Page 1

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

Το πρόβλημα του 21ου αιώνα

Σ

τα τέλη της δεκαετίας του 1970 αναφέρεται για πρώτη φορά στην Ακαδημαϊκή Κοινότητα ο όρος «περιβαλλοντικοί πρόσφυγες», από τον καθηγητή περιβάλλοντος στις ΗΠΑ Lester Brown. Αρκετά χρόνια αργότερα, το 1985, ο όρος χρησιμοποιείται επισήμως στο πλαίσιο Έκθεσης του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEP) και περιγράφεται με τη διατύπωση ότι περιβαλλοντικοί πρόσφυγες είναι εκείνα τα άτομα τα οποία αναγκάσθηκαν να απομακρυνθούν από το φυσικό παραδοσιακό τους περιβάλλον, μόνιμα ή προσωρινά, εξαιτίας κάποιας περιβαλλοντικής καταστροφής που έθεσε σε κίνδυνο την ύπαρξη τους και κατά συνέπεια επηρέασε σοβαρά την ποιότητα της ζωής τους. Σεισμοί, εκρήξεις ηφαιστείων, διολίσθηση του εδάφους, τροπικοί κυκλώνες, τσουνάμι, αποτελούν τους κυριότερους λόγους της δημιουργίας «κλιματικών προσφύγων». Τέτοιου είδους φυσικές καταστροφές χαρακτηρίζονται συνήθως από αιφνίδια φαινόμενα, ενώ η σαρωτική τους επίδραση και οι ολέθριες συνέπειες είναι αποτέλεσμα της «αδίστακτης» παρεμβολής του ανθρώπου στο περιβάλλον. Μήπως όμως το φαινόμενο αυτό, που σήμερα γίνεται εφιάλτης στην Ιαπωνία συνέβη ξανά στο παρελθόν, αλλά επιδεικτικά και εγκληματικά αγνοήθηκε; Στις 17 Ιανουαρίου 1995 ένας σεισμός των 7,2 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ συγκλόνισε την Ιαπωνία. Πολλά σπίτια καταστράφηκαν, γύρω στα 6 χιλιάδες άτομα σκοτώθηκαν και 300 χιλιάδες ήταν οι άστεγοι. Λόγω της μεγάλης καταστροφής, η επανόρθωση των ζημιών ήταν πολύ αργή και η βοήθεια μικρή. Πολλά θύματα έχασαν τα πάντα, αναγκάσθηκαν να μείνουν πάνω από 5 χρόνια σε προσωρινά καταφύγια, όπου οι συνθήκες διαβίωσης ήταν τραγικές. Και όλα αυτά την ίδια στιγμή που η κυβέρνηση τους δε δεχόταν καμία εξωτερική βοήθεια. Μήπως όμως αν τα άτομα αυτά είχαν το «status» του πρόσφυ-

2 Society

γα, θα είχαν ενδεχομένως και τη βοήθεια του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών και άλλων διεθνών οργανισμών; Γιατί ενώ με τη Σύμβαση του ΟΗΕ του 1951 όπου αναγνωριζόταν το προνόμιο του «status» του πρόσφυγα, το οποίο μεταφραζόταν σε βοήθεια, προστασία καθώς επίσης και δικαιώματα, ήρθε η επίσημη θέση της Ύπατης Αρμοστείας του Ο.Η.Ε να τα ανατρέψει όλα; Εκφράζοντας την άποψη ότι η έννοια του περιβαλλοντικού πρόσφυγα δεν συνάδει με τα κριτήρια που έχει θεσπίσει η Σύμβαση του 1951 για το καθεστώς των προσφύγων, καθώς το περιβάλλον, δεν συμπεριλαμβάνεται στα στοιχεία εκείνα που δύναται να προκαλέσουν φόβο διώξεως, όπως η φυλή, η θρησκεία, οι κοινωνικές και πολιτικές πεποιθήσεις. Παρόλο που η έννοια του «περιβαλλοντικού πρόσφυγα» χρησιμοποιήθηκε στο πλαίσιο Έκθεσης του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον, ο ΟΗΕ ουδέποτε αναγνώρισε επίσημα το καθεστώς των περιβαλλοντικών προσφύγων, αλλά και ούτε αναζήτησε τρόπο προστασίας και ανάδειξης των δικαιωμάτων τους. Μήπως οι λόγοι για τη διακριτική «οπισθοχώρηση» της θέσης της Διεθνούς Κοινότητας κρύβονται πίσω από την τρομακτική αύξηση του αριθμού των περιβαλλοντικών προσφύγων τη τελευταία δεκαετία; Γιατί το νομικό καθεστώς των περιβαλλοντικών προσφύγων παραμένει, ακόμα και σήμερα προκλητικά αδιευκρίνιστο και άλυτο; Πρέπει να καταλάβουμε ότι το ζήτημα της αναγνώρισης των περιβαλλοντικών προσφύγων δεν είναι τόσο πολύπλοκο όσο επιχειρείται να παρουσιαστεί από τις θέσεις του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Δεν είναι ζήτημα πολιτικής. Είναι ζήτημα απλής συλλογιστικής. Όσο μεγαλύτερη θα είναι η βοήθεια και η έμπρακτη υποστήριξη της Διεθνής Κοινότητας στα θύματα των κλιματικών αλλαγών, τόσο μικρότερη θα γίνεται η συσσώρευση των προβλημάτων. Επομένως όσο εκκρεμεί το ζήτημα αναγνώρισης του νομικού «status» των προσφύγων, τόσο το κόστος της αδυναμίας αυτής θα μεταφέρεται σε εκατομμύρια ανώνυμα και απροστάτευτα θύματα.

3 Society

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ: το πρόβλημα του 21ου αιώνα  

Γιατί το νομικό καθεστώς των περιβαλλοντικών προσφύγων παραμένει, ακόμα και σήμερα προκλητικά αδιευκρίνιστο και άλυτο;

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you