Issuu on Google+

__________________________________________________________________________________

„Tanatologia sądowa, rodzaje i przyczyny zgonów w perspektywie prawno-kryminalistycznej”

Jakub Suchoń Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Opolskiego

Tanatologia sądowa w pracy prawnika Wydawać by się mogło, iż rozróżnienie

chorobowych oraz gwałtowną. Jako, że

rodzajów zgonu bądź jego przyczyn, jest

dwie pierwsze niezmiernie rzadko wiążą się

tematem interesującym głównie lekarzy,

z popełnieniem przestępstwa, skupię się na

ewentualnie

ostatniej - śmierci gwałtownej.

Czy

dla

policjantów prawnika,

zagadnienia

kryminalnych.

wchodzenie

tanatologii

sądowej

w jest

Autorzy gwałtowna

stwierdzają,

spowodowana

„śmierć

czynnikami

potrzebne i czy powinien się, choć w

zewnętrznymi jest głównym przedmiotem

pewnym stopniu na tym znać? Wiadomym

zainteresowania organów ścigania oraz

jest, że osoba po studiach prawniczych

medycyny

oraz

czy

najbardziej słuszne, gdyż prof. Andrzej Zoll

takiej

w swoim komentarzu do kodeksu karnego

wiedzy jak lekarz medycyny sądowej.

mówi, iż „znamiona strony przedmiotowej

Istnieje jednak wiele publikacji, które w

[…] zabójstwa zrealizowane zostaną przez

prosty i przystępny sposób tłumaczą to

każde zachowanie stanowiące podstawę

zagadnienie,

łatwiej

do obiektywnego przypisania skutku w

zrozumieć, czy denat stracił życie w wyniku

postaci śmierci człowieka”. Warto dodać,

własnego, czy cudzego działania.

iż prof. Tadeusz Marcinkowski, w swoim

Prof. dr hab. Zdzisław Marek oraz prof. dr

podręczniku

hab. Małgorzata Kłys w swojej książce

prawników” jasno wypowiada się, że polski

”Opiniowanie

kodeks

aplikacji,

adwokackiej,

np. nie

co

prokuratorskiej będzie

mieć

pozwala

sądowo

lekarskie

i

sądowej”.

Jest

„Medycyna

karny

w

sądowa

wielu

dla

przepisach

przewiduje

śmierci–naturalną,

spowodowanie śmierci człowieka, dlatego

przyczyn

sankcje

jak

toksykologiczne” rozróżniają trzy rodzaje z

surowe

to

karne

za

__________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________


__________________________________________________________________________________ sugeruje szczegółowe rozważenie samego

Urazy czaszki

zjawiska śmierci i jej przyczyn.

Pierwszą

Należy tu nadmienić, iż bardzo często

wśród

którą

zostaną

omówione w przedmiotowej pracy, będą urazy czaszki. Mogą być one zarówno

pojęcie zgonu gwałtownego z nagłym.

związane z nieszczęśliwym wypadkiem –

Mimo,

pojęciem

przykładowo: potknięcie się i uderzenie w

synonimicznym, to specjaliści z zakresu

ostrą krawędź mebla, spadający kawałek

medycyny sądowej zwracają szczególną

lodu z dachu, czy kolizja drogowa - jak

uwagę na rozdzielenie ich. Najprościej

również

można powiedzieć, że przymiotnik „nagła”

uderzeniem

określa czas, jaki upłynął od pierwszych

przykładowo siekierą, pałką lub uderzanie

objawów do momentu zgonu, natomiast

głową w ścianę, chodnik itp. Jak jednak

„gwałtowna”

rozpoznać,

wydaje

jest

się

już

mylone

przyczyn,

jest

że

prawników

z

to

nazwą

własną,

z

czynem

przestępczym,

narzędziem

czy

był

to

w

głowę

-

nieszczęśliwy

określającą, iż na człowieka oddziałuje

wypadek czy czyn zamierzony? „Uważa

nagła siła zewnętrzna w szerokim tego

się,

słowa znaczeniu.

kapeluszowej, czyli największego obwodu

Określenie gwałtownej

śmierci

jest

zbyt

mianem

szerokie,

należy

że

obrażenia

określa, co było czynnikiem sprawczym

w

zgonu”,

kapeluszo

w

wyniku,

jakiego

faktycznego działania doszło do śmierci

wej

mózgowej.

poniżej

Prof.

ciągłość

życia,

działanie

trzech

krążenia,

Marcinkowski jako

ośrodkowego

skoordynowane

układów

układu

układu

oddychania

układu

Nieodwracalne

ustala

i

nerwowego.

ustanie

czynności

linii

[…]. Obrażenia

czyli

tzw.

głowy są następstwem urazów czynnych

również określić jej mechanizm. „Pojęcie to –

powyżej

linii

i

mogą być dowodem biernego urazu uderzenia

i

Rys. "Linia kapeluszowa" Źródło: S. Raszeja "Medycyna sądowa"

któregokolwiek z nich prowadzi do śmierci.

głową o podłoże”. Już to może pozwolić

Dlatego

na określenie, czy danym zgonem powinny

wszystkie

z

przyczyn

zgonu

oddziałują bezpośrednio lub pośrednio na

się zainteresować organy ścigania.

któryś z nich, bądź na kilka jednocześnie.

__________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________


__________________________________________________________________________________ Z

uszkodzeniami

twarzoczaszki

związane są również złamania, pęknięcia i zmiażdżenia

kości,

którym

towarzyszą

naruszenia

często narządów

wewnętrznych. Rany cięte i kłute Poza krwotokami wewnętrznymi, równie niebezpieczną i częstą przyczyną zgonu są

Rys. „Rany cięte przedramienia” Źródło: http:// http://objawy.choroby-zdrowie.pl/objawypsychiczne/samookaleczenie.html

krwotoki zewnętrzne, a związane z nim

natomiast zabójca uderza przez ubranie

obrażenia zadawane narzędziami ostrymi,

niszcząc je. Jego ataki cechują się również

tnącymi.

również

wielokrotnością oraz uszkodzeniami kości,

powodują wykrwawienia, o czym traktuje

które są rzadkością przy zachowaniach

dalsza

suicydalnych.

Rany

część

postrzałowe

wywodu,

jednak

warto

zatrzymać się na ranach ciętych i kłutych

Uduszenia

oraz cięto-kłutych. Jak przy uszkodzeniach

Należy

czaszki i kości zwrócono uwagę, iż mogą

przyczynie

nastąpić przypadkowo lub umyślnie, tak

szeroka i ma wiele odmian-uduszenie.

przy ranach ciętych i kłutych można

Jedną z najczęstszych jest zagardlenie,

wyróżnić

dzielące

te

spowodowane

próbą

poświęcić

uwagę

zgonów,

się

która

na

jest

bardzo

powieszenie

się,

samobójczą oraz takie, mające znamiona

zadzierzgnięcie

zabójstwa. Już na podstawie

kształtu,

cechuje w większości samobójców, jeżeli

miejsca i rodzaju takiej rany, doświadczony

jednak u ofiary widać inne obrażenia,

biegły może stwierdzić, który rodzaj z wyżej

wskazujące na wcześniejszą walkę, albo

wymienionych

„Do

mającą w organizmie alkohol lub środki

najczęściej spotykanych samouszkodzeń

odurzające (w dużym stężeniu), może to

należą tzw. sznyty, czyli rany cięte […] na

być

przedniej

osobę

miał

miejsce.

powierzchni

przedramienia,

i

kolejnej

zadławienie–pierwsze

upozorowanie trzecią.

samobójstwa Druga

przez

odmiana

nadbrzuszu oraz klatki piersiowej”. Kolejną

zagardlenia, zadzierzgnięcie, polega na

poszlaką

jest

zaciśnięciu pętli na szyi, ale za pomocą

tzw.

nakłucia

rąk, co najczęściej wskazuje na zabójstwo.

obnaża

miejsce

przy

uszkodzenie próbne.

ustalaniu

ubrań

oraz

Samobójca

sprawcy,

okaleczenia i często robi próbne nakłucia,

Kolejną

podgrupą

uduszenia

jest

zadławienie – jedna z nielicznych przyczyn

__________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________


__________________________________________________________________________________ śmierci, która jest tylko i wyłącznie przy

każde

udziale

stwierdza

„obcej

bezpośrednio

ręki”

własnymi

sprawca

dłoniami

dusi

trwa

kilka się

minut, u

prób

ofiary

nie

samoratowania.

Badanie pośmiertne ujawnia schorzenia

ofiarę. Często widać u niej ślady obrony i

samoistne,

obezwładnienia.

podczas

zasłabnięcie lub nagły zgon. Ten rodzaj

zachłyśnięcia się, które przez udławienie

śmierci jest jednym z najtrudniejszych do

się kęsem pokarmu lub innym ciałem

określenia,

obcym zdarza się u osób w podeszłym

Dlaczego? Ponieważ wszelkie urazy ciała

wieku,

ofiar

mogły być spowodowane przez kamienie

wypadków) lub pod wpływem środka

lub inne sterczące przeszkody (zwłaszcza,

odurzającego. Wskazuje to, iż tego typu

gdy ofiara utonęła w rzece i płynęła z jej

śmierć

być

prądem). Sprawia to trudności w ustaleniu,

zabójstwem. Z brakiem dopływu tlenu do

czy dane obrażenie zostało zadane ręką

organizmu niewątpliwie łączy się utonięcie

osoby trzeciej, czy był to nieszczęśliwy

oraz śmierć w wodzie (uznawane za dwie

wypadek

różniące się od siebie przyczyny zgonu).

Rany postrzałowe

Utonięcie przebiega w pięciu etapach:

Jak już wyżej wspomniano, po śmierci w

Inaczej

jest

nieprzytomnych

niezwykle

(często

rzadko

może

1. niespodziewane zachłyśnięcie się płynem topielnym,

które

czy

mogą

był

on

tłumaczyć

zbrodniczy.

wodzie trudno jest ustalić pochodzenie obrażeń – jednak przy kolejnej przyczynie

2. okres świadomego oporu,

śmierci, jest to zdecydowanie łatwiejsze.

3. okres nasilonych oddechu i

„Uszkodzenia ciała wywołane pociskiem

wchłaniania wody, 4. utrata

(ew. strumieniem gazu), którego działanie

przytomności

spowodowane

i

drgawki

niedotlenieniem

mózgu,

jest

wynikiem

energii

kinetycznej

rozprężającego się spalonego materiału wybuchowego” – jest to jedna z definicji,

5. ustanie czynności serca, drgawki końcowe.

opisująca ranę postrzałową. Określenie, czy było to samobójstwo czy nie, jest o tyle

Jak widać, zgon przez utonięcie trwa przez

proste, iż odległość, jakiej padł postrzał,

pewien

ilości

otoczenia

czas, czy

zależny

od

warunków

wytrzymałości

ofiary.

ran

prochu

na

czy

występowania

rękach

ofiary

drobinek

dość

jasno

Natomiast śmierć w wodzie wyróżnia się

wyjawia rodzaj śmierci. W wyniku postrzału

wyżej wymienionymi objawami, z tym, że

mogą wystąpić obrażenia takie jak:

__________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________


__________________________________________________________________________________ 1. rana wlotowa wraz z kanałem i ew. raną wylotową,

w pożarze oraz przeciwieństwo - oziębienie i zamarznięcie. Nie powinno się jednak

2. strefa osmalenia i oparzenia,

pomijać takich przyczyn, gdyż poprzez

3. wbite w skórę cząsteczki prochu,

swoją „naturalność” mogły być użyte przez

4. ślady metali i smarów wywołujące

sprawcę

rąbek zabrudzenia.

do

zatarcia

śladów,

upozorowania nieszczęśliwego wypadku.

Wszystko to zależy m.in. od rodzaju broni,

Sprawcy po popełnieniu zabójstwa mogą

jej stanu technicznego, użytej amunicji,

podpalić dom lub samochód, w którym

odległości, z jakiej padł strzał, czy od

zostawili

osłonięcia skóry, np. przez ubranie. Ważne

organom ścigania dojście do prawdy

jest

materialnej.

dokładne

przebadanie

denata,

zwłoki,

przez

co

utrudniają

ponieważ rany pozornie wyglądające na

Perspektywy tanatologii sądowej

postrzałowe,

mogły

Wydawać by się mogło, że przyczyny

zostać spowodowane „nadzianiem” się na

śmierci są katalogiem zamkniętym, jednak

pręt czy gałąź, bądź nakłucie cienkim

zmiany cywilizacyjne, a zwłaszcza rosnąca

narzędziem o przekroju okrągławym.

świadomość

Inne zgony

technologii może w przyszłości pozwolić na

w

rzeczywistości

Ostatnia grupa

przyczyn

zgonu,

która

sprawców

dokonanie

zabójstw

oraz w

rozwój

inne,

niż

zostanie poruszona poniżej, jest niezwykle

wymienione przeze mnie sposoby. Prof.

rzadko używana do popełnienia czynu o

Stefan Raszeja zauważa, iż zwiększa się

znamionach zabójstwa, najczęściej jest to

różnorodność

wynik

wytworzyć

nieszczęśliwego

wypadku

bądź

trucizn,

nawet

z

które

szeroko

można

i

łatwo

choroby. Nie mniej, zgodnie z danymi

dostępnych środków farmaceutycznych

statystycznymi

Badań

czy chemicznych, nawet, jeżeli wydają się

Demograficznych GUS oraz Eurostatu z

one niegroźne. Również grono tzw. chorób

2012 roku, choroby układu krążenia oraz

cywilizacyjnych,

nowotwory stanowią aż 70% wszystkich

potęgując

zgonów w Polsce i Unii Europejskiej. Poza

zwłaszcza tych na podłożu sercowym.

przyczynami

chorobowymi,

tu

Zmusza to ekspertów z dziedziny medycyny

wymienić

prądem

sądowej do niestannego analizowania i

elektrycznym

Departamentu

lub

porażenie piorunem,

można

oparzenie

będzie

ilość

się

zwiększać,

nagłych

zgonów,

polepszania swoich metod poznawczych.

wraz ze szczególną formą, jaką jest śmierć

__________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________


__________________________________________________________________________________

Bibliografia Marek Z., Kłys M.: Opiniowanie sądowolekarskie

i

toksykologiczne,

Zakamycze

2001, wydanie II Marek

Z.,

Jaegermann

patomorfologiczne

K.:

Aspekty

nagłej

śmierci

krążeniowej, PAMW 1973, t. 50, s 881-986. Marek Z., Kłys M., Kunz J., Kołodziej J.: Przyczyny

śmierci

ustalone

badaniem

pośmiertnym a treść skierowań lekarskich, Arch. Med. Sąd. 1988, t. 38, s. 36-41 Marcinkowski T.: Medycyna sądowa dla prawników,

Wyd.

III

uzupełnione,

Wydawnictwo prawnicze Warszawa 1993, s. 11-328 Raszeja S,: Dziś i jutro tanatologii sądowolekarskie, Arch. Med. Sąd. Krym., 2007, LVII, 420-426

__________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________


Tanatologia sądowa, rodzaje i przyczyny zgonów w perspektywie prawno-kryminalistycznej