Page 1


Chinese karakters

Chinatown binnenwerk_HT.indd 1

02-01-12 11:59


100 jaar Chinatown Amsterdam

Chinatown binnenwerk_HT.indd 2

02-01-12 11:59


Eveline Brilleman

Chinese karakters

Chinatown binnenwerk_HT.indd 3

02-01-12 11:59


Chinatown Amsterdam: Binnen Bantammerstraat, Stormsteeg, Zeedijk, Nieuwmarkt en Geldersekade.

Chinatown binnenwerk_HT.indd 4

02-01-12 11:59


Inhoud

7

Chinatown Amsterdam

9

Inleiding

11

Hoe het begon

15

De Binnen Bantammerstraat Yuen Keong Ng 19

23

De Stormsteeg Kin Ping Dun 23

29

Zeedijk Cheun Wong 31 Polo Chan 33 Sjoukje, Ron en Wah Wah Lin 37

40

Nieuwmarkt

45

Geldersekade John Lie 45 Jason, Kevin en Chiwah Chow 49

53

Rondom Chinatown Kaji But 54

61

Chinatown, meer dan winkels en horeca

62

De Chinese vereniging Fa Yin

64

COVA

67

Stichting 100 jaar Chinezen in Nederland

69

De Chinese school

71

He Hua Tempel

73

Chinese feestdagen

77

De toekomst

79

Tenslotte

80

Dankwoord

80

Colofon

5

Chinatown binnenwerk_HT.indd 5

100 jaar Chinatown Amsterdam

02-01-12 11:59


links: Pekingeenden voor het raam bij Wing Kee rechts: Je komt altijd wel bekenden tegen.

6

Chinatown binnenwerk_HT.indd 6

Chinese karakters

02-01-12 11:59


Chinatown Amsterdam

Chinatown Amsterdam ligt midden in het historische deel van de stad en staat wijd en zijd bekend om zijn toko’s, restaurants en eethuisjes. Bijna iedereen weet, dat je daar moet zijn als je echt authentieke Chinese gerechten wilt eten. Maar Chinatown is meer dan een verzameling winkels en horeca. Hierachter gaat een gemeenschap schuil met een heel eigen sociaal en cultureel leven. Dit jaar viert zij dat het honderd jaar geleden is dat de eerste Chinezen zich hier kwamen vestigen. In het boek Oostenwind (eerder uitgegeven onder de titel Het Huis van Han) beschrijft documentairemaakster Karina Meeuwse hoe een klein groepje Chinese zeelieden tussen 1911 en de Tweede Wereldoorlog de basis legde voor het Amsterdamse Chinatown; hoe zij hier terecht zijn gekomen en hoe zij zich temidden van een andere, vreemde cultuur konden handhaven. Na de oorlog kwam er een tweede Chinese immigratiegolf op gang die nauwelijks nog iets met de zeevaart te maken had. Economische motieven, gezinshereniging en angst voor veranderende regimes waren beweegredenen om naar Nederland te komen. De immigranten kwamen niet alleen uit China maar ook uit andere delen van Azië en uit de voormalige Nederlandse koloniën. Ze gingen aan het werk als kok of kelner, openden eethuisjes of begonnen

Zullen we die kant

een winkel. Deze nieuwkomers hebben belangrijke bijdragen geleverd aan de opbouw van het

opgaan?

huidige Amsterdamse Chinatown. De eerste, vooroorlogse generatie heeft de fundamenten gelegd en de tweede generatie heeft er in de tweede helft van de twintigste eeuw voor gezorgd dat Chinatown een volwaardige plek in de Amsterdamse samenleving heeft ingenomen. Nu is de derde generatie aan zet, die bestaat uit de kleinkinderen van de eerste generatie en de kinderen van de immigranten die na de oorlog naar ons land kwamen. Ze zijn veelal goed opgeleid en in Nederland geboren of in ieder geval hier opgegroeid. Nederlandse burgers met een Nederlands paspoort. Daaronder zijn artsen, juristen, economen en politici. Het is voor hen niet meer vanzelfsprekend dat ze hun ouders opvolgen in de zaak. Sommigen weten hun eigen beroepskeuze te combineren met het bedrijf, anderen wisten wel al van jongs af aan dat ze in de zaak wilden. Zij zijn het die nu het gezicht van Chinatown bepalen. Een aantal van hen vertelt in dit boek over hun familiegeschiedenis, over de moeizame weg die hun ouders moesten bewandelen en hoe zijzelf hun weg vonden in de twee werelden waarin ze zijn opgegroeid.

7

Chinatown binnenwerk_HT.indd 7

100 jaar Chinatown Amsterdam

02-01-12 11:59


Toeristen en dagjesmensen bezoeken Chinatown.

Hong Kong met het schiereiland The New Territories, Hong Kong Island en Kowloon.

Perrie en Amy Lee wonen met hun twee kinderen boven de winkel op de Zeedijk.

8

Chinatown binnenwerk_HT.indd 8

Chinese karakters

02-01-12 11:59


Inleiding

Van de ongeveer 100.000 Chinezen in Nederland

In en rond Chinatown vind je ruim zestig

wonen er zo’n 10.000 in Amsterdam en de

Chinese bedrijven waarvan het personeel hoofd-

omliggende gemeentes. In het Amsterdamse

zakelijk uit Chinezen bestaat. Sommige bedrijven

Chinatown woont nog slechts een handjevol

hebben familiaire banden. De broer of zus, neef

Chinezen. De meeste vertrokken vanwege

of nicht, die aanvankelijk bij familie in de zaak kwam werken, opende vaak na verloop van tijd een eigen zaak in de buurt. Er zijn diverse verenigingen die de belangen van de Chinese gemeenschap behartigen maar dat wil nog niet zeggen dat de Chinese gemeenschap in Chinatown een homogene groep vormt. China is immers een enorm land waar tussen de diverse provincies en streken grote verschillen bestaan in traditie, cultuur en taal. De onderlinge verschillen vallen echter weg als het gaat om het organiseren van evenementen en het verdedigen van de belangen van Chinatown. Bestond de eerste groep nog hoofdzakelijk uit Chinezen afkomstig uit het zuiden van China, in het Chinatown van nu is het aantal immigranten dat vanuit Hongkong naar ons land is

de stadsvernieuwing in de jaren zeventig uit

gekomen veruit in de meerderheid. Hongkong

de Nieuwmarktbuurt naar de buitenwijken

bestaat behalve uit het gelijknamige eiland,

van de stad of vestigden zich in een van de

ook uit het schiereiland New Territories – voor-

randgemeentes. Blij dat ze hun kleine en vaak

namelijk platteland – en de zeer drukbevolkte

verkrotte woningen konden verruilen voor een

hoofdstad Kowloon. Lange tijd was deze Britse

wat rianter onderkomen. Toch zie je altijd veel

kroonkolonie een veilige haven voor families die

Chinezen in de buurt rondlopen. Ze werken hier

het communistische regime in hun vaderland

of doen er hun inkopen. De laatste jaren zie je

waren ontvlucht. Beducht als zij waren voor de

onder de vele toeristen die Chinatown bezoeken

naderende overdracht van de kroonkolonie aan

ook steeds meer Chinese bezoekers. Kwamen ze

de Volksrepubliek China in 1997 was dit voor

eerder veelal in door de Chinese overheid zorg-

velen aanleiding om opnieuw ergens anders een

vuldig geselecteerde groepen, nu zijn dat, sinds

leven op te bouwen. Achteraf is gebleken dat

de Volksrepubliek China opener en welvarender

Hongkong haar vrijheden behouden heeft en

is geworden, steeds vaker individuele reizigers.

tegenwoordig doen verscheidene Amsterdamse

Ook het aantal Chinese studenten dat vanuit

Chinezen daar weer zaken mee. Ook het han-

China hier een universitaire studie volgt, groeit

delsverkeer en culturele uitwisselingen met

gestaag.

de Volksrepubliek zijn de laatste jaren fors toegenomen. 9

Chinatown binnenwerk_HT.indd 9

100 jaar Chinatown Amsterdam

02-01-12 11:59


heel wat genodigden uit het ‘witte’ netwerk op de lijst. Toch ervaart de westerse samenleving de Chinese gemeenschap over het algemeen als gesloten. Dat is niet zo gek. Er bestaan onderling maar weinig vriendschappen in de privé-sfeer. Chinezen die hier zijn geboren of al heel jong naar ons land kwamen, hebben tijdens hun school en studieperiode wel Nederlandse vrienden en vriendinnen gekregen, maar naarmate zij ouder worden, verwateren de meeste vriendschappen vanwege werk en gezin. Trouwden die eerste Chinese mannen nog met Nederlandse vrouwen, de generaties daarna vonden, op een enkeling na, stuk voor stuk hun partner in de eigen bevolkingsgroep. ‘Je voelt je toch vertrouwder met iemand die dezelfde achtergrond heeft en de tradities begrijpt,’ is een veel gehoord argument. Die tradities zijn veelal leefregels gebaseerd op eeuwenoude gebruiken en gewoontes zoals de voorouderverering, respect voor ouderen en hun wijsheid en het belang van de familie. De meeste Chinese kinderen leren Chinatown Amsterdam is een van de oudste

al heel vroeg dat je als individu ondergeschikt

Chinatowns van Europa en heeft in de hon-

bent aan het grotere geheel, in dit geval de

’t Mandje, een echt

derd jaar van haar bestaan een vaste plek in

familie. Een Chinees gezegde heeft het over de

Amsterdams café.

de Amsterdamse samenleving veroverd. Het

familie als een lichaam: zonder de verschillende

unieke van dit Chinatown is dat er naast de

onderdelen kan een lichaam niet functioneren.

Chinese bevolkingsgroep nog tal van andere

Je dient de naam van je familie hoog te houden.

nationaliteiten te vinden zijn: van de Turkse

Dat betekent nooit de vuile was buiten hangen

pizzeria en het Argentijnse steakhouse tot

en niets doen wat de familienaam schade kan

en met de Amsterdamse bruine kroeg en de

toebrengen. Problemen worden binnenskamers

Hollandse slager. In de loop der jaren heeft de

opgelost want hulp vragen aan buitenstaan-

Chinese gemeenschap een goede relatie opge-

ders doet afbreuk aan de goede naam. Verder

bouwd met haar buurtgenoten, de politiek en

zijn er tal van rituelen en gebruiken rondom

met maatschappelijke organisaties in de buurt.

de geboorte, het huwelijk en de dood. Ook de

De viering van een typisch Chinees feest zoals

derde generatie Chinezen houdt nog veel van

de Boeddhadag wordt ieder jaar grootschalig

die tradities in ere en geeft ze weer door aan

samen met de buurt op de Nieuwmarkt gevierd

hun kinderen.

De Hollandse slager.

en tijdens het Chinese nieuwjaarsdiner staan er 10

Chinatown binnenwerk_HT.indd 10

Chinese karakters

02-01-12 11:59


Hoe het begon

Het was de burgemeester van Amsterdam,

Er viel weinig te vieren voor die eerste groep

Eberhard Van der Laan die in september 2010

Chinezen die honderd jaar geleden in het holst

in het bijzijn van de ambassadeur van de

van de nacht werd gedropt in de havens van

Volksrepubliek China, de heer Jun Zhang, een

Amsterdam en Rotterdam. Ver van huis in een

fototentoonstelling opende met een overzicht

vreemd land waarvan ze de taal en de gewoontes

van het huidige Chinatown Amsterdam in het

niet kenden en waar hun komst met argusogen

NH Barbizon Palace hotel op de kop van de

door de lokale bevolking werd bekeken. In die

Zeedijk. De opening van deze fototentoonstel-

tijd teisterden oorlogen en hongersnood delen

ling was de start van een jaar lang festiviteiten

van China. Arme boeren, voornamelijk afkom-

in het hele land rondom de viering van 100 jaar

stig uit de Zuid-Chinese provincie Guangdong,

Chinezen in Nederland met als hoogtepunt in

ontvluchtten de honger en armoede in hun

de zomer van 2011 een spectaculaire leeuwen-

vaderland. Ze werden, veelal als stokers en kolen-

Juli 2011, 100 leeuwen

dans op de Dam in Amsterdam.

scheppers, door Britse en Nederlandse reders als

op de Dam.

11

Chinatown binnenwerk_HT.indd 11

100 jaar Chinatown Amsterdam

02-01-12 11:59


12

Chinatown binnenwerk_HT.indd 12

Chinese karakters

02-01-12 11:59


13

Chinatown binnenwerk_HT.indd 13

100 jaar Chinatown Amsterdam

02-01-12 11:59


Na de Tweede Wereldoorlog ontdekten de Nederlanders de Chinese keuken voornamelijk vanwege de komst van een groep Chinezen uit het voormalige Nederlands-IndiÍ, die in het hele land Chinees-Indonesische restaurants opende. In de jaren daarna kwamen er steeds meer Chinezen naar ons land, onder andere uit Suriname en Hongkong, waar het gerucht rondging dat het vrij eenvoudig was om in Nederland werk te vinden in de vele Chinese restaurants en eethuisjes. Tot ver in de jaren zestig was de Binnen Bantammerstraat het centrum van Chinatown. Daarna breidde het zich vanwege al die nieuwkomers snel uit tot de Nieuwmarkt, de Geldersekade, de Stormsteeg en de Zeedijk. Naast de eethuisjes en restaurants verschenen er meer en meer oosterse zaken zoals toko’s, reisbureaus, kruidenwinkels, kappers, een drukkerij en winkels in snuisterijen en kleding. Maar ook het sociale en culturele leven krijgt in de loop der jaren vaste grond onder de voeten zoals met de vestiging van de ouderensociÍteit Fa Yin aan de Recht Boomssloot en een Chinees medisch centrum op de Geldersekade. Op de zaterdag kunnen kinderen lessen volDe Chinese kapper.

Aankondiging clubavond.

goedkope werkkrachten geronseld voor de koop-

gen in Chinees spreken en schrijven op de

vaardij. Tijdens stakingen in het voorjaar van 1911

Chinese school, er zijn Chinese sportclubs en

in de havens van Amsterdam en Rotterdam wer-

de jeugd danst en feest op speciaal voor hen

den ze op de schepen ingezet als stakingsbrekers.

georganiseerde clubavonden. De opening van

Tussen hun reizen door verbleven ze in schamele

de Chinees-boeddhistische He Hua tempel op

onderkomens op het haventerrein. In de periode

de Zeedijk in september 2000 door koningin

van de grote depressie, eind twintiger jaren,

Beatrix was voor de hele Chinese gemeenschap

werden zij massaal ontslagen. In afwachting van

een hoogtepunt in de honderdjarige geschiede-

betere tijden bleven ze in de buurt van de haven

nis van het Amsterdamse Chinatown.

rondhangen. In hun kielzog kwamen Chinese handelaren naar ons land en ontstond in en rond de Amsterdamse Binnen Bantammerstraat het begin van het huidige Chinatown met boardinghouses, wasserijen en eethuisjes. 14

Chinatown binnenwerk_HT.indd 14

Chinese karakters

02-01-12 11:59


De Binnen Bantammerstraat Bat Tah Ngoi Kai – Overal bereikbaar zijn tot in verre windstreken

De Binnen Bantammerstraat ligt midden in de Lastage, tegenwoordig beter bekend als de Nieuwmarktbuurt. In de zestiende eeuw lag dit gebied aan de rand van de haven en werd gebruikt voor de scheepvaart. Er stonden wat loodsen en lijnbanen en een enkel woonhuis. Hier werden schepen gerepareerd en geballast voor vertrek, het zogenaamde lastaedzen waar de naam Lastage van is afgeleid. Later werd deze buurt bebouwd met goedkope arbeiderswoningen. Nog steeds was de haven dichtbij en het is dan ook geen wonder dat juist hier de eerste groep Chinezen neerstreek. Het begon allemaal met een kleine wasserij in de Buiten Bantammerstraat waar de eigenaar in het midden van de ruimte een gordijn had gespannen waarachter hij maaltijden kon bereiden. Als neveninkomsten verkocht hij heet water want in die tijd had geen van de huizen

ze. Integendeel, de Nederlandse groenteboer

De Binnen Bantammer-

daar een geiser. Weldra volgden er meer be-

en de visman deden goede zaken en leerden

straat rond 1960.

drijfjes in en rond de Binnen Bantammerstraat

een paar woorden Chinees. Omgekeerd leerden

waaronder eethuisjes en logementen die door

de Chinezen een paar woordjes Nederlands.

de Chinezen boardinghouses werden genoemd.

Zaken zijn tenslotte zaken. Van die eerste

Hier konden de zeelieden overnachten in

groep trouwden verscheidene mannen met een

afwachting van de volgende reis. Het leven aan

Nederlandse vrouw terwijl ze soms ook al een

boord was zwaar en om dat enigszins te verlich-

gezin in China hadden. Terugkeer naar China

ten werd er opium gerookt. Het werd hen vaak

was voor hen zo goed als onmogelijk geworden

gratis aangeboden zodat ze harder werkten en

en het was in China niet ongewoon om, als je

minder aten. Dat het verslavend was, ontdekten

je dat kon veroorloven, meerdere vrouwen te

ze pas later. Aan wal konden ze terecht in een

hebben. De beide gezinnen wisten lang niet

aantal boardinghouses waar zich soms ach-

altijd van elkaars bestaan af en vooral voor de

terin de zaak een opiumkit bevond. Daar werd

halfbloed-Chinezen van de tweede generatie

ook door een enkele Nederlander gebruik van

was het vaak pas na de dood van hun vader

gemaakt. Ook waren er diverse gokhuizen te

dat zij de emotionele ontdekking deden dat ze

vinden want Chinezen houden er wel van een

nog familieleden in China hadden. De Chinees-

gokje te wagen. Dit was algemeen bekend in

Nederlandse families woonden in en rond de

de buurt maar werd door iedereen, inclusief de

Binnen Bantammerstraat. Je kan niet zeggen

politie, getolereerd want niemand had last van

dat er sprake was van hechte gezinsverbanden.

15

Chinatown binnenwerk_HT.indd 15

100 jaar Chinatown Amsterdam

02-01-12 11:59


Vader sprak nauwelijks Nederlands en liet de

was je aangewezen op de boardinghouses in

opvoeding van de kinderen grotendeels over

de hoop zo snel mogelijk aan te kunnen mon-

aan hun moeder. Dat betekent niet dat er geen

steren op een volgende schip. Dat aanmonste-

genegenheid bestond tussen de vaders en hun

ren verliep via de shipping master, de Chinese

kroost; vooral als de kinderen wat ouder wer-

tussenpersoon van de reders. Vaak hadden die

den en hun Chinese achtergrond beter leerden

ook de boardinghouses in handen en je had je

Verjaardagsfeest thuis

kennen werd de band hechter. Van die tweede

als zeeman maar te voegen naar de regels van

bij de familie van Yuen

halfbloedgeneratie trouwden uiteindelijk de

de shipping master om een baan aan boord te

Keong Ng.

meesten zelf weer met een Chinese partner.

krijgen. Een van de belangrijkste families was

Formulieren invullen

Familie is ongelooijk belangrijk binnen de

in die jaren de familie Ng, spreek uit als Ung.

voor de vreemdelingen-

Chinese gemeenschap. Men zegt zelfs dat je pas

De familie stond jarenlang aan het hoofd van

politie.

echt Chinees bent als je precies weet waar je

de kleine Chinese gemeenschap en bestond uit

familie oorspronkelijk vandaan komt. Iedereen

zeelieden en handelaren. Haar wortels liggen

met dezelfde achternaam wordt als familielid

in een klein dorp in de provincie Guangdong,

erkend, de zogenaamde lineage. Ben je directe

dat waarschijnlijk rond de tiende eeuw werd

familie, zoals oom, tante, neef of nicht, dan ben

gesticht door ene generaal Ng. De Ng’s leverden

je deel van de clan. Lineage of clan, het is voor

de eerste shipping master en waren lange tijd

Chinezen een erezaak om familieleden bij te

eigenaren van het in die tijd beroemde restau-

staan als dat nodig is. Je geeft je oom, je broer of

rant Kong Hing in de Binnen Bantammerstraat.

verre neef onderdak en te eten en je zorgt voor

Hun macht werd betwist door andere Chinese

een baantje. Had je geen familie aan de wal dan

groeperingen en leidde in de jaren twintig tot

16

Chinatown binnenwerk_HT.indd 16

Chinese karakters

02-01-12 11:59


de zogenaamde Tong-oorlog waarbij onder

je de ingang aan de Binnen Bantammerstraat

andere een lid van de familie Ng werd doodge-

nam kon je aan een gedekte tafel met servet-

schoten. Vanaf dat moment was de aandacht

ten plaatsnemen. Nam je daarentegen van

van de overheid, die zich tot dan weinig met

hetzelfde eethuis de achteringang in de Nieuwe

de Chinezen bemoeid had, op de kleine ge-

Jonkerstraat dan kwam je terecht in een kelder

meenschap gericht. Het leidde tot een strenger

met houten banken en kreeg je het bord in je

vreemdelingenbeleid waarbij vooral oudere en

handen gedrukt. Hetzelfde eten als vóór maar

zieke Chinese zeelieden, die het zware werk aan

terwijl je daar vijf gulden voor een maaltijd

boord niet meer konden volhouden, werden uit-

moest betalen rekende je in het keldertje met

gewezen en teruggestuurd naar hun vaderland. Tijdens de malaise in de scheepvaart probeerden werkloze zeelieden van alles om aan een baantje te komen. Met de introductie van de pindakoek leek een goudmijn te zijn aangeboord. De pindakoek was een eenvoudig te bereiden lekkernij waar de Nederlanders dol op waren. Weldra vond je op bijna iedere straathoek, tot in de verste uithoeken van het land, de pindakoekverkoper die met het roepen van ‘pinda, pinda, lekka, lekka’ zijn waar aanbood. De onderlinge concurrentie was echter enorm en eind dertiger jaren was de hausse afgelopen. Vanwege een tijdelijk opleving van de scheepvaart konden veel ex-zeelieden weer aan de slag tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog toen het scheepvaartverkeer helemaal stil kwam te liggen. Ondertussen hadden de eethuizen en restau-

slechts een rijksdaalder af. Nog zo’n goedkoop

In de ochtend was het

rants in de Binnen Bantammerstraat ook buiten

eethuis was dat van tante Mia op de Oudezijds

nog rustig maar later op

de Chinese wijk wat meer bekendheid gekregen.

Achterburgwal. Ze was getrouwd met een

de dag stonden ze in rijen

Vooral Kong Hing mocht zich verheugen in een

Chinese man uit de provincie Zhejiang, die zich

voor de deur van restau-

grote toename van de klandizie. Aanvankelijk

met een aantal landgenoten rond de Burgwallen

rant Kong Hing.

alleen van de fine fleur van de maatschappij en

had gevestigd. Het eethuis van tante Mia was

van toenmalige beroemdheden zoals de Franse

piepklein en er stonden vaak lange rijen voor

revuester Josephine Baker. Onder studenten

de deur te wachten om naar binnen te kunnen.

raakten de kleinere eethuizen erg populair. Het

Oudere buurtgenoten kunnen daar nog smake-

eten was lekker, je kreeg veel op je bord en het

lijk over vertellen.

was bovendien spotgoedkoop. Over een van

In de oorlogsjaren werd de saamhorigheid bin-

die eethuizen gaat het volgende verhaal: als

nen de Chinese gemeenschap versterkt door het 17

Chinatown binnenwerk_HT.indd 17

100 jaar Chinatown Amsterdam

02-01-12 11:59


1945, bevrijdingsfeest

stilliggen van de scheepvaart. Zeelieden die niet

was van Chinese zeelieden. Bovendien kwamen

in Chinatown.

meer konden uitvaren, bleven op hun plek en

in die periode veel Chinezen uit het voormalige

werden weldra bekenden in de buurt. De res-

Nederlands-Indië hiernaar toe. Er was werk

taurants en eethuisjes gingen zo lang mogelijk

genoeg vanwege een flinke uitbreiding van

door. Aan rijst, in tegenstelling tot andere voe-

Chinese restaurants in ons land. De eerste gene-

dingswaren lange tijd niet op de bon, was geen

ratie wat welgesteldere Chinezen had al voor de

gebrek en zelfs in de hongerwinter haalden

oorlog ook buiten het Amsterdamse Chinatown

verschillende restauranthouders nog een laatste

nieuwe restaurants geopend in onder meer de

baal uit de kelders. Met eenvoudige middelen

Vijzelstraat, op het Damrak, de Nieuwendijk

werden daar nog voedzame maaltijden van

en op het Rokin. Anderen openden ook res-

gemaakt die gedeeld werden met buurtgenoten.

taurants buiten de stad. Toch was de Binnen

Aangezien de Binnen Bantammerstraat midden

Bantammerstraat toen nog steeds het hart van

in de Joodse wijk lag werd de buurt regelmatig

Chinatown.

opgeschrikt door razzia’s. De Chinezen waren op hun hoede maar hadden ondanks hun donkere uiterlijk weinig last van de Duitsers. Nadat de oorlog was afgelopen trok de scheepvaart weer aan, en zorgde daarmee voor nieuwe aan18

Chinatown binnenwerk_HT.indd 18

Chinese karakters

02-01-12 11:59


Yuen Keong Ng Yuen Keong Ng werd in 1961 in het Wilhelmina Gasthuis geboren maar zijn thuis was de Binnen Bantammerstraat. Hij woonde daar met vader, moeder en een zusje op een zolderverdieping. Toen hij anderhalf was, verhuisde het gezin naar de Kromme Waal, net om de hoek. Aanvankelijk weer op een zolder maar later kregen ze in hetzelfde pand een etage. Hier zijn ook zijn twee jongere broers geboren. Zijn vader Tung Fay Ng was een neef van een van de eigenaren van Kong Hing. Hij wilde wel iets van de wereld zien en verliet zijn geboorteplaats Namtou in het zuiden van China om in Hongkong aan te monsteren als scheepsjongen. Na zijn tweede reis kwam

Chan die hij een jaar of tien later liet overkomen.

Het was in Kong Hing

hij in 1947 in ons land aan. Vlak voor zijn laatste

Als lid van de Ng-clan kon hij meteen aan de slag

ook gezellig ĂĄchter de

vertrek uit Hongkong trouwde hij met Ye Kum

in een restaurant van de familie. Later maakte

bar. 2de van rechts is

hij de overstap naar Kong Hing waar hij zich na

Tung Fay Ng. In het mid-

verloop van tijd voor een deel inkocht. ‘Mijn va-

den de senior van de Kong

der was een vrolijke, charmante man die overal

Hing bazen, Tsi Hing Ng.

de zonnige kant van inzag. Bovendien was hij erg

(1958).

goed van vertrouwen en erg ambitieus. Toen hij een restaurant in Domburg opende, vroeg hij een

De charmante

ver familielid als zetbaas. Die ging er met de kas

Tung Fay Ng.

vandoor en liet mijn vader zitten met de onbetaalde rekeningen. Een drama dat hij voor veel mensen verborgen hield. Men wist alleen dat hij zijn zaak in Domburg kwijt was maar niet wat de reden was. In de jaren daarna begonnen de zaken in Kong Hing minder goed te lopen. Vanwege de aanleg van de metro was de straat slecht te bereiken en de Binnen Bantammerstraat begon zijn glans te verliezen. Chinese bedrijven vertrokken naar andere plekken in de buurt. De inkomsten van Kong Hing liepen terug maar de kosten gingen gewoon door. Mijn vader deed alsof er niets aan de hand was en betaalde van zijn spaargeld alles wat hij moest betalen. De geldzorgen 19

Chinatown binnenwerk_HT.indd 19

100 jaar Chinatown Amsterdam

02-01-12 11:59


Yuen Keong op de arm

drukten zwaar op hem en hij begon in plaats van

Yuen Keongs jongere broers zijn respectievelijk

van zijn moeder voor de

te genieten van zijn drankje, excessief te drinken.

arts en computerdeskundige geworden en hijzelf

deur van Kong Hing. Zijn

Hij zat dan in café Van Dijk op de hoek van de

heeft inmiddels als afgestudeerd en gepromo-

zusje houdt moeders

Geldersekade, de hang-out van Chinese man-

veerd astronoom met onderzoeken in binnen

hand goed vast (1962).

nen, die daar voor ze aan het werk gingen hun

en buitenland een mooie carrière opgebouwd.

cognacje dronken.’

Zijn zusje was al op twaalarige leeftijd aan leukemie overleden. ‘Als mijn vader was blijven leven zouden we gegarandeerd in het bedrijf zijn beland. Dat zou, zeker voor mij als oudste, een uitgemaakte zaak zijn geweest. Ik heb nu, zonder me af te hoeven vragen of ik niet toch in mijn vaders voetsporen had moeten treden, voor mezelf kunnen kiezen. Dat zou ondenkbaar zijn geweest als ik niet in Nederland zou zijn opgegroeid. Keuzevrijheid is voor mij dan ook een groot goed.’ Hij weet zich nog veel uit zijn jeugd te herinneren. ‘Ik zie zelfs de steile zoldertrap nog voor me en toen was ik toch nog heel klein. De achterkant van ons huis keek uit op de achterzijde van diverse restaurants in de Binnen Bantammerstraat. We wisten altijd precies wanneer de politie aan het controleren was. Dan zagen we mensen in

Toen Yuen Keong zestien jaar was, overleed zijn

de richting van een huis naast ons rennen om

vader aan een hersenbloeding. Een traumatische

daar door een openstaand raam te verdwijnen.

ervaring voor het hele gezin. ‘Iedereen dacht dat

Dat waren illegalen die dan later als de kust weer

mijn vader geld genoeg had achtergelaten, maar

veilig was, terugkeerden. Zo ging dat in die tijd.

al zijn spaargeld was op en mijn moeder was aangewezen op een uitkering. Er waren nauweNa schooltijd loempia’s

lijks pensioenrechten opgebouwd. Een pro-

eten in het restaurant

bleem dat nog steeds bij veel werknemers in de

(1966).

Chinese horeca speelt. Mijn moeder sprak slecht Nederlands en ik moest alles voor haar vertalen. Ik zag alle rekeningen wel maar heb me toen zelden afgevraagd hoe ze dat moest betalen. Het was een verschrikkelijke moeilijke tijd voor haar maar ze heeft het gered en degenen die toen dachten dat er van ons kinderen niets terecht zou komen, hebben het helemaal mis gehad.’ 20

Chinatown binnenwerk_HT.indd 20

Chinese karakters

02-01-12 11:59


De Binnen Bantammerstraat was voor ons kinde-

hebben gekregen door Nederlandse vriendjes en

Yuen Keong (1ste rij

ren een veilige haven. Allemaal Chinese bedrijf-

hun ouders. Bovendien las ik erg veel.’

uiterst rechts) hier als

jes. Je had er kapper Chan en een gokhal. Behalve

Yuen Keong bleef tot zijn studietijd op de

begeleider van de atletiek-

Kong Hing waren er nog veel meer eethuizen

Kromme Waal wonen en verhuisde daarna naar

groep die de leeuwendans

zoals Azië, Lotus, de Gouden Draak en Ling Nam.

een woning op het Waterlooplein. Na zijn studie

uit zal voeren tijdens het

Die laatste heeft het nog het langst volgehouden.

te hebben afgerond werkte hij als astronoom in

Chinees nieuwjaar 1996.

In café Van Dijk werd de uitslag van de Chinese

tal van landen zoals Italië en Frankrijk. Hij was

Achterste rij rechts staat

lotto bekend gemaakt. We speelden op straat

nog graag in Azië aan de slag gegaan maar daar

eregast voetbaltrainer

met de andere kinderen uit de buurt en dat was

stak de economische crisis van eind jaren ne-

Louis van Gaal.

zo’n beetje van alles door elkaar, Chinees, half-

gentig een stokje voor. Hij ontmoette daar later

bloed en Nederlanders. Ik dacht er toen nooit

wel zijn vrouw. Zij is Thaise met een Chinese

over na dat ik Chinees was. Pas op school werd

achtergrond. Tegenwoordig woont hij weer in

ik me er van bewust dat ik er anders uitzag. Ik

Amsterdam waar hij met twee neven een bedrijf-

werd wel eens uitgescholden voor poepchinees

je heeft opgezet in ledverlichting. Van 2005 tot

en sommige kinderen riepen dat we op moesten

2010 was hij politiek actief in de Amsterdamse

rotten. Maar ik had ook vriendjes die veel bij ons

gemeenteraad. Hij komt nog regelmatig in zijn

thuis kwamen. Na schooltijd gingen we dan vaak

oude buurt om zijn moeder op te zoeken die nog

eerst naar het restaurant. Dan ging mijn vader

steeds in de oude Chinese buurt woont. ‘Als ik nu

loempia’s voor ons maken. Nooit meer heb ik

door de Binnen Bantammerstraat loop, vind ik

lekkerdere loempia’s gegeten als die van mijn

niets meer terug van vroeger. Alle Chinese win-

vader. Met een aantal vriendjes van vroeger heb

kels en eethuizen uit mijn jeugd zijn verdwenen.

ik nog steeds contact.

Ons Chinatown is nu verderop in de buurt en

Thuis spraken we Chinees maar als kinderen

stukken groter dan het toen was. Het is goed zo.’

onder elkaar Nederlands. Ik denk dat we de Nederlandse taal voornamelijk onder de knie 21

Chinatown binnenwerk_HT.indd 21

100 jaar Chinatown Amsterdam

02-01-12 11:59


De Binnen Bantammerbrug begin twintigste eeuw.

22

Chinatown binnenwerk_HT.indd 22

Chinese karakters

02-01-12 11:59

Chinese karakters  

Chinatown Amsterdam bestaat ruim honderd jaar. Het zijn drie generaties Chinezen die Chinatown Amsterdam gemaakt hebben tot wat het nu is.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you