Page 1

Academie voor Beeldvorming

Oud worden in de stad van je moeder


Wij leveren geraniums tot 6 juli Vanaf september kunt u bij ons terecht voor viooltjes.


Wanneer ben je oud? Wanneer wordt beeld te stigmatiserend, wanneer te provocerend? Hoe ziet oud worden er eigenlijk uit?


Stad van je moeder “Stad van je oma, sjekladebollen en een vijfhonderd jaar dooie schilder”: zo noemde Lucas de Waard ’s-Hertogenbosch onlangs in een column.1 Het is de overtreffende trap van “de stad van je moeder”, gehoord onder jongere Bosschenaren die niet te spreken zijn over de invloed die de generatie boven hen heeft op het leven in de stad. Maar keer het eens om: Wat als je oma gelijk heeft? Wat als ’s-Hertogenbosch de ideale stad is om oud te worden? Actieonderzoek In 2035 bestaat de Bossche bevolking voor 11% uit mensen van 75 jaar en ouder. De groep 65-plussers is dan gegroeid van 17% nu naar 23%.2 Een op de vier mensen valt in de leeftijdscategorie van “je oma”. Hoe ziet oud worden in ’s-Hertogenbosch er eigenlijk uit? Wat valt in “de stad van je oma” te leren over een samenleving waarin mensen steeds langer leven? Deze vragen staan centraal in het actieonderzoek Lang Leve…! van de Academie voor Beeldvorming. In samenwerking met de lokale overheid, zorg, welzijn, kunst, cultuur, ouderenorganisaties en ouderen wordt onderzocht hoe oudere Bosschenaren kunnen blijven meedoen. Beeldvorming Drie fotografen maken onderdeel uit van het actieonderzoek Lang Leve…! Imke Panhuijzen, John van Hamond en Nenah Gorissen werken elk vanuit een andere invalshoek.

Nieuw beeld blijft nodig om blinde vlekken zichtbaar te maken

Imke is modefotograaf en fotografeert voor o.a. Het Parool en de Volkskrant. Nenah werkt autonoom en maakte in samenwerking met ouderen portretten over intimiteit en identiteit. John werkt als documentair fotograaf in bijvoorbeeld de Graafsewijk in ‘s-Hertogenbosch. De vraag aan hen: Hoe kan de beeldvorming rond ouderen in ’s-Hertogenbosch representatiever worden? Dat er speelruimte onbenut blijft, is al snel duidelijk. Zie hoe stockfotografie (online beschikbaar beeld) ouderen neerzet als mensen met grauwe kleding en grijze haren. Normatief Een klein beetje theorie. Beeldvorming in media is niet neutraal. Een voorbeeld: sommige ouderen hebben zorg nodig. Deze zorg kost geld. Om deze middelen veilig te stellen, wordt media-aandacht gegenereerd die de kwetsbaarheid van ouderen als groep benadrukt. Communicatie-afdelingen van zorgverleners gebruiken daarom beeld waarop de relatie tussen client en zorgprofessional of mantelzorger centraal staat. Hier tegenover staan campagnes van pensioenverzekeraars, die oud worden voorspiegelen als de grootste vakantie van je leven. Beide beelden kunnen een normatief ideaal worden, dat niets te maken heeft met de ervaringen uit het dagelijks leven. Doorkruisen Het overaanbod van beeld in onze mediasamenleving kan ouderen – overigens net als jongeren of andere groepen – opzadelen met een verwachtingspatroon waaraan nooit iedereen kan voldoen. Met als gevolg dat je het jezelf kwalijk neemt te falen ten opzichte van leeftijdsgenoten. Nieuw beeld blijft daarom nodig om blinde vlekken zichtbaar te maken en ruimte te scheppen voor persoonlijke verlangens en expressie. John, Imke en Nenah zijn vanuit dit besef aan het werk gegaan. Hun positionering als fotograaf is onderling afgestemd. Soms doorkruisen ze elkaar bewust: bepaalde gezichten zie je bijvoorbeeld op meerdere foto’s in verschillende beeldstijlen terugkeren.


Stockfotografie van ouderen. Collage: Imke Panhuijzen.

Opa en oma “Mijn beeld van ouderen in Den Bosch bestond vooral uit witte mensen met grijs haar, al dan niet in een verzorgingshuis.” John van Hamond benaderde vertegenwoordigers van de Turkse, Marokkaanse en Antilliaanse gemeenschap. “Direct viel op dat mantelzorg belangrijk is. Alleen het heet niet zo. Ouderen gaan vaak niet naar een verzorgingstehuis, maar wonen in bij de kinderen. Dat is soms lastig voor nieuwe generaties, die een druk leven leiden.” John laat zien hoe Ali (58) en Fahriye (59), van Turkse komaf, onderdeel uitmaken van een familie waarin zorg voor elkaar centraal staat. “Als opa en oma zorgen zij dagelijks voor hun kinderen en kleinkinderen. En ze staan klaar om mantelzorg te verlenen aan hun eigen ouders. Zorg is hier geen oplossing voor een probleem, maar een vanzelfsprekendheid. Deze vanzelfsprekendheid brengt alleen wel een rolverdeling met zich mee.” Bewustzijn Net als John richt Nenah Gorissen zich op het individu als onderdeel van een groep. Bij haar is de groep alleen niet de familie. “Als parttime schoolfotograaf heb ik 15 seconden per kind. Hier wil ik dezelfde strategie toepassen, maar meer tijd nemen.” Ze maakte individuele portretten en groepsfoto’s in een wijkhuiskamer in Rosmalen. “Ondertussen speel ik met clichés. Iedereen herkent de wolkenachtergrond van de schoolfotograaf. Wat gebeurt er als je hier een

ouder iemand voor zet? Of maakt dit uiteindelijk geen verschil? Want huid wordt ouder en noemen we misschien kwetsbaar. Maar blikken of blozen kent geen leeftijd.” Nenah lacht. “Het bewustzijn van een 25-jarige en dat van een 80-jarige gaat even diep. Het mooiste vind ik de momenten waarop dat zichtbaar wordt.” Rijk “Beige en grijze tinten overheersen in de beeldvorming rond ouderen”. Imke Panhuijzen onderzoekt hoe ruimte kan ontstaan voor uiterlijk vertoon, dat een weerspiegeling is van een diepgeworteld verleden en een bijpassend karakter. “Als meisje experimenteerde ik met prinsessenjurken in alle kleuren van de regenboog. Je voelt je sterk en prachtig,” stelt Imke. “Kun je je dit gevoel op latere leeftijd weer eigen maken?” Ze citeert uit Advanced Style: Older and Wiser, van Ari Seth Cohen: “Door je te verzetten tegen het idee dat oud worden iets is waar je bang voor moet zijn, kunnen we onze ouderdom beginnen te omhelzen, met net zoveel vreugde, creatieve groei en verbeeldingskracht als in onze jeugd.” Imke kijkt op uit het boek: “Ik geloof dit ook.”

1 https://www.bd.nl/den-bosch-vught/column tijdens-debat-stad-van-je-oma-sjekladebollen-en een-vijfhonderd-jaar-dooie-schilder~ab12f845/ 2 Cijfers: gemeente ’s-Hertogenbosch, 2018.


Opa en oma / John van Hamond


De schoolfotograaf / Nenah Gorissen


Fotografie procesbeeld: Naomi Gorissen Assistent klassenfoto: Noud van Tiem Assistent schoolportretten: Naomi Gorissen, Imke Panhuijzen Geraniums: Kwekerij van de Ven


Lang Leve...! / Imke Panhuijzen


Jurk en laarzen: Steven van de Ryt


Top en hoed: Marie Lamberechts


Kostuum: Asos


Styling: Inez Naomi Styling assistent: Vanessa Afrifa Fotografie assistent: Sacha Hoebergen Visagie en haarstyling: Marsha Calori


Jurk: Steven van de Ryt


Dit fotografisch onderzoek maakt deel uit van Lang Leve…!, het actieonderzoek van de Academie voor Beeldvorming naar ouder worden in ’s-Hertogenbosch (2018-2019). Met dank aan alle mensen die met zoveel plezier hebben meegewerkt aande totstandkoming van dit beeldonderzoek. Beeld: John van Hamond Imke Panhuijzen Nenah Gorissen Tekst en redactie: Klaas Burger Mike Harris Malou van Doormaal Vormgeving: Véronique van Helden Procesbegeleiding: Mike Harris Artistieke leiding: Klaas Burger Zakelijke leiding: Monique van de Wijdeven academievoorbeeldvorming.nl

Profile for Klaas Burger

Lang Leve...! Oud worden in de stad van je moeder  

Wanneer ben je oud? Wanneer wordt beeld te stigmatiserend, wanneer te provocerend? Hoe ziet oud worden er eigenlijk uit? Fotografisch onde...

Lang Leve...! Oud worden in de stad van je moeder  

Wanneer ben je oud? Wanneer wordt beeld te stigmatiserend, wanneer te provocerend? Hoe ziet oud worden er eigenlijk uit? Fotografisch onde...

Advertisement