Page 1

‫ل‌ه باڵوكراوه‌كانی په‌یمانگه‌ی كوردستان بۆ پرسه‌ سیاسییه‌كان ‪2013‬‬

‫رێككه‌وتننامه‌ی په‌یوه‌ندی‬ ‫كونسوڵگه‌ری ڤییه‌ننا‬ ‫‪1963‬‬

‫ساالر فه‌تحی‬ ‫ل ‌ه عه‌ره‌بییه‌و ‌ه وه‌ریگێڕاوه‌‬


‫كتێب‪ :‬رێككه‌وتننامه‌ی په‌یوه‌ندی كونسوڵگه‌ری ڤییه‌ننا ‪1963‬‬ ‫وه‌رگێڕانی‪ :‬ساالر فه‌تحی‬ ‫پیتچنین‪ :‬مه‌جید حه‌مید‬ ‫پێیداچۆته‌وه‪ ‌:‬موكه‌ڕه‌م ره‌شید تاڵه‌بانی‬ ‫دیزاین‪ :‬ئه‌بوبه‌كر مه‌ال عه‌بدوڵاڵ‬ ‫سه‌رپه‌رشتی چاپ‪ :‬عبدالوهاب اسعد‬ ‫نۆره‌ی چاپ‪ :‬چاپی یه‌كه‌م‬ ‫چاپ‌‪ :‬چاپخانه‌ی ماردین‪ -‬هه‌ولێر‬ ‫تیراژ‪1000 :‬‬ ‫نرخ‪ 2000 :‬دینار‬ ‫له‌به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كتێبخانه‌ گشتییه‌كان ژماره‌ی سپاردنی (‪)236‬ی‬ ‫دراوه‌تێ‪.‬‬ ‫ژماره‌ مۆبایلی و ئیمه‌یلی په‌یمانگه‌ی كوردستان بۆ پرسه‌ سیاسییه‌كان‪:‬‬ ‫‪07504498587‬‬ ‫‪Kipi_kurd@yahoo.com‬‬

‫‪2‬‬


‫ناوه‌ڕۆك‬

‫الپه‌ڕه‌‬

‫دیارییه‌كی دیكه‌ی په‌یمانگه‌‬

‫‪5‬‬

‫پێشه‌كی وه‌رگێڕ‬

‫‪7‬‬

‫رێككه‌وتننامه‌ی په‌یوه‌ندی كونسوڵگه‌ری ڤییه‌ننا ساڵی ‪1963‬‬

‫‪9‬‬

‫ئه‌و واڵتانه‌ی له‌م رێككه‌وتننامه‌یه‌دا الیه‌نن‬

‫‪9‬‬

‫پاری یه‌كه‌م‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كانی كونسوڵگه‌ری به‌شێوه‌یه‌كی گشتی‬

‫‪13‬‬

‫به‌شی یه‌كه‌م‪ :‬دروستكردنی په‌یوه‌ندی كونسوڵگه‌ری‬

‫‪13‬‬

‫به‌شی دووه‌م‪ :‬كۆتایی هاتنی كاری كونسوڵگه‌ری‬

‫‪27‬‬

‫پاری دووه‌م‬ ‫ئاسانكاری و ئیمتیازات و پارێزبه‌ندیی‬ ‫به‌شـــی یه‌كـــه‌م‪ :‬ئاســـانكاری و ئیمتیـــازات و پارێزبه‌نـــدی تایبـــه‌ت بـــ‌ه‬ ‫نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‬

‫‪31‬‬ ‫‪31‬‬

‫به‌شـــی دووه‌م‪ :‬كارئاســـانی و تایبه‌تمه‌نـــدی و حه‌ســـانه‌ی تایبـــه‌ت‬ ‫بـــ‌ه ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری (كارا) و ئه‌ندامانـــی دیكـــه‌ی نێـــرده‌ی‬

‫‪41‬‬

‫كونســـوڵگه‌ری‬ ‫پاری سێیه‌م‬ ‫سیســـتمی په‌یڕه‌وكـــراو له‌ســـه‌ر ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری فه‌خـــری و‬ ‫ئـــه‌و نێـــرد‌ه كونســـوڵگه‌رییانه‌ی ســـه‌رۆكایه‌تییان ده‌كه‌ن‬

‫‪55‬‬

‫پاری چواره‌م‬ ‫بڕیاری گشتی‬

‫‪61‬‬

‫پاری پێنجه‌م‬ ‫بڕیارگه‌لی كۆتایی‬

‫‪65‬‬

‫‪3‬‬


4


‫دیارییه‌كی دیكه‌ی په‌یمانگه‌‪..‬‬ ‫له‌ئه‌ســـتۆگرتنی چاپكردنـــی كارێكـــی له‌م چه‌شـــن‌ه ل‌ه ئه‌نجامی هه‌ســـت‬ ‫كردنمـــان بـــوو‌ه لـــ‌ه هه‌بوونـــی بۆشـــایه‌كی گـــه‌وه‌ره‌ی نه‌بونـــی زانیاری‬ ‫پێویســـت‪ ،‬له‌بـــاره‌ی كاری كونســـوڵخانه‌كان‪ ،‬چۆنیه‌تـــی مامه‌ڵه‌كـــردن‬ ‫له‌گه‌ڵیـــان‪ ،‬له‌الیـــه‌ن داموده‌زگا حكومیه‌كانه‌وه‌ یان هاواڵتیان ب‌ه گشـــتی‪.‬‬ ‫وه‌كـــو په‌یمانگه‌ی كوردســـتان بۆ پرســـ‌ه سیاســـییه‌كان وه‌كـــو ئه‌ركێكی‬ ‫نیشـــتمانی و نه‌ته‌وه‌یی ب‌ه پێویســـتمان زانی ب‌ه زمانی شـــیرینی كوردی‬ ‫دانیشـــتوانی كوردســـتانیش بـــ‌ه ناوه‌ڕۆكـــی ئـــه‌م رێككه‌وتنامه‌ی‌ه ئاشـــنا‬ ‫بكه‌ین ‪.‬‬ ‫ئه‌مـــ‌ه یه‌كـــه‌م كاری لـــه‌م شـــێوه‌یه‌مان نییـــه‌و دوا كاریشـــمان نابێت‪ ،‬ل‌ه‬ ‫رابردووشـــدا په‌یمانگه‌كه‌مـــان چه‌ندیـــن كتێبی تری ب‌ه چـــاپ گه‌یاندوو‌ه‬ ‫كـــ‌ه بـــ‌ه گرنـــگ و پێویســـتی زانیـــون‪ ،‬بۆنموونـــه‌‪( :‬خوپیشـــاندانه‌كانی‬ ‫كوردســـتان له‌نێـــوان دڵســـۆزی بـــۆ نیشـــتمان و گێره‌شـــێوێنیدا)‪( ،‬لـــ‌ه‬ ‫هاواڵتیانـــه‌و‌ه بـــۆ ده‌ســـه‌اڵت به‌رگـــی یه‌كـــه‌م و دووه‌م)‪( ،‬پۆلیـــس و‬ ‫عله‌ته‌كانـــی)‪( ،‬هه‌ڵمه‌تـــی شـــااڵوه‌كانی هه‌ڵبـــژاردن)‪( ،‬په‌یمانگـــه‌ی‬ ‫كوردســـتان لـــ‌ه ســـێ ســـاڵی ته‌مه‌نیـــدا)‪ ،‬جگـــ‌ه له‌مـــه‌ش ئه‌نجامدانـــی‬ ‫زیاتـــر لـــ‌ه هه‌شـــتا راپرســـی و توێژینه‌وه‌ی له‌باره‌ی پرســـ‌ه سیاســـی و‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تـــی و ئابوورییه‌كانـــی كوردســـتان و ئه‌نجامدانی چه‌ندین كۆڕو‬ ‫ســـمینارو كۆنفراســـی تایبـــه‌ت ب‌ه پرســـ‌ه سیاســـی و كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانی‬ ‫هه‌رێمی كوردســـتان‪.‬‬ ‫ئه‌مانـــه‌ی باســـم كرد به‌شـــێكی بچوكـــی كاره‌كانـــی ئـــه‌م په‌یمانگه‌یه‌یه‌‪،‬‬ ‫لـــ‌ه ئێســـتاو داهاتووشـــدا ب‌ه گـــوڕو تینی زیاتـــر درێژ‌ه بـــ‌ه كاره‌كانمان‬

‫‪5‬‬


‫ده‌ده‌یـــن‪ ،‬بێگومان ئه‌م كارانـــه‌ش به‌ئه‌رك ده‌زانین چونك‌ه رێكخراوه‌كانی‬ ‫كۆمه‌ڵگـــه‌ی مه‌ده‌نی ئه‌ركی سه‌رشـــانیان‌ه ئه‌م بۆشـــایی‌ه پـــڕ بكه‌نه‌و‌ه ك‌ه‬ ‫له‌نێـــوان هاوواڵتـــی و ده‌ســـه‌اڵتدا هه‌یـــه‌‪ ،‬پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌م بۆشـــاییه‌ش‬ ‫پێویســـتی بـــ‌ه كاركـــردن و ماندوبوونـــی به‌رده‌وامه‌‪ .‬په‌یامـــی په‌یمانگه‌ی‬ ‫كوردســـتان بـــۆ پرســـ‌ه سیاســـییه‌كان گه‌یاندنـــی رای هاوواڵتیانـــ‌ه بـــ‌ه‬ ‫ده‌ســـه‌اڵت و فراوانكردنـــی بازنـــه‌ی به‌شـــداریی سیاســـیی‌ه لـــ‌ه هه‌رێمی‬ ‫كوردســـتاندا‪ ،‬هه‌وڵده‌ده‌ین هه‌میشـــه‌ ببین‌ه پردێكی مه‌عریفی و زانســـتی‬ ‫تا ب‌ه شـــێوازێكی زانســـتیانه‌ لـــه‌ چوارچێوه‌ی داتاو ژماره‌دا‪ ،‬خواســـت‬ ‫و داواكاری هاوواڵتیان ب‌ه ده‌ســـه‌اڵتی سیاســـی ل‌ه هه‌رێمی كوردســـتان‬ ‫بگه‌یه‌نیـــن‪ .‬ئـــه‌م به‌رهه‌مـــه‌ش یه‌كێكـــی تر‌ه لـــه‌و دیاریانه‌ی پێشكه‌شـــی‬ ‫كۆمه‌ڵگـــه‌ی كـــوردی و كتێبخانـــه‌ی كوردســـتانی ده‌كه‌یـــن‪ ،‬هیواداریـــن‬ ‫ســـوودی لێ ببینن‪.‬‬

‫نه‌سره‌ت سۆفی‬ ‫سه‌رۆكی په‌یمانگه‌ی كوردستان بۆ پرس‌ه سیاسییه‌كان‬

‫‪6‬‬


‫پێشه‌كی وه‌رگێڕ‬ ‫دوای ســـاڵی ‪ 2003‬و كرانـــه‌وه‌ی ده‌رگاكانـــی هه‌رێمـــی كوردســـتان‬ ‫به‌شـــێوه‌یه‌كی فراوانتـــر بـــ‌ه رووی دونیـــا په‌یوه‌ندییـــ‌ه دپلۆماتییـــه‌كان و‬ ‫هاتنـــی نێرده‌و نووســـینگ‌ه و كونســـڵخانه‌كانی واڵتانی بیانـــی و‪ ،‬روو ل‌ه‬ ‫زیادبوونی ژماره‌ی كه‌ســـانی دپلۆماتكارو نیشـــته‌جێبوونیان ل‌ه هه‌رێمی‬ ‫كوردســـتان و‪ ،‬دروســـتبوونی په‌یوه‌ندی له‌نێوان نێـــرد‌ه دپلۆماتییه‌كان و‬ ‫فه‌رمانگه‌كانـــی حكوومـــی و كه‌رتی تایبه‌ت‪ ،‬هه‌ســـت ده‌كرا بۆشـــاییه‌كی‬ ‫یاســـایی لـــ‌ه هه‌ڵســـوكه‌وتكردن له‌گـــه‌ڵ ئه‌و نێـــرد‌ه دپلۆماتیانـــ‌ه هه‌ی‌ه و‪،‬‬ ‫زۆرجـــار لێره‌و له‌وێ كێشـــ‌ه و گرفـــت ده‌هاتن‌ه بـــه‌رده‌م داموده‌زگاكانی‬ ‫كوردســـتان له‌الیـــه‌ك و‪ ،‬نێـــرده‌ی واڵتانـــی بیانیش ل‌ه الیه‌كـــی دیكه‌وه‌‪.‬‬ ‫رێككه‌وتننامـــه‌ی پێوه‌نـــدی كونســـوڵگه‌ری ڤییه‌ننا ســـاڵی ‪ 1963‬زۆر ب‌ه‬ ‫روونـــی چۆنیه‌تی به‌ڕێوه‌بردنـــی كاره‌كانی په‌یوه‌ندیی‌ه كونســـڵگه‌رییه‌كان‬ ‫لـــ‌ه چوارچێوه‌یه‌كی یاســـایی له‌ســـه‌ر بنه‌مـــای پاراســـتنی به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫و رێـــزی دوو الیه‌نـــ‌ه رێـــك خســـتووه‌و واڵتـــان كاری پـــێ ده‌كـــه‌ن‪ ،‬ئـــه‌م‬ ‫رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه ب‌ه پێنج زمانی ســـه‌ره‌كی له‌الیـــه‌ن نه‌ته‌و‌ه یه‌كگرتوه‌كان‬ ‫په‌ســـند كـــراوه‌‪ ،‬دواتـــر وه‌رگێڕدراوه‌تـــ‌ه ســـه‌ر زمانه‌كانی دیكـــه‌‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫زیاتـــر رێكخســـتنی كاره‌كان و به‌رچاوروونی زیاتر بۆ كه‌ســـان و الیه‌ن‌ه‬ ‫په‌یوه‌ندیـــداره‌كان‪ ،‬ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــه‌م لـــ‌ه زمانـــی عه‌ره‌بیـــه‌و‌ه بـــۆ‬ ‫زمانـــی كوردی وه‌رگێڕا‪ ،‬دڵنیاشـــم ئه‌م كار‌ه ل‌ه كه‌موكـــوڕی به‌ده‌ر نییه‌‪،‬‬ ‫سوپاســـی په‌یمانگـــه‌ی كوردســـتان بـــۆ پرســـ‌ه سیاســـییه‌كان ده‌كه‌م ك‌ه‬ ‫ئه‌ركـــی له‌چاپدانـــی كتێبه‌كه‌یـــان گرت‌ه ئه‌ســـتۆ‪.‬‬

‫‪7‬‬


8


‫رێككه‌وتننامه‌ی په‌یوه‌ندی كونسوڵگه‌ری ڤییه‌ننا ساڵی ‪1963‬‬ ‫ئه‌و واڵتانه‌ی له‌م رێككه‌وتننامه‌یه‌دا الیه‌نن‪:‬‬ ‫كاری په‌یوه‌نـــدی كونســـوڵگه‌ری له‌نێـــوان گه‌النـــدا مێژوویه‌كـــی درێـــژی‬ ‫هه‌یـــه‌‪ ،‬لـــ‌ه ئامانـــج و پره‌نســـیپه‌كانی نه‌تـــه‌و‌ه یه‌كگرتوه‌كانـــی تایبه‌ت ب‌ه‬ ‫یه‌كســـانی ل‌ه ماف و ســـه‌روه‌ری هه‌موو واڵتان و‪ ،‬پاراســـتنی ئاسایشی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تـــی و گه‌شـــه‌پێدانی په‌یوه‌ندییه‌كانـــی دۆســـتایه‌تی نێـــوان‬ ‫نه‌تـــه‌وه‌كان ده‌زانـــن‪ .‬ره‌چـــاوی ئـــه‌وه‌ش ده‌كـــه‌ن كـــ‌ه كۆنگـــره‌ی نه‌ته‌و‌ه‬ ‫یه‌كگرتـــووه‌كان تایبه‌ت ب‌ه كاری په‌یوه‌ندییـــه‌كان و پارێزبه‌ندی دپلۆماتی‬ ‫رێككه‌وتننامـــه‌ی ڤیه‌نـــای په‌ســـند كـــرد‪ ،‬ك‌ه تایبـــه‌ت بوو بـــ‌ه په‌یوه‌ندیی‌ه‬ ‫دیپلۆماتییه‌كان ك‌ه ل‌ه به‌رواری ‪ 18‬نیســـانی ســـاڵی ‪ 1961‬بۆ ئیمزاكردن‬ ‫ئامـــاد‌ه كرابـــوو‪ .‬لـــه‌و بڕوایه‌شـــدان رێككه‌وتننامه‌یه‌كـــی نێوده‌وڵه‌تـــی‬ ‫له‌بـــاره‌ی په‌یوه‌ندییـــه‌كان و ئیمتیـــازات و پارێزبه‌نـــدی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫یارمه‌تـــی باشـــتركردنی په‌یوه‌ندییه‌كانـــی دۆســـتایه‌تی نێـــوان واڵتـــان‬ ‫ده‌دات‪ ،‬هه‌رچه‌نـــد‌ه سیســـتم‌ه ده‌ســـتوری و كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانیشـــیان‬ ‫جیـــاواز بێت‪.‬‬ ‫لـــه‌وه‌ش دڵنیـــان كـــ‌ه مه‌به‌ســـت لـــه‌م پێبه‌خشـــین و پارێزبه‌ندیانـــ‌ه بـــۆ‬ ‫جیاكردنـــه‌وه‌ی تاكـــ‌ه كه‌ســـه‌كان نییـــه‌؛ به‌ڵكـــو بـــۆ ده‌ســـته‌به‌ركردنی‬ ‫به‌ڕێوه‌بـــردن و جێبه‌جێكردنـــی كاری نوێنه‌رایه‌تـــی كونســـوڵگه‌رییه‌كان‌ه‬

‫‪9‬‬


‫له‌بـــری واڵته‌كانیـــان بـــ‌ه باشـــترین شـــێوه‌‪ .‬جه‌ختیـــش له‌ســـه‌ر ئـــه‌و‌ه‬ ‫ده‌كه‌نـــه‌و‌ه كـــ‌ه جێبه‌جێكردنـــی بنه‌ماكانی یاســـای نێوده‌وڵه‌تی ئاســـایی‬ ‫ســـه‌باره‌ت بـــه‌و پرســـان‌ه بـــه‌رده‌وام ده‌بێـــت‪ ،‬كـــ‌ه بـــ‌ه ده‌قه‌كانـــی ئـــه‌م‬ ‫رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه بـــ‌ه روونـــی باســـی ورده‌كارییه‌كانـــی نه‌كـــردوون‪.‬‬ ‫ئه‌وان له‌سه‌ر ئه‌مه‌ی خواره‌و‌ه رێككه‌وتن‪:‬‬ ‫ماده‌ی (‪)1‬‬ ‫له‌پێنـــاو جێبه‌جێكردنـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه ئـــه‌م ده‌ســـته‌واژان‌ه بـــه‌م‬ ‫واتایانـــ‌ه دێن‪:‬‬ ‫أ‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری)‪ ،‬بـــ‌ه واتـــای كونســـوڵگه‌ری‬ ‫گشـــتی‪ ،‬یان كونســـوڵگه‌ری‪ ،‬یان جێگره‌وه‌ی كونســـوڵگه‌ری‪ ،‬یان جێگری‬ ‫كونســـوڵگه‌ری دێت‪.‬‬ ‫ب‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (فه‌رمانگـــه‌ی تایبه‌تی كونســـوڵگه‌ری)‪ ،‬ب‌ه واتای ئه‌و‬ ‫ناوچه‌یـــ‌ه دێـــت ك‌ه بۆ كونســـوڵگه‌ری ته‌رخـــان كراوه‌‪ ،‬تـــا كاری تایبه‌تی‬ ‫خـــۆی تێدا ئه‌نجـــام بدات‪.‬‬ ‫ج‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری)‪ ،‬بـــ‌ه واتای ئه‌و‬ ‫كه‌ســـ‌ه دێـــت؛ كـــ‌ه بۆ كاركـــردن به‌م ســـیفه‌ت‌ه راســـپێرراوه‌‪.‬‬ ‫د‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (ئه‌ندامـــی كونســـوڵگه‌ری)‪ ،‬ئـــه‌و كه‌ســـ‌ه ده‌گرێتـــه‌و‌ه‬ ‫ك‌ه بۆ كاركردن ل‌ه كونســـوڵگه‌ری راده‌ســـپێردرێت كاری گونســـوڵگه‌ری‬ ‫ئه‌نجـــام بـــدات‪ ،‬ته‌نانـــه‌ت ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‪.‬‬ ‫ه‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (كارمه‌نـــدی كونســـوڵگه‌ری)‪ ،‬ئـــه‌و كه‌ســـ‌ه ده‌گرێته‌و‌ه‬ ‫كـــ‌ه ل‌ه نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری كاری كارگێـــڕی یان ته‌كنیكـــی ده‌كات‪.‬‬ ‫و‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (ئه‌ندامـــی تیمـــی نێـــرده‌)‪ ،‬ئه‌و كه‌ســـ‌ه ده‌گرێته‌و‌ه ك‌ه‬ ‫لـــ‌ه نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری كاری خزمه‌تگوزاری به‌ڕێـــو‌ه ده‌بات‪.‬‬ ‫ز‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (ئه‌ندامانـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری)‪ ،‬ئه‌ندامـــ‌ه‬

‫‪10‬‬


‫كونســـوڵگه‌رو فه‌رمانبه‌ر‌ه كونســـوڵگه‌رو ئه‌ندامانی تیمی خزمه‌تگوزاری‬ ‫د ه‌گرێته‌و ه‌‪.‬‬ ‫ح‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (ئه‌ندامانـــی تیمـــی كونســـوڵگه‌ری)‪ ،‬ئه‌ندامـــ‌ه‬ ‫كونســـوڵگه‌ره‌كان ده‌گرێتـــه‌وه‌‪ ،‬ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری و‬ ‫فه‌رمانبه‌ره‌ كونســـوڵگه‌ره‌كان و ئه‌ندامانی تیمـــی خزمه‌تگوزاری نه‌بێت‪.‬‬ ‫گ‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (ئه‌ندامـــی تیمی تایبه‌ت)‪ ،‬ئه‌و كه‌ســـ‌ه ده‌گرێته‌و‌ه ك‌ه‬ ‫ته‌نیـــا كاری خزمه‌تگـــوزاری تایبـــه‌ت بـــ‌ه یه‌كێك لـــ‌ه ئه‌ندامانـــی نێرده‌ی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری راده‌په‌ڕێنێت‪.‬‬ ‫ی‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (باڵه‌خانه‌كانی كونســـوڵگه‌ری)‪ ،‬واتـــای باڵه‌خان‌ه یان‬ ‫به‌شـــه‌كانی ته‌الرو ئه‌و زه‌ویان‌ه ده‌گرێته‌و‌ه ســـه‌ر ب‌ه كونســـوڵگه‌رییه‌كه‌ن‬ ‫موڵكـــی هه‌ر كه‌ســـێك بـــن‪ ،‬ك‌ه ته‌نیا بـــۆ ئه‌نجامدانـــی كاره‌كانی نێرده‌ی‬ ‫كونسوڵگه‌ری به‌كاردێن‪.‬‬ ‫ك‪ -‬ده‌ســـته‌واژه‌ی (به‌ڵگه‌نامـــ‌ه پارێزراوه‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری)‪،‬‬ ‫ســـه‌رجه‌م كاغـــه‌زو به‌ڵگه‌نامـــه‌و نووســـراوو كتێـــب و فلیـــم و كاســـیت‬ ‫و تۆماره‌كانـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ده‌گرێته‌وه‌‪ ،‬ســـه‌ره‌ڕای ئامرازی‬ ‫هێمـــاو بلیته‌كانـــی بیبلیۆگرافیاو هه‌ر به‌شـــێكی كه‌لوپه‌ل ك‌ه بۆ پارســـتن‬ ‫و هه‌ڵگرتنیـــان به‌كاردێـــن‪.‬‬ ‫‪ -2‬دوو جـــۆر ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری هه‌ن‪ :‬ئه‌ندامـــی كاراو ئه‌ندامی‬ ‫فه‌خـــری؛ به‌نده‌كانـــی دووه‌میـــن به‌شـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه به‌ســـه‌ر‬ ‫ئـــه‌و نێـــرد‌ه كونســـوڵگه‌رییانه‌دا جێبه‌جـــێ ده‌كرێـــت‪ ،‬كـــ‌ه ئه‌ندامانـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری كارا ســـه‌رۆكایه‌تی ده‌كـــه‌ن‪ .‬هه‌رچـــی ده‌ق و به‌نده‌كانی‬ ‫ســـێیه‌مین به‌شـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــه‌‪ ،‬ئـــه‌و نێـــرد‌ه كونســـوڵگه‌رییان‌ه‬ ‫ده‌گرێتـــه‌و‌ه ك‌ه ئه‌ندامانی كونســـوڵگه‌ری فه‌خری ســـه‌رۆكایه‌تی ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫‪ -3‬ئه‌ندامانـــی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ك‌ه لـــ‌ه هاوواڵتیانی واڵتی دووه‌من‬ ‫یـــان ئه‌وانـــه‌ی بـــ‌ه شـــێوه‌یه‌كی بـــه‌رده‌وام لێی نیشـــته‌جێن؛ ره‌وشـــێكی‬

‫‪11‬‬


‫تایبه‌تییـــان هه‌یـــه‌و مـــاده‌ی (‪)71‬ی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یه‌یـــان له‌ســـه‌ر‬ ‫جێبه‌جـــێ ده‌كرێت‪.‬‬

‫‪12‬‬


‫پاری یه‌كه‌م‬

‫په‌یوه‌ندییه‌كانی كونسوڵگه‌ری به‌شێوه‌یه‌كی گشتی‬

‫به‌شی یه‌كه‌م‬

‫دروستكردنی په‌یوه‌ندی كونسوڵگه‌ری‬

‫ماده‌ی (‪)2‬‬ ‫‪ -1‬په‌یوه‌نـــدی كونســـوڵگه‌ری له‌نێـــوان واڵتانـــدا له‌ســـه‌ر بنه‌مـــای‬ ‫رێككه‌وتنـــی نێوانیـــان دروســـت ده‌بێـــت‪.‬‬ ‫‪ -2‬رێككه‌وتن له‌ســـه‌ر دروســـتكردنی په‌یوه‌ندی دیپلۆماتـــی له‌نێوان دوو‬ ‫واڵت‪ ،‬تێیدا له‌ســـه‌ر دروستكردنی په‌یوه‌ندی كونســـوڵگه‌ری له‌نێوانیاندا‬ ‫رێـــك ده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌گـــه‌ر ده‌قێكی پێچه‌وانـــه‌ی ئه‌و‌ه نه‌بێت‪.‬‬ ‫‪ -3‬پچڕاندنـــی په‌یوه‌نـــدی دیپلۆماتی ئۆتۆماتیكیانـــ‌ه پچڕاندنی په‌یوه‌ندی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری لێ ناكه‌وێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)3‬‬ ‫پراكتیزه‌كردنی كاروباری كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫كاروبـــاری كونســـوڵگه‌ری بـــ‌ه ئـــاگاداری نێرده‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫راده‌په‌ڕێنرێـــت‪ :‬هه‌روه‌ها ده‌كرێت به‌پێی بڕگه‌كانـــی ئه‌م رێككه‌وتننامه‌ی‌ه‬ ‫به‌هـــۆی نێـــرد‌ه دیپلۆماتییه‌كانـــه‌و‌ه ئه‌نجـــام بدرێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)4‬‬ ‫دامه‌زراندنی نێرده‌یه‌كی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫‪ -1‬ناكرێـــت نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری له‌ســـه‌ر خاكـــی واڵتـــی میوانـــدار‬ ‫دابمه‌زرێنرێـــت ئه‌گـــه‌ر ره‌زامه‌نـــدی له‌ســـه‌ر دامه‌زراندنـــی نه‌بێـــت‪.‬‬

‫‪13‬‬


‫‪ - 2‬ســـنووری باره‌گای نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری و پله‌و بازنه‌ی پسپۆری‪،‬‬ ‫بـــ‌ه ئـــاگاداری واڵتـــی نێـــره‌رو پـــاش ره‌زامه‌نـــدی واڵتـــی میوانـــدار‬ ‫ده‌ستنیشـــان ده‌كرێـــت‪.‬‬ ‫‪ -3‬واڵتـــی نێـــره‌ر ناتوانێـــت به‌بـــێ ره‌زامه‌نـــدی واڵتـــی میوانـــدار هیـــچ‬ ‫ده‌ســـتكارییه‌كی دواتـــری بـــاره‌گای نێرده‌ك‌ه یان پلـــه‌ی تایبه‌تی نێرده‌ی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری بـــكات‪ ،‬بـــ‌ه ره‌زامه‌نـــدی واڵتـــی میوانـــدار نه‌بێت‪.‬‬ ‫‪ -4‬كردنـــه‌وه‌ی نوێنه‌رایه‌تی كونســـوڵگه‌ری یان بریكاری كونســـوڵگه‌ری‬ ‫له‌الیه‌ن كونســـوڵگه‌ری گشـــتی یان كونســـوڵگه‌رییه‌كه‌و‌ه لـــ‌ه ناوچه‌یه‌كی‬ ‫جیـــا لـــه‌و ناوچه‌یـــه‌ی تێیدای‌ه پێویســـت بـــ‌ه ره‌زامه‌ندی واڵتـــی میواندار‬ ‫ده‌كات‪.‬‬ ‫‪ -5‬بۆ كردنه‌وه‌ی نووســـینگه‌یه‌كیش ك‌ه كاره‌كانی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫لـــ‌ه ده‌ره‌وه‌ی بـــاره‌گای كونســـوڵگه‌ری به‌ڕێـــو‌ه ببـــات‪ ،‬پێویســـت بـــ‌ه‬ ‫ره‌زامه‌ندییه‌كـــی راشـــكاوانه‌و پێشـــتری واڵتـــی میوانـــدار ده‌كات‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)5‬‬ ‫كاره‌كانی كونسوڵگه‌ری ئه‌مانه‌ی خواره‌و‌ه ده‌گرێته‌وه‌‪:‬‬ ‫أ‪ -‬پاراســـتن و سه‌رپه‌رشـــتیكردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانـــی واڵتـــی نێـــره‌رو‬ ‫هاوواڵتیانـــی‪ ،‬چ له‌ســـه‌ر ئاســـتی تاكـــ‌ه كه‌س یان ده‌ســـت‌ه بـــن ل‌ه واڵتی‬ ‫میوانـــدار‪ ،‬لـــه‌و ســـنووره‌ی كـــ‌ه یاســـای نێوده‌وڵه‌تی رێی پـــێ ده‌دات‪.‬‬ ‫ب‪ -‬كاركـــردن له‌پێنـــاو گه‌شـــه‌پێدانی په‌یوه‌ندیی‌ه ئابووری و رۆشـــنبیری‬ ‫و زانســـتییه‌كانی نێـــوان هـــه‌ردوو واڵت واڵتـــی نێره‌رو واڵتـــی میواندار‪،‬‬ ‫ســـه‌ره‌ڕای پته‌وتركردنـــی په‌یوه‌ندییه‌كانـــی دۆســـتایه‌تی نێوانیـــان بـــ‌ه‬ ‫هـــه‌ر جۆرێـــك‪ ،‬به‌اڵم به‌پێـــی بڕگـــ‌ه و ده‌قه‌كانـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یه‌‪.‬‬ ‫ج‪ -‬زانیـــاری وه‌رگرتـــن بـــ‌ه هه‌مـــوو رێگـــ‌ه ره‌واكان له‌بـــاره‌ی ره‌وش‬ ‫و په‌ره‌ســـه‌ندنه‌كانی ژیانـــی ئابـــووری و بازرگانـــی و رۆشـــنبیری و‬

‫‪14‬‬


‫زانســـتی لـــ‌ه واڵتی میوانـــدارو‪ ،‬به‌رزكردنه‌وه‌ی راپـــۆرت له‌باره‌یانه‌و‌ه بۆ‬ ‫واڵته‌كـــه‌ی و به‌خشـــینی زانیـــاری بـــ‌ه كه‌ســـانی په‌یوه‌ندیـــدار‪.‬‬ ‫د‪ -‬ده‌ركردنـــی پاســـپۆرت و دیكۆمێنتـــی ســـه‌فه‌ركردن بـــۆ خه‌ڵكـــی‬ ‫واڵته‌كـــه‌ی و به‌خشـــینی ڤیـــزاو جێبه‌جێكردنـــی كار‌ه پێویســـته‌كانی‬ ‫ئـــه‌و كه‌ســـانه‌ش كـــ‌ه نیـــازی ســـه‌فه‌ركردنیان بـــۆ واڵتـــی نێـــره‌ر هه‌یه‌‪.‬‬ ‫پێشكه‌شـــكردنی هـــاوكاری و پاڵپشـــتی ته‌واو بـــۆ هاوواڵتیانی واڵته‌كه‌ی‬ ‫كـــ‌ه لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار نیشـــته‌جێن‪ ،‬چ تاكـــ‌ه كـــه‌س یان ده‌ســـت‌ه بن‪.‬‬ ‫و‪ -‬ئه‌نجامدانـــی كاری ناســـنامه‌و بـــاری مه‌ده‌نـــی و پراكتیزه‌كردنـــی‬ ‫كاری هاوشـــێوه‌و هه‌ندێـــك كاری دیكـــ‌ه ك‌ه شـــێوه‌ی كارگێڕییـــان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌مه‌رجێـــك پێچه‌وانـــه‌ی یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتی میوانـــدار نه‌بن‪.‬‬ ‫ز‪ -‬پاراســـتنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانـــی هاواڵتییانـــی خـــۆی چ تاك‌ه كه‌س یان‬ ‫ده‌ســـت‌ه بێـــت ل‌ه بواری كاروبـــاری میرات له‌ناو خاكی واڵتـــی میواندار‪،‬‬ ‫بـــ‌ه مه‌رجێـــك پێچه‌وانه‌ی یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانی واڵتـــی میواندار نه‌بن‪.‬‬ ‫ح‪ -‬پاراســـتنی به‌رژه‌وه‌نـــدی ره‌وه‌نـــدی خـــۆی ئه‌وانـــه‌ی ته‌مه‌نیـــان‬ ‫نه‌گه‌یشـــتۆت‌ه هـــه‌ژد‌ه ســـاڵ یـــان ناكامـــن‪ ،‬یـــان ئه‌وانـــه‌ی توانـــای‬ ‫راپه‌ڕاندنـــی كاروباری یاســـاییان نییـــه‌‪ ،‬ب‌ه مه‌رجێك پێچه‌وانه‌ی یاســـاو‬ ‫گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی میوانـــدار نه‌بـــن‪ ،‬به‌تایبـــه‌ت لـــه‌و حاڵه‌تانه‌ی ك‌ه‬ ‫پێویســـت‌ه بریكارێـــك دابنرێـــت یـــان ده‌ستبه‌ســـه‌رداگرتن‪.‬‬ ‫گ‪ -‬نوێنه‌رایه‌تیكردنـ ــی هاوواڵتیانـ ــی خـ ــۆی یـ ــان وه‌رگرتنـ ــی هه‌نـ ــگاوو‬ ‫رێوشـ ــوێنی پێویسـ ــت‪ ،‬ب ـ ـه‌ مسـ ــۆگه‌ركردنی نوێنه‌رایه‌تیكردنـ ــی گونجاویـ ــان‬ ‫له‌ب ـ ـه‌رده‌م دادگاو ده‌س ـ ـه‌اڵته‌كانی دیك ـ ـه‌ له‌ واڵتی میوانـ ــدار‪ ،‬بۆ داواكردنی‬ ‫گرتنه‌ب ـ ـه‌ری رێوشـ ــوێنی كاتی به‌پێی یاسـ ــاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانی ئ ـ ـه‌م ده‌وڵه‌ته‌‪.‬‬ ‫بـ ــۆ پاراسـ ــتنی مـ ــاف و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌و هاوواڵتییان ـ ـه‌ی‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌به‌ر‬ ‫ئامـ ــاده‌ نه‌بـ ــوون یـ ــان ه ـ ـه‌ر هۆیه‌كـ ــی دیك ـ ـه‌‪ ،‬نه‌توانن ل ـ ـه‌ كاتـ ــی گونجاودا‬ ‫به‌رگریكـ ــردن ل ـ ـه‌ مـ ــاف و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیـ ــان بك ـ ـه‌ن‪ ،‬به‌ مه‌رجێك یاسـ ــاو‬

‫‪15‬‬


‫رێوشـ ــوێنه‌ پێڕه‌وكـ ــراوه‌كان له‌ واڵتـ ــی میواندار ره‌چـ ــاو بكرێن‪.‬‬ ‫ی‪ -‬وه‌رگرتنـــی به‌ڵگه‌نامـــه‌ی دادوه‌ری یـــان نـــادادوه‌ری و دانانـــی‬ ‫بریـــكاری دادوه‌ری به‌پێـــی رێككه‌وتننامـــ‌ه نێوده‌وڵه‌تییـــه‌كان ك‌ه ل‌ه واری‬ ‫جێبه‌جێكردنـــان‪ ،‬یـــان ئه‌گـــه‌ر ئه‌و جـــۆر‌ه رێككه‌وتننامان‌ه نه‌بـــن‪ ،‬ب‌ه هه‌ر‬ ‫شـــێوازێك كـــ‌ه له‌گه‌أل یاســـاكانی واڵتـــی میوانـــداردا بگونجێن‪.‬‬ ‫ك ‪ -‬پراكتیزه‌كردنـــی مافه‌كانـــی چاودێریكردن و پشـــكنین ك‌ه ل‌ه یاســـاو‬ ‫گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی ده‌وڵه‌تـــی نێـــره‌ردا ئاماژه‌یـــان پـــێ كـــراوه‌‪ ،‬له‌ســـه‌ر‬ ‫كه‌شـــتی ده‌ریاوانـــی ده‌ریایـــی و رووباریـــی ك‌ه ســـه‌ر بـــ‌ه ره‌گه‌زنامه‌ی‬ ‫ده‌وڵه‌تـــی نێره‌ر‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌ســـه‌ر فڕۆك‌ه تۆماركـــراوه‌كان له‌و ده‌وڵه‌ته‌و‬ ‫ده‌ســـته‌ی فڕۆكه‌وانـــی و كه‌شـــتیوانی هه‌ردووكیان‪.‬‬ ‫ل‪ -‬هاوكاریكردنـــی ئـــه‌و كه‌شـــتی و فڕۆكانـــه‌ی كـــ‌ه ل‌ه بڕگـــ‌ه (ك)ی ئه‌م‬ ‫ماده‌یـــه‌دا ئامـــاژ‌ه بـــ‌ه خۆیـــان و ده‌ســـته‌ی فڕۆكه‌وانـــی كه‌شـــتیڕانییان‬ ‫كـــراوه‌؛ هه‌روه‌هـــا ئاگاداربـــوون لـــ‌ه گه‌شـــتكردنه‌كانیان و پشـــكنینی‬ ‫مامه‌ڵه‌كانیـــان و مۆركردنیـــان و‪ ،‬ئه‌نجامدانـــی لێكۆڵینـــه‌و‌ه ســـه‌باره‌ت‬ ‫بـــه‌و رووداو‌ه له‌ناكاویانـــ‌ه له‌كاتـــی گه‌شـــته‌كانیاندا رووده‌ده‌ن‪ ،‬به‌بـــێ‬ ‫زیانگه‌یانـــدن بـــ‌ه مافه‌كانـــی ده‌ســـه‌اڵته‌كانی واڵتـــی میوانـــدارو‪،‬‬ ‫چاره‌ســـه‌كردنی هه‌مـــوو جۆر‌ه كێشـــه‌و گرفتێـــك ك‌ه له‌نێـــوان كارمه‌ندو‬ ‫كاپتـــن و ئه‌فســـه‌رو كه‌شـــتییه‌وانه‌كاندا روو ده‌ده‌ن‪ ،‬به‌پێـــی ئـــه‌وه‌ی‬ ‫یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی نێـــره‌ر‌ه رێیـــان پـــێ ده‌دات‪.‬‬ ‫م ‪ -‬پراكتیزه‌كردنـــی ســـه‌رجه‌م ئـــه‌و كارانـــه‌ی كـــ‌ه نێرده‌یه‌كـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌رییه‌كی پـــێ راده‌ســـپێررێن بـــ‌ه ئـــاگاداری واڵتـــی نێـــره‌ر ك‌ه‬ ‫یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی میوانـــدار قه‌ده‌غیـــان ناكـــه‌ن‪ ،‬یـــان ئه‌م‬ ‫واڵتـــ‌ه الری لێیـــان نییـــه‌‪ ،‬یان ئه‌وانـــه‌ی لـــ‌ه رێككه‌وتننامـــ‌ه نێوده‌وڵه‌تیی‌ه‬ ‫مۆركراوه‌كانـــی نێـــوان هـــه‌ردوو واڵتـــدا ئاماژه‌یـــان پـــێ كـــراوه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)6‬‬

‫‪16‬‬


‫پراكتیزه‌كردنـــی كاره‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری لـــه‌ ده‌ره‌وه‌ی فه‌رمانگـــه‌ی‬ ‫تایبه‌تـــی كونســـوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫لـــ‌ه هه‌ندێـــك بـــاری تایبه‌تـــداو بـــ‌ه ره‌زامه‌نـــدی واڵتـــی میوانـــدار‪،‬‬ ‫ئه‌ندامێكـــی كونســـوڵگه‌ری كاره‌كانـــی خـــۆی ل‌ه ده‌ره‌وه‌ی پســـپۆرایه‌تی‬ ‫كونســـوڵگه‌رییه‌كه‌ی رابپه‌ڕێنێـــت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)7‬‬ ‫پراكتیزه‌كردنی كاره‌كانی كونسوڵگه‌ری ل‌ه واڵتی سێیه‌م‪:‬‬ ‫واڵتـــی نێره‌ر‪ ،‬پاش ئاگاداركردنه‌وه‌ی واڵتـــ‌ه په‌یوه‌ندیداره‌كان‪ ،‬ده‌توانێت‬ ‫نێرده‌یه‌كـــی كونســـوڵگه‌ری لـــ‌ه هـــه‌ر ده‌وڵه‌تێكدا بێت‪ ،‬راســـپێرێت كاری‬ ‫كونســـوڵگه‌ری لـــ‌ه ده‌وڵه‌تێكی دیكه‌دا رابپه‌ڕێنێـــت‪ ،‬ئه‌گه‌ر هیچ كامێكیان‬ ‫الرییان لـــه‌و‌ه نه‌بێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)8‬‬ ‫پراكتیزه‌كردنی كاره‌كانی كونسوڵگه‌ری له‌ به‌رژه‌وه‌ندی واڵتی سێیه‌م‪:‬‬ ‫ده‌شـــێت نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری واڵتی نێـــره‌ر كاری كونســـوڵگه‌ری ل‌ه‬ ‫واڵتـــی میـــوان بـــۆ به‌رژه‌وه‌نـــدی ده‌وڵه‌تـــی ســـێیه‌م رابپه‌ڕێنێـــت ئه‌ویش‬ ‫پـــاش ئاگاداركردنـــه‌وه‌ی واڵتـــی ســـێیه‌م‪ ،‬ئه‌گـــه‌ر ئـــه‌و واڵتـــ‌ه الری لـــه‌و‬ ‫نه‌بێت ‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)9‬‬ ‫پله‌ی سه‌رۆكه‌كانی نێرده‌ی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫‪ -1‬سه‌رۆكی نێرده‌ی كونسوڵگه‌ری بۆ چوار پله‌ دابه‌ش ده‌بن‪:‬‬ ‫أ‪ .‬كونسوڵ‌ه گشتییه‌كان‪.‬‬ ‫ب‪ .‬كونسوڵه‌كان‪.‬‬

‫‪17‬‬


‫ج‪ .‬جێگری كونسوڵه‌كان‪.‬‬ ‫د‪ .‬بریكاری كونسوڵه‌كان‪.‬‬ ‫‪ - 2‬به‌نـــدی یه‌كه‌مـــی ئـــه‌م ماده‌یـــ‌ه بـــ‌ه هیـــچ شـــێوه‌یه‌ك به‌ربه‌ســـت‬ ‫دانانێـــت له‌بـــه‌رده‌م مافـــی هیچـــكام لـــه‌و واڵتانـــه‌ی گرێبه‌ســـتیان مـــۆر‬ ‫كـــردووه‌‪ ،‬بـــۆ ده‌ستنیشـــانكردنی ناونانـــی كارمه‌ند‌ه كونســـوڵگه‌ره‌كانی‬ ‫دیكـــ‌ه ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌رییه‌كانیان لـــێ ده‌رچێـــت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)10‬‬ ‫دامه‌زراندن و قبوڵكردنی سه‌رۆكی نێرده‌ی كونسوڵگه‌رییه‌كان‪:‬‬ ‫‪ -1‬ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ كونســـوڵگه‌رییه‌كان بـــ‌ه ئاگاداری واڵتـــی میواندار‬ ‫داده‌مه‌زرێـــن و؛ بـــ‌ه ئـــاگاداری واڵتی میواندار كاره‌كانیـــان راده‌په‌ڕێنن‪.‬‬ ‫‪ -2‬ب ـ ـه‌ له‌به‌رچاوگرتنـ ــی ده‌س ـ ـه‌اڵته‌كانی ئ ـ ـه‌م رێككه‌وتننامه‌ی ـ ـ‌ه هه‌نـ ــگاوو‬ ‫رێوشـ ــوێنه‌كانی دامه‌زرانـ ــدن و په‌سـ ــندكردنی س ـ ـه‌رۆكی نێـ ــرد‌ه‬ ‫كونسـ ــوڵگه‌رییه‌كان ده‌ستنیشـ ــان ده‌كرێن‪ ،‬ئه‌ویش به‌پێی یاساو گه‌اڵڵه‌نامه‌و‬ ‫نه‌ریت ـ ـه‌كان ك ـ ـ‌ه ل ـ ـه‌ هه‌مـ ــوو واڵت ـ ـ‌ه میوانداره‌كانـ ــدا پێـ ــڕه‌و ده‌كرێـ ــن‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)11‬‬ ‫پاكانه‌ی كونسوڵگه‌ری یان ئاگاداركردنه‌وه‌ له‌سه‌ر دامه‌زراندن‪:‬‬ ‫‪ -1‬ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی له‌ســـه‌ر شـــێوه‌ی‬ ‫پاكانـــ‌ه یـــان پاڵپشـــتییه‌كی هاوشـــێوه‌ پـــێ ده‌به‌خشـــرێت‪ ،‬كـــ‌ه واڵتـــی‬ ‫نێـــره‌ر له‌كاتـــی هه‌مـــوو دامه‌زراندنێكـــدا دروســـتی ده‌كات‪ ،‬پایه‌كـــه‌ی‬ ‫تێـــدا ده‌نووســـێت و بـــ‌ه گشـــتی نـــاوی تـــه‌واوو پلـــ‌ه و پایـــه‌ی و بواری‬ ‫پســـپۆرییه‌كه‌ی و باره‌گای نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری تێدا روون ده‌كرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ -2‬واڵتـــی نێـــره‌ر ئه‌م ناســـنامه‌ی‌ه یـــان ئـــه‌م به‌ڵگه‌نامه‌ی‌ه بـــ‌ه رێگه‌یه‌كی‬ ‫دیپلۆماتـــی یـــان بـــ‌ه هه‌ر رێگه‌یه‌كـــی دیكه‌ی گونجاو بـــۆ حكوومه‌تی ئه‌و‬

‫‪18‬‬


‫واڵتـــ‌ه ده‌نێرێت؛ ك‌ه بڕیار‌ه ســـه‌رۆكی ئـــه‌و نێرد‌ه كونســـوڵگه‌ریی‌ه كاری‬ ‫تێدا بكات‪.‬‬ ‫‪ -3‬ده‌شـــێت واڵتـــی نێـــره‌ر ئه‌گـــه‌ر واڵتی میوانـــدار الری نه‌بێـــت له‌بری‬ ‫پاكانـــ‌ه یان به‌ڵگه‌ی هاوشـــێوه‌‪ ،‬واڵتی میواندار لـــه‌و زانیارییان‌ه ئاگادار‬ ‫بكاتـــه‌و‌ه كـــ‌ه لـــ‌ه برگه‌ی (أ)ی ئـــه‌م ماده‌یه‌دا ئامـــاژه‌ی پێ كراوه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)12‬‬ ‫مۆڵه‌تی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫‪ -1‬رێ بـــ‌ه ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ده‌درێت به‌پێـــی مۆڵه‌تێك‬ ‫كاره‌كانـــی خـــۆی لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار ئه‌نجـــام بـــدات ك‌ه بـــ‌ه (مۆڵه‌تی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری) ناوده‌برێـــت‪ ،‬شـــێوه‌ی ئـــه‌و مۆڵه‌تـــ‌ه هـــه‌ر چۆنێك بێت‪.‬‬ ‫‪ -2‬ئـــه‌و واڵتـــه‌ی به‌خشـــینی مۆڵه‌تـــی ونســـوڵگه‌ری ره‌ت ده‌كاتـــه‌وه‌؛‬ ‫ناچـــار نییـــ‌ه هۆیه‌كانـــی ئـــه‌و ره‌ت كردنه‌وه‌یـــه‌‪ ،‬چونك‌ه بۆ واڵتـــی نێره‌ر‬ ‫ده‌ستنیشـــان ده‌كات‪.‬‬ ‫‪ -3‬بـــ‌ه له‌به‌رچاوگرتنـــی ده‌ســـه‌اڵته‌كانی هـــه‌ردوو مـــاده‌ی (‪)15 ،13‬؛‬ ‫ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونسوڵگه‌ری ناتوانێت ده‌ســـتبه‌كار بێت و كاره‌كانی‬ ‫ده‌ســـت پێ بـــكات‪ ،‬پێش ئـــه‌وه‌ی مۆڵه‌تـــی كونســـوڵگه‌ری وه‌رنه‌گرێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)13‬‬ ‫ره‌زامه‌ندی كاتی بۆ سه‌رۆكی نێرده‌ی كونسوڵگه‌رییه‌كان‪:‬‬ ‫ده‌شـــێت رێ ب‌ه ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری بدرێت به‌شـــێوه‌یه‌كی‬ ‫كاتـــی كاره‌كانـــی لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار رابپه‌ڕێنێـــت تـــا مۆڵه‌تـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری وه‌رده‌گرێـــت‪ ،‬ده‌ســـه‌اڵته‌كانی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه له‌م‬ ‫جـــۆر‌ه حاڵه‌تانه‌شـــدا جێبه‌جـــێ ده‌كرێـــت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)14‬‬

‫‪19‬‬


‫ئاگاداركردنه‌وه‌ی ده‌سه‌اڵتداران له‌مه‌ڕ پسپۆرێتی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫كـــ‌ه رێ ب‌ه ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری درا كاره‌كانـــی راپه‌ڕێنێت‬ ‫ئه‌گه‌ر به‌شـــێوه‌یه‌كی كاتیش بێت پێویســـت‌ه واڵتی میواندار ده‌سه‌اڵتدار‌ه‬ ‫په‌یوه‌ندیـــداره‌كان لـــ‌ه بـــواری پســـپۆرایه‌تی كونســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه ئـــاگادار‬ ‫بكاتـــه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها رێوشـــوێنی پێویســـت وه‌ربگرێت بۆئه‌وه‌ی ســـه‌رۆكی‬ ‫نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری بتوانێـــت كاره‌كانـــی لـــه‌و واڵتـــ‌ه راپه‌ڕێنێـــت و‪،‬‬ ‫ســـوود لـــ‌ه ده‌قه‌كانی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه وه‌ربگرێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)15‬‬ ‫ئه‌نجامدانـــی كاره‌كانی ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری به‌شـــێوه‌یه‌كی‬ ‫كاتی‪:‬‬ ‫‪ -1‬ئه‌گـــه‌ر ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری نه‌یتوانـــی كاره‌كانـــی‬ ‫به‌ڕێوه‌ببـــات‪ ،‬ده‌شـــێت له‌بـــری ئـــه‌و ســـه‌رۆكی نێرده‌كـــ‌ه به‌شـــێوه‌یه‌كی‬ ‫كاتـــی كاره‌كانـــی ســـه‌رۆكی كونســـوڵگه‌ری ئه‌نجـــام بـــدات‪.‬‬ ‫‪ -2‬نـــاوو ئه‌دره‌ســـی ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری به‌وه‌كالـــه‌ت ب‌ه‬ ‫وه‌زاره‌تـــی ده‌ره‌وه‌ی واڵتـــی میوانـــدار یـــان هـــه‌ر ده‌ســـه‌اڵتێكی دیكه‌ی‬ ‫په‌یوه‌ندیـــدار كـــ‌ه وه‌زاره‌ته‌كـــ‌ه ده‌ستنیشـــانی ده‌كات‪ ،‬راده‌گه‌یه‌نرێـــت‪،‬‬ ‫ئـــه‌وه‌ش بـــ‌ه ئـــاگاداری ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی دیپلۆماتی واڵتی نێـــره‌ر یان‬ ‫ئه‌گه‌ر نه‌بوو ب‌ه ئاگاداری ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‪ ،‬یان ئه‌گه‌ر‬ ‫ئـــه‌وه‌ش نه‌بوو‪ -‬بـــ‌ه ئاگاداری هه‌ر ده‌ســـه‌اڵتێكی په‌یوه‌ندیـــدار ل‌ه واڵتی‬ ‫نێـــره‌ر‪ .‬وه‌ك بنه‌مایه‌كی پێڕه‌وكراویش پێویســـت‌ه ئـــه‌و ئاگاداركردنه‌وه‌ی‌ه‬ ‫پێشـــه‌كی رابگه‌یه‌نرێـــت‪ ،‬واڵتـــی میوانداریـــش مافی ئـــه‌وه‌ی هه‌ی‌ه مه‌رج‬ ‫له‌ســـه‌ر په‌ســـندكردنی ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری به‌وه‌كالـــه‌ت‬ ‫دابنێـــت‪ ،‬ئه‌گـــه‌ر ئه‌ندامێكی دیپلۆماتی یان فه‌رمانبه‌رێكی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫واڵتـــی نێره‌ر نه‌بێـــت‪ ،‬بۆ واڵتـــی میواندار‪.‬‬ ‫‪ -3‬پێویســـت‌ه ده‌ســـه‌اڵتدارانی په‌یوه‌ندیـــداری واڵتی میوانـــدار هاوكاری‬

‫‪20‬‬


‫ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری به‌وه‌كاله‌ت بكات و هۆكاری پاراستنی‬ ‫بـــۆ دابیـــن بـــكات‪ .‬لـــ‌ه كاتـــی راپه‌ڕاندنـــی كاره‌كانـــی نێرده‌كـــ‌ه مه‌رج و‬ ‫برگـــ‌ه و ماده‌كانـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــه‌ی له‌ســـه‌ر جێبه‌جـــێ ده‌كرێت‪،‬‬ ‫وه‌ك بڵێیـــت ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری بێـــت‪ .‬له‌گه‌أل ئه‌وه‌شـــدا‬ ‫واڵتـــی میوانـــدار بـــه‌وه‌ پابه‌ند نیی‌ه ئـــه‌و مه‌رجان‌ه ب‌ه ســـه‌رۆكی نێرده‌ك‌ه‬ ‫به‌وه‌كالـــه‌ت ببه‌خشـــێت ل‌ه ســـه‌رۆكی نێـــرد‌ه وه‌كاله‌تـــدا نابینرێن‪.‬‬ ‫‪ -4‬ئه‌گـــه‌ر ئه‌ندامێكـــی دیپلۆماتـــی لـــ‌ه نێـــرده‌ی دیپلۆماتـــی واڵتی نێره‌ر‬ ‫بـــ‌ه ســـه‌رۆكی نێرد‌ه دامه‌زرێنرێـــت‪ ،‬له‌و روانگه‌یه‌ی لـــ‌ه بڕگ‌ه (‪)1‬ی ئه‌و‬ ‫ماده‌یـــه‌دا ئاماژه‌یـــان پـــێ كراوه‌‪ ،‬ئه‌و‌ه ســـوود لـــه‌و مـــه‌رج و پارێزبه‌ند‬ ‫دیپلۆماتییانـــ‌ه ده‌بینێـــت‪ ،‬ئه‌گـــه‌ر واڵتـــی میواندار هیـــچ الرییه‌كی نه‌بێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)16‬‬ ‫پێشینه‌یی له‌نێوان سه‌رۆكی نێرده‌كانی كونسوڵگه‌رییه‌كان‪:‬‬ ‫‪ -1‬پێشـــینه‌یی بـــۆ ســـه‌رۆك نێرده‌كانـــی كۆنســـوڵگه‌رییه‌كان لـــ‌ه هه‌موو‬ ‫پله‌یه‌كـــدا‪ ،‬به‌پێـــی رۆژی ده‌رچوونـــی مۆڵه‌تی كۆنســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه هه‌ژمار‬ ‫د ه‌كرێت‪.‬‬ ‫‪ -2‬بـــه‌اڵم ئه‌گـــه‌ر رێ بـــ‌ه ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری بدرێـــت‬ ‫كاره‌كانـــی به‌شـــێوه‌یه‌كی كاتـــی رابپه‌ڕێنێـــت بـــه‌ر لـــه‌وه‌ی مۆڵه‌تـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری وه‌ربگرێـــت‪ ،‬ئه‌وكات پێشـــینه‌ی به‌پێی ئه‌و بـــه‌روار‌ه بۆی‬ ‫هه‌ژمـــار ده‌كرێـــت كـــ‌ه رێـــی پـــێ دراو‌ه كاره‌كانـــی رابپه‌ڕێنێـــت‪ ،‬ئـــه‌و‬ ‫پێشینه‌یه‌شـــی بـــۆ ده‌مێنێتـــه‌و‌ه پاش ئـــه‌وه‌ی مۆڵه‌تی كونســـوڵگه‌ری پێ‬ ‫ده‌به‌خشـــرێت‪.‬‬ ‫‪ -3‬ئه‌گـــه‌ر دوو یـــان پتـــر ل‌ه دوو ســـه‌رۆك نێـــرد‌ه ل‌ه یه‌ك كاتـــدا مۆڵه‌تی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری یـــان رێپێدانی كاتییان لـــ‌ه هه‌مان بـــه‌رواردا وه‌رگرتبێت‪،‬‬ ‫ئـــه‌و‌ه پێشـــینه‌ییان به‌پێـــی ئـــه‌و به‌روارانـــ‌ه ده‌ستنیشـــان ده‌كرێـــت كـــ‌ه‬ ‫پاكانه‌كایـــان یـــان به‌ڵگه‌نامـــه‌ی هاوچه‌شـــنیان تێدا پێشـــكه‌ش ب‌ه واڵتی‬

‫‪21‬‬


‫میوانـــدار كـــراو‌ه یـــان به‌پێی ئـــه‌و ئاگادارییه‌ی ل‌ه بڕگـــ‌ه (‪)3‬ی (م‪)11/‬‬ ‫دا ئاماژه‌ی بـــۆ كراوه‌‪.‬‬ ‫‪ -4‬ریزبه‌ندكردنـــی ســـه‌رۆكه‌كانی نێـــرده‌ی كۆنســـوڵگه‌رییه‌كان‬ ‫به‌وه‌كالـــه‌ت‪ ،‬پـــاش هه‌مـــوو ســـه‌رۆكه‌كانی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌رییه‌كان‬ ‫ده‌بێـــت و لـــ‌ه نێوان خۆیشـــیاندا به‌پێی ئـــه‌و به‌روارانـــه‌ی كاره‌كه‌كانیان‬ ‫وه‌ك ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كوســـنوڵگه‌ری تێـــدا وه‌رگرت ك‌ه لـــ‌ه بڕگ‌ه (‪)2‬‬ ‫ی مـــاد‌ه (‪)15‬دا ئامـــاژه‌ی پێكـــراوه‌‪.‬‬ ‫‪ -5‬ریزبه‌نـــدی ســـه‌رۆك نێرده‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری لـــ‌ه ئه‌ندامـــ‌ه‬ ‫كونســـوڵگه‌ر‌ه فه‌خرییـــه‌كان لـــ‌ه هـــه‌ر پله‌یه‌كـــدا بـــ‌ه هه‌مـــان سیســـتم و‬ ‫بنه‌مـــای دیاریكـــراو لـــ‌ه بڕگه‌كانـــی پێشـــوودا‪ ،‬پـــاش ســـه‌رۆكی نێـــرد‌ه‬ ‫كونســـوڵگه‌ریی‌ه كاراكان دێـــت‪.‬‬ ‫‪ - 6‬ســـه‌رۆك نێرده‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری لـــ‌ه پێشـــه‌وه‌ی ئه‌ندامـــ‌ه‬ ‫كونســـوڵگه‌رییه‌كان دێـــن كـــ‌ه ئـــه‌م ســـیفه‌ته‌یان نییـــه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)17‬‬ ‫كاتێك فه‌رمانبه‌ر‌ه كونسوڵه‌كان كاری دیپلۆماتی ئه‌نجام ده‌ده‌ن‪:‬‬ ‫‪ - 1‬ئه‌گـــه‌ر واڵتـــی نێـــره‌ر‪ ،‬نێرده‌یه‌كـــی دیپلوماتـــی لـــ‌ه واڵتـــی میواندار‬ ‫نه‌بێـــت و نێرده‌یه‌كـــی دیپلۆماتـــی واڵتی ســـێیه‌میش نوێنه‌رایه‌تی نه‌كات‪،‬‬ ‫ئـــه‌وكات ئه‌ندامێكـــی كونســـوڵگه‌ر بـــ‌ه ره‌زامه‌نـــدی واڵتـــی میوانـــدارو‬ ‫بـــێ ئـــه‌وه‌ی ئـــه‌و‌ه كار لـــ‌ه مۆركـــی كونســـوڵگه‌ریانه‌ی بـــكات ده‌شـــێت‬ ‫رابســـپێردرێت كاری دیپلۆماتـــی ئه‌نجام بـــدات‪ ،‬راپه‌ڕاندنی ئه‌و كاره‌ش‬ ‫هیـــچ خه‌ســـڵه‌ت و پارێزبه‌نـــدی دیپلۆماتـــی پێ نابه‌خشـــێت‪.‬‬ ‫‪ - 2‬ده‌شـــێت دوای ئـــه‌وه‌ی واڵتـــی میوانـــدار رایده‌گه‌یه‌نێـــت ئه‌ندامێكی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری نوێنه‌رایه‌تـــی واڵتی نێـــره‌ر الی رێكخراوێكی نێوده‌وڵه‌تی‬ ‫حكومـــی بـــكات‪ .‬لـــه‌م بـــاره‌دا ســـوود لـــ‌ه هه‌مـــوو ئـــه‌و خه‌ســـڵه‌ت و‬ ‫حه‌ســـانان‌ه وه‌رده‌گرێـــت كـــ‌ه یاســـای ئاســـایی نێوده‌وڵه‌تـــی یـــان‬

‫‪22‬‬


‫رێككه‌وتننامـــ‌ه نێوه‌وڵه‌تییـــه‌كان بـــه‌و جـــۆر‌ه نوێنه‌رانـــه‌ی ده‌به‌خشـــن‪،‬‬ ‫بـــه‌اڵم ئـــه‌وه‌ی په‌یوه‌نـــدی بـــ‌ه هـــه‌ر كارێكـــی كونســـوڵگه‌رییه‌و‌ه هه‌بێـــت‬ ‫كـــ‌ه ئه‌نجامـــی ده‌دات‪ ،‬ئـــه‌و‌ه مافـــی ئه‌وه‌ی نییـــ‌ه پارێزبه‌نـــدی دادوه‌ری‬ ‫هه‌بێـــت‪ ،‬لـــه‌و حه‌ســـانان‌ه تێپه‌ڕێت كـــ‌ه ئه‌ندامێكی كونســـوڵگه‌ری به‌پێی‬ ‫ئـــه‌م رێكه‌وتننامه‌یـــ‌ه هه‌یه‌تـــی‪.‬‬ ‫ماده‌ی(‪)18‬‬ ‫دامه‌زراندنـــی یـــه‌ك كـــه‌س وه‌ك ئه‌ندامـــی كونســـوڵگه‌ر بـــ‌ه نوێنه‌رایه‌تی‬ ‫دوو واڵت یـــان پتر‪:‬‬ ‫دوو واڵت یـــان پتـــر ده‌توانـــن هه‌مـــان كـــه‌س بـــ‌ه ســـیفه‌تی ئه‌ندامـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌ر لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار دابمه‌زرێنـــن‪ ،‬به‌مه‌رجێـــك واڵتـــی‬ ‫میوانـــدار رازی بێـــت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)19‬‬ ‫دامه‌زراندنی ئه‌ندامانی تیمی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫‪ -1‬له‌گـــه‌ڵ ره‌چاوكردنـــی ده‌ســـه‌اڵته‌كانی ماده‌كانـــی (‪،)23 ،22 ،20‬‬ ‫واڵتـــی نێره‌ر لـــ‌ه دامه‌زراندنی (ئه‌ندامانی تیمی كونســـوڵگه‌ری) ئازاده‌‪.‬‬ ‫‪ -2‬واڵتـــی نێـــره‌ر‪ ،‬واڵتی میواندار ل‌ه ناوی ته‌واوو پله‌و پایه‌ی ســـه‌رجه‌م‬ ‫ئه‌ندامـــ‌ه كونســـوڵگه‌رییه‌كان جگ‌ه له‌ ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫ئـــاگادار ده‌كاتـــه‌وه‌‪ ،‬ئه‌ویش پێشـــتر و لـــ‌ه ماوه‌یه‌كی ئه‌وتـــۆدا بۆئه‌وه‌ی‬ ‫واڵتـــی میوانـــدار ئه‌گـــه‌ر بیه‌وێـــت بتوانێت ســـوود لـــه‌و مافانـــه‌ی خۆی‬ ‫وه‌ربگرێـــت ك‌ه لـــ‌ه بڕگ‌ه (‪)3‬ی مـــاده‌ی (‪)23‬دا هاتوون‪.‬‬ ‫‪ -3‬واڵتـــی نێـــره‌ر ده‌توانێـــت ئه‌گـــه‌ر یاســـاكانی پێداگیری له‌ســـه‌ر ئه‌و‌ه‬ ‫بكه‌ن داوا ل‌ه واڵتی میواندار بكات مۆڵه‌تی كونســـوڵگه‌ری ب‌ه ئه‌ندامێكی‬ ‫كونســـوڵگه‌ر بدات‪ ،‬ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری نه‌بێت‪.‬‬ ‫‪ -4‬واڵتـــی میوانـــدار ئه‌گـــه‌ر یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی پێداگیری له‌ســـه‌ر‬

‫‪23‬‬


‫ئـــه‌و‌ه بكـــه‌ن مۆڵه‌تـــی كونســـوڵگه‌ری بـــ‌ه ئه‌ندامـــی كونســـوڵگه‌ر بـــدات‪،‬‬ ‫ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری نه‌بێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)20‬‬ ‫قه‌باره‌ی (ژماره‌ی) تیمی كونسوڵگه‌ر‪:‬‬ ‫ئه‌گـــه‌ر هیـــچ رێككه‌وتنێـــك ده‌ربـــاره‌ی قـــه‌واره‌ی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫نه‌بێـــت‪ ،‬واڵتـــی میوانـــدار ده‌توانێـــت ئـــه‌و قه‌واره‌یـــ‌ه لـــه‌و ســـنووره‌دا‬ ‫بهێڵێتـــه‌و‌ه كـــ‌ه بـــ‌ه شـــتێكی ماقـــووأل و ئاســـایی ده‌زانێت بـــ‌ه ره‌وش و‬ ‫بـــارودۆخ لـــه‌ بـــواری پســـپۆرایه‌تی كونســـوڵگه‌ری و پێداویســـتییه‌كانی‬ ‫نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری په‌یوه‌ندیـــدار‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)21‬‬ ‫پێشینه‌یی له‌نێوان ئه‌ندامانی كونسوڵگه‌ری ل‌ه نێرده‌ی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫ریزبه‌ندكردنـــی پێشـــینه‌یی له‌نێـــوان ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری لـــ‌ه‬ ‫نێرده‌یه‌كـــی كونســـوڵگه‌ریدا‪ ،‬هه‌روه‌ها ئـــه‌و ده‌ســـتكاری و هه‌موارانه‌ی‬ ‫به‌ســـه‌ریدا دێـــت‪ ،‬بـــ‌ه وه‌زاره‌تـــی ده‌ره‌وه‌ی واڵتـــی میوانـــدار یـــان ئـــه‌و‬ ‫ده‌ســـه‌اڵت‌ه راده‌گه‌یه‌نرێت كـــ‌ه وه‌زاره‌تی ناوبراو ده‌ستنیشـــانی ده‌كات‪،‬‬ ‫ئه‌ویـــش به‌پێـــی ئاگاداری نێرده‌ی دپلۆماتی واڵتـــی نێره‌ر یان ئه‌گه‌ر ئه‌م‬ ‫جـــۆر‌ه نێرده‌یـــ‌ه نه‌بوو بـــ‌ه ئاگاداری ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)22‬‬ ‫ره‌گه‌زنامه‌ی ئه‌ندامانی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫‪ -1‬به‌شـــێوه‌یه‌كی به‌رایی پێویســـته‌ ئه‌ندامانی كونســـوڵگه‌ری ب‌ه ره‌گه‌ز‬ ‫خه‌ڵكی واڵتـــی نێره‌ر بن‪.‬‬ ‫‪ -2‬ناكرێـــت ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری لـــ‌ه هاواڵتییانی واڵتـــی میواندار‬ ‫ده‌ستنیشـــان بكرێن بـــ‌ه ره‌زامه‌ندییه‌كی راشـــكاوانه‌ی واڵتی میوانداری‬

‫‪24‬‬


‫نه‌بێـــت‪ .‬كـــ‌ه ده‌توانێـــت هـــه‌ر كاتێـــك بخوازێـــت ئـــه‌و ره‌زامه‌ندییـــ‌ه‬ ‫هه‌ڵبو ه‌شـــێنێته‌و ه‌‪.‬‬ ‫‪ -3‬واڵتـــی میوانـــدار ده‌توانێـــت هه‌مـــان ئـــه‌و مافـــه‌ی خـــۆی هه‌بێـــت‬ ‫ســـه‌باره‌ت بـــه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی بـــ‌ه هاوواڵتییانـــی واڵتی ســـێیه‌مه‌و‌ه هه‌ی‌ه‬ ‫له‌وانـــه‌ی كـــ‌ه هاوواڵتـــی واڵتـــی نێـــره‌ر نین‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)23‬‬ ‫ئه‌و كه‌سانه‌ی رێزیان هه‌ی‌ه و حه‌زیان لێ ناكرێت‪:‬‬ ‫‪ -1‬واڵتـــی میواندار ئه‌و مافه‌ی هه‌یـــ‌ه واڵتی نێره‌ر له‌و‌ه ئاگادار بكاته‌و‌ه‬ ‫ئه‌ندامێكی كونســـوڵگه‌ری بۆت‌ه كه‌ســـێكی ناشایست‌ه (‪person Non‬‬ ‫‪ )Grata‬یـــان هـــه‌ر ئه‌ندامێكـــی دیكـــه‌ی تیمی كونســـوڵگه‌ری په‌ســـند‬ ‫نییـــ‌ه (‪ ،)N،est Pas acceptable‬بۆیـــ‌ه پێویســـت‌ه واڵتـــی نێـــره‌ر‬ ‫ئـــه‌و كه‌ســـ‌ه په‌یوه‌ندیـــدار‌ه بانـــگ بـــكات و‪ ،‬به‌پێی ئـــه‌و بـــار‌ه كاره‌كانی‬ ‫الی ئـــه‌و نێرد‌ه كونســـوڵگه‌ریی‌ه كۆتای‌ه پـــێ بهێنێت‪.‬‬ ‫‪ -2‬ئه‌گـــه‌ر واڵتـــی نێـــره‌ر ئـــه‌و پابه‌ندبوونانـــه‌ی جێبه‌جـــێ نه‌كـــرد كـــ‌ه‬ ‫یه‌كه‌میـــن بڕگه‌ی ئه‌م ماده‌ی‌ه به‌ســـه‌ریدا ســـه‌پاندوو‌ه یان لـــ‌ه ماوه‌یه‌كدا‬ ‫جێبه‌جێـــی نه‌كرد‪ ،‬ئـــه‌وكات واڵتی میواندار به‌پێی ره‌وشـــه‌كان ده‌توانێت‬ ‫ئـــه‌و مۆڵه‌ت‌ه كونســـوڵگه‌ریی‌ه وه‌ربگرێتـــه‌و‌ه ك‌ه به‌و كه‌ســـ‌ه په‌یوه‌ندیدار‌ه‬ ‫به‌خشـــراوه‌‪ ،‬یـــان ئیدی ب‌ه ئه‌ندامێكـــی تیمی كونســـوڵگه‌ری دانانێت‪.‬‬ ‫‪ -3‬ده‌كرێـــت ئـــه‌و كه‌ســـه‌ی بـــ‌ه ئه‌ندامـــی نێرده‌یه‌كـــی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫داده‌مه‌زرێنرێـــت بـــ‌ه كه‌ســـێكی ناشایســـت‌ه دابنـــرێ‪ ،‬به‌ر لـــه‌وه‌ی بگات‌ه‬ ‫خاكـــی واڵتـــی میوانـــدار‪ ،‬یان ئه‌گـــه‌ر له‌ناو خاكـــی واڵتـــی میوانداریش‬ ‫بێت به‌رله‌وه‌ی ل‌ه كاركردن ل‌ه نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ده‌ســـتبه‌كار بێت‪،‬‬ ‫له‌م حاڵه‌ته‌شـــدا پێویســـت‌ه واڵتی نێـــره‌ر دامه‌زراندنی هه‌ڵوه‌شـــێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ -4‬واڵتـــی میوانـــدار بـــه‌وه‌و‌ه په‌یوه‌ســـت نییـــ‌ه واڵتـــی نێـــره‌ر لـــ‌ه‬ ‫هۆكاره‌كانـــی بڕیاره‌كانـــی حاڵه‌تـــی بڕگه‌كانـــی (‪ ،1‬و ‪)3‬ی ئـــه‌م ماده‌ی‌ه‬

‫‪25‬‬


‫ئـــاگادار بكاتـــه‌وه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)24‬‬ ‫ئاگاداركردنـــه‌وه‌ی واڵتـــی میوانـــدار له‌ســـه‌ر دامه‌زراندن و گه‌یشـــتن و‬ ‫رۆیشتن‪:‬‬ ‫‪ -1‬وه‌زاره‌تـــی ده‌ره‌وه‌ی واڵتـــی میوانـــدار یـــان ئـــه‌و ده‌ســـه‌اڵته‌ی ئـــه‌م‬ ‫وه‌زاره‌ت‌ه ده‌ستنیشـــانی ده‌كات‪ ،‬له‌مانه‌ی خـــواره‌و‌ه ئاگادار ده‌كرێته‌وه‌‪:‬‬ ‫أ‪ -‬دامه‌زراندنـــی ئه‌ندامانی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری و گه‌یشـــتنیان دوای‬ ‫دامه‌زراندنیـــان‪ ،‬و رۆیشـــتنی یه‌كجارییان یان ته‌واوبوونـــی كاره‌كانیان‪،‬‬ ‫هه‌روه‌هـــا هه‌مـــوو ئـــه‌و گۆڕانكارییانـــه‌ی دیك‌ه كـــ‌ه په‌یوه‌ندییـــان ب‌ه پله‌و‬ ‫پایه‌یانـــه‌و‌ه هه‌یـــ‌ه كه‌ لـــ‌ه كاتـــی كاركردنیاندا ل‌ه نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫روو ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫ب ‪ -‬گه‌یشـــتنی كه‌ســـێك ســـه‌ر بـــ‌ه خێزانـــی ئه‌ندامێـــك لـــ‌ه ئه‌ندامانـــی‬ ‫نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری له‌وانه‌ی الی ئه‌و ده‌ژین و رۆیشـــتنی یه‌كجارییان‬ ‫لـــه‌و واڵتـــه‌‪ ،‬ل‌ه كاتـــی پێویستیشـــدا ئه‌گـــه‌ر حاڵه‌تێك روویدا و كه‌ســـێك‬ ‫ســـه‌ر بـــ‌ه خێزانه‌كه‌بـــوو یان ئیـــدی ئه‌ندامی ئـــه‌و خێزانـــ‌ه نه‌بێت‪.‬‬ ‫ج ‪ -‬گه‌یشـــتن و رۆیشـــتنی یه‌كجاریـــی ئه‌ندامانـــی تیمی تایبـــه‌ت و ئه‌و‬ ‫بارانـــه‌ی خزمه‌ته‌كه‌یـــان بـــه‌و پله‌و پایه‌یـــه‌ی تێدا تـــه‌واو ده‌بێت‪.‬‬ ‫د ‪ -‬دامه‌زراندن و له‌ســـه‌ر كارالبردنی ئه‌و كه‌ســـانه‌ی ل‌ه واڵتی میواندار‬ ‫نیشـــته‌جێن‪ ،‬وه‌ك ئه‌ندامـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری یـــان ئه‌ندامی تیمی‬ ‫تایبـــه‌ت ئه‌وانـــه‌ی ك‌ه ئیمتیـــازات و پارێزبه‌ندیان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ - 3‬ئه‌گه‌ر توانرا پێویســـت‌ه پێشـــه‌كی واڵتی میواندار ل‌ه كاتی گه‌یشـــتن‬ ‫و رۆیشـــتنی یه‌كجاریی ئاگادار بكرێته‌وه‌‪.‬‬

‫‪26‬‬


‫به‌شی دووه‌م‬

‫كۆتایی هاتنی كاری كونسوڵگه‌ری‬

‫ماده‌ی (‪)25‬‬ ‫كوتایی هاتنی كاری ئه‌ندامێكی نێرده‌ی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫به‌شـــێوه‌یه‌كی ئاســـایی كاره‌كانـــی ئه‌ندامێكـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫بـــه‌م شـــێوه‌ی‌ه كۆتایـــی دێت‪:‬‬ ‫أ‪ -‬واڵتـــی نێـــره‌ر‪ ،‬واڵتـــی میواندار لـــ‌ه كۆتایی هاتنـــی كاره‌كانی ئاگادار‬ ‫ده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫ب‪ -‬لێ سه‌ندنه‌وه‌ی مۆڵه‌تی كونسوڵگه‌ری‪.‬‬ ‫ج‪ -‬واڵتـــی میوانـــدار واڵتـــی نێـــره‌ر ئـــاگادار ده‌كاتـــه‌و‌ه كـــ‌ه كه‌ســـی‬ ‫په‌یوه‌ندیـــدار بـــ‌ه ئه‌ندامـــی تیمـــی كونســـوڵگه‌ری هه‌ژمـــار نـــاكات‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)26‬‬ ‫جێهێشتنی هه‌رێمی واڵتی میواندار‪:‬‬ ‫پێویســـت‌ه واڵتی نێـــره‌ر ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ل‌ه كاتی ناكۆكی چه‌كدارانه‌شـــدا‬ ‫بێت ئاســـانكاری خۆئاماده‌كردن بۆ رۆیشـــتن و جێهێشتنی ئه‌و واڵت‌ه ل‌ه‬ ‫نزیكتریـــن ده‌رفه‌تـــداو‪ ،‬پـــاش كۆتایی هێنانـــی كاره‌كانیان بـــ‌ه ئه‌ندامانی‬ ‫نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری و ئه‌ندامانـــی تیمـــی تایبه‌ت كـــ‌ه هاواڵتی واڵتی‬ ‫میوانـــدار نیـــن‪ ،‬هه‌روه‌هـــا ئه‌ندامانـــی یان ئه‌وانـــه‌ی الی ئـــه‌وان ده‌ژین‬ ‫ســـه‌ر بـــ‌ه هـــه‌ر ره‌گه‌زنامه‌یـــه‌ك بـــن‪ ،‬هه‌روه‌هـــا پێویســـت‌ه به‌تایبه‌تـــی‬ ‫ئه‌گـــه‌ر پێویســـتی كرد هۆكاری گواســـتنه‌وه‌ی پێویســـتیان بـــۆ خۆیان و‬ ‫بـــۆ كه‌لوپه‌له‌كانیـــان ده‌ســـته‌به‌ر بـــكات‪ ،‬ئـــه‌و كه‌لوپه‌النـــ‌ه نه‌بێـــت ك‌ه ل‌ه‬

‫‪27‬‬


‫واڵتـــی میوانـــدار ده‌ســـتیان كه‌وتـــووه‌و ل‌ه كاتـــی گه‌ڕانه‌وه‌یانـــدا ناردن‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌یـــان قه‌ده‌غه‌یه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)27‬‬ ‫پاراســـتنی باڵه‌خانـــه‌و نووســـراوه‌كانی كونســـوڵگه‌ری واڵتـــی نێـــره‌ر ل‌ه‬ ‫كاتی نائاســـاییدا‪:‬‬ ‫‪ .1‬ل‌ه كاتی پچڕاندنی په‌یوه‌ندی كونسوڵگه‌ری ل‌ه نێوان دوو واڵتدا‪:‬‬ ‫أ‪ .‬واڵتـــی میوانـــدار ته‌نانـــه‌ت لـــ‌ه كاتـــی ناكۆكییه‌كـــی چه‌كدارانه‌شـــدا‬ ‫پابه‌نـــدی رێزلێگرتـــن و پاراســـتنی باڵه‌خانـــه‌ی كونســـوڵگه‌ری و مـــاڵ و‬ ‫ســـامانی نێـــرده‌و شـــت‌ه پارێزراوه‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری بێت‪.‬‬ ‫ب‪ .‬ده‌شـــێت واڵتـــی نێـــره‌ر پاراســـتنی ته‌الره‌كانی كونســـوڵگه‌ری و ئه‌و‬ ‫كه‌لوپه‌النـــه‌ی تێیاندایـــ‌ه و شـــت‌ه پارێزراوه‌كانـــی كونســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه بـــ‌ه‬ ‫واڵتـــی ســـێیه‌م بســـپێرێت‪ ،‬به‌مه‌رجێـــك واڵتـــی میوانـــدار ره‌زامه‌نـــدی‬ ‫له‌ســـه‌ر بێت‪.‬‬ ‫ج‪ .‬ده‌شـــێت واڵتـــی نێره‌ر پاراســـتنی به‌رژه‌وه‌ندی خـــۆی و هاوواڵتیانی‬ ‫ره‌وه‌ندی خۆی ب‌ه واڵتی ســـێیه‌م بســـپێرێت‪ ،‬به‌مه‌رجێـــك واڵتی میواندار‬ ‫ره‌زامه‌ندی له‌ســـه‌ر بێت‪.‬‬ ‫‪ .2‬ل‌ه كاتی داخســـتنی كاتی یان یه‌كجاریی نێرده‌یه‌كی كونســـوڵگه‌ری؛‬ ‫ده‌ســـه‌اڵته‌كانی به‌نـــدی یه‌كه‌مـــی (‪ -1‬أ)ی ئـــه‌م ماده‌یـــه‌ی له‌ســـه‌ر‬ ‫جێبه‌جـــێ ده‌كرێت‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا‪.‬‬ ‫أ ‪ -‬ئه‌گـــه‌ر واڵتـــی نێـــره‌ر‪ ،‬نێـــرده‌ی دیپلۆماتی ل‌ه واڵتـــی میواندار نه‌بێت‬ ‫و؛ نێرده‌یه‌كـــی دیكـــه‌ی كونســـوڵگه‌ری له‌نـــاو خاكـــی واڵتـــی میوانداردا‬ ‫هه‌بێـــت‪ ،‬ده‌شـــێت ئـــه‌و نێـــرد‌ه كونســـوڵگه‌ریی‌ه رابســـپێرێت ته‌الره‌كانی‬ ‫كونســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه بپارێزێـــت كـــ‌ه داخـــراون‪ ،‬له‌گـــه‌ڵ ئـــه‌و مـــاڵ و‬

‫‪28‬‬


‫ســـامانانه‌ی تێیـــادان له‌گـــه‌أل نووســـراوه‌كانی كونســـوڵگه‌ری‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ده‌كرێـــت به‌پێـــی ره‌زامه‌نـــدی واڵتی میوانـــدار كاره‌كانی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫لـــ‌ه بـــواری پســـپۆرێتی نێـــرد‌ه داخراوه‌كـــه‌دا به‌ڕێـــو‌ه بچێت‪.‬‬ ‫ب‪ .‬ئه‌گـــه‌ر واڵتـــی نێـــره‌ر‪ ،‬نێـــرده‌ی دیپلۆماتـــی و نێـــرده‌ی دیكـــه‌ی‬ ‫كونسوڵگه‌ریشـــی لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار نه‌بوو‪ ،‬ئـــه‌وكات ده‌ســـه‌اڵته‌كانی‬ ‫بڕگه‌كانـــی (أ ‪ -‬ب ‪ -‬ج)ی ئـــه‌م ماده‌یـــه‌ی له‌ســـه‌ر جێبه‌جـــێ ده‌كرێـــت‪.‬‬

‫‪29‬‬


30


‫پاری دووه‌م‬

‫ئاسانكاری و ئیمتیازات و پارێزبه‌ندیی‬

‫به‌شی یه‌كه‌م‬

‫ئاسانكاری و ئیمتیازات و پارێزبه‌ندی تایبه‌ت ب ‌ه نێرده‌ی‬ ‫كونسوڵگه‌ری‬

‫ماده‌ی (‪)28‬‬ ‫ئـــه‌و ئاســـانكارییانه‌ی ب‌ه نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ده‌به‌خشـــرێن بۆئه‌وه‌ی‬ ‫كاره‌كانـــی رابپه‌ڕێنێـــت‪ ،‬واڵتـــی میوانـــدار هه‌مـــوو ئاســـانكارییه‌كی‬ ‫پێویســـت بۆ نێرده‌ی كونسوڵگه‌ری ده‌ســـته‌به‌ر ده‌كات بۆئه‌وه‌ی بتوانێت‬ ‫كاره‌كانـــی خـــۆی راپه‌ڕێنێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)29‬‬ ‫به‌كارهێنانی ئااڵی نیشتمانی و دروشمی واڵت‪:‬‬ ‫‪ .1‬به‌پێی ده‌قه‌كانی ئه‌م ماده‌ی‌ه واڵتی نێره‌ر ده‌توانێت ئااڵی نیشـــتیمانی‬ ‫و دروشـــمی نه‌ته‌وه‌یی خۆی ل‌ه واڵتی میواندار به‌كاربهێنێت‪.‬‬ ‫‪ .2‬ده‌شـــێت ئـــااڵی واڵتـــی نێـــره‌ر له‌ســـه‌ر ئـــه‌و تـــه‌الر‌ه هـــه‌ڵ بكرێت و‬ ‫دروشـــمی نه‌ته‌وه‌یی له‌قه‌د هه‌ڵبواســـرێت و‪ ،‬لـــ‌ه ده‌روازه‌كانیدا دابنرێت‬ ‫ك‌ه نێرده‌ی كونســـوڵگه‌رییه‌كه‌ی لێیه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌ســـه‌ر ماڵی ســـه‌رۆكی‬ ‫نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری و له‌ســـه‌ر هۆكاره‌كانی گواســـتنه‌وه‌یدا كاتێك بۆ‬ ‫كاری فه‌رمـــی به‌كاریـــان ده‌هێنێت‪.‬‬ ‫‪ .3‬له‌كاتـــی راپه‌ڕاندنـــی ئه‌و مافانه‌ی به‌پێی ده‌ســـه‌اڵته‌كانی ئه‌م ماده‌ی‌ه‬ ‫به‌خشـــراون پێویســـت‌ه یاســـا و گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی میوانـــدارو ئه‌و‬

‫‪31‬‬


‫نه‌ریتـــه‌ی تێیـــدا پێڕه‌و ده‌كرێـــن‪ ،‬ره‌چاو بكرێن‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)30‬‬ ‫شوێنی نیشته‌جێبوون‪:‬‬ ‫‪ .1‬پێویســـت‌ه واڵتـــی میوانـــدار ل‌ه ســـنووری یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانیدا ل‌ه‬ ‫دابینكردنی شـــوێنی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ئاســـانكاری بۆ واڵتی نێره‌ر‬ ‫بـــكات‪ ،‬هه‌روه‌ها ل‌ه كاتی ده‌ســـتنه‌كوتنی شـــوێنی تایبه‌ت بـــۆ كاره‌كانی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری‪ ،‬پێویســـت‌ه بـــ‌ه هه‌ر شـــێوه‌یه‌ك بوو‌ه بۆ دۆزینـــه‌وه‌ی ته‌الر‬ ‫یارمه‌تـــی بدات‪.‬‬ ‫‪ .2‬هه‌روه‌هـــا پێویســـت‌ه ئه‌گـــه‌ر پێویســـتی كرد لـــ‌ه دابینكردنی شـــوێنی‬ ‫نیشـــته‌جێبوون بـــۆ ئه‌ندامه‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری هـــاوكاری نێرده‌كـــ‌ه‬ ‫بكا ت ‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)31‬‬ ‫حورمه‌تی باڵه‌خانه‌ی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫‪ .1‬به‌پێـــی ئـــه‌م ماده‌یـــ‌ه باڵه‌خانه‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری ریـــزی خۆیـــان‬ ‫هه‌یـــه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬كاربه‌ده‌ســـته‌كانی واڵتـــی میوانـــدار ناتوانـــن بچنـــ‌ه نـــاو به‌شـــی‬ ‫تایبه‌تـــی ته‌الره‌كانـــی كونســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه كـــ‌ه بـــۆ كاره‌كانـــی نێـــرده‌ی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری ته‌رخـــان كـــراون‪ ،‬ته‌نیا ب‌ه ره‌زامه‌ندی ســـه‌رۆكی نێرده‌ی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری یـــان جێگره‌كـــه‌ی نه‌بێـــت‪ ،‬یان بـــ‌ه ره‌زامه‌ندی ســـه‌رۆكی‬ ‫نێـــرده‌ی دیپلۆماتـــی واڵتی نێـــره‌ر نه‌بێت‪ .‬به‌اڵم ده‌شـــێت گریمانه‌ی ئه‌و‌ه‬ ‫بكرێـــت كـــ‌ه ره‌زامه‌نـــدی ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی دیپلۆماتـــی واڵتـــی نێـــره‌ر‬ ‫له‌ســـه‌ر ئه‌و شـــته‌ هه‌ی‌ه كاتێـــك ئاگرێـــك ده‌كه‌وێته‌و‌ه یان كاره‌ســـاتێكی‬ ‫دیكـــ‌ه ده‌قه‌ومێـــت‪ ،‬كـــ‌ه پێویســـت بـــه‌و‌ه ده‌كات رێگه‌چـــاره‌ی پارێـــزه‌ری‬

‫‪32‬‬


‫به‌په‌لـــ‌ه بگیرێته‌بـــه‌ر‪.‬‬ ‫‪ .3‬له‌گـــه‌ڵ ره‌چاوكردنی بڕگ‌ه (ف)ی ئه‌م ماده‌یه‌دا؛ ئه‌و‌ه پابه‌ندبوونێكی‬ ‫تایبـــه‌ت ده‌كه‌وێت‌ه ئه‌ســـتۆی واڵتی میواندار بۆ گرتنه‌بـــه‌ری رێگه‌چاره‌ی‬ ‫گونجـــاو بـــۆ پاراســـتنی ته‌الره‌كانـــی كونســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه دژ بـــ‌ه هـــه‌ر‬ ‫هه‌ڵكوتانـــ‌ه ســـه‌ر یـــان زیانپێگه‌یاندنێـــك‪ ،‬هه‌روه‌هـــا رێ لـــه‌وه‌ش بگرێت‬ ‫ئاسایشـــی نێرد‌ه كونســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه نه‌شـــێوێنرێت و تووشـــی بێ رێزی‬ ‫نه‌بن ‪.‬‬ ‫‪ .4‬پێویســـت‌ه ته‌الره‌كانـــی كونســـوڵگه‌رییه‌كه‌و كه‌لوپـــه‌ل و مومته‌له‌كاتـــی‬ ‫نێرده‌ی كۆنســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه و هۆكاره‌كانی گواســـتنه‌وه‌ی ل‌ه هه‌ر ده‌ســـت‬ ‫به‌ســـه‌ردا گرتنێـــك به‌مه‌به‌ســـتی به‌رگری نیشـــتمانی یان ســـوودمه‌ندی‬ ‫گشـــتی پارێـــزراو بـــن‪ .‬ئه‌گـــه‌ر پێویســـتیش بـــوو موڵكیه‌تـــی ئـــه‌و جۆر‌ه‬ ‫شـــتان‌ه لـــێ بســـێنرێته‌وه‌‪ ،‬پێویســـت‌ه هه‌مـــوو رێوشـــوێن‌ه پێویســـته‌كان‬ ‫وه‌ربگیرێـــن بـــۆ خۆدوورخســـتنه‌و‌ه لـــ‌ه ته‌گـــه‌ر‌ه دروســـتكردن له‌به‌رده‌م‬ ‫راپه‌ڕاندنـــی كاری كونســـوڵگه‌ری و‪ ،‬قه‌ره‌بووی ده‌ســـتبه‌جێ و گونجاوو‬ ‫كاریگـــه‌ری واڵتی نێـــره‌ر بكرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)32‬‬ ‫لێخۆشبوونی ته‌الره‌كانی كونسوڵگه‌ری له‌ باجدان‪:‬‬ ‫‪ .1‬ته‌الره‌كانی كونسوڵگه‌ری و خانووی سه‌رۆكی نێرده‌ی كونسوڵگه‌ری‬ ‫(كارا) لـــ‌ه ئه‌گـــه‌ر موڵكـــی ده‌وڵه‌تـــی نێـــره‌ر بێـــت یـــان بـــۆی بـــ‌ه كرێ‬ ‫گیرابێـــت‪ ،‬یـــان هـــی هه‌ر كه‌ســـێك بێت بـــۆ به‌رژه‌وه‌ندی ئـــه‌و كار بكات‬ ‫لـــ‌ه هه‌مـــوو باجێـــك ده‌به‌خشـــرێن‪ ،‬جـــا ئه‌هلـــی یـــان شـــاره‌وانی یاخود‬ ‫ناوچه‌یـــی بـــن‪ ،‬به‌مه‌رجێـــك ئـــه‌و باج‌ه به‌رانبـــه‌ر خزمه‌تگـــوزاری تایبه‌ت‬ ‫نه‌ســـه‌پێنرابێت‪.‬‬ ‫‪ .2‬به‌خشـــینی ئـــه‌و باجانـــه‌ی لـــ‌ه بڕگـــه‌ی یه‌كه‌مـــی (‪ )1‬ئـــه‌م ماده‌یه‌دا‬

‫‪33‬‬


‫ئاماژه‌یـــان پـــێ كـــراوه‌‪ ،‬ئه‌و باجانـــ‌ه ناگرێتـــه‌و‌ه ئه‌گه‌ر یاســـاكان واڵتی‬ ‫میوانـــدار به‌ســـه‌ر ئـــه‌و كه‌ســـه‌دا ســـه‌پاندوو‌ه كـــ‌ه گرێبه‌ســـتی له‌گـــه‌أل‬ ‫واڵتـــی نێـــره‌ردا مۆر كـــردووه‌‪ ،‬یـــان ئه‌و كه‌ســـه‌ی بـــۆ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌و‬ ‫واڵتـــ‌ه كار ده‌كات‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)33‬‬ ‫رێزی به‌ڵگه‌و دیكیۆمێنته‌كانی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫نوســـراوو دیكیۆمێنته‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری رێـــزی خۆیان هه‌یـــ‌ه ل‌ه هه‌ر‬ ‫كات و هـــه‌ر كوێ و شـــوێنێك بێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)34‬‬ ‫ئازادی هاتوچۆكردن‪:‬‬ ‫له‌گـــه‌ڵ پابه‌ندبـــوون بـــ‌ه یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی تایبـــه‌ت بـــ‌ه ناوچـــ‌ه‬ ‫قه‌ده‌غه‌كـــراوه‌كان یان ئه‌و ناوچانه‌ی له‌به‌ر هۆكاری ئه‌منی ســـه‌ردانیان‬ ‫ســـنووردار كراوه‌‪ ،‬ئـــه‌و‌ه واڵتی میواندار ئـــازادی هاتوچۆو گه‌ڕان له‌ناو‬ ‫خاكـــی خۆیدا بـــۆ هه‌موو ئه‌ندامانی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ده‌ســـته‌به‌ر‬ ‫ده‌كات‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)35‬‬ ‫ئازادی په‌یوه‌ندیكردن‪:‬‬ ‫‪ .1‬پێویســـت‌ه واڵتـــی میوانـــدار رێ بـــ‌ه ئـــازادی په‌یوه‌ندیكـــردن بـــ‌ه‬ ‫نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری بـــدات لـــ‌ه هه‌مـــوو ئـــه‌وه‌ی په‌یوه‌نـــدی بـــ‌ه‬ ‫كار‌ه فه‌رمییه‌كانییـــه‌و‌ه هه‌یـــه‌و بۆیشـــی ده‌ســـته‌به‌ر بـــكات‪ .‬نێـــرده‌ی‬ ‫كونســـوڵگه‌ریش له‌كاتـــی په‌یوه‌ندیكـــردن بـــ‌ه واڵته‌كـــه‌ی یـــان نێـــرد‌ه‬ ‫دیپلۆماتییه‌كانـــی واڵته‌كه‌ی ل‌ه هه‌ر شـــوێنێك بێـــت‪ ،‬هه‌موو جۆر‌ه هۆكار‌ه‬

‫‪34‬‬


‫گونجاوه‌كانـــی په‌یوه‌ندیكـــردن به‌كاربهێنێـــت به‌وانه‌شـــه‌و‌ه كـــه‌ جانتـــا‬ ‫هه‌ڵده‌گـــرن دپیلۆماتـــكار یـــان كونســـوڵگه‌ر بـــن و‪ ،‬جانتـــای دیپلۆماتـــی‬ ‫یـــان كونســـوڵگه‌ری یان نامـــ‌ه ره‌مزییه‌كان‪ ،‬به‌اڵم نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫ناتوانێـــت وێســـتگه‌یه‌كی بێتـــه‌ل به‌كاربهێنێـــت یـــان دابمه‌زرێنێـــت‪ ،‬بـــ‌ه‬ ‫ره‌زامه‌نـــدی واڵتـــی میوانـــدار نه‌بێـــت‪.‬‬ ‫‪ .2‬په‌یـــام و نووســـراو‌ه فه‌رمییه‌كانـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری رێزیـــان‬ ‫لـــێ گیـــراوه‌و زاراوه‌ی نووســـراوی فه‌رمـــی هه‌مـــوو ئـــه‌و نووســـراوان‌ه‬ ‫ده‌گرێتـــه‌و‌ه په‌یوه‌ندییـــان بـــ‌ه نیـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری و كاره‌كانییـــه‌و‌ه‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬ناكرێـــت جانتـــای كونســـوڵگه‌ری بكرێتـــه‌و‌ه یان ده‌ســـتی به‌ســـه‌ردا‬ ‫بگیرێـــت‪ ،‬بـــه‌اڵم ئه‌گه‌ر واڵتـــی میواندار چه‌نـــد هۆكارێكی راســـته‌قینه‌ی‬ ‫به‌ده‌ســـته‌و‌ه بێـــت‪ ،‬كـــ‌ه ئـــه‌و جانتایه‌ شـــتی دیكـــه‌ی تێدای‌ه كـــ‌ه په‌یام و‬ ‫نوســـراو یـــان دیكیۆمێنـــت یـــان ئـــه‌و شـــتان‌ه نیی‌ه لـــ‌ه بڕگـــ‌ه (‪)4‬ی ئه‌م‬ ‫ماده‌یـــ‌ه ئاماژه‌یـــان پێ كراوه‌‪ ،‬ئه‌وكات به‌رپرســـه‌كان ده‌توانن داوا بكه‌ن‬ ‫بـــه‌ ئاماده‌بوونـــی ئـــه‌وان و نوێنه‌رێكی واڵتـــی نێره‌ر جانتاكـــ‌ه بكرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گـــه‌ر به‌رپرســـانی واڵتی نێره‌ر ئـــه‌و‌ه ره‌ت بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬ئـــه‌وكات جانتاك‌ه‬ ‫ره‌وانـــه‌ی ســـه‌رچاوه‌كه‌ی ده‌كرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬پێویســـت‌ه ئـــه‌و (به‌ســـتراو ‪ -‬پارســـێل)انه‌ی له‌نـــاو جانتـــادان‪ ،‬لـــ‌ه‬ ‫ده‌ره‌و‌ه نیشـــانه‌یه‌كی دیاریـــان له‌ســـه‌ر بێـــت ناوه‌ڕۆكیـــان بخاتـــه‌ڕوو‪،‬‬ ‫نابێـــت جگ‌ه له‌ نووســـراوی فه‌رمـــی و دیكیۆمێنت و شـــتی تایبه‌ت ته‌نیا‬ ‫بـــ‌ه به‌كارهێنانـــی فه‌رمییـــان تێـــدا بێت‪.‬‬ ‫‪ .5‬ئـــه‌وه‌ی جانتـــای كونســـوڵگه‌ری پێیـــه‌‪ ،‬پێویســـت‌ه به‌ڵگه‌یه‌كـــی فه‌رمی‬ ‫پێ بدرێت پله‌و پایه‌و ژماره‌ی (به‌ســـتراو‪ -‬پارســـێل)ی ناو جانتاكه‌شـــی‬ ‫دیـــاری بـــكات‪ .‬به‌بـــێ ره‌زامه‌نـــدی واڵتـــی میوانداریـــش نه‌بێـــت‪ ،‬ناكرێ‬ ‫ئـــه‌وه‌ی جانتاكـــه‌ی پێیـــ‌ه لـــ‌ه هاوواڵتیانـــی ئـــه‌م واڵتـــ‌ه یـــان یه‌كێـــك له‌و‬

‫‪35‬‬


‫كه‌ســـان‌ه بێـــت كـــ‌ه نیشـــته‌جێی هه‌میشـــه‌ی ئـــه‌و واڵته‌یـــه‌‪ ،‬یه‌كێـــك لـــ‌ه‬ ‫هاوواڵتیانـــی واڵتی نێـــره‌ر نه‌بێت‪ ،‬كاتێك ئه‌ركه‌كانی خـــۆی راده‌په‌ڕێنێت‬ ‫پێویســـت‌ه واڵتـــی میواندار بیپارێزێت و رێزی بگیرێـــت و‪ ،‬دووچاری هیچ‬ ‫جـــۆر‌ه گرتـــن یـــان ده‌ستبه‌ســـه‌ركردنێك نه‌بێت‪.‬‬ ‫‪ .6‬واڵتـــی نێـــره‌رو نێـــرده‌ی دیپلۆماتـــی و كونســـوڵگه‌ری ده‌توانـــن ئـــه‌و‬ ‫كه‌ســـانه‌ی جانتـــای كونســـوڵگه‌رییان پێیـــ‌ه بـــۆ راپه‌ڕاندنـــی ئه‌ركێكـــی‬ ‫تایبـــه‌ت رابســـپێرن‪ ،‬لـــه‌م باره‌شـــدا ده‌ســـه‌اڵته‌كانی بڕگـــ‌ه (‪)5‬ی ئـــه‌م‬ ‫ماده‌یـــه‌ی له‌ســـه‌ر جێبه‌جـــێ ده‌كرێت‪ .‬له‌گـــه‌أل تێبینیكردنی ئـــه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫پارێزبه‌نـــدی تێدایـــه‌‪ ،‬ئـــه‌و كاتـــ‌ه تـــه‌واو ده‌بێـــت كـــ‌ه جانتـــا هه‌ڵگره‌كـــ‌ه‬ ‫جانتاكـــ‌ه ده‌گه‌یه‌نێتـــ‌ه ئـــه‌و الیه‌نـــه‌ی بـــۆی نێـــرراوه‌‪.‬‬ ‫‪ .7‬ده‌كرێ جانتا كونســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه بدرێت‌ه ده‌ســـتی كاپتنی كه‌شتی یان‬ ‫فرۆكه‌یه‌كـــی بازرگانـــی به‌ره‌و به‌ندرێـــك بچێت رێی پێدرابێت‪ ،‬پێویســـت‌ه‬ ‫نووســـراوێكی فه‌رمـــی پـــێ بدرێت ژماره‌ی (به‌ســـتراو‪ -‬پارســـێل)ی ناو‬ ‫جانتاكـــه‌ی تێدا دیاری كرابێت‪ ،‬به‌اڵم ب‌ه جانتاهه‌ڵگرێكی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫ناژمێردرێـــت‪ ،‬پـــاش ئـــه‌وه‌ی له‌گـــه‌أل كاربه‌ده‌ســـتانی ناوچه‌یـــی‬ ‫په‌یوه‌ندیـــداردا رێوشـــوێنی پێویســـت ده‌گیرێنه‌بـــه‌ر‪ ،‬ده‌شـــێت نێـــرده‌ی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری یه‌كێـــك لـــ‌ه ئه‌ندامانـــی خـــۆی ره‌وانـــ‌ه بـــكات بۆئـــه‌وه‌ی‬ ‫راســـته‌وخۆو به‌وپـــه‌ڕی ئازادییـــه‌و‌ه جانتاكـــ‌ه لـــ‌ه كاپتنـــی كه‌شـــتییه‌ك‌ه‬ ‫یـــان فڕۆكه‌وانه‌كـــ‌ه وه‌ربگرێـــت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)36‬‬ ‫په‌یوه‌ندیكردن ب‌ه ره‌وه‌ندی واڵتی نێره‌ره‌و‌ه‬ ‫‪ .1‬به‌مه‌به‌ســـتی ئاســـانكردنی راپه‌ڕاندنـــی كاره‌كانی كونســـوڵگه‌ری ك‌ه‬ ‫په‌یوه‌ندییـــان بـــ‌ه ره‌وه‌ندی واڵتی نێـــره‌ره‌و‌ه هه‌یه‌‪:‬‬ ‫أ‪ .‬پێویســـت‌ه ئه‌ندامانی كونســـوڵگه‌ری بتوانن په‌یوه‌ندی ب‌ه هاوواڵتییانی‬

‫‪36‬‬


‫واڵتـــی نێـــره‌ره‌و‌ه بكـــه‌ن و به‌شـــێوه‌یه‌كی ئازادانـــ‌ه چاویـــان پێیـــان‬ ‫بكه‌وێـــت‪ ،‬هه‌روه‌هـــا ده‌بێـــت هاوواڵتیانـــی واڵتـــی نێره‌ریـــش به‌هه‌مـــان‬ ‫شـــێو‌ه لـــ‌ه په‌یوه‌ندیكـــردن بـــ‌ه ئه‌ندامانی كونســـوڵگه‌ری واڵتـــی نێره‌رو‬ ‫چاوپێكه‌وتنیـــان ئـــازاد بن‪.‬‬ ‫ب‪ .‬پێویســـت‌ه واڵتـــی میوانـــدار بـــ‌ه زووتریـــن كات كونســـوڵگه‌ری واڵتی‬ ‫نێـــره‌ر ئـــاگادار بكاتـــه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گـــه‌ر یه‌كێـــك لـــ‌ه هاوواڵتیانـــی ئـــه‌و واڵتـــ‌ه‬ ‫ده‌ســـتگیر كـــرا‪ ،‬یـــان خرایـــ‌ه به‌ندیخانـــه‌‪ ،‬یاخـــود گیـــرا تا ئـــه‌و كاته‌ی‬ ‫داداگایـــی ده‌كرێـــت‪ ،‬یان ب‌ه هه‌ر شـــێوه‌یه‌كی دیك‌ه ده‌ستبه‌ســـه‌ر كرا ل‌ه‬ ‫چوارچێـــوه‌ی بواری پســـپۆرێتی كونســـوڵگه‌رییه‌كه‌و‪ ،‬بـــ‌ه مه‌رجێك خۆی‬ ‫ئـــه‌و داوای‌ه پێشـــكه‌ش بكات‪.‬‬ ‫پێویســـت‌ه هـــه‌ر په‌یوه‌ندیكردنێـــك له‌الیـــه‌ن ئـــه‌و كه‌ســـه‌و‌ه كـــ‌ه گیـــراوه‌‪،‬‬ ‫یـــان خراوه‌تـــ‌ه به‌ندیخان‌ه یان ده‌ستبه‌ســـه‌ر كراوه‌‪ ،‬ئاراســـته‌ی نێرده‌ی‬ ‫كونســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه بكرێـــت‪ ،‬له‌الیه‌ن ئه‌و ده‌ســـه‌اڵت به‌ ده‌ســـتانه‌و‌ه به‌بێ‬ ‫دواكه‌وتـــن رابگه‌یه‌نرێـــت‪ .‬پێویســـت‌ه ده‌ســـه‌اڵت به‌ده‌ســـتان ئه‌و كه‌ســـ‌ه‬ ‫په‌یوه‌ندیـــدار‌ه به‌زووتریـــن كات لـــه‌و مافانـــه‌ی ئاگادار بكه‌نـــه‌وه‌‪ ،‬ك‌ه له‌م‬ ‫بڕگه‌یـــه‌دا ئاماژه‌یـــان پـــێ كراوه‌‪.‬‬ ‫ج‪ .‬فه‌رمانبه‌رانـــی كونســـوڵگه‌ر ده‌توانـــن ســـه‌ردانی یه‌كێـــك لـــ‌ه‬ ‫هاوواڵتییانـــی واڵتـــی نێره‌ر بكـــه‌ن ك‌ه لـــ‌ه به‌ندیخانه‌ی‌ه یان گیـــراو‌ه یان‬ ‫ده‌ســـت به‌ســـه‌ره‌و هه‌روه‌هـــا ده‌توانـــن قســـه‌ی له‌گـــه‌أل بكـــه‌ن و نامه‌ی‬ ‫له‌گه‌ڵـــدا ئاڵوگـــۆڕ بكـــه‌ن و‪ ،‬كارئاســـانی بـــۆ ئه‌و كه‌ســـ‌ه بكـــه‌ن له‌ڕووی‬ ‫یاســـاو‌ه نوێنه‌رایه‌تـــی ده‌كات‪ .‬هه‌روه‌ها ل‌ه بواری پســـپیۆرایه‌تی خۆیان‬ ‫و به‌پێـــی بڕیارێـــك ده‌توانن ســـه‌ردانی هـــه‌ر هاوواڵتییه‌كـــی واڵتی نێره‌ر‬ ‫بكـــه‌ن‪ ،‬لـــ‌ه به‌ندیخانـــ‌ه بێـــت یـــان گیرابێـــت یـــان ده‌ستبه‌ســـه‌ر كرابێت‪.‬‬ ‫بـــه‌اڵم ده‌بێت ئه‌ندامانی كونســـوڵگه‌ری له‌ جیاتـــی یه‌كێك ل‌ه هاوواڵتیانی‬ ‫واڵتـــی نێـــره‌ر كـــ‌ه لـــ‌ه به‌ندیخانه‌یـــه‌ یـــان گیـــراوه‌‪ ،‬یـــان ده‌ستبه‌ســـه‌ر‌ه‬

‫‪37‬‬


‫هیـــچ هه‌نـــگاوو بڕیارێـــك وه‌رنه‌گـــرن ئه‌گـــه‌ر ئه‌و كه‌ســـ‌ه ب‌ه راشـــكاوی‬ ‫به‌رهه‌ڵســـتی ئـــه‌و هه‌نـــگاوو بڕیـــار‌ه بكات‪.‬‬ ‫‪ .2‬ئـــه‌و مافانـــه‌ی كـــ‌ه لـــ‌ه بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ئـــه‌م ماددیـــه‌دا ئاماژه‌یـــان پـــێ‬ ‫كـــراوه‌؛ به‌پێـــی یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی میوانـــدار جێبه‌جـــێ‬ ‫ده‌كرێـــن‪ ،‬به‌مه‌رجێـــك ئه‌م یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامانـــ‌ه هه‌موو ئه‌و مه‌به‌ســـتان‌ه‬ ‫بـــه‌دی بهێنـــن ك‌ه ئـــه‌و مافانـــ‌ه ده‌ســـته‌به‌ریان ده‌كـــه‌ن‪ ،‬ك‌ه لـــه‌م ماده‌دا‬ ‫ئاماژه‌یـــان پـــێ كراوه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)37‬‬ ‫ئاگاداركردنه‌و‌ه ل‌ه حاڵه‌تی مردن و جێگرتنه‌وه‌و وه‌ســـیه‌تنامه‌و رووداوی‬ ‫كه‌شـــتی و رووداوگه‌لـــی ئاســـمانی‪ ،‬ئه‌گـــه‌ر ده‌سه‌اڵتبه‌ده‌ســـتانی واڵتی‬ ‫میوانـــدار ئه‌م زانیارییانه‌یان ال كۆبووه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وا پێویســـته‌‪:‬‬ ‫أ‪ .‬ئه‌گـــه‌ر یه‌كێـــك لـــ‌ه هاوواڵتییانـــی واڵتـــی نێـــره‌ر كۆچی دوایـــی كرد؛‬ ‫یه‌كســـه‌رو بـــێ دواكه‌وتن نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ل‌ه بواری پســـپۆرێتی‬ ‫خۆی لـــێ ئـــاگادار بكرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ب‪ .‬به‌بـــێ دواكه‌وتـــن نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری په‌یوه‌ندیـــدار ل‌ه هه‌موو ئه‌و‬ ‫بارودۆخانـــ‌ه ئـــاگادار بكرێتـــه‌و‌ه ك‌ه پێویســـت ب‌ه دانانی سه‌رپه‌شـــتیار‪،‬‬ ‫یـــان وه‌لـــی ئه‌مـــر بـــۆ یه‌كێـــك لـــ‌ه هاوواڵتیانـــی واڵتـــی نێـــره‌ر له‌وانه‌ی‬ ‫بـــێ سه‌رپه‌رشـــتیارن‪ ،‬یـــان ناكامـــن‪ ،‬بـــه‌اڵم ئـــه‌وه‌ی په‌یوه‌نـــدی بـــ‌ه‬ ‫ده‌ستنیشـــانكردنی سه‌رپه‌شـــتیار‪ ،‬یـــان ئـــه‌و وه‌لییـــه‌و‌ه هه‌ی‌ه پێویســـت‌ه‬ ‫یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی میوانـــدار ره‌چـــاو بكرێـــن‪.‬‬ ‫ج‪ .‬ئه‌گـــه‌ر كه‌شـــتییه‌كی واڵتـــی نێـــره‌ر لـــ‌ه ئاوه‌كانـــی واڵتـــی میواندار‪،‬‬ ‫هه‌رێمـــی یـــان ناوخۆیی‪ ،‬نغرۆ ببێت یان له‌نگـــه‌ر بگرێت‪ ،‬یان فڕۆكه‌یه‌كی‬ ‫واڵتـــی نێـــره‌ر له‌ناو خاكـــی واڵتی میوانـــداردا تووشـــی رووداوێك بێت؛‬ ‫پێویســـت‌ه به‌بـــێ دواكه‌وتـــن نزیكتریـــن كونســـوڵگه‌ری واڵتی نێـــره‌ر له‌و‬

‫‪38‬‬


‫شـــوێنه‌ی رووداوه‌كـــه‌ی لێ رووی داوه‌‪ ،‬ئـــاگادار بكرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)38‬‬ ‫په‌یوه‌ندیكردن ب‌ه ده‌سه‌اڵتدارانی واڵتی میوانداره‌وه‌‪:‬‬ ‫ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری لـــ‌ه كاتی راپه‌ڕاندنـــی كاره‌كانیانـــدا ده‌توانن‬ ‫په‌یوه‌نـــدی به‌مانـــه‌و‌ه بكه‌ن‪:‬‬ ‫أ‪ .‬الیه‌نـــ‌ه په‌یوه‌ندیـــدار‌ه ناوخۆیی‌ه تایبه‌تمه‌نده‌كان ل‌ه بواری پســـپۆرێتی‬ ‫كونسوڵگه‌رییه‌كه‌‪.‬‬ ‫ب‪ .‬ده‌ســـه‌اڵتدارانی ناوه‌نـــدی تایبه‌تمه‌نـــد لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار ئه‌گـــه‌ر‬ ‫ئـــه‌و‌ه رێـــی پێ درابـــوو و ل‌ه ســـنووری ئـــه‌وه‌ی یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانی‬ ‫واڵتـــی میوانـــدار رێگـــه‌ی پـــێ ده‌دات یان به‌پێـــی ئـــه‌وه‌ی رێككه‌وتننام‌ه‬ ‫نێوده‌وڵه‌تییـــه‌كان له‌وبـــاره‌و‌ه جه‌ختیـــان له‌ســـه‌ر ده‌كه‌نـــه‌وه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)39‬‬ ‫باج و داهاته‌كانی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫‪ .1‬نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ده‌توانێـــت ل‌ه واڵتـــی میوانداردا ئـــه‌و باج و‬ ‫داهاتانـــ‌ه وه‌ربگرێـــت كـــ‌ه یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتی نێره‌ر به‌ســـه‌ر‬ ‫كاره‌كانی كوســـنوڵگه‌ریدا ده‌یســـه‌پێنن‪.‬‬ ‫‪ .2‬ئـــه‌و بـــڕ‌ه پارانـــه‌ی وه‌ك باج و داهات له‌الیه‌ن نێـــرده‌ی واڵتی خاوه‌ن‬ ‫نێـــرد‌ه وه‌رده‌گیرێـــن ك‌ه لـــ‌ه بڕگه‌ی (‪)1‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــه‌دا ئاماژه‌یان پێ‬ ‫كـــراوه‌‪ ،‬لـــ‌ه هه‌مـــوو باج و رســـوومه‌كان ل‌ه واڵتی میوانـــدار لێیان خۆش‬ ‫د ه‌بن‪.‬‬

‫‪39‬‬


40


‫به‌شی دووه‌م‬

‫كارئاسانی و تایبه‌تمه‌ندی و حه‌سانه‌ی تایبه‌ت ب ‌ه‬ ‫ئه‌ندامانی كونسوڵگه‌ری (كارا) و ئه‌ندامانی دیكه‌ی نێرده‌ی‬ ‫كونسوڵگه‌ری‬

‫ماده‌ی (‪)40‬‬ ‫پاراستنی ئه‌ندامانی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫پێویســـته‌ واڵتـــی میوانـــدار به‌وپـــه‌ڕی رێزگرتنـــه‌و‌ه هه‌ڵســـوكه‌وت له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ریدا بـــكات و‪ ،‬هه‌مـــوو رێوشـــوێنێكی گونجـــاو‬ ‫بگرێته‌بـــه‌ر‪ ،‬بۆئـــه‌وه‌ی هیـــچ زیانێـــك ب‌ه كه‌ســـایه‌تی یان ئـــازادی یاخود‬ ‫شـــكۆمه‌ندییان نـــه‌گات‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)41‬‬ ‫رێزی خودی ئه‌ندامانی كونسوگه‌ری‪:‬‬ ‫‪ .1‬ده‌بێـــت ئه‌ندامانـــی كونســـولگه‌ری دووچـــاری گرتـــن و به‌ندكـــردن‬ ‫نه‌بنـــه‌وه‌‪ ،‬ته‌نیـــا لـــ‌ه حاڵه‌تـــی ئه‌نجامدانی تاوانێكـــی ترســـناكدا نه‌بێت‪،‬‬ ‫ئـــه‌وه‌ش پـــاش ده‌ركردنـــی بڕیارێـــك له‌الیـــه‌ن ده‌ســـه‌اڵتی دادوه‌ری‬ ‫تایبه‌تـــه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬جگـــ‌ه لـــ‌ه حاڵه‌تـــی بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــه‌‪ ،‬نابێـــت ئه‌ندامانـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری به‌نـــد بكرێـــن‪ ،‬یـــان جـــۆر‌ه رێوشـــوێنێكیان به‌ســـه‌ردا‬ ‫بســـه‌پێنرێت كـــ‌ه ســـنووری ئـــازادی كه‌ســـایه‌تییان ته‌ســـك ده‌كاتـــه‌وه‌‪،‬‬ ‫ته‌نیـــا پـــاش جێبه‌جێكردنـــی بڕیارێكـــی كۆتایـــی داداگا نه‌بێـــت‪.‬‬ ‫‪ .3‬ئه‌گـــه‌ر رێوشـــوێنی تاوانـــكاری دژ بـــ‌ه ئه‌ندامێكـــی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫وه‌رگیـــرا‪ ،‬ئه‌و‌ه پێویســـته‌ له‌بـــه‌رده‌م ده‌ســـه‌اڵتدارانی تایبه‌تمه‌ندا ئاماد‌ه‬ ‫بێـــت‪ ،‬بـــه‌اڵم ده‌بێـــت ئـــه‌م رێوشـــوێنانه‌و‌ه به‌وپـــه‌ڕی رێـــزه‌و‌ه ده‌ســـتیان‬

‫‪41‬‬


‫پـــێ بكرێـــت له‌بـــه‌ر پلـــه‌ی فه‌رمـــی‪ ،‬ئـــه‌و حاڵه‌تـــه‌ی لـــێ ده‌رچێـــت لـــ‌ه‬ ‫بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــ‌ه ئامـــاژه‌ی پـــێ كـــراو‌ه كـــ‌ه راده‌یـــه‌ك ته‌گه‌ر‌ه‬ ‫له‌بـــه‌ردم راپه‌ڕاندنـــی كاری كونســـوڵگه‌ریدا دروســـت ده‌كات ئه‌گه‌ر ئه‌و‬ ‫ره‌وشـــانه‌ی لـــ‌ه بڕگه‌(‪)1‬ی ئـــه‌م مـــاده‌دا ئاماژه‌یان پێ كـــراو‌ه ئه‌وه‌یان‬ ‫خواســـت ئه‌ندامێكی كونســـوڵگه‌ری ده‌ستبه‌ســـه‌ر بكرێت‪ ،‬ئه‌وا پێویست‌ه‬ ‫راســـته‌وخۆو بـــێ دواكه‌وتـــن رێوشـــوێنی به‌رانبـــه‌ر وه‌ربگیرێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)42‬‬ ‫ئاگاداركردنـــه‌و‌ه لـــ‌ه ده‌ستبه‌ســـه‌ركردن یـــان ده‌ســـتگیركردن یاخـــود‬ ‫داداگاییكـــردن‪:‬‬ ‫ئه‌گـــه‌ر یه‌كێـــك لـــ‌ه ئه‌ندامانی تیمی كونســـوڵگه‌ری ده‌ســـتگیر كـــرا یان‬ ‫ده‌ستبه‌ســـه‌ر كـــرا یاخود رێوشـــوێنی تاوانـــكاری دژ وه‌رگیـــرا‪ ،‬ئه‌وكات‬ ‫واڵتـــی میوانـــدار به‌زووتریـــن كات ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری لێ‬ ‫ئـــاگادار ده‌كاتـــه‌وه‌‪ .‬ئه‌گـــه‌ر ئـــه‌و رێوشـــوێنان‌ه دژی خـــودی ســـه‌رۆكی‬ ‫نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری بـــوون؛ ئه‌وا ده‌بێـــت واڵتی میوانـــدار به‌زووترین‬ ‫كات لـــ‌ه رێگـــه‌ی دیپلۆماتییـــه‌و‌ه واڵتی نێـــره‌ری لێ ئـــاگادار ده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)43‬‬ ‫پارێزبه‌ندی دادوه‌ری‪:‬‬ ‫‪ .1‬ئه‌نـــدام و فه‌رمانبه‌رانـــی كونســـوڵگه‌ری واڵتـــی نێـــره‌ر ناچنـــ‌ه ژێـــر‬ ‫ركێفی ده‌ســـه‌اڵتی داوه‌ری یان كارگێڕی واڵتی میوانداره‌و‌ه ســـه‌باره‌ت‬ ‫بـــه‌و كارانـــه‌ی ئه‌نجامیـــان ده‌ده‌ن بۆ ده‌ســـتبه‌كاربوون لـــ‌ه كاره‌كانیان‪.‬‬ ‫‪ .2‬ســـه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ده‌ســـه‌اڵته‌كان بڕگ‌ه (‪)1‬ی ئه‌م ماده‌ی‌ه ل‌ه حاڵه‌تی‬ ‫ســـكااڵیه‌كی مه‌ده‌نیدا له‌ســـه‌ر ئه‌انه‌ی خواره‌و‌ه پیاد‌ه ناكرێت‪:‬‬ ‫أ‪ .‬ئـــه‌وه‌ی لـــ‌ه ده‌رئه‌نجامـــی مۆركردنـــی گرێبه‌ســـتێكه‌و‌ه ب‌ه ئـــاگاداری‬

‫‪42‬‬


‫ئه‌ندامێـــك‪ ،‬یـــان فه‌رمانبه‌رێكـــی كونســـوڵگه‌ری دێتـــ‌ه كایـــه‌وه‌و‪ ،‬ئـــه‌م‬ ‫گرێبه‌ســـته‌یش راشـــكاوانه‌و لـــ‌ه ناوه‌رۆكـــدا بـــه‌و ســـیفه‌ته‌ی نه‌بێـــت ك‌ه‬ ‫بریـــكاری واڵتـــی نێره‌ره‌‪.‬‬ ‫ب‪ .‬یـــان داواكارییـــه‌ك بـــ‌ه ئـــاگاداری الیه‌نـــی ســـێیه‌م به‌رزكرابێتـــه‌و‌ه‬ ‫له‌بـــاره‌ی زیانێكـــه‌و‌ه كـــ‌ه لـــ‌ه رووداوێكـــه‌و‌ه ل‌ه واڵتـــی میوانـــدار به‌هۆی‬ ‫ئۆتۆمۆبیـــل یـــان كه‌شـــتی یاخـــود فڕۆكه‌یه‌كـــه‌و‌ه رووی دابێـــت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)44‬‬ ‫پابه‌ندبوون به‌ شایه‌تیدان‪:‬‬ ‫‪ .1‬ده‌شـــێت داوا لـــ‌ه ئه‌ندامانـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری بكرێت له‌كاتی‬ ‫به‌ڕێوه‌چوونـــی رێوشـــوێنی دادوه‌ری یـــان كارگێـــڕی بـــۆ شـــایه‌تیدان‬ ‫ئاماده‌بـــن‪ .‬ئه‌ندامان و فه‌رمانبه‌رانی كونســـوڵگه‌ری ناتوانن شـــایه‌تیدان‬ ‫ره‌ت بكه‌نـــه‌وه‌‪ ،‬ته‌نیـــا لـــه‌و حاڵه‌تانـــه‌دا نه‌بێـــت كـــ‌ه ل‌ه بڕگـــ‌ه (‪)3‬ی ئه‌م‬ ‫ماده‌یـــه‌دا ئاماژه‌یـــان پێ دراوه‌‪ ،‬بـــه‌اڵم ئه‌گه‌ر ئه‌ندامێكی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫ره‌تیكرده‌و‌ه ك‌ه شـــایه‌تی نادات‪ ،‬ئه‌و‌ه نابێت هیچ رێوشـــوێنێكی ناچاری‬ ‫یان ســـزادانی به‌رانبـــه‌ر بگیرێته‌به‌ر‪.‬‬ ‫‪ .2‬پێویســـته‌ ئـــه‌و ده‌ســـه‌اڵته‌ی داوای شـــایه‌تیدانی ئه‌ندامێكـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری ده‌كات هیـــچ كێشـــه‌یه‌ك بـــۆ وه‌رگرتنـــی ئه‌و شـــایه‌تیدان‌ه‬ ‫دروســـت نه‌كات‪ ،‬ده‌توانێت ل‌ه ماڵه‌كه‌یدا‪ ،‬یان ل‌ه نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫ئـــه‌و شـــایه‌تیدان‌ه وه‌ربگرێـــت‪ ،‬یـــان راپۆرتێكـــی نووســـراوی لـــێ قبووأل‬ ‫بـــكات‪ ،‬هـــه‌ر ك‌ه ئـــه‌وه‌ی بـــۆ ده‌ســـته‌به‌ر بوو‪.‬‬ ‫‪ .3‬ئه‌ندامانـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری پابه‌ندنیـــن شـــایه‌تی له‌بـــاره‌ی‬ ‫ئـــه‌و رووداوانـــ‌ه بـــده‌ن كـــ‌ه راســـته‌وخۆ په‌یوه‌ندییـــان بـــ‌ه كاره‌كانیـــان‪،‬‬ ‫یـــان پێشكه‌شـــكردنی نووســـراوو به‌ڵگه‌نامـــه‌ فه‌رمییه‌كانـــه‌و‌ه هه‌یـــه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌هـــا ده‌توانـــن شـــایه‌تی نه‌ده‌ن به‌وپێیه‌ی پســـپۆری بواری یاســـای‬

‫‪43‬‬


‫نیشـــتیمانی واڵتـــی نێره‌رن‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)45‬‬ ‫ده‌ستبه‌رداربوون ل‌ه سوودمه‌ندیه‌تی و پارێزبه‌ندی‪:‬‬ ‫‪ .1‬ده‌شـــێت واڵتـــی نێره‌ر ده‌ســـتبه‌رداری هه‌ر كام له‌و ســـوودمه‌ندیه‌تی‬ ‫و پارێزبه‌ندییانـــ‌ه بێـــت كـــه‌ ل‌ه ماده‌كانـــی (‪ )44 ،43 ،41‬ك‌ه ب‌ه ئه‌ندامی‬ ‫نێرده‌ی كونسوڵگه‌ری دراون‪.‬‬ ‫‪ .2‬ده‌بێـــت ئه‌م ده‌ســـتبه‌رداربوون‌ه ل‌ه هه‌موو باره‌كاندا زۆر راشـــكاوان‌ه‬ ‫بێـــت‪ ،‬جگـــ‌ه له‌وه‌ی ل‌ه بڕگـــ‌ه (‪)3‬ی ئـــه‌م ماده‌یه‌دا ئاماژه‌ی پـــێ دراوه‌‪.‬‬ ‫پێویســـت‌ه ئـــه‌م ده‌ســـتبه‌رداربوون‌ه بـــ‌ه نووســـراوی بـــ‌ه واڵتـــی میواندار‬ ‫رابگه‌یه‌نرێـــت‪.‬‬ ‫‪ .3‬ئه‌گـــه‌ر ئه‌ندامێـــك یـــان فه‌رمانبه‌رێكـــی كونســـوڵگه‌ری ســـكااڵیه‌كی‬ ‫له‌بـــاره‌ی بابه‌تێـــك بـــه‌رز كـــرده‌و‌ه به‌پێـــی مـــاده‌ی (‪ )43‬پارێزبه‌نـــدی‬ ‫دادوه‌ری هه‌بێـــت؛ ئـــه‌وكات پـــاش ئـــه‌و‌ه ناتوانێـــت ســـه‌باره‌ت بـــ‌ه‬ ‫داواكارییه‌كـــی پێچه‌وانـــ‌ه كـــ‌ه راســـته‌وخۆ په‌یوه‌نـــدی بـــ‌ه ســـكااڵ‬ ‫ئه‌ســـڵییه‌كه‌یه‌و‌ه هه‌بێـــت‪ ،‬پشـــت بـــ‌ه پارێزبه‌نـــدی دادوه‌ری ببه‌ســـتێت‪.‬‬ ‫‪ .4‬ده‌ســـتبه‌رداربوون لـــه‌ پارێزبه‌نـــدی دادوه‌ری لـــ‌ه داواكاری مه‌ده‌نـــی‬ ‫یـــان كارگێـــڕی؛ واتـــای ده‌ســـتبه‌رداربوون لـــ‌ه پارێزبه‌نـــدی ســـه‌باره‌ت‬ ‫بـــ‌ه رێوشـــوێنی جێبه‌جێكردنـــی ئـــه‌و بڕیارانـــ‌ه نایـــه‌ت كـــ‌ه پێویســـت‌ه‬ ‫ده‌ســـتبه‌رداربوونێكی تایبه‌تمه‌ندیـــان بـــۆ ده‌ســـته‌به‌ر بكرێـــت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)46‬‬ ‫لێخۆشبوون ل‌ه به‌ربه‌ستی تۆماركردنی بێگان‌ه و مۆڵه‌تی مانه‌وه‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬ئه‌نـــدام و فه‌رمانبه‌رانـــی كونســـڵگه‌ری هه‌روه‌هـــا هه‌مـــوو ئه‌ندامانی‬ ‫خێزانه‌كانیـــان كـــ‌ه الی ئـــه‌وان ده‌ژیـــن لـــ‌ه هه‌مـــوو ئـــه‌و به‌ربه‌ســـتان‌ه‬

‫‪44‬‬


‫ده‌به‌خشـــرێن كـــ‌ه یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی میواندار ســـه‌باره‌ت‬ ‫بـــ‌ه تۆماركردنـــی بیانیـــان و مۆڵه‌تـــی مانه‌و‌ه ده‌یانســـه‌پێنن‪.‬‬ ‫‪ .2‬بـــه‌اڵم ده‌ســـه‌اڵته‌كانی بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ئـــه‌م ماده‌یه‌؛ هیـــچ فه‌رمانبه‌رێك‬ ‫ناگرێتـــه‌و‌ه فه‌رانبـــه‌ری هه‌میشـــه‌یی واڵتـــی نێـــره‌ر نه‌بێـــت‪ ،‬یـــان ئـــه‌و‬ ‫كه‌ســـ‌ه ناگرێتـــه‌و‌ه كـــ‌ه پیشـــه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌ڕێـــو‌ه ده‌بات به‌مه‌به‌ســـتی‬ ‫قازانجكـــردن لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار‪ ،‬هه‌روه‌هـــا هیچـــكام لـــ‌ه ئه‌ندامانـــی‬ ‫خێزانه‌كه‌شـــی ناگرێتـــه‌وه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)47‬‬ ‫لێخۆشبوون له‌ مۆڵه‌تی كاركردن‪:‬‬ ‫‪ .1‬ئه‌ندامانی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ســـه‌باره‌ت به‌و خزمه‌تگوزارییانه‌ی‬ ‫بـــۆ واڵتـــی نێـــره‌ر پێشكه‌شـــی ده‌كه‌ن‪ ،‬لـــ‌ه هه‌مـــوو مۆڵه‌تێكـــی كاركردن‬ ‫ده‌به‌خشـــرێن كـــ‌ه یاســـاو گه‌اڵڵه‌نامه‌كانی واڵتی میواندار ســـه‌باره‌ت ب‌ه‬ ‫به‌كارهێنانـــی كرێكارانی بیانی ده‌یانســـه‌پێنن‪.‬‬ ‫‪ .2‬ئه‌ندامانی تیمی تایبه‌ت ب‌ه ئه‌ندامان و فه‌رمانبه‌ر‌ه كونســـوڵگه‌ره‌كان‬ ‫لـــه‌و پابه‌ندبوونانـــ‌ه ده‌به‌خشـــرێن كـــ‌ه لـــ‌ه بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــه‌دا‬ ‫ئاماژه‌یـــان پـــێ كراوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر هیچ پیشـــه‌یه‌كی دیك‌ه لـــ‌ه واڵتی میواندار‬ ‫بـــۆ به‌ده‌ســـتهێنانی قازانج به‌ڕێـــوه‌ نه‌به‌ن‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)48‬‬ ‫لێخۆشبوون له‌ بیمه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تی‪:‬‬ ‫‪.1‬بـــ‌ه ره‌چاوكردنی ده‌ســـه‌اڵته‌كانی بڕگ‌ه (‪)3‬ی ئـــه‌م ماده‌یه‌؛ ئه‌ندامانی‬ ‫نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ســـه‌باره‌ت به‌و كارگوزارییانـــه‌ی بۆ واڵتی نێره‌ر‬ ‫پیشكه‌شـــی ده‌كـــه‌ن هه‌روه‌هـــا ئه‌ندامانـــی خێزانه‌كانیان كـــ‌ه الی ئه‌وان‬ ‫ده‌ژیـــن لـــ‌ه ده‌ســـه‌اڵته‌كانی بیمـــه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تـــی ده‌به‌خشـــرێن كـــ‌ه لـــ‌ه‬

‫‪45‬‬


‫واڵتـــی میواندار په‌یـــڕه‌و ده‌كرێن‪.‬‬ ‫‪ .2‬مه‌رجه‌كانـــی بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــ‌ه ئه‌ندامانـــی تیمـــی تایبـــه‌ت‬ ‫ده‌گرێتـــه‌و‌ه ك‌ه ته‌نیا ل‌ه خزمه‌تكردنی ئه‌ندامانی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ریدا‬ ‫كار ده‌كـــه‌ن‪ ،‬ئه‌ویـــش ب‌ه مه‌رجـــی ئه‌وه‌ی‪:‬‬ ‫أ‪ .‬كـــه‌ هاواڵتـــی واڵتـــی میواندار یان نیشـــته‌جێی هه‌میشـــه‌یی ئه‌و واڵت‌ه‬ ‫نه‌بن ‪.‬‬ ‫ب‪ .‬ده‌بێـــت بڕیاره‌كانـــی بیمـــه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تـــی لـــ‌ه واڵتـــی نێـــره‌ر یان ل‌ه‬ ‫واڵتـــی ســـێیه‌م بیانگرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬پێویســـت‌ه ئه‌ندامانـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ئه‌وانـــه‌ی كه‌ســـانێك‬ ‫به‌كارده‌هێنـــن ئـــه‌و به‌خشـــین‌ه نایانگرێتـــه‌و‌ه ل‌ه بڕگ‌ه (‪)2‬ی ئـــه‌م ماده‌ی‌ه‬ ‫ئامـــاژ‌ه پـــێ كـــراوه‌‪ ،‬تێبینی ئـــه‌و پابه‌ندبوونان‌ه بكه‌ن ك‌ه ده‌ســـه‌اڵته‌كانی‬ ‫بیمـــه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تـــی لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار به‌ســـه‌ر بزنســـمانه‌كاندا‬ ‫ده‌یانســـه‌پێنێت‪.‬‬ ‫‪ .4‬ئـــه‌و لێخۆشـــبوونه‌ی لـــ‌ه بڕگـــ‌ه (‪)2 ،1‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــه‌دا ئامـــاژه‌ی‬ ‫پـــێ كـــراوه‌؛ نابێتـــ‌ه رێگـــر له‌بـــه‌رده‌م به‌شـــداربوونی ئاره‌زومه‌ندانـــ‌ه ل‌ه‬ ‫سیســـتمی بیمـــه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تـــی ل‌ه واڵتـــی میواندار ئه‌گه‌ر ئـــه‌م ده‌وڵه‌ت‌ه‬ ‫رێگه‌ی پـــێ بدات‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)49‬‬ ‫لێخۆشبوون ل‌ه باج‪:‬‬ ‫‪ -1‬ئه‌ندامـــان و فه‌رمانبه‌رانـــی كونســـوڵگه‌ر هه‌روه‌هـــا ئه‌ندامه‌كانیـــان‬ ‫ئه‌وانـــه‌ی الی ئـــه‌وان ده‌ژیـــن لـــ‌ه هه‌مـــوو جـــۆر‌ه باجێـــك و مه‌كووســـی‬ ‫كه‌ســـی و پـــاره‌‪ ،‬چ ناوخۆیـــی و شـــاره‌وانی بـــن ده‌به‌خشـــرێن‪ ،‬له‌گـــه‌أل‬ ‫د ه‌رهاویشتنی‪:‬‬ ‫أ‪ .‬باجـــی ناڕاســـته‌وخۆ كـــ‌ه ب‌ه سروشـــتی خۆی تێكه‌أل بـــ‌ه نرخی كااڵو‬

‫‪46‬‬


‫كارگوزارییه‌كان ده‌بێت‪.‬‬ ‫ب‪ .‬باج و مه‌كووســـی ســـه‌ر خانووبه‌ره‌ی تایبه‌ت ك‌ه ل‌ه واڵتی میواندار‬ ‫هه‌یه‌تـــی ب‌ه ره‌چاوكردنـــی بڕگه‌كانی ماد‌ه (‪.)32‬‬ ‫ج‪ .‬باجـــی به‌جێمـــاوو گواســـتنه‌وه‌و وه‌ره‌ســـ‌ه و باجـــی گواســـتنه‌وه‌ی‬ ‫موڵكایه‌تـــی كـــه‌ واڵتی میوانـــدار ده‌یســـه‌پێنێت؛ له‌گـــه‌أل له‌به‌رچاوگرتنی‬ ‫بڕگـــه‌ی (ب)ی مـــاد‌ه (‪.)51‬‬ ‫د‪ .‬بـــاج و مكووســـی ســـه‌پێنراو به‌ســـه‌ر داهاتـــی تایبـــه‌ت بـــ‌ه قازانجی‬ ‫سه‌رمایه‌شـــه‌و‌ه كـــ‌ه ل‌ه واڵتی میواندار به‌ده‌ســـت دێـــت‪ ،‬هه‌روه‌ها باجی‬ ‫ســـه‌ر ئـــه‌و ســـه‌رمایه‌ی لـــه‌ پـــرۆژه‌ بازرگانـــی یـــان دارایـــی لـــ‌ه واڵتی‬ ‫میوانـــدار وه‌به‌رهێنه‌راون‪.‬‬ ‫ه‪ .‬ئـــه‌و بـــاج و مه‌كووســـانه‌ی به‌رانبه‌ر بـــ‌ه جێبه‌جێكردنـــی كارگوزاری‬ ‫تایبه‌تـــی وه‌رده‌گیرێن‪.‬‬ ‫و‪ ،‬مه‌كووســـی دادوه‌ری و تۆماركـــردن و ره‌هنكـــردن و مۆركـــردن؛ بـــ‌ه‬ ‫ره‌چاوكردنـــی ده‌ســـه‌اڵته‌كانی‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪.)32‬‬ ‫‪ .2‬ئه‌ندامانـــی تیمـــی خزمه‌تگـــووزاری لـــ‌ه باج و مه‌كووســـی ســـه‌ر ئه‌و‬ ‫كرێیانـــ‌ه ده‌به‌خشـــرێن كـــ‌ه لـــ‌ه بـــری خزمه‌تگوزارییه‌كانیـــان وه‌ریـــان‬ ‫د ه‌گرن‪.‬‬ ‫‪ .3‬پێویســـت‌ه ئه‌ندامانـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ئه‌وانـــه‌ی كه‌ســـانێك‬ ‫به‌كارده‌هێنـــن مووچه‌كانیـــان یـــان كرێیه‌كانیـــان باجـــی داهاتـــی واڵتـــی‬ ‫میوانـــدار ده‌یانگرێتـــه‌وه‌‪ ،‬رێـــزی ئـــه‌و پابه‌ندبوونانـــ‌ه بگـــرن ك‌ه یاســـاو‬ ‫گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی میوانـــدار ســـه‌باره‌ت بـــ‌ه به‌ده‌ســـتهێنانی باجی‬ ‫داهـــات به‌ســـه‌ر بزنســـمانه‌كاندا ده‌یانســـه‌پێنن‪.‬‬

‫‪47‬‬


‫ماده‌ی (‪)50‬‬ ‫لێخۆشبوون له‌ مه‌كوسی گومرگ و پشكنینی گومرگی‪:‬‬ ‫‪ .1‬واڵتـــی میوانـــدار له‌گـــه‌أل ره‌چاوكردنـــی ئـــه‌وه‌ی یاســـاگه‌ل و‬ ‫گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی ســـه‌پاندوونیان كـــ‌ه پێڕه‌ویـــان ده‌كات رێ بـــ‌ه هێنانـــ‌ه‬ ‫ژووره‌وه‌ی ئـــه‌م شـــتانه‌ی خـــواره‌و‌ه ده‌دات‪ ،‬له‌گـــه‌أل به‌خشـــینیان لـــ‌ه‬ ‫هه‌مـــوو مه‌كووســـی گومركـــی و بـــاج و مه‌كووســـی دیكـــه‌‪ ،‬مه‌كووســـی‬ ‫ئه‌نباركـــردن و گواســـتنه‌وه‌و خزمه‌تگوزاری هاوشـــێوه‌ی لـــێ ده‌رچێت‪:‬‬ ‫أ‪ .‬كه‌ره‌سته‌ی تایبه‌ت بۆ به‌كارهێنانی فه‌رمی نێرده‌ی كونسوڵگه‌ری‪.‬‬ ‫ب‪ .‬كه‌رســـته‌گه‌لی تایبـــه‌ت بـــ‌ه به‌كارهێنانـــی خـــودی ئه‌ندامـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری و ئه‌ندامێتـــی ئه‌وانه‌ی الی ئه‌و ده‌ژین‪ ،‬به‌و شتانه‌شـــه‌و‌ه‬ ‫بـــۆ نیشـــته‌جێبوونی ئامـــاد‌ه كـــراون و‪ ،‬نابێت رێژه‌ی ئه‌و كه‌ره‌ســـتانه‌ی‬ ‫لـــه‌و بڕ‌ه پێویســـتان‌ه تێپـــه‌ڕن بۆ به‌كارهێنانی راســـته‌وخۆی ئه‌و كه‌ســـ‌ه‬ ‫ده‌ستنیشـــان كراوان‌ه پێویســـتن‪.‬‬ ‫‪ .2‬فه‌رمانبه‌رانـــی كونســـڵگه‌ری ئـــه‌و تایبه‌تمه‌نـــدی و لێخۆشـــبوونان‌ه‬ ‫ده‌یانگرێتـــه‌و‌ه لـــ‌ه بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــه‌دا ئاماژه‌یـــان پـــێ كـــراوه‌‪،‬‬ ‫ســـه‌باره‌ت بـــه‌و شـــتانه‌ی لـــ‌ه ده‌ره‌و‌ه له‌كاتـــی یه‌كه‌مین نیشـــته‌جێبوون‬ ‫له‌گـــه‌أل خۆیـــان ده‌یانهێنن‪.‬‬ ‫‪ .3‬ئه‌ندامانـــی كونســـڵگه‌ری و ئه‌وانـــه‌ی الیـــان ده‌ژیـــن لـــ‌ه پشـــكنینی‬ ‫گومرگـــی كه‌لوپه‌لـــی خـــودی خۆیـــان ده‌به‌خشـــرێن كـــ‌ه له‌گـــه‌ڵ خۆیان‬ ‫ده‌یانهێنـــن‪ ،‬نابێـــت ئـــه‌و كه‌لوپه‌النـــ‌ه بپشـــكێنرێن‪ ،‬مه‌گـــه‌ر هـــۆكاری‬ ‫راســـته‌قین‌ه هه‌بێـــت و هه‌ســـت بكرێـــت كه‌لوپه‌لـــی ئه‌وتۆیـــان تێدایـــ‌ه‬ ‫بڕگه‌كانـــی (أ‪ ،‬ب)ی ئـــه‌م ماده‌یـــ‌ه نایانگرێته‌وه‌‪ ،‬یان شـــتگه‌لی ئه‌وتۆیان‬ ‫تێدایـــ‌ه به‌پێـــی یاســـاگه‌ل و گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی میوانـــدار هێنـــان و‬ ‫ناردنـــ‌ه ده‌ره‌وه‌یـــان قه‌ده‌غه‌یـــه‌‪ ،‬یان به‌ر یاســـاگه‌لی ده‌ســـت به‌ســـه‌ری‬ ‫ته‌ندروســـتی ل‌ه واڵتـــی میواندار ده‌كه‌ون‪ ،‬نابێت ئه‌و پشـــكنینه‌ش بكرێت‬

‫‪48‬‬


‫بـــ‌ه به‌رچاوی ئه‌ندامی كونســـوڵگه‌ری یـــان ئه‌ندامێكـــی په‌یوه‌ندیداریه‌و‌ه‬ ‫نه‌بێت ‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)51‬‬ ‫جێماوه‌كانـــی ئه‌ندامی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری یان یه‌كێـــك ل‌ه ئه‌ندامانی‬ ‫خێزانه‌كـــه‌ی له‌وانـــه‌ی الی ئـــه‌و ده‌ژیـــن‪ ،‬واڵتـــی میواندار بـــه‌م خااڵنه‌ی‬ ‫خـــواره‌و‌ه پابه‌ند ده‌بێت‪:‬‬ ‫أ‪ .‬رێگ‌ه بدات جێماوه‌كانی ئه‌ندامی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری بگوێزرێنه‌وه‌؛‬ ‫ئـــه‌و شـــتان‌ه نه‌بێـــت كـــ‌ه ل‌ه واڵتـــی میوانـــدار به‌ده‌ســـتی هێنـــاون ك‌ه ل‌ه‬ ‫كاتـــی مردنه‌كه‌دا لـــ‌ه ده‌ره‌و‌ه هێنانیـــان قه‌ده‌غ‌ه كراوه‌‪.‬‬ ‫ب‪ .‬وه‌رنه‌گرتنی باج و مه‌كووســـی ئه‌هلی یان ناوچه‌یی یان شـــاره‌وانی‬ ‫له‌ســـه‌ر جێماوه‌كان یان گواســـتنه‌وه‌ی شـــت‌ه گوێزراوه‌كان كـــ‌ه بوونیان‬ ‫لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار بـــ‌ه بوونـــی كۆچكـــردووه‌و‌ه په‌یوه‌ســـته‌‪ ،‬بـــه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌ندامێكـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری یـــان ئه‌ندامێـــك لـــ‌ه ئه‌ندامه‌كانـــی‬ ‫خێزانـــی ئه‌ندامی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌رییه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)52‬‬ ‫لێخۆشبوون له‌ خزمه‌تگوزاری خودی‪:‬‬ ‫واڵتـــی میوانـــدار لـــ‌ه هه‌مـــوو خزمه‌تگوزارییـــ‌ه خـــودی و گشـــتییه‌كان‬ ‫بـــ‌ه هه‌مـــوو شـــێوه‌یه‌كانانه‌و‌ه لـــ‌ه ئه‌ندامانـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫و ئه‌ندامانـــی خێزانه‌كانیـــان كـــ‌ه الی ئـــه‌وان ده‌ژیـــن خـــۆش ده‌بێـــت‪،‬‬ ‫هه‌روه‌هـــا لـــ‌ه پابه‌ندبوونـــی ســـه‌ربازی وه‌ك ئه‌وانـــه‌ی پێوندییـــان بـــ‌ه‬ ‫ده‌ســـت به‌ســـه‌رداگرتن و به‌شـــداریكردن لـــ‌ه ئه‌ركـــی ســـه‌ربازی و‬ ‫داڵده‌دانـــی ســـه‌ربازانه‌و‌ه هه‌یـــه‌‪.‬‬

‫‪49‬‬


‫ماده‌ی (‪)53‬‬ ‫سه‌ره‌تاو كۆتایی تایبه‌تمه‌ندی و پارێزبه‌ندی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫‪ .1‬هه‌مـــوو ئه‌ندامێكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری هه‌موو ئـــه‌و تایبه‌تمه‌ندیی‬ ‫و پارێزبه‌ندییانـــه‌ی هه‌یـــ‌ه كـــ‌ه لـــه‌م رێككه‌وتننامـــه‌دا ئاماژه‌یـــان پـــێ‬ ‫كـــراوه‌‪ ،‬لـــه‌و كاتـــه‌و‌ه ك‌ه پـــێ ده‌نێت‌ه نـــاو هه‌رێمـــی واڵتی میوانـــداره‌و‌ه‬ ‫به‌مه‌به‌ســـتی گه‌یشـــتن‌ه بـــاره‌گای كاره‌كـــه‌ی لـــه‌و كاتـــه‌و‌ه لـــ‌ه نێـــرده‌ی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری ده‌ســـتبه‌كار ده‌بێـــت و كاره‌كانـــی ده‌ســـت پـــێ ده‌كات‪،‬‬ ‫ئه‌گـــه‌ر هـــه‌ر ب‌ه خـــۆی له‌نـــاو هه‌رێمـــی واڵتـــی میوانـــداردا بوو‪.‬‬ ‫‪ .2‬ئه‌ندامانـــی خێزانـــی ئه‌ندامـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ئه‌وانه‌ی الی‬ ‫ئـــه‌و ده‌ژیـــن‪ ،‬هه‌روه‌هـــا ئه‌ندامانـــی تیمـــی تایبـــه‌ت ئـــه‌و تایبه‌تمه‌ندیی و‬ ‫پارێزبه‌ندییانـــ‌ه ده‌یانگرێتـــه‌و‌ه ك‌ه لـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــه‌دا ئاماژه‌یان پێ‬ ‫كـــراوه‌‪ ،‬ئه‌ویـــش ل‌ه دوایه‌میـــن به‌روار لـــه‌م به‌روارانه‌ی خـــواره‌وه‌‪:‬‬ ‫بـــه‌رواری ســـوودوه‌رگرتنی ئه‌ندامـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری لـــ‌ه‬ ‫تایبه‌تمه‌ندیـــی و پارێزبه‌ندییـــه‌كان به‌پێـــی بڕگـــه‌ (‪)1‬ی ئـــه‌م ماده‌ی‌ه یان‬ ‫بـــه‌رواری هاتنـــ‌ه نـــاوه‌وه‌ی خاكـــی واڵتی میوانـــدار یان ئه‌و بـــه‌رواره‌ی‬ ‫تێیـــدا بـــوون ب‌ه ئه‌ندام ل‌ه خێزانـــی ئه‌ندامی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری یان‬ ‫تیمـــ‌ه تایبه‌ته‌كـــه‌ی‪.‬‬ ‫‪ .3‬بـــ‌ه كۆتایـــی هاتنـــی ئه‌ركـــی ئه‌ندامـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری؛ بـــ‌ه‬ ‫خـــۆی و ئه‌ندامانـــی خێزانه‌كـــه‌ی ئه‌وانه‌ی الی ئه‌و ده‌ژیـــن و ئه‌ندامانی‬ ‫تیمـــ‌ه تایبه‌ته‌كـــه‌ی ســـوود لـــ‌ه تایبه‌تمه‌ندیـــی و پارێزبه‌ندییه‌كانـــی‬ ‫ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه نابینـــن‪ ،‬لـــه‌و رۆژه‌و‌ه ئـــه‌و كه‌ســـ‌ه په‌یوه‌ندیـــدار‌ه‬ ‫هه‌رێمـــی واڵتـــی میوانـــدار به‌جـــێ ده‌هێڵێـــت یان لـــ‌ه كاتـــی ته‌واوبوونی‬ ‫ئـــه‌و مۆڵه‌تـــ‌ه گونجـــاوه‌ی بۆ ئه‌و مه‌به‌ســـت‌ه پێـــی ده‌به‌خشـــرێت‪ ،‬كامیان‬ ‫نزیكتـــر بـــوو ده‌ســـه‌اڵته‌كانی تـــا ئه‌م كاتـــ‌ه بـــه‌رده‌وام ده‌بێـــت‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫لـــ‌ه كاتـــی روودانـــی ناكۆكییه‌كـــی چه‌كدارانـــه‌دا‪ ،‬هه‌رچـــی ســـه‌باره‌ت‬

‫‪50‬‬


‫بـــه‌و كه‌ســـانه‌یه‌ كـــ‌ه لـــ‌ه بڕگـــه‌ی (‪)2‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــه‌دا ئاماژه‌یـــان پـــێ‬ ‫كـــراوه‌؛ ئه‌و‌ه تایبه‌تمه‌نـــدی و پارێزبه‌ندییه‌كانیان لـــ‌ه رۆژی كۆتاییهاتنی‬ ‫ئه‌ندامیه‌تییـــان لـــ‌ه خێزانـــی ئه‌ندامی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری یان تیمی‬ ‫تایبـــه‌ت ته‌واو ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر لـــ‌ه ماوه‌یه‌كی گونجاودا خاكی واڵتی‬ ‫میوانداریـــان به‌جێ نه‌هێشـــت ئـــه‌وا تایبه‌تمه‌ندیـــی و پارێزبه‌ندییه‌كانیان‬ ‫تـــا رۆژی به‌جێهێشـــتنیان بـــه‌رده‌وام ده‌بێت‪.‬‬ ‫‪ .4‬هه‌رچـــی ســـه‌باره‌ت بـــه‌و كارانه‌یـــه‌ كـــ‌ه ئه‌نـــدام یـــان فه‌رمانبـــه‌ری‬ ‫كونســـوڵگه‌رییه‌ك لـــ‌ه كاتـــی راپه‌ڕاندنـــی كاره‌كه‌یـــدا ئه‌نجامـــی ده‌دات؛‬ ‫ئـــه‌و‌ه پارێزبه‌نـــدی دادوه‌ری بـــه‌رده‌وام ده‌بێـــت به‌بـــێ ئـــه‌وه‌ی كاتی بۆ‬ ‫ده‌ستنیشـــان بكرێت‪.‬‬ ‫‪ .5‬ئه‌گـــه‌ر ئه‌ندامێكـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری كۆچـــی دوایـــی كـــرد؛‬ ‫ئـــه‌و‌ه ئه‌ندامانـــی خێزانه‌كـــه‌ی ئه‌وانـــه‌ی الی ئـــه‌و ده‌ژیـــن ســـوود لـــه‌و‬ ‫تایبه‌تمه‌نـــدی و پارێزبه‌ندییانـــ‌ه ده‌بینـــن پێیـــان به‌خشـــراوه‌‪ ،‬تـــا ئـــه‌و‬ ‫رۆژه‌ی خاكـــی واڵتـــی میوانـــدار به‌جـــێ ده‌هێڵن‪ ،‬یان تا ئـــه‌و كاته‌ی ئه‌و‬ ‫مـــاو‌ه گونجـــاو‌ه تـــه‌واو ده‌بێـــت كـــ‌ه بتوانن بـــڕۆن‪ ،‬كامیـــان نزیكتر بوو‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)54‬‬ ‫پابه‌ندبوونه‌كانی واڵتی سێیه‌م‪:‬‬ ‫‪ .1‬ئه‌گـــه‌ر ئه‌ندامێكـــی كونســـوڵگه‌ری بـــ‌ه واڵتی ســـێیه‌مدا تێپـــه‌ڕی یان‬ ‫لـــه‌وێ بینـــرا ئه‌و واڵت‌ه ڤیزای پێ به‌خشـــیبوو ك‌ه پێویســـت بوو ل‌ه كاتی‬ ‫رۆیشـــتنی بـــۆ وه‌رگرتنی ئه‌ركی پله‌و پایه‌كه‌ی یـــان گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ واڵتی‬ ‫میواندار‪ ،‬ئه‌وا پێویســـت‌ه واڵتی ســـێیه‌م هه‌موو ئـــه‌و پارێزبه‌ندییانه‌ی پێ‬ ‫ببه‌خشـــێت كـــ‌ه ل‌ه هه‌مـــوو ماده‌كانی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــه‌دا ئاماژه‌یان‬ ‫پـــێ كـــراوه‌‪ ،‬ك‌ه بـــۆ ئاســـانكاری رۆیشـــتن یـــان گه‌ڕانه‌وه‌ی پێویســـتن‪،‬‬ ‫هه‌روه‌هـــا ئه‌ندامانـــی خێزانه‌كه‌یشـــی كـــ‌ه الی ئـــه‌و ده‌ژیـــن‪ ،‬هه‌مـــان‬

‫‪51‬‬


‫مامه‌ڵه‌یـــان له‌گه‌أل ده‌كرێت‪ ،‬ســـوود لـــ‌ه تایبه‌تمه‌نـــدی و پارێزبه‌ندییه‌كان‬ ‫وه‌رده‌گـــرن ئه‌گـــه‌ر یـــاوه‌ری ئـــه‌و بـــوون‪ ،‬یـــان ب‌ه تـــاك و ته‌نیا ســـه‌فه‌ر‬ ‫بكـــه‌ن بۆئـــه‌وه‌ی بـــه‌و بگه‌ن یان بـــۆ واڵتی نێـــره‌ر بگه‌ڕێنه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬لـــه‌ ره‌وشـــی لـــه‌و جـــۆره‌ی لـــ‌ه بڕگـــ‌ه (ب)ی ئـــه‌م ماده‌یـــ‌ه ئاماژه‌ی‬ ‫پـــێ كـــراوه‌؛ نابێـــت واڵتـــی ســـێیه‌م به‌ربه‌ســـت له‌بـــه‌رده‌م تێپه‌ڕبوونـــی‬ ‫ئه‌ندامه‌كانی دیكه‌ی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری و ئه‌ندامانی خێزانه‌كانیاندا‬ ‫كـــ‌ه الی ئـــه‌وان ده‌ژین دروســـت بكات‪.‬‬ ‫‪ .3‬واڵتـــی ســـێیه‌م هه‌مـــان ئـــازادی و پارێزبه‌نـــدی بـــ‌ه هه‌مـــوو پۆســـت‌ه‬ ‫و هه‌مـــوو جـــۆر‌ه په‌یوه‌ندییـــه‌كان ده‌به‌خشـــێت كـــ‌ه بـــ‌ه خاكـــی ئـــه‌ودا‬ ‫تێده‌پـــه‌ڕن بـــ‌ه نامـــ‌ه هێماییه‌كانیشـــه‌و‌ه ك‌ه به‌پێـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌ی‌ه‬ ‫واڵتـــی میوانـــدار بـــ‌ه به‌خشـــینیان پابه‌نـــده‌‪ .‬هه‌روه‌هـــا هه‌مـــان رێـــزو‬ ‫پارێزبه‌ندیـــش بـــ‌ه هه‌ڵگرانی جانتا كونســـوڵگه‌رییه‌كانیش ده‌به‌خشـــرێت‬ ‫ئه‌وانـــه‌ی ڤیزایـــان وه‌رگرتـــو‌ه ئه‌گـــه‌ر پێویســـت بـــوو هه‌روه‌هـــا بـــه‌و‬ ‫جانتـــا كونســـوڵگه‌رییانه‌ی بـــ‌ه خاكی ئـــه‌ودا تێده‌په‌ڕن‪ ،‬هه‌مـــان ئازادی‬ ‫و پارێزبه‌نـــدی كـــ‌ه به‌پێـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار بـــ‌ه‬ ‫به‌خشـــینیان پابه‌نـــده‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬هه‌روه‌هـــا پابه‌ندبوونه‌كانـــی واڵتـــی ســـێیه‌م به‌پێـــی ئـــه‌و ده‌قانه‌ی ل‌ه‬ ‫بڕگه‌كانـــی (‪)3 ،2 ،1‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــ‌ه ئاماژه‌یـــان پـــێ كـــراو‌ه جێبه‌جـــێ‬ ‫ده‌كرێـــن‪ ،‬ســـه‌باره‌ت به‌و كه‌ســـانه‌ی ل‌ه بڕگه‌كاندا ئاماژه‌یـــان پێ كراوه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌هـــا ئـــه‌و نووســـراو‌ه فه‌رمـــی و جانتـــا كونســـوڵگه‌رییانه‌ی ئه‌گه‌ر‬ ‫به‌هـــۆی هێزێكـــی ناچارییـــه‌و‌ه ل‌ه واڵتی ســـێیه‌م بوون‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)55‬‬ ‫رێزگرتن ل‌ه یاساگه‌ل و گه‌اڵڵه‌نامه‌كانی واڵتی میواندار‪:‬‬ ‫‪ .1‬له‌گـــه‌أل توخـــن نه‌كه‌وتنـــی تایبه‌تمه‌نـــدی و پارێزبه‌ندییـــه‌كان‪،‬‬

‫‪52‬‬


‫پێویســـت ئـــه‌و كه‌ســـانه‌ی ســـوودیان لـــێ ده‌بینـــن رێـــز ل‌ه یاســـاگه‌ل و‬ ‫گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی میواندار بگرن و‪ ،‬ده‌بێت ده‌ســـت لـــ‌ه كاروباری‬ ‫ناوخـــۆی واڵته‌كـــ‌ه وه‌رنـــه‌ده‌ن‪.‬‬ ‫‪ .2‬نابێـــت باڵه‌خانـــ‌ه و ته‌الره‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری به‌شـــێوه‌یه‌ك‬ ‫به‌كاربهێنرێـــن له‌گـــه‌أل راپه‌ڕاندنـــی كاری كونســـوڵگه‌ریدا نه‌گونجێـــن‪.‬‬ ‫‪ .3‬ده‌قـــی بڕگه‌ی (‪)2‬ی ئه‌م ماده‌ی‌ه ئه‌گه‌ری توانســـتی نووســـینگه‌كانی‬ ‫ده‌زگاكان یان ئاژانســـگه‌لی دیك‌ه ل‌ه به‌شێكی باڵه‌خانه‌ی كونسوڵگه‌ریدا‬ ‫قه‌ده‌غـــ‌ه نـــاكات‪ ،‬به‌مه‌رجێك شـــوێنی ته‌رخان كراو بۆ ئه‌م نووســـینگان‌ه‬ ‫جیابـــن لـــه‌و ته‌الرانـــه‌ی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری به‌كاریـــان ده‌هێنێت‪ ،‬له‌م‬ ‫باره‌شـــدا ئـــه‌و نووســـینگان‌ه ب‌ه به‌شـــێكی ته‌الره‌كانی كونســـوڵگه‌رییه‌ك‌ه‬ ‫هه‌ژمـــار ناكرێت له‌كاتـــی جێبه‌جێكردنـــی رێككه‌وتننامه‌كه‌دا‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)56‬‬ ‫دڵنیاییكردن دژ به‌و زیانانه‌ی له‌ كه‌سانی دیك‌ه ده‌كه‌ون‪:‬‬ ‫پێویســـت‌ه ئه‌ندامانـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری هه‌موو ئـــه‌و پابه‌ندبوونان‌ه‬ ‫جێبه‌جـــی بكـــه‌ن كـــ‌ه یاســـاگه‌ل و گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی واڵتـــی میوانـــدار‬ ‫ده‌یانســـه‌پێنن‪ ،‬له‌وانـــه‌ی په‌یوه‌ندییـــان بـــ‌ه دڵنیایـــی بـــوون له‌مـــه‌ڕ‬ ‫به‌رپرســـیارێتی مه‌ده‌نـــی ئاكامـــی به‌كارهێنانـــی ئۆتۆمبیل‪ ،‬كه‌شـــتی یان‬ ‫فڕۆكـــه‌و‌ه هه‌یـــه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)57‬‬ ‫ئـــه‌و بڕیارانـــه‌ی رێوشـــوێنی پیشـــه‌یه‌كی تایبـــه‌ت رێـــك ده‌خـــه‌ن كـــ‌ه‬ ‫قازانجـــی لـــێ به‌ده‌ســـت دێـــت‪:‬‬ ‫‪ .1‬نابێـــت ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری (كارا) لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار هیچ‬ ‫چاالكییه‌كـــی پیشـــه‌یی یـــان بازرگانـــی بـــۆ به‌ده‌ســـتهێنانی قازانجـــی‬

‫‪53‬‬


‫خـــودی تایبـــه‌ت ئه‌نجـــام بده‌ن‪.‬‬ ‫‪ .2‬ئـــه‌و تایبه‌تمه‌نـــدی و پارێزبه‌ندییانـــه‌ی لـــه‌م پـــاره‌دا ئاماژه‌یـــان پـــێ‬ ‫كـــراوه‌‪ ،‬ئه‌مانـــه‌ی خـــواره‌و‌ه ناگرێته‌وه‌‪:‬‬ ‫أ‪ .‬فه‌رمانبه‌رانـــی كونســـوڵگه‌ری و ئه‌ندامانـــی تیمـــی خزمه‌تگـــوزاری‬ ‫ئه‌وانـــه‌ی لـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار كارێكـــی تایبـــه‌ت ده‌كـــه‌ن قازاجیـــان لێ‬ ‫ده‌ســـت ده‌كه‌وێـــت‪.‬‬ ‫ب‪ .‬ئه‌ندامانـــی خێزانـــی كه‌ســـێك له‌وانه‌ی ل‌ه بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ئه‌م ماده‌یه‌دا‬ ‫ئاماژه‌یـــان پێ كـــراو‌ه هه‌روه‌ها ئه‌ندامانی تیمـــ‌ه تایبه‌ته‌كه‌ی‪.‬‬ ‫ج‪ .‬ئه‌ندامانـــی خێزانـــی ئه‌ندامێكـــی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری ئه‌وانـــه‌ی‬ ‫به‌خۆیـــان لـــ‌ه واڵتـــی میواندار كارێكـــی تایبه‌ت ده‌كه‌ن كـــ‌ه قازانجی لێ‬ ‫به‌ده‌ســـت دێت‪.‬‬

‫‪54‬‬


‫پاری سێیه‌م‬

‫سیستمی په‌یڕه‌وكراو له‌سه‌ر ئه‌ندامانی كونسوڵگه‌ری‬ ‫فه‌خری و ئه‌و نێرد‌ه كونسوڵگه‌رییانه‌ی سه‌رۆكایه‌تییان‬ ‫ده‌كه‌ن‬

‫ماده‌ی (‪)58‬‬ ‫بڕیـــاری گشـــتی په‌یوه‌ســـت بـــ‌ه ئاســـانكاری و تایبه‌تمه‌نـــدی و‬ ‫پارێزبه‌ندییـــه‌كان‪:‬‬ ‫‪ .1‬ماده‌كانـــی (‪ )39 ،38 ،37 ،36 ،35 ،34 ،30 ،29 ،28‬و بڕگـــه‌ (‪)3‬‬ ‫ی مـــاده‌ی (‪ )54‬و هـــه‌ردوو بڕگـــه‌ (‪)3 ،2‬ی مـــاده‌ (‪ )55‬له‌ســـه‌ر نێرده‌‬ ‫كونســـوڵگه‌رییه‌كان جێبه‌جـــێ ده‌كرێت ئه‌وانه‌ی كونســـوڵگه‌رێكی فه‌خری‬ ‫ســـه‌رۆكایه‌تییان ده‌كات‪ .‬وێـــڕای ئه‌مـــه‌ش ئاســـانكاری و تایبه‌تمه‌نـــدی‬ ‫و پارێزبه‌ندییه‌كانـــی تایبـــه‌ت بـــه‌م نێردانـــه‌ به‌پێـــی ئـــه‌و ده‌قانـــه‌ په‌ێڕه‌و‬ ‫ده‌كرێـــن لـــه‌ ماده‌كانـــی (‪ )62 ،61 ،60 ،59‬ئاماژه‌یـــان پـــێ كراوه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬جێبه‌جێكردنـــی ماده‌كانـــی (‪ )43 ،42‬و بڕگـــ‌ه (‪)3‬ی مـــاده‌ی (‪)44‬‬ ‫و هـــه‌ردوو مـــاده‌ی (‪ )45‬و (‪ )53‬و بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ماده‌ی (‪ )55‬به‌ســـه‌ر‬ ‫ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری فه‌خـــری؛ وێـــڕای ئه‌مـــه‌ش ئاســـانكاری و‬ ‫تایبه‌تمه‌نـــدی و پارێزبه‌ندییه‌كانـــی تایبـــه‌ت به‌م نێردانـــ‌ه ماده‌كانی (‪،63‬‬ ‫‪ )67 ،66 ،65 ،64‬ده‌یانگرێتـــه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬ئـــه‌و تایبه‌تمه‌نـــدی و پارێزبه‌ندییانـــه‌ی لـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــه‌دا‬ ‫ئاماژه‌یـــان پـــێ كـــراو‌ه بـــ‌ه ئه‌ندامانی خێزانـــی ئه‌ندامی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫فه‌خـــری یـــان فه‌رمانبه‌ری فه‌خـــری یان كونســـوڵگه‌ری نادرێن‪ ،‬ئه‌وانه‌ی‬ ‫لـــ‌ه نێـــرده‌ی ئـــه‌و كونســـوڵگه‌رییه‌دا كار ده‌كـــه‌ن كـــ‌ه كونســـوڵگه‌رێكی‬ ‫فه‌خـــری ســـه‌رۆكایه‌تی ده‌كات‪.‬‬ ‫‪ .4‬رێگـــ‌ه بـــ‌ه گۆڕینـــه‌وه‌ی جانتـــای كونســـوڵگه‌ری له‌نێـــوان دوو نێـــرد‌ه‬

‫‪55‬‬


‫نادرێـــت كـــ‌ه دوو كونســـوڵگه‌ری فه‌خری ســـه‌رۆكایه‌تی ده‌كـــه‌ن ل‌ه دوو‬ ‫واڵتـــی جیـــا؛ پـــاش ره‌زامه‌ندی هـــه‌ردوو واڵتـــی مێوانـــدار نه‌بێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)59‬‬ ‫پاراستنی ته‌الره‌كانی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫واڵتـــی میوانـــدار تـــه‌واوی ئاماده‌كارییه‌كانـــی پاراســـتنی ته‌الره‌كانـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری نێرده‌یه‌كـــی كونســـوڵگه‌ری ك‌ه ئه‌ندامێكی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫فه‌خری ســـه‌رۆكایه‌تی ده‌كات‪ ،‬دژی هه‌ر هێرشـــێك یان دســـتدرێژیكردن‌ه‬ ‫ســـه‌رێك ل‌ه ئه‌ســـتۆ وه‌رده‌گرێت‪ ،‬هه‌روه‌ها رێ نادات ئاسایشـــی نێرده‌ی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری بشـــێوێنرێت یـــان بێ رێزی به‌رانبـــه‌ر بكرێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)60‬‬ ‫لێخۆشبوونی باڵه‌خانه‌كانی كونسوڵگه‌ری ل‌ه باجدان‪:‬‬ ‫‪ .1‬باڵه‌خانـــه‌ی كونســـوڵگه‌ری نێرده‌یه‌كی كونســـوڵگه‌ری ك‌ه ئه‌ندامێكی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری فه‌خـــری ســـه‌رۆكایه‌تی ده‌كات هـــی واڵتـــی نێـــره‌ر‌ه بێت‬ ‫یـــان به‌كـــرێ گیرابێت لـــ‌ه هه‌موو باج و مه‌كووســـێكی ئه‌هلی و ناوخۆیی‬ ‫و شـــاره‌وانی ده‌به‌خشـــرێت؛ به‌مه‌رجێـــك به‌رانبـــه‌ر بـــ‌ه خزمه‌تگـــوزاری‬ ‫تایبه‌تـــی وه‌ده‌ســـت نه‌هاتبێت‪.‬‬ ‫‪ .2‬لێخۆشـــبوون لـــ‌ه بـــاج و مه‌كـــووس ئه‌وانـــه‌ی لـــ‌ه بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ئـــه‌م‬ ‫ماده‌یـــه‌دا ئاماژه‌یـــان پـــێ كراو‌ه له‌ســـه‌ر ئه‌و بـــاج و مه‌كووســـ‌ه ئاماژ‌ه‬ ‫پـــێ كراوانـــ‌ه جێبه‌جـــێ ناكرێـــت‪ ،‬ئه‌گـــه‌ر یاســـاگه‌ل و گه‌اڵڵه‌نامه‌كانـــی‬ ‫واڵتـــی میوانـــدار به‌ســـه‌ر ئـــه‌و كه‌ســـه‌یدا ده‌ســـه‌پێنێت كـــ‌ه گرێبه‌ســـتی‬ ‫له‌گـــه‌ڵ واڵتـــی میوانـــداردا مۆر كـــردووه‌‪.‬‬

‫‪56‬‬


‫ماده‌ی (‪)61‬‬ ‫رێزگرتنی هه‌ڵگیراوه‌كان و دیكیۆمێنته‌كانی كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫هه‌ڵگیـــراوه‌كان و دیكیۆمێنت‌ه كونســـوڵگه‌رییه‌كانی تایبه‌ت ب‌ه نێرده‌یه‌كی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری كـــ‌ه ئه‌ندامێكـــی كونســـوڵگه‌ری فه‌خـــری ســـه‌رۆكایه‌تی‬ ‫ده‌كات؛ پێویســـته‌ لـــ‌ه هه‌مـــوو كات و شـــوێنێكدا رێزیـــان بگیرێـــت‪،‬‬ ‫به‌مه‌رجێـــك كـــ‌ه لـــ‌ه نووســـراوو به‌ڵگه‌نامه‌كانـــی دیكـــ‌ه جیاكرابنـــه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌تایبـــه‌ت ‪ -‬نام‌ه و پۆســـتی تایبه‌تی ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‪،‬‬ ‫یـــان هـــه‌ر كه‌ســـێك كـــ‌ه له‌گه‌ڵـــی كارده‌كات‪ ،‬هه‌روه‌هـــا ئـــه‌و شـــتانه‌ی‬ ‫په‌یوه‌ندییـــان پێـــو‌ه هه‌یـــه‌‪ ،‬یـــان نووســـراو‪ ،‬یـــان ئـــه‌و دیكۆمێنتانـــه‌ی‬ ‫په‌یوه‌ندییـــان بـــه‌ پیشـــه‌كه‌یان یـــان بازرگانییه‌كه‌یانـــه‌و‌ه هه‌یـــه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)62‬‬ ‫لێخۆشبوون له‌ مه‌كووسی گومرگی‪:‬‬ ‫به‌پێـــی ئـــه‌و یاســـاگه‌ل و گه‌اڵڵه‌نامانه‌ی كـــ‌ه واڵتی میوانـــدار په‌یڕه‌ویان‬ ‫ده‌كات؛ ئـــه‌و‌ه رێ بـــ‌ه هێنانـــ‌ه ژووره‌وه‌ی ئـــه‌م كااڵیانـــه‌ی خـــواره‌و‌ه‬ ‫ده‌دات له‌گـــه‌أل به‌خشـــینیان لـــ‌ه هه‌مـــوو مكووســـیكی گومرگـــی و بـــاج‬ ‫و خه‌رجـــی په‌یوه‌ندیـــدار‪ ،‬تێچووه‌كانـــی په‌یوه‌ندیـــدار بـــ‌ه هه‌ڵگرتـــن و‬ ‫گواســـتنه‌وه‌و خزمه‌تگوزاری هاوشـــێوه‌ی دیكه‌ی لـــێ ده‌رچێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫بـــۆ به‌كارهێنانـــی فه‌رمـــی نێرده‌یه‌كـــی كونســـوڵگه‌ری كـــ‌ه ئه‌ندامێكـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری فه‌خـــری ســـه‌رۆكایه‌تی ده‌كات‪ :‬لۆگۆكانـــی واڵت و ئـــااڵو‬ ‫هه‌ڵواســـراوه‌كان و مـــۆر و پـــوول كتێـــب و چاپه‌مه‌نییـــ‌ه فه‌رمییـــه‌كان و‬ ‫كه‌لوپه‌لـــی نووســـینگ‌ه و ئـــه‌رك و ئامێره‌كانی ناو نوســـینگه‌و شـــتی له‌و‬ ‫شـــێوه‌ی‌ه كـــ‌ه به‌ ئـــاگاداری واڵتی میوانـــدار یان ل‌ه ســـه‌ر داخوازی ئه‌و‬ ‫لـــ‌ه ده‌ره‌و‌ه ده‌هێنرێن‪.‬‬

‫‪57‬‬


‫ماده‌ی (‪)63‬‬ ‫رێوشوێنی تاوانكاری‪:‬‬ ‫ئه‌گـــه‌ر رێوشـــوێنی تاوانـــكاری به‌رانبـــه‌ر ئه‌ندامێكـــی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫فه‌خری وه‌رگیرا‪ ،‬پێویســـت‌ه له‌به‌رده‌م ده‌ســـه‌اڵتی په‌یوه‌ندیـــداردا ئاماد‌ه‬ ‫بێـــت؛ بـــه‌اڵم ده‌بێـــت ئـــه‌م رێوشـــوێنان‌ه به‌وپـــه‌ڕی رێزگرتنیـــه‌و‌ه ئه‌نجام‬ ‫بدرێـــت ئه‌ویـــش له‌بـــه‌ر پلـــه‌و پایه‌ی فه‌رمی ئـــه‌و حاڵه‌ته‌ی لـــێ ده‌رچێت‬ ‫ئه‌گـــه‌ر فه‌رمانبه‌ره‌كـــ‌ه به‌شـــێوه‌یه‌ك گیرابوو یان ده‌ســـت به‌ســـه‌ركرابوو‬ ‫نه‌توانێـــت كاره‌كانـــی كونســـوڵگه‌ری تـــا نزمتریـــن ئاســـت به‌ڕێوه‌ببـــات‪،‬‬ ‫ئه‌گـــه‌ر پێویستیشـــی كـــرد ئه‌ندامێكـــی كونســـوڵگه‌ری فه‌خری ده‌ســـت‬ ‫به‌ســـه‌ر بكرێـــت‪ ،‬ئـــه‌وا ده‌بێـــت به‌زووتریـــن كات رێوشـــوێنی به‌رانبـــه‌ر‬ ‫و ه‌ربگیرێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)64‬‬ ‫پاراستنی ئه‌ندامانی كونسوڵگه‌ری فه‌خری‪:‬‬ ‫واڵتـــی میوانـــدار هه‌مـــوو رێوشـــوێنێكی پێویســـتی پاراســـتنی ئه‌ندامی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری فه‌خری ده‌گرێته‌بـــه‌ر‪ ،‬ئه‌ویش له‌به‌ر پلـــه‌و پایه‌ی فه‌رمی‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)65‬‬ ‫لێخۆشـــبوون لـــ‌ه به‌ربه‌ســـته‌كانی بـــه‌رده‌م تۆماركردنـــی بیانـــی و‬ ‫ئاســـانكاری بـــۆ نیشـــته‌جێبوون‪:‬‬ ‫ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری فه‌خـــری ئه‌وانـــه‌ی لێ ده‌رچێت كـــ‌ه ل‌ه واڵتی‬ ‫میوانـــدار چاالكییه‌كـــی پیشـــه‌یی یـــان بازرگانـــی بـــۆ به‌ده‌ســـتهێنانی‬ ‫قازانجـــی تایبـــه‌ت ئه‌نجـــام ده‌ده‌ن‪ ،‬لـــ‌ه هه‌مـــوو ئـــه‌و پابه‌ندبوونانـــ‌ه‬ ‫ده‌به‌خشـــرێن ك‌ه یاســـاگه‌ل و گه‌اڵڵه‌نامه‌كانی واڵتی میواندار سه‌باره‌ت‬ ‫به‌تۆماركـــردن و مۆڵه‌تدانـــی نیشـــته‌جێبوون ده‌یانســـه‌پێنن‪.‬‬

‫‪58‬‬


‫ماده‌ی (‪)66‬‬ ‫لێخۆشبوون ل‌ه باج‪:‬‬ ‫ئه‌ندامی كونســـوڵگه‌ری فه‌خری ل‌ه هه‌مومو باج و مكووســـی ســـه‌ر ئه‌و‬ ‫پاداشـــت و مووچانـــ‌ه ده‌به‌خشـــرێت كـــ‌ه له‌بری كاری كونســـوڵگه‌ری ل‌ه‬ ‫واڵتی نێـــره‌ر وه‌ریان ده‌گرێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)67‬‬ ‫لێخۆشبوون له‌ خزمه‌تگوزاری خودی‪:‬‬ ‫واڵتـــی میوانـــدار ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری فه‌خـــری لـــ‌ه هه‌مـــوو‬ ‫خزمه‌تگوزارییـــ‌ه خـــودی و گشـــتییه‌كان بـــ‌ه هه‌مـــوو جۆره‌كانییـــه‌و‌ه‬ ‫ده‌به‌خشـــێت‪ ،‬هه‌روه‌هـــا لـــ‌ه پابه‌ندبوونـــی ســـه‌ربازی وه‌ك ئه‌وانـــه‌ی‬ ‫په‌یوه‌ندییـــان بـــ‌ه كـــرده‌ی ده‌ستبه‌ســـه‌رداگرتن و به‌شـــداریكردن لـــ‌ه‬ ‫كۆششـــی ســـه‌ربازی و داڵده‌دانـــی ســـه‌ربازانه‌و‌ه هه‌یـــه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)68‬‬ ‫ئازادی په‌یڕه‌وكردنی سیستمی ئه‌ندامانی كونسوڵگه‌ری فه‌خری‪:‬‬ ‫هه‌موو واڵتێك ل‌ه دامه‌زراندن و په‌ســـندكردنی ئه‌ندامانی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫فه‌خری ئازاده‌‪.‬‬

‫‪59‬‬


60


‫پاری چواره‌م‬

‫بڕیاری گشتی‬

‫ماده‌ی (‪)69‬‬ ‫بریـــكار‌ه كونســـوڵگه‌ره‌كان ئه‌وانـــه‌ی ســـه‌رۆكی نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری‬ ‫نین ‪:‬‬ ‫‪ .1‬هه‌مـــوو واڵتێـــك ئـــازاد‌ه لـــ‌ه دانانـــی یـــان په‌ســـندكردنی بریكارانـــی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری كـــ‌ه بریـــكاری كونســـڵگه‌ری به‌ڕێوه‌یـــان ده‌بـــات‪ ،‬بـــ‌ه‬ ‫ســـه‌رۆكی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری دانه‌مه‌زرێنراون ب‌ه ئـــاگاداری واڵتی‬ ‫نێر ه‌ر‪.‬‬ ‫‪ .2‬به‌پێـــی رێككه‌وتنێكـــی نێـــوان واڵتـــی نێـــره‌رو واڵتـــی میوانـــدار ئـــه‌و‬ ‫مه‌رجان‌ه ده‌ستنیشـــان ده‌كرێن ك‌ه ده‌شێت ئاژانســـ‌ه كونسوڵگه‌رییه‌كان‬ ‫ئه‌وانـــه‌ی لـــه‌ بڕگ‌ه (‪)1‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــه‌دا ئاماژه‌یان پێ كـــراو‌ه چاالكی‬ ‫خۆیـــان ئه‌نجـــام بده‌ن‪ ،‬هه‌روه‌هـــا ئـــه‌و تایبه‌تمه‌نـــدی و پارێزبه‌ندییانه‌ی‬ ‫ده‌شـــێت ئـــه‌و بریكار‌ه كونســـڵگه‌رییان‌ه هه‌یانبێت كـــ‌ه به‌ڕێوه‌یان ده‌به‌ن‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)70‬‬ ‫نێرد‌ه دپلۆماتییه‌كان و ده‌ستبه‌كاربوونیان ب‌ه كاری كونسوڵگه‌ری‪:‬‬ ‫‪ .1‬ده‌ســـه‌اڵته‌كانی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌ی‌ه ل‌ه ســـنووری ئـــه‌وه‌ی ده‌قه‌كانی‬ ‫رێ ده‌ده‌ن ئـــه‌و كاته‌یـــش په‌یـــڕه‌و ده‌كرێـــن كـــ‌ه نێـــرده‌ی دپلۆماتـــی‬ ‫ده‌ســـتبه‌كار بێت و ده‌ســـت بـــ‌ه راپه‌راندنی كاری كونســـوڵگه‌ری بكات‪.‬‬ ‫‪ .2‬وه‌زاره‌تـــی ده‌ره‌وه‌ی واڵتـــی میوانـــدار یـــان ئـــه‌و ده‌ســـه‌اڵته‌ی ئـــه‌و‬ ‫وه‌زاره‌تـــ‌ه ده‌ستنیشـــانی ده‌كات ل‌ه ناوی ئه‌ندامانی نێـــرده‌ی دیپلۆماتی‬ ‫ئـــاگادار ده‌كرێتـــه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وانـــه‌ی بۆ به‌شـــی كونســـوڵگه‌ری دامه‌زرێنراون‬

‫‪61‬‬


‫و راســـپێرراون كاری كونســـوڵگه‌ری لـــ‌ه نێرده‌كـــ‌ه راپه‌ڕێنن‪.‬‬ ‫‪ .3‬له‌كاتـــی راپه‌ڕاندنـــی كاری كونســـوڵگه‌ریدا نێـــرده‌ی دیپلۆماتـــی‬ ‫ده‌توانێـــت په‌یوه‌نـــدی به‌مانـــه‌و‌ه بـــكات‪:‬‬ ‫أ‪ .‬ده‌سه‌اڵته‌ ناوخۆییه‌كان ل‌ه بواری پسپۆرایه‌تی كونسوڵگه‌ری‪.‬‬ ‫ب‪ .‬ده‌ســـه‌اڵت‌ه ناوه‌ندییه‌كانـــی واڵتـــی میوانـــدار ئه‌گـــه‌ر یاســـاگه‌ل و‬ ‫گه‌اڵڵه‌نامـــ‌ه و نه‌ریتـــی واڵتی میوانـــدار له‌و باره‌و‌ه به‌پێـــی رێككه‌وتننام‌ه‬ ‫نێوده‌وڵه‌تییـــه‌كان رێـــی پـــێ بده‌ن‪.‬‬ ‫‪ .4‬ده‌ستنیشـــانكردنی تایبه‌تمه‌نـــدی و پارێزبه‌ندییه‌كانـــی ئه‌ندامانـــی‬ ‫نێـــرده‌ی دیپلۆماتـــی ئه‌وانـــه‌ی لـــ‌ه بڕگـــ‌ه (‪)2‬ی ئـــه‌م ماده‌یـــ‌ه ئاماژه‌یان‬ ‫پـــێ كـــراوه‌‪ ،‬به‌پێـــی بنه‌ماكانـــی یاســـا نێوده‌وڵه‌تییه‌كانـــی تایبـــه‌ت بـــ‌ه‬ ‫په‌یوه‌ندیـــ‌ه دیپلۆماتییـــه‌كان بـــه‌رده‌ام ده‌بێـــت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)71‬‬ ‫هاوواڵتیانـــی واڵتـــی میوانـــدار ئه‌وانـــه‌ی مۆڵه‌تـــی نیشـــته‌جێبوونی‬ ‫به‌رده‌وامیـــان هه‌یـــه‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬ئه‌گـــه‌ر واڵتـــی میوانـــدار ئاســـانكاری و تایبه‌تمه‌نـــدی و پارێزبه‌ندی‬ ‫دیك‌ه نه‌به‌خشـــێت؛ ئه‌وا ئه‌ندامانی كونســـڵگه‌ری لـــ‌ه هاوواڵتییانی واڵتی‬ ‫میوانـــدار یـــان ئه‌وانـــه‌ی بـــه‌رده‌وام لێـــی نیشـــته‌جێن ته‌نیـــا ســـوود ل‌ه‬ ‫پارێزبه‌نـــدی دادوه‌ری و ئـــازادی تاكه‌كه‌ســـی وه‌رده‌گـــرن ســـه‌باره‌ت ب‌ه‬ ‫كار‌ه فه‌رمییه‌كانیـــان لـــ‌ه راپه‌ڕاندنـــی كارو ئه‌ركه‌كانیانـــدا‪ ،‬هه‌روه‌هـــا‬ ‫ئـــه‌و تایبه‌تمه‌ندیـــه‌ی لـــ‌ه بڕگـــ‌ه (‪)3‬ی مـــاد‌ه (‪)4‬دا ئاماژه‌ی پـــێ كراو‌ه‬ ‫هه‌روه‌هـــا واڵتـــی میوانـــدار ســـه‌باره‌ت بـــه‌و ئه‌ندامـــ‌ه كونســـوڵگه‌رییان‌ه‬ ‫پابه‌نـــدی ئـــه‌و ده‌ق‌ه ده‌بـــێ ك‌ه ل‌ه مـــاده‌ی (‪)42‬دا ئاماژه‌ی پـــێ كراوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گـــه‌ر ده‌ســـت بـــ‌ه رێوشـــوێنی تاوانـــكاری دژ بـــ‌ه یه‌كێك لـــه‌و ئه‌ندام‌ه‬ ‫كونســـڵگه‌ران‌ه كـــرا ئـــه‌و بـــاره‌ی لێده‌رچێـــت ئه‌گـــه‌ر گیرابـــوو یـــان‬

‫‪62‬‬


‫ده‌ستبه‌ســـه‌ر كرابـــوو‪ ،‬ده‌بێـــت ئـــه‌م رێوشـــوێنان‌ه بـــه‌و شـــێواز‌ه ئه‌نجام‬ ‫بدرێـــن كـــ‌ه تـــا كه‌متریـــن راد‌ه رێ لـــ‌ه راپه‌ڕاندنی كاری كونســـوڵگه‌ری‬ ‫بگر ن ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ئه‌ندامانـــی دیكـــه‌ی نێـــرده‌ی كونســـوڵگه‌ری لـــ‌ه هاوواڵتییانـــی واڵتی‬ ‫میوانـــدار‪ ،‬یـــان ئه‌وانـــه‌ی بـــه‌رده‌وام لێـــی نیشـــته‌جێن و ئه‌ندامانـــی‬ ‫خێزانه‌كانیـــان؛ هه‌روه‌هـــا خێزانـــی ئه‌ندامانـــی كونســـوڵگه‌ری كـــ‌ه لـــ‌ه‬ ‫بڕگـــ‌ه (‪)1‬ی ئـــه‌م ماده‌ی‌ه ئاماژه‌یان پێ كراوه‌؛ ســـوود له‌و ئاســـانكاری‬ ‫و تایبه‌تمه‌ندیانـــ‌ه وه‌ده‌گـــرن لـــه‌و ســـنووره‌ی واڵتـــی میوانـــدار پێیـــان‬ ‫ده‌به‌خشـــێت‪ .‬هه‌روه‌هـــا ئه‌ندامانـــی خێزانـــی ئه‌ندامانـــی نێـــرده‌ی‬ ‫كونســـوڵگه‌ری و كه‌ســـانی تیمـــی تایبه‌تـــی ئـــه‌وان؛ ئه‌وانه‌ی بـــ‌ه خۆیان‬ ‫خه‌ڵكـــی واڵتـــی میوانـــدارن‪ ،‬یـــان ئه‌وانـــه‌ی بـــه‌رده‌وام لێی نیشـــته‌جێن؛‬ ‫ناتوانـــن ســـوود لـــ‌ه ئاســـانكاری و تایبه‌تمه‌ندییـــه‌كان وه‌ربگـــرن ته‌نیـــا‬ ‫له‌چوارچێـــوه‌ی ئـــه‌و ســـنووره‌دا نه‌بێـــت كـــ‌ه واڵتـــی میوانـــدار پێیـــان‬ ‫ده‌به‌خشـــێت‪ .‬بـــه‌اڵم ده‌بێـــت واڵتـــی میوانـــدار ده‌ســـه‌اڵته‌كانی خـــۆی‬ ‫به‌شـــێوه‌یه‌ك به‌ســـه‌ر ئـــه‌م كه‌ســـانه‌دا جێبه‌جێ بـــكات كـــ‌ه زۆر ته‌گه‌ر‌ه‬ ‫نه‌خات‌ه بـــه‌رده‌م نێرده‌ی كونســـوڵگه‌ری كاتێك كاره‌كانـــی راده‌په‌ڕێنێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)72‬‬ ‫جیاوازی نه‌كردن‪:‬‬ ‫‪ .1‬پێویســـت‌ه واڵتی میواندار كاتێك ده‌ســـه‌اڵته‌كانی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌ی‌ه‬ ‫جێبه‌جـــێ ده‌كات جیـــاوازی له‌نێوان واڵتاندا نه‌كات‪.‬‬ ‫‪ .2‬ئه‌م دوو باره‌ ب‌ه جیاوازی له‌نێوان واڵتاندا هه‌ژمار ناكرێت‪:‬‬ ‫أ‪ .‬ته‌ســـككردنه‌وه‌ی جێبه‌جێكردنـــی ماده‌یه‌كـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه‬ ‫له‌ســـه‌ر نێـــرده‌ی واڵتێـــك به‌هـــۆی جێبه‌جێكردنییـــه‌وه‌‪ ،‬به‌هه‌مـــان شـــێو‌ه‬ ‫به‌ســـه‌ر نێـــرد‌ه كونســـوڵگه‌رییه‌كانی ئه‌مـــدا لـــ‌ه واڵتـــی نێره‌ر‪.‬‬

‫‪63‬‬


‫ب‪ .‬دوو ده‌وڵـــه‌ت به‌هـــۆی نه‌ریـــت یـــان رێككه‌وتنـــی نێـــوان هـــه‌ردووال‬ ‫به‌شـــێوه‌یه‌كی باشـــتر مامه‌ڵـــه‌و هه‌ڵســـوكه‌وت به‌رانبـــه‌ر یه‌كـــدی بكه‌ن‪،‬‬ ‫لـــه‌وه‌ی لـــ‌ه ده‌قه‌كانـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــه‌دا ئاماژه‌یـــان پـــێ كراوه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)73‬‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كانـــی نێـــوان ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــه‌و رێككه‌وتننامـــ‌ه‬ ‫نێوده‌وڵه‌تییه‌كانـــی دیكـــه‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬ده‌ســـه‌اڵته‌كانی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه زیـــان بـــ‌ه رێككه‌وتننامه‌كانـــی‬ ‫دیكـــه‌ی نێـــوان واڵتانـــی ئه‌نـــدام لـــه‌م رێككه‌وتنامه‌یـــه‌دا ناگه‌یه‌نێت‪.‬‬ ‫‪ .2‬ده‌قه‌كانی ئه‌م رێككه‌وتننامه‌ی‌ه رێ له‌و‌ه ناگرن واڵتان رێككه‌وتننامه‌ی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تـــی لـــ‌ه نێـــوان خۆیانـــدا مـــۆر بكـــه‌ن‪ ،‬بـــۆ دووپاتكردنـــه‌وه‌و‬ ‫ته‌واوكـــردن و چه‌ســـپاندنی ده‌قه‌كانـــی یـــان فراونتركردنـــی بـــواری‬ ‫جێبه‌جێكردنـــی‪.‬‬

‫‪64‬‬


‫پاری پێنجه‌م‬

‫بڕیارگه‌لی كۆتایی‬

‫ماده‌ی (‪)74‬‬ ‫ئیمزاكردن‪:‬‬ ‫ده‌رگای مۆركردنـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه له‌بـــه‌رده‌م هه‌مـــوو واڵتانـــی‬ ‫ئه‌ندام ل‌ه نه‌ته‌و‌ه یه‌كگرتوه‌كان یان یه‌كێك ل‌ه ئاژانســـ‌ه پســـپۆرییه‌كانیدا‬ ‫وااڵیـــه‌؛ هه‌روه‌هـــا بـــۆ هه‌مـــوو واڵتانـــی ئه‌نـــدام لـــ‌ه سیســـتمی دادگای‬ ‫دادوه‌ری نێوده‌وڵه‌تـــی؛ هه‌روه‌هـــا بـــۆ هـــه‌ر واڵتێكـــی دیكـــ‌ه كـــ‌ه نه‌ته‌و‌ه‬ ‫یه‌كگرتـــوه‌كان داوای لـــێ بـــكات لـــه‌م رێككه‌وتنامه‌یـــه‌دا ببێتـــ‌ه ئه‌نـــدام‪،‬‬ ‫ئه‌ویـــش به‌م شـــێوه‌یه‌‪:‬‬ ‫تـــا رۆژی ‪31‬ی تشـــرینی یه‌كه‌می ســـاڵی ‪ 1963‬لـــ‌ه وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫كۆمـــاری نه‌مســـای فیـــدراأل پاش ئه‌وه‌ش تا ‪31‬ی ئاداری ســـاڵی ‪1964‬‬ ‫لـــ‌ه باره‌گای ســـه‌ره‌كی نه‌تـــه‌و‌ه یه‌كگرتووه‌كان لـــ‌ه نیویۆرك‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)75‬‬ ‫په‌سندكردن‪:‬‬ ‫ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه بـــۆ په‌ســـندكردن ده‌خرێتـــه‌ڕوو‪ ،‬به‌ڵگه‌نامه‌كانـــی‬ ‫په‌ســـندكردنیش راده‌ســـتی ســـكرتێری گشـــتی نه‌تـــه‌و‌ه یه‌كگرتـــووه‌كان‬ ‫د ه‌كرێت‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)76‬‬ ‫به‌ئه‌ندامبوون‪:‬‬ ‫ده‌رگای ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه له‌بـــه‌رده‌م هـــه‌ر چـــوار جۆر لـــ‌ه واڵتانی‬

‫‪65‬‬


‫ئامـــاژه‌ پـــێ كـــراو لـــ‌ه مـــاده‌ی (‪)74‬دا وااڵیـــ‌ه و به‌ڵگه‌نامه‌كانـــی‬ ‫به‌ئه‌ندامبوونیـــش راده‌ســـتی ســـكرتێری گشـــتی نه‌تـــه‌و‌ه یه‌كگرتووه‌كان‬ ‫د ه‌كرێن‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)77‬‬ ‫چوون‌ه واری جێبه‌جێكردنه‌وه‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه دوای تێپه‌ڕبوونـــی ‪ 30‬رۆژ لـــ‌ه رۆژی‬ ‫راده‌ســـتكردنی بیســـت و دووه‌میـــن به‌ڵگه‌نامـــه‌ی په‌ســـندكردن یـــان‬ ‫چوونه‌ریـــزی رێككه‌وتننامه‌كـــه‌و‌ه بـــ‌ه ســـكرتێری گشـــتی نه‌تـــه‌و‌ه‬ ‫یه‌كگرتـــووه‌كان ده‌چێتـــ‌ه واری جێبه‌جێكردنـــه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬ســـه‌باره‌ت بـــه‌و واڵتانـــه‌ی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه په‌ســـند ده‌كه‌ن یان‬ ‫ئه‌وانـــه‌ی ده‌چنـــ‌ه ریـــزی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــه‌و‌ه پـــاش راده‌ســـتكردنی‬ ‫بیســـت و دووه‌میـــن به‌ڵگه‌نامـــه‌ی په‌ســـندكراو یـــان چوونـــ‌ه ریـــزه‌وه‌؛‬ ‫رێككه‌وتننامه‌ك‌ه پاش ســـییه‌مین رۆژی دواتری به‌رواری راده‌ســـتكردنی‬ ‫به‌ڵگه‌نامـــه‌ی په‌ســـندكراو یـــان له‌الیه‌ن واڵته‌كـــه‌و‌ه چوون‌ه ریـــزه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫كات ده‌چێتـــ‌ه واری جێبه‌جێكردنـــه‌وه‌‪.‬‬ ‫ماده‌ی (‪)78‬‬ ‫ئه‌و ئاگادارییانه‌ی سكرتێری گشتی ئه‌نجامیان ده‌دات‪:‬‬ ‫ســـكرتێری گشـــتی نه‌تـــه‌و‌ه یه‌كگرتووه‌كان ســـه‌رجه‌م واڵتانی ســـه‌ر ب‌ه‬ ‫چـــوار خاڵـــی ناو مـــاده‌ی (‪ )74‬به‌مانه‌ی خـــواره‌و‌ه ئـــاگادار ده‌كاته‌وه‌‪:‬‬ ‫أ‪ .‬ئ ـ ـه‌و ئیمزایان ـ ـه‌ی له‌س ـ ـه‌ر ئ ـ ـه‌م رێككه‌وتننامه‌یه‌ كراون و راده‌سـ ــتكردنی‬ ‫به‌ڵگه‌نامه‌ی په‌سـ ــندكردن یـ ــان چوونه‌ریزی ماده‌كانـ ــی (‪)76 ،75 ،74‬ه‌وه‌‪.‬‬ ‫ب‪ .‬ئـــ‌ه بـــه‌رواره‌ی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــه‌ی پـــێ ده‌چێتـــ‌ه واری‬ ‫جێبه‌جێكردنـــه‌و‌ه به‌پێـــی مـــاده‌ی (‪ )77‬ده‌بێـــت‪.‬‬

‫‪66‬‬


‫ماده‌ی (‪)79‬‬ ‫ئه‌و ده‌قانه‌ی پشتیان پێ ده‌به‌سترێت‪:‬‬ ‫ده‌قـــی ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه ب‌ه زمانـــی ئینگیلیزی و چینی و ئیســـپانی‬ ‫و فه‌ره‌نســـی و رووســـی كـــ‌ه هه‌موویـــان بـــ‌ه ده‌قی پشـــت پێ به‌ســـتوو‬ ‫هه‌ژمارده‌كرێـــن راده‌ســـتی ســـكرتێری گشـــتی نه‌تـــه‌و‌ه یه‌كگرتـــووه‌كان‬ ‫ده‌كرێـــت و‪ ،‬كۆپییه‌كـــی بـــ‌ه هه‌مـــوو واڵتانی ســـه‌ر ب‌ه یه‌كێك لـــه‌و چوار‬ ‫پێكهاته‌یـــ‌ه كـــ‌ه لـــ‌ه مـــاده‌ی (‪)74‬دا ئاماژه‌یـــان پێ كـــراو‌ه ده‌نێردرێت‪.‬‬ ‫بـــۆ چه‌ســـپاندنی ئه‌وه‌ی له‌پێشـــه‌و‌ه باس كـــرا؛ نوێنه‌رانی كۆمیســـیاری‬ ‫راســـته‌قینه‌ی حكوومه‌تـــی واڵته‌كان ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یه‌یـــان مۆر كرد‪.‬‬ ‫ئـــه‌م رێككه‌وتننامه‌یـــ‌ه لـــ‌ه ڤییه‌ننا ل‌ه ‪24‬ی نیســـانی ســـاڵی ‪ 1963‬ته‌واو‬ ‫بوو ه‌‪.‬‬

‫‪67‬‬


68

Profile for kipi kurdistan

consolgari  

book, consulgary

consolgari  

book, consulgary

Profile for kipi2005