Page 1

Copernicus: de Omwenteling Expositie najaar 2018 in de Walburgiskerk Zutphen


2


Projectplan Aanleiding en Doel In 2018 is het precies 475 jaar geleden dat het revolutionaire boek van Nikolaus Copernicus ‘De revolutionibus orbium coelestium (Over de omwenteling der hemellichamen)’ werd uitgegeven. Zijn revolutionaire idee dat de aarde om de zon bewoog, bracht de heersende aristotelische kosmologie aan het wankelen. De Librije in de Walburgiskerk in Zutphen is de oudste kettingbibliotheek van Europa (er zijn er slechts twee) heeft deze unieke eerste druk van het boek in haar bezit. Dat is voor ons een goede reden om een grote expositie te organiseren in het najaar van 2018 in deze kerk. De expositie’ Copernicus: de Omwenteling’ toont op eigenzinnige, interactieve wijze de omwentelingen en revoluties welke de publicatie van Copernicus direct en indirect teweeg heeft gebracht en welke nog altijd actueel zijn.

Denk aan visies die eeuwen geleden niet meer dan logisch leken: het geocentrische wereldbeeld (aarde als middelpunt van het universum) bijvoorbeeld. Men zag immers elke ochtend de zon opkomen, en elke avond de zon weer ondergaan. En is het zonder de theorie van de zwaartekracht niet heel logisch dat men dacht dat de wereld plat was? Copernicus’ visie werd verder gevormd door de verspreiding van internationale ideeën door de Hanze, de internationale handelssamenwerking van deze periode. Niet alleen het Poolse Thorn(Torun), de geboorteplaats van Copernicus, maar ook Zutphen, zijn Hanzesteden. Daarbij lijken deze steden door de internationaal gedeelde ideeën meer op elkaar dan in eerste instantie gedacht. Ook ontdekkingen als de boekdrukkunst, de telescoop en de rol van de kerk komen op interactieve wijze aan de orde in deze expositie.

...we werken samen met veel lokale, regionale en (inter)nationale organisaties, wetenschappers, specialisten en vrijwilligers

3


De Librije

4

Bij al deze onderdelen werken we samen met veel lokale, regionale en (inter)nationale organisaties, wetenschappers, specialisten en vrijwilligers. Niet alleen de kennis, maar ook de praktische vervaardiging van de diverse onderdelen zal door hen gedaan cq aangeleverd worden. Daardoor wordt de expositie breed gedragen en krijgt het haar eigen intrinsieke waarde, waarbij een beroep wordt gedaan op ieders unieke talent. De expositie ‘Copernicus: de Omwenteling’ vormt de start voor grote exposities in de Walburgiskerk. Deze kerk wordt beter ontsloten voor publiek, met laagdrempelige en kwalitatief goede activiteiten welke passen binnen de historische, culturele en monumentale kwaliteiten van de Walburgiskerk. Zo garandeert zij niet alleen de toekomst van het monumentale gebouw met (ook historische) allure, maar zorgt zij ook voor een ‘brede exposure’ van de historie van de kerk, in de meest brede zin.

Deze expositie heeft ook als doel versterking van de culturele samenwerking tussen Nederland en Polen. Er wordt samengewerkt met de Poolse ambassade in Den Haag, de Nederlandse ambassade in Polen, het Copernicus museum in Frombork en Torun. De ambassadeur van Polen heeft al toegezegd de expositie te willen openen. Daarnaast maken we gebruik van de expertise van het Teylersmuseum, Boerhave museum en diverse universiteiten. Als expert en schrijver over ruimtevaart en astronomie is de bekende journalist Govert Schilling aangetrokken. Daarnaast werken de sterrenwachten van Bussloo en Lochem mee aan dit evenement. Locatie In de Middeleeuwen (rond de 11e eeuw) bouwde de bisschop van Utrecht de ‘fundamenten’ van de statige Walburgiskerk. In de loop van de tijd is de kerk diverse keren uitgebreid en is nu een van de 10 grootste van Nederland.


Het boek van Copernicus De kerk geeft toegang tot de Librije, de unieke zestiende-eeuwse kettingbibliotheek. Zij werd gebouwd tussen 1561 en 1564. Er is één vergelijkbare kettingbibliotheek in heel Europa en wel in Italië. Deze ‘openbare’ leeszaal bevat parels van boeken als Copernicus, Erasmus en de eerste Nederlandse Statenbijbel. Het boek van Copernicus is tussen 1570 en 1720 aan de collectie van de Librije toegevoegd. Doelgroep Door de interactieve, laagdrempelige aanpak van de expositie streeft de kerk een brede doelgroep na. Nadruk licht op jongeren en scholieren. Om die reden is ook de toegangsprijs laag gehouden (€ 5,-). Zo is er de mogelijkheid grote wetenschappelijke ontwikkelingen, die beïnvloedt zijn door Copernicus, zelf te onderzoeken. Men kan door telescopen kijken naar het heelal, men kan proefjes doen naar de zwaartekracht, etc.

Bezoekers De Walburgiskerk is bekend met het tonen van exposities, zo is zij sinds drie jaar een van de locaties van de World Press Photo Expositie. Deze wordt goed bezocht: 10.000 personen in een 3 weken tijd. Aangezien de Copernicus expositie langer te zien zal zijn en tegelijkertijd landelijk gepromoot, verwachten wij minimaal 12.000 bezoekers. De gekozen periode In 2018 is het precies 475 jaar geleden dat Copernicus, op zijn sterfbed (24 mei 1543) , de eerste druk van zijn publicatie onder ogen zag. Vandaar een grote expositie in het najaar 2018 in de Walburgiskerk.

...historische allure en een brede exposure

5


6


Concrete invulling Algemeen De expositie ‘Copernicus: de Omwenteling’ gaat over het boek ‘De revolutionibus orbium coelestium’ (Over de omwenteling der hemellichamen). Het boek staat daarin centraal. Niet alleen de eerste druk, maar ook een facsimile (waarin gekeken kan worden ) en een digitale versie waarin gebladerd kan worden. De duidelijke boodschap naar potentiele bezoekers/ belangstellenden is de betekenis van het boek. Het boek van Copernicus was namelijk een omwenteling: in denken (een nieuw beeld waarbij planeten om de zon draaien in plaats van andersom), maar ook in de maatschappij (opkomst van de Librije, boekdrukkunst) en in de religieuze beleving (het boek veranderde de kijk op onze wereld). Wat betreft vormgeving bestaat de expositie uit ‘een reis door de tijd’. Entree: De bezoeker wordt door een korte film welkom geheten in de expositie. Copernicus kijkt kort terug op zijn leven en nodigt de bezoeker uit voor een reis door de tijd.

Het boek veroorzaakte een omwenting

Entreebalie Bij de entreebalie wordt een kaartje gekocht en krijgt de bezoeker een audioguide uitgereikt. Deze wordt ingesproken door ‘Copernicus’. Daarna stapt de bezoeker door een enorme blow-up van het boek ‘de Revolutionibus’. De reis door de tijd is begonnen. Middeleeuws Polen – de antieke astronomie – linkerzijbeuk De bezoeker neemt plaats aan ‘het bureau van Copernicus’ (bij wijze van spreken). Op de tafel liggen replica’s van Middeleeuwse sterrenkundige gereedschappen waarmee Copernicus zijn onderzoek gedaan lijkt te hebben. De bezoeker kan daar nu zelf mee aan de slag, om bijvoorbeeld te leren hoe een kwadrant, jakobstaf, sextant werkt en om ‘Middeleeuws onderzoek’ te doen. Verder wordt op speelse wijze aandacht geschonken aan het begrip ‘homo universalis’, en het ‘geocentrische wereldbeeld’ van Ptolemaeus (publiek door middel van quiz na laten denken hoe logisch dit lijkt: dag en nacht, platte wereld, buitenaards leven) Ook wordt er een film vertoond van het Poolse museum Frombork, waarin getoond wordt waar en hoe Copernicus geleefd heeft.

7


Hoe zag Zutphen er uit in 1543 – De Hanze – rechterzijbeuk Hierbij wordt aandacht besteed aan Zutphen in 1543, er wordt een groot decorstuk geplaatst van de Lange Hofstraat uit deze periode. In deze straat was ook een drukkerij ‘het bijbeltje’ gevestigd. Er wordt een oude drukpers getoond waarbij bezoekers zo mogelijk ook zelf hun naam kunnen stempelen. Door middel van een 3-d bril wordt de bezoeker getrakteerd op een spectaculair verhaal uit de Hanze. Onderdelen van dat verhaal zijn: Politieke moord tussen katholieken-protestanten

8

(Hendrik Schul), internationale marktkooplui (Polen-Nederland), en de bouw van de Librije (Slindewater en Berndt). De Revolutionibus Orbium coelestium - Het boek- middenschip Vervolgens wordt het originele boek getoond. De presentatie is eenvoudig, maar prachtig aangelicht. De bezoeker krijgt uitleg over de essentie van het boek. Er omheen enkele blow-ups, de facsimile en een digitale variant. Deze presentatie bevindt zich midden in de kerk. Scholieren van het Baudartius college (een middelbare school


uit Zutphen) verzorgen een projectie van het heelal door middel van de techniek ‘pepper’s ghost’. Nieuwe Heiligen – Omwentelingen sinds Copernicus – Kapellen De Walburgiskerk kent 8 kapellen, in 6 van deze kapellen wordt aandacht besteed aan wetenschappers welke, beïnvloedt door Copernicus, voor revolutionaire omwentelingen hebben gezorgd. Dit zijn: Galileo Galilei (waarbij ook aandacht voor de visie van de kerk op het werk van Copernicus), Johannes Kepler (de beweging van de planeten), Isaac Newton (zwaartekracht), Sacharias Janssen (microscoop en sterrenkijker), de Librije en ten slotte David de Gorter (bekend natuurwetenschapper afkomstig uit Zutphen.) Omniversum – Op zoek naar nieuwe omwentelingen - Raadskapel De expositie eindigt in de huidige tijd en de toekomst. Hier zal men een film kunnen bekijken in een opblaasbaar Omniversum, en hedendaagse ruimtetuigen van de ESA kunnen bekijken. De bezoeker krijgt door de film over het zonnestelsel en planeten een beter beeld van het heelal. Wat maakt de expositie uitzonderlijk? Deze expositie is de eerste locatie waar het boek van Copernicus te zien is in een omgeving die een beeld geeft van de tijd waarin het uitkwam. Ondermeer in een middeleeuwse openbare kettingbibliotheek. Daarnaast was Copernicus omstreden door de kerkelijke gemeenschap, zo stond het boek tijdelijk op de index van verboden

boeken. Bijzonder is het dan ook dat juist in dit gebouw deze expositie te zien zal zijn. Daarnaast wordt de samenwerking tussen Nederland en Polen (Poolse militairen hebben bijgedragen aan de bevrijding van ons land en er wonen hier meer dan 200.000 Polen) op diverse gebieden versterkt. Het is ook een uitwisseling van de Poolse muziek-, dans- en eetcultuur.

• • • • • • •

Samenwerkende partijen Projectleider, ontwikkeling symposium en evenementen: Ben Wamelink, Ben@ walburgiskerk.nl (media, marketing en communicatie adviseur, voormalig directeur KRO radio en commercieel tv-station, bestuurslid Walburgiskerk en Zutphen Promotie) Ontwikkeling expositie: Christa Scholten Meilink, T. 06 5588 1835, Christa@ walburgiskerk.nl (programma manager Walburgiskerk, MA. In 3 universitaire culturele studies, en ontwikkelaar van meerdere succesvolle exposities) Aanvragen subsidie, ontwikkeling kinderboek: Arjen Woudenberg, Arjen@ walburgiskerk.nl (Directeur uitgeverij KMuitgevers) Stads archeoloog Michel Groothedde Ambassade Polen in Den Haag Ambassade Nederland in Warschau Copernicus museum Torun (PL) Copernicus museum Frombork(PL) Teylersmuseum Haarlem Boerhave museum Leiden

...het orginele boek van Copernicus te zien in een Middeleeuwse omgeving!

9


• • • • • • •

Inhoudelijk advisering Govert Schilling (journalist ruimtevaart/ sterrenkunde VK en DWDD) Sterrenwachten: Bussloo en Lochem Universiteit van Amsterdam Boerhaave museum Leiden Teylers museum Haarlem Eise Eisenga museum Franeker NOVA (samenwerking tussen de universiteiten van Amsterdam, Leiden, Nijmegen en Groningen)

Promotie en marketing De promotie rond de tentoonstelling van Copernicus is zeer belangrijk voor de slagingskans van het project. Daarom is nu al een actieve benadering 10 gezocht met diverse partijen in de journalistiek. Hoofdbestanddelen zijn een actieve persbenadering en online promotie(middelen), free publicity op landelijke media en partnerships (mediapartners als ook leden-en lezersacties). Veder zetten we de sociale media stevig in en werven we online. Uitgebreid • Actieve persbenadering op basis van een zeer uitgebreid netwerk • Nederland • Schrijvende pers (landelijke maand, opinie, wetenschap- en dagbladen) • NRC, Volkskrant, Trouw, FD, AD, Telegraaf, Elsevier, Vrij Nederland, HP de Tijd, glossies, regionalen etc etc. • Speciaal themanummer over dit evenement van het wetenschappelijke blad: Zenit (oplage 4000 per maand ; 11x per jaar, themanummer mei 2018 (3 artikelen) • Universum-blad JWS (oplage 600 per kwartaal)

• • • • • •

Radio/TV (actualiteiten en wetenschap) De Wereld Draait Door (contactpersoon Govert Schilling), Met het oog op Morgen, regionale tv (Ridders van Gelre) etc Internationaal: contact met de Poolse ambassade voor mogelijkheden. Gedrukte en online promotie(middelen) Poster/folder/flyer campagne in Nederland (musea, hotels, NS stations) Actief inzetten van de social mediakanalen van de Walburgiskerk, de website, VVV-kantoor, etc. evt. Blokadvertenties in Volkskrant/ Trouw en NRC. Diverse ‘web’ advertenties/banners

Persberichten naar: • landelijke, regionale en lokale media • alle (amateur-) sterrenwachten in NL en België (48) • Jongeren Werkgroep voor Sterrenkunde • Scholen (BO , MO) in Zutphen en omgeving en Universiteiten • musea Zutphen; SOBZ; Archeologie Zutphen • museum Polen Frombork. • Reisbureaus Partnerships • Mediapartnerschap met de Stentor (Wegener titel, GPD-krant) • Advertenties gedurende looptijd tentoonstelling en gerichte lezersacties • Arrangementen via VVV-kantoor • Diverse lezers/leden acties met nationale, regionale en lokale media/ organisaties

...proberen de tijdsgeest van weleer te laten herleven


Educatie en activiteiten Mikkend op de doelgroep 12-18 jaar (scholieren) proberen we naast de expositie ook een kinderboek uit te geven. Ook wordt er op 24 mei een symposium gehouden met (inter-)nationale wetenschappers en schrijvers van naam, ter herdenking van Copernicus’ sterfdag. Graag willen wij gedurende de expositie bezoekers laten proeven van bijvoorbeeld Middeleeuwse en Poolse hapjes en astronauten maaltijden. Hier hopen wij, net als een goed opgezette museumwinkel, extra inkomsten uit te halen (naast de algemene recettes). Ten slotte wordt er naast de expositie een activiteitenprogramma aangeboden (wekelijkse side-events), waarvoor 1 afzonderlijke ruimte in de kerk gereserveerd wordt. Zowel voor kinderen als volwassenen vindt er een speciaal programma plaats, elke week heeft een eigen thema. In de bijlage vindt u daar een specificatie van. Haalbaarheid Hoewel het de eerste keer is dat er een grote eigen expositie plaats vindt in de Walburgiskerk, hebben alle betrokken partijen ruime ervaring met het ontwikkelen van tentoonstellingen en marketing/pr. De externe contacten zijn gelegd, succesvolle partners zijn gevonden en zijn volop bereid mee te werken. Daarnaast wordt een beroep gedaan op veel vrijwillige hulp van plaatselijke initiatieven en organisaties. De eerste gesprekken met deze instanties zijn gevoerd, men reageert in alle gevallen zeer enthousiast. De Walburgiskerk

(Begroting, zie bijlagen)

11


Nicolaas Copernicus was een wiskundige en astronoom die een heliocentrisch model van het universum formuleerde waarbij de zon, in plaats van de aarde, in het centrum werd geplaatst. De uitgave van Copernicus’ boek, De revolutionibus orbium coelestium (Over de omwentelingen van de hemellichamen), net voor zijn dood in 1543 verschenen, wordt beschouwd als een grote gebeurtenis in de wetenschapsgeschiedenis. Hiermee begon de Copernicaanse revolutie; het boek droeg bijzonder veel bij aan de wetenschappelijke revolutie. Copernicus werd geboren en stierf in Koninklijk Pruisen, een regio van het Koninkrijk Polen sinds

1466. Copernicus had een doctoraat in canoniek recht en was, alhoewel zonder diploma’s, een arts, polyglot, geleerde van de klassieke oudheid, vertaler, gouverneur, diplomaat en econoom die in 1517 een kwantiteitstheoriebedacht, een belangrijk concept in de moderne economie, en vóór Gresham een versie van de wet van Gresham formuleerde in 1519. Het in 1996 ontdekte chemisch element copernicium is naar hem genoemd. 475 jaar na zijn dood is het een mooi moment middels een expositie aandacht aan deze bijzondere persoon te besteden en te proberen de tijdsgeest van weleer te laten herleven. En dat alles in de Walburgiskerk in Zutphen.

Copernicus in Zutphen  

Nicolaas Copernicus was een wiskundige en astronoom die een heliocentrisch model van het universum formuleerde waarbij de zon, in plaats van...

Copernicus in Zutphen  

Nicolaas Copernicus was een wiskundige en astronoom die een heliocentrisch model van het universum formuleerde waarbij de zon, in plaats van...

Advertisement