Issuu on Google+

2

SALI YIL 1

SAYI

53

www.haber56gazetesi.com

21 EYLÜL 2010

Islamiyetin Önemi Ve Doðusu

Müzeyyen YARDIM

m.yardim@haber56gazetesi.com

?

MÝSTÝK

SAYFA

Ezan Müslümanlýkta namaz vaktini bildirmek ve namaza çaðýrmak için minareden yüksek sesle ve makamla okunan, kalýplaþmýþ kutsal sözlerdir.

TARÝHÝMÝZ - KÜLTÜRÜMÜZ

YÖREMiZiN YEMEKLERi

GÜNE BAKAN

Yaþlýlarýmýza Nasýl Davranmalýyýz

VAZGEÇÝLMEZ KABURGA DOLMASI: Diyarbakýr'da iftar sofralarýnýn tartýþmasýz vazgeçilmezi kaburga dolmasý, en çok tercih edilen yemeklerin baþýnda geliyor. Kuzunun kaburga kýsmýndan yapýlan kaburga dolmasý, haþlanmýþ pirinç, maydanoz, karabiber, pul biber, çeþitli baharatlar ve salçanýn karýþtýrýlarak kaburgaya doldurulmasýyla yapýlýyor. Malzemelerin konulmasýnýn ardýndan dikilen kaburga, önce buharda sonra da fýrýna sürülerek yaklaþýk 4 saatte piþiriliyor.Zahmetli bir yemek olan kaburga dolmasýnýn yaný sýra maharetli ellerden çýkan yöreye özgü meftune, kenger, hýllorik, mehir, güveç, bademli pilav, babaganuþ, içli köfte, ekþili sýkma, çiðköfte, biber, patlýcan dolmasý ve kadayýf iftar sofralarýnýn vazgeçilmezleri arasýnda yer alýyor.Yaðlý ve þerbetli tatlýlar yerine ise büyük bir özenle kurutulmuþ meyvelerden hazýrlanan ve soðuk tüketilen hoþaflar sýcak yaz günlerindeki iftar sofralarýnýn þenlendiriyor. Ayrýca Güneydoðu Anadolu Bölgesi'nde özellikle yaz aylarýnda hemen hemen her cadde ve sokakta kurulan tezgahlarda satýlan meyan þerbeti de Diyarbakýr'da iftar sofralarýnýn vazgeçilmez içeceði olarak arasýnda yerini koruyor. SÝÝRT SOFRASI BENZERLÝK ÝÇERÝYOR: Siirt'te benzer yöre yemeklerinin yaný sýra yaklaþýk 1 metre çapýnda ve 3 metre derinliðindeki çukurlarda, yaylalarda beslenen oðlak etinin havada çengellere asýlarak kuyunun dibine konulmuþ ateþin etkisiyle doðal ortamda piþirilerek yapýlan büryan ramazan sofralarýný þenlendiriyor.Mardin'de ise un, tuz, kýyma, soðan, maydanoz, yeþil biber, karabiber, yumurta ve maya ile yapýlan Sembusek'in (bir çeþit lahmacun) yaný sýra, kuzu veya oðlak iþkembesinin özenle temizlenmesinin ardýndan içine kuþ baþý et, kuyruk yaðý, nane, tuz, pirinç, karabiber konularak yapýlan kibe mumbar dolmasý raðbet gören yöresel tatlar olarak iftar sofralarýndaki yerini alýyor. VAN'IN MEÞHUR KELEDOÞ ÇORBASI: Vanlýlarýn, dað ve yaylalardan toplanan deðiþik bitkilerle yaptýðý keledoþ çorbasý yörenin en meþhur yemeklerinden biri. Dövülmüþ buðday, kavurma eti, nohut, yeþil mercimek, beyaz pancar, tereyaðý ve kurutla yapýlan keledoþ, iftar sofralarýnýn baþ tacý olurken, ev hanýmlarý için de en zahmetli yemekler arasýnda yer alýyor. Keledoþ, baharat aðýrlýklý, ister acýlý ister acýsýz yenilen ve yanýnda buz gibi ayranla tavsiye ediliyor. Ana yemeklerden önce hemen hemen Van'da her iftar sofrasýnýn olmazsa olmazlarý arasýndaki ayran aþýda farklý tadý ile diðer çorbalar arasýnda yerini belli ediyor. Yoðurt, yumurta, un, buðday, evelik, kabak ve kiþniþ gibi malzemelerin kullanýlarak saatlerce ateþte piþirilen ayran aþý, özellikle Van'a gelen ve ilk defa Van yemekleri ile iftarýný açan konuklarýn en beðendiði yemeklerden biri. Van'da yetiþen kayýsý ve Van ceviz ile yapýlan erik kýzartmasý ise yemeklerin ardýndan tatlý olarak afiyetle tüketiliyor. Yöredeki yüksek rakýmlý dað ve ovalarda beslenen koyun ve sýðýrlarýn eti de farklý bir tat sunuyor. Van'ýn Edremit ilçesi sahillerinde hizmet veren restoranlarda bu eþsiz etlerden yapýlan kaburgalarý bulmak mümkün. Suda bir müddet haþlanan kaburga etleri daha sonra özel sosu ile tandýrda piþirilerek servise sunuluyor. Van'da kaburga yiyen yerli ve yabancý misafirler, etin bu kadar lezzetlisini daha önce hiç tatmadýklarýný da belirtiyor. MUÞ'TA HAZÜT DOLMASI :Muþ'ta hazüt dolmasý ile yöresel köfte ve keþkek yemeði, ramazan sofralarýnýn vazgeçilmezleri arasýnda yer alýyor. Yöresel köfte yapmak için, kýyma, bulgur, soðan, acýlý pul biber ve yumurtanýn karýþtýrýlmasýyla hazýrlanan hamur, þekiller verilerek kesiliyor ve soðanla pirinç kavrularak hazýrlanan malzeme, hamurun içine dolduruluyor. Ýçi doldurularak suda haþlanan köfteler, bir kaba boþaltýlýyor ve üzerine biberle kýzartýlmýþ yað dökülerek servis ediliyor. Her ramazanda geleneksel hale gelen hazüt dolmasý da iftar ve sahur sofralarýnýn önemli lezzetleri arasýnda yerini alýyor. Isýtýlan yaðýn içine pirinç, kýyma ve sumak eklenerek, iyice karýþtýrýlýyor. Hazýrlanan malzeme, suda haþlandýktan sonra küçük parçalara bölünen lahanalarýn içine doldurulur. Toprak tencerelerde piþirilen hazüt dolmasýnýn üzerine, yað konularak servise hazýr hale getiriliyor. Nohut, kýrmýzý et, soðan ve biberin karýþýmý ile suda haþlanarak piþirilen keþkek yemeði de, özel günlerde olduðu gibi ramazanda da vatandaþýn sofrasýný süslüyor. BÝNGÖLLÜLERÝN MASTUVASI: Bingöl'de, löl (gömme), mastuva, germ (ayran çorbasý) ve serine pel yemekleri, iftar sofralarýnda da yerini aldý. Bingöl'ün yöresel yemeði olan mastuva, ayranýn içine pirinç ilave edilerek, katýlaþana katar piþirilmesiyle yapýlýyor. Bir kaba boþaltýlan katý pirincin üzerine kýzartýlmýþ yað döküldükten sonra mastuva servise hazýr hale geliyor. Yöresel olarak ''germ'' diye tabir edilen ayran çorbasý ise bir tencereye ayran, un, tuz, yumurta sarýsý, nohut ve pirinç konularak, piþilmesiyle yapýlýyor. Serine pel yemeði ise yufka ekmek, yoðurt, sarýmsak, tuz ve tereyaðýndan hazýrlanýyor. Herkes bir anne babadan dünyaya geldi. Kiminin annesi ve babasý küçük yaþlarda iken, çeþitli nedenlerle vefat etti. Kiminin anne ve babasý halen yaþýyor.Ýþte yaþayan anne ve babalara nasýl davranýlmasý, nelerine dikkat edilmesi gerektiðini, çeþitli yerlerden ve uzmanlardan araþtýrarak sizler için yazýyorum. Yaþlý anne ve baba için öncelikle neler yapmalýyýz? Öncelikle ilaçlarýna odaklanmalýyýz. Þeker hastalýðý, eklem romatizmasý, görme, duyma, hafýza sorunlarý, kalp damar problemleri, inme gibi rahatsýzlýklar ileri yaþta sýklaþtýðýndan bu sorunlara karþý önlem almanýz ve doðru bir tedavi planý oluþturmanýz gerekir. Tedavi amaçlý verilen ilaçlarýn kullanýmýný, bizzat yapmanýzda yarar var. Ne de olsa yaþlý insanlar, ilaçlarý karýþtýrýp, ilaçtan fayda yerine zarar görebilir. Yakýnýnýzýn ani bir sorunda baþvuracaðý telefon numaralarýný hazýrlamalý, doktorlarýný not etmelisiniz. Bu konularýn hiç birisini onlara býrakmamalýsýnýz. Doktoru arayacaðý diye baþkalarýný arayabilirler… Baston, gözlük, duyma cihazý gibi aletlerin yakýnýnýzýn yaþamýna kolaylýk katacaðýný ve yaþam kalitesini artýracak küçük ama önemli yardýmcýlar olduðunu unutmamalýsýnýz. Yaþlý kiþiler, pek çok saðlýk sorunuyla boðuþtuklarýndan birden fazla ilaç kullanýrlar. Bu ilaçlarýn ismini, dozunu ve saatini yazan bir çizelge hazýrlamalýsýnýz. Ve bu çizelgeye göre ilaçlarýný mümkün mertebe kendiniz

veya güvenebileceðiniz birisi vermelidir. Ýlerleyen yaþla birlikte oluþan kilo kaybýnýn; hafýza sorunlarýndan depresyona, kalp yetmezliðinden kansere kadar çeþitli saðlýk sorunlarýnýn ilk göstergesi olabileceðini bilin. Yakýnýnýz kilo veriyorsa mutlaka doktora gitmesi için onu teþvik etmelisiniz. Ve gerekirse doktora kendi ellerinizle götürmelisiniz. Belki size yük olmak itemeyebilecektir. Bu hususu da göz önüne alarak, doktor iþini ihmal etmemelisiniz. Anne-babanýzýn yaþadýðý evin güvenliði önemlidir. Yeterince ýþýk almayan, daðýnýk, kaymaya müsait halý ve kilimleri olan bir ev, düþmek için birebirdir. Vakit kaybetmeden evinde onlarýn rahat yaþamasýna uygun deðiþiklikler yapmalýsýnýz. Kiþisel temizliðine dikkat etmeyen, kýyafetlerini deðiþtirmeyen, evini toplamayan ve temizlemeyen kiþilerde hafýza sorunlarý veya depresyon olabilir. Duþ almak, diþlerini fýrçalamak, giyinmek gibi günlük aktiviteler de iyi birer ipucudur. Yakýnýnýz bu tür yaþamsal aktiviteleri yerine getiremiyorsa, sorununun ne olduðu anlamak için mutlaka doktora baþvurmalýsýnýz. Ve bu aktivitelerin yaþlýlar tarafýndan yerine getirilip, getirilmediðini uzaktan da olsa kontrol edip, yerine göre uyararak, yapmalarýný saðlamalýsýnýz. Aile bireyinizin duygusal durumunu da incelemelisiniz. Herkesin zaman, zaman kendini mutsuz, çaresiz, endiþeli veya deðersiz hissettiði zamanlar olsa da;

Hicretten sonra Medine'de uzakta oturan Müslümanlara namaz vaktinin geldiðini bildirmek gerekiyordu. Boru veya çan çalýnmasý, ateþ yakýlmasý, mescidin damýna bayrak asýlmasý baþka dinlere ait özelliklerdi. Önceleri bu çaðrý görevi Bilal-i Habeþi'ye verildi. O sadece yüksek sesle 'el-salat' (namaza) veya 'el-salatu cemian' (toplu olarak namaz) diye sesleniyordu. Namaz vakitleri bir süre böyle bildirildi. Bir gün Abdullah bin Zeyd gördüðü rüyada öðrendiði sözleri Hz. Muhammed'in isteði ve onayý ile Bilal-i Habeþi'ye öðretti. Böylece sözleri kesinleþen ezan o tarihten sonra Ýslam dininin en önemli simgelerinden biri haline geldi. Ezan önceleri yüksek binalarýn üzerinde okunuyordu, ilk minare hicretin 58. Yýlýnda Muaviye zamanýnda Mýsýr Valisi Mesleme bin Muhalled tarafýndan Amr Ibnül-As camiinin yanýna yapýldý. Müslüman ülkelerde ezanla doðup, ezanla yaþayanlar için ezan yaþamýn ayrýlmaz bir parçasýdýr. Ancak cuma günleri, cuma namazýndan önce verilen salanýn ne anlama geldiðini çoðu kiþi bilmez. Bir cenaze olduðunda da verildiðinden bazýlarý salanýn ölümle ilgili olduðunu sanýr. 'Sala', dua, namaz, ahret anlamlarýna gelir. Genel anlamda Hz. Muhammed'e Allah'tan selam ve esenlik dileyen bestelenmiþ dualardýr. Salanýn tarihi ezana göre oldukça yenidir. Müslümanlýðýn baþlangýcýnda minarelerden sala vermek adeti yoktu. Cuma namazýndan önce sala verilmesi usulü ilk defa 1300 yýlýnda Mýsýr hükümdarý Melik Nasýr Kalavun'un emriyle uygulamaya sokulmuþtur. Salavat, Hz. Muhammed'e ve onun soyundan gelenlere saygý ifade etmek için okunan dualardýr. Ýnsanlarýn tehlikeli bir durumla karþýlaþýnca 'salavat getirmesi' deyimi de buradan kaynaklanýr. Sala vermek bir açýdan minareden salavat okuyarak namazý haber vermek olarak da kabul edilebilir. Sala eskiden çeþitli vesilelerle daha sýk verilirmiþ. Zamanýmýzda genellikle cuma namazlarý, bayram namazlarý, zaman zaman da sabah namazlarýndan önce verilmektedir. En bilineni cuma günleri namazdan bir saat veya 45 dakika önce verilen cuma salaþýdýr. Cenaze için kýlýnacak namazý haber vermek amacý ile de sala verilir. Eskiden cenaze salasý sadece önemli, hatýrlý, varlýðý yaþadýðý çevreye þeref ve itibar kazandýrmýþ kiþiler için verilirmiþ. Günümüzde yakýnlarýnýn talebi halinde herkes için verilmektedir. yaþlýlarda depresyon sýk yaþanan bir sorundur ve çoðunlukla da fark edilmez. Yakýnýnýzýn arkadaþlarýyla iletiþimi koparmasý, sürekli evde kalmasý ve hiçbir hobi veya aktiviteyle ilgilenmemesi uyarýcý iþaretlerdir. Bu durumda týbbi yardýma baþvurmalýsýnýz. Ve mutlaka kendi akranlarý ile eski arkadaþlarý ile iliþkilerini koparmasýna müsaade etmemelisiniz. Bu iliþkilerin karþýlýklý ziyaretler ile saðlanmasýna çalýþmalýsýnýz. Yapmak istediði hiçbir iþe müdahale etmeden, kendisine bir uðraþ bulmasýna katký yapmalýsýnýz. Anne-babanýz bu önlemlerinizi aþýrý bir tepki olarak görebilir. Ancak onlarla birlikte bu önlemleri almak istediðinizi sevgi ve saygý dolu bir dille anlatýrsanýz, ikna etmeniz ve olumlu sonuç almanýz daha basit ve kolay olacaktýr. Bunlarý yaparken hiçbir hareket veya davranýþ sizi üzmesin. Bir zamanlar, onlarda sizin gibi genç ve dinamik, enerjilerini sizin geliþiminiz ve topluma faydalý birer insan olarak yetiþmeniz için harcadýlar. Sakýn bunu aklýnýzdan çýkarmayýnýz. Yaþlýlarýnýza, kesinlikle yaptýðýnýz iþi satmayýnýz, baðýrýp çaðýrmayýnýz. Her yaptýklarý harekete, biraz hoþ görü ile yaklaþýnýz. Ýnanýn bu sonuçtan herkes memnun olacaktýr. Herkesin en yakýlarýna ve kendilerine tanrýdan uzun ömürler dileðimle…


sayfa2