزه‌ی‬ ‫نش��ر دیجیتال‪ ،‬به‌دنبال راهکار بگردیم چراکه تاکنون چیزی جز‬ ‫نسخه‌های تکه‌پاره‌ش��ده‌ای از آثار بزرگان را در اختیار نداشته‌ایم‪،‬‬ ‫همان‌طور که اگر مترجم کتاب حاضر هم راضی به نشر این کتاب‬ ‫در دس��ت‌گاه رسمی می‌شد و اگر از سد سانسور هم می‌گذشت و‬ ‫در نهایت این کتاب هم به ش��کل متعارف خود به‌دست مخاطب‬ ‫می‌رسید‪ ،‬دیگر چیزی از ادبیات بوکوفسکی باقی نمی‌ماند‪.‬‬ ‫بوکوفس��کی پر‌کار‪ ،‬نویس��نده‌ی زیرزمینی و ملک‌الشعرای‬ ‫چارلز‬ ‫ِ‬ ‫ی‬ ‫قشر فرودست آمریکا‪ ،‬در شعر و نثر خود‪ ،‬محیط فاسد شهرنشین ‌‬

‫جامعه‌ی طبقه‌‌ی پایین آمریکا را به‌نمایش می‌گذاشت‪ .‬او به‌عنوان‬ ‫قهرمانی آیینی‪ ،‬به تجربه‌های شخصی‪ ،‬احساس و خیال‌پردازی در‬ ‫کارهایش تکیه می‌کرد و اغلب زبانی صریح و تصویرهایی خشن و‬ ‫جسمانی را به‌کار می‌برد‪.‬‬ ‫نخستین دفتر شعر بوکوفسکی‪« ،‬گل‌ها‪ ،‬مشت‌ها و شیون دام‌ها»‬ ‫کلیتی از ادامه‌ی راه او را نش��ان می‌دهد‪ .‬در واقع بوکوفس��کی در‬ ‫این دفتر‪ ،‬فش��رده‌ای از آن‌چه را پیش چش��م گذاشته‌است که در‬ ‫آینده در کتاب‌ها و نوشته‌های بعدی گسترش خواهد داد‪ .‬نکته‌ی‬ ‫مه ‌م و مش��ترک در کارهای او‪ ،‬حس ب��ودن در دنیایی متروک و‬ ‫رهاشده‌اس��ت که هم‌راه ب��ا حس ویرانی به ش��عرهای آزاد او راه‬ ‫پی��دا می‌کند و در پوچی‌های زندگی مخصوصن در رابطه با مرگ‬ ‫پراکنده می‌شود‪ .‬به عقیده‌ی «توماس آن ادواردز»‪ ،‬بوکوفسکی در‬ ‫برابر ادعاهایی که ما در مورد موجودی واال ارایه می‌دهیم‪ ،‬به‌طور‬ ‫تحقیرآمیزی در مورد بی‌فرهنگی می‌نویسد‪ .‬بوکوفسکی نژاد بشر‬ ‫را در خباثت و تقلب و اصالح یک موقعیت عالی می‌بیند و کسانی‬ ‫را که در فکر نویسنده‌شدن هستند‪ ،‬فرا می‌خواند تا بروند در جایی‬ ‫قرار گیرند‪ ،‬که فریب حقه‌‌های ضعیف و کثیف بازی بقیه را نخورند‪.‬‬ ‫«خیلی زیاد سیگار می‌کش��م‪ ،‬خیلی زیاد می‌نوشم‪ ،‬اما نمی‌توانم‬ ‫خیلی زیاد بنویس��م‪ ،‬همین‌ط��وری پیش م��ی‌رود و من بیش‌تر‬ ‫می‌خواهم و می‌آید و با ماهلر قاطی می‌ش��ود‪ .‬بعضی‌وقت‌ها باید‬ ‫جلوی خودم را بگیرم‪ .‬می‌گویم‪ ،‬یک لحظه صبر کن‪ ،‬برو بخواب‬ ‫ی��ا به ‪ 9‬ت��ا گربه‌ات نگاه کن و روی کاناپه کنار زنت بنش��ین‪ .‬تو‬ ‫یا س��ر مسابقه‌ای یا س��ر مکین‌تاش‪ .‬و بعد متوقف می‌شوم‪ ،‬روی‬ ‫ترمز فشار می‌دهم‪ ،‬کار کوفتی را پارک می‌کنم‪ .‬بعضی آدم‌ها برایم‬ ‫نوش��ته‌اند که کارهایم به آن‌ها کمک کرده تا به زندگی‌شان ادامه‬ ‫بدهند‪ .‬به خود من هم همین کمک را کرده‌است‪ .‬نوشتن‪ ،‬اسب‌ها‬ ‫و ‪ 9‬تا گربه‌ام‪».‬‬


‫انواع آزادی از دیدگاه طالبوف‬ ‫پیمان عابدی‬ ‫در دوران س��لطنت پنج��اه س��اله‌ی ناصرالدی��ن ش��اه در محیط‬ ‫استبدادزده‌ی ایران‪ ،‬زمینه‌ای برای بحث و انتقاد و اعالم نظریات‬ ‫روشن‌فکران و آزادی‌خواهان فراهم نبود‪ ،‬به همین دلیل‪ ،‬ایرانیان‬ ‫روش��ن‌فکر و اصالح‌طلب در خارج از کشور به نشر افکار و عقاید‬ ‫جدید سیاسی و اجتماعی اقدام کردند‪ .‬چند روزنامه‌ای که در مصر و‬ ‫عثمانی و هندوستان منتشر می‌شد‪ ،‬نویسندگان آن هدف و آرمانی‬ ‫جز بیداری مردم و آش��نا کردن آن‌ها به حدود و حقوق سیاس��ی‬ ‫و اجتماعی خود نداش��تند‪ .‬از جمله کس��انی که در خارج از کشور‬ ‫در راه بی��داری جامع��ه‌ی ایرانی و رهایی مردم از ظلم و اس��تبداد‬ ‫می‌کوشید‪« ،‬عبدالرحیم طالبوف» بود‪ .‬وی در سال ‪ 1250‬هجری‬ ‫قمری در تبریز به دنیا آمد‪ ،‬در نوجوانی برای کسب و کار به تفلیس‬ ‫رفت و به کمک دوس��تان‪ ،‬کم‌کم ثروتی اندوخت و پس از مدتی‬ ‫ب��ه مقاطعه‌کاری پرداخت‪ .‬او ضمن فعالیت‌ه��ای اقتصادی‪ ،‬زبان‬ ‫روس��ی را یاد گرفت و در راه باال بردن س��طح اطالعات سیاسی‬ ‫و اجتماعی خود تالش کرد‪ .‬در اواسط حکومت مظفرالدین‌شاه که‬ ‫آزادی‌خواهان ایران برای تحصیل آزادی و مش��روطیت به مبارزه‬ ‫پرداختند‪ ،‬طالبوف از راه قلم به آنان یاری رس��اند‪ .‬مردم آذربایجان‬ ‫به پاس خدمات ارزنده‌ی او‪ ،‬در دوره اول مجلس مش��روطه وی را‬ ‫به نمایندگی برگزیدند ول��ی او از رفتن به مجلس خودداری کرد‪.‬‬ ‫به عقیده‌ی «مستشارالدوله» و «تقی‌زاده» علت نیامدن او‪ ،‬ضعف‬ ‫پیری و ناتوانی و تاری چشم بود؛ اما عده‌ای هم بر این نظرند که‬ ‫چ��ون روحانیان آن روزگار طالبوف را تکفیر کرده بودند و خواندن‬ ‫کتاب «مسالک المحس��نین» او از طرف «شیخ فضل‌اله نوری»‬ ‫تحریم شده بود‪ ،‬برای احتراز از پیش‌آمدهای ناگوار به تهران نیامد‪.‬‬ ‫طالبوف م��ردی انسان‌دوس��ت‪ ،‬ترقی‌خواه و وطن‌پرس��ت بود و‬ ‫می‌گفت‪« :‬اول جهان را دوس��ت دارم‪ ،‬سپس ایران را و پس از آن‬ ‫خاک پاک تبریز را» وی نه تن‌ها با افکار و اندیش��ه‌های سیاسی‬ ‫مردانی چون «روسو»‪« ،‬ولتر» و «مونتسکیو» آشنایی داشت بلکه‬ ‫با علوم جدید مانند فیزیک نیز کم و بیش مانوس بود‪.‬‬ ‫طالبوف قدرت حکومت را ناشی از ملت می‌دانست و در آثار خود‬ ‫از آزادی‪ ،‬برابری و حقوق اکثریت سخن می‌گوید‪ .‬به نظر او مردم‬ ‫باید از پنج نوع آزادی برخوردار باشند‪ :‬اول‪ :‬آزادی فردی‪ ،‬یعنی هر‬ ‫انس��انی حق دارد هرچه می‌خواهد بکند‪ ،‬بدون آن‌که حق دیگران‬ ‫را پایمال کند‪.‬‬ ‫دوم‪ :‬آزادی عقاید‪ ،‬یعنی هرکس آزاد اس��ت هرگونه عقیده‌ای که‬ ‫مایل اس��ت داشته باشد و هیچ مقامی نمی‌تواند فردی را به خاطر‬ ‫عقیده‌ای که دارد مورد س��رزنش و مجازات قرار دهد‪ .‬حق داشتن‬ ‫عقیده‌ی شخصی مساوی است با حق فرد نسبت به پول خودش‪،‬‬ ‫اما به هیچ‌کس نباید اجازه داد که در عقاید مردم فساد پدید آورد‪.‬‬ ‫سوم‪ :‬آزادی گفتار‪ ،‬یعنی هرکس آزاد است که بنویسد و سخن‌رانی‬ ‫کند ولی کسی که ایجاد اختالل کند و سخنان موهن و افتراآمیز بر‬ ‫زبان راند‪ ،‬پس از رسیدگی کامل کیفر می‌بیند‪.‬‬ ‫چه��ارم‪ :‬آزادی مطبوعات‪ ،‬طالبوف چنان‌که اش��اره ش��د از آزادی‬ ‫مطبوعات و روزنامه‌ها حمایت می‌کرد و می‌گفت نباید کسی را از‬ ‫این کار که به بیداری و هوش��یاری مردم کمک می‌کند بازداشت‪،‬‬

‫مگر آن‌که مطالب آن افتراآمیز و گم‌راه‌کننده باشد‪.‬‬ ‫پنج��م‪ :‬آزادی اجتماعات‪ ،‬یعنی پیروان عقای��د و ایدیولوژی‌های‬ ‫مختلف می‌توانند در مجامع و اجتماع��ات گوناگون‪ ،‬اصول افکار‬ ‫و عقاید خود را مطرح کنند‪ ،‬کارهای دولت را مورد مطالعه و انتقاد‬ ‫قرار دهند و ب��ا ‌آن‌ها موافقت یا مخالفت کنند‪ .‬نظریات اصالحی‬ ‫خود را در اختیار دول��ت قرار دهند‪ .‬طالبوف در آثار خویش‪ ،‬ایمان‬ ‫و اعتقاد راس��خ خود را ب��ه اراده‌ی اکثریت و حاکمیت مردم بارها‬ ‫اعالم می‌کند‪.‬‬ ‫تالیف��ات طالبوف که اغلب آن‌ها با کاغ��ذ خوب و خط زیبا در‬ ‫اس��تانبول و مصر و قفقاز چاپ ش��ده و در زمان خود ش��هرت‬ ‫به‌س��زایی یافتند از این قرار اس��ت‪« 1- :‬س��فینه‌ی طالبی» یا‬ ‫«کتاب احمد»‪ ،‬که درواقع گفت‌گوی پدری اس��ت با فرزندش‬ ‫در موضوع‌ه��ای مختلف علمی که به زبان س��اده و قابل فهم‬ ‫کودکان نوشته شده و مولف‪ ،‬که خود شیفته‌ی دانش و فرهنگ‬ ‫اروپایی بوده‪ ،‬علوم و اکتش��افات و اختراعات گوناگونی را که از‬ ‫روی کتاب‌های روسی در دس��ترس داشته در این کتاب شرح‬ ‫داده اس��ت‪« 2- .‬مسالک المحس��نین»‪ ،‬که سفرنامه‌ای خیالی‬

‫اس��ت و سرگذشت گروه مسافرین جوان در منازل و عرض‌راه‪،‬‬ ‫با قلمی بس��یار زنده و جالب بیان شده و صفات و اخالق اقشار‬ ‫مختل��ف مردم با نهایت دقت ترس��یم ش��ده اس��ت و خواننده‬ ‫پابه‌پای قهرمانان داس��تان به دنبال قضایا می‌رود‪« 3- .‬مسائل‬ ‫الحیات»‪ ،‬که در این کتاب بحث مفصلی از فلس��فه مشروطیت‬ ‫آمده و سپس رش��ته‌ی کالم به حقوق اساسی و قانون کشیده‬ ‫ش��ده اس��ت‪« 4- .‬پندنامه‌ی مارکوس قیصر روم» که ترجمه‌ی‬ ‫فارس��ی آن در چاپ‌خانه‌ی اختر اس��تانبول چاپ ش��ده است‪5- .‬‬ ‫«رساله‌ی فیزیک»‪« 6- ،‬نخبه‌ی سپهری» که خالصه‌ای است از‬ ‫«ناسخ التواریخ» در احوال پیامبر اسالم(ص)‪« 7- ،‬رساله‌ی هیئت‬ ‫جدیده» که ترجمه‌ی است از اثر معروف «فالماریون» دانش‌مند‬ ‫فرانسوی‪« 8- ،‬ایضاحات در خصوص آزادی»‪ ،‬که به دستور «مجد‬ ‫االس�لام» مدیر روزنامه‌ی «وطن» در تهران چاپ شده است‪ .‬در‬ ‫این کتاب از معنی آزادی‪ ،‬مجلس شورای ملی و فواید آن و تکلیف‬ ‫وکالی ملت و قوانین آتیه‌ی ایران و مالیات و قانون اساسی بحث‬ ‫شده است‪« 9- .‬سیاست طالبی»‪ ،‬که آخرین کتابی است از طالبوف‬ ‫که پس از مرگش به چاپ رسیده است‪.‬‬

‫‪81‬‬


‫در گفت‌و‌گو با مجتبی واحدی مشاور مهدی کروبی‬

‫ابزاردینموردسواستفادهحاکمیت‬ ‫اردوان روزبه‬ ‫سکوالریس��م و لیبرالیسم و یا تعبیرهایی نزدیک به این باورها این‬ ‫روزها یکی از تشویش‌هایی است که به نظر می‌رسد جامعه ایرانی‬ ‫را نگران می‌کند‪ .‬ش��اید الزم باش��د در این مورد صحبت کنیم که‬ ‫بدبینی که نس��بت به سکوالریسم وجود دارد ریشه در کجا دارد‪ .‬به‬ ‫نقل از مجتبی واحدی روزنامه‌نگار و مش��اور مهدی کروبی روحانی‬ ‫معترض به انتخابات ایران که اینک در حصر به سر می‌برد‪ ،‬حاکمیت‬ ‫در ایران به دنبال دامن زدن به این نگرانی است که در صورتی که‬ ‫آنان بروند یک استبداد ضد دینی خواهد آمد لذا مردم به بودن آن‌ها‬ ‫رضایت بدهند‪.‬‬ ‫این شاید همیش��ه بخش��ی از همان نگرانی بوده که به خصوص‬ ‫قش��ر‌های مذهبی و البت��ه غیر طرف‌دار حاکمی��ت را نگران کرده‬ ‫اس��ت که در صورت تغییر این حکومت به یک حاکمیت غیر‌دینی‬ ‫و سکوالر هر دین‌داری مورد تهاجم قرار خواهد گرفت‪.‬‬ ‫موضوع جریان‌های فکری آزاد و نیاز‌های اجتماعی به موضوع‌های‬ ‫بنیادینی نظیر آزادی در دین‪ ،‬پوش��ش‪ ،‬شرایط اجتماعی و انتخاب‬ ‫امروز یکی از دغدغه‌های جامعه ایرانی است‪ .‬آن‌چه در ادامه می‌آید‬ ‫تو‌گویی اس��ت با مجتبی واحدی مشاور روحانی د‌ر بند مهدی‬ ‫گف ‌‬ ‫کروبی‪ .‬در طرح همین موضوع‌ها‪ ،‬پرسش اول این است‪« :‬آیا جامعه‬ ‫ایرانی با جریان‌های سکوالریزم و دموکراسی ارتباطی بنیادین یافته‬ ‫تو‌شنود در حاشیه س��ومین همایش اتحاد برای‬ ‫اس��ت؟» این گف ‌‬ ‫س��کوالر دموکراس��ی در ایران که در ‪ ۲۹‬ژوئن تا ‪ ۱‬ژوییه در شهر‬ ‫داالس بود‪ ،‬انجام شد‪.‬‬ ‫این گفت‌وگو در پی آمده‪:‬‬ ‫باید بین مفهوم سکوالریسم و درکی که جامعه از لزوم جدایی دین از‬ ‫حکومت دارد تفکیک قایل شویم‪ .‬با توجه به این‌که حکومت تالش‬ ‫کرده سکوالریسم را ضدیت با دین و حتا با خدا معرفی کند‪ ،‬شاید‬ ‫وقتی از خیلی از مردم بپرسیم سکوالریسم یعنی چه؟ وحشت کرده‪،‬‬ ‫مخالف باشند و یا اعالم بی‌تفاوتی کنند‪.‬‬ ‫ب��ه نظر م��ن در داخل ضمیر اکثری��ت مردم ایران ب��ه این نتیجه‬ ‫رس��یده‌اند چون دیده‌اند این ابزاری است در داخل حکومت‪ .‬به این‬ ‫معنا که از تقدس��ی که مردم برای دین قایلند سواس��تفاده کرده تا‬ ‫اهداف جنایت‌ها‪ ،‬کژی‌ها و بدرفتاری‌های حکومت را توجیه کنند‪ .‬به‬ ‫همین جهت انزجار درونی از این تلفیق وجود دارد‪ ،‬حتا کس��انی که‬ ‫معنا سکوالریسم را ندانند‪.‬‬ ‫نمی‌گویم همه مردم ایران‪ ،‬چرا که خیلی‌ها معتقدند باید حتا بیش‌تر‬ ‫از این دخالت شود‪ .‬به عنوان مثال آقای صدیقی امام جمعه تهران‬ ‫می‌گف��ت‪« :‬ما اعتقاد داریم ولی‌فقیه حق دارد زن رییس جمهوری‬ ‫را در خان��ه‌اش ب��دون اجازه خودش طالق ده��د‪ ».‬نمی‌دانم آقای‬ ‫احمدی‌ن��ژاد خود گفته بود این توصیه را کنند یا بر اس��اس توصیه‬ ‫آقای صدیقی بود‪ .‬به هر حال می‌خواهم بگویم حتا دیدگاه افراطی‬ ‫در آن طرف هم وجود دارد که دخالت باید بیش‌تر هم شود‪.‬‬ ‫به اعتقاد من اکثریت افزاینده‌ی از جامعه ایران به دنبال این هستند‬ ‫که جدایی انجام شود‪.‬‬ ‫س�والی دارم‪ ،‬حکومتی‌هایی که می‌گوین�د دین باید با‬ ‫حکومت تلفیق شود‌‪ ،‬منظورشان کدام دین است؟ مگر‬

‫‪82‬‬

‫ی�ک قرائت از دین ام�روز در ایران وج�ود دارد؟ امروز‬ ‫ده‌ها تفس�یر از دین رحمانی و خشن وجود دارد‪ .‬داخل‬ ‫همی�ن حکومت‪ ،‬عدالتی ک�ه احمدی‌نژاد ب�ه دنبال آن‬ ‫است و باید با حکومت تلفیق شود یا عدالت خامنه‌ای؟‬ ‫رفسنجانی یا عدالت ناطق نوری؟ عدالت مصباح یزدی‬ ‫یا عدالت دستغیب شیرازی؟‬ ‫تجربه نشان داه تلفیق دین با سیاست هم خیانت به کشور است‬ ‫و هم به دین‪ .‬دوم این‌که مش��خص نیس��ت کدام قرائت از دین‬ ‫قرار اس��ت با سیاست تلفیق ش��ود؟ این اول بالتکلیفی مردم و‬ ‫حکومت است‪.‬‬

‫مشکل اصلی این است که نمی‌دانیم‬ ‫رژیم چیست‪ .‬اگر رژیم این است‬ ‫که یک نفر فقط حق دارد همه چیز‬ ‫بگوید و همه موظفند حرف او را‬ ‫گوش کنند و به تعبیرهای آقایان‬ ‫کسی حق ندارد مبانی تصمیم‬ ‫ایشان را سوال کند و با وجود‬ ‫ادعاهای گزاف و تاسف‌انگیزی که‬ ‫می‌گویند ایشان از آسمان الهام‬ ‫می‌گیرد‪ ،‬بدون تعارف این رژیم‬ ‫باید سرنگون شود‬ ‫ف�رض می‌کنیم حکوم�ت از فرآیندی به�ره می‌برد‪ .‬از‬ ‫طرف�ی هم گروهی در خارج از کش�ور ب�رای ارتباط با‬ ‫داخل در تالشند‪ .‬آیا شما فکر می‌کنید این ارتباط برقرار‬ ‫می‌شود؟ باور مردم در داخل ایران این است که گروهی‬ ‫در خارج دس�تی بر آتش دارند‪ .‬آیا به نظر شما اگر این‬ ‫ارتباط برقرار شود موثر خواهد بود؟‬

‫من اعتقاد دارم ارتباط برقرار شد و به دلیل بسته بودن فضا در داخل‬ ‫کش��ور‪ ،‬نقش کسانی که در خارج هس��تند و بعضی‌ها می‌گویند از‬ ‫دور دس��تی در آتش دارند‪ ،‬جدی‌تر شده و من یقین دارم بسیاری از‬ ‫ایرانی‌ها این دست دور بر آتش را غنیمت می‌شمرند چون در داخل‬ ‫امکان آگاهی‌رسانی و خبر‌رسانی وجود ندارد‪.‬‬ ‫ممکن است در خارج یک نفر برای تظاهرات دعوت کند و نفری در‬ ‫داخل بگوید این‌ها نفس‌شان از جای گرم در می‌آید‪ .‬این بحث‌های‬ ‫تئوریک و آگاهی‌رسانی برای کسی هزینه‌ای ندارد و حتا کسانی که‬ ‫در داخل نسبت به خارج بد‌بین هستند‪ ،‬به این مقوله (سکوالریسم)‬ ‫جور دیگری نگاه می‌کنند‪.‬‬ ‫یکی از وظایف کسانی که بیش‌تر مدعی و جلوبرنده موضوع هستند‪،‬‬ ‫این است که بوق تبلیغاتی نظام را خنثا کرده و تعریفات غلطی که‬ ‫از سکوالریس��م و جدایی نهاد دی��ن و حکومت می‌دهد را تفکیک‬ ‫کنن��د‪ .‬حکومت‪ ،‬تبلیغاتی می‌کند مبنی ب��ر این‌که‪« :‬ایهالناس من‬ ‫بدم اما اگر این اس��تبداد دینی برود یک اس��تبداد ضد دینی می‌آید‬ ‫که هر‌کس بخواهد کوچک‌ترین ش��عائر مذهبی را رعایت کند او را‬ ‫سرکوب میکنند‪ »،‬که در این مورد هم باید کار شود‪ .‬بسیاری از افراد‬ ‫این‌جا نماز می‌خوانند و اعتقادات مذهبی دارند‪ ،‬این‌که کسی می‌گوید‬ ‫سکوالریسم به این معنی نیست که با دین ضدیت دارد‪.‬‬ ‫م��ا با این موضوع مخالف��ت داریم که وقتی نهاد دین و حکومت با‬ ‫هم تلفیق شود‌‪ ،‬سواستفاده حکومت از دین اجتناب‌ناپذیر است‪ .‬یک‬ ‫عنوان که برای بسیاری از مردم مقدس است در اختیار حکومت قرار‬ ‫بگیرد و در واقع مسایل غیر قابل اندازه‌گیری آسمانی در اختیار یک‬ ‫حکومت زمینی قرار بگیرد و از آن سواستفاده کند‪.‬‬ ‫یکی از وظایف همایش‌هایی که برگزار می‌ش��ود آگاهی‌رسانی در‬ ‫مورد مقوله سکوالریسم و مفهوم جدایی نهاد دین از حکومت است‪.‬‬ ‫حتا در بین مخالفان این تشنگی وجود دارد که بیش‌تر در این مورد‬ ‫بشنوند‪.‬‬

‫با توجه به این‌که سه سال از بحران شروع اعتراض‌ها‬ ‫می‌گذرد‪ ،‬بس�یاری معتقدند م�ردم در ایران دل‌س�رد‬ ‫شدند یا آمادگی تغییر و تحول را ندارند‪ .‬برداشت شما‬ ‫از شرایط موجود در ایران چیست؟‬ ‫من بین ناامیدی و س��کوت الزامی تفاوت قایل می‌شوم‪ .‬اگر مردم‬ ‫نا‌امید بودند و جنبش را رها کرده بودند حکومت با استیصال برخورد‬ ‫نمی‌کرد که هر کس کوچک‌ترین صدایی دارد را خفه کنند و مجبور‬ ‫نمی‌شد دروغ بگوید و می‌گذاشت حرف‌های ما به گوش مردم برسد‪.‬‬ ‫اما قبول دارم سرکوب شدید و در کنار آن بالتکلیفی خود اپوزیسیون‬ ‫وجود دارد‪.‬‬ ‫بارها سوال شده چرا در سوریه‪ ،‬تونس‪ ،‬مصر وضعیت به نحوه دیگری‬ ‫پیش می‌رود اما در ایران این‌طور نیست‪ .‬به نظر من هنوز در سوریه‬ ‫اکثر مخالفان می‌گویند بش��ار اسد باید برود‪ .‬اما ما در اپوزیسیون نه‬ ‫تنها اجماع نداریم بلکه دعوا داریم‪ .‬یک عده می‌گویند آقای خامنه‌ای‬ ‫باید باشد و اختیاراتش محدود شود‪ ،‬عده‌ای می‌گویند قانون اساسی‬ ‫خوب است اما به انحراف رفته‪ ،‬عده‌ای دیگر هم مانند من می‌گویند‬ ‫عامل انحراف همین قانون اساسی است‪.‬‬ ‫اگر نقشه راه درس��تی برای ادامه جنبش تهیه شود‪ ،‬مردم ایران‬


‫کم‌تر از مردم س��وریه و دیگر کشورها نخواهند بود‪ ،‬اگرچه این‬ ‫سرکوب‌ها بی‌اثر نبوده است‪.‬‬ ‫ما رهبرانی را به صورت نمادین مثل آقایان موس�وی و‬ ‫کروبی در جنبش س�بز داریم‪ .‬آیا عدم کامیابی را شما‬ ‫مس�تقیمن در جریان جنبش س�بز می‌بینید یا جریان‬ ‫هم‌اندیشیاپوزیسیون؟‬ ‫هر دو اس��ت‪ .‬در درون جنبش سبز باید آسیب‌شناسی انجام شود و‬ ‫ن است که گروهی تالش کردند‬ ‫اشکال اول در درون این جنبش ای ‌‬ ‫جنبش سبز را معادل اصالحات به همان مفهومی که وجود داشت‬ ‫بگیرند و اشکال دوم این است که به اعتقاد من جنبش سبز بسیار‬ ‫فراگیر‌تر از آن اس��ت که عده‌ی خاصی خ��ود را متولی آن بدانند و‬ ‫شورایی درست شود‪ ،‬ضمن این‌که به دوستان احترام می‌گذارم‪ ،‬اما‬ ‫باید قبول کنیم جنبش اعتراضی مردم ایران بسیار فراگیرتر از جنبش‬ ‫س��بز اس��ت و محدود کردن به جنبش س��بز از اول کار غلطی بود‬ ‫ثانین جنبش سبز بسیار فراگیر‌تر از گروه‌هایی است که امروز خود را‬ ‫مدعی آن می‌دانند و تابلوی بیرونی جنبش هستند‪ .‬اگر این موضوع‬ ‫را روشن کنیم بخشی از مشکل حل می‌شود‪.‬‬ ‫وقتی جنبش س��بز را به افراد خاصی مح��دود کردی و اصلی‌ترین‬ ‫چهره‌ها هم در زندان بودند‪ ،‬باقی هم افرادی بودند که نه تنها جلوتر‬ ‫بلکه نتوانس��تند هم‌راه مردم روند‪ ،‬طبیعتن رکودی (در این شرایط)‬ ‫ایجاد می‌شود‪ .‬اگر این رکود وجود دارد بخشی به خاطر سرکوب‌ها‬ ‫و بخشی به خاطر سردرگمی بین افراد پرتریبون‌تر جنبش است‪.‬‬ ‫من اعتقاد دارم مبنای یک‌س��ری از اشکاالت قانون اساسی است و‬ ‫مهم‌ترین طرف‌دار ایده اجرای قانون اساس��ی آقای خامنه‌ای است‪.‬‬ ‫اختیاراتی که از قانون اساسی برای رهبر در می‌آید ده‌ها برابر بیش‌تر‬ ‫از امتیازات فرضی است که ما برای آزادی ایران می‌خواهیم از آن در‬ ‫بیاوریم‪ .‬اگر فضایی ایجاد شود تا نه من که می‌گویم قانون اساسی‬ ‫منشا بسیاری از اشکاالت هست هو شوم و نه کسانی که می‌گویند‬ ‫قانون اساسی خوب است‪ ،‬جلو خواهیم رفت‪.‬‬ ‫به عنوان روزنامه‌نگار ش�ما معتقد به تغییر حاکمیت در‬ ‫ایران هستید یا به نظر شما می‌شوند در ایران این رژیم‬ ‫را بهبود بخشید؟‬ ‫مشکل اصلی این اس��ت که نمی‌دانیم رژیم چیست‪ .‬اگر رژیم این‬ ‫اس��ت که یک نفر فقط حق دارد هم��ه چیز بگوید و همه موظفند‬ ‫حرف او را گوش کنند و به تعبیرهای آقایان کسی حق ندارد مبانی‬ ‫تصمیم ایشان را سوال کند و با وجود ادعاهای گزاف و تاسف‌انگیزی‬ ‫که می‌گویند ایشان از آسمان الهام می‌گیرد‪ ،‬بدون تعارف این رژیم‬ ‫باید سرنگون شود‪ .‬اما اگر فرض بر این است که نظام حکومتی که‬ ‫به اعتقاد من با رای مردم باال آمده‪ ،‬وجود دارد‪ ،‬مبنای آن حرف آقای‬ ‫خمین��ی بوده که «پدران ما چه حقی داش��تند برای ما نظام تعیین‬ ‫کنند»‪ ،‬آن حق هنوز هست‪ .‬این حکومت اگر اعتقاد دارد که درصد‬ ‫باالیی از مردم به آن پای‌بند هس��تند‪ ،‬باید رفراندومی برای کسب‬ ‫نظر مردم در مورد نظام حکومتی انجام شود‪ .‬من معتقدم هم خارج‬ ‫(منظورم کش��ورهای خارج است) و هم داخل کشور در مورد میزان‬ ‫مشروعیت نظام ابهام دارند‪ .‬به نظر من حتا در داخل خود حکومت‬ ‫هم این ابهام وجود دارد‪ .‬بعضی از افراد س��عی می‌کنند خود را سوا‬ ‫کرده و خیلی خودشان را به دولت و رهبری نزدیک نشان ندهند‪.‬‬ ‫آیا فکر می‌کنید این فرآیند دور است یا نزدیک؟‬ ‫من این فرآیند را بسیار نزدیک می‌بینم‪.‬‬

‫صنیعالملکوروزنامهدولتعلیهایران‬ ‫پیمان عابدی‬ ‫چنان‌چه می‌دانی��م دومین روزنامه به زبان فارس��ی در ایران به نام‬ ‫«وقایع اتفاقیه» در سومین سال سلطنت «ناصرالدین‌شاه» و پس از‬ ‫گذشت چهارده سال از تالش‌های مداوم «میرزاصالح شیرازی» چاپ‬ ‫و منتشر شد‪ .‬این روزنامه با چاپ سنگی‪ ،‬در چهار تا هشت صفحه به‬ ‫وسیله دولت به طور هفتگی با اخبار ایران و جهان و مقاالت سودمند‬ ‫علمی در تهران به چاپ می‌رسید‪ .‬نخستین شماره‌ی این روزنامه با‬ ‫«روزنام‌چه اخبار دارالخالفه‌ی تهران» منتشر شد و در باالی اولین‬ ‫نام ‌‌‬ ‫صفحه‌ی آن‪ ،‬شیر و خورشید و عبارت «یا اسداله الغالب» نوشته شد و‬ ‫در دو طرف آن تصویر دو درخت دیده می‌شد‪ .‬اما از شماره دوم‪ ،‬نام آن‬ ‫به روزنامه «وقایع اتفاقیه» تغییر کرد و در مجموع به مدت ده سال‪،‬‬ ‫‪ 471‬ش��ماره از آن منتشر شد‪ .‬این روزنامه تا شماره‌ی ‪ ،16‬روزهای‬ ‫جمعه‌ی هر هفته و پس از آن روزهای پنج‌شنبه منتشر می‌شد‪ .‬بهای‬ ‫تو‌چهار‬ ‫تک‌فروشی آن ده شاهی و حق اشتراک سالیانه‌ی آن‪ ،‬بیس ‌‬ ‫قران بود که در آن زمان به نس��بت گران به نظر می‌رس��ید‪ .‬در این‬ ‫روزنامه نخست اخبار مربوط به شاه و دربار چاپ می‌شد و آن‌گاه به‬ ‫اخبار پ‌ای‌تخت می‌پرداختند و بعد اخبار شهرستان‌ها و در پایان اخبار‬ ‫جهان‪ .‬در انتش��ار اولیه و اداره‌ی این روزنامه پنج نفر سهم به‌سزایی‬ ‫داشتند‪« :‬میرزا تقی‌خان‌امیرکبیر» که بنیان‌گذار آن بود‪« ،‬حاجی میرزا‬ ‫جبار تذکره‌چی» (موسس کارخانه بلورسازی) مدیر و سردبیر‪« ،‬میرزا‬ ‫عبداله» خبرنگار و نویسنده‪« ،‬ادوارد برجیس» مترجم و مسئول مالی‬ ‫و مباش��ر روزنامه و «حاج عبدالمحمد» مس��ئول و ناظر چاپ‪ .‬این‬ ‫روزنامه در ابتدا به علت عدم توجه مردم به مسائل اجتماعی و سیاسی‬ ‫و بی‌سوادی خلق‪ ،‬مورد استقبال عمومی واقع نشد‪ ،‬تا جایی که دولت‬ ‫به ناچار‪ ،‬خرید آن را ب��رای گروهی از کارمندان دولت اجباری کرد‪:‬‬ ‫«هرکس در ایران دارای دویست تومان مواجب دولتی است‪ ،‬باید اجیر‬ ‫یک روزنامه شده‪ ،‬در سال دو تومان قیمت آن را بدهد‪».‬‬ ‫در س��ال ‪ 1276‬هجری قمری با تش��کیل مجلس شورای دولتی و‬ ‫با انتصاب «ش��اه‌زاده اعتضادالس��لطنه» به وزارت علوم‪ ،‬روزنامه‌ی‬ ‫وقایع اتفاقیه تابع این وزارت‌خانه ش��د‪ .‬یک‌س��ال بعد در ش��ماره‌ی‬ ‫‪ 471‬روزنامه‪ ،‬نخس��ت واژه‌ی «اتفاقیه» از کنار وقایع برداش��ته شد‬ ‫و بعد از ش��ماره ‪ 472‬به نام «روزنامه‌ی دولت علیه ایران» انتش��ار‬ ‫یافت‪ .‬این تغییر نام با توجه به عالقه‌مندی ناصرالدین‌شاه به داشتن‬ ‫روزنامه‌ی مصور ب��ود‪ ،‬برای انجام این تمای��ل مدیریت روزنامه به‬ ‫«میرزا ابوالحسن‌خان غفاری» ملقب به «صنیع‌الملک» واگذار شد‪.‬‬ ‫صنیع‌الملک از برجس��ته‌ترین هنرمندان عصر ناصری و بنیان‌گذار‬ ‫نخستین هنرکده و پیش‌گام هنر گرافیک در ایران بود‪ .‬او که با ارائه‌ی‬ ‫پرده‌ای از چهره‌ی «محمدش��اه» به جمع نقاشان دربار پیوسته بود‪،‬‬ ‫چندی بعد برای هنرآموزی و به قصد آشنا شدن با فن چاپ به ایتالیا‬ ‫فرستاده شد و در موزه‌های فلورانس و رم به رونگاری از آثار استادانی‬ ‫چون «رافائل» و «تیس��ین» پرداخ��ت‪ .‬او پیش از انتخاب به عنوان‬ ‫مدیرمسئول روزنامه‌ی دولت علیه ایران‪ ،‬به سفارش صدراعظم وقت‪،‬‬ ‫«میرزاآقاخان نوری»‪ ،‬پرده‌های سالم نوروزی‪ ،‬شامل چهره‌های شاه‬ ‫و بیش از ‪ 80‬تن از ش��خصیت‌های درباری و دولتی را نقاشی کرد و‬ ‫بین سال‌های ‪ 1270‬تا ‪ 1273‬هجری قمری مصورسازی نسخه‌ی‬ ‫خطی «هزار ‌و یک‌شب» را در شش جلد و مشتمل بر ‪ 1134‬صفحه‬ ‫تصویر را با کمک شاگردانش در «مجمع الصنایع ناصری» به پایان‬ ‫رس��اند‪ .‬صنیع‌الملک به دلیل فراگیری نقاشی و فن چاپ تصویر در‬

‫اروپا‪ ،‬در س��ال ‪1277‬هجری قم��ری (‪1861‬میالدی) به ریاس��ت‬ ‫«دارالطباعات همایونی» برگزیده شد‪ .‬در همان سال روزنامه دولت‬ ‫علیه ایران را در اختیار او گذاشتند تا یک روزنامه مصور منتشر کند‪.‬‬ ‫او این روزنامه را با تصاویر گراوور انتش��ار داد‪ .‬لقب رسمی او رئیس‬ ‫اداره انطباع��ات و روزنامه‌جات بود و او تا آخر عمر این مناصب را بر‬ ‫عهده داش��ت‪ .‬وی در آغاز‪ ،‬لقب «خان» دریافت کرد و بعد در سال‬ ‫‪1277‬هجری قمری «نقاش‌باشی» شد‪ .‬این انتصاب به غیر از قابلیت‬ ‫و کفایت هنری او‪ ،‬بر اثر رابطه‌ی شخصی‌اش با ناصرالدین‌شاه بود‬ ‫که کار تعلیم نقاش��ی و طراحی او را بر عهده داشت‪ .‬او در نخستین‬ ‫ش��ماره روزنامه‌ی «دولت علیه ایران» تک‌چهره‌ای از خود را چاپ‬ ‫کرد که به عنوان نخستین خودنگاره‌ی چاپ شده در روزنامه در ایران‬ ‫محسوب می‌شود‪ .‬ابوالحسن‌خان در مجموع ‪ 57‬تصویر چاپی از رجال‬ ‫برای روزنامه دولت علیه ایران تهیه کرد و یکی از آن‌ها چاپ باسمه‬ ‫ای بود‪ .‬ناصرالدین‌شاه به قدری کار وی را پسند کرد که هفت ماه بعد‬ ‫از آغاز به کار وی در روزنامه به تاریخ ‪ 27‬شوال ‪1278‬هجری قمری‬ ‫اعالم کرد که میرزا ابوالحس��ن‌خان به لقب «صنیع‌الملک» مفتخر‬ ‫ش��ده است و نیز اعالم شد که مدرسه نقاشی جدیدی برپا شده و از‬ ‫والدین خواس��ته شد تا نام فرزندان خود را در این مدرسه ثبت کنند‪.‬‬ ‫والدین فرزندان خود را روزهای ش��نبه برای تعلیم نقاشی نزد صنیع‬ ‫الملک می‌آوردند؛ شاگردان در روزهای دیگر هفته نیز می‌توانستند از‬ ‫نقاشی‌های استاد و نقاشی‌های چاپی اروپایی بهره بگیرند‪ .‬روز جمعه‬ ‫هم که تعطیل عمومی بود مردم می‌توانس��تند از مدرس��ه و آثار آن‬ ‫دی��دن کنند‪ .‬صنیع الملک کار چ��اپ روزنامه و تهیه تصاویر رنگی‬ ‫را تا س��ال ‪1284‬هجری قمری( ‪1866‬میالدی) که در ‪ 54‬س��الگی‬ ‫درگذش��ت‪ ،‬ادامه داد و ناصرالدین شاه هنر نقاشی را از او یاد گرفت‪.‬‬ ‫صنیع الملک مشخصات و خصوصیات روحی اشخاصی را که مدل‬ ‫او ق��رار می‌گرفتند و یا در تابلوهای خ��ود معرفی می‌کرد‪ ،‬به خوبی‬ ‫می‌شناخت و با س��ادگی عجیبی که قدر مسلم نشان از قدرت دید‬ ‫و مهارت دس��ت او داش��ت‪ ،‬آن‌ها را نش��ان می‌داد‪ .‬او بیش از همه‬ ‫موضوعات دیگر به انسان عالقه‌مند بود و به همین علت هم تعداد‬ ‫فراوانی تک‌چهره از خود به یادگار گذاشته است‪.‬‬

‫‪83‬‬


‫شاهرخ حیدری ‪ /‬عنوان‪ :‬حکومت های توتالیتر‬

نشریه کوچه شماره نهم  

این شماره نشریه با تاخیر منتشر شد. شما می توانید مروری بر سه ماه اخیر در رادیو کوچه با منتخب نوشته های کوچه را با شماره نهم نشریه کوچه داشت...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you