Page 1

‫ﺳﺨﻦ ﻧﺎﺷﺮ‬ ‫آﺘﺎﺑﻰ آﻪ ﭘﻴﺶ روى ﺷﻤﺎﺳﺖ از ﺳﺎل ‪ ١٣٦٩‬ﺗﺎآﻨﻮن ﻃﻰ دوازدﻩ ﻧﻮﺑﺖ از ﺳﻮى اﻧﺘﺸﺎرات ﭘﻴﺎم ﺁزادى‬ ‫ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺪﻧﺒﺎل ﺗﺄﺳﻴﺲ »ﻣﺮآﺰ ﻓﺮهﻨﮕﻰ درﺳﻬﺎﻳﻰ از ﻗﺮﺁن« آﻪ هﺪف ﺁن ﻧﺸﺮ ﺁﺛﺎر ﻗﻠﻤﻰ ﺣﺠﺔ اﻻﺳﻼم و‬ ‫اﻟﻤﺴﻠﻤﻴﻦ ﻣﺤﺴﻦ ﻗﺮاﺋﺘﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻧﻈﺮ و اﺻﻼح آﺘﺐ ﻣﻨﺘﺸﺮﻩ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و در اﻳﻦ‬ ‫راﺳﺘﺎ آﺘﺎب »ﮔﻨﺎﻩ ﺷﻨﺎﺳﻰ« ﺑﺎ ﺷﻜﻠﻰ ﺟﺪﻳﺪ از ﺳﻮى اﻳﻦ ﻣﺮآﺰ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬ ‫از هﻤﻪ آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﺎ ارﺳﺎل ﻧﻈﺮات و ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدات ﺧﻮد ﻣﺎ را ﻳﺎرى ﻧﻤﻮدﻩاﻧﺪ ﺗﺸﻜﺮ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻴﻢ‪.‬‬ ‫ﻣﺮآﺰ ﻓﺮهﻨﮕﻰ درﺳﻬﺎﻳﻰ از ﻗﺮﺁن‬

‫ﺑِﺴﻢ اﻟﻠّﻪ اﻟﺮﱠﺣﻤﻦِ اﻟﺮﱠﺣﻴﻢ‬

‫ﭘﻴﺸﮕﻔﺘﺎر‬ ‫دو ﺑﺎغ را آﻨﺎر هﻢ در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ آﻪ از ﻧﻈﺮ ﺁب و هﻮا و ﻧﻮع ﮔﻴﺎهﺎن و درﺧﺘﺎن ﻳﻜﺴﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎﻏﺒﺎن ﻳﻜﻰ از‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺁﻓﺎت و ﺁﺳﻴﺐهﺎﻳﻰ آﻪ ﺑﺎغ را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻰآﻨﺪ ﺗﻮﺟﻪ دارد‪ ،‬ﻗﻬﺮاً ﺁن ﺑﺎغ از ﻃﺮاوت و ﺷﺎداﺑﻰ و ﻣﻴﻮﻩ‬ ‫و ﮔﻞ و ﺷﻜﻮﻓﻪ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﺎﻏﺒﺎن دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺁﻓﺎت و ﺁﺳﻴﺐهﺎ ﻳﺎ ﺗﻮّﺟﻪ ﻧﺪارد و ﻳﺎ ﺑﻰﺧﺒﺮ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺎﻏﻰ ﭘﮋﻣﺮدﻩ و ﻣﻴﻮﻩهﺎﻳﻰ آﺮم ﺧﻮردﻩ ﺧﻮاهﺪ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫اﻧﺴﺎن ﻧﻴﺰ ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ‪ ،‬آﻪ اﮔﺮ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺁﻓﺎت روﺣﻰ و ﺟﺴﻤﻰ ﺧﻮد ﻧﻜﻨﺪ‪ ،‬ﻋﻨﺼﺮى وازدﻩ و ﺧﻄﺮﻧﺎك‬ ‫ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪ ،‬وﻟﻰ اﮔﺮ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ و دﻗﺖ ﻣﺮاﻗﺐ ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﺮدى وارﺳﺘﻪ و ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ ﺧﻮاهﺪ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺁﻓﺎت و ﺁﺳﻴﺐهﺎ در ﻣﻮرد اﻧﺴﺎن‪ ،‬هﻤﺎن ﻋﻴﻮب و ﮔﻨﺎهﺎن اﺳﺖ آﻪ ﺗﻤﺎم اﻧﺒﻴﺎ و آﺘﺎبهﺎى ﺁﺳﻤﺎﻧﻰ‪،‬‬ ‫ﺑﺸﺮ را از ﺁﻟﻮدﮔﻰ ﺑﻪ ﺁن‪ ،‬ﺑﺮ ﺣﺬر داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ هﺸﺪارهﺎ و ﺗﺎآﻴﺪات ﺧﻮد اﻧﺴﺎنهﺎ را ﺑﻪ ﭘﺎآﻰ و‬ ‫اﺟﺘﻨﺎب از ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬دﻋﻮت ﻧﻤﻮدﻩاﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺳﺨﻨﻰ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺔ اﻟﻨﱠﻔﺲِ اَﻟﻮَﻟَﻪ ﺑﺎﻟﺪّﻧﻴﺎ«) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ،١‬ص‪ ٣٠٥‬ﺗﺎ ‪(٣٠٩‬‬ ‫»ﺁﻓَ ُ‬ ‫»ﺁﻓﺖ روحِ )ﭘﺎك( اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺣﺮص و دﻟﺒﺴﺘﮕﻰ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫و اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺐ و اﻟﻔَﺨﺮ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ،٢‬ص‪(٣٠٧‬‬ ‫ﺪ و اﻟﻌُﺠ ُ‬ ‫»ﺁﻓَﺔ اﻟﺪّﻳﻦ اﻟﺤَﺴ ُ‬ ‫»ﺁﻓﺖ دﻳﻦ‪ ،‬ﺣﺴﺎدت وﺧﻮد ﭘﺴﻨﺪى و ﺗﻜﺒﺮاﺳﺖ‪«.‬‬ ‫آﺘﺎب ﺣﺎﺿﺮ آﻪ دراﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﺒﺎﺣﺜﻰ اﺳﺖ آﻪ در ﻣﺎﻩ ﻣﺒﺎرك رﻣﻀﺎن‬ ‫ﺳﺎل ‪ ١٣٦٢‬ﺷﻤﺴﻰ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﻰ درس‪ ،‬در ﺳﻴﻤﺎى ﺟﻤﻬﻮرى اﺳﻼﻣﻰ اﻳﺮان‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻀﺮت ﺣﺠﺔ‬ ‫اﻻﺳﻼم ﺁﻗﺎى ﻣﺤﺴﻦ ﻗﺮاﺋﺘﻰ‪ ،‬در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪى »درﺳﻬﺎﻳﻰ از ﻗﺮﺁن« ﻣﻄﺮح و ﻣﻮرد اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم ﻗﺮار‬ ‫ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬اآﻨﻮن هﻤﺎن درسهﺎ ﺑﺎ ﺗﻬﺬﻳﺐ و ﺗﻜﻤﻴﻞ وﺗﻨﻈﻴﻢ ﺑﻪ ﺻﻮرت آﺘﺎﺑﻰ در اﺧﺘﻴﺎر ﺷﻤﺎ ﻗﺮار ﻣﻰﮔﻴﺮد‪.‬‬


‫دﻟﻴﻞ ﻃﺮح اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ در ﻣﺎﻩ رﻣﻀﺎن‪ ،‬ﻣﺎﻩ ﺧﻮدﺳﺎزى و ﻣﺎﻩ ﺻﻮم )روزﻩ( آﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺧﻮددارى و‬ ‫آﻨﺘﺮل اﺳﺖ‪ ،‬اﻟﻬﺎﻣﻰ ﺑﻮد آﻪ از ﺧﻄﺒﻪى ﺣﻀﺮت رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺁﻧﺠﺎ آﻪ‬ ‫ﺁن ﺣﻀﺮت در ﺷﺄن ﻣﺎﻩ رﻣﻀﺎن ﺳﺨﻦ ﻣﻰﮔﻔﺖ‪ ،‬ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﭙﺎﺧﺎﺳﺖ و ﭘﺮﺳﻴﺪ‪:‬‬ ‫ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ اﻋﻤﺎل در اﻳﻦ ﻣﺎﻩ ﭼﻴﺴﺖ ؟‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ع ﻋﻦ ﻣَﺤﺎرم اﻟﻠﱠﻪ«‬ ‫»اﻟﻮَرَ ُ‬ ‫»ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻋﻤﻞ دراﻳﻦ ﻣﺎﻩ‪ ،‬ﭘﺮهﻴﺰازﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ درسهﺎى ﺳﻮدﻣﻨﺪ اﺧﻼﻗﻰ‪ ،‬دراﻳﻦ آﺘﺎب ﺑﻪ ﺻﻮرت هﺸﺖ ﻓﺼﻞ زﻳﺮ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﮔﺮدﻳﺪﻩ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﮔﻨﺎﻩ و اﻗﺴﺎم ﺁن‪.‬‬ ‫‪ -٢‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﮔﻨﺎﻩ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺮزهﺎى ﮔﻨﺎﻩ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬آﻨﺘﺮل ﮔﻨﺎﻩ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎر‪.‬‬ ‫‪ -٧‬ﺁﺛﺎر و ﭘﻰﺁﻣﺪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ‪.‬‬ ‫‪ -٨‬ﺗﻮﺑﻪ و ﭘﺎآﺴﺎزى‪.‬‬ ‫اﻣﻴﺪ ﺁﻧﻜﻪ ﻣﻔﻴﺪ و ذﺧﻴﺮﻩ ﻗﺒﺮ و ﻗﻴﺎﻣﺖ هﻤﻪى ﻣﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﻮزﻩ ﻋﻠﻤﻴﻪ ﻗﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﻤﺪى اﺷﺘﻬﺎردى‬ ‫ﻣﺎﻩ رﻣﻀﺎن ‪ ١٤٠٩‬اردﻳﺒﻬﺸﺖ ‪١٣٦٨‬‬

‫ﻣﻌﻨﺎى ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺧﻼف اﺳﺖ و دراﺳﻼم هﺮ آﺎرى آﻪ ﺑﺮﺧﻼف ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﻣﺤﺴﻮب‬ ‫ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ هﺮ ﭼﻨﺪ آﻮﭼﻚ ﺑﺎﺷﺪ ﭼﻮن ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﻰ ﺧﺪاﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺰرگ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﺳﺨﻨﻰ ﺑﻪ اﺑﻮذر ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻻﺗﻨﻈﺮ اﻟﻰ ﺻﻐﺮ اﻟﺨﻄﻴﺌﺔ و ﻟﻜﻦ اﻧﻈﺮ اﻟﻰ ﻣﻦ ﻋﺼﻴﺘﻪ«) ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ورام‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ (٥٣‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»آﻮﭼﻜﻰ ﮔﻨﺎﻩ را ﻧﻨﮕﺮ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻨﮕﺮ ﭼﻪ آﺴﻰ را ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﻰ ﻣﻰآﻨﻰ!‪«.‬‬ ‫واژﻩهﺎى ﮔﻨﺎﻩ در ﻗﺮﺁن‬ ‫در زﺑﺎن ﻗﺮﺁن و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و اﻣﺎﻣﺎن ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ واژﻩهﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬از ﮔﻨﺎﻩ ﻳﺎد‬ ‫ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬آﻪ هﺮ آﺪام ﮔﻮﻳﻰ از ﺑﺨﺸﻰ از ﺁﺛﺎر ﺷﻮم ﮔﻨﺎﻩ ﭘﺮدﻩ ﺑﺮ ﻣﻰدارد و ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﻮدن‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫واژﻩهﺎﻳﻰ آﻪ در ﻗﺮﺁن در ﻣﻮرد ﮔﻨﺎﻩ ﺁﻣﺪﻩ‪ ،‬ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫‪ -١‬ذﻧﺐ ‪ -٢‬ﻣﻌﺼﻴﺖ ‪ -٣‬اﺛﻢ ‪ -٤‬ﺳﻴﺌﻪ ‪ -٥‬ﺟﺮم ‪ -٦‬ﺣﺮام ‪ -٧‬ﺧﻄﻴﺌﻪ‬ ‫‪ -٨‬ﻓﺴﻖ ‪ -٩‬ﻓﺴﺎد ‪ -١٠‬ﻓﺠﻮر ‪ -١١‬ﻣﻨﻜﺮ ‪ -١٢‬ﻓﺎﺣﺸﻪ ‪ -١٣‬ﺧﺒﺚ ‪ -١٤‬ﺷﺮ‬


‫‪ -١٥‬ﻟﻤﻢ ‪ -١٦‬وزر و ﺛﻘﻞ ‪ -١٧‬ﺣﻨﺚ‬ ‫‪ -١‬ذﻧﺐ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ دﻧﺒﺎﻟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن هﺮ ﻋﻤﻞ ﺧﻼﻓﻰ ﻳﻚ ﻧﻮع ﭘﻰﺁﻣﺪ و دﻧﺒﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺠﺎزات‬ ‫اﺧﺮوى ﻳﺎ دﻧﻴﻮى دارد؛ اﻳﻦ واژﻩ‪ ،‬در ﻗﺮﺁن ‪ ٣٥‬ﺑﺎر ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﻣﻌﺼﻴﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺳﺮﭘﻴﭽﻰ و ﺧﺮوج از ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا و ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن از ﻣﺮز ﺑﻨﺪﮔﻰ ﺧﺪا‬ ‫ﺑﻴﺮون رﻓﺘﻪ اﺳﺖ؛ اﻳﻦ واژﻩ در ﻗﺮﺁن ‪ ٣٣‬ﺑﺎر ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬اﺛﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎى ﺳﺴﺘﻰ و آﻨﺪى و واﻣﺎﻧﺪن و ﻣﺤﺮوم ﺷﺪن از ﭘﺎداشهﺎ اﺳﺖ زﻳﺮا در ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻳﻚ ﻓﺮد واﻣﺎﻧﺪﻩ اﺳﺖ و ﻣﺒﺎدا ﺧﻮد را زرﻧﮓ ﭘﻨﺪارد؛ اﻳﻦ واژﻩ در ﻗﺮﺁن ‪ ٤٨‬ﺑﺎر ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ﺳﻴﺌﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ آﺎر ﻗﺒﻴﺢ و زﺷﺖ اﺳﺖ آﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﻧﺪوﻩ و ﻧﻜﺒﺖ ﮔﺮدد‪ ،‬در ﺑﺮاﺑﺮ »ﺣﺴﻨﻪ« آﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻌﻨﻰ ﺳﻌﺎدت و ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﻰ اﺳﺖ؛ اﻳﻦ واژﻩ ‪ ١٦٥‬ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫آﻠﻤﻪ »ﺳﻮء« از هﻤﻴﻦ واژﻩ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪﻩ آﻪ ‪ ٤٤‬ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩاﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬ﺟُﺮم‪ ،‬در اﺻﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺟﺪا ﺷﺪن ﻣﻴﻮﻩ از درﺧﺖ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﭘﺴﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﺮﻳﻤﻪ و ﺟﺮاﻳﻢ از‬ ‫هﻤﻴﻦ ﻣﺎدﻩ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺟﺮم ﻋﻤﻠﻰ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن را از ﺣﻘﻴﻘﺖ‪ ،‬ﺳﻌﺎدت‪ ،‬ﺗﻜﺎﻣﻞ و هﺪف ﺟﺪا‬ ‫ﻣﻰﺳﺎزد؛ اﻳﻦ واژﻩ ‪ ٦١‬ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﺣﺮام‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻟﺒﺎس اﺣﺮام ﻟﺒﺎﺳﻰ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن در ﺣﺞ و ﻋﻤﺮﻩ‬ ‫ﻣﻰﭘﻮﺷﺪ و از ﻳﻜﺴﺮى آﺎرهﺎ ﻣﻤﻨﻮع ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬و ﻣﺎﻩ ﺣﺮام ﻣﺎهﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺟﻨﮓ در ﺁن ﻣﻤﻨﻮع‬ ‫ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺴﺠﺪ اﻟﺤﺮام ﻳﻌﻨﻰ ﻣﺴﺠﺪى آﻪ داراى ﺣﺮﻣﺖ و اﺣﺘﺮام ﺧﺎﺻﻰ ﺑﻮدﻩ‪ ،‬و ورود ﻣﺸﺮآﻴﻦ ﺑﻪ‬ ‫ﺁن ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ؛ اﻳﻦ واژﻩ ﺣﺪود ‪ ٧٥‬ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٧‬ﺧﻄﻴﺌﻪ‪ ،‬ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﮔﻨﺎﻩ ﻏﻴﺮ ﻋﻤﺪى اﺳﺖ‪ .‬و ﮔﺎهﻰ در ﻣﻌﻨﻰ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرگ ﻧﻴﺰ اﺳﺘﻌﻤﺎل ﺷﺪﻩ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺁﻳﻪ ‪ ٨١‬ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ و ‪ ٣٧‬ﺳﻮرﻩ اﻟﺤﺎﻗﻪ ﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﮔﻮاﻩ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ واژﻩ در اﺻﻞ ﺣﺎﻟﺘﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺮاى اﻧﺴﺎن ﺑﺮ اﺛﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﭘﺪﻳﺪﻣﻰ ﺁﻳﺪ و او را از ﻃﺮﻳﻖ ﻧﺠﺎت‪ ،‬ﻗﻄﻊ‬ ‫ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬و راﻩ ﻧﻔﻮذ اﻧﻮار هﺪاﻳﺖ ﺑﻪ ﻗﻠﺐ اﻧﺴﺎن را ﻣﻰﺑﻨﺪد‪ ).‬اﻟﻤﻴﺰان‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪ (٢١٨‬اﻳﻦ واژﻩ ‪ ٢٢‬ﺑﺎر در‬ ‫ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٨‬ﻓﺴﻖ‪ ،‬در اﺻﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺧﺮوج هﺴﺘﻪ ﺧﺮﻣﺎ از ﭘﻮﺳﺖ ﺧﻮد ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺧﺮوج ﮔﻨﻬﻜﺎر از‬ ‫ﻣﺪار اﻃﺎﻋﺖ و ﺑﻨﺪﮔﻰ ﺧﺪا اﺳﺖ آﻪ او ﺑﺎ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد ﺣﺮﻳﻢ و ﺣﺼﺎر ﻓﺮﻣﺎن اﻟﻬﻰ را ﺷﻜﺴﺘﻪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ‬ ‫ﺑﺪون ﻗﻠﻌﻪ و ﺣﻔﺎظ ﻣﺎﻧﺪﻩ اﺳﺖ؛ اﻳﻦ واژﻩ ‪ ٥٣‬ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٩‬ﻓﺴﺎد‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺧﺮوج از ﺣﺪّ اﻋﺘﺪال اﺳﺖ آﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ اش ﺗﺒﺎهﻰ و ﺑﻪ هﺪر رﻓﺘﻦ اﺳﺘﻌﺪادهﺎ‬ ‫اﺳﺖ؛ اﻳﻦ واژﻩ ‪ ٥٠‬ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١٠‬ﻓﺠﻮر‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ درﻳﺪﮔﻰ و ﭘﺎرﻩ ﺷﺪن ﭘﺮدﻩى ﺣﻴﺎ و ﺁﺑﺮو و دﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺎﻋﺚ رﺳﻮاﻳﻰ ﻣﻰﮔﺮدد؛‬ ‫و ‪ ٦‬ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻔﺮدات راﻏﺐ‪ ،‬ص ‪(٣٧٣‬‬ ‫‪ -١١‬ﻣﻨﻜﺮ‪ ،‬در اﺻﻞ از اﻧﻜﺎر ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﻧﺎ ﺁﺷﻨﺎ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺎ ﻓﻄﺮت و ﻋﻘﻞ ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬هﻤﺎهﻨﮓ و‬ ‫ﻣﺎﻧﻮس ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و ﻋﻘﻞ و ﻓﻄﺮت ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬ﺁن را زﺷﺖ و ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ ﻣﻰﺷﻤﺮد؛ اﻳﻦ آﻠﻤﻪ ‪ ١٦‬ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ‬ ‫و ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﻋﻨﻮان ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١٢‬ﻓﺎﺣﺸﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺨﻦ و آﺎرى آﻪ در زﺷﺘﻰ ﺁن ﺗﺮدﻳﺪى ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﻓﺎﺣﺸﻪ ﮔﻮﻳﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻮاردى ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ‬ ‫آﺎر ﺑﺴﻴﺎر زﺷﺖ و ﻧﻨﮕﻴﻦ و ﻧﻔﺮتﺁور ﺑﻪ آﺎر ﻣﻰرود؛ اﻳﻦ واژﻩ ‪ ٢٤‬ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١٣‬ﺧﺒﺚ‪ ،‬ﺑﻪ هﺮ اﻣﺮ زﺷﺖ و ﻧﺎﭘﺴﻨﺪ‪ ،‬ﺧﺒﻴﺚ ﮔﻮﻳﻨﺪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ »ﻃﻴّﺐ« ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎى ﭘﺎك و دلﭘﺴﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ‬ ‫واژﻩ در ‪ ١٦‬ﻣﻮرد از ﻗﺮﺁن ﺑﻜﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١٤‬ﺷﺮّ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ هﺮ زﺷﺘﻰ اﺳﺖ آﻪ ﻧﻮع ﻣﺮدم از ﺁن ﻧﻔﺮت دارﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻋﻜﺲ‪ ،‬واژﻩى »ﺧﻴﺮ« ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻌﻨﻰ آﺎرى اﺳﺖ آﻪ ﻧﻮع ﻣﺮدم ﺁن را دوﺳﺖ دارﻧﺪ‪ ،‬اﻳﻦ واژﻩ ﻏﺎﻟﺒﺎً درﻣﻮرد ﺑﻼهﺎ و ﮔﺮﻓﺘﺎرىهﺎ‬ ‫اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬وﻟﻰ ﮔﺎهﻰ ﻧﻴﺰ در ﻣﻮرد ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻪ آﺎر ﻣﻰرود‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﺁﻳﻪ ‪ ٨‬ﺳﻮرﻩ زﻟﺰال ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻌﻨﻰ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻪ آﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١٥‬ﻟﻤﻢ‪) ،‬ﺑﺮ وزن ﻗﻠﻢ( ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪن ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ وﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ اﺷﻴﺎى اﻧﺪك اﺳﺖ و در ﮔﻨﺎهﺎن‬ ‫ﺻﻐﻴﺮﻩ ﺑﻜﺎر ﻣﻰرود‪ .‬و در ﻗﺮﺁن ﻳﻜﺒﺎر ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١٦‬وزر‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺳﻨﮕﻴﻨﻰ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﻣﻮرد ﺣﻤﻞ ﮔﻨﺎﻩ دﻳﮕﺮان ﺑﻪ آﺎر ﻣﻰرود‪» ،‬وزﻳﺮ« آﺴﻰ‬ ‫اﺳﺖ آﻪ آﺎر ﺳﻨﮕﻴﻨﻰ از ﺣﻜﻮﻣﺖ را ﺑﻪ دوش ﺧﻮاهﺪ آﺸﻴﺪ‪ ،‬اﻳﻦ واژﻩ در ﻗﺮﺁن ‪ ٢٦‬ﺑﺎر ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬


‫ﮔﺎهﻰ در ﻗﺮﺁن واژﻩ »ﺛﻘﻞ« ﻧﻴﺰ آﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺳﻨﮕﻴﻨﻰ اﺳﺖ در ﻣﻮرد ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻪ آﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬ ‫ﺁﻳﻪ ‪ ١٣‬ﺳﻮرﻩ ﻋﻨﻜﺒﻮت ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ دﻻﻟﺖ دارد‪.‬‬ ‫‪ -١٧‬ﺣﻨﺚ‪) ،‬ﺑﺮ وزن ﺟﻨﺲ( در اﺻﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﺑﺎﻃﻞ و ﺑﺎزﺧﻮاﺳﺖ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ و ﺑﻴﺸﺘﺮ در‬ ‫ﻣﻮرد ﮔﻨﺎﻩ ﭘﻴﻤﺎن ﺷﻜﻨﻰ و ﺗﺨﻠﻒ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از ﺗﻌﻬﺪ‪ ،‬ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ واژﻩ دوﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ واژﻩهﺎى هﻔﺪﻩ ﮔﺎﻧﻪ هﺮ آﺪام ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺑﺨﺸﻰ از ﺁﺛﺎر ﺷﻮم ﮔﻨﺎﻩ و ﺣﺎآﻰ از ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻰ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻣﻰﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و هﺮ ﻳﻚ ﺑﺎ ﭘﻴﺎم ﻣﺨﺼﻮص و هﺸﺪار وﻳﮋﻩاى‪ ،‬اﻧﺴﺎنهﺎ را از ارﺗﻜﺎب ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺮﺣﺬر ﻣﻰدارﻧﺪ‪.‬‬ ‫واژﻩهﺎى ﮔﻨﺎﻩ در رواﻳﺎت‬ ‫در رواﻳﺎت اﺳﻼﻣﻰ‪ ،‬واژﻩهﺎى دﻳﮕﺮى ﻧﻴﺰ در ﻣﻮرد ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ آﺎر رﻓﺘﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬ﺟﺮﻳﺮﻩ‪ ،‬ﺟﻨﺎﻳﺖ‪،‬‬ ‫زَﻟّﺖ‪ ،‬ﻋﺜﺮت‪ ،‬ﻋﻴﺐ‪ ،‬و‪...‬آﻪ هﺮآﺪام ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﻧﻮﻋﻰ از ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ آﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﻧﺴﺎن ﺑﻴﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫راﻩ دﻳﮕﺮ ﺑﺮاى ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫در ﻗﺮﺁن هﻴﺠﺪﻩ ﮔﺮوﻩ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﻣﻮرد ﻟﻌﻦ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ؛‬ ‫»ﻟﻌﻦ« در اﺻﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﻃﺮد و دور ﺳﺎﺧﺘﻦ از رﺣﻤﺖ‪ ،‬ﺁﻣﻴﺨﺘﻪ ﺑﺎ ﺧﺸﻢ و ﻏﻀﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ‬ ‫رﺣﻤﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ هﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﻣﻰﺷﻮد؛‬ ‫»وَ رَﺣﻤَﺘﻰ وَﺳﻌَﺖ ُآﻞّ ﺷَﻴﻰ«) اﻋﺮاف‪ (١٥٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و رﺣﻤﺖ ﻣﻦ ﺑﺮ هﺮ ﭼﻴﺰى ﮔﺴﺘﺮدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫وﻟﻰ اﻧﺴﺎن ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺳﻮء اﻧﺘﺨﺎب ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎﻳﻰ ﻣﻰرﺳﺪ آﻪ هﻤﭽﻮن ﺗﻮپ درﺑﺴﺘﻪ در اﻗﻴﺎﻧﻮس رﺣﻤﺖ‬ ‫اﻟﻬﻰ ﻗﺮار دارد اﻣﺎ ذرﻩاى ﺁب رﺣﻤﺖ را ﺑﻪ درون ﻧﻤﻰﭘﺬﻳﺮد‪.‬‬ ‫ﻟﻌﻨﺖ ﺷﺪﮔﺎن در ﻗﺮﺁن‬ ‫آﺎﻓﺮان و ﻣﺸﺮآﺎن‪ ،‬ﻳﻬﻮدﻳﺎن ﻟﺠﻮج‪ ،‬ﻣﺮﺗﺪان‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮن ﺷﻜﻨﺎن ﺣﻴﻠﻪﮔﺮ‪ ،‬ﭘﻴﻤﺎن ﺷﻜﻨﺎن‪ ،‬آﺘﻤﺎن آﻨﻨﺪﮔﺎن‬ ‫ﺣﻖ‪ ،‬ﺳﺮدﻣﺪاران آﻔﺮ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻓﺴﺎد در زﻣﻴﻦ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن ﭼﻨﺪ ﭼﻬﺮﻩ‪ ،‬ﺁزار دهﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ‬ ‫اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ‪ ،‬ﻇﺎﻟﻤﺎن‪ ،‬ﻗﺎﺗﻼن‪ ،‬اﺑﻠﻴﺲ‪ ،‬ﺗﻬﻤﺖزﻧﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﺑﺎﻧﻮان ﭘﺎك داﻣﻦ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن رهﺒﺮان راﺳﺘﻴﻦ‪،‬‬ ‫ﺷﺎﻳﻌﻪ ﺳﺎزان دروغ ﭘﺮداز‪ ،‬ﻧﺎﭘﺎكدﻻن و دروغ ﮔﻮﻳﺎن‪.‬‬ ‫ﻟﻌﻨﺖ ﺷﺪﮔﺎن در رواﻳﺎت‬ ‫آﺴﻰ آﻪ ﺑﺮ آﺘﺎب ﺁﺳﻤﺎﻧﻰ دﺳﺖ ﺑﺮدﻩ و ﻣﻄﻠﺒﻰ اﺿﺎﻓﻪ آﻨﺪ‪.‬‬ ‫آﺴﻰ آﻪ ﻣﻘﺪرات اﻟﻬﻰ را ﻧﭙﺬﻳﺮد‪.‬‬ ‫آﺴﻰ آﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﺪان ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻰ اﺣﺘﺮاﻣﻰ آﻨﺪ‪.‬‬ ‫آﺴﻰ آﻪ ﺳﻬﻢ رزﻣﻨﺪﮔﺎن را ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص دهﺪ‪ ).‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ ،٢٩٣‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪١١‬‬ ‫ص‪(٢٧١‬‬ ‫آﺴﻰ آﻪ ﻣﺮدم را ﺑﻪ آﺎر ﺧﻴﺮ دﻋﻮت ﻣﻰآﻨﺪ وﻟﻰ ﺧﻮدش ﺗﺎرك ﺁن اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﺎ دﻳﮕﺮان را از ﮔﻨﺎﻩ و ﻋﺬاب‬ ‫ﺑﺎز ﻣﻰدارد‪ ،‬وﻟﻰ ﺧﻮد ﻣﺮﺗﻜﺐ ﺁن ﻣﻰﺷﻮد‪ ).‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(١٢٩‬‬ ‫ﻟﺸﻜﺮ ﻋﻘﻞ و ﺟﻬﻞ‬ ‫ﺑﺮاى ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﮔﻨﺎهﺎن‪ ،‬ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻌﺮوﻓﻰ آﻪ در ﺁن‪ ،‬ﻟﺸﻜﺮ ﻋﻘﻞ و ﺟﻬﻞ ﺷﻤﺮدﻩ ﺷﺪﻩ راهﻨﻤﺎى‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮﺑﻰ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺎرا در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ آﻤﻚ ﺧﻮاهﺪ آﺮد‪ ).‬اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻪ ﻃﻮر آﺎﻣﻞ در آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪،١‬‬ ‫ص‪٢١‬ﺗﺎ‪ ٢٣‬ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ(‬ ‫در ﺁﻏﺎز ﺣﺪﻳﺚ‪ ،‬ﺳﻤﺎﻋﺔﺑﻦ ﻣﻬﺮان ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺟﻤﻌﻰ در ﻣﺤﻀﺮ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺳﺨﻦ‬ ‫از ﻋﻘﻞ و ﺟﻬﻞ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺁﻣﺪ‪ .‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻋﻘﻞ و ﻟﺸﻜﺮش و هﻤﭽﻨﻴﻦ ﺟﻬﻞ و‬ ‫ﻟﺸﻜﺮش را ﺑﺸﻨﺎﺳﻴﺪ ﺗﺎ هﺪاﻳﺖ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﻤﺎﻋﻪ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﺨﺴﺖ ﻋﻘﻞ و ﺟﻬﻞ را ﺗﻌﺮﻳﻒ آﺮد ﺳﭙﺲ ‪ ٧٥‬ﺧﺼﻠﺖ را‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻟﺸﻜﺮ ﻋﻘﻞ ﺷﻤﺮد و ‪ ٧٥‬ﺧﺼﻠﺖ دﻳﮕﺮ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻟﺸﮕﺮ ﺟﻬﻞ ﺑﺮﺷﻤﺮد‪) .‬آﻪ ﺑﺮاى رﻋﺎﻳﺖ‬


‫اﺧﺘﺼﺎر از ذآﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﺧﻮددارى ﺷﺪ( و در ﭘﺎﻳﺎن ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان و اوﺻﻴﺎى او و هﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﺣﻘﻴﻘﻰ ﻣﺠﻬﺰ ﺑﻪ‬ ‫ﻟﺸﻜﺮ ﻋﻘﻞ هﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫اﻗﺴﺎم ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻋﻠﻤﺎى اﺳﻼم از ﻗﺪﻳﻢ ﮔﻨﺎهﺎن را ﺑﺮ دو ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻧﻤﻮدﻩاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ )ﺑﺰرگ(‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﮔﻨﺎهﺎن ﺻﻐﻴﺮﻩ )آﻮﭼﻚ(‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪى از ﻗﺮﺁن و رواﻳﺎت ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ؛‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»ان ﺗﺠﺘﻨﺒﻮا آﺒﺎﺋﺮ ﻣﺎﺗﻨﻬﻮن ﻋﻨﻪ ﻧﻜﻔﺮ ﻋﻨﻜﻢ ﺳﻴﺌﺎﺗﻜﻢ و ﻧﺪﺧﻠﻜﻢ ﻣﺪﺧﻼ آﺮﻳﻤﺎً«) ) ﻧﺴﺎء‪ (٣١ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اﮔﺮ از ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩاى آﻪ از ﺁن ﻧﻬﻰ ﺷﺪﻩاﻳﺪ‪ ،‬اﺟﺘﻨﺎب آﻨﻴﺪ‪ ،‬ﮔﻨﺎهﺎن آﻮﭼﻚ ﺷﻤﺎ را ﻣﻰﭘﻮﺷﺎﻧﻴﻢ‬ ‫وﺷﻤﺎ را در ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﺧﻮﺑﻰ وارد ﻣﻰﺳﺎزﻳﻢ‪«.‬‬ ‫و در ﺟﺎى دﻳﮕﺮ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫»و وﺿﻊَ اﻟﻜِﺘﺎب ﻓَﺘﺮىَ اﻟُﻤﺠﺮﻣﻴﻦَ ﻣُﺸﻔِﻘﻴﻦَ ﻣﻤّﺎ ﻓﻴﻪِ و ﻳﻘُﻮﻟﻮنَ ﻳﺎ وﻳﻠﺘﻨﺎ ﻣﺎ ﻟِﻬﺬا اﻟﻜِﺘﺎب ﻻﻳُﻐﺎدِر ﺻﻐﻴﺮة وَﻻ‬ ‫آَﺒﻴﺮةً اﻻ اَﺣﺼﺎهﺎ«) ) آﻬﻒ‪(٤٩ ،‬‬ ‫»و آﺘﺎب )ﻧﺎﻣﻪ اﻋﻤﺎل( در ﺁﻧﺠﺎ ﮔﺬاردﻩ ﺷﻮد‪ ،‬ﮔﻨﻬﻜﺎران را ﻣﻰﺑﻴﻨﻰ آﻪ از ﺁﻧﭽﻪ در ﺁن اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺮﺳﺎن و‬ ‫هﺮاﺳﻨﺎآﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬اى واى ﺑﺮ ﻣﺎ‪ ،‬اﻳﻦ ﭼﻪ آﺘﺎﺑﻰ اﺳﺖ آﻪ هﻴﭻ ﻋﻤﻞ آﻮﭼﻚ و ﺑﺰرﮔﻰ ﻧﻴﺴﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺁن را ﺷﻤﺎرﻩ آﺮدﻩ اﺳﺖ؟«‬ ‫و در ﺁﻳﻪاى دﻳﮕﺮ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﻊ اﻟﻤَﻐﻔﺮة‪ ) )«...‬ﻧﺠﻢ‪ (٣٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫»اﻟّﺬﻳﻦ ﻳَﺠﺘَﻨﺒﻮن آﺒﺎﺋِﺮَ اﻻِﺛﻢ و اﻟﻔَﻮاﺣﺶ اﻻّ اﻟﻠَﻤَﻢ انّ رﺑّﻚ واﺳ ُ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»)ﻧﻴﻜﻮآﺎران( آﺴﺎﻧﻰ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ از ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ و زﺷﺘﻰ هﺎ‪ ،‬ﺟﺰ ﮔﻨﺎهﺎن آﻮﭼﻚ ﭘﺮهﻴﺰ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﻰﮔﻤﺎن ﺁﻣﺮزش ﭘﺮوردﮔﺎرت وﺳﻴﻊ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫و درﺑﺎرﻩى ﺑﻬﺸﺘﻴﺎن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»و اﻟﱠﺬﻳﻦَ ﻳَﺠﺘَﻨِﺒُﻮن آﺒﺎﺋِﺮ اﻻِﺛﻢِ و ا ْﻟﻔَﻮاﺣِﺶ«) ) ﺷﻮرى‪ (٣٧ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»)ﻣﻮاهﺐ ﺁﺧﺮت‪ ،‬ﺟﺎوداﻧﻪ اﺳﺖ ﺑﺮاى( ﺁﻧﺎﻧﻜﻪ از ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ و آﺎرهﺎى زﺷﺖ ﭘﺮهﻴﺰ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪«.‬‬ ‫و درﺑﺎرﻩى ﻣﻐﻔﺮت اﻟﻬﻰ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»انّ اﷲّ ﻻﻳَﻐﻔﺮ اَن ﻳُﺸﺮكَ ﺑﻪ و ﻳَﻐﻔِﺮ ﻣﺎ دونَ ذﻟﻚ ﻟِﻤﻦ ﻳﺸﺂء و ﻣﻦ ﻳُﺸﺮك ﺑِﺎﻟﻠّﻪ ﻓَﻘﺪ اِﻓﺘَﺮى اِﺛﻤﺎً‬ ‫ﻋَﻈﻴﻤﺎً«) ) ﻧﺴﺎء‪ (٤٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ )هﺮﮔﺰ( ﺷﺮك را ﻧﻤﻰﺑﺨﺸﺪ و ﭘﺎﻳﻴﻦﺗﺮ از ﺁن را ﺑﺮاى هﺮآﺲ ﺑﺨﻮاهﺪ )و ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻰ داﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ( ﻣﻰﺑﺨﺸﺪ و ﺁن آﺲ آﻪ ﺑﺮاى ﺧﺪا ﺷﺮﻳﻜﻰ ﻗﺎﻳﻞ ﮔﺮدد‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرﮔﻰ اﻧﺠﺎم دادﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫از اﻳﻦ ﺁﻳﺎت ﺑﻪ روﺷﻨﻰ اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬آﻪ ﮔﻨﺎهﺎن‪ ،‬دو ﮔﻮﻧﻪاﻧﺪ‪ :‬آﺒﻴﺮﻩ و ﺻﻐﻴﺮﻩ و هﻤﭽﻨﻴﻦ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰﺷﻮد ﺑﻌﻀﻰ از ﮔﻨﺎهﺎن‪ ،‬ﺑﺪون ﺗﻮﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﻰ ﺑﺨﺸﻮدﻧﻰ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﻌﻀﻰ از ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﺑﺨﺸﻮدﻧﻰ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪى ﮔﻨﺎهﺎن در رواﻳﺎت‬ ‫رواﻳﺎت ﻣﺘﻌﺪدى از اﺋﻤّﻪ ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻣﺎ رﺳﻴﺪﻩ آﻪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﻪ آﺒﻴﺮﻩ و ﺻﻐﻴﺮﻩ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ودر آﺘﺎب اﺻﻮل آﺎﻓﻰ ﻳﻚ ﺑﺎب ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان »ﺑﺎب اﻟﻜﺒﺎﺋﺮ« ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺧﺘﺼﺎص ﻳﺎﻓﺘﻪ آﻪ‬ ‫داراى ‪ ٢٤‬ﺣﺪﻳﺚ اﺳﺖ‪.‬‬


‫در رواﻳﺖ اوّل و دوّم اﻳﻦ ﺑﺎب‪ ،‬ﺗﺼﺮﻳﺢ ﺷﺪﻩ آﻪ ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ‪ ،‬ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ را ﮔﻮﻳﻨﺪ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬دوزخ و‬ ‫ﺁﺗﺶ ﺟﻬﻨﻢ را ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻘﺮر ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ) ).‬اﻟﻜﺒﺎﺋﺮ اﻟﺘﻰ اوﺟﺐ اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﻴﻬﺎ اﻟﻨﺎر‪ .‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٧٦‬‬ ‫در ﺑﻌﻀﻰ از اﻳﻦ رواﻳﺎت )رواﻳﺖ ﺳﻮم و هﺸﺘﻢ(‪ ،‬هﻔﺖ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﻨﺎﻩ آﺒﻴﺮﻩ‪ ،‬و در ﺑﺮﺧﻰ از رواﻳﺎت‬ ‫)رواﻳﺖ ‪ (٢٤‬ﻧﻮزدﻩ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ‪ ،‬ﺷﻤﺮدﻩ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ) ).‬آﺎﻓﻰ ﭼﺎپ ﺁﺧﻮﻧﺪى‪ ،‬ج‪٢‬‬ ‫ص‪ ،٢٨٥‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٢٧٦‬‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ هﺮ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪاى ﺑﺰرگ اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﻨﮕﻴﻦ و ﺑﺰرگ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﻟﻰ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﺎت ﻧﺪارد آﻪ ﺑﻌﻀﻰ از ﮔﻨﺎهﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻮد و ﺁﺛﺎرى آﻪ دارد‪ ،‬ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﺑﺮﺧﻰ دﻳﮕﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ و آﻮﭼﻚ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ در آﻼم اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫»ﻋﻤﺮوﺑﻦ ﻋﺒﻴﺪ« ﻳﻜﻰ از ﻋﻠﻤﺎى اﺳﻼم‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﻀﻮر اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁﻣﺪ‪ ،‬ﺳﻼم آﺮد و ﺳﭙﺲ‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ را ﺧﻮاﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺬﻳﻦّ ﻳﺠﺘﻨﺒﻮن آﺒﺎﺋﺮ اﻻﺛﻢ و اﻟﻔﻮاﺣﺶ«) ) ﻧﺠﻢ‪ (٣٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻧﻴﻜﻮآﺎران آﺴﺎﻧﻰ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ از ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ‪ ،‬و زﺷﺘﻰﭘﺮهﻴﺰ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﺳﻜﻮت آﺮد و دﻧﺒﺎل ﺁﻳﻪ را ﻧﺨﻮاﻧﺪ؛‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪» :‬ﭼﺮا ﺳﻜﻮت آﺮدى؟!«‬ ‫او ﮔﻔﺖ‪» :‬دوﺳﺖ دارم‪ ،‬ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ را از آﺘﺎب ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺪاﻧﻢ‪«.‬‬ ‫ﺁﻧﮕﺎﻩ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩاى را آﻪ در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻴﺎن ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ‪ ،‬ﺷﺮك ﺑﻪ ﺧﺪاﺳﺖ؛ ﻗﺮﺁن ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»وَ ﻣﻦ ﻳُﺸﺮك ﺑِﺎﻟﻠّﻪ ﻓَﻘﺪ ﺣَﺮّم اﻟﻠّﻪ ﻋَﻠَﻴﻪِ اﻟﺠﻨّﺔ«) ) ﻧﺴﺎء‪ (٧٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»آﺴﻴﻜﻪ ﺑﺮاى ﺧﺪا‪ ،‬ﺷﺮﻳﻚ ﻗﺮار دهﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻬﺸﺖ را ﺑﺮ او ﺣﺮام ﻣﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬ﻧﺎاﻣﻴﺪى از رﺣﻤﺖ ﺧﺪا؛‬ ‫»اﻧّﻪ ﻻﻳَﻴﺄس ﻣِﻦ روحِ اﻟﻠّﻪ اﻻّ اﻟﻘَﻮم اﻟﻜﺎﻓِﺮون«) ) ﻳﻮﺳﻒ‪ (٧٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»هﻴﭽﻜﺲ ﺟﺰ آﺎﻓﺮان از رﺣﻤﺖ ﺧﺪا‪ ،‬ﻧﻮﻣﻴﺪ ﻧﮕﺮدد‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻳﻤﻨﻰ از ﻣﻜﺮ )ﻋﺬاب و ﻣﻬﻠﺖ( ﺧﺪا؛‬ ‫»ﻓﻼ ﻳﺎﻣﻦ ﻣﻦ ﻣﻜﺮ اﷲّ اﻻّ اﻟﻘﻮم اﻟﺨﺎﺳﺮون«) ) اﻋﺮاف‪ (٩٩ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»از ﻣﻜﺮ ﺧﺪااﻳﻤﻦ ﻧﺸﻮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻣﺮدم زﻳﺎﻧﻜﺎر‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬ﻋﻘﻮق )و ﺁزار( واﻟﺪﻳﻦ؛ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻗﺮﺁن از زﺑﺎن ﻋﻴﺴﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»و ﺑﺮّاً ﺑِﻮاﻟﺪَﺗﻰ و ﻟَﻢ ﻳَﺠﻌَﻠﻨﻰ ﺟَﺒّﺎراً ﺷﻘﻴّﺎً«) ) ﻣﺮﻳﻢ‪ (٣٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺧﺪا دﺳﺘﻮر دادﻩ آﻪ ﺑﻪ ﻣﺎدرم ﻧﻴﻜﻰ آﻨﻢ و ﻣﺮا زورﮔﻮى ﺗﻴﺮﻩ ﺑﺨﺖ ﻗﺮار ﻧﺪادﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٥‬آﺸﺘﻦ اﻧﺴﺎنِ ﺑﻰﮔﻨﺎﻩ؛‬ ‫»و ﻣَﻦ ﻳَﻘﺘُﻞ ﻣﺆﻣِﻨﺎً ﻣُﺘﻌَﻤّﺪاً ﻓَﺠﺰاؤﻩ ﺟﻬَﻨّﻢ ﺧﺎﻟِﺪاً ﻓﻴﻬﺎ و ﻏَﻀﺐَ اﻟﻠّﻪ ﻋَﻠﻴﻪ وَ ﻟَﻌﻨَﻪ وَ اﻋﺪّ ﻟَﻪ ﻋَﺬاﺑﺎً ﻋَﻈﻴﻤﺎً«)‬ ‫) ﻧﺴﺎء‪ (٩٣ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و هﺮ آﺲ ﻓﺮد ﺑﺎ اﻳﻤﺎﻧﻰ را از روى ﻋﻤﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ ﻣﺠﺎزات او‪ ،‬دوزخ اﺳﺖ آﻪ ﺟﺎوداﻧﻪ در ﺁن‬ ‫ﻣﻰﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ او ﻏﻀﺐ ﻣﻰآﻨﺪ و از رﺣﻤﺘﺶ دور ﻣﻰﺳﺎزد و ﻋﺬاب ﻋﻈﻴﻤﻰ ﺑﺮاى او ﺁﻣﺎدﻩ‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٦‬ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺎرواى زﻧﺎ ﺑﻪ زن ﭘﺎآﺪاﻣﻦ؛‬ ‫»انّ اﻟّﺬﻳﻦَ ﻳَﺮﻣُﻮنَ اﻟُﻤﺤﺼِﻨﺎتِ اﻟﻐﺎﻓِﻼت اﻟ ُ‬ ‫ﻤﺆﻣِﻨﺎت ُﻟﻌِﻨُﻮا ﻓﻰ اﻟﺪّﻧﻴﺎ و اﻻﺧﺮة وَ ﻟَﻬﻢ ﻋَﺬاب ﻋَﻈﻴﻢ«) ) ﻧﻮر‪،‬‬ ‫‪ (٢٣‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬


‫»آﺴﺎﻧﻰ آﻪ زﻧﺎن ﭘﺎآﺪاﻣﻦ و ﺑﻰ ﺧﺒﺮ )از هﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺁﻟﻮدﮔﻰ( و ﺑﺎ اﻳﻤﺎن را ﻣﺘﻬﻢ ﻣﻰﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬در دﻧﻴﺎ و‬ ‫ﺁﺧﺮت‪ ،‬از رﺣﻤﺖ اﻟﻬﻰ ﺑﺪورﻧﺪ‪ ،‬و ﻋﺬاب ﺑﺰرﮔﻰ در اﻧﺘﻈﺎرﺷﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬ﺧﻮردن ﻣﺎل ﻳﺘﻴﻢ؛‬ ‫»انّ اﻟّﺬﻳﻦَ ﻳَﺄآﻠﻮن اَﻣﻮال اﻟﻴَﺘﺎﻣﻰ اﻧﻤﺎّ ﻳﺎآﻠﻮن ﻓﻰ ﺑﻄﻮﻧﻬﻢ ﻧﺎراً وﺳﻴﺼﻠﻮن ﺳﻌﻴﺮاً«) ) ﻧﺴﺎء‪ (١٠ ،‬ﺑﺴﻢ‬ ‫اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»هﻤﺎﻧﺎ آﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻣﻮال ﻳﺘﻴﻤﺎن را ﻣﻰﺧﻮرﻧﺪ‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ در ﺷﻜﻢهﺎى ﺧﻮد‪ ،‬ﺁﺗﺶ ﻓﺮو ﻣﻰﺑﺮﻧﺪ و ﺑﺰودى در‬ ‫ﺁﺗﺶ ﺳﻮزان ﻣﻰﺳﻮزﻧﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٨‬ﻓﺮار از ﺟﺒﻬﻪ ﺟﻬﺎد؛‬ ‫ﻣﺘِﺤﺮّﻓﺎً ﻟِﻘﺘﺎل او ﻣُﺘﺤﻴّﺰاً اﻟﻰ ﻓِﺌَﺔ ﺑﺂء ﺑِﻐَﻀﺐ ﻣِﻦ اﻟﻠّﻪ وَ ﻣَﺄواﻩ ﺟَﻬﻨّﻢ و ﺑﺌﺲ‬ ‫»وَ ﻣَﻦ ﻳُﻮﻟّﻬﻢ ﻳَﻮﻣﺌﺬٍ ُدﺑُﺮﻩ اﻻّ ُ‬ ‫اﻟﻤﺼﻴﺮ«) ) اﻧﻔﺎل‪ (١٦ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و هﺮ آﺲ در ﺁن هﻨﮕﺎم )ﺟﻨﮓ( ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﭘﺸﺖ آﻨﺪ ﻣﮕﺮ در ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ هﺪﻓﺶ‪ ،‬آﻨﺎرﻩ ﮔﻴﺮى از ﻣﻴﺪان‬ ‫ﺑﺮاى ﺣﻤﻠﻪ ﻣﺠﺪد و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﭘﻴﻮﺳﺘﻦ ﺑﻪ ﮔﺮوهﻰ )از ﻣﺠﺎهﺪان( ﺑﻮدﻩ ﺑﺎﺷﺪ )ﭼﻨﻴﻦ آﺴﻰ( ﮔﺮﻓﺘﺎر‬ ‫ﺧﺸﻢ ﭘﺮوردﮔﺎر ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ او ﺟﻬﻨﻢ‪ ،‬و ﭼﻪ ﺑﺪ ﻋﺎﻗﺒﺘﻰ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٩‬رﺑﺎ ﺧﻮارى؛‬ ‫ﻪ اﻟﺸّﻴﻄﺎن ﻣِﻦ اﻟﻤﺲّ«) ) ﺑﻘﺮﻩ‪ (٢٧٧ ،‬ﺑﺴﻢ‬ ‫»اَﻟّﺬﻳﻦَ ﻳَﺎآُﻠﻮنَ اﻟﺮﱢﺑﺎ ﻻﻳَﻘُﻮﻣُﻮن اِﻻّ آَﻤﺎ ﻳَﻘﻮم اﻟّﺬى ﻳَﺘﺨﺒﱠﻄ ُ‬ ‫اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»آﺴﺎﻧﻰ آﻪ رﺑﺎ ﻣﻰﺧﻮرﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻧﻤﻰﺧﻴﺰﻧﺪ ﻣﮕﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺴﻰ آﻪ ﺷﻴﻄﺎن ﺑﺎﺗﻤﺎس ﺧﻮد‪ ،‬او را هﻤﭽﻮن‬ ‫دﻳﻮاﻧﻪ‪ ،‬ﺁﺷﻔﺘﻪ ﺣﺎل آﺮدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -١٠‬ﺳﺤﺮ و ﺟﺎدو؛‬ ‫»وَ ﻟَﻘَﺪ ﻋَﻠﻤُﻮا ﻟِﻤَﻦ اﺷﺘَﺮا ُﻩ ﻣﺎﻟَﻪ ﻓِﻰ اﻻﺧِﺮة ﻣِﻦ ﺧﻼق«) ) ﺑﻘﺮﻩ‪ (١٠٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ‬ ‫اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻗﻄﻌﺎً داﻧﺴﺘﻨﺪ آﻪ هﺮ آﺲ ﺧﺮﻳﺪار ﺟﺎدو ﺷﻮد‪ ،‬در ﺁﺧﺮت‪ ،‬ﺑﻰﺑﻬﺮﻩ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪«.‬‬ ‫‪ -١١‬زﻧﺎ؛‬ ‫»وَ ﻣَﻦ ﻳَﻔﻌَﻞ ذﻟﻚَ ﻳَﻠﻖَ اَﺛﺎﻣﺎً ﻳُﻀﺎﻋﻒ ﻟَﻪ اﻟﻌَﺬاب ﻳَﻮمَ اﻟﻘﻴﺎﻣَﺔ وَ ﻳَﺨﻠُﺪ ﻓﻴﻪِ ﻣُﻬﺎﻧﺎً«) ) ﻓﺮﻗﺎن‪ ٦٨ ،‬ﺗﺎ ‪(٦٩‬‬ ‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»هﺮ آﺲ آﻪ زﻧﺎ آﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺠﺎزاﺗﺶ را ﺧﻮاهﺪ دﻳﺪ‪ ،‬ﻋﺬاب ﭼﻨﻴﻦ آﺴﻰ در ﻗﻴﺎﻣﺖ‪ ،‬ﻣﻀﺎﻋﻒ ﮔﺮدد و ﺑﺎ‬ ‫ﺧﻮارى‪ ،‬هﻤﻴﺸﻪ در ﺁن ﺧﻮاهﺪ ﻣﺎﻧﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -١٢‬ﺳﻮﮔﻨﺪ دروغ ﺑﺮاى ﮔﻨﺎﻩ؛‬ ‫»اَﻟّﺬﻳﻦَ ﻳَﺸﺘَﺮونَ ﺑِﻌَﻬﺪِ اﻟﻠّﻪ و اﻳﻤﺎﻧِﻬﻢ ﺛَﻤَﻨﺎً ﻗَﻠﻴﻼً اُوﻟﺌِﻚ ﻻ ﺧﻼقَ ﻟَﻬﻢ ﻓِﻰ اﻻﺧِﺮة«) ) ﺁل ﻋﻤﺮان‪(٧٧ ،‬‬ ‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﭘﻴﻤﺎن ﺧﻮد ﺑﺎ ﺧﺪا و ﺳﻮﮔﻨﺪهﺎى ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺑﻬﺎى اﻧﺪك ﻣﻰﻓﺮوﺷﻨﺪ‪ ،‬در ﺁﺧﺮت‪ ،‬ﺑﻰ‬ ‫ﺑﻬﺮﻩاﻧﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -١٣‬ﺧﻴﺎﻧﺖ در ﻏﻨﺎﻳﻢ ﺟﻨﮕﻰ؛‬ ‫»وَ ﻣَﻦ ﻳَﻐﻠُﻞ ﻳَﺎتِ ﺑِﻤﺎ ﻏَﻞّ ﻳَﻮم اﻟﻘِﻴﺎﻣَﺔ«) ) ﺁل ﻋﻤﺮان‪ (١٦١ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و هﺮ آﻪ در ﻏﻨﻴﻤﺖ ﺟﻨﮕﻰ‪ ،‬ﺧﻴﺎﻧﺖ آﻨﺪ‪ ،‬روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺑﺎ ﺁﻧﭽﻪ ﺧﻴﺎﻧﺖ آﺮدﻩ ﺑﻴﺎﻳﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -١٤‬ﻧﭙﺮداﺧﺘﻦ زآﺎت واﺟﺐ؛‬ ‫هﻬُﻢ و ﺟُﻨﻮﺑﻬﻢ و ﻇُﻬﻮرهﻢ«) ) ﺗﻮﺑﻪ‪ (٣٥ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫»ﻳَﻮمَ ﻳُﺤﻤﻰ ﻋَﻠَﻴﻬﺎ ﻓﻰ ﻧﺎرِ ﺟَﻬﻨﱠﻢ ﻓَﺘُﻜﻮى ﺑِﻬﺎ ﺟِﺒﺎ ُ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»در ﺁن روز )ﻃﻼهﺎ و ﻧﻘﺮﻩهﺎ را(در ﺁﺗﺶ دوزخ داغ و ﺳﻮزان آﺮدﻩ و ﺑﺎ ﺁن ﺻﻮرتهﺎ و ﭘﻬﻠﻮهﺎ و‬ ‫ﭘﺸﺖهﺎﻳﺸﺎن را داغ ﻣﻰﮔﺬارﻧﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -١٥‬ﮔﻮاهﻰ ﺑﻪ دروغ‪ ،‬آﺘﻤﺎن؛‬


‫»وَ ﻣَﻦ ﻳَﻜﺘُﻤﻬﺎ ﻓَﺎِﻧّﻪ ﺁﺛِﻢ ﻗَﻠﺒَﻪ«) ) ﺑﻘﺮﻩ‪ (٢٨٣ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و هﺮ آﺲ ﮔﻮاهﻰ دادن را ﭘﻨﻬﺎن آﻨﺪ‪ ،‬ﻗﻠﺒﺶ ﮔﻨﻬﻜﺎر اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -١٦‬ﺷﺮاﺑﺨﻮارى‪،‬‬ ‫ب و اﻻَزﻻم رِﺟﺲٌ ﻣﻦ ﻋَﻤﻞ اﻟﺸﱠﻴﻄﺎن ﻓَﺎﺟﺘَﻨﺒﻮﻩ‬ ‫»ﻳﺎ اﻳّﻬﺎ اﻟﱠﺬﻳﻦ ﺁﻣَﻨﻮا اِﻧّﻤﺎ اﻟﺨَﻤﺮ و اﻟﻤَﻴﺴﺮ و اﻻَﻧﺼﺎ ُ‬ ‫ﻟﻌّﻠﻜﻢ ﺗُﻔﻠِﺤﻮن«) ) ﻣﺎﺋﺪﻩ‪ (٩٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اى آﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻳﻤﺎن ﺁوردﻩاﻳﺪ‪ ،‬ﺷﺮاب و ﻗﻤﺎر و ﺑﺖهﺎ و ﺗﻴﺮهﺎى ﻗﺮﻋﻪ ﭘﻠﻴﺪﻧﺪ و از ﻋﻤﻞ ﺷﻴﻄﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ از ﺁﻧﻬﺎ دورى آﻨﻴﺪ ﺑﺎﺷﺪ آﻪ رﺳﺘﮕﺎر ﺷﻮﻳﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -١٧‬ﺗﺮك ﻧﻤﺎز ﻳﺎ واﺟﺒﺎت دﻳﮕﺮ ﺑﻄﻮر ﻋﻤﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﺗﺮك اﻟﺼّﻼة ﻣﺘﻌﻤّﺪاً ﻓﻘﺪ ﺑَﺮى ﻣﻦ ذﻣّﺔ اﻟﻠّﻪ و ذﻣّﺔ رﺳﻮل اﻟﻠّﻪ«‬ ‫»هﺮ آﺲ ﻋﻤﺪاً ﻧﻤﺎز را ﺗﺮك آﻨﺪ از ﭘﻴﻤﺎن ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺧﺪا ﺑﻴﺰارى ﺟﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪١٨‬و‪ -١٩‬ﭘﻴﻤﺎن ﺷﻜﻨﻰ و ﻗﻄﻊ رﺣﻢ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻢ اﻟﻠَﻌﻨَﺔ وَ ﻟَﻬﻢ ﺳُﻮء اﻟﺪّار«) ) ﻓﺮﻗﺎن‪ (٢٥ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫»اُوﻟﺌِﻚ ﻟَﻬ ُ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺑﺮاى ﺁﻧﺎﻧﻜﻪ )ﭘﻴﻤﺎن را ﻣﻰﺷﻜﻨﻨﺪ و ﻗﻄﻊ رﺣﻢ ﻣﻰآﻨﻨﺪ( ﻟﻌﻨﺖ و ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺪ در ﺁﺧﺮت‪ ،‬اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ اﻳﻨﺠﺎ آﻪ رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﻋﻤﺮوﺑﻦ ﻋﺒﻴﺪ در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ از ﺷﺪت ﻧﺎراﺣﺘﻰ‪ ،‬ﺷﻴﻮن‬ ‫ﻣﻰآﺸﻴﺪ از ﻣﺤﻀﺮ ﺁن ﺣﻀﺮت ﺧﺎرج ﺷﺪ و ﻣﻰﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫»هﻠﻚ ﻣﻦ ﻗﺎل ﺑﺮأﻳﻪ و ﻧﺎزﻋﻜﻢ ﻓﻰ اﻟﻔﻀﻞ و اﻟﻌﻠﻢ«‬ ‫»ﺑﻪ هﻼآﺖ رﺳﻴﺪ ﺁﻧﻜﺲ آﻪ ﺑﻪ رأى‪ ،‬ﻓﺘﻮا داد‪ ،‬و در ﻓﻀﻞ و ﻋﻠﻢ ﺑﺎ ﺷﻤﺎ‪ ،‬ﺳﺘﻴﺰآﺮد‪ ) )«.‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪،٢‬‬ ‫ص ‪ ٢٨٥‬ﺗﺎ ‪ ،٢٨٧‬آﺎﻓﻰ ﻣﺘﺮﺟﻢ‪ ،‬ج‪ ،٣‬ص ‪ ٣٩٠‬ﺗﺎ ‪(٣٩٢‬‬ ‫ﻣﻴﺰان و ﻣﻌﻴﺎر ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ از ﺻﻐﻴﺮﻩ‬ ‫در اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻌﻴﺎر در ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ از ﺻﻐﻴﺮﻩ ﭼﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻴﻦ ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬ﮔﻔﺘﮕﻮ و اﺧﺘﻼف ﻓﺮاوان ﺷﺪﻩ‪،‬‬ ‫آﻪ در ﻣﺠﻤﻮع ‪ ٥‬ﻣﻌﻴﺎر را ﺑﻴﺎن آﺮدﻩاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬هﺮ ﮔﻨﺎهﻰ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻗﺮﺁن‪ ،‬ﺑﺮاى ﺁن وﻋﺪﻩ ﻋﺬاب دادﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬هﺮ ﮔﻨﺎهﻰ آﻪ ﺷﺎرع ﻣﻘﺪس‪ ،‬ﺑﺮاى ﺁن ﺣﺪ ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺮدﻩ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺮاﺑﺨﻮارى ﻳﺎ زﻧﺎ و دزدى و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺁن‬ ‫آﻪ ﺗﺎزﻳﺎﻧﻪ و آﺸﺘﻦ و ﺳﻨﮕﺴﺎر از ﺣﺪود ﺁﻧﻬﺎ اﺳﺖ و در ﻗﺮﺁن ﺑﻪ ﺁن هﺸﺪار دادﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬هﺮ ﮔﻨﺎهﻰ آﻪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺑﻰ اﻋﺘﻨﺎﻳﻰ ﺑﻪ دﻳﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٤‬هﺮ ﮔﻨﺎهﻰ آﻪ ﺣﺮﻣﺖ و ﺑﺰرگ ﺑﻮدﻧﺶ ﺑﺎ دﻟﻴﻞ ﻗﺎﻃﻊ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬هﺮ ﮔﻨﺎهﻰ آﻪ در ﻗﺮﺁن و ﺳﻨّﺖ‪ ،‬اﻧﺠﺎم دهﻨﺪﻩ ﺁن‪ ،‬ﺷﺪﻳﺪاً ﺗﻬﺪﻳﺪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ) ).‬آﺎﻓﻰ ﻣﺘﺮﺟﻢ‪ ،‬ج‪٣‬‬ ‫ص‪ .٣٩٢‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺠﻠﺴﻰ آﻪ او اﻳﻦ ﻣﻮارد را از ﺷﻴﺦ ﺑﻬﺎﺋﻰ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ(‬ ‫در ﻣﻮرد ﺷﻤﺎرﻩ ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻰ ﺁن را ‪ ٧‬ﻋﺪد و ﺑﺮﺧﻰ ‪ ١٠‬و ﺑﺮﺧﻰ ‪ ٢٠‬و ﺑﻌﻀﻰ ‪ ٣٤‬و ﺑﻌﻀﻰ ‪٤٠‬‬ ‫ﻋﺪد و ﺑﻴﺸﺘﺮ‪ ،‬ذآﺮ ﻧﻤﻮدﻩاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت از ﺁﻳﺎت و رواﻳﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬اﻗﺘﺒﺎس و ﺟﻤﻊ‬ ‫ﺁورى ﺷﺪﻩ و ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ هﻤﻪ ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ ﻧﻴﺰ ﻳﻜﺴﺎن ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ از دﻳﺪﮔﺎﻩ اﻣﺎم ﺧﻤﻴﻨﻰ ﻗﺪس ﺳﺮﻩ‬ ‫در آﺘﺎب ﺗﺤﺮﻳﺮ اﻟﻮﺳﻴﻠﻪ اﻣﺎم ﺧﻤﻴﻨﻰ ﻗﺪس ﺳﺮﻩ در ﻣﻮرد ﻣﻌﻴﺎر ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ آﻪ در ﻣﻮرد ﺁﻧﻬﺎ در ﻗﺮﺁن ﻳﺎ رواﻳﺎت اﺳﻼﻣﻰ وﻋﺪﻩى ﺁﺗﺶ دوزخ‪ ،‬دادﻩ ﺷﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬از ﻃﺮف ﺷﺮع‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﺪت‪ ،‬از ﺁن ﻧﻬﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬دﻟﻴﻞ‪ ،‬دﻻﻟﺖ دارد آﻪ ﺁن ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﺑﻌﻀﻰ از ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ﻋﻘﻞ‪ ،‬ﺣﻜﻢ آﻨﺪ آﻪ ﻓﻼن ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ آﺒﻴﺮﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬در ذهﻦ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦِ ﭘﺎىﺑﻨﺪ ﺑﻪ دﺳﺘﻮرات اﻟﻬﻰ‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪﻩ آﻪ ﻓﻼن ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬از ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬از ﻃﺮف ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻳﺎ اﻣﺎﻣﺎن ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم در ﺧﺼﻮص ﮔﻨﺎهﻰ ﺗﺼﺮﻳﺢ ﺷﺪﻩ آﻪ از‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ اﺳﺖ‪.‬‬


‫ﺳﭙﺲ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻌﻀﻰ از ﺁﻧﻬﺎ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﻧﺎ اﻣﻴﺪى از رﺣﻤﺖ ﺧﺪا‪.‬‬ ‫‪ -٢‬اﻳﻤﻦ ﺷﺪن از ﻣﻜﺮ ﺧﺪا‪.‬‬ ‫‪ -٣‬دروغ ﺑﺴﺘﻦ ﺑﻪ ﺧﺪا ﻳﺎ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و ﻳﺎ اوﺻﻴﺎى ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬ ‫‪ -٤‬آﺸﺘﻦ ﻧﺎ ﺑﺠﺎ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬ﻋﻘﻮق ﭘﺪر وﻣﺎدر‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﺧﻮردن ﻣﺎل ﻳﺘﻴﻢ از روى ﻇﻠﻢ‪.‬‬ ‫‪ -٧‬ﻧﺴﺒﺖ زﻧﺎ ﺑﻪ زن ﺑﺎ ﻋﻔﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٨‬ﻓﺮار از ﺟﺒﻬﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ دﺷﻤﻦ‪.‬‬ ‫‪ -٩‬ﻗﻄﻊ رﺣﻢ‪.‬‬ ‫‪ -١٠‬ﺳﺤﺮ و ﺟﺎدو‪.‬‬ ‫‪ -١١‬زﻧﺎ‪.‬‬ ‫‪ -١٢‬ﻟﻮاط‪.‬‬ ‫‪ -١٣‬دزدى‪.‬‬ ‫‪ -١٤‬ﺳﻮﮔﻨﺪ دروغ‪.‬‬ ‫‪ -١٥‬آﺘﻤﺎن ﮔﻮاهﻰ‪) .‬در ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﮔﻮاهﻰ دادن واﺟﺐ اﺳﺖ(‬ ‫‪ -١٦‬ﮔﻮاهﻰ ﺑﻪ دروغ‪.‬‬ ‫‪ -١٧‬ﭘﻴﻤﺎن ﺷﻜﻨﻰ‪.‬‬ ‫‪ -١٨‬رﻓﺘﺎر ﺑﺮ ﺧﻼف وﺻﻴّﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١٩‬ﺷﺮاﺑﺨﻮارى‪.‬‬ ‫‪ -٢٠‬رﺑﺎﺧﻮارى‪.‬‬ ‫‪ -٢١‬ﺧﻮردن ﻣﺎل ﺣﺮام‪.‬‬ ‫‪ -٢٢‬ﻗﻤﺎر ﺑﺎزى‪.‬‬ ‫‪ -٢٣‬ﺧﻮردن ﻣﺮدار و ﺧﻮن‪.‬‬ ‫‪ -٢٤‬ﺧﻮردن ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك‪.‬‬ ‫‪ -٢٥‬ﺧﻮردن ﮔﻮﺷﺖ ﺣﻴﻮاﻧﻰ آﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﺮع ذﺑﺢ ﻧﺸﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٢٦‬آﻢ ﻓﺮوﺷﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٢٧‬ﺗﻌﺮّب ﺑﻌﺪ از هﺠﺮت‪ .‬ﻳﻌﻨﻰ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺟﺎﻳﻰ ﻣﻬﺎﺟﺮت آﻨﺪ آﻪ دﻳﻨﺶ را از دﺳﺖ ﻣﻰدهﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٢٨‬آﻤﻚ ﺑﻪ ﺳﺘﻤﮕﺮ‪.‬‬ ‫‪ -٢٩‬ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ ﻇﺎﻟﻢ‪.‬‬ ‫‪ -٣٠‬ﻧﮕﻬﺪارى ﺣﻘﻮق دﻳﮕﺮان ﺑﺪون ﻋﺬر‪.‬‬ ‫‪ -٣١‬دروﻏﮕﻮﻳﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٣٢‬ﺗﻜﺒﺮ‪.‬‬ ‫‪ -٣٣‬اﺳﺮاف و ﺗﺒﺬﻳﺮ‪.‬‬ ‫‪ -٣٤‬ﺧﻴﺎﻧﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٣٥‬ﻏﻴﺒﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٣٦‬ﺳﺨﻦ ﭼﻴﻨﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٣٧‬ﺳﺮ ﮔﺮﻣﻰ ﺑﻪ اﻣﻮر ﻟﻬﻮ‪.‬‬ ‫‪ -٣٨‬ﺳﺒﻚ ﺷﻤﺮدن ﻓﺮﻳﻀﻪ ﺣﺞ‪.‬‬ ‫‪ -٣٩‬ﺗﺮك ﻧﻤﺎز‪.‬‬ ‫‪ -٤٠‬ﻧﺪادن زآﺎت‪.‬‬ ‫‪ -٤١‬اﺻﺮار ﺑﺮ ﮔﻨﺎهﺎن ﺻﻐﻴﺮﻩ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺷﺮك ﺑﻪ ﺧﺪا و اﻧﻜﺎر ﺁﻧﭽﻪ را آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ دﺳﺘﻮر دادﻩ‪ ،‬و دﺷﻤﻨﻰ ﺑﺎ اوﻟﻴﺎى ﺧﺪا‪ ،‬از ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن‬ ‫آﺒﻴﺮﻩ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ ) ).‬ﺗﺤﺮﻳﺮ اﻟﻮﺳﻴﻠﻪ‪ ،‬ج‪ ،١‬ص ‪ ٢٧٤‬ﺗﺎ ‪(٢٧٥‬‬


‫هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ ﺑﻴﺎن ﺷﺪ ﻃﺒﻖ ﻓﺘﻮاى اﻣﺎم ﺧﻤﻴﻨﻰ ﻗﺪس ﺳﺮﻩ ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ و ﺁﻧﭽﻪ در‬ ‫ﺑﺎﻻ ذآﺮ ﺷﺪ ﻗﺴﻤﺘﻰ از ﺁﻧﻬﺎ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﺗﻮهﻴﻦ ﺑﻪ آﻌﺒﻪ و ﻗﺮﺁن و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و اﻣﺎﻣﺎن‬ ‫ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻳﺎ ﻧﺎﺳﺰا ﮔﻔﺘﻦ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ و ﺑﺪﻋﺖﮔﺬارى و‪ ....‬از ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﻚ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻨﺪى دﻳﮕﺮ در ﻣﻮرد ﮔﻨﺎهﺎن‬ ‫اﻣﺎم ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﮔﻔﺘﺎرى ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ان اﻟﺬﻧﻮب ﺛﻼﺛﺔ‪ ...‬ﻓﺬﻧﺐ ﻣﻐﻔﻮر و ذﻧﺐ ﻏﻴﺮ ﻣﻐﻔﻮر و ذﻧﺐ ﻧﺮﺟﻮ ﻟﺼﺎﺣﺒﻪ و ﻧﺨﺎف ﻋﻠﻴﻪ‪« ...‬‬ ‫»ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺮ ﺳﻪ ﮔﻮﻧﻪاﻧﺪ‪ :‬ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺨﺸﻮدﻧﻰ و ﮔﻨﺎﻩ ﻧﺎﺑﺨﺸﻮدﻧﻰ و ﮔﻨﺎهﻰ آﻪ ﺑﺮاى ﺻﺎﺣﺒﺶ‪ ،‬هﻢ اﻣﻴﺪ‬ ‫)ﺑﺨﺸﺶ( دارﻳﻢ و هﻢ ﺗﺮس از آﻴﻔﺮ‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬اﻣﺎ ﮔﻨﺎهﻰ آﻪ ﺑﺨﺸﻴﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻨﺪﻩاى اﺳﺖ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ او را در دﻧﻴﺎ آﻴﻔﺮ‬ ‫ﻣﻰآﻨﺪ و در ﺁﺧﺮت آﻴﻔﺮ ﻧﺪارد‪ .‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﻜﻴﻢﺗﺮ و ﺑﺰرﮔﻮارﺗﺮ از ﺁﻧﺴﺖ آﻪ ﺑﻨﺪﻩاش را دو ﺑﺎر‬ ‫آﻴﻔﺮ آﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﮔﻨﺎهﻰ آﻪ ﻧﺎﺑﺨﺸﻮدﻧﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﻖ اﻟﻨﺎس اﺳﺖ ﻳﻌﻨﻰ ﻇﻠﻢ ﺑﻨﺪﮔﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ هﻤﺪﻳﮕﺮ آﻪ ﺑﺪون‬ ‫رﺿﺎﻳﺖ ﻣﻈﻠﻮم ﺑﺨﺸﻴﺪﻩ ﻧﻤﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ ﻧﻮع ﺳﻮم‪ ،‬ﮔﻨﺎهﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺁن را ﺑﺮ ﺑﻨﺪﻩاش ﭘﻮﺷﺎﻧﺪﻩ و ﺗﻮﺑﻪ را ﻧﺼﻴﺐ او ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬و‬ ‫در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺁن ﺑﻨﺪﻩ هﻢ از ﮔﻨﺎهﺶ هﺮاﺳﺎن اﺳﺖ و هﻢ اﻣﻴﺪ ﺑﻪ ﺁﻣﺮزش ﭘﺮوردﮔﺎرش دارد‪ ،‬ﻣﺎ ﻧﻴﺰ درﺑﺎرﻩى‬ ‫ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻨﺪﻩاى‪ ،‬هﻢ اﻣﻴﺪوارﻳﻢ و هﻢ ﺗﺮﺳﺎن‪ ) ).‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٣٠‬‬

‫ﻣﻮارد ﺗﺒﺪﻳﻞ ﮔﻨﺎﻩ ﺻﻐﻴﺮﻩ ﺑﻪ آﺒﻴﺮﻩ‬ ‫از ﺁﻳﺎت و رواﻳﺎت اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ در ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﺻﻐﻴﺮﻩ‪ ،‬ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ آﺒﻴﺮﻩ ﻣﻰﺷﻮد و ﺣﻜﻢ‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ را ﭘﻴﺪا ﻣﻰآﻨﺪ از ﺟﻤﻠﻪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬اﺻﺮار ﺑﺮ ﺻﻐﻴﺮﻩ‬ ‫ﺗﻜﺮار ﮔﻨﺎﻩ ﺻﻐﻴﺮﻩ‪ ،‬ﺁن را ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ آﺒﻴﺮﻩ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﺣﺘﻰ ﻳﻚ ﮔﻨﺎﻩ آﻨﺪ‪ ،‬وﻟﻰ اﺳﺘﻐﻔﺎر‬ ‫ﻧﻜﻨﺪ‪ ،‬و در ﻓﻜﺮ ﺗﻮﺑﻪ هﻢ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺻﺮار ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻰﺁﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺻﻐﻴﺮﻩ هﻤﭽﻮن ﻧﺦ ﻧﺎزك و ﺑﺎرﻳﻜﻰ اﺳﺖ آﻪ اﮔﺮ ﺗﻜﺮار ﺷﻮد‪ ،‬ﻃﻨﺎب و رﻳﺴﻤﺎن ﺿﺨﻴﻢ و آﻠﻔﺘﻰ‬ ‫ﻣﻰﮔﺮدد آﻪ ﭘﺎرﻩ آﺮدﻧﺶ ﻣﺸﻜﻞ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻗﺮﺁن درﺑﺎرﻩى ﭘﺮهﻴﺰآﺎران ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»وﻟﻢ ﻳﺼﺮوا ﻋﻠﻰ ﻣﺎ ﻓﻌﻠﻮا و هﻢ ﻳﻌﻠﻤﻮن«) ) ﺁل ﻋﻤﺮان‪ ) ١٣٥ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁﻧﺎن ﺁﮔﺎهﺎﻧﻪ ﺑﺮ ﮔﻨﺎهﺎﻧﺸﺎن‪ ،‬اﺻﺮار ﻧﻮرزﻧﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺷﺮح اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ ) ):‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٨٨‬‬ ‫»اﺻﺮار‪ ،‬ﻋﺒﺎرت از اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ آﺴﻰ ﮔﻨﺎهﻰ آﻨﺪ و از ﺧﺪا ﺁﻣﺮزش ﻧﺨﻮاهﺪ و در ﻓﻜﺮ ﺗﻮﺑﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪) ).‬‬ ‫ﺑﺮ هﻤﻴﻦ اﺳﺎس ﺑﻌﻀﻰ از ﻓﻘﻬﺎء ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ :‬ﻋﺰم ﺑﺮ ﺗﻜﺮار ﮔﻨﺎﻩ هﻤﭽﻮن اﺻﺮار ﺑﺮ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ(‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﻳﺎك و اﻻﺻﺮار ﻓﺎﻧﻪ ﻣﻦ اآﺒﺮ اﻟﻜﺒﺎﺋﺮ و اﻋﻈﻢ اﻟﺠﺮاﺋﻢ«) ) ﻏﺮراﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(١٥١‬‬ ‫»از اﺻﺮار ﺑﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﭙﺮهﻴﺰ‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﺟﺮاﻳﻢ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫از ﮔﻨﺎهﺎن آﻮﭼﻚ ﻏﺎﻓﻞ ﻧﺸﻮﻳﻢ‬


‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ هﻤﺮاﻩ ﻳﺎران )در ﺳﻔﺮى( در‬ ‫ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺑﻰ ﺁب و ﻋﻠﻔﻰ ﻓﺮود ﺁﻣﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻳﺎراﻧﺶ ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬اﺋﺘﻮاﺑﺤﻄﺐ«‪» ،‬هﻴﺰم ﺑﻴﺎورﻳﺪ« آﻪ از ﺁن ﺁﺗﺶ‬ ‫روﺷﻦ آﻨﻴﻢ ﺗﺎ ﻏﺬا ﺑﭙﺰﻳﻢ‪.‬‬ ‫ﻳﺎران ﻋﺮض آﺮدﻧﺪ‪ :‬اﻳﻨﺠﺎ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺧﺸﻜﻰ اﺳﺖ و هﻴﭽﮕﻮﻧﻪ هﻴﺰم در ﺁن ﻧﻴﺴﺖ!‪.‬‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﺑﺮوﻳﺪ هﺮ آﺪام هﺮ ﻣﻘﺪار ﻣﻰﺗﻮاﻧﻴﺪ ﺟﻤﻊ آﻨﻴﺪ« ﺁﻧﻬﺎ رﻓﺘﻨﺪ و‬ ‫هﺮ ﻳﻚ ﻣﺨﺘﺼﺮى هﻴﺰم ﻳﺎ ﭼﻮب ﺧﺸﻜﻴﺪﻩاى ﺑﺎ ﺧﻮد ﺁورد و هﻤﻪ را در ﭘﻴﺶ روى ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫وﺁﻟﻪ روى هﻢ رﻳﺨﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»هﻜﺬا ﺗﺠﺘﻤﻊ اﻟﺬﻧﻮب« »اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﮔﻨﺎهﺎن‪ ،‬روى هﻢ اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ«‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﻳّﺎآﻢ و اﻟُﻤﺤﻘّﺮات ﻣﻦ اﻟﺬّﻧﻮب‪ ) )«...‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٨٨‬‬ ‫»از ﮔﻨﺎهﺎن آﻮﭼﻚ ﺑﭙﺮهﻴﺰﻳﺪ آﻪ هﻤﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺟﻤﻊ و ﺛﺒﺖ ﻣﻰﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻻ ﺻَﻐﻴﺮة ﻣﻊ اﻻِﺻﺮار«) ) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٨‬ص‪(٣٥١‬‬ ‫»در ﺻﻮرت اﺻﺮار‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﺻﻐﻴﺮﻩاى ﻧﺒﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬آﻮﭼﻚ ﺷﻤﺮدن ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫آﻮﭼﻚ ﺷﻤﺮدن ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺁن را ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرگ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮاى روﺷﻦ ﺷﺪن ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺜﺎل ﺗﻮﺟﻪ‬ ‫آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫اﮔﺮ آﺴﻰ ﺳﻨﮕﻰ ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﺎ ﭘﺮﺗﺎب آﻨﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﻌﺪاً ﭘﺸﻴﻤﺎن ﺷﺪﻩ و ﻋﺬرﺧﻮاهﻰ آﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ‬ ‫او را ﺑﺒﺨﺸﻴﻢ‪ ،‬وﻟﻰ اﮔﺮ ﺳﻨﮓرﻳﺰﻩاى ﺑﻪ ﻣﺎ ﺑﺰﻧﺪ‪ ،‬و در ﻣﻘﺎﺑﻞِ اﻋﺘﺮاض ﺑﮕﻮﻳﺪ‪ :‬اﻳﻦ آﻪ ﭼﻴﺰى ﻧﻴﺴﺖ‪،‬‬ ‫ﺑﻰﺧﻴﺎﻟﺶ‪ .‬او را ﻧﻤﻰﺑﺨﺸﻴﻢ‪ ،‬زﻳﺮا اﻳﻦ آﺎر‪ ،‬از روح اﺳﺘﻜﺒﺎرى او ﭘﺮدﻩ ﺑﺮﻣﻰدارد و ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ‬ ‫او ﮔﻨﺎهﺶ را آﻮﭼﻚ ﻣﻰﺷﻤﺮد‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ رواﻳﺎت ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﻜﺮى ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺬ اﻻّ ﺑﻬﺬا«) ) ﺗﺤﻒ اﻟﻌﻘﻮل‪ ،‬ص‪(٤٨٧‬‬ ‫»ﻣﻦ اﻟﺬّﻧﻮب اﻟﺘّﻰ ﻻ ﻳﻐﻔﺮ ﻟﻴﺘﻨﻰ ﻻ أُؤاﺧَ ُ‬ ‫»از ﮔﻨﺎهﺎن ﻧﺎﺑﺨﺸﻮدﻧﻰ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﮕﻮﻳﺪ‪ :‬آﺎش ﻣﺮا ﺑﻪ ﻏﻴﺮ از اﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﺠﺎزات ﻧﻜﻨﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ ﺁن ﮔﻨﺎﻩِ ﻣﻮرد اﺷﺎرﻩ را آﻮﭼﻚ ﺑﺸﻤﺮد‪.‬‬ ‫‪ -٢‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»أﺷﺪّ اﻟﺬّﻧﻮب ﻣﺎ اﺳﺘَﻬﺎن ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺒﻪ«) ) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ ‪ ،٣٤٨‬ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(١٩٣‬‬ ‫»ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن‪ ،‬ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺻﺎﺣﺒﺶ ﺁن را آﻮﭼﻚ ﺑﺸﻤﺮد‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»از ﮔﻨﺎﻩ ﺣﻘﻴﺮ و رﻳﺰ‪ ،‬ﺑﭙﺮهﻴﺰ )ﺳﺒﻚ ﻣﺸﻤﺎر( آﻪ ﺁﻣﺮزﻳﺪﻩ ﻧﺸﻮد‪«.‬‬ ‫ﻋﺮض آﺮدم‪ :‬ﮔﻨﺎهﺎن ﺣﻘﻴﺮ ﭼﻴﺴﺖ!؟ ﻓﺮﻣﻮد ﺁن اﺳﺖ آﻪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺮّﺟﻞ ﻳَﺬﻧﺐ ﻓﻴَﻘﻮل ﻃُﻮﺑﻰ ﻟﻰ ﻟﻮ ﻟﻢ ﻳَﻜﻦ ﻟﻰ ﻏﻴﺮ ذﻟﻚ«) ) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٨٧‬‬ ‫»آﺴﻰ ﮔﻨﺎﻩ آﻨﺪ و ﺑﮕﻮﻳﺪ ﺧﻮﺷﺎ ﺑﻪ ﺣﺎل ﻣﻦ اﮔﺮ ﻏﻴﺮ از اﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ ﻧﺪاﺷﺘﻢ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬ﺣﻀﺮت ﺳﺠﺎد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺿﻤﻦ دﻋﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﻋﺮض ﻣﻰآﻨﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟّﻠﻬﻢ اَﻋُﻮ ُذ ﺑِﻚَ ﻣِﻦ‪ ...‬اﻻِﺻﺮارِ ﻋَﻠﻰ اﻟﻤَﺄﺛَﻢ و اﺳﺘِﺼﻐﺎر اﻟﻤَﻌﺼﻴَﺔ«) ) ﺻﺤﻴﻔﻪى ﺳﺠﺎدﻳﻪ‪ ،‬دﻋﺎى‬ ‫هﺸﺘﻢ(‬ ‫»ﭘﺮوردﮔﺎرا! ﺑﻪ ﺗﻮ ﭘﻨﺎﻩ ﻣﻰﺑﺮم از اﺻﺮار ﺑﺮ ﮔﻨﺎهﺎن‪ ،‬و آﻮﭼﻚ ﺷﻤﺮدن ﮔﻨﺎﻩ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻇﻬﺎر ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻰ هﻨﮕﺎم ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻟﺬت ﺑﺮدن از ﮔﻨﺎﻩ و ﺷﺎدﻣﺎﻧﻰ هﻨﮕﺎم اﻧﺠﺎم ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬از اﻣﻮرى اﺳﺖ آﻪ ﮔﻨﺎﻩ را ﺑﺰرگ ﻣﻰآﻨﺪ و ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫آﻴﻔﺮ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ رواﻳﺖ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﺷﺮ اﻻﺷﺮار ﻣﻦ ﺗﺒﻬّﺞ ﺑﺎﻟﺸﺮ«) ) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٤٤٦‬‬


‫»ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺑﺪهﺎ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﺑﺪى ﺧﻮﺷﺤﺎل ﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣَﻦ ﺗَﻠﺬّذ ﺑﻤﻌﺎﺻِﻰ اﷲ ُذلّ«) ) ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻏﺮر‪ ،‬ص‪(١٣٠‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ از اﻧﺠﺎم ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﻟﺬت ﺑﺒﺮد ﺧﺪاوﻧﺪ ذﻟّﺖ را ﺑﻪ ﺟﺎى ﺁن ﻟﺬّت ﺑﻪ او ﻣﻰرﺳﺎﻧﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺳﺠﺎد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»إﻳّﺎك و اﺑﺘﻬﺎج اﻟﺬّﻧﺐ ﻓﺎﻧّﻪ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ رآﻮﺑﻪ«) ) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٨‬ص‪(١٥٩‬‬ ‫»از ﺷﺎد ﺷﺪن هﻨﮕﺎم ﮔﻨﺎﻩ ﺑﭙﺮهﻴﺰ‪ ،‬آﻪ اﻳﻦ ﺷﺎدى ﺑﺰرﮔﺘﺮ از اﻧﺠﺎم ﺧﻮد ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﺣﻼوة اﻟﻤﻌﺼﻴﺔ ﻳﻔﺴﺪهﺎ اﻟﻴﻢ اﻟﻌﻘﻮﺑﺔ«) ) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٨‬ص‪(١٥٩‬‬ ‫»ﻋﺬاب دردﻧﺎك ﮔﻨﺎﻩ ﺷﻴﺮﻳﻨﻰ ﺁن را ﺗﺒﺎﻩ ﻣﻰﺳﺎزد‪«.‬‬ ‫و از ﺳﺨﻨﺎن اﻣﺎم ﺳﺠﺎد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ‪:‬‬ ‫»ﻻ ﺧﻴﺮ ﻓﻰ ﻟﺬّة ﻣﻦ ﺑﻌﺪهﺎ اﻟﻨّﺎر«) ) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٨‬ص‪(١٥٩‬‬ ‫»در ﻟﺬﺗﻰ آﻪ ﺑﻌﺪ از ﺁن ﺁﺗﺶ دوزخ اﺳﺖ ﺧﻴﺮى ﻧﻴﺴﺖ‪«.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ اذﻧﺐ ذﻧﺒﺎ و هﻮ ﺿﺎﺣﻚ دﺧﻞ اﻟﻨﺎر و هﻮ ﺑﺎك«) ) ﻣﺸﻜﺎة اﻻﻧﻮار‪ ،‬ص‪ ،٣٩٤‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪١١‬‬ ‫ص‪(١٦٨‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﮔﻨﺎﻩ آﻨﺪ و در ﺁن ﺣﺎل ﺧﻨﺪان ﺑﺎﺷﺪ وارد ﺁﺗﺶ دوزخ ﻣﻰﺷﻮد در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﮔﺮﻳﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬ﮔﻨﺎﻩ از روى ﻃﻐﻴﺎن‬ ‫ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮ از اﻣﻮرى آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﮔﻨﺎﻩ آﻮﭼﻚ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرگ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﻃﻐﻴﺎن و ﺳﺮآﺸﻰ در اﻧﺠﺎم‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ؛‬ ‫»اﻣّﺎ ﻣَﻦ ﻃَﻐﻰ وَ اﺛَﺮ اﻟﺤَﻴﺎة اﻟﺪّﻧﻴﺎ ﻓَﺎِنّ اﻟﺠَﺤِﻴﻢَ هِﻰَ اﻟﻤَﺄوى«) ) ﻧﺎزﻋﺎت‪ (٣٩ ٣٧ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و اﻣﺎ ﺁﻧﻬﺎ آﻪ ﻃﻐﻴﺎن آﺮدﻧﺪ و زﻧﺪﮔﻰ دﻧﻴﺎ را ﻣﻘﺪم ﺷﻤﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻰﮔﻤﺎن ﺟﺎﻳﮕﺎهﺸﺎن دوزخ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٥‬ﻣﻐﺮور ﺷﺪن ﺑﻪ ﻣﻬﻠﺖ اﻟﻬﻰ‬ ‫دﻳﮕﺮ از اﻣﻮرى آﻪ ﮔﻨﺎﻩ آﻮﭼﻚ را ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرگ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻣﻬﻠﺖ ﺧﺪا و‬ ‫ﻣﺠﺎزات ﻧﻜﺮدن ﺳﺮﻳﻊ او را دﻟﻴﻞ رﺿﺎﻳﺖ ﺧﺪا ﺑﺪاﻧﺪ و ﻳﺎ ﺧﻮد را ﻣﺤﺒﻮب ﺧﺪا ﺑﺪاﻧﺪ؛‬ ‫»و ﻳﻘﻮﻟﻮن ﻓﻰ اﻧﻔﺴﻬﻢ ﻟﻮﻻ ﻳﻌﺬّﺑﻨﺎ اﻟﻠّﻪ ﺑﻤﺎ ﻧﻘﻮل ﺣﺴﺒﻬﻢ ﺟﻬﻨّﻢ ﻳﺼﻠﻮﻧﻬﺎ ﻓَﺒِﺌﺲَ اﻟﻤَﺼﻴﺮ«) ) ﻣﺠﺎدﻟﻪ‪،‬‬ ‫‪ (٨‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﮔﻨﺎهﻜﺎران در دل ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﭼﺮا ﺧﺪواﻧﺪ ﻣﺎرا ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﻨﺎهﺎﻧﻤﺎن ﻋﺬاب ﻧﻤﻰآﻨﺪ؟ ﺟﻬﻨﻢ ﺑﺮاى ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫آﺎﻓﻰ اﺳﺖ‪ ،‬وارد ﺁن ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺪ ﺟﺎﻳﮕﺎهﻰ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫وﻋﺪﻩ ﻋﺬاب ﺟﻬﻨﻢ ﺑﺮاى ﭼﻨﻴﻦ اﻓﺮادى‪ ،‬دﻟﻴﻞ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﮔﻨﺎﻩ اﻓﺮادى آﻪ ﻣﻐﺮور ﺑﻪ ﻋﺪم ﻣﺠﺎزات‬ ‫ﺳﺮﻳﻊ ﺧﺪاوﻧﺪ هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ آﺒﻴﺮﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﺗﺠﺎهﺮ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﺁﺷﻜﺎر ﻧﻤﻮدن ﮔﻨﺎﻩ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﺻﻐﻴﺮﻩ را ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ آﺒﻴﺮﻩ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ از اﻳﻦ ﻧﻈﺮ آﻪ ﺁﺷﻜﺎر ﻧﻤﻮدن‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ ﺣﺎآﻰ از ﺗﺠﺮّى و ﺑﻰﺑﺎآﻰ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﮔﻨﻬﻜﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ ﺁﻟﻮدﻩ آﺮدن ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬و ﻋﺎدى ﻧﻤﻮدن ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﻳّﺎك و اﻟﻤﺠﺎهﺮة ﺑﺎﻟﻔُﺠﻮر ﻓﺎﻧّﻪ ﻣﻦ اﺷﺪّ اﻟﻤﺂﺛﻢ«) ) ﻏﺮراﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(١٥١‬‬ ‫»از ﺁﺷﻜﺎر ﻧﻤﻮدن ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﭙﺮهﻴﺰ‪ ،‬آﻪ ﺁن از ﺳﺨﺖﺗﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫و ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬


‫»اﻟﻤﺴﺘﺘﺮ ﺑﺎﻟﺤﺴﻨﺔ ﻳﻌﺪل ﺳﺒﻌﻴﻦ ﺣﺴﻨﺔ و اﻟﻤﺬﻳﻊ ﺑﺎﻟﺴﻴّﺌﺔ ﻣﺨﺬول«) ) ﻣﺸﻜﺎة اﻻﻧﻮار‪ ،‬ص‪،٣٩٤‬‬ ‫آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٢٨‬‬ ‫»ﭘﺎداش ﭘﻨﻬﺎن آﻨﻨﺪﻩ آﺮدار ﻧﻴﻚ‪ ،‬ﻣﻌﺎدل هﻔﺘﺎر آﺎر ﻧﻴﻚ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺁﺷﻜﺎر آﻨﻨﺪﻩ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺧﻮار ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬ﮔﻨﺎﻩ ﺷﺨﺼﻴﺖهﺎ‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ ﺁﻧﺎن آﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬داراى ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺧﺎص هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﮔﻨﺎﻩ دﻳﮕﺮان ﻳﻜﺴﺎن ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﺻﻐﻴﺮﻩ ﺁﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺣﻜﻢ ﮔﻨﺎﻩ آﺒﻴﺮﻩ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﮔﻨﺎﻩ ﺁﻧﻬﺎ داراى دو ﺑﻌﺪ اﺳﺖ‪ :‬ﺑﻌﺪ ﻓﺮدى و ﺑﻌﺪ‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‪.‬‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ ﺷﺨﺼﻴﺖهﺎ و ﺑﺰرﮔﺎن از ﻧﻈﺮ ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ زﻣﻴﻨﻪى اﻏﻮا و اﻧﺤﺮاف ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﺳﺴﺘﻰ دﻳﻦ ﻣﺮدم ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺮ هﻤﻴﻦ اﺳﺎس‪ ،‬ﺣﺴﺎب ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎ ﺑﺰرﮔﺎن و ﺷﺨﺼﻴﺖ هﺎ‪ ،‬ﻏﻴﺮ از ﺣﺴﺎب او ﺑﺎ دﻳﮕﺮان اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرﮔﺎن از دﻳﺪﮔﺎﻩ ﻗﺮﺁن‬ ‫در ﺁﻳﻪ ‪ ٤٤‬ﺗﺎ ‪ ٤٨‬ﺳﻮرﻩ ﺣﺎﻗﻪّ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»و ﻟﻮ ﺗَﻘَﻮّلَ ﻋﻠﻴﻨﺎ ﺑﻌﺾ اﻻَﻗﺎوﻳﻞ‪ .‬ﻻَﺧَﺬﻧﺎ ﻣﻨِﻪ ﺑِﺎﻟَﻴﻤﻴﻦ‪ .‬ﺛﻢّ ﻟَﻘﻄﻌﻨﺎ ﻣِﻨﻪ اﻟﻮَﺗﻴﻦ‪ .‬ﻓَﻤﺎ ﻣِﻨﻜﻢ ﻣِﻦ اَﺣﺪ‬ ‫ﺣﺎﺟِﺰﻳﻦ‪«.‬‬ ‫»و اﮔﺮ او )ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ( ﺳﺨﻦ دروغ ﺑﺮ ﻣﺎ ﻣﻰﺑﺴﺖ‪ ،‬ﻣﺎ او را ﺑﺎ ﻗﺪرت ﻣﻰﮔﺮﻓﺘﻴﻢ‪ ،‬ﺳﭙﺲ رگ ﻗﻠﺒﺶ )ﻳﻌﻨﻰ‬ ‫ﺷﺎهﺮﮔﺶ( را ﻗﻄﻊ ﻣﻰآﺮدﻳﻢ‪ ،‬و اﺣﺪى از ﺷﻤﺎ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﺎﻧﻊ ﺷﻮد و از او ﺣﻤﺎﻳﺖ آﻨﺪ‪«.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن اﻓﺮاد ﺑﺪﻋﺖﮔﺬار و ﺗﺤﺮﻳﻒﮔﺮ ﺑﺴﻴﺎرى ﻣﻄﺮح ﺷﺪﻩاﻧﺪ اﻣﺎ ﺧﺪا درﺑﺎرﻩى هﻴﭽﻜﺪام از ﺁﻧﻬﺎ اﻳﻦ‬ ‫ﮔﻮﻧﻪ ﺳﺨﻦ ﻧﮕﻔﺖ آﻪ‪» :‬رگ ﮔﺮدﻧﺖ را ﻣﻰزﻧﻴﻢ« وﻟﻰ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻋﺼﻤﺖ و‬ ‫ﻣﻘﺎم ﻋﻠﻢ و ﺁﮔﺎهﻴﺶ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ ،‬زﻳﺮا او ﺷﺨﺺ ﺑﺰرﮔﻰ اﺳﺖ آﻪ ﮔﻨﺎهﺶ ﻧﻴﺰ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺰرگ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺁﻧﺎن آﻪ داراى ﺷﺨﺼﻴﺖ ﻋﻠﻤﻰ و دﻳﻨﻰ هﺴﺘﻨﺪ و اﻧﺘﺴﺎﺑﺸﺎن ﺑﻪ دﺳﺘﮕﺎﻩ دﻳﻦ ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮى دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣَﺜَﻞ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻣﺘﻌﻬّﺪ در ﻗﺮﺁن‬ ‫در ﻗﺮﺁن داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻰ ﻋﻤﻞ ﺑﻪ اﻻغ و ﺳﮓ‪ ،‬ﺗﺸﺒﻴﻪ ﺷﺪﻩاﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﻣﻮرد ﺑﻠﻌﻢ ﺑﺎﻋﻮرا داﻧﺸﻤﻨﺪ ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»ﻓَﻤَﺜﻠﻪ آَﻤَﺜﻞ اﻟﻜَﻠﺐِ اِن ﺗَﺤﻤِﻞ ﻋَﻠَﻴﻪ ﻳَﻠﻬَﺚ اَو ﺗَﺘﺮُآﻪ ﻳَﻠﻬَﺚ«) ) اﻋﺮاف‪ (١٧٦ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻣﺜﺎل او هﻤﺎﻧﻨﺪ ﺳﮓ )هﺎر( اﺳﺖ آﻪ اﮔﺮ ﺑﻪ او ﺣﻤﻠﻪ آﻨﻰ دهﺎﻧﺶ را ﺑﺎز و زﺑﺎﻧﺶ را از دهﺎﻧﺶ‬ ‫ﺑﻴﺮون ﻣﻰﺁورد‪ ،‬و اﮔﺮ او را ﺑﻪ ﺣﺎل ﺧﻮد واﮔﺬارى‪ ،‬ﺑﺎز هﻤﻴﻦ آﺎر را ﻣﻰآﻨﺪ‪) .‬ﺁﻧﭽﻨﺎن ﺗﺸﻨﻪى دﻧﻴﺎ اﺳﺖ‬ ‫آﻪ هﻤﻴﺸﻪ دهﺎﻧﺶ ﺑﺎز اﺳﺖ(‪«.‬‬ ‫و در ﺁﻳﻪى ‪ ٥‬ﺳﻮرﻩى ﺟﻤﻌﻪ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﺣﻤﱢﻠُﻮا اﻟﺘّﻮراةِ ﺛﻢّ ﻟﻢ ﻳَﺤﻤِﻠﻮهﺎ آَﻤَﺜﻞ اﻟﺤِﻤﺎرِ ﻳَﺤﻤﻞ اَﺳﻔﺎراً«‬ ‫»ﻣَﺜَﻞ اﻟﱠﺬﻳﻦَ ُ‬ ‫»ﻣﺜﺎل آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﻪ دﺳﺘﻮرات ﺗﻮرات‪ ،‬ﺗﻜﻠﻴﻒ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﺣﻖ ﺁن را ادا ﻧﻨﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬هﻤﺎﻧﻨﺪ ﻣﺜﺎل اﻻﻏﻰ‬ ‫اﺳﺖ آﻪ آﺘﺎبهﺎﻳﻰ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺣﻤﻞ آﻨﺪ )و از آﺘﺎبهﺎ ﺑﻬﺮﻩاى ﻧﺒﺮد ﺟﺰ ﺳﻨﮕﻴﻨﻰ ﺑﺎر ﺁن!(‪«.‬‬ ‫در ﺁﻳﻪى ‪ ٣٠‬ﺳﻮرﻩى اﺣﺰاب ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﻜﻦّ ﺑِﻔﺎﺣِﺸَﺔ ﻣُﺒﻴﱢﻨَﺔ ﻳُﻀﺎﻋَﻒ ﻟَﻬﺎ اﻟﻌَﺬاب ﺿِﻌﻔَﻴﻦ«‬ ‫»ﻳﺎ ﻧِﺴﺎءَ اﻟﻨّﺒﻰ ﻣَﻦ ﻳَﺎتِ ﻣِﻨ ُ‬ ‫»اى هﻤﺴﺮان ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ هﺮ آﺪام از ﺷﻤﺎ ﮔﻨﺎﻩ ﺁﺷﻜﺎرى ﻣﺮﺗﻜﺐ ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﺬاب او دو ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫هﻤﺴﺮان ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻳﻨﻜﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ داراى ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺧﺎﺻﻰ ﺑﻮدﻧﺪ ﮔﻨﺎﻩ ﺁﻧﻬﺎ آﻴﻔﺮ ﻣﻀﺎﻋﻒ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺮاد از »ﮔﻨﺎﻩ ﺁﺷﻜﺎر« ﺁﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ اﺷﺎرﻩ ﺑﻪ اﺛﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺁن ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آﻪ ﺑﻪ هﻤﻴﻦ ﺧﺎﻃﺮ آﻴﻔﺮِ ﭼﻨﺪ‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ دارﻧﺪ‪.‬‬


‫ﺑﺮ هﻤﻴﻦ اﺳﺎس رواﻳﺖ ﺷﺪﻩ ﺷﺨﺼﻰ ﺑﻪ اﻣﺎم ﺳﺠﺎد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﺮض آﺮد‪» :‬اﻧﻜﻢ اهﻠﺒﻴﺖ ﻣﻐﻔﻮر‬ ‫ﻟﻪ«‬ ‫»ﺷﻤﺎ از ﺧﺎﻧﺪاﻧﻰ هﺴﺘﻴﺪ آﻪ ﻣﺸﻤﻮل ﺁﻣﺮزش ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻰﺑﺎﺷﻴﺪ‪«.‬‬ ‫ﺁن ﺣﻀﺮت ﺑﺎ ﺷﻨﻴﺪن اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﺧﺸﻤﮕﻴﻦ ﺷﺪ و در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﺁﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ ﺗﻮ ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﻣﺎ در ﻣﻮرد ﻧﻴﻜﻮآﺎران ﺧﻮد‪ ،‬دو ﭘﺎداش و در ﻣﻮرد ﮔﻨﻬﻜﺎران ﺧﻮد‪ ،‬دو‬ ‫آﻴﻔﺮ ﻗﺎﻳﻞ هﺴﺘﻴﻢ‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﺁﻳﻪ ‪ ٣٠‬و ‪ ٣١‬اﺣﺰاب را ﺗﻼوت ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ) ).‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن‪ ،‬ج‪ ٨‬ص ‪(٣٥٤‬‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرﮔﺎن از دﻳﺪﮔﺎﻩ رواﻳﺎت‬ ‫‪ -١‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺿﻤﻦ ﮔﻔﺘﺎرى ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻳﻐﻔﺮ ﻟﻠﺠﺎهﻞ ﺳﺒﻌﻮن ذﻧﺒﺎً ﻗﺒﻞ ان ﻳﻐﻔﺮ ﻟﻠﻌﺎﻟﻢ ذﻧﺐ واﺣﺪ«) ) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ١‬ص ‪(٤٧‬‬ ‫»هﻔﺘﺎد ﮔﻨﺎﻩ از ﺟﺎهﻞ‪ ،‬ﺑﺨﺸﻴﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد ﻗﺒﻞ از ﺁﻧﻜﻪ ﻳﻚ ﮔﻨﺎﻩ از ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﺑﺨﺸﻴﺪﻩ ﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﺿﻤﻦ ﮔﻔﺘﺎرى ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﮔﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن دﻳﻦ و زﻣﺎﻣﺪاران‪ ،‬ﻓﺎﺳﺪ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺮدم ﻧﻴﺰ ﻓﺎﺳﺪ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪ ) )«.‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ﭼﺎپ ﺑﻴﺮوت‪ ،‬ج‪٧٤‬‬ ‫ص‪(١٥٤‬‬ ‫و در ﺳﺨﻦ دﻳﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻋﻮام اﻣﺖ ﻣﻦ اﺻﻼح ﻧﻤﻰﺷﻮﻧﺪ ﻣﮕﺮ ﺑﺎ اﺻﻼح ﺧﻮاص اﻣﺖ ﻣﻦ!«‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ :‬ﺧﻮاص اﻣﺖ ﭼﻪ آﺴﺎﻧﻰ هﺴﺘﻨﺪ؟‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﺧﻮاص اﻣﺘﻰ ارﺑﻌﺔ‪ :‬اﻟﻤﻠﻮك و اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻟﻌﺒﺎد و اﻟﺘﺠﺎر«‬ ‫ﺧﻮاص اﻣﺖ ﻣﻦ ﭼﻬﺎر دﺳﺘﻪاﻧﺪ‪ -١ :‬زﻣﺎﻣﺪاران‪ -٢ .‬داﻧﺸﻤﻨﺪان‪ -٣ .‬ﻋﺎﺑﺪان‪ -٤ .‬ﺗﺎﺟﺮان‪.‬‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ دﻳﮕﺮ ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ :‬ﭼﮕﻮﻧﻪ؟ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»زﻣﺎﻣﺪاران ﭼﻮﭘﺎﻧﺎن ﻣﺮدﻣﻨﺪ‪ ،‬وﻗﺘﻰ ﭼﻮﭘﺎن ﮔﺮگ ﺷﻮد‪ ،‬ﮔﻮﺳﻔﻨﺪان ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﭽﺮﻧﺪ؟ و ﻋﻠﻤﺎ ﻃﺒﻴﺒﺎن‬ ‫ﻣﺮدﻣﻨﺪ‪ ،‬وﻗﺘﻰ ﻃﺒﻴﺐ ﺑﻴﻤﺎر ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻴﻤﺎران را ﭼﻪ آﺴﻰ درﻣﺎن آﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺪﮔﺎنِ ﻋﺎﺑﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ راهﻨﻤﺎى‬ ‫ﻣﺮدﻣﻨﺪ‪ ،‬اﮔﺮ راهﻨﻤﺎ ﮔﻤﺮاﻩ ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ آﺴﻰ راﻩ روﻧﺪﻩ را هﺪاﻳﺖ ﻣﻰآﻨﺪ؟ و ﺗﺎﺟﺮان اﻣﻴﻦ ﻣﺮدﻣﻨﺪ‪ ،‬وﻗﺘﻰ‬ ‫آﻪ اﻣﻴﻦ ﺧﻴﺎﻧﺖ آﺮد‪ ،‬ﺑﻪ ﭼﻪ آﺴﻰ ﺑﺎﻳﺪ اﻃﻤﻴﻨﺎن ﻧﻤﻮد؟«) ) اﻟﻤﻮاﻋﻆ اﻟﻌﺪدﻳﻪ‪ ،‬ص‪(١٢٥‬‬ ‫‪ -٣‬ﻧﻴﺰ رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎ ﺳﻪ آﺲ ﺳﺨﻦ ﻧﮕﻮﻳﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻜﻨﺪ و ﺁﻧﻬﺎ را ﭘﺎك ﻧﺴﺎزد و ﺑﺮاى ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﻋﺬاب دردﻧﺎك اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻣﻘِﻞّ ﻣُﺨﺘﺎل«) ) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٣١١‬‬ ‫»ﺷﻴﺦ زان و ﻣﻠﻚ ﺟﺒّﺎر و ُ‬ ‫»ﭘﻴﺮ زﻧﺎآﺎر‪ ،‬و ﺳﻠﻄﺎن ﺟﺒﺎر و ﻓﻘﻴﺮ ﻣﺘﻜﺒﺮ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از اﺻﺤﺎب ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷﻘﺮاﻧﻰ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ان اﻟﺤﺴﻦ ﻣﻦ آﻞ اﺣﺪ ﺣﺴﻦٌ و اﻧّﻪ ﻣﻨﻚ اﺣﺴﻦ ﻟﻤﻜﺎﻧﻚ ﻣﻨّﺎ‪ ،‬و انّ اﻟﻘﺒﻴﺢ ﻣﻦ آﻞ اﺣﺪ ﻗﺒﻴﺢ و اﻧّﻪ‬ ‫ﻣﻨﻚ اﻗﺒﺢ«) ) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٧٠٨‬‬ ‫»اى ﺷﻘﺮاﻧﻰ! ﻧﻴﻜﻰ از هﺮ ﺷﺨﺺ ﻧﻴﻜﻮ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ از ﺗﻮ آﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﺴﺒﺖ دارى ﻧﻴﻜﻮﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و‬ ‫زﺷﺘﻰ از هﺮ آﺴﻰ زﺷﺖ اﺳﺖ وﻟﻰ از ﺗﻮ زﺷﺖﺗﺮ‪«.‬‬ ‫‪ -٥‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺔ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﺗُﻔﺴﺪ اﻟﻌَﻮاﻟِﻢ«) ) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٤٢٦‬‬ ‫»زَﻟّ ُ‬ ‫»ﻟﻐﺰش ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬هﻤﻪى ﻋﺎﻟﻢهﺎ را ﺗﺒﺎﻩ ﻣﻰﺳﺎزد‪«.‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»زﻟّﺔ اﻟﻌﺎﻟﻢ آﺎﻧﻜِﺴﺎر اﻟﺴّﻔﻴﻨَﺔ ُﺗﻐَﺮق و ﺗُﻐﺮ ُ‬ ‫ق ﻣﻌَﻬﺎ ﻏَﻴﺮهﺎ«) ) ﻏﺮراﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٤٢٦‬‬ ‫»ﻟﻐﺰش ﻋﺎﻟﻢ هﻤﺎﻧﻨﺪ ﺷﻜﺴﺘﻪ ﺷﺪن آﺸﺘﻰ در درﻳﺎ اﺳﺖ هﻢ ﺧﻮد ﻏﺮق ﻣﻰﺷﻮد و هﻢ ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﻏﺮق ﺷﺪن ﺳﺮﻧﺸﻴﻨﺎﻧﺶ ﻣﻰﮔﺮدد‪«.‬‬


‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻦ‪ ،‬ﭼﻬﺮﻩهﺎ‪ ،‬ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬ﻧﻬﺎدهﺎ‪ ،‬ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬ﺑﺰرﮔﺎن و ﺳﺎدات ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب‬ ‫ﻣﻰﺁﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن آﻠﻴﺪى‬ ‫هﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ آﻪ ﭘﻴﺮى و ﺿﻌﻒ‪ ،‬زﻣﻴﻨﻪ هﺠﻮم آﺴﺎﻟﺖ و ﺑﻴﻤﺎرىهﺎى ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﻰﮔﺮدد‪ ،‬ﮔﺎهﻰ ﻋﻴﺐ و‬ ‫ﻳﺎ ﮔﻨﺎهﻰ زﻣﻴﻨﻪ و آﻠﻴﺪ اﻧﻮاع ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼً‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺣﺴﺎدت‪ ،‬اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ اﻧﻮاع ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺎرﺷﻜﻨﻰ‪ ،‬ﺗﻬﻤﺖ‪ ،‬دروغ و ﺳﻮء ﻗﺼﺪهﺎ و‪...‬وادار‬ ‫ﻣﻰآﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﻞ اﻟﻨّﺎر اﻟﺤَﻄَﺐ«) ) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٣‬ص‪(٢٥٥‬‬ ‫»ان اﻟﺤَﺴَﺪ ﻳَﺎآُﻞ اﻻِﻳﻤﺎنَ آَﻤﺎ ﺗَﺎ ُآ ُ‬ ‫»هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ ﺁﺗﺶ‪ ،‬هﻴﺰم را ﻣﻰﺑﻠﻌﺪ‪ ،‬ﺣﺴﺎدت اﻳﻤﺎن را ﻣﻰﺑﻠﻌﺪ‪«.‬‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺣﺴﻮد ﺑﻪ هﺮ ﺗﻼﺷﻰ آﻪ رﻗﻴﺐ ﺧﻮد را ﺑﺸﻜﻨﺪ‪ ،‬دﺳﺖ ﻣﻰزﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺑﺨﻞ و ﺣﺮص‪ ،‬ﺑﺨﻞ ﺳﺒﺐ ﻧﺪادن زآﺎت و ﺧﻤﺲ و ﺗﺮك اﻧﻔﺎق و ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻼوﻩ ﻣﺮدم از ﺑﺨﻴﻞ‬ ‫ﻧﺎراﺣﺘﻨﺪ و هﻤﻴﻦ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺪﮔﻮﻳﻰهﺎ و ﺳﻮء ﻇﻦهﺎ ﻣﻰﮔﺮدد؛‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﻞ ﺟﺎﻣِﻊ ﻟِﻤﺴﺎوِى اﻟ ُﻌﻴُﻮب وَ هُﻮ زﻣﺎم ﻳﻘﺎ ُد ﺑِﻪ اِﻟﻰ آﻞّ ﺳﻮء«) ) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٣‬ص‪ .٣٠٧‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪،‬‬ ‫»اﻟﺒُﺨ ُ‬ ‫ﺣﻜﻤﺖ ‪(٣٧٠‬‬ ‫»ﺑﺨﻞ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻊ و ﮔﺮد ﺁورﻧﺪﻩ هﻤﻪى ﺑﺪىهﺎ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻓﺴﺎرى اﺳﺖ آﻪ هﻤﻪى ﺑﺪىهﺎ را ﺑﺴﻮى ﺧﻮد‬ ‫ﻣﻰآﺸﺎﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﺣﺮص ﻧﻴﺰ ﺳﺒﺐ ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬آﻢ ﻓﺮوﺷﻰ‪ ،‬اﺣﺘﻜﺎر‪ ،‬ﮔﺮان ﻓﺮوﺷﻰ‪ ،‬رﺷﻮﻩ ﺧﻮارى‪ ،‬ﺗﻤﻠﻖ و اﻧﻮاع ﺑﻰ‬ ‫ﺗﻘﻮاﻳﻰهﺎ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ -٣‬دروغ‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﺑﺎ دروغ ﮔﻨﺎهﺎن ﺧﻮد را ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻰآﻨﺪ و زﻳﺮ ﭘﻮﺷﺶ ﺗﻮﺟﻴﻪهﺎى دروﻏﻴﻦ‪ ،‬ﺻﺪهﺎ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫دﻳﮕﺮ ﺑﺮوز ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﻜﺮى ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺟﻌِﻞَ ﻣِﻔﺘﺎﺣُﻬﺎ اﻟﻜﺬب«) ) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٢‬ص‪(٢٦٢‬‬ ‫ﺚ ُآﻠّﻬﺎ ﻓﻰ ﺑَﻴﺖٍ و ُ‬ ‫ﺟﻌِﻠَﺖ اﻟﺨَﺒﺎﺋِ ُ‬ ‫» ُ‬ ‫»ﺗﻤﺎم زﺷﺘﻰهﺎ در اﺗﺎﻗﻰ ﻗﺮار دادﻩ ﺷﺪﻩ‪ ،‬و آﻠﻴﺪ ﺁن‪ ،‬دروغ اﺳﺖ«‬ ‫‪ -٤‬ﺧﺸﻢ و ﺑﺪاﺧﻼﻗﻰ‪ ،‬ﻋﻴﺒﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺳﺒﺐ ﻓﺤﺶ‪ ،‬ﻏﻴﺒﺖ‪ ،‬دﺷﻤﻦ ﺗﺮاﺷﻰ و اﻧﻮاع زﺷﺘﻰهﺎ‬ ‫ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﻜﺮى ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﻟﻐﻀﺐ ﻣﻔﺘﺎح آﻞ ﺷﺮ«) ) ﺗﺤﻒ اﻟﻌﻘﻮل‪ ،‬ص‪ ،٥٨١‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ ٣٠٣‬از اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم(‬ ‫»ﺧﺸﻢِ )ﺑﻰآﻨﺘﺮل( آﻠﻴﺪ هﺮ ﺑﺪى اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﻋﻴﻮب و ﮔﻨﺎهﺎن دﻳﮕﺮى ﻧﻴﺰ وﺟﻮد دارﻧﺪ آﻪ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎهﺎن دﻳﮕﺮ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬ﺑﺪﮔﻤﺎﻧﻰ‪ ،‬ﺣﺮام‬ ‫ﺧﻮارى‪ ،‬ﺷﺮاب ﺧﻮرى‪ ،‬ﺳﺘﻴﺰﻩﺟﻮﻳﻰ‪ ،‬ﺗﺮس‪ ،‬ﺗﻜﺒﺮ و‪....‬آﻪ ﺑﺮاى رﻋﺎﻳﺖ اﺧﺘﺼﺎر از ﺷﺮح ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺧﻮددارى‬ ‫ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺁژﻳﺮ ﺧﻄﺮ‬ ‫از ﺗﻌﺒﻴﺮات ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺁﻳﺎت و رواﻳﺎت‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﺪت و ﺿﻌﻒ ﺧﻄﺮهﺎى ﮔﻨﺎﻩ ﭘﻰﻣﻰﺑﺮﻳﻢ‪ .‬در ﻗﺮﺁن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﻌﻀﻰ از ﮔﻨﺎهﺎن ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺷﺪﻩ آﻪ ﺁن را اﻧﺠﺎم ﻧﺪهﻴﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪:‬‬ ‫»و ﻻ ﺗﺎآﻠﻮهﺎ اﺳﺮاﻓﺎً«) ) ﻧﺴﺎء‪ (٦ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»از اﻣﻮال ﺁﻧﻬﺎ از روى اﺳﺮاف ﻧﺨﻮرﻳﺪ«‬ ‫در ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﻮارد ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺷﺪﻩ آﻪ از ﺁن دورى آﻨﻴﺪ؛‬ ‫»و اﺟﺘﻨﺒﻮا اﻟﻄﺎﻏﻮت«) ) ﻧﺤﻞ‪ (٣٦ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و از ﻃﺎﻏﻮت دورى آﻨﻴﺪ«‬ ‫و در ﺑﻌﻀﻰ ﻣﻮارد ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﻧﺰدﻳﻚ ﺁن ﻧﺸﻮﻳﺪ؛‬ ‫»وَ ﻻﺗَﻘﺮَﺑﻮا اﻟﻔَﻮاﺣِﺶَ ﻣﺎ ﻇَﻬَﺮ ﻣِﻨﻬﺎ وَ ﻣﺎ ﺑَﻄﻦ«) ) ﻧﺤﻞ‪ (٣٦ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺑﻪ آﺎرهﺎى زﺷﺖ ﺧﻮاﻩ ﺁﺷﻜﺎر و ﺧﻮاﻩ ﭘﻨﻬﺎن ﻧﺰدﻳﻚ ﻧﺸﻮﻳﺪ‪«.‬‬


‫اﻧﺠﺎم ﻧﺪادن ﺑﺎ ﻧﺰدﻳﻚ ﻧﺸﺪن ﻧﺸﺎﻧﻪى دو ﻧﻮع ﺧﻄﺮ اﺳﺖ ﻣﺜﻼً درﺑﺎرﻩ ﻧﻔﺖ ﻣﻰﮔﻮﻳﻴﻢ‪ :‬آﺒﺮﻳﺖ ﺑﻪ ﺁن‬ ‫ﻧﺰﻧﻴﺪ!‪ .‬وﻟﻰ درﺑﺎرﻩى ﺑﻨﺰﻳﻦ ﻣﻰﮔﻮﻳﻴﻢ‪ :‬آﺒﺮﻳﺖ را ﻧﺰدﻳﻚ ﺁن ﻧﺒﺮﻳﺪ آﻪ ﻓﺎﺟﻌﻪ ﻣﻰﺁﻓﺮﻳﻨﺪ!‪.‬‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ زﻧﺎ و ﺧﻮردن ﻣﺎل ﻳﺘﻴﻢ و ورود آﻔﺎر ﺑﻪ ﺳﻨﮕﺮ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ )ﻣﺴﺠﺪاﻟﺤﺮام( ﺷﺒﻴﻪ ﺑﻨﺰﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ در‬ ‫ﻗﺮﺁن ﺑﺎ ﺟﻤﻠﻪ »و ﻻﺗﻘﺮﺑﻮا«) ) ﻧﺴﺎء ‪» (٤٢ /‬ﻧﺰدﻳﻚ ﻧﺸﻮﻳﺪ« و ﺟﻤﻠﻪ »ﻓﻼﻳﻘﺮﺑﻮا اﻟﻤﺴﺠﺪ اﻟﺤﺮام«) )‬ ‫ﺗﻮﺑﻪ‪» (٢٨ ،‬ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻣﺸﺮآﺎن ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﺴﺠﺪاﻟﺤﺮام ﺷﻮﻧﺪ« ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ هﻤﭽﻮن ﺁژﻳﺮ ﺧﻄﺮ‪ ،‬ﺣﺎآﻰ از ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺑﻌﻀﻰ ﮔﻨﺎهﺎن ﭼﻨﺎن وﺳﻮﺳﻪاﻧﮕﻴﺰ اﺳﺖ آﻪ‬ ‫ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪن ﺑﻪ ﺣﺮﻳﻢ ﺁن ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﻧﺴﺎن را در ﭘﺮﺗﮕﺎﻩ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻗﺮار دهﺪ و ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ زﻣﻴﻨﻪ‬ ‫ﺳﺎز و ﺳﻮق دهﻨﺪﻩ ﺑﻪ ﺳﻮى ﮔﻨﺎﻩ ﻧﺰدﻳﻚ ﻧﺸﺪ ﻣﺜﻼً از ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﺳﺪ و ﺁﻟﻮدﻩ آﻪ ﻟﻐﺰﻧﺪﮔﻰ ﺷﺪﻳﺪى ﺑﺮاى‬ ‫ﺳﻘﻮط در درﻩى ﮔﻨﺎﻩ دارد ﺑﺎﻳﺪ دورى ﻧﻤﻮد‪.‬‬

‫زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن‬ ‫اﻟﻒ ﻏﺮﻳﺰﻩ‬ ‫در اﻧﺴﺎن ﻏﺮاﻳﺰى وﺟﻮد دارد آﻪ ﮔﺎهﻰ دﭼﺎر اﻓﺮاط ﻳﺎ ﺗﻔﺮﻳﻂ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ راهﻬﺎى ﺗﻌﺪﻳﻞ ﺁﻧﻬﺎ را‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﮔﻔﺘﺎرى ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن را ﺑﻪ ﻋﻘﻞ اﺧﺘﺼﺎص داد )وﺁﻧﻬﺎ ﺗﻜﻮﻳﻨﺎً ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻪ اﻃﺎﻋﺖ ﻋﻘﻞ هﺴﺘﻨﺪ( و ﺣﻴﻮاﻧﺎت‬ ‫را ﺑﻪ ﺷﻬﻮت و ﻏﻀﺐ‪ ،‬اﺧﺘﺼﺎص داد‪) .‬وﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺗﻜﻮﻳﻨﻰ ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻪ ارﺿﺎى ﻏﺮاﺋﺰ ﺣﻴﻮاﻧﻰ هﺴﺘﻨﺪ(‬ ‫اﻣﺎ اﻧﺴﺎن را ﺑﺎ اﻋﻄﺎء هﻤﻪ )ﻋﻘﻞ و ﺧﺸﻢ و ﺷﻬﻮت( ﺷﺮاﻓﺖ ﺑﺨﺸﻴﺪ‪ .‬ﭘﺲ هﺮﮔﺎﻩ ﭘﻴﺮوى از ﻋﻘﻞ آﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﺶ ﺑﺮﺗﺮ از ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﺎ ﺑﻮدن ﺧﺸﻢ و ﺷﻬﻮت‪ ،‬اﻃﺎﻋﺖ از ﻋﻘﻞ ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬و‬ ‫اﮔﺮ اﻃﺎﻋﺖ از ﺷﻬﻮت و ﻏﻀﺐ آﻨﺪ‪ ،‬از ﺣﻴﻮاﻧﺎت‪ ،‬ﭘﺴﺖﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﺎ داﺷﺘﻦ ﻋﻘﻞ ﭘﻴﺮوى از ﺧﺸﻢ و‬ ‫ﺷﻬﻮت ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪ ) )«.‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺴﻌﺎدﻩ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٣٤‬‬ ‫ﻗﺮﺁن در ﻣﻮرد آﺴﺎﻧﻰ آﻪ از ﻏﺮاﺋﺰ ﺣﻴﻮاﻧﻰ ﭘﻴﺮوى ﻣﻰآﻨﻨﺪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اوﻟﺌﻚ آﺎﻻَﻧﻌﺎمِ ﺑﻞ هﻢ أﺿﻞّ ﺳَﺒﻴﻼً«) ) اﻋﺮاف‪ ،١٧٩ ،‬ﻓﺮﻗﺎن‪(٤ ،‬‬ ‫»ﺁﻧﻬﺎ هﻤﭽﻮن ﭼﺎرﭘﺎﻳﺎن ﺑﻠﻜﻪ ﮔﻤﺮاهﺘﺮﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﻗﻮاى ﻏﺮﻳﺰى‬ ‫ﻋﻠﻤﺎى اﺧﻼق ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﻣﻨﺸﺎ و اﻧﮕﻴﺰﻩى ﮔﻨﺎهﺎن‪ ،‬ﺳﻪ ﻗﻮﻩ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﻗﻮﻩ ﺷﻬﻮﻳّﻪ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﻗﻮﻩ ﻏﻀﺒﻴّﻪ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬ﻗﻮﻩ وهﻤﻴّﻪ‪.‬‬ ‫ﻗﻮﻩ ﺷﻬﻮﻳّﻪ‪ ،‬اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ اﻓﺮاط در ﻟﺬتﺧﻮاهﻰ ﻧﻔﺴﺎﻧﻰ‪ ،‬ﻣﻰآﺸﺎﻧﺪ‪ ،‬آﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎﻣﺶ‪ ،‬ﻏﺮق ﺷﺪن در‬ ‫ﻓﺤﺸﺎ و زﺷﺘﻰهﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻗﻮﻩّ ﻏﻀﺒﻴّﻪ‪ ،‬اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ ﻇﻠﻢ وﻃﻐﻴﺎن ﺁزار رﺳﺎﻧﻰ و ﺗﺠﺎوز‪ ،‬وادار ﻣﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻗﻮﻩّ وهﻤﻴّﻪ‪ ،‬ﺑﺮﺗﺮى ﻃﻠﺒﻰ و اﻧﺤﺼﺎر ﺟﻮﻳﻰ و ﺗﻜﺒﺮ و روح ﺧﻮداﺧﻮاهﻰ را در اﻧﺴﺎن زﻧﺪﻩ ﻣﻰآﻨﺪ و او را‬ ‫ﺑﻪ ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرﮔﻰ در اﻳﻦ آﺎﻧﺎل‪ ،‬وا ﻣﻰدارد‪ ) ).‬ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻓﺨﺮرازى‪ ،‬ج‪ ٢٠‬ص‪(١٠٤‬‬ ‫اﮔﺮ ﺑﺎ دﻗﺖ ﺑﺮرﺳﻰ آﻨﻴﻢ در ﻣﻰﻳﺎﺑﻴﻢ آﻪ اآﺜﺮ ﮔﻨﺎهﺎن )اﮔﺮ ﻧﮕﻮﻳﻴﻢ هﻤﻪى ﮔﻨﺎهﺎن( ﺑﻪ اﻳﻦ ﺳﻪ ﻗﻮﻩ ﺑﺎز‬ ‫ﻣﻰﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺳﻪ ﻗﻮﻩ در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﻻزم اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ اﮔﺮ آﻨﺘﺮل وﺗﻌﺪﻳﻞ ﻧﺸﻮد و ﺑﻪ اﻓﺮاط و ﺗﻔﺮﻳﻂ آﺸﺎﻧﺪﻩ‬ ‫ﺷﻮد‪ ،‬ﺳﺮﭼﺸﻤﻪى ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاى ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺜﺎل ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬


‫ﺁب‪ ،‬آﻪ ﻣﺎﻳﻪى ﺣﻴﺎت اﻧﺴﺎن و ﮔﻴﺎﻩ و ﺣﻴﻮانهﺎ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﮔﺮ در ﺟﻠﻮ ﺁن ﺳﺪى ﺑﺴﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺎ ﺳﻴﻼب‬ ‫ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﺁن ﺟﻤﻊ ﺷﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺳﻴﻼب ﺑﻪ ﻣﺎ ﺿﺮر ﻧﻤﻰزﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ هﺮوﻗﺖ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺁب ﺷﺪ‪ ،‬درﻳﭽﻪى‬ ‫ﺳﺪ را ﺑﺎز آﺮدﻩ و ﮔﻴﺎهﺎن و دامهﺎ از ﺁب ﺁن ﺳﺪ‪ ،‬ﺑﻬﺮﻩﻣﻨﺪ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺎل اﮔﺮ ﺳﻴﻼب ﻣﻬﺎر ﻧﺸﻮد‪ ،‬هﻨﮕﺎم ﻃﻐﻴﺎن‪ ،‬دﻳﻮاﻧﻪ وار ﺑﻪ ﺑﺎغهﺎ و آﺸﺘﺰارهﺎ و ﺧﺎﻧﻪهﺎ ﺳﺮازﻳﺮ ﺷﺪﻩ و‬ ‫هﻤﻪ را وﻳﺮان ﻣﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﻣﻮرد اﻧﺴﺎن ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﻧﻴﺮوى ﻏﻀﺐ ﺑﺮاى دﻓﺎع و ﺷﻬﻮت ﺑﺮاى ﺑﻘﺎى ﻧﺴﻞ ﻻزم اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ اﮔﺮ اﻳﻦ دو‬ ‫ﻏﺮﻳﺰﻩ ﺑﺮ اﺛﺮ اﻓﺴﺎر ﮔﺴﻴﺨﺘﮕﻰ ﻃﻐﻴﺎن آﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوز ﺟﻨﺎﻳﺎت وﻳﺮاﻧﮕﺮ و اﻧﺤﺮاﻓﺎت ﺟﻨﺴﻰ و‬ ‫ﺑﻰﻋﻔﺘﻰ ﺧﻮاهﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻨﻜﻪ‪ :‬اﮔﺮ ﺑﺨﻮاهﻴﻢ ﺟﺎﻣﻌﻪ را از ﻟﻮث ﮔﻨﺎﻩ ﭘﺎك ﺳﺎزﻳﻢ‪ ،‬و ﻳﺎ وﺟﻮد ﺧﻮﻳﺶ را از ﺁﻟﻮدﮔﻰ ﮔﻨﺎﻩ‪،‬‬ ‫ﺣﻔﻆ آﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻏﺮاﻳﺰ و ﺗﻤﺎﻳﻼت ﻧﻔﺴﺎﻧﻰ را آﻨﺘﺮل و ﺗﻌﺪﻳﻞ آﻨﻴﻢ‪.‬‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ آﻨﺘﺮل و ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻏﺮاﻳﺰ ﺷﻬﻮاﻧﻰ‪ ،‬ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪهﺎﻳﻰ دارد آﻪ در اﻳﻦ آﺘﺎب‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺘﻰ از ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﺷﺎرﻩ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ب ﻗﻠﺐ‬ ‫در ﻗﺮﺁن ‪ ١٣٢‬ﺑﺎر ﺳﺨﻦ از ﻗﻠﺐ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬و در ﺁﻳﺎت ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬از ﻗﻠﺐ آﺎﻓﺮان و ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن و‬ ‫ﻣﺠﺮﻣﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﻠﺐ ﻣﻬﺮ زدﻩ‪ ،‬ﻗﻠﺐ ﺑﻴﻤﺎر‪ ،‬ﻗﻠﺐ ﺳﺨﺖ‪ ،‬ﻗﻠﺐ ﻣﻨﺤﺮف و ﻗﻠﺐ ﻗﻔﻞ زدﻩ ﻳﺎد ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺤﺚ و ﺑﺮرﺳﻰ ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻗﻠﺐ‪ ،‬ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺷﺮح ﺑﺴﻴﺎر دارد آﻪ از ﺣﻮﺻﻠﻪ اﻳﻦ آﺘﺎب‪ ،‬ﺧﺎرج اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر از ﻗﻠﺐ ﻳﻌﻨﻰ ﻣﺮآﺰ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪهﻰ و ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮى اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﻠﺐ ﺳﻠﻴﻢ و ﭘﺎك‪ ،‬ﻣﻨﺸﺎ آﺎرهﺎى‬ ‫ﻧﻴﻚ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻋﻜﺲ ﻗﻠﺐ ﻧﺎﺳﺎﻟﻢ و ﺗﺎرﻳﻚ‪ ،‬آﺎﻧﻮن ﻓﺴﺎد ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ در راﺳﺘﺎى اﻃﺎﻋﺖ ﺧﺪا و‬ ‫دورى از ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﻋﻤﻴﻖ ﺑﻪ ﭘﺎك ﻧﮕﻬﺪاﺷﺘﻦ ﻗﻠﺐ‪ ،‬داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪.‬‬ ‫در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ اﻳﻦ رواﻳﺖ ﺟﺎﻟﺒﻰ از اﻣﺎم ﺻﺎدقﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ ﻣﻦ ﻣﻮﻣﻦ اﻻ و ﻟﻘﻠﺒﻪ أُذﻧﺎن ﻓﻰ ﺟﻮﻓﻪ‪ُ ،‬أذُن ﻳﻨﻔﺚ ﻓﻴﻬﺎ اﻟﻮﺳﻮاس اﻟﺨﻨﺎس و ُأذُن ﻳﻨﻔﺚ ﻓﻴﻬﺎ اﻟﻤﻠﻚ‬ ‫ﻓﻴﺆﻳﺪ اﻟﻠﱠﻪ اﻟﻤﺆﻣﻦ ﺑﺎﻟﻤﻠﻚ ﻓﺬﻟﻚ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﻰ »و اﻳّﺪهﻢ ﺑﺮوحٍ ﻣﻨﻪ«) ) ﻣﺠﺎدﻟﻪ‪ ) )«.(٢٢ ،‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪٢‬‬ ‫ص‪(٢٦٧‬‬ ‫»ﻗﻠﺐ هﺮ ﺷﺨﺺ ﺑﺎ اﻳﻤﺎﻧﻰ در درون داراى دو ﮔﻮش اﺳﺖ‪ :‬ﮔﻮﺷﻰ آﻪ وﺳﻮاس ﺧﻨﺎس در ﺁن‬ ‫ﻣﻰدﻣﺪ و ﮔﻮﺷﻰ آﻪ ﻓﺮﺷﺘﻪ در ﺁن ﻣﻰدﻣﺪ‪ ،‬و ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺆﻣﻦ را ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﺁن ﻓﺮﺷﺘﻪ‪ ،‬آﻤﻚ ﻣﻰآﻨﺪ‪ .‬و‬ ‫هﻤﻴﻦ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﺎر ﺧﺪاوﻧﺪ آﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن را ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ روح ﺧﻮد‪ ،‬ﺗﻘﻮﻳﺖ آﺮدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﻗﻠﺐ آﺎﻧﻮن اﻧﮕﻴﺰﻩهﺎ‬ ‫ﻧﻴﺖهﺎى ﭘﺎك و ﺁﻟﻮدﻩ هﺮ دو از ﻗﻠﺐ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻣﻰﮔﻴﺮد و اﻧﮕﻴﺰﻩهﺎى اﻧﺤﺮاف و ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺑﺮ اﺛﺮ ﻧﺎﺻﺎﻓﻰ‬ ‫دل ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻰﺁﻳﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﺨﻮاهﻴﻢ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺁﻟﻮدﻩ ﻧﺸﻮﻳﻢ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺳﺮاغ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﺑﺮوﻳﻢ و ﺁن را ﺻﺎف آﻨﻴﻢ‬ ‫و ﮔﺮﻧﻪ‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺔ اﻟﻜﺎﻓِﺮ ﺷﺮﱞ ﻣﻦ ﻋَﻤَﻠﻪ و آﻞّ ﻋﺎﻣﻞ ﻳﻌﻤﻞ ﻋﻠﻰ ﻧﻴﱠﺘِﻪ«) ) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪٢‬‬ ‫»ﻧﻴّﺔ اﻟﻤُﺆﻣِﻦِ ﺧﻴﺮٌ ﻣﻦ ﻋَﻤﻠﻪ و ﻧﻴّ ُ‬ ‫ص‪(٨٤‬‬ ‫»ﻧﻴﺖ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻬﺘﺮ از ﻋﻤﻞ اوﺳﺖ و ﻧﻴﺖ آﺎﻓﺮ ﺑﺪﺗﺮ از ﻋﻤﻠﺶ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ و هﺮ آﺲ ﻃﺒﻖ ﻧﻴﺘﺶ ﻋﻤﻞ‬ ‫ﻣﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫در ﺷﺮح اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﺴﻴﺎر ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪﻩ اﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻰرﺳﺪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻗﻮل اﻳﻦ ﺑﺎﺷﺪ آﻪ ﭼﻮن‬ ‫ﻧﻴﺖ‪ ،‬آﺎﻧﻮن و ﻣﺮآﺰ ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮى و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺠﺎ ﺁوردن اﻋﻤﺎل در آﻢّ و آﻴﻒ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا ﻧﻴﺖ ﻣﺆﻣﻦ آﻪ ﭘﺎك‬ ‫اﺳﺖ آﺎﻧﻮﻧﻰ ﺑﺮاى آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ ﺑﺎ آﻴﻔﻴﺖ ﻋﺎﻟﻰ ﻣﻰﮔﺮدد‪ .‬ﺣﺘﻰ اﮔﺮ ﻋﻤﻠﻰ اﻧﺠﺎم ﻧﺪهﺪ وﻟﻰ زﻣﻴﻨﻪ‬ ‫ﺑﺮاى اﻋﻤﺎل ﻧﻴﻚ دارد‪ .‬وﻟﻰ ﻧﻴﺖ آﺎﻓﺮ ﭼﻮن ﻧﺎﭘﺎك اﺳﺖ آﺎﻧﻮن ﻓﺴﺎد ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ آﺎرى اﻧﺠﺎم‬ ‫ﻧﺪهﺪ وﻟﻰ ﺁﻣﺎدﻩى آﺎرهﺎى زﺷﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﺁﻧﭽﻨﺎن ﻓﻜﺮش ﺁﻟﻮدﻩ اﺳﺖ آﻪ هﺮ ﻟﺤﻈﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺁن دارد آﻪ‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ را اﻧﺠﺎم دهﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬


‫»دوزﺧﻴﺎن از اﻳﻦ رو ﺟﺎوداﻧﻪ در دوزخ ﻣﻰﻣﺎﻧﻨﺪ آﻪ ﻧﻴﺖ داﺷﺘﻨﺪ اﮔﺮ هﻤﻴﺸﻪ در دﻧﻴﺎ ﻣﻰﻣﺎﻧﺪﻧﺪ هﻤﻮارﻩ‬ ‫ﺧﺪا را ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﻰ آﻨﻨﺪ‪ .‬و ﺑﻬﺸﺘﻴﺎن از اﻳﻦ رو ﺟﺎوداﻧﻪ در ﺑﻬﺸﺖ ﻣﻰﻣﺎﻧﻨﺪ آﻪ ﻧﻴﺖ داﺷﺘﻨﺪ اﮔﺮ هﻤﻴﺸﻪ‬ ‫در دﻧﻴﺎ ﻣﻰﻣﺎﻧﺪﻧﺪ هﻤﻮارﻩ از ﺧﺪا اﻃﺎﻋﺖ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ هﺮ دو دﺳﺘﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻧﻴﺘﺸﺎن ﺟﺎوداﻧﻰ‬ ‫ﺷﺪﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم اﻳﻦ ﺁﻳﻪ را ﺗﻼوت ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻗُﻞ آﻞّ ﻳَﻌﻤَﻞ ﻋﻠﻰ ﺷﺎآِﻠَﺘﻪ«) ) اﺳﺮاء‪ ) .٥٩ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺑﮕﻮ هﺮ آﺲ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺳﺎﺧﺘﺎر و ﺷﻴﻮﻩى ﺧﻮد ﻋﻤﻞ ﻣﻰآﻨﺪ‪ «.‬ﻳﻌﻨﻰ ﻃﺒﻖ ﻧﻴﺖ ﺧﻮد‪ ) ).‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪٢‬‬ ‫ص‪(٨٥‬‬ ‫ﺑﻌﺪاً ﺧﻮاهﻴﻢ ﮔﻔﺖ آﻪ ﻋﻮاﻣﻠﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻏﺬا‪ ،‬رﻓﻴﻖ‪ ،‬ﻣﺤﻴﻂ و‪ ...‬در ﺷﻜﻞﮔﻴﺮى ﻧﻴﺖ ﻧﻘﺶ اﺳﺎﺳﻰ دارد‪،‬‬ ‫اﮔﺮ ﻏﺬا‪ ،‬ﺣﻼل و رﻓﻴﻖ و ﻣﺤﻴﻂ ﺧﻮب ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﻜﻞ ﮔﻴﺮى ﻧﻴﺖ ﻧﻴﻚ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻏﺬا‪ ،‬ﺣﺮام‬ ‫و رﻓﻴﻖ و ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻴﺖِ ﻧﺎﭘﺎك ﺷﻜﻞ ﺧﻮاهﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫اﺻﻮﻻً در اﺳﻼم ﻋﻤﻠﻰ ارزش دارد آﻪ از روى ﻧﻴﺖ ﭘﺎك و ﺧﺎﻟﺺ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد‪ ،‬وﮔﺮﻧﻪ در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﻧﻤﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اِنّ اﻟﻠّﻪَ ﻻﻳﻘﺒﻞ ﻋَﻤﻼً ﻓﻴﻪ ﻣِﺜﻘﺎل ذرّة ﻣﻦ رِﻳﺎ«) ) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٢‬ص‪(٣٠٤‬‬ ‫»ﺧﺪا ﻋﻤﻠﻰ را آﻪ در ﺁن ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ذرﻩاى رﻳﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻤﻰﭘﺬﻳﺮد‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﮔﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﻗﺼﺪ آﺎر ﻧﻴﻚ آﻨﺪ و اﻧﺠﺎم ﻧﺪهﺪ ﺑﺮاى او ﭘﺎداﺷﻰ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﻮد و اﮔﺮ اﻧﺠﺎم دهﺪ دﻩ ﭘﺎداش‬ ‫ﺑﺮاى او ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮد وﻟﻰ اﮔﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﻗﺼﺪ آﺎر ﺑﺪ آﻨﺪ و اﻧﺠﺎم ﻧﺪهﺪ‪ ،‬آﻴﻔﺮى ﺑﺮ او ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﻮد‪) )«.‬‬ ‫آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(١٢٥‬‬ ‫ﺣﺐّ و ﺑﻐﺾ‬ ‫ﻗﻠﺐ آﺎﻧﻮن ﺣﺐ و ﺑﻐﺾ در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و ﺑﺎﻳﺪ ﺁن را ﺑﺮ اﺳﺎس اﺳﻼم ﺗﻨﻈﻴﻢ آﺮد‪ ،‬زﻳﺮا ﺣﺐ و‬ ‫ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪ ﭼﻴﺰى ﻣﻮﺟﺐ اﻧﺠﺎم ﺁن ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻐﺾ و ﻧﻔﺮت از ﭼﻴﺰى ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺮك ﺁن ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬ ‫و اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺑﻘﺪرى ﻣﻬﻢ اﺳﺖ آﻪ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺳﺨﻨﻰ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»هﻞ اﻻﻳﻤﺎن اﻻ اﻟﺤﺐ و اﻟﺒﻐﺾ«‬ ‫»ﻣﮕﺮ اﻳﻤﺎن ﺟﺰ ﺣﺐ و ﺑﻐﺾ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﻳﻚ ﻣﺜﺎل‪ :‬ﺷﺨﺼﻰ در ﺧﺎﻧﻪاش ﻧﺸﺴﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺎﮔﻬﺎن ﻣﻰﻓﻬﻤﺪ آﻪ ﮔﺮﺑﻪاى ﺁﻣﺪ و ﻧﻴﻢ آﻴﻠﻮ ﮔﻮﺷﺘﻰ آﻪ‬ ‫ﺧﺮﻳﺪﻩ و در ﺁﺷﭙﺰﺧﺎﻧﻪ ﺑﻮد‪ ،‬رﺑﻮد و رﻓﺖ‪ .‬او ﺑﺮ ﻣﻰﺧﻴﺰد و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﮔﺮﺑﻪ ﻣﻰرود ﺗﺎ ﮔﻮﺷﺖ را از او ﺑﮕﻴﺮد‬ ‫وﻟﻰ وﻗﺘﻰ آﻪ ﮔﺮﺑﻪ از ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻴﺮون ﭘﺮﻳﺪ و در آﻮﭼﻪ ﻓﺮار آﺮد دﻳﮕﺮ او را دﻧﺒﺎل ﻧﻤﻰآﻨﺪ زﻳﺮا ﺣﺐ او ﺑﻪ‬ ‫ﮔﻮﺷﺖ ﺗﺎ اﻳﻦ اﻧﺪازﻩ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫وﻟﻰ اﮔﺮ روﺑﺎهﻰ ﺁﻣﺪ و ﻣﺮغ ﺧﺎﻧﻪ را رﺑﻮد و ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﺮد ﺁن ﺷﺨﺺ روﺑﺎﻩ را در ﺧﺎﻧﻪ و آﻮﭼﻪ دﻧﺒﺎل‬ ‫ﻣﻰآﻨﺪ وﻟﻰ وﻗﺘﻰ آﻪ روﺑﺎﻩ ﺑﻪ ﺑﻴﺎﺑﺎن ﻓﺮار ﻣﻰآﻨﺪ او از دﻧﺒﺎل آﺮدن روﺑﺎﻩ ﺻﺮف ﻧﻈﺮ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ؛ زﻳﺮا ﺣﺐ‬ ‫او ﺑﻪ ﻣﺮغ و ﺑﻐﺾ او ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ روﺑﺎﻩ ﺗﺎ اﻳﻦ اﻧﺪازﻩ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﺒﻮد‪.‬‬ ‫اﻣﺎ اﮔﺮ ﮔﺮﮔﻰ ﺁﻣﺪ و ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ او را رﺑﻮد و ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﺮد ﺁن ﺷﺨﺺ ﮔﺮگ را در ﺧﺎﻧﻪ و آﻮﭼﻪ و ﺑﻴﺎﺑﺎن دﻧﺒﺎل‬ ‫ﻣﻰآﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪش را از او ﺑﮕﻴﺮد وﻗﺘﻰ آﻪ ﮔﺮگ از ﺑﻴﺎﺑﺎن دور ﺷﺪ و از آﻮﻩ ﺑﺎﻻ رﻓﺖ ﺁن ﺷﺨﺺ از‬ ‫ﮔﺮگ ﺻﺮف ﻧﻈﺮ آﺮدﻩ و ﺑﺎز ﻣﻰﮔﺮدد ﭼﺮا آﻪ ﺣﺐ و ﺑﻐﻀﺶ او را ﺑﻴﺶ از اﻳﻦ اﻧﺪازﻩ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺣﺮآﺖ‬ ‫دهﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺎل اﮔﺮ درﻧﺪﻩى دﻳﮕﺮى ﺁﻣﺪ و آﻮدك ﺧﺮدﺳﺎل او را ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﺮد ﺁن ﺷﺨﺺ ﺁن درﻧﺪﻩ را در‬ ‫ﺑﻴﺎﺑﺎن و آﻮﻩ دﻧﺒﺎل ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬و هﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ دﻧﺒﺎل او ﺷﺐ و روز ﻣﻰرود ﺗﺎ ﺁن را ﺑﮕﻴﺮد و ﺑﺎ ﺧﻮد ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‬ ‫هﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﺮاى ﺑﺪﺳﺖ ﺁوردن ﺟﻨﺎزﻩى آﻮدآﻢ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺁن درﻧﺪﻩ ﺑﺮوم‪.‬‬


‫ﺑﺎ اﻳﻦ ﻣﺜﺎل روﺷﻦ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ »ﺣﺐ و ﺑﻐﺾ« و درﺟﺎت ﺁن ﭼﻪ ﻧﻘﺶ ﺑﺎﻻﻳﻰ در ارادﻩ و ﺣﺮآﺖ اﻧﺴﺎن‬ ‫دارﻧﺪ و هﺮﭼﻪ ﺣﺐ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﭼﻴﺰى زﻳﺎدﺗﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﺁن را ﺑﻴﺸﺘﺮ دﻧﺒﺎل ﻣﻰآﻨﺪ و هﺮﭼﻪ ﺑﻐﺾ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ‬ ‫ﭼﻴﺰى زﻳﺎدﺗﺮ ﮔﺮدﻳﺪ ﺗﻨﻔﺮ و دﺷﻤﻨﻰ ﺧﻮد را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺁن ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻰﺳﺎزد‪.‬‬ ‫اﺳﻼم ﺣﺐ و ﺑﻐﺾ اﻧﺴﺎن را ﺑﺮ اﺳﺎس ﺻﺤﻴﺢ و در راﺳﺘﺎى اﻃﺎﻋﺖ ﺧﺪا ﻗﺮار ﻣﻰدهﺪ ﺗﺎ آﺎﻧﻮن‬ ‫ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮى اﻧﺴﺎن را ﺳﺎﻟﻢ و ﭘﺎك ﺳﺎزد‪.‬‬ ‫ج ﻓﻜﺮ و اﻧﺪﻳﺸﻪ‬ ‫آﺎﻧﻮن دﻳﮕﺮى آﻪ در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ آﺎرهﺎ اﺳﺖ ﺗﻔﻜﺮ و اﻧﺪﻳﺸﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻜﺮ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺤﺼﻮل و‬ ‫ﺑﺎزدﻩ ﺳﺎﻟﻢ و ﭘﺎك دارد و ﻓﻜﺮ ﺁﻟﻮدﻩ ﺑﺎزدﻩ ﻧﺎﺳﺎﻟﻢ و ﺁﻟﻮدﻩ ﺧﻮاهﺪ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﻴﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣَﻦ آَﺜُﺮ ﻓِﻜﺮ ُﻩ ﻓِﻰ اﻟﻤَﻌﺎﺻﻰ دَﻋَﺘﻪ اِﻟَﻴﻬﺎ«) ) ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻏﺮر‪) ،‬ذﻧﺐ((‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﺑﺴﻴﺎر درﺑﺎرﻩ ﮔﻨﺎﻩ ﻓﻜﺮ آﻨﺪ او را ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺳﻮق ﻣﻰدهﺪ‪«.‬‬ ‫و ﺣﻀﺮت ﻋﻴﺴﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺿﻤﻦ ﮔﻔﺘﺎرى ﺑﻪ ﺣﻮارﻳﻮن ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»وﻣﻦ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ اﻣﺮ ﻣﻰآﻨﻢ آﻪ روح ﺧﻮد را ﺑﻪ زﻧﺎ ﺧﺒﺮ ﻧﺪهﻴﺪ )ﻓﻜﺮ زﻧﺎ ﻧﻜﻨﻴﺪ( ﺗﺎ ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ زﻧﺎ‬ ‫آﻨﻴﺪ زﻳﺮا آﺴﻰ آﻪ روح و ﻓﻜﺮش را ﺑﻪ زﻧﺎ ﺧﺒﺮ دهﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ در اﻃﺎق رﻧﮕﻴﻨﻰ ﺁﺗﺶ‬ ‫روﺷﻦ آﻨﺪ‪ ،‬دود ﺁﺗﺶ ﻧﻘﺸﻪهﺎى رﻧﮕﻴﻦ ﺁن اﻃﺎق را آﺜﻴﻒ ﻣﻰآﻨﺪ ﮔﺮﭼﻪ ﺧﺎﻧﻪ را ﻧﺴﻮزاﻧﺪ‪ ) )«.‬واﻧﺎ‬ ‫اﻣﺮآﻢ ان ﻻﺗﺤﺪﺛﻮا اﻧﻔﺴﻜﻢ ﺑﺎﻟﺰﻧﺎ ﻓﻀﻼً ﻣﻦ ان ﺗﺰﻧﻮا‪.«...‬‬ ‫ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١٤‬ص‪ .٣٣١‬ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٥٦٠‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ ﻓﻜﺮ ﮔﻨﺎﻩ آﺎﻧﻮن ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮى وﺟﻮد اﻧﺴﺎن را ﺁﻟﻮدﻩ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ و ﭼﻨﻴﻦ آﺎﻧﻮﻧﻰ ﺑﻪ ﺗﺎرﻳﻜﻰ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺳﻔﻴﺪى اﻃﺎﻋﺖ ﺧﺪا‪.‬‬

‫زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫در »ﮔﻨﺎﻩ ﺷﻨﺎﺳﻰ« از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ‪ ،‬ﺷﻨﺎﺧﺖ »زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ« اﺳﺖ؛ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻗﺎﺑﻞ‪ ،‬اﺻﻞ ﻣﻬﻢ ﺑﺮاى ﺗﻬﺬﻳﺐ ﻧﻔﻮس اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎران آﻪ در ﻟﻄﺎﻓﺖ ﻃﺒﻌﺶ ﺧﻼف ﻧﻴﺴﺖ‬ ‫در ﺑﺎغ ﻻﻟﻪ روﻳﺪ و در ﺷﻮرﻩزار ﺧﺲ‬ ‫آﺴﻰ آﻪ ﻣﻰﺧﻮاهﺪ ﮔﻨﺎﻩ ﻧﻜﻨﺪ ﺣﺘﻤﺎً ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﺪ‪ ،‬وﻗﺘﻰ ﺁﻧﻬﺎ را ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﭘﻴﺸﮕﻴﺮى و درﻣﺎن ﺁﻧﺎن ﺑﭙﺮدازد‪.‬‬ ‫آﻤﺒﻮد وﻳﺘﺎﻣﻴﻦهﺎ در ﺑﺪن‪ ،‬اﻧﺴﺎن را ﺁﻣﺎدﻩ ﭘﺬﻳﺮش ﻣﻴﻜﺮبهﺎ ﻣﻰآﻨﺪ و ﻳﺎ ﺑﻴﻤﺎرىهﺎ را ﭘﺮورش و‬ ‫ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻰدهﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ آﻤﺒﻮدهﺎ ﺟﺒﺮان ﮔﺮدد ﺗﺎ زﻣﻴﻨﻪ ﭘﺬﻳﺮش و هﻤﭽﻨﻴﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﭘﺮورش‬ ‫ﺑﻴﻤﺎرىهﺎ از ﺑﻴﻦ ﺑﺮود‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ »زﻣﻴﻨﻪ ﺷﻨﺎس و زﻣﻴﻨﻪ زدا« ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ .‬ﻣﺜﻼً اﮔﺮ در ﻣﻨﺰل ﭼﺎﻩ‬ ‫ﻓﺎﺿﻼﺑﻰ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز اﻧﻮاع ﭘﺸﻪهﺎ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ ﺳﻤﭙﺎﺷﻰ ﺑﻴﻬﻮدﻩ اﺳﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﭼﺎﻩ را ﭘﺮ آﺮد‪.‬‬ ‫در ﺑﺮرﺳﻰ زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﺗﻮان اﻣﻮر ﺑﺴﻴﺎرى را ﻧﺎم ﺑﺮد آﻪ هﺮ ﻳﻚ ﺑﺎ آﻤﻴﺖ و آﻴﻔﻴﺖ ﺧﺎﺻﻰ‬ ‫زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز هﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻬﻤﺘﺮ در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﻓﺮهﻨﮕﻰ و ﺗﺮﺑﻴﺘﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى اﻗﺘﺼﺎدى‪.‬‬ ‫‪ -٤‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى رواﻧﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﺳﻴﺎﺳﻰ‪.‬‬


‫‪ -١‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﻓﺮهﻨﮕﻰ و ﺗﺮﺑﻴﺘﻰ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫‪ -١-١‬ﺟﻬﻞ و ﺣﻤﺎﻗﺖ‬ ‫ﺟﻬﻞ و ﺣﻤﺎﻗﺖ‪ ،‬زﻣﻴﻨﻪ ﮔﻨﺎﻩ را در اﻧﺴﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد ﺁوردﻩ و او را ﺑﻪ ﺳﻮى ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰآﺸﺎﻧﺪ‪ .‬ﺟﻬﻞ ﺑﻪ‬ ‫ﺧﺪا‪ ،‬ﺟﻬﻞ ﺑﻪ هﺪف از ﺁﻓﺮﻳﻨﺶ‪ ،‬ﺟﻬﻞ ﺑﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺧﻠﻘﺖ‪ ،‬ﺟﻬﻞ ﺑﻪ زﺷﺘﻰ ﮔﻨﺎﻩ و ﺁﺛﺎر ﺁن‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻳﻚ ﻓﺮد ﺟﺎهﻞ و ﺑﻰﺳﻮاد ﻏﺬاى ﺁﻟﻮدﻩ ﺑﻪ ﻣﻴﻜﺮب را ﺑﺮ اﺛﺮ ﺟﻬﻞ ﺑﻪ ﺁﺳﺎﻧﻰ ﻣﻰﺧﻮرد‪ ،‬وﻟﻰ ﻳﻚ‬ ‫دآﺘﺮ ﻣﻴﻜﺮب ﺷﻨﺎس‪ ،‬هﺮﮔﺰ ﺁن را ﻧﻤﻰﺧﻮرد‪.‬‬ ‫در دوران ﺟﺎهﻠﻴﺖ آﻪ ﮔﻨﺎهﺎن ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن‪ ،‬ﺳﺮاﺳﺮ زﻧﺪﮔﻰ ﻣﺮدم را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮ اﺛﺮ ﺟﻬﻞ و‬ ‫ﺣﻤﺎﻗﺖ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮاى ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺁﻳﺎت ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫»ﻗﺎﻟﻮا ﻳﺎ ﻣﻮﺳﻰ اِﺟﻌَﻞ ﻟَﻨﺎ اِﻟﻬﺎً آﻤﺎ ﻟَﻬﻢ ﺁﻟِﻬﺔ ﻗﺎلَ إﻧّﻜﻢ ﻗَﻮم ﺗَﺠﻬَﻠﻮن«) ) اﻋﺮاف‪(٣٨ ،‬‬ ‫»ﺑﻨﻰ اﺳﺮاﺋﻴﻞ ﺑﻪ ﻣﻮﺳﻰ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﺮاى ﻣﺎ ﻣﻌﺒﻮدى )از ﺑﺖ( ﻗﺮار ﺑﺪﻩ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺁﻧﻬﺎ )ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺘﺎن(‬ ‫ﻣﻌﺒﻮداﻧﻰ )از ﺑﺖ( دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﻮﺳﻰ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﺟﻤﻌﻴﺘﻰ ﺟﺎهﻞ و ﻧﺎدان هﺴﺘﻴﺪ‪«.‬‬ ‫از زﺑﺎن ﺣﻀﺮت ﻟﻮط ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻗﻮﻣﺶ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»ءَاِﻧّﻜﻢ ﻟَﺘَﺎﺗﻮن اﻟﺮّﺟﺎل ﺷَﻬﻮةً ﻣِﻦ دُونِ اﻟﻨﱢﺴﺎء ﺑﻞ اﻧﺘﻢ ﻗﻮم ﺗﺠﻬﻠﻮن«) ) ﻧﻤﻞ‪(٥٥ ،‬‬ ‫»ﺁﻳﺎ ﺷﻤﺎ ﺑﻪ ﺟﺎى زﻧﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺮاغ ﻣﺮدان‪ ،‬از روى ﺷﻬﻮت ﻣﻰروﻳﺪ؟ ﺷﻤﺎ ﻗﻮﻣﻰ ﺟﺎهﻞ هﺴﺘﻴﺪ‪«.‬‬ ‫و در ﺁﻳﻪ ‪ ٨٩‬ﺳﻮرﻩى ﻳﻮﺳﻒ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﺳﻒَ و اَﺧﻴﻪِ اِذ اَﻧﺘُﻢ ﺟﺎهِﻠُﻮن«‬ ‫»ﻗﺎلَ هَﻞ ﻋَﻠِﻤﺘُﻢ ﻣﺎ ﻓَﻌَﻠﺘُﻢ ﺑِﻴُﻮ ُ‬ ‫»ﻳﻮﺳﻒ )ﺑﻪ ﺑﺮادران ﺧﻮد( ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺁﻳﺎ داﻧﺴﺘﻴﺪ آﻪ ﺑﺎ ﻳﻮﺳﻒ و ﺑﺮادرش )ﺑﻨﻴﺎﻣﻴﻦ( ﭼﻪ آﺮدﻳﺪ؟ ﺁﻧﮕﺎﻩ آﻪ‬ ‫ﺟﺎهﻞ ﺑﻮدﻳﺪ‪«.‬‬ ‫از اﻳﻦ ﺁﻳﺎت ﺑﻪ روﺷﻨﻰ اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ ﺟﻬﻞ و ﻧﺎداﻧﻰ ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﮔﻨﺎهﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در رواﻳﺎت ﻧﻴﺰ ﺑﺴﻴﺎر ﺁﻣﺪﻩ آﻪ ﺟﻬﻞ‪ ،‬زﻣﻴﻨﻪ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ذآﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫‪ -١‬اﻣﺎم ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﻋﻬﺪﻧﺎﻣﻪى ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﺎﻟﻚ اﺷﺘﺮ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻻ ﻳﺠﺘﺮى ﻋﻠﻰ اﷲ اﻻ ﺟﺎهﻞ ﺷﻘﻰ« ) ) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﻧﺎﻣﻪ ‪(٥٣‬‬ ‫»ﮔﺴﺘﺎﺧﻰ و ﺟﺮأت ﺑﺮ )ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﻰ( ﺧﺪا را ﺟﺰ ﺟﺎهﻞ و ﺷﻘﻰ روا ﻧﻤﻰدارد‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬و ﻧﻴﺰ از ﮔﻔﺘﺎر ﺁن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ‪:‬‬ ‫»اﻟﺠﻬﻞ ﻣﻌﺪن اﻟﺸﺮ‪ ،‬اﻟﺠﻬﻞ اﺻﻞ آﻞ ﺷﺮ‪ ،‬اﻟﺠﻬﻞ ﻳﻔﺴﺪاﻟﻤﻌﺎد«) ) ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻏﺮر‪) ،‬ﺟﻬﻞ((‬ ‫»ﺟﻬﻞ ﻣﺮآﺰ زﺷﺘﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﻬﻞ رﻳﺸﻪ و ﭘﺎﻳﻪ زﺷﺘﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﻬﻞ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺒﺎهﻰ ﻣﻌﺎد اﻧﺴﺎن‬ ‫اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻗﺒﻼً اﺷﺎرﻩ ﺷﺪ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﺳﻤﺎﻋﺔ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻋﻘﻞ و ﻟﺸﻜﺮش را ﺑﺸﻨﺎس و‬ ‫هﻤﭽﻨﻴﻦ ﺟﻬﻞ و ﻟﺸﻜﺮش را ﺑﺸﻨﺎس‪ .‬ﺳﭙﺲ ‪ ٧٥‬ﺧﺼﻠﺖ زﺷﺖ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻟﺸﻜﺮ ﺟﻬﻞ ﺑﺮﺷﻤﺮد‪) ).‬‬ ‫آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٢٣ ٢١‬‬ ‫اﻳﻦ رواﻳﺖ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺟﻬﻞ اﺳﺎس و ﻣﺤﻮر ﺧﺼﻠﺖهﺎى زﺷﺖ و ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرﮔﻰ‬ ‫هﻤﭽﻮن‪ :‬ﺣﺮص‪ ،‬ﺧﻴﺎﻧﺖ‪ ،‬رﺑﺎ‪ ،‬ﻧﻴﺮﻧﮓ‪ ،‬ﺗﻜﺒﺮ‪ ،‬ﺁزار ﺑﻪ ﭘﺪر و ﻣﺎدر‪ ،‬ﭘﻴﻤﺎن ﺷﻜﻨﻰ‪ ،‬ﺑﻰﺗﺎﺑﻰ‪ ،‬ﺷﺎﻧﻪ ﺧﺎﻟﻰ‬ ‫آﺮدن از وﻇﻴﻔﻪ ﺟﻬﺎد‪ ،‬ﺳﺒﻚ ﺳﺮى‪ ،‬آﻴﻨﻪ و دﺷﻤﻨﻰ و‪....‬اﺳﺖ‪ ) ).‬اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺮاد از ﺟﻬﻞ ﺑﻴﺴﻮادى ﻧﻴﺴﺖ‬ ‫ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺮاد ﺑﻰﻋﻘﻠﻰ و ﺳﺎدﻩاﻧﺪﻳﺸﻰ و زود ﺑﺎورى اﺳﺖ(‬ ‫‪ -٤‬ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺘَﻨﺴﱢﻚ«) ) ﻗﺼﺎراﻟﺠﻤﻞ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(١٢٧‬‬ ‫ﻣﺘَﻬﺘﱢﻚ و ﺟﺎهِﻞ ُ‬ ‫ﺼﻢَ ﻇَﻬﺮى رَﺟُﻼن‪ :‬ﻋﺎﻟِﻢ ُ‬ ‫»ﻗَ ﱠ‬ ‫»دو ﺷﺨﺺ‪ ،‬آﻤﺮم را ﺷﻜﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺑﻰ ﭘﺮوا‪ ،‬و ﺟﺎهﻞ ﻣﻘﺪس ﻧﻤﺎ‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺟﺎهﻞ‪ ،‬اﻧﺴﺎن را ﺑﺎ زهﺪﻧﻤﺎﺋﻴﺶ ﻣﻰﻓﺮﻳﺒﺪ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺎﺧﻰ و ﺑﻰﭘﺮواﺋﻴﺶ‪ ،‬اﻧﺴﺎن‬ ‫را ﻣﻐﺮور و ﻓﺮﻳﻔﺘﻪ ﺧﻮد ﻣﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ ٥‬و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬


‫»اﻳﺎآﻢ واﻟﺠﻬﺎل ﻣﻦ اﻟﻤﺴﺘﻌﺒﺪﻳﻦ واﻟﻔﺠﺎر ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺎﻧﻬﻢ ﻓﺘﻨﺘﺔ آﻞ ﻣﻔﺘﻮن«) ) هﻤﺎن ﻣﺪرك‬ ‫ص‪(١٢٨‬‬ ‫»ﺑﭙﺮهﻴﺰﻳﺪ از ﺟﺎهﻼن ﻋﺒﺎدت ﭘﻴﺸﻪ و از ﮔﻨﻬﻜﺎران داﻧﺸﻤﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ اﻳﻦهﺎ ﻣﺎﻳﻪ ﻓﺘﻨﻪ و ﺁﺷﻮب هﺮ ﻓﺘﻨﻪ‬ ‫ﺷﺪﻩ هﺴﺘﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٦‬و در ﺳﺨﻨﻰ دﻳﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻻﺗﺮى اﻟﺠﺎهﻞ اﻻ ﻣُﻔﺮِﻃﺎً او ﻣُﻔﺮﱢﻃﺎً«) ) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ‪) ٧٠‬‬ ‫»ﻧﻤﻰﺑﻴﻨﻰ ﺟﺎهﻞ را ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﻳﺎ راﻩ اﻓﺮاط و زﻳﺎدﻩروى را ﻣﻰﭘﻴﻤﺎﻳﺪ و ﻳﺎ راﻩ ﺗﻔﺮﻳﻂ و آﻮﺗﺎهﻰ از ﺣﺪ‬ ‫اﻋﺘﺪال را‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬و در ﺑﻴﺎن دﻳﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﻟﻰ اﻟﻠﱠﻪ اﺷﻜﻮ ﻣﻦ ﻣﻌﺸﺮ ﻳﻌﻴﺸﻮن ﺟﻬﺎﻻ وﻳﻤﻮﺗﻮن ﺿﻼﻻ«) ) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(١٧‬‬ ‫»ﺷﻜﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﺧﺪا ﻣﻰﺑﺮم از ﮔﺮوهﻰ آﻪ در ﺟﻬﻞ وﻧﺎداﻧﻰ زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰآﻨﻨﺪ«‬ ‫‪ -٨‬در ﻗﺮﺁن در ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و ﺳﺎﺣﺮان ﺁﻣﺪﻩ‪ :‬وﻗﺘﻰ آﻪ ﺳﺎﺣﺮان ﻃﻨﺎبهﺎى ﺧﻮد را‬ ‫اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻰرﺳﻴﺪ هﻤﻪى ﺁﻧﻬﺎ در ﺣﺮآﺘﻨﺪ؛‬ ‫»ﻓَﺎَوﺟَﺲَ ﻓﻰ ﻧﻔﺴﻪ ﺧِﻴﻔَﺔ ﻣﻮﺳﻰ«) ) ﻃﻪ‪ ٦٦ ،‬ﺗﺎ ‪ (٦٧‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻧﺎﮔﻬﺎن ﻣﻮﺳﻰ در دل ﺧﻮﻳﺶ ﺗﺮس ﺧﻔﻴﻔﻰ اﺣﺴﺎس آﺮد‪«.‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺗﻮﺿﻴﺢ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺠﻬّﺎل و ُدوَل اﻟﻀّﻼل«)‬ ‫»ﻟﻢ ﻳُﻮﺟِﺲ ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺧﻴﻔَﺔً ﻋﻠﻰ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﻞ اَﺷﻔَﻖَ ﻣِﻦ ﻏَﻠَﺒﺔ اﻟ ُ‬ ‫ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ‪(٤‬‬ ‫»ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮ ﺟﺎن ﺧﻮد ﻧﺘﺮﺳﻴﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﺗﺮس او از اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ ﻣﺒﺎدا ﺟﺎهﻼن ﭘﻴﺮوز ﮔﺮدﻧﺪ و‬ ‫دوﻟﺖهﺎى ﺿﻼل ﺑﺮﻧﺪﻩ ﺷﻮﻧﺪ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﻧﻴﺰ از آﺎرهﺎى اﻧﺤﺮاﻓﻰ ﺟﺎهﻼن ﭘﺮدﻩ ﺑﺮﻣﻰدارد و ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺟﻬﻞ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرﮔﻰ هﻤﭽﻮن ﻣﺒﺎرزﻩ ﻋﻠﻨﻰ ﺑﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان ﺑﻪ ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻰ از ﻃﺎﻏﻮتهﺎ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﺑﻨﻰاﻣﻴﻪ از ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺷﺮك‬ ‫از اﺣﺎدﻳﺚ ﺟﺎﻟﺐ اﻳﻨﻜﻪ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ان ﺑﻨﻰ اﻣﻴﺔ اﻃﻠﻘﻮا ﻟﻠﻨﺎس ﺗﻌﻠﻴﻢ اﻻﻳﻤﺎن وﻟﻢ ﻳﻄﻠﻘﻮا ﺗﻌﻠﻴﻢ اﻟﺸﺮك ﻟﻜﻰ اذا ﺣﻤﻠﻮهﻢ ﻋﻠﻴﻪ ﻟﻢ‬ ‫ﻳﻌﺮﻓﻮﻩ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ،٢‬ص ‪ ٤١٥‬ﺗﺎ ‪(٤١٦‬‬ ‫»ﺑﻨﻰ اﻣﻴﻪ ﺗﻌﻠﻴﻢ اﻳﻤﺎن را ﺑﺮاى ﻣﺮدم ﺁزاد ﮔﺰاردﻧﺪ وﻟﻰ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺷﺮك را ﺁزاد ﻧﮕﺬاردﻧﺪ ﺗﺎ اﮔﺮ ﻣﺮدم را ﺑﺮ‬ ‫ﺷﺮك وادار آﺮدﻧﺪ ﺁن را ﻧﺸﻨﺎﺳﻨﺪ‪) .‬و در ﻧﺘﻴﺠﻪ از روى ﺟﻬﻞ ﻗﺒﻮل ﺷﺮك ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ(‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ‪ :‬ﺑﻨﻰاﻣﻴﻪ از ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺷﺮك و اﻧﻮاع ﺁن ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﻣﻰآﺮدﻧﺪ زﻳﺮا اﮔﺮ‬ ‫ﻣﺮدم ﻣﻌﻨﻰ ﺷﺮك و اﻧﻮاع ﺁن را ﻣﻰﻓﻬﻤﻴﺪﻧﺪ از ﺑﻨﻰاﻣﻴﻪ آﻪ ﻏﻮﻃﻪور در ﺷﺮك ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬روى‬ ‫ﺑﺮﻣﻰﮔﺮداﻧﺪﻧﺪ و ﺑﻪ اﻣﺎﻣﺎن اهﻞاﻟﺒﻴﺖ ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم آﻪ از ﺷﺮك ﺑﻪ دور ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻣﻰﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺁرى‬ ‫رهﺒﺮان ﻃﺎﻏﻮﺗﻰ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ داﺷﺘﻨﺪ آﻪ ﻣﺮدم از دﺳﺘﻮرات ﺳﺎزﻧﺪﻩ و ﺑﻴﺪار ﺑﺨﺶ اﺳﻼم‪ ،‬ﺁﮔﺎﻩ ﻧﺸﻮﻧﺪ‬ ‫ﺗﺎ ﺟﻬﻞ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻮﻗﻒ و رآﻮد ﺁﻧﻬﺎ ﺷﻮد‪ ،‬و زﻣﻴﻨﻪ اﻧﺤﺮاف ﺁﻧﻬﺎ را ﻓﺮاهﻢ ﺳﺎزد‪.‬‬ ‫‪ -١-٢‬ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ﺳﻨﺖهﺎى ﻏﻠﻂ ﺑﺸﺮى‬ ‫اﻧﺴﺎن هﻨﮕﺎﻣﻰ از ﺁﻟﻮدﮔﻰهﺎ و ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﺠﺎت ﻣﻰﻳﺎﺑﺪ آﻪ در ﭘﺮﺗﻮ ﻗﺎﻧﻮن آﺎﻣﻞ و اﺟﺮاى ﺁن‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن زﻧﺪﮔﻰ آﻨﺪ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ آﻪ ﺗﻤﺎم وﻳﮋﮔﻰهﺎى ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻧﺴﺎن را ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ دﻗﻴﻖ ﻗﺮار دادﻩ و ﺁﻧﭽﻪ را‬ ‫آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﺑﺸﺮ و ﺑﺎﻋﺚ رﺳﺘﮕﺎرى و ﻧﺠﺎت او از اﻧﺤﺮاﻓﺎت و آﮋراهﻪهﺎ اﺳﺖ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﭼﻨﻴﻦ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ ﺟﺰ ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻬﻰ ﻧﺨﻮاهﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﺮا آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺁﻓﺮﻳﺪﮔﺎر اﻧﺴﺎن و ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت روﺣﻰ و‬ ‫ﺟﺴﻤﻰ او ﺁﮔﺎﻩ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻰداﻧﺪ آﻪ ﭼﻪ ﻗﺎﻧﻮن و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪاى اﻧﺴﺎن را رﺳﺘﮕﺎر ﻣﻰﺳﺎزد‪ .‬روى اﻳﻦ‬ ‫اﺳﺎس ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻰﮔﻴﺮﻳﻢ آﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻏﻠﻂ ﺑﺸﺮى ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ و زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﻓﺮهﻨﮕﻰ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ ﭼﺮا‬ ‫آﻪ اﻳﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺑﺠﺎى ﺁﻧﻜﻪ ﻧﺠﺎت ﺑﺨﺶ ﺑﺎﺷﺪ ﮔﻤﺮاﻩ آﻨﻨﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬


‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻧﻤّﺎ ﺑَﺪ ُء وُﻗﻮعِ اﻟﻔِﺘَﻦ اَهﻮاءٌ ُﺗﺘﱠﺒﻊ و اَﺣﻜﺎمٌ ﺗُﺒﺘَﺪَع‪ ،‬ﻳُﺨﺎﻟَﻒ ﻓﻴﻬﺎ آﺘﺎب اﻟﻠّﻪ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(٥٠‬‬ ‫»هﻤﻮارﻩ ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﻓﺘﻨﻪهﺎ‪ ،‬ﭘﻴﺮوى از هﻮسهﺎى ﺁﻟﻮدﻩ و اﺣﻜﺎم و ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻣﺠﻌﻮل و اﺧﺘﺮاﻋﻰ )ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺑﺸﺮى( اﺳﺖ‪ ،‬اﺣﻜﺎﻣﻰ آﻪ ﺑﺎ آﺘﺎب ﺧﺪا ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ دارد‪«.‬‬ ‫در اﻳﻨﺠﺎ ﻓﻬﺮﺳﺖوار ﺑﻪ ذآﺮ ﺑﻌﻀﻰ از ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻏﻠﻂ ﺑﺸﺮى ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺁزادى ﺑﻰ ﻗﻴﺪ زﻧﺎن و آﺸﻒ ﺣﺠﺎب‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﻟﻐﻮ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺼﺎص و ﺣﺪود و دﻳﺎت‪.‬‬ ‫‪ -٣‬ازدواج ﺑﺎ هﻤﺠﻨﺲ‪).‬هﻤﺠﻨﺲ ﺑﺎزى(‬ ‫‪ -٤‬ﺁزادى زن در ﻃﻼق دادن ﺷﻮهﺮ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬اﺧﺘﻼط ﻣﺪارس دﺧﺘﺮ و ﭘﺴﺮ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﻨﮕﻴﻦ ﻗﺎﻧﻮن ازدواج‪.‬‬ ‫‪ -٧‬ﮔﻨﺎﻩ ﺷﻤﺮدن ازدواج ﻣﺆﻗﺖ و ﺁزادى زﻧﺎى ﺑﺎ رﺿﺎﻳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٨‬ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ ﺑﻮدن ﻣﺸﺮوﺑﺎت اﻟﻜﻠﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٩‬ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ ﺑﻮدن آﻮرﺗﺎژ‪.‬‬ ‫‪ -١٠‬ﺁزادى ﺳﺮﻣﺎﻳﻪدارى و ﻳﺎ ﻟﻐﻮ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﺧﺼﻮﺻﻰ‪.‬‬ ‫‪ -١١‬ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ ﺑﻮدن رﺑﺎ‪.‬‬ ‫‪ -١٢‬ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ ﺑﻮدن اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ‪.‬‬ ‫‪ -١٣‬ﻣﻌﻠﻢ ﻣﺮد ﺑﺮاى ﺷﺎﮔﺮدان زن و ﻣﻌﻠﻢ زن ﺑﺮاى ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﺮد‪.‬‬ ‫‪ -١٤‬ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ ﺑﻮدن ﻗﻤﺎرﺑﺎزى‪.‬‬ ‫‪ -١٥‬ﺁزادى ﻓﻴﻠﻢهﺎ و ﻋﻜﺲهﺎى ﺳﻜﺴﻰ و‪....‬‬ ‫اﻳﻦ اﻣﻮر و اﻣﺜﺎل ﺁن‪ ،‬هﺮ آﺪام ﻣﻨﺸﺎ و زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﻮدﻩ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻓﺮد را ﺑﻪ ﺗﺒﺎهﻰ و اﻧﺤﺮاف‬ ‫ﻣﻰآﺸﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬

‫‪ -١-٣‬اﻟﺘﻘﺎط و ﺗﺤﺮﻳﻒ‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﺮهﻨﮕﻰ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﻣﺴﺎﻟﻪ اﻟﺘﻘﺎط و ﺗﺤﺮﻳﻒ ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻬﻰ اﺳﺖ اﻟﺘﻘﺎط و ﺗﺤﺮﻳﻒ‬ ‫ﻋﺒﺎرت از ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻬﻰ را ﺗﻐﻴﻴﺮ دادﻩ و دﺳﺘﻜﺎرى آﻨﻨﺪ ﻣﻘﺪارى از ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺑﺸﺮى در داﺧﻞ ﺁن‬ ‫آﺮدﻩ و ﻣﻌﺠﻮﻧﻰ از ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺸﺮى درﺳﺖ آﻨﻨﺪ )آﻪ ﺳﺮ از ﺑﺪﻋﺖ و دﻳﻦ ﺳﺎزى ﺑﻴﺮون ﻣﻰﺁورد( و ﺁن را‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﺎﻧﻮن ﺧﺪا ﻣﻌﺮﻓﻰ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﮔﻔﺘﺎرى ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﮔﺮ ﺑﺎﻃﻞ آﺎﻣﻼً از ﺣﻖ ﺟﺪا ﻣﻰﺷﺪ ﺑﺮ ﺟﻮﻳﻨﺪﮔﺎن ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭘﻮﺷﻴﺪﻩ ﻧﻤﻰﻣﺎﻧﺪ و اﮔﺮ ﺣﻖ از ﺑﺎﻃﻞ‪،‬‬ ‫ﺧﺎﻟﺺ و ﺟﺪا ﻣﻰﺷﺪ زﺑﺎن دﺷﻤﻨﺎن )از ﺑﺪﮔﻮﻳﻰ ﺑﻪ ﺣﻖ( ﻗﻄﻊ ﻣﻰﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬ ‫»وﻟﻜﻦ ﻳﺆﺧﺬ ﻣﻦ هﺬا ﺿﻌﺚ و ﻣﻦ هﺬا ﺿﻌﺚ ﻓﻴﻤﺰﺟﺎن! ﻓﻬﻨﺎﻟﻚ ﻳﺴﺘﻮﻟﻰ اﻟﺸﻴﻄﺎن ﻋﻠﻰ اوﻟﻴﺎﺋﻪ«‪.‬‬ ‫وﻟﻰ ﻗﺴﻤﺘﻰ از ﺣﻖ و ﻗﺴﻤﺘﻰ از ﺑﺎﻃﻞ را ﻣﻰﮔﻴﺮﻧﺪ و ﺑﻪ هﻢ ﻣﻰﺁﻣﻴﺰﻧﺪ اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ آﻪ ﺷﻴﻄﺎن ﺑﺮ‬ ‫دوﺳﺘﺎن ﺧﻮد ﭼﻴﺮﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪ )«.‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(٥٠‬‬ ‫ﺣﻔﻆ ﻗﺎﻧﻮن و ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺪﻋﺖ‬ ‫در اﺳﻼم‪ ،‬ﺣﻔﻆ ﺣﺮﻳﻢ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ و ﺗﺎآﻴﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و از ﻗﺎﻧﻮنﺷﻜﻨﻰ و اﻟﺘﻘﺎط و‬ ‫ﺑﺪﻋﺖﮔﺬارى آﻪ ﺗﺠﺎوز از ﺣﺮﻳﻢ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺖ ﺷﺪﻳﺪاً ﻧﻬﻰ و ﻣﻨﻊ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﺑﺪﻋﺖﮔﺬار در‬ ‫اﺳﻼم ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻪ اﻋﺪام اﺳﺖ و ﺗﻔﺎوﺗﻰ ﻧﺪارد آﻪ ﭼﻴﺰى ﺑﺮ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﻼم ﺑﻴﻔﺰاﻳﺪ و ﻳﺎ ﭼﻴﺰى را ﺑﻜﺎهﺪ‪،‬‬ ‫ﺣﻼﻟﻰ را ﺣﺮام آﻨﺪ ﻳﺎ ﺑﻪ ﻋﻜﺲ‪.‬‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﻧﻜﺎت ﻟﻄﻴﻒ و ﺟﺎﻟﺒﻰ آﻪ در ﻗﺮﺁن و رواﻳﺎت اﺳﻼﻣﻰ در راﺳﺘﺎى ﺣﻔﻆ ﺣﺮﻳﻢ ﻗﺎﻧﻮن دﻳﺪﻩ‬ ‫ﻣﻰﺷﻮد داﺳﺘﺎن ﺣﻀﺮت اﻳﻮب ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ آﻪ ﺑﻪ اﻧﻮاع ﻣﺼﺎﻳﺐ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺷﺪ و در ﺑﺮاﺑﺮ هﻤﻪ‬


‫ﻓﺸﺎرهﺎ و رﻧﺞﺻﺒﺮ و اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ آﺮد‪ .‬در ﻳﻚ ﻣﻮرد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ هﻤﺴﺮش ﻧﺎراﺣﺖ ﺷﺪ‪) .‬ﮔﻮﻳﺎ هﻤﺴﺮش ﺑﻪ‬ ‫دﻧﺒﺎل اﻧﺠﺎم آﺎرى رﻓﺖ و دﻳﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ و اﻳﻮب آﻪ از ﺑﻴﻤﺎرى رﻧﺞ ﻣﻰﺑﺮد ﺳﺨﺖ ﻧﺎراﺣﺖ ﮔﺮدﻳﺪ(‬ ‫و ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻳﺎد آﺮد آﻪ هﺮﮔﺎﻩ ﻗﺪرت ﭘﻴﺪا آﻨﺪ ﻳﻜﺼﺪ ﺿﺮﺑﻪ ﻳﺎ آﻤﺘﺮ ﺑﻪ او ﺑﺰﻧﺪ و او را ﺗﻨﺒﻴﻪ آﻨﺪ اﻣﺎ‬ ‫ﺑﻌﺪ از ﺑﻬﺒﻮدى ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ ﺑﻪ ﭘﺎس وﻓﺎدارىهﺎ و ﺧﺪﻣﺎﺗﺶ او را ﺑﺒﺨﺸﺪ وﻟﻰ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺳﻮﮔﻨﺪ و ﻧﺎم‬ ‫ﺧﺪا و ﺣﺮﻳﻢ ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻬﻰ در ﻣﻴﺎن ﺑﻮد؛‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺪ اﻧّﻪ اَوّاب«‬ ‫»و ﺧُﺬ ﺑِﻴَﺪك ﺿِﻐﺜَﺎً ﻓَﺎﺿﺮِب ﺑِﻪ وَ ﻻ ﺗَﺤﻨَﺚ اﻧّﺎ وَﺟَﺪﻧﺎﻩ ﺻﺎﺑﺮاً ﻧِﻌﻢَ اﻟﻌَﺒ ُ‬ ‫»)ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻴﻢ( ﺑﺴﺘﻪاى ﮔﻨﺪم )ﻳﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺁن( را ﺑﺮﮔﻴﺮ و ﺑﻪ او )هﻤﺴﺮت( ﺑﺰن و ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺧﻮد را ﻣﺸﻜﻦ‪.‬‬ ‫ﻣﺎ او را ﺷﻜﻴﺒﺎ ﻳﺎﻓﺘﻴﻢ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﻨﺪﻩ ﺧﻮﺑﻰ آﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎزﮔﺸﺖ آﻨﻨﺪﻩ ﺑﻪ ﺳﻮى ﺧﺪا اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫هﻤﺴﺮ اﻳﻮب زن ﺑﺎوﻓﺎ و ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻰ ﺑﻮد‪ .‬درﺳﺖ اﺳﺖ آﻪ در ﻣﻮردى ﺧﻄﺎ آﺮد و ﻃﺒﻖ ﺳﻮﮔﻨﺪِ اﻳﻮب ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫اﻟﺴﻼم ﻣﻰﺑﺎﻳﺴﺖ آﻴﻔﺮ ﮔﺮدد وﻟﻰ اﺳﺘﺤﻘﺎق ﻋﻔﻮ و ﺑﺨﺸﺶ را ﻧﻴﺰ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ زدن ﻳﻚ دﺳﺘﻪ ﺳﺎﻗﻪ ﮔﻨﺪم ﻳﺎ ﭼﻮبهﺎى ﺧﻮﺷﻪ ﺧﺮﻣﺎ ﻣﺼﺪاق واﻗﻌﻰ ﺳﻮﮔﻨﺪ اﻳﻮب ﻧﺒﻮد وﻟﻰ‬ ‫ﺣﻔﻆ ﺣﺮﻳﻢ ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻬﻰ و ﻋﺪم اﺷﺎﻋﻪ ﻗﺎﻧﻮنﺷﻜﻨﻰ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ آﻪ او اﻳﻦ آﺎر را اﻧﺠﺎم دهﺪ و اﻳﻮب‬ ‫ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ دﺳﺘﻮر ﺧﺪا در ﻋﻴﻦ ﻋﻔﻮ‪ ،‬ﻇﺎهﺮ ﻗﺎﻧﻮن را ﻧﻴﺰ ﺣﻔﻆ آﺮد‪ ).‬ﻧﻤﻮﻧﻪ‪ ،‬ج‪ ١٩‬ص‪(٢٩٩‬‬ ‫ﻧﻈﻴﺮ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻰ در اﺟﺮاى ﺣﺪود اﺳﻼﻣﻰ در ﻣﻮرد ﺧﻄﺎ آﺎران ﺑﻴﻤﺎر ﻧﻴﺰ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﭼﻨﺪ رواﻳﺖ ذآﺮ ﺷﺪﻩ آﻪ ﺷﺨﺺ ﺑﻴﻤﺎرى زﻧﺎ آﺮدﻩ ﺑﻮد و ﻣﻰﺑﺎﻳﺴﺖ ﺣﺪ ﺻﺪ ﺿﺮﺑﻪ ﺷﻼق ﺑﺮ او‬ ‫ﺟﺎرى ﮔﺮدد رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ دﺳﺘﻮر داد ﺧﻮﺷﻪ ﺧﺮﻣﺎﻳﻰ آﻪ داراى ﺻﺪ ﺷﺎﺧﻪ ﺑﻮد‬ ‫ﺁوردﻧﺪ و ﺑﺎ ﺁن ﻳﻚ ﺿﺮﺑﻪ ﺑﻪ ﺁن ﺑﻴﻤﺎر زد و هﻤﺎن را در اﺟﺮاى ﺣﺪ آﺎﻓﻰ داﻧﺴﺖ‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪،١٨‬‬ ‫ص‪ ٣٢٠‬ﺗﺎ ‪(٣٢٣‬‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ ﻧﻤﺎﻧﺪ اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ اﻣﻮر در ﻣﻮارد اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻰ و ﺧﺎﺻﻰ اﺳﺖ و ﮔﺮﻧﻪ در ﻣﻮارد دﻳﮕﺮ آﻪ‬ ‫اﺳﺘﺤﻘﺎق ﻧﺒﺎﺷﺪ هﺮﮔﺰ ﻣﺠﺎز ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺁرى ﺣﺘﻰ در ﻣﻮارد اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻰ ﺑﺎﻳﺪ ﺣﺮﻳﻢ ﻗﺎﻧﻮن را در ﻇﺎهﺮ ﺣﻔﻆ آﺮد ﺗﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻗﺎﻧﻮنﺷﻜﻨﻰ در ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫راﻩ ﻧﻴﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫در ﻣﻮرد »ﺑﺪﻋﺖ« آﻪ ﻳﻚ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺰرگ و ﻳﻚ ﻧﻮع ﺗﺠﺎوز ﺑﻪ ﺣﺮﻳﻢ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ رواﻳﺖ زﻳﺮ‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺿﻤﻦ ﮔﻔﺘﺎرى ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺳﻨﱠﺔ ﻣَﺄﺧﻮذَة و اَﺣﻴﺎ ﺑِﺪﻋَﺔ ﻣَﺘﺮُوآﺔ«) ﻧﻬﺞ‬ ‫ﺿﻞﱠ ﺑﻪ ﻓﺎَﻣﺎت ُ‬ ‫»و ان ﺷﺮ اﻟﻨﺎس ﻋﻨﺪ اﻟﻠّﻪ اﻣﺎم ﺟﺎﺋﺮ ﺿَﻞﱠ و ُ‬ ‫اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(١٦٣‬‬ ‫»ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮدم ﻧﺰد ﺧﺪاوﻧﺪ رهﺒﺮ ﺳﺘﻤﮕﺮى اﺳﺖ آﻪ ﺧﻮد ﮔﻤﺮاﻩ اﺳﺖ و ﻣﺮدم ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ او ﮔﻤﺮاﻩ‬ ‫ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ ﺳﻨﺖهﺎى ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪﻩ را از ﺑﻴﻦ ﻣﻰﺑﺮد و ﺑﺪﻋﺖهﺎى ﻣﺘﺮوك را زﻧﺪﻩ ﻣﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬رﺳﻮل اآﺮم ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اذا ﻇﻬﺮت اﻟﺒﺪع ﻓﻰ اﻣﺘﻰ ﻓﻠﻴﻈﻬﺮ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﻋﻠﻤﻪ ﻓﻤﻦ ﻟﻢ ﻳﻔﻌﻞ ﻓﻌﻠﻴﻪ ﻟﻌﻨﺔاﷲ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪،‬‬ ‫ج‪ ١١‬ص‪(٥١٠‬‬ ‫»هﺮﮔﺎﻩ ﺑﺪﻋﺖهﺎ در ﻣﻴﺎن اﻣﺘﻢ ﺁﺷﻜﺎر ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻋﺎﻟﻢ )دﻳﻦ( اﺳﺖ آﻪ ﻋﻠﻤﺶ را ﺁﺷﻜﺎر آﻨﺪ )و ﺑﺮ ﺿﺪ‬ ‫ﺑﺪﻋﺖﮔﺬارهﺎ اﻓﺸﺎﮔﺮى ﻧﻤﺎﻳﺪ( و اﮔﺮ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻜﺮد ﭘﺲ ﻟﻌﻨﺖ ﺧﺪا ﺑﺮ او ﺑﺎد‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬و ﻧﻴﺰ ﺁن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»آﻞ ﺑﺪﻋﺔ ﺿﻼﻟﺔ و آﻞ ﺿﻼﻟﺔ ﺳﺒﻴﻠﻬﺎ اﻟﻰ اﻟﻨﺎر«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٥١١‬‬ ‫»هﺮ ﺑﺪﻋﺘﻰ ﮔﻤﺮاهﻰ اﺳﺖ وراﻩ هﺮ ﮔﻤﺮاهﻰ ﺑﻪ ﺳﻮى ﺁﺗﺶ دوزخ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﻣﺸﻰ اﻟﻰ ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺪﻋﺔ ﻓﻮﻗﺮﻩ ﻓﻘﺪ ﺳﻌﻰ ﻓﻰ هﺪم اﻻﺳﻼم«) هﻤﺎن ﻣﺪرك(‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﺑﺮاى دﻳﺪار ﺑﺪﻋﺖﮔﺬار ﺑﻪ ﺳﻮى او ﺑﺮود و او را اﺣﺘﺮام آﻨﺪ در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﺮاى وﻳﺮان آﺮدن‬ ‫اﺳﻼم اﻗﺪام ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺣﻜﻢ اﻋﺪام ﺑﺪﻋﺖﮔﺬار‬


‫ﻓﺎرس ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ از دروﻏﮕﻮﻳﺎن و ﻏُﻼت ﻣﺸﻬﻮر و ﺑﺪﻋﺖﮔﺬاران ﺑﻮد و ﻣﺮدم را ﺑﻪ ﻣﺬهﺐ ﻓﺎﺳﺪ ﺧﻮد‬ ‫دﻋﻮت ﻣﻰآﺮد‪ ،‬اﻣﺎم هﺎدى ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ اﺑﺎﺟﻨﻴﺪ دﺳﺘﻮر داد ﺗﺎ ﻓﺎرس را اﻋﺪام آﻨﺪ و اﻣﺎم ﺣﺴﻦ‬ ‫ﻋﺴﻜﺮى ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺧﻮن او را هﺪر داﻧﺴﺖ و ﺑﻬﺸﺖ را ﺑﺮاى ﻗﺎﺗﻞ او ﺿﺎﻣﻦ ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم‬ ‫اﺑﺎﺟﻨﻴﺪ ﺁن ﺑﺪﻋﺖﮔﺬار را آﺸﺖ‪ ).‬ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٣٥٦‬‬ ‫‪ -١-٤‬ﮔﻔﺘﺎر و آﺘﺐ ﺿﺎﻟّﻪ‬ ‫ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﻓﺮهﻨﮕﻰ ﮔﻨﺎﻩ و اﻧﺤﺮاف آﺘﺐ ﮔﻤﺮاﻩ آﻨﻨﺪﻩ و ﻳﺎ وﺳﺎﻳﻞ ﺗﺒﻠﻴﻐﺎﺗﻰ ﮔﻤﺮاﻩ آﻨﻨﺪﻩ‬ ‫ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﻟﺬا در اﺳﻼم ﺧﻮاﻧﺪن »آﺘﺐ ﺿﺎﻟّﻪ« و ﻳﺎ ﮔﻮش دادن ﺑﻪ ﺳﺨﻨﺎن ﮔﻤﺮاﻩ آﻨﻨﺪﻩ ﺣﺮام اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺿﻴﺢ اﻳﻨﻜﻪ‪ :‬هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ ﺟﺴﻢ اﻧﺴﺎنهﺎ از ﻧﻈﺮ ﻗﺪرت و ﺗﻮان ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﺑﻌﻀﻰ ﻗﺪرت‬ ‫ﺗﺤﻤﻞ دوﻳﺴﺖ آﻴﻠﻮ ﺑﺎر را دارﻧﺪ و ﺑﻌﻀﻰ ﺣﺘﻰ ﻗﺪرت ﺗﺤﻤﻞ ﭘﻨﺞ آﻴﻠﻮ ﺑﺎر را ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﻓﻜﺮ اﻧﺴﺎنهﺎ ﻧﻴﺰ‬ ‫ﺗﻔﺎوت دارد‪ .‬ﺑﻌﻀﻰ ﺗﻮان ﺣﻞ ﻳﻚ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺳﺎدﻩى رﻳﺎﺿﻰ را ﻧﺪارﻧﺪ و ﺑﻌﻀﻰ هﻤﭽﻮن آﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﺸﻜﻞﺗﺮﻳﻦ ﻣﺴﺎﻳﻞ رﻳﺎﺿﻰ را در ﭼﻨﺪ ﻟﺤﻈﻪ ﺣﻞ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪى آﺘﺎبهﺎى ﮔﻤﺮاﻩ آﻨﻨﺪﻩ ﺑﺮاى داﻧﺸﻤﻨﺪان آﻪ ﺗﻮان ﻓﻜﺮى و ﻗﺪرت ﺗﺤﻘﻴﻖ و ﺑﺮرﺳﻰ دارﻧﺪ‪،‬‬ ‫اﺷﻜﺎل ﻧﺪارد ﭼﺮا آﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺗﺤﻘﻴﻖ‪ ،‬ﺣﻖ و ﺑﺎﻃﻞ را از هﻤﺪﻳﮕﺮ ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻣﻰدهﻨﺪ‪.‬‬ ‫وﻟﻰ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺁن آﺘﺎبهﺎ و ﻳﺎ ﺷﻨﻴﺪن ﮔﻔﺘﺎر ﮔﻤﺮاﻩ آﻨﻨﺪﻩ ﺑﺮاى اﻓﺮادى آﻪ ﻓﻜﺮ ﻧﺎﺗﻮان و داﻧﺶ اﻧﺪك‬ ‫دارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺴﻤﻮم آﻨﻨﺪﻩ و ﺧﻄﺮﻧﺎك اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﺗﺎرﻳﺦ دﻳﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد دﺷﻤﻨﺎن ﺑﺎ اﻧﺘﺸﺎر آﺘﺐ ﮔﻤﺮاﻩ آﻨﻨﺪﻩ ﻣﺮدم را از راﻩ ﺣﻖ ﺑﺎز داﺷﺘﻪ و‬ ‫ﺑﻪ ﺳﻮى ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻰآﺸﺎﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ‪:‬‬ ‫وﻗﺘﻰ آﻪ اﺳﻼم ﻇﻬﻮر آﺮد داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻳﻬﻮد ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺧﻮد را در ﺧﻄﺮ دﻳﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻟﺬا اوﺻﺎﻓﻰ را آﻪ‬ ‫درﺑﺎرﻩى ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﺗﻮرات ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد ﺗﻐﻴﻴﺮ دادﻧﺪ و ﺻﻔﺎﺗﻰ ﺿﺪ ﺁن را در ﺗﻮرات‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﻋﻮام ﻳﻬﻮد ﺑﻪ ﺳﻮى اﺳﻼم ﺟﺬب ﻧﺸﻮﻧﺪ‪ .‬ﻗﺮﺁن در ﺳﺮزﻧﺶ ﺁﻧﺎن ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻓَﻮَﻳﻞٌ ﻟِﻠﺬّﻳﻦَ ﻳَﻜ ُﺘﺒُﻮن اﻟﻜِﺘﺎبَ ﺑِﺎَﻳﺪﻳﻬِﻢ ﺛﻢّ ﻳَﻘﻮﻟﻮنَ هﺬا ﻣﻦ ﻋﻨﺪاﻟﻠﱠﻪ ﻟِﻴَﺸﺘﺮوا ﺑِﻪ ﺛَﻤَﻨﺎً ﻗَﻠﻴﻼً ﻓَﻮﻳﻞ ﻟَﻬﻢ ﻣﻤّﺎ‬ ‫آَﺘَﺒﺖ اَﻳﺪﻳﻬﻢ و وَﻳﻞ ﻟَﻬﻢ ﻣﻤّﺎ ﻳَﻜﺴِﺒﻮن«) ﺑﻘﺮﻩ‪ (٧٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»واى ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ آﻪ ﻣﻄﺎﻟﺒﻰ ﺑﺎ دﺳﺖ ﺧﻮد ﻣﻰﻧﻮﻳﺴﻨﺪ ﺳﭙﺲ ﺁن را ﺑﻪ ﺧﺪا ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻰدهﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺑﻬﺎى‬ ‫آﻤﻰ ﺁن را ﺑﻔﺮوﺷﻨﺪ‪ .‬واى ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ از ﺁﻧﭽﻪ ﺑﺎ دﺳﺖ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺘﻨﺪ و واى ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ از ﺁﻧﭽﻪ از اﻳﻦ راﻩ ﺑﻪ‬ ‫دﺳﺖ ﺁوردﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﻧﻈﻴﺮ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ در ﺁﻳﻪ ‪ ٦‬ﺳﻮرﻩ ﻟﻘﻤﺎن ﺁﻣﺪﻩ آﻪ در ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪ :‬ﺗﺎﺟﺮ ﻣﺸﺮآﻰ آﻪ ﺑﻪ ﻓﺎرس‬ ‫ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬داﺳﺘﺎنهﺎى رﺳﺘﻢ و اﺳﻔﻨﺪﻳﺎر را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﺣﺠﺎز ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻠﻰ‬ ‫اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ داﺳﺘﺎن ﻋﺎد و ﺛﻤﻮد ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ ،‬ﻣﻦ هﻢ داﺳﺘﺎن رﺳﺘﻢ و اﺳﻔﻨﺪﻳﺎر ﻣﻰﮔﻮﻳﻢ آﻪ ﺁﻳﻪ ﻣﺬآﻮر‬ ‫در ﺳﺮزﻧﺶ او ﻧﺎزل ﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺟﻮاد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻖ ﻳَﻨﻄِﻖ ﻋَﻦ‬ ‫»ﻣَﻦ اَﺻﻐﻰ اﻟﻰ ﻧﺎِﻃﻖ ﻓَﻘﺪ ﻋَﺒَﺪﻩ ﻓَﺎِن آﺎن اﻟﻨّﺎﻃِﻖ ﻋَﻦِ اﻟﻠﱠﻪ ﻓﻘَﺪ ﻋَﺒﺪَ اﻟﻠﱠﻪ وَ اِن آﺎَن اﻟﻨّﺎﻃ ُ‬ ‫ﻟِﺴﺎنِ اِﺑﻠﻴﺲَ ﻓَﻘَﺪ ﻋَﺒَﺪ اﻻِﺑﻠﻴﺲ«) ﺗﺤﻒ اﻟﻌﻘﻮل‪ ،‬ص‪(٣٣٦‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﺑﻪ )ﮔﻔﺘﺎر( ﮔﻮﻳﻨﺪﻩاى ﮔﻮش ﻓﺮا دهﺪ او را ﺑﻨﺪﮔﻰ آﺮدﻩ اﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﮔﺮ ﮔﻮﻳﻨﺪﻩ از ﺧﺪا و‬ ‫دﺳﺘﻮرات او ﺳﺨﻦ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ ﺷﻨﻮﻧﺪﻩى او ﺧﺪا را ﻋﺒﺎدت آﺮدﻩ و اﮔﺮ از ﺷﻴﻄﺎن ﺳﺨﻦ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‬ ‫ﺷﻨﻮﻧﺪﻩى او ﺷﻴﻄﺎن را ﻋﺒﺎدت ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١-٥‬ﺗﻠﻘﻴﻦ و ﺗﻘﻠﻴﺪ‬ ‫در ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺗﺮﺑﻴﺘﻰ و ﻓﺮهﻨﮕﻰ ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز‪ ،‬ﺗﻠﻘﻴﻦ و ﺗﻘﻠﻴﺪ اﺳﺖ آﻪ اﮔﺮ ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ و ﺑﺮ‬ ‫اﺳﺎس ﺻﺤﻴﺢ ﺑﺎﺷﻨﺪ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ ﻣﻰﮔﺮدﻧﺪ و ﮔﺮﻧﻪ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ؛‬ ‫ﺗﻠﻘﻴﻦ‬


‫در ﻗﺮﺁن ﺑﻌﻀﻰ از ﻋﻨﺎوﻳﻦ ﺗﻜﺮار ﺷﺪﻩ آﻪ اﻳﻦ ﺗﻜﺮار ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ ﻓﻮاﻳﺪ دﻳﮕﺮ ﻳﻜﻨﻮع ﺗﻠﻘﻴﻦ وزﻣﻴﻨﻪى ﺳﻮق‬ ‫دادن ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﺳﻮى اﻳﻦ ﻋﻨﺎوﻳﻦ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪:‬‬ ‫واژﻩ »اﻟﻠّﻪ« و »اﻟﻪ« آﻪ ‪ ٢٨٠٧‬ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺗﻜﺮار ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﺎ ﺟﻤﻠﻪ‪» :‬ان اﷲ ﻋﻠﻰ آﻞ ﺷﻴﻰ ﻗﺪﻳﺮ« »ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ هﺮ ﭼﻴﺰ ﺗﻮاﻧﺎﺳﺖ‪«.‬‬ ‫واﻳﻨﻜﻪ ﺧﺪا »ﻗﺪﻳﺮ« )ﺗﻮاﻧﺎ( اﺳﺖ ﭼﻬﻞ و ﭘﻨﺞ ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺳﻮرﻩ »اﻟﺮﺣﻤﻦ« آﻪ در ﻣﻜﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪﻩ و ‪ ٧٨‬ﺁﻳﻪ دارد‪ ٣١ ،‬ﺑﺎر »ﻓَﺒِﺎىّ ﺁﻵء رَﺑّﻜُﻤﺎ ﺗُﻜﺬﱢﺑﺎن« »ﭘﺲ‬ ‫آﺪاﻣﻴﻦ ﻧﻌﻤﺖهﺎى ﭘﺮوردﮔﺎرﺗﺎن را ﺗﻜﺬﻳﺐ ﻣﻰآﻨﻴﺪ؟« ﺗﻜﺮار ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺳﻮرﻩ »ﻣﺮﺳﻼت« اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ‪ ١٠‬ﺑﺎر ﺗﻜﺮار ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫»وﻳﻞ ﻳَﻮﻣَﺌﺬٍ ﻟَﻠﻤُﻜﺬﱢﺑﻴﻦ« »واى در ﺁن روز )ﻗﻴﺎﻣﺖ( ﺑﺮ ﺗﻜﺬﻳﺐ آﻨﻨﺪﮔﺎن«‬ ‫اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ در ﺁﻳﻪ ‪» ١١‬ﻃﻮر« و ﺁﻳﻪ ‪» ١٠‬ﻣﻄﻔﻔﻴﻦ« ﻧﻴﺰ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺬّآﺮ«‬ ‫در ﺳﻮرﻩى »ﻗﻤﺮ« ‪ ٤‬ﺑﺎر »و ﻟَﻘَﺪ ﻳَﺴّﺮﻧﺎ ﻟِﻠﺬّآْﺮ ﻓَﻬﻞ ﻣِﻦ ُ‬ ‫»ﻣﺎ ﻗﺮﺁن را ﺑﺮاى ﻳﺎدﺁورى ﺁﺳﺎن آﺮدﻳﻢ ﺁﻳﺎ آﺴﻰ هﺴﺖ آﻪ ﻣﺘﺬآﺮ ﺷﻮد؟« ﺗﻜﺮار ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺗﻜﺮارهﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺟﻨﺒﻪى ﺗﻠﻘﻴﻨﻰ دارد ﺗﺎ ﮔﻮش ﺟﺎن ﻣﺎ‪ ،‬اﻳﻦ اﻣﻮر را ﻣﻜﺮر در ﻣﻜﺮر ﺑﺸﻨﻮد و اﻳﻦ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺐ در اﻋﻤﺎق ﺟﺎن‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﺑﺒﻨﺪد‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﺑﻪ دروﻏﮕﻮ راﻩ دروغ را ﺗﻠﻘﻴﻦ ﻧﻜﻨﻴﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﻳﻌﻘﻮب ﻧﻤﻰداﻧﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﮔﺮگ اﻧﺴﺎن را ﻧﻴﺰ‬ ‫ﻣﻰﺧﻮرد ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﭘﺪرﺷﺎن ﺁن را ﺑﻪ ﺁﻧﺎن ﺗﻠﻘﻴﻦ ﻧﻤﻮد‪ )«.‬ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪) .٤٧٤‬ﺗﻠﻘﻴﻦ ﻳﻌﻘﻮب ﺑﻪ‬ ‫ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ اﮔﺮ ﻳﻮﺳﻒ را ﺑﻪ ﺻﺤﺮا ﺑﺒﺮﻳﺪ ﻣﻰﺗﺮﺳﻢ ﮔﺮگ او را ﺑﺨﻮرد‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ از ﺗﻠﻘﻴﻦ ﭘﺪر ﺳﻮء‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدﻩ آﺮدﻩ وهﻤﻴﻦ را دﺳﺘﺎوﻳﺰ ﻗﺮار دادﻧﺪ‪) (.‬‬ ‫ﺗﻘﻠﻴﺪ‬ ‫در راﺳﺘﺎى زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﻓﺮهﻨﮕﻰ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﻳﻜﻰ از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز‪» ،‬ﺗﻘﻠﻴﺪ آﻮرآﻮراﻧﻪ« اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻘﻠﻴﺪ داراى اﻗﺴﺎﻣﻰ اﺳﺖ‪ -١ :‬ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻋﺎﻟﻢ از ﻋﺎﻟﻢ ‪ -٢‬ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻋﺎﻟﻢ از ﺟﺎهﻞ ‪ -٣‬ﺗﻘﻠﻴﺪ ﺟﺎهﻞ از ﺟﺎهﻞ‬ ‫‪ -٤‬ﺗﻘﻠﻴﺪ ﺟﺎهﻞ از ﻋﺎﻟﻢ‪.‬‬ ‫در ﻣﻴﺎن اﻳﻦ اﻗﺴﺎم ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻮع ﭼﻬﺎرم ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ و ﻧﻮع اول ﻧﻴﺰ ﮔﺎهﻰ ﺻﺤﻴﺢ و ﮔﺎهﻰ ﻧﺎﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺗﻘﻠﻴﺪ ﺟﺎهﻞ از ﺟﺎهﻞ و ﻳﺎ ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻋﺎﻟﻢ از ﺟﺎهﻞ‪ ،‬ﺗﻘﻠﻴﺪ آﻮرآﻮراﻧﻪ اﺳﺖ و ﮔﺎهﻰ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﺑﺴﻴﺎرى‬ ‫از ﻣﻔﺎﺳﺪ و ﺟﻨﺎﻳﺎت ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﻘﻠﻴﺪ آﻮرآﻮراﻧﻪ ﻳﻌﻨﻰ ﻋﺪم اﺳﺘﻘﻼل‪ ،‬واﺑﺴﺘﮕﻰ ذﻟّﺖﺑﺎر ﺑﻪ دﻳﮕﺮان و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺁن ﻣﺪﭘﺮﺳﺘﻰ و هﺮزﻩ‬ ‫ﮔﺮاﻳﻰ و زﻧﺪﮔﻰ ﭘﻮچ و ﻃﻔﻴﻠﻰ‪.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪ :‬هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ رﺳﻮﻻن ﺧﺪا ﻣﺮدم را ﺑﻪ ﺗﻮﺣﻴﺪ و ﺗﺮك ﺑﺖﭘﺮﺳﺘﻰ دﻋﻮت ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‬ ‫ﺑﺖﭘﺮﺳﺘﺎن در ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻰﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫»ان اﻧﺘﻢ اﻻّ ﺑﺸﺮ ﻣﺜﻠﻨﺎ ﺗﺮﻳﺪون ان ﺗﺼﺪّوﻧﺎ ﻋﻤّﺎ آﺎن ﻳﻌﺒﺪ ﺁﺑﺎؤﻧﺎ«) اﺑﺮاهﻴﻢ‪ (١٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺷﻤﺎ اﻧﺴﺎنهﺎﻳﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺎ هﺴﺘﻴﺪ و ﻣﻰﺧﻮاهﻴﺪ ﻣﺎ را از ﺁﻧﭽﻪ ﭘﺪراﻧﻤﺎن ﻣﻰﭘﺮﺳﺘﻴﺪﻧﺪ ﺑﺎز دارﻳﺪ‪«.‬‬ ‫ﺗﻘﻠﻴﺪ آﻮرآﻮراﻧﻪ از ﻧﻴﺎآﺎن ﻳﻚ ﻣﻨﻄﻖ ﺳﺴﺘﻰ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺸﺮآﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان اﻗﺎﻣﻪ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ و‬ ‫هﻤﻴﻦ ﻣﻨﻄﻖ ﺑﻰاﺳﺎس ﻧﻤﻰﮔﺬاﺷﺖ آﻪ از ﮔﻨﺎهﺎن و اﻧﺤﺮاﻓﺎت ﻋﻘﻴﺪﺗﻰ و اﺧﻼﻗﻰ ﺧﻮد دﺳﺖ‬ ‫ﺑﻜﺸﻨﺪ؛ ﻗﺮﺁن ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»و اذا ﻗﻴﻞ ﻟﻬﻢ اﺗﱠﺒِﻌﻮا ﻣﺎ اَﻧﺰل اﻟﻠّﻪ ﻗﺎﻟﻮا ﺑﻞ ﻧَﺘّﺒِﻊ ﻣﺎ اَﻟﻔَﻴﻨﺎ ﻋﻠﻴﻪ ﺁﺑﺎؤﻧﺎ«) ﺑﻘﺮﻩ‪) .١٧٠ ،‬ﺗﻘﻠﻴﺪ آﻮرآﻮراﻧﻪ از‬ ‫ﻧﻴﺎآﺎن در ﺁﻳﺎت ‪ ٧٠‬اﻋﺮاف‪ ٦٢ ،‬و ‪ ٨٧‬هﻮد ﻧﻴﺰ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪ ) (.‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﺑﻪ ﻣﺸﺮآﺎن ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻰﺷﺪ از ﺁﻧﭽﻪ ﺧﺪا ﻧﺎزل آﺮدﻩ اﺳﺖ ﭘﻴﺮوى آﻨﻴﺪ‪ ،‬در ﭘﺎﺳﺦ‬ ‫ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺎ از ﺁﻧﭽﻪ ﭘﺪران ﺧﻮد راﺑﺮ ﺁن ﻳﺎﻓﺘﻴﻢ ﭘﻴﺮوى ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻴﻢ‪«.‬‬ ‫‪ -١-٦‬ﺷﺨﺼﻴﺖ ﮔﺮاﻳﻰ‬


‫ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﻓﺮهﻨﮕﻰ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺷﺨﺼﻴﺖ ﮔﺮاﻳﻰ اﺳﺖ‪ .‬روﺷﻦ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن در زﻧﺪﮔﻰ‬ ‫ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﻟﮕﻮ دارد و اﻟﮕﻮ ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻚ اﻧﺴﺎن آﺎﻣﻞ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﭘﻴﺮوى از ﺁن ﺑﺘﻮان ﺑﻪ اهﺪاف ﻋﺎﻟﻰ اﻧﺴﺎﻧﻰ‬ ‫ﻧﺎﻳﻞ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬ ‫هﻤﻴﺸﻪ وﺟﻮد اﻟﮕﻮهﺎ و ﺳﺮﻣﺸﻖهﺎى ﺑﺰرگ در زﻧﺪﮔﻰ اﻧﺴﺎنوﺳﻴﻠﻪ ﻣﺆﺛﺮى ﺑﺮاى ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮدﻩ‬ ‫اﺳﺖ و اﻧﺴﺎن ﻃﺒﻌﺎً اﻟﮕﻮﮔﺮا اﺳﺖ و در ﺗﻤﺎم اﺑﻌﺎد زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰﺧﻮاهﺪ‪ ،‬ﺷﺨﺼﻰ را اﻟﮕﻮى ﺧﻮد ﺳﺎزد و‬ ‫ﺑﻪ دﻧﺒﺎل او ﺣﺮآﺖ آﻨﺪ‪ ،‬وﻟﻰ اﮔﺮ ﻓﺮهﻨﮓ ﺻﺤﻴﺤﻰ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻟﮕﻮهﺎى آﺎذب‪ ،‬ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ‬ ‫اﻟﮕﻮهﺎى ﺻﺤﻴﺢ ﺷﺪﻩ‪ ،‬و در اﻳﻦ رهﮕﺬر ﺿﺮﺑﺎت ﺳﻨﮕﻴﻨﻰ ﺑﺮ اﻧﺴﺎﻧﻴﺖ وارد ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﺑﺎ ﺗﻌﺒﻴﺮ »اﺳﻮة ﺣﺴﻨﺔ« آﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺗﺎﺳّﻰ و ﭘﻴﺮوى ﻧﻴﻚ اﺳﺖ از اﻟﮕﻮى ﺻﺤﻴﺢ ﻳﺎد ﺷﺪﻩ و‬ ‫اﻳﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺳﻪ ﺑﺎر در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪ ).‬اﺣﺰاب‪ ١ ،‬و ﻣﻤﺘﺤﻨﻪ‪ ٤ ،‬ﺗﺎ ‪ (٥‬و در اﻳﻦ ﺳﻪ ﻣﻮرد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم‬ ‫ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و اﺑﺮهﻴﻢ ﺧﻠﻴﻞ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺳﻮﻩى ﺣﺴﻨﻪ ﻣﻌﺮﻓﻰ ﺷﺪﻩاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ آﺎﻣﻼً ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ اﻟﮕﻮهﺎى آﺎذب و ﺷﺨﺼﻴﺖهﺎى ﻣﺼﻨﻮﻋﻰ و ﺗﺮاﺷﻴﺪﻩ‪ ،‬ﻳﻜﻰ از ﺑﻼهﺎى‬ ‫ﺑﺰرگ و زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﻓﺴﺎد و ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ و ﺑﺎﻳﺪ در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﺑﺎ آﻤﺎل دﻗﺖ و اﺣﺘﻴﺎط ﮔﺎم ﺑﺮداﺷﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١-٧‬آﺘﻤﺎن ﺣﻖ‬ ‫آﺘﻤﺎن ﺣﻖ‪ ،‬آﺘﻤﺎن ﻋﻠﻢ و آﺘﻤﺎن هﺮﮔﻮﻧﻪ ارزﺷﻰ‪ ،‬ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﺮهﻨﮕﻰ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‬ ‫آﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﻧﺤﺮاف و ﺑﺮﭼﻴﺪﻩ ﺷﺪن ﺣﻖ و ارزشهﺎ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﻟﺬا ﻗﺮﺁن ﺷﺪﻳﺪاً از ﺁن ﻧﻬﻰ‬ ‫آﺮدﻩ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫»و ﻻ ﺗَﻠْﺒﺴُﻮا اﻟْﺤﻖّ ﺑِﺎﻟﺒﺎﻃِﻞ و ﺗَﻜﺘُﻤﻮا اﻟْﺤﻖّ و اَﻧﺘُﻢ ﺗَﻌﻠَﻤﻮن«) ﺑﻘﺮﻩ‪ (٤٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ‬ ‫اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»وﺣﻖ را ﺑﺎ ﺑﺎﻃﻞ ﻧﻴﺎﻣﻴﺰﻳﺪ وﺣﻘﺎﻳﻖ را ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻰداﻧﻴﺪ‪ ،‬آﺘﻤﺎن ﻧﻜﻨﻴﺪ‪«.‬‬ ‫و در ﺁﻳﻪ ‪ ١٥٩‬هﻤﻴﻦ ﺳﻮرﻩ‪ ،‬آﺘﻤﺎن آﻨﻨﺪﮔﺎنِ ﺣﻖ ﻣﺸﻤﻮل ﻟﻌﻦ ﺧﺪا و ﻟﻌﻨﺖ آﻨﻨﺪﮔﺎن ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﺳُﺌﻞ ﻋﻦ ﻋﻠﻢ ﻳﻌﻠﻤﻪ ﻓﻜﺘﻢ ﻟﺠﻢ ﻳﻮم اﻟﻘﻴﺎﻣﺔ ﺑﻠﺠﺎم ﻣﻦ ﻧﺎر«) ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن ‪ /‬ج‪ ١‬ص‪ ،٢٤٠‬ﺳﻔﻴﻨﺔ‬ ‫اﻟﺒﺤﺎر ‪ /‬ج‪ ٢‬ص‪» (٤٧٠‬هﺮ ﮔﺎﻩ از داﻧﺎﻳﻰ ﭼﻴﺰى ﺳﺆال ﺷﻮد وﻟﻰ او ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺟﻮاب ﭘﺮﺳﺶ را ﻣﻰداﻧﺪ‬ ‫آﺘﻤﺎن آﻨﺪ‪ ،‬در ﻗﻴﺎﻣﺖ اﻓﺴﺎرى از ﺁﺗﺶ ﺑﺮ دهﺎن او زدﻩ ﺷﻮد‪«.‬‬

‫‪ -٢‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮ از زﻣﻴﻨﻪهﺎ آﻪ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰاﻳﻰ ﺑﺮاى ﺳﻮق دادن اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺳﻮى ﮔﻨﺎﻩ دارد زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﺑﺪ‬ ‫ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﻧﻴﻚ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ اﺛﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮﺑﻰ در اﺟﺘﻨﺎب از ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮاهﺪ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫در ﺁﻏﺎز ﺑﻪ اﻳﻦ اﺷﻌﺎر ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫ﺧﺸﺖ اول ﭼﻮن ﻧﻬﺪ ﻣﻌﻤﺎر آﺞ‬ ‫ﺗﺎ ﺛﺮﻳﺎ ﻣﻰرود دﻳﻮار آﺞ‬ ‫و ﺣﺎﻓﻆ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﮔﻮهﺮ ﭘﺎك ﺑﺒﺎﻳﺪ آﻪ ﺷﻮد ﻗﺎﺑﻞ ﻓﻴﺾ‬ ‫ورﻧﻪ هﺮ ﺳﻨﮓ و ﮔﻠﻰ ﻟﺆﻟﺆ و ﻣﺮﺟﺎن ﻧﺸﻮد‬ ‫ﺁﻳﻴﻦ اﺳﻼم آﻪ ﻳﻚ ﺁﻳﻴﻦ ﺟﺎﻣﻊ و ﺳﺎزﻧﺪﻩ اﺳﺖ ﺑﺮاى اﻳﻨﻜﻪ زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﺑﺮ اﺳﺎس درﺳﺖ‬ ‫ﭘﻰرﻳﺰى ﺷﻮد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺛﻤﺮات ﺁن ﻧﻴﺰ درﺳﺖ و ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺎﺷﺪ از هﻤﺎن ﺁﻏﺎز دﺳﺘﻮرهﺎﻳﻰ دادﻩ آﻪ اﮔﺮ‬ ‫ﺑﻄﻮر دﻗﻴﻖ رﻋﺎﻳﺖ ﺷﻮد ﻗﻄﻌﺎً ﻧﺘﺎﻳﺞ درﺧﺸﺎﻧﻰ ﺧﻮاهﺪ داﺷﺖ از ﺟﻤﻠﻪ‪:‬‬


‫‪-١‬‬ ‫‪-٢‬‬ ‫‪-٣‬‬ ‫‪-٤‬‬

‫ﻗﺎﻧﻮن وراﺛﺖ‪.‬‬ ‫ازدواج‪.‬‬ ‫ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻐﺬﻳﻪ‪.‬‬

‫‪ -٢-١‬ﻗﺎﻧﻮن وراﺛﺖ‬ ‫اﻣﺮوز ﺑﺮ هﻤﮕﺎن روﺷﻦ اﺳﺖ و از ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻤﻰ و دﻳﻨﻰ از ﻣﺴﻠﻤﺎت اﺳﺖ آﻪ هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ ﻓﺮزﻧﺪان در‬ ‫ﺷﺌﻮن ﺟﺴﻤﻰ از ﭘﺪر و ﻣﺎدر ارث ﻣﻰﺑﺮﻧﺪ در اﻣﻮر ﻣﻌﻨﻮى و ﺣﺎﻻت روﺣﻰ ﻧﻴﺰ ارث ﻣﻰﺑﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼ ﭘﺪر و ﻣﺎدرى آﻪ ﺷﺠﺎع‪ ،‬ﭘﺎآﺪاﻣﻦ‪ ،‬ﺑﺎ ارادﻩ و ﻣﺘﺪﻳﻦ هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﺑﺴﻴﺎر در اﻧﺘﻘﺎل اﻳﻦ ﺻﻔﺎت ﺑﻪ‬ ‫ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫و ﺑﻪ ﻋﻜﺲ اﮔﺮ ﺗﺮﺳﻮ‪ ،‬ﻧﺎﭘﺎك‪ ،‬ﺳﺴﺖ ارادﻩ و ﺑﻰﺑﻨﺪوﺑﺎر ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺴﻠﻤﺎً زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز اﻳﻦ ﺻﻔﺎت در‬ ‫ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد ﺧﻮاهﻨﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮاى ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ ذآﺮ ﻳﻚ ﺁﻳﻪ و ﭼﻨﺪ رواﻳﺖ ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫‪ -١‬در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ آﻪ ﺣﻀﺮت ﻧﻮح ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﻣﻮرد ﻗﻮم ﮔﻨﻬﻜﺎر ﺧﻮد ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻔﺮﻳﻦ آﺮد‪:‬‬ ‫»ﭘﺮوردﮔﺎرا! اﺣﺪى از ﺁﻧﺎن را روى زﻣﻴﻦ زﻧﺪﻩ ﻣﮕﺬار‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ اﮔﺮ ﺁﻧﻬﺎ را زﻧﺪﻩ ﺑﮕﺬارى‪ ،‬ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺖ را ﮔﻤﺮاﻩ‬ ‫ﻣﻰآﻨﻨﺪ و ﺟﺰ ﻧﺴﻠﻰ ﻓﺎﺟﺮ و آﺎﻓﺮ ﺑﻮﺟﻮد ﻧﻤﻰﺁورﻧﺪ‪ )«.‬اﻧﻚ ان ﺗﺬرهﻢ ﻳﻀﻠﻮا ﻋﺒﺎدك و ﻻ ﻳﻠﺪوا اﻻ ﻓﺎﺟﺮاً‬ ‫آﻔﺎراً« ﻧﻮح‪(٢٧ ،‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ اﺷﺎرﻩ ﺑﻪ ﻗﺎﻧﻮن وراﺛﺖ ﻣﻰآﻨﺪ آﻪ ﭘﺪر و ﻣﺎدر ﻧﺎﭘﺎك ﻣﻮﺟﺐ اﻳﺠﺎد ﻓﺮزﻧﺪ ﻧﺎﭘﺎك ﺧﻮاهﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬در زﻳﺎرت ﻣﻄﻠﻘﻪ اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم وﺑﻌﻀﻰ از زﻳﺎرتهﺎى دﻳﮕﺮ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﻣﺎﻣﺎن ﻋﻠﻴﻬﻢ‬ ‫اﻟﺴﻼم ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»أﺷﻬﺪ أﻧّﻚ آﻨﺖَ ﻧﻮراً ﻓﻰ اﻷﺻﻼب اﻟﺸّﺎﻣِﺨﺔ و اﻷرﺣﺎم اﻟﻤﻄﻬّﺮة ﻟﻢ ُﺗﻨَﺠّﺴﻚَ اﻟﺠﺎهﻠﻴّﺔ ﺑِﺎَﻧﺠﺎﺳﻬﺎ و ﻟﻢ‬ ‫ﺪﻟَﻬﻤّﺎت ﺛﻴﺎﺑﻬﺎ«‬ ‫ﻣْ‬ ‫ﺗُﻠﺒﺴﻚ ﻣﻦ ُ‬ ‫»ﮔﻮاهﻰ ﻣﻰدهﻢ آﻪ ﺗﻮ ﻧﻮرى ﺑﻮدى در ﭘﺸﺖهﺎى ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﻪ و در رﺣﻢهﺎى ﭘﺎك‪ ،‬دوران ﺟﺎهﻠﻴﺖ‬ ‫ﺑﻮﺳﻠﻴﻪ ﭘﻠﻴﺪىهﺎﻳﺶ ﺗﻮ را ﺁﻟﻮدﻩ ﻧﺴﺎﺧﺖ و ﺗﻴﺮﻩﮔﻰهﺎى ﺟﺎﻣﻪهﺎﻳﺶ را ﺑﺮ ﺗﻦ ﺗﻮ ﻧﻜﺮد‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﻌﺮوف در زﻳﺎرﺗﻨﺎﻣﻪهﺎ‪ ،‬اﺷﺎرﻩ ﺑﻪ ﻃﻬﺎرت و ﭘﺎآﻰ ﭘﺪران و ﻣﺎدران اﻣﺎﻣﺎن ﻣﻌﺼﻮم ﻋﻠﻴﻬﻢ‬ ‫اﻟﺴﻼم دارد آﻪ ﺁﻧﻬﺎ از هﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﺎك ﺑﻮدﻧﺪ و ﻗﺪاﺳﺖ و ﭘﺎآﻰ را ﺑﻪ ارث ﺑﺮدﻩاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺸﻘﻰ ﺷﻘﻰ ﻓﻰ ﺑﻄﻦ اﻣﻪ‪ ،‬و اﻟﺴﻌﻴﺪ ﺳﻌﻴﺪ ﻓﻰ ﺑﻄﻦ اﻣﻪ«) ﻧﻬﺞ اﻟﻔﺼﺎﺣﻪ‪ ،‬ص‪ ،٣٧٥‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪٣‬‬ ‫ص‪(٤٤‬‬ ‫»اﻧﺴﺎن ﺗﻴﺮﻩﺑﺨﺖ در رﺣﻢ ﻣﺎدرش ﺗﻴﺮﻩﺑﺨﺖ اﺳﺖ و اﻧﺴﺎن ﺳﻌﺎدﺗﻤﻨﺪ در رﺣﻢ ﻣﺎدرش ﺳﻌﺎدﺗﻤﻨﺪ‬ ‫اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ اﻧﺴﺎن زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﺳﻌﺎدت و ﺷﻘﺎوت را از واﻟﺪﻳﻦ ﺑﻪ ارث ﻣﻰﺑﺮد‪.‬‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب هﻤﺴﺮ ﺷﺠﺎع‬ ‫ﭘﺲ از ﺷﻬﺎدت ﻓﺎﻃﻤﻪى زهﺮا ﻋﻠﻴﻬﺎ اﻟﺴﻼم اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺖ ازواج آﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﺮادرش ﻋﻘﻴﻞ در ﻧﺴﺐﺷﻨﺎﺳﻰ ﻣﻌﺮوف ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﺎﻧﻮادﻩهﺎ و ﻗﺒﺎﻳﻞ را ﺧﻮب ﻣﻰﺷﻨﺎﺧﺖ‪ ،‬ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫اﻟﺴﻼم ﻣﻮﺿﻮع ﺗﺼﻤﻴﻢ ازدواج ﺧﻮد را ﺑﺎ ﻋﻘﻴﻞ در ﻣﻴﺎن ﮔﺬاﺷﺖ و ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻣﻰﺧﻮاهﻢ ﺑﺎﻧﻮﻳﻰ را‬ ‫ﺑﺮاى ﻣﻦ ﭘﻴﺪا آﻨﻰ و از او ﺧﻮاﺳﺘﮕﺎرى ﻧﻤﺎﻳﻰ آﻪ از ﺧﺎﻧﺪان ﺷﺠﺎع و ﺷﻴﺮدل ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﻘﻴﻞ ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﭼﻨﻴﻦ زن را ﺑﺮاى ﭼﻪ ﻣﻰﺧﻮاهﻰ؟‬ ‫ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑﺮاى اﻳﻨﻜﻪ داراى ﻓﺮزﻧﺪ ﺷﺠﺎع و دﻟﻴﺮ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﻋﻘﻴﻞ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻨﻴﻦ زﻧﻰ در ﻣﻴﺎن ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻨﻰ آﻼب وﺟﻮد دارد و او ﻓﺎﻃﻤﻪ )ام اﻟﺒﻨﻴﻦ( دﺧﺘﺮ ﺣﺰامﺑﻦ‬ ‫ﺧﺎﻟﺪﺑﻦ رﺑﻴﻌﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﻘﻴﻞ از ام اﻟﺒﻨﻴﻦ ﺧﻮاﺳﺘﮕﺎرى آﺮد و ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ او ازدواج ﻧﻤﻮد و از او ﻓﺮزﻧﺪان‬ ‫رﺷﻴﺪ و ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﻰ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪﻧﺪ آﻪ در آﺮﺑﻼ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻳﻜﻰ از ﺁﻧﻬﺎ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻗﻤﺮ‬


‫ﺑﻨﻰهﺎﺷﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻓﺮزﻧﺪان‪ ،‬ﺷﺠﺎﻋﺖ و‪ ....‬را از دو ﺟﺎﻧﺐ )ﭘﺪر و ﻣﺎدر( ﺑﻪ ارث‬ ‫ﺑﺮدﻩاﻧﺪ‪ ).‬ﺗﻨﻘﻴﺢ اﻟﻤﻘﺎل ﻣﺎﻣﻘﺎﻧﻰ‪ ،‬رﻳﺎﺣﻴﻦ اﻟﺸﺮﻳﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ٣‬ص‪(٢٩٢‬‬ ‫‪ ٥‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﻋﻬﺪﻧﺎﻣﻪى ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﺎﻟﻚ اﺷﺘﺮ ﺑﺨﺼﻮص ﺑﻪ اﻓﺮادى آﻪ از »ﺑﻴﻮﺗﺎت‬ ‫ﺻﺎﻟﺤﻪ« )از ﺧﺎﻧﻮادﻩهﺎى ﺻﺎﻟﺢ و ﭘﺎك( ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻜﻴﻪ آﺮدﻩ و در ﻳﻚ ﻣﻮرد ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺛﻢ اﻟﺼﻖ ﺑﺬوى اﻟﻤﺮوﺋﺎت و اﻻﺣﺴﺎب و اهﻞ اﻟﺒﻴﻮﺗﺎت اﻟﺼﺎﻟﺤﺔ«‬ ‫»ﺳﭙﺲ رواﺑﻂ ﺧﻮد را ﺑﺎ اﻓﺮاد ﺑﺎ ﺷﺨﺼﻴﺖ و اﺻﻴﻞ و از ﺧﺎﻧﺪانهﺎى ﺻﺎﻟﺢ ﺑﺮ ﻗﺮار ﺳﺎز‪«.‬‬ ‫و در ﻣﻮرد دﻳﮕﺮ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»و ﺗﻮخ ﻣﻨﻬﻢ اهﻞ اﻟﺘﺠﺮﺑﺔ و اﻟﺤﻴﺎء ﻣﻦ اهﻞ اﻟﺒﻴﻮﺗﺎت اﻟﺼﺎﻟﺤﺔ و اﻟﻘﺪم ﻓﻰ اﻻﺳﻼم«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪،‬‬ ‫ﻧﺎﻣﻪ ‪(٥٣‬‬ ‫»در ﻣﻴﺎن آﺎرﮔﺰاراﻧﺖ ﺁﻧﻬﺎ را آﻪ ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺗﺮ و ﭘﺎآﺘﺮ از ﺧﺎﻧﺪان ﺻﺎﻟﺢ و ﭘﻴﺸﮕﺎﻣﺘﺮ در اﺳﻼم هﺴﺘﻨﺪ ﺑﺮ‬ ‫ﮔﺰﻳﻦ‪«.‬‬ ‫از اﻳﻦ آﻼم اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ در آﺎرهﺎى آﻠﻴﺪى ﺑﺎﻳﺪ اﻓﺮادى را آﻪ از ﺧﺎﻧﺪانهﺎى ﭘﺎك ﻣﻰﺑﺎﺷﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﺮﮔﺰﻳﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬و ﻧﻴﺰ اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﺣﺴﻦ اﻻﺧﻼق ﺑﺮهﺎن آﺮم اﻻﻋﺮاق« ) ﻏﺮراﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٣٧٩‬‬ ‫»ﺧﻮشﺧﻮﻳﻰهﺎ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻧﻴﻜﻰ رگهﺎ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر از »ﻧﻴﻜﻰ رگهﺎ« هﻤﺎن ﭘﺎآﻰ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ اﺳﺖ آﻪ ﻓﺮزﻧﺪ از ﭘﺪر و ﻣﺎدر ﺑﻪ ارث ﻣﻰﺑﺮد‪.‬‬ ‫ﺧﺎﻃﺮﻩ‬ ‫در ﺟﻨﮓ ﺟﻤﻞ آﻪ در ﺳﺎل ‪ ٣٦‬هﺠﺮى در ﺑﺼﺮﻩ ﺑﻴﻦ ﺳﭙﺎﻩ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و ﺳﭙﺎﻩ ﻋﺎﻳﺸﻪ و ﻃﻠﺤﻪ‬ ‫و زﺑﻴﺮ واﻗﻊ ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﻳﻚ ﻧﻘﻄﻪ از ﺟﺒﻬﻪ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻨﻔﻴﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺣﻤﻠﻪ آﻦ‪،‬‬ ‫و از ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﻟﺸﻜﺮ ﺑﺼﺮﻩ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻨﻔﻴﻪ ﺗﻴﺮاﻧﺪازى ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻨﻔﻴﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻣﺎﻧﺪ آﻪ‬ ‫ﺗﻴﺮاﻧﺪازى دﺷﻤﻦ ﺗﻤﺎم ﺷﻮد‪ ،‬ﺁن وﻗﺖ ﺣﻤﻠﻪ آﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺣﻤﻠﻪ آﻦ!‬ ‫او ﺣﻤﻠﻪ آﺮد‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﻴﻦ ﺗﻴﺮهﺎ و ﻧﻴﺰﻩهﺎ ﺗﻮﻗﻒ ﻧﻤﻮد و از ﭘﻴﺸﺮوى ﺑﺎز اﻳﺴﺘﺎد‪ .‬اﻣﺎم ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺰد او ﺁﻣﺪ‪:‬‬ ‫»ﻓﻀﺮﺑﻪ ﺑﻘﺎﺋﻢ ﺳﻴﻔﻪ و ﻗﺎل ادرآﻚ ﻋﺮق ﻣﻦ اﻣﻚ«) ﺗﺘﻤﺔ اﻟﻤﻨﺘﻬﻰ‪ ،‬ص‪(٢‬‬ ‫»ﺑﺎ راﺳﺘﺎى ﺷﻤﺸﻴﺮش ﺑﻪ او زد و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬رﮔﻰ )ارﺛﻰ( از ﻣﺎدرت ﺑﻪ ﺳﺮاغ ﺗﻮ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﻧﺸﺎﻧﻪهﺎى ﻓﺮزﻧﺪ ﻧﺎﻣﺸﺮوع‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻓﺮزﻧﺪ ﻧﺎ ﻣﺸﺮوع ﭼﻨﺪ ﻧﺸﺎﻧﻪ دارد‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﻣﺎ ﺧﺎﻧﺪان ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ را دﺷﻤﻦ دارد‪ -٢ .‬ﺑﻪ آﺎر ﺣﺮاﻣﻰ آﻪ از ﺁن ﺑﻪ وﺟﻮد ﺁﻣﺪﻩ‬ ‫)ﻳﻌﻨﻰ زﻧﺎ( ﺗﻤﺎﻳﻞ و اﺷﺘﻴﺎق دارد‪ -٣ .‬دﻳﻦ را ﺳﺒﻚ ﻣﻰﺷﻤﺮد‪ -٤ .‬در ﺑﺮ ﺧﻮرد ﺑﺎ ﻣﺮدم ﺧﺸﻦ و ﺑﺪ‬ ‫اﺧﻼق اﺳﺖ‪ )«.‬ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪ .٥٦٠‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٥‬ص‪) .٢٧٩‬‬ ‫ﺁرى ﺷﺨﺼﻰ آﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ ﭘﻰرﻳﺰى ﺷﺪﻩ در ﭼﻨﻴﻦ ﻓﺮدى زﻣﻴﻨﻪ ﺑﺮاى آﺎرهﺎى ﻏﻴﺮ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ و ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻨﻜﻪ‪ :‬ﻗﺎﻧﻮن وراﺛﺖ از اﺻﻮل ﻣﺴﻠﻢ اﺳﻼﻣﻰ و ﻋﻠﻤﻰ اﺳﺖ آﻪ اﮔﺮ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﺎدرﺳﺖ و‬ ‫ﻧﺎﺳﺎﻟﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻳﻜﻰ از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ و ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ را در اﻧﺴﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻰﺁورد‪.‬‬ ‫‪ -٢-٢‬ازدواج‬ ‫ازدواج و ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﻳﻜﻰ از اﺻﻮل و ﺿﺮورتهﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ اﺳﺖ آﻪ در دﻳﻦ اﺳﻼم ﺳﻔﺎرش‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻪ ﺁن ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ در اﺳﻼم ﺳﻔﺎرش ﻣﺆآﺪ ﺷﺪﻩ آﻪ در اﻧﺘﺨﺎب هﻤﺴﺮ اﻣﻮرى را رﻋﺎﻳﺖ آﻨﻨﺪ‪ .‬هﻤﺴﺮ ﺧﻮب‬ ‫زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﺧﻮﺑﻰ ﺑﺮاى ﻓﺮزﻧﺪان ﻧﻴﻚ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻋﻜﺲ از زن ﺁﻟﻮدﻩ ﺗﻮﻗﻊ داﺷﺘﻦ ﻓﺮزﻧﺪ ﻧﻴﻚ ﻧﻴﺴﺖ و ﺑﺎﻳﺪ‬


‫داﻧﺴﺖ آﻪ ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى اﻧﺤﺮاف و ﮔﻨﺎﻩ زﻧﺎن ﻧﺎﺻﺎﻟﺢ هﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آﻪ ﭼﻨﻴﻦ زﻣﻴﻨﻪهﺎ را ﺑﺮاى ﻓﺮزﻧﺪان‬ ‫ﺧﻮد ﭘﻰرﻳﺰى ﻣﻰآﻨﻨﺪ در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﺑﻪ اﻳﻦ رواﻳﺎت ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺑﺮاى ﻣﺮدم ﭼﻨﻴﻦ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻳّﻬﺎ اﻟﻨّﺎس اﻳّﺎآﻢ و ﺧﻀﺮاء اﻟﺪّﻣﻦ‪ ،‬ﻗﻴﻞ ﻳﺎ رﺳﻮل اﷲ و ﻣﺎ ﺧﻀﺮاء اﻟﺪّﻣﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻤﺮاة اﻟﺤﺴﻨﺎء ﻓﻰ‬ ‫ﻣﻨﺒﺖ اﻟﺴﻮء«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٤‬ص‪(٢٩‬‬ ‫»اى ﻣﺮدم! از ﺳﺒﺰىهﺎﻳﻰ آﻪ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى آﺜﻴﻒ ﻣﻰروﻳﺪ‪ ،‬دورى آﻨﻴﺪ‪ .‬ﺷﺨﺼﻰ ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ ،‬ﺁن ﺳﺒﺰى‬ ‫هﺎﭼﻴﺴﺖ؟ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬زن زﻳﺒﺎﻳﻰ آﻪ از ﺧﺎﻧﺪان ﺑﺪ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻰﺁﻳﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺷﺨﺼﻰ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪ و در ﻣﻮرد ازدواج ﺑﻪ ﻣﺸﻮرت ﭘﺮداﺧﺖ‪،‬‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»أﻧﻜﺢ و ﻋﻠﻴﻚ ﺑﺬات اﻟﺪﻳﻦ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٤‬ص‪(٣٠‬‬ ‫»ازدواج آﻦ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺗﻮ ﺑﺎد آﻪ ﺑﺎ ﺑﺎﻧﻮى ﻣﺘﺪﻳﻦ‪ ،‬ازدواج آﻨﻰ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻳﺎآﻢ و ﺗﺰوﻳﺞ اﻟﺤﻤﻘﺎء ﻓﺎن ﺻﺤﺒﺘﻬﺎ ﺑﻼء‪ ،‬و وﻟﺪهﺎ ﺿﻴﺎع« »از ازدواج ﺑﺎ زن آﻢ ﻋﻘﻞ ﺑﭙﺮهﻴﺰﻳﺪ‪ ،‬زﻳﺮا‬ ‫ﻣﺼﺎﺣﺒﺖ ﺑﺎ او ﺑﻼ اﺳﺖ و ﻓﺮزﻧﺪ او )در ﻣﺴﻴﺮ( ﺗﺒﺎهﻰ اﺳﺖ‪ )«.‬ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪ ،١٢‬وﺳﺎﺋﻞ‬ ‫اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٤‬ص‪(٥٦‬‬ ‫‪ -٤‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ زوج آﺮﻳﻤﺘﻪ ﻣﻦ ﺷﺎرب ﺧﻤﺮ ﻗﻄﻊ رﺣﻤﻬﺎ«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(١١‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ دﺧﺘﺮش را ﺑﻪ ازدواج ﺷﺮاﺑﺨﻮار در ﺁورد‪ ،‬ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺧﻮﻳﺸﺎوﻧﺪى ﺧﻮد را ﺑﺎ دﺧﺘﺮش ﻗﻄﻊ آﺮدﻩ‬ ‫اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٥‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻃﻮﺑﻰ ﻟﻤﻦ آﺎﻧﺖ اﻣﻪ ﻋﻔﻴﻔﺔ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢٣‬ص‪(٧٩‬‬ ‫»ﺧﻮﺷﺎ ﺑﻪ ﺳﻌﺎدت آﺴﻰ آﻪ ﻣﺎدرش ﭘﺎآﺪاﻣﻦ و ﻋﻔﻴﻒ ﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٢-٣‬ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ‬ ‫ﻳﻜﻰ از دﺳﺘﻮر اﻟﻌﻤﻞهﺎى ﻣﻬﻢ اﺳﻼم‪ ،‬ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺑﺮﻧﺎﻣﻪهﺎى ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻋﻜﺲ‬ ‫ﻋﺪم ﺗﺮﺑﻴﺖ و ﻳﺎ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻧﺎﺻﺤﻴﺢ ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﭘﻴﺪاﻳﺶ اﻧﺤﺮاف و ﮔﻨﺎﻩ در ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در اﺳﻼم‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺑﺴﻴﺎر ﺗﻮﺟﻪ و ﺳﻔﺎرش ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ اﮔﺮ ﺑﺎﻏﺒﺎﻧﻰ ﻧﻬﺎﻟﻰ در زﻣﻴﻦ ﺑﻜﺎرد ﻻزم اﺳﺖ در ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺁن ﺑﻜﻮﺷﺪ و ﻋﻮاﻣﻞ ﭘﺮورش ﺁن را‬ ‫ﻓﺮاهﻢ آﻨﺪ و از هﺮﮔﻮﻧﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺁﺳﻴﺐرﺳﺎن ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺁن ﻧﻬﺎل‪ ،‬درﺧﺘﻰ ﭘﺮﺛﻤﺮ ﮔﺮدد‪ ،‬ﭘﺪر و‬ ‫ﻣﺎدر ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ در ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ آﻮﺷﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ آﻪ آﻮﺗﺎهﻰ در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﻣﺴﺎوى ﺑﺎ ﺳﻘﻮط ﻓﺮزﻧﺪ و اﻧﺤﺮاف‬ ‫و ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎﻧﻰ او ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاى زن ﺑﻌﺪ از ازدواج هﻴﭻ ﭼﻴﺰى ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻮهﺮدارى و ﺧﺎﻧﻪدارى و ﻓﺮزﻧﺪدارى ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬اﮔﺮ او اﻳﻦ ﺳﻪ‬ ‫ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺑﺰرگ را ﺑﺮاﺳﺎس ﺻﺤﻴﺢ اﻧﺠﺎم دهﺪ هﻤﻪى ﻣﺸﻜﻼت در زﻧﺪﮔﻰ ﻣﺸﺘﺮك ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ رﻓﻊ‬ ‫ﻣﻰﺷﻮد و داراى ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻰ ﺳﺎﻟﻢ و ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ اﻳﻦ ﺳﻪ ﻣﻮﺿﻮع درﺳﺖ اﻧﺠﺎم ﮔﻴﺮد‪ ،‬ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﮔﺎم و ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﮔﺎم ﺑﺮاى ﺗﻌﻠﻴﻢ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ‬ ‫ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﻮهﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﺁﺧﺮﻳﻦ ﺗﻮان ﺧﻮد زن را ﺑﺮاى اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﺳﻪ وﻇﻴﻔﻪ ﻣﻬﻢ آﻤﻚ آﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ ﮔﺮﭼﻪ ﭘﺪر و ﻣﺎدر هﺮ دو ﻣﺴﺌﻮﻟﻨﺪ وﻟﻰ ﺳﻨﮕﻴﻨﻰ اﻳﻦ آﺎر ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺮ دوش ﻣﺎدر اﺳﺖ‪،‬‬ ‫زﻳﺮا او ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﺑﭽﻪ ﻧﺰدﻳﻚ اﺳﺖ و ﺑﺎ او ﺳﺮ و آﺎر دارد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻧﺎﻣﻮس ﺧﻠﻘﺖ ﻧﻴﺰ‪ ،‬هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ‬ ‫ﻧﻄﻔﻪى ﻣﺮد در رﺣﻢ زن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﻪ روﺷﻨﻰ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﻴﺎر زن در ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻜﻮﻳﻦ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ‪ ،‬دﻳﺪﻩ‬ ‫ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﻪ هﺮ ﺣﺎل ﭘﺪر و ﻣﺎدر در ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﻴﺎر دارﻧﺪ ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬


‫»آﻞّ ﻣُﻮﻟُﻮد ﻳُﻮﻟَﺪ ﻋﻠﻰ اﻟﻔِﻄﺮَة ﺣﺘّﻰ ﻟِﻴَﻜﻮنَ اَﺑَﻮاهﻤﺎ اﻟﻠﱠﺬان ُﻳﻬَﻮﱢداﻧِﻪ و ُﻳﻨَﺼﱢﺮاﻧﻪ« ) ﻧﻮر اﻟﺜﻘﻠﻴﻦ‪ ،‬ج‪٤‬‬ ‫ص‪(١٨٤‬‬ ‫»هﺮ ﻧﻮزادى ﺑﺮ ﻓﻄﺮت اﺳﻼم و دﻳﻦ دور از ﺷﺮك‪ ،‬ﻣﺘﻮﻟﺪ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬و رﻧﮓهﺎﻳﻰ هﻤﭽﻮن ﻳﻬﻮدﻳﺖ و‬ ‫ﻧﺼﺮاﻧﻴﺖ اﻧﺤﺮاﻓﻰ از ﻃﺮﻳﻖ ﭘﺪر و ﻣﺎدر در او ﺗﺤﻤﻴﻞ و اﻟﻘﺎء ﻣﻰﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫ﻧﻴﺰ ﺁن ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»رﺣﻢ اﷲ ﻋﺒﺪاً اﻋﺎن وﻟﺪﻩ ﻋﻠﻰ ﺑﺮﻩ ﺑﺎﻻﺣﺴﺎن اﻟﻴﻪ‪ ،‬و اﻟﺘّﺄﻟّﻒ ﻟﻪ و ﺗﻌﻠﻴﻤﻪ و ﺗﺄدﻳﺒﻪ«) ﻣﺴﺘﺪرك‬ ‫اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٦٢٦‬‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ رﺣﻤﺖ آﻨﺪ ﺑﻨﺪﻩاى را آﻪ ﻓﺮزﻧﺪش را ﺑﺮ ﻧﻴﻜﻰ و ﺳﻌﺎدﺗﺶ ﻳﺎرى آﻨﺪ ﺑﻪ او اﺣﺴﺎن ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﺑﺎ‬ ‫او اﻧﺲ و اﻟﻔﺖ ﺑﮕﻴﺮد و ﺑﻪ ﺁﻣﻮزش و ﭘﺮورش او ﺑﭙﺮدازد‪«.‬‬ ‫ﺑﺎز ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»رﺣﻢ اﷲ واﻟﺪﻳﻦ اﻋﺎﻧﺎ وﻟﺪهﻤﺎ ﻋﻠﻰ ﺑﺮهﻤﺎ« ) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٤٨‬‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﭘﺪر و ﻣﺎدرى را رﺣﻤﺖ آﻨﺪ آﻪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮد را در راﻩ ﺳﻌﺎدﺗﺶ ﻳﺎرى ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺣﻖ اﻟﻮﻟﺪ ﻋﻠﻰ اﻟﻮاﻟﺪ ان ﻳﺤﺴﻦ اﺳﻤﻪ وﻳﺤﺴﻦ ادﺑﻪ وﻳﻌﻠﻤﻪ اﻟﻘﺮﺁن«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ ‪(٣٩٩‬‬ ‫»ﺣﻖ ﻓﺮزﻧﺪ ﺑﺮ ﭘﺪر اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﭘﺪر ﺑﺮاى او ﻧﺎم ﻧﻴﻚ اﻧﺘﺨﺎب آﻨﺪ و ﺗﺮﺑﻴﺖ او را ﺑﻪ ﻧﻴﻜﻰ اﻧﺠﺎم دهﺪ و‬ ‫ﻗﺮﺁن راﺑﻪ او ﺑﻴﺎﻣﻮزد‪«.‬‬ ‫ﮔﺮم ﻧﮕﻪداﺷﺘﻦ آﺎﻧﻮن ﺧﺎﻧﻮادﻩ‬ ‫در روش ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺻﺤﻴﺢ هﻴﭻ ﭼﻴﺰى ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺤﺒﺖ و ﮔﺮم ﻧﮕﻬﺪاﺷﺘﻦ آﺎﻧﻮن ﺧﺎﻧﻮادﻩ اﺛﺮ ﺑﺨﺶ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺪر‬ ‫و ﻣﺎدر ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎﻧﻪ را آﻪ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸﺎن در ﺁن ﻣﺤﻴﻂ ﭘﺮورش ﻣﻰﻳﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬آﺎﻣﻼً ﺳﺎﻟﻢ ﻧﮕﻬﺪارﻧﺪ‪ .‬ﺧﺸﺖ‬ ‫اول اﺻﻼح و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺻﺤﻴﺢ ﻓﺮزﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﺻﻼح ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ زن و ﺷﻮهﺮ ﺑﻪ هﻤﺪﻳﮕﺮ اﺳﺎس ﺳﺎﻟﻢﺳﺎزى ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺧﻴﺮآﻢ ﺧﻴﺮآﻢ ﻻهﻠﻪ و أﻧﺎ ﺧﻴﺮآﻢ ﻻهﻠﻰ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٤‬ص‪(١٢٢‬‬ ‫»ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺷﻤﺎ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮادﻩاش رﻓﺘﺎر ﻧﻴﻚ آﻨﺪ و ﻣﻦ ﭼﻨﻴﻦ هﺴﺘﻢ‪«.‬‬ ‫در آﺘﺎب ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١٠٣‬ص ‪ (٢٣٣ ٢٢٦‬رواﻳﺎت ﺑﺴﻴﺎرى ﺁﻣﺪﻩ آﻪ در ﺁﻧﻬﺎ ﺳﻔﺎرش ﺑﻪ ﻣﺤﺒﺖ‬ ‫ﺷﻮهﺮ ﺑﻪ هﻤﺴﺮش ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»دوﺳﺘﺎن ﻣﺎ آﺴﺎﻧﻰ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﺑﻪ هﻤﺴﺮاﻧﺸﺎن ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ )«.‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١٠٣‬ص‪(٢٢٣‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»از اﺧﻼق ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﺑﻪ هﻤﺴﺮاﻧﺸﺎن ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ )«.‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١٠٣‬ص ‪(٢٢٨‬‬ ‫ﻣﺮدى ﺑﻪ ﺣﻀﻮر رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫ﺖ ﺻَﺒﻴّﺎً ﻗﻂّ«‪» ،‬ﻣﻦ هﺮﮔﺰ آﻮدآﻰ را ﻧﺒﻮﺳﻴﺪﻩام!«‬ ‫»ﻣﺎ ﻗَﺒﱠﻠ ُ‬ ‫وﻗﺘﻰ او رﻓﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»هﺬا رﺟﻞٌ ﻋﻨﺪى اﻧّﻪ ﻣﻦ اهﻞ اﻟﻨّﺎر«‬ ‫»اﻳﻦ ﻣﺮدى اﺳﺖ آﻪ در ﻧﺰد ﻣﻦ از اهﻞ دوزخ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﻳﻮﻧﺲﺑﻦرﺑﺎط ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻣﺎم ﺻﺎدقﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»رَﺣِﻢ اﻟﻠّﻪ ﻣﻦ اَﻋﺎﻧﻪ وﻟﺪﻩ ﻋﻠﻰ ﺑِﺮّﻩ«‬ ‫»ﺧﺪا رﺣﻤﺖ آﻨﺪ آﺴﻰ را آﻪ ﻓﺮزﻧﺪش را ﺑﻪ ﻧﻴﻜﻴﺶ‪ ،‬ﻳﺎرى آﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻣﺎم ﻋﺮض آﺮدم‪ :‬ﭼﮕﻮﻧﻪ او را ﺑﻪ ﻧﻴﻜﻴﺶ ﻳﺎرى آﻨﺪ؟‬ ‫در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻳﻘﺒﻞ ﻣﻴﺴﻮرﻩ و ﻳﺘﺠﺎوز ﻋﻦ ﻣﻌﺴﻮرﻩ و ﻻﻳﺮهﻘﻪ و ﻻ ﻳﺤﺮق ﺑﻪ«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٥٠‬‬ ‫»ﺁﻧﭽﻪ در ﺣﺪ ﺗﻮان اوﺳﺖ از او ﺑﭙﺬﻳﺮد و ﺁﻧﭽﻪ را ﺑﺮاﻳﺶ ﺳﺨﺖ اﺳﺖ از او ﺑﮕﺬرد و ﺑﻪ او ﻇﻠﻢ و ﺗﺤﻤﻴﻞ‬ ‫ﻧﻜﻨﺪ و ﻧﺴﺒﺖ ﺟﻬﻞ و اﺑﻠﻬﻰ ﺑﻪ او ﻧﺪهﺪ‪«.‬‬


‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻰﮔﻴﺮﻳﻢ آﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺻﺤﻴﺢ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ارزشهﺎ در وﺟﻮد اوﺳﺖ و‬ ‫ﺑﺮ ﻋﻜﺲ ﻋﺪم ﺗﺮﺑﻴﺖ او زﻣﻴﻨﻪى اﻧﺤﺮاف و ﮔﻨﺎﻩ را در او ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻰﺁورد‪.‬‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﺮ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫از راﻩهﺎى ﻣﻬﻢ ﺗﺮﺑﻴﺖ و هﺪاﻳﺖ‪ ،‬ﺷﺨﺼﻴﺖ دادن ﺑﻪ اﻓﺮاد ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﺑﻪ آﻮدآﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻳﻜﻰ از‬ ‫اﻣﻮرى آﻪ در ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ ﻗﻄﻌﺎً ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪ ،‬ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺗﺤﻘﻴﺮ و اﻳﺠﺎد ﺧﻮدآﻢﺑﻴﻨﻰ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺪر و ﻣﺎدر و ﻣﺮﺑﻴﺎن‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ آﻮدك اﺣﺘﺮام ﺑﮕﺬارﻧﺪ و ﻏﺮور او را ﺳﺮآﻮب ﻧﻨﻤﺎﻳﻨﺪ و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬از هﺮ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮﻋﻰ آﻪ ﻋﻘﺪﻩ ﺣﻘﺎرت و ﺧﻮدآﻢﺑﻴﻨﻰ در آﻮدك اﻳﺠﺎد ﻣﻰآﻨﺪ دورى ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و در ﺑﺰرﮔﺴﺎﻻن ﻧﻴﺰ‬ ‫ﻣﺴﺎﻟﻪ ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ ﺑﺎﻳﺪ اﺣﺘﺮام آﺎﻓﻰ ﺑﻪ ﻣﺮدم ﮔﺬارد ﺗﺎ اﺣﺴﺎس آﻤﺒﻮد و ﺣﻘﺎرت ﻧﻨﻤﺎﻳﻨﺪ و ﮔﺮﻧﻪ ﺳﺮ از‬ ‫ﻋﻘﺪﻩى ﺣﻘﺎرت ﺑﻴﺮون ﺁوردﻩ و ﻣﻨﺸﺎ اﻧﺤﺮاﻓﺎت و ﮔﻨﺎهﺎن ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎم هﺎدى ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ هﺎﻧﺖ ﻋﻠﻴﻪ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﻼ ﺗﺎﻣﻦ ﺷﺮﻩ«) ﺗﺤﻒ اﻟﻌﻘﻮل‪ ،‬ص ‪(٥٧٤‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﺷﺨﺼﻴﺘﻰ ﺑﺮاى ﺧﻮد ﻗﺎﻳﻞ ﻧﻴﺴﺖ از ﺷﺮ او ﺑﺮ ﺣﺬر ﺑﺎش‪«.‬‬ ‫اﻣﻴﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ آَ ُﺮﻣَﺖ ﻋﻠﻴﻪ ﻧﻔﺴﻪ ﻟﻢ ُﻳﻬِﻴﻨﻬﺎ ﺑﺎﻟﻤﻌﺼﻴﺔ«) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪(٢‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﻧﻔﺲ ﺧﻮﻳﺶ را ﮔﺮاﻣﻰ ﻣﻰدارد ﺑﺎ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮارش ﻧﻤﻰﺳﺎزد‪«.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ب اﻟﻜﺎذب اﻻّ ﻣﻦ ﻣِﻬﺎﻧَﺔِ ﻧَﻔﺴِﻪ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪(٧٢‬‬ ‫»ﻻ ﻳَﻜﺬِ ُ‬ ‫»دروﻏﮕﻮ دروغ ﻧﻤﻰﮔﻮﻳﺪ ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻮارى ﻧﻔﺲ ﺧﻮد‪«.‬‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ اﻧﺴﺎن آﺴﻰ را ﺗﺤﻘﻴﺮ آﻨﺪ و ﺧﻮار ﺑﺸﻤﺮد ﭼﺮا آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻋﻘﺪﻩى ﺣﻘﺎرت ﺷﺪﻩ و‬ ‫اﻳﻦ ﻋﻘﺪﻩ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و اﻣﺎﻣﺎن ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم در ﺗﺮﺑﻴﺖ آﻮدك هﺮﮔﺰ ﺷﺨﺼﻴﺖ آﻮدك را‬ ‫ﻧﻤﻰﺷﻜﺴﺘﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ اﺣﺘﺮام ﺧﺎﺻﻰ ﺷﺨﺼﻴﺖ او را ﺑﺎرور ﻣﻰﻧﻤﻮدﻧﺪ؛‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اآﺮﻣﻮا اوﻻدآﻢ و اﺣﺴﻨﻮا ادﺑﻬﻢ ﻳﻐﻔﺮﻟﻜﻢ«) ﻣﻜﺎرم اﻻﺧﻼق‪ ،‬ص‪(٢٢٢‬‬ ‫»ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد اﺣﺘﺮام ﺑﮕﺬارﻳﺪ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻧﻴﻜﻮﻳﻰ اﻧﺠﺎم دهﻴﺪ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﻨﺎهﺎﻧﺘﺎن را‬ ‫ﻣﻰﺑﺨﺸﺪ‪«.‬‬ ‫در اﺳﻼم ﺳﻔﺎرش ﺷﺪﻩ ﺑﻴﻦ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺘﺎن ﺗﺒﻌﻴﺾ ﻗﺎﻳﻞ ﻧﺸﻮﻳﺪ‪ ،‬ﻣﺴﺎوات در اﻣﻮر را ﺑﻴﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﺣﻔﻆ آﻨﻴﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻴﻜﻮ ﺑﺎ ﺁﻧﺎن ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮﻳﻴﺪ‪ .‬ﻧﺎم ﺑﺪ روى ﺁﻧﻬﺎ ﻧﮕﺬارﻳﺪ و ﺑﺎ اﻟﻘﺎب زﺷﺖ ﻳﺎد ﻧﻜﻨﻴﺪ و‪....‬‬ ‫ﻳﻚ ﺣﺎدﺛﻪ ﻋﺠﻴﺐ‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻧﻤﺎز ﻇﻬﺮ را ﺑﺎ ﻣﺮدم ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺧﻮاﻧﺪ وﻟﻰ ﺑﺮ ﺧﻼف ﻣﻌﻤﻮل‪ ،‬دو‬ ‫رآﻌﺖ ﺁﺧﺮ ﻧﻤﺎز را ﺑﺎ ﺷﺘﺎب ﺗﻤﺎم آﺮد‪ .‬ﺑﻌﺪ از ﻧﻤﺎز ﻣﺮدم از ﺁﻧﺤﻀﺮت ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ ﺁﻳﺎ ﺣﺎدﺛﻪاى رخ داد آﻪ‬ ‫ﺷﻤﺎ ﻧﻤﺎز را اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ )ﺑﺎ ﺷﺘﺎب( ﺗﻤﺎم آﺮدﻳﺪ؟‬ ‫ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬أﻣﺎ ﺳَﻤﻌﺘﻢ ﺻُﺮاخ اﻟﺼّﺒﻰ«‬ ‫»ﺁﻳﺎ ﺷﻤﺎ ﺻﺪاى ﮔﺮﻳﻪ آﻮدك را ﻧﺸﻨﻴﺪﻳﺪ؟«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٤٨‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ آﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻋﻔﺖ ﻓﺮزﻧﺪان‬ ‫ﻳﻜﻰ از وﻇﺎﻳﻒ ﻣﻬﻢ ﭘﺪر و ﻣﺎدر ﺗﻮﺟﻪ ﻋﻤﻴﻖ و ﺟﺪى ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻋﻔﺖ و ﭘﺎآﺪاﻣﻨﻰ آﻮدآﺎن اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ‬ ‫ﺧﺼﻮص ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻳّﺎآﻢ وأن ﻳﺠﺎﻣﻊ اﻟﺮﺟﻞ اﻣﺮأﺗﻪ واﻟﺼﺒﻰ ﻓﻰ اﻟﻤﻬﺪ ﻳﻨﻈﺮ اﻟﻴﻬﻤﺎ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١٠٣‬ص‪(٢٩٥‬‬ ‫»ﻣﺒﺎدا در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ آﻮدآﻰ در ﮔﻬﻮارﻩ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﻰﻧﮕﺮد ﺁﻣﻴﺰش آﻨﻴﺪ‪«.‬‬


‫و در ﺁﻳﻪ ‪ ٥٨‬ﺳﻮرﻩ ﻧﻮر ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»‪ ...‬و اﻟّﺬﻳﻦَ ﻟﻢ ﻳَﺒﻠﻐﻮا اﻟﺤُﻠﻢ ﻣِﻨﻜﻢ ﺛَﻼث ﻣﺮّات ﻣِﻦ ﻗَﺒﻞ ﺻﻠﻮة اﻟﻔَﺠﺮ و ﺣﻴﻦ ﺗَﻀَﻌﻮن ﺛِﻴﺎﺑﻜﻢ ﻣﻦ اﻟﻈّﻬﻴﺮَة‬ ‫و ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﺻﻠﻮة اﻟﻌﺸﺎء ﺛﻼث ﻋَﻮراتٍ ﻟﻜﻢ«‬ ‫»و آﻮدآﺎﻧﺘﺎن آﻪ ﺑﻪ ﺣﺪ ﺑﻠﻮغ ﻧﺮﺳﻴﺪﻩاﻧﺪ در ﺳﻪ وﻗﺖ از ﺷﻤﺎ اﺟﺎزﻩ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬ﻗﺒﻞ از ﻧﻤﺎز ﻓﺠﺮ و در‬ ‫ﻧﻴﻤﺮوز هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﻟﺒﺎسهﺎى )ﻣﻌﻤﻮﻟﻰ( ﺧﻮد را ﺑﻴﺮون ﻣﻰﺁورﻳﺪ و ﺑﻌﺪ از ﻧﻤﺎز ﻋﺸﺎ اﻳﻦ ﺳﻪ وﻗﺖ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﻰ ﺑﺮاى ﺷﻤﺎ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫و در ﺁﻳﻪ ‪ ٥٩‬ﺳﻮرﻩ ﻧﻮر در ﻣﻮرد ﻓﺮزﻧﺪان ﺑﺎﻟﻎ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺤﻠُﻢ ﻓَﻠﻴَﺴﺘﺄذﻧﻮا آﻤﺎ أﺳﺘﺄذن اﻟّﺬﻳﻦ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻬﻢ«‬ ‫»و إذا ﺑَﻠَﻎ اﻷﻃﻔﺎل ﻣِﻨﻜﻢ اﻟ ُ‬ ‫»و هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ اﻃﻔﺎل ﺷﻤﺎ ﺑﻪ ﺳﻦ ﺑﻠﻮغ ﺑﺮﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ )در هﻤﻪ وﻗﺖ ﺑﺮاى ورود ﺑﻪ اﻃﺎق واﻟﺪﻳﻦ(‬ ‫اﺟﺎزﻩ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ اﺷﺨﺎﺻﻰ آﻪ ﭘﻴﺶ از ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮدﻧﺪ اﺟﺎزﻩ ﻣﻰﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ دﺳﺘﻮر ﻣﺘﻮﺟﻪ اوﻟﻴﺎى اﻃﻔﺎل اﺳﺖ و ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻮﻇﻔﻨﺪ آﻪ اﻳﻦ اﺣﻜﺎم را ﺑﻪ آﻮدآﺎن ﺧﻮد اﻋﻢ از دﺧﺘﺮ و‬ ‫ﭘﺴﺮ ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ آﻪ ﻓﺮزﻧﺪ ﻧﺎﺑﺎﻟﻎ در ﺳﻪ وﻗﺖ ﻣﻮﻇﻒ ﺑﻪ اﺟﺎزﻩ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ و آﻮدآﺎن ﺑﺎﻟﻎ وﻇﻴﻔﻪ دارﻧﺪ‬ ‫در هﻤﻪ ﺣﺎل ﺑﻪ هﻨﮕﺎم ورود ﺑﻪ اﻃﺎق ﺧﺼﻮﺻﻰ ﭘﺪر و ﻣﺎدر اﺟﺎزﻩ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺁرى! در اﺟﺮاى اﻳﻦ دﺳﺘﻮرات ﺑﻪ هﻴﭻ وﺟﻪ ﻣﺴﺎﻣﺤﻪآﺎرى ﺻﺤﻴﺢ ﻧﻴﺴﺖ و ﮔﺎﻩ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ‬ ‫ﺳﻬﻞاﻧﮕﺎرى ﭘﺪر و ﻣﺎدر و ﺑﺮﺧﻮرد آﻮدآﺎن ﺑﺎ ﻣﻨﻈﺮﻩهﺎﻳﻰ آﻪ ﻧﻤﻰﺑﺎﻳﺴﺖ ﺁن را ﺑﺒﻴﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺮﭼﺸﻤﻪى‬ ‫اﻧﺤﺮاف اﺧﻼﻗﻰ و ﮔﺎﻩ ﺑﻴﻤﺎرىهﺎى رواﻧﻰ‪ ،‬و ﺁﻟﻮدﮔﻰ ﺟﻨﺴﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٢-٤‬ﺗﻐﺬﻳﻪ‬ ‫از ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻢ و دﻳﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ آﻪ ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﻏﺬا در ﺟﺴﻢ اﻧﺴﺎن اﺛﺮ ﻣﻰﮔﺬارد و ﻣﻮﺟﺐ ﺣﻔﻆ و‬ ‫ﺗﻘﻮﻳﺖ ﺁن ﻣﻰﮔﺮدد در روح اﻧﺴﺎن ﻧﻴﺰ اﺛﺮ ﻣﻰﮔﺬارد‪ .‬هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ ﻏﺬاى ﺳﻤّﻰ ﺟﺴﻢ اﻧﺴﺎن را‬ ‫ﻣﺴﻤﻮم ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﻏﺬاى ﺣﺮام روح اﻧﺴﺎن را ﺁﻟﻮدﻩ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫در ﺁﻳﻪ ‪ ٣‬ﺳﻮرﻩى ﻣﺎﺋﺪﻩ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﺖ ﻋَﻠﻴﻜُﻢ ا ْﻟﻤَﻴﺘَﺔ واﻟﺪّم وﻟَﺤْﻢاﻟﺨِﻨﺰﻳﺮ وَﻣﺎ ُاهِﻞﱠ ﻟِﻐَﻴﺮ اﻟﻠﱠﻪ ﺑﻪ‪«..‬‬ ‫ﺣﺮّﻣ ْ‬ ‫» ُ‬ ‫»ﮔﻮﺷﺖ ﻣﺮدار و ﺧﻮن و ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك و ﺣﻴﻮانهﺎﻳﻰ آﻪ ﺑﻪ ﻏﻴﺮ ﻧﺎم ﺧﺪا ذﺑﺢ ﺷﻮﻧﺪ و‪ ...‬ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﺣﺮام‬ ‫اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﻏﺬاﻳﻰ آﻪ اﺳﻼم ﺣﺮام آﺮدﻩ ﺑﺪون ﻋﻠﺖ و ﺣﻜﻤﺖ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼً ﻳﻜﻰ از ﻏﺬاهﺎى ﺣﺮام در اﺳﻼم ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك در دﻧﻴﺎ رواج دارد‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎرى از‬ ‫ﻣﺮدم ﻏﻴﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎن از ﺁن اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰآﻨﻨﺪ و ﺁن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻏﺬاى ﻣﻄﺒﻮع ﻣﻰﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﺎهﻰ ﺑﻌﻀﻰ از ﻏﺮب زدﮔﺎن ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﭼﺮا ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك ﺣﺮام اﺳﺖ؟ اﻳﻦ ﮔﻮﺷﺖ آﻪ ﺿﺮر ﻧﺪارد‪ ،‬و‬ ‫اﮔﺮ ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك اﻧﮕﻞ زاﺳﺖ و ﺗﻮﻟﻴﺪ آﺮم ﺗﺮﻳﺸﻴﻦ و‪...‬ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻜﻨﻴﻚ و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻋﻠﻮم‪ ،‬اﻳﻦ ﺁﺛﺎر را از‬ ‫ﺑﻴﻦ ﻣﻰﺑﺮد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ وﻗﺘﻰ ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك زﻳﺎن ﺟﺴﻤﻰ ﻧﺪاﺷﺖ ﭘﺲ ﭼﺮا ﺣﺮام ﺑﺎﺷﺪ؟‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﺳﺆال ﺑﺴﻴﺎر روﺷﻦ اﺳﺖ‪ ،‬اﻓﺮادى آﻪ اﻳﻦ ﺳﺆال را ﻣﻄﺮح ﻣﻰآﻨﻨﺪ ﻳﻚ ﻃﺮف ﻗﻀﻴﻪ را‬ ‫ﻣﻰﺑﻴﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺮﺿﺎً ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك ﺿﺮر ﺟﺴﻤﻰ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﺿﺮرهﺎى روﺣﻰ ﺁن را ﻧﻤﻰﺗﻮان اﻧﻜﺎر‬ ‫آﺮد‪.‬‬ ‫ﺧﻮك ﻳﻚ ﺣﻴﻮان ﺑﻰﺑﻨﺪ و ﺑﺎر و آﺜﻴﻒ و ﺗﻨﻔﺮﺁور اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﻴﻮاﻧﻰ آﻪ ﺧﻮى اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ دارد در ﮔﻮﺷﺖ او ﻧﻴﺰ‬ ‫ﭼﻨﻴﻦ زﻣﻴﻨﻪاى وﺟﻮد دارد و اﻧﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك ﻣﻰﺧﻮرد ﺧﻮى ﺑﻰﺑﻨﺪ و ﺑﺎرى و ﭘﻠﻴﺪى و‬ ‫ﺷﻬﻮﺗﺮاﻧﻰ را از ﺧﻮك ﺑﻪ ﺳﻮى ﺧﻮد ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬و در اﻳﻦ هﻴﭻ ﺷﻜﻰ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﻗﺮﺁن ﻳﻬﻮدﻳﺎن ﺗﻴﺮﻩ دل و آﺎرﺷﻜﻦ را ﺑﻪ »أآّﺎﻟﻮن ﻟِﻠﺴﱡﺤﺖ«) ﻣﺎﺋﺪﻩ‪» ) .٤٢ ،‬ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺮام ﺧﻮار«‪ ،‬ﻳﺎد‬ ‫آﺮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬و اﻳﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ هﺸﺪار ﻋﻤﻴﻘﻰ اﺳﺖ ﺑﺮاى ﺁﻧﺎن آﻪ ﻏﺬاى ﺣﺮام ﻣﻰﺧﻮرﻧﺪ آﻪ ﭼﻨﻴﻦ آﺴﺎﻧﻰ‬ ‫هﻤﭽﻮن ﻳﻬﻮدﻳﺎن ﺷﻜﻢﭘﺮﺳﺖ آﺎرﺷﻜﻨﻰ آﺮدﻩ و هﻤﻮارﻩ ﺳﺪ راﻩ دﻳﻦ هﺴﺘﻨﺪ و ﺧﻼف ﻗﺎﻧﻮن را روش‬ ‫ﻣﻌﻤﻮل ﺧﻮد ﻣﻰداﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫زﻳﺎنهﺎى ﺟﺴﻤﻰ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﻰ و اﻗﺘﺼﺎدى ﺣﺮام ﺧﻮارى ﺑﺮ آﺴﻰ ﭘﻮﺷﻴﺪﻩ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و ﻳﻜﻰ از‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﺧﻄﺮاﺗﻰ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن را از ﻧﻈﺮ ﻓﺮدى و اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدى و ﺳﻘﻮط ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬


‫ﺤﻜّﺎم ﻟِﺘَﺎآُﻠﻮا ﻓَﺮﻳﻘﺎً ﻣﻦ أﻣﻮالِ اﻟﻨّﺎس ﺑِﺎﻻِﺛﻢ و أﻧﺘﻢ‬ ‫»و ﻻ ﺗَﺎآُﻠﻮا اﻣْﻮاﻟﻜﻢ ﺑَﻴﻨَﻜﻢ ﺑِﺎﻟﺒﺎﻃِﻞ و ﺗُﺪﻟﻮا ﺑﻬﺎ اﻟﻰ اﻟ ُ‬ ‫ﺗﻌﻠﻤﻮن«) ﺑﻘﺮﻩ‪ (١٨٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و اﻣﻮال ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ را ﺑﻪ ﺑﺎﻃﻞ )و ﻧﺎ ﺣﻖ( در ﻣﻴﺎن ﺧﻮد ﻧﺨﻮرﻳﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاى ﺧﻮردن ﻗﺴﻤﺘﻰ از ﻣﺎل ﻣﺮدم ﺑﺮ‬ ‫اﺳﺎس ﮔﻨﺎﻩ‪) ،‬ﻗﺴﻤﺘﻰ از( ﺁن را ﺑﻪ ﻗﺎﺿﻴﺎن ﻧﺪهﻴﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﻣﻰداﻧﻴﺪ‪«.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻟَﻌﻦ اﻟﻠّﻪ اﻟﺮّاﺷﻰ واﻟﻤُﺮﺗﺸﻰ واﻟﺴّﺎﻋﻰ ﺑﻴﻨﻬﻤﺎ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ﺑﺎب‪) ٥‬اﺑﻮاب ﻣﺎﻳﻜﺘﺴﺐ‬ ‫ﺑﻪ((‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﻟﻌﻨﺖ آﻨﺪ‪ ،‬ﮔﻴﺮﻧﺪﻩ رﺷﻮﻩ و دهﻨﺪﻩ رﺷﻮﻩ را و هﻤﭽﻨﻴﻦ ﺁﻧﻜﺲ را آﻪ واﺳﻄﻪ ﻣﻴﺎن ﺁن دو‬ ‫اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺴﱡﺤﺖ أﻧﻮاعٌ آﺜﻴﺮة«‬ ‫»ﻣﺎل ﺣﺮام داراى اﻧﻮاع ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫و ﻣﺰد زن زﻧﺎآﺎر و ﭘﻮل ﺷﺮاب را از اﻧﻮاع ﺳﺤﺖ ﺷﻤﺮدﻩ‪ ،‬ﺁﻧﮕﺎﻩ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻓﺎﻣّﺎ اﻟﺮﱡﺷﺎ ﻓﻰ اﻟﺤُﻜﻢ ﻓَﻬﻮ اﻟﻜُﻔﺮ ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻟﻌَﻈﻴﻢ«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(١٢٧‬‬ ‫»اﻣﺎ رﺷﻮﻩ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺑﺮاى ﻗﻀﺎوت آﻔﺮ ﺑﻪ ﺧﺪاى ﺑﺰرگ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»إنّ اﻟّﺬﻳﻦَ ﻳَﺄآﻠﻮنَ اَﻣﻮال اﻟﻴَﺘﺎﻣﻰ ﻇُﻠﻤﺎً اﻧّﻤﺎ ﻳَﺄآﻠﻮن ﻓﻰ ﺑُﻄﻮﻧِﻬﻢ ﻧﺎراً و ﺳَﻴﺼﻠﻮن ﺳَﻌﻴﺮاً«) ﻧﺴﺎء‪(١٠ ،‬‬ ‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»آﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻣﻮال ﻳﺘﻴﻤﺎن را از روى ﻇﻠﻢ و ﺳﺘﻢ ﻣﻰﺧﻮرﻧﺪ‪ ،‬هﻤﺎﻧﺎ ﺁﺗﺶ ﻣﻰﺧﻮرﻧﺪ و ﺑﺰودى در ﺁﺗﺶ‬ ‫ﺳﻮزان ﻣﻰﺳﻮزﻧﺪ‪«.‬‬

‫ﻏﺬاى ﺣﺮام در رواﻳﺎت‬ ‫در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻪ ذآﺮ ﭼﻨﺪ رواﻳﺖ در ﻣﻮرد ﻏﺬاى ﺣﺮام ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫‪ -١‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ ﻣﻦ ﻋﺒﺎدة اﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﻋﻔﺔ اﻟﺒﻄﻦ و اﻟﻔﺮج«) ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﺴﻨﻴﻪ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٤٨‬‬ ‫»هﻴﭻ ﻋﺒﺎدﺗﻰ ﺑﻬﺘﺮ از ﻧﮕﻬﺪاﺷﺘﻦ ﺷﻜﻢ از ﻣﺎل ﺣﺮام و ﭘﺎآﺪاﻣﻨﻰ ﻧﻴﺴﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬اﻣﺎم ﺳﺠﺎد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺣﻖ ﺑﻄﻨﻚ ان ﻻﺗﺠﻌﻠﻪ وﻋﺎء ﻟﻠﺤﺮام« ) ﻣﻜﺎرم اﻻﺧﻼق‪ ،‬ص‪(٤١٩‬‬ ‫»ﺣﻖ ﺷﻜﻢ ﺗﻮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺁن را ﻇﺮف ﺣﺮام ﻗﺮار ﻧﺪهﻰ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ ﻣﻦ ﺷﻰ اﺣﺐﱡ اﻟﻰ اﻟﻠّﻪ ﺑَﻌﺪ ﻣَﻌﺮﻓﺘﻪ ﻣﻦ ﻋﻔّﺔ اﻟﺒَﻄﻦ و اﻟﻔﺮج«) ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﺴﻨﻴﻪ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٢٩‬‬ ‫»هﻴﭻ ﭼﻴﺰى ﺑﻌﺪ از ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺧﺪا در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ او ﺑﻬﺘﺮ از آﻨﺘﺮل ﺷﻜﻢ و ﺷﻬﻮت )از ﺣﺮام( ﻧﻴﺴﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﺳﻪ اﻣﺮ اﺳﺖ آﻪ در ﻣﻮرد ﺁن ﺑﻌﺪ از ﺧﻮدم ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬ ‫اﻣﺘﻢ ﻣﻰﺗﺮﺳﻢ؛‬ ‫»اﻟﻀﻼﻟﺔ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ وﻣﻀﻼت اﻟﻔﺘﻦ وﺷﻬﻮة اﻟﺒﻄﻦ واﻟﻔﺮج«) ﻋﻴﻮن اﺧﺒﺎر اﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٩‬‬ ‫»ﮔﻤﺮاهﻰ ﺑﻌﺪ از ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﮔﻤﺮاهﻰهﺎى ﺁﺷﻮبهﺎ و ﺷﻬﻮت )ﺧﻮاﺳﺖ ﻧﺎﺻﺤﻴﺢ( ﺷﻜﻢ و زﻳﺮﺷﻜﻢ‪«.‬‬ ‫‪ -٥‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺬﻧﻮب آﻠﻬﺎ ﺷﺪﻳﺪة و اﺷﺪهﺎ ﻣﺎ ﻧﺒﺖ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﻠﺤﻢ و اﻟﺪم«‬ ‫»هﻤﻪ ﮔﻨﺎهﺎن ﺳﻨﮕﻴﻦ و ﺑﺰرگ هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﻨﮕﻴﺘﺮﻳﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻨﺎهﻰ اﺳﺖ آﻪ ﮔﻮﺷﺖ و ﺧﻮن ﺑﺮ اﺛﺮ ﺁن‬ ‫ﺑﺮوﻳﺪ‪ )«.‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٣‬ص‪(٣١٧‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﺁن ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬


‫»ان اﻟﺮﺟﻞ اذا اﺻﺎب ﻣﺎﻻً ﻣﻦ ﺣﺮام ﻟﻢ ﻳﻘﺒﻞ ﻣﻨﻪ ﺣﺞ و ﻻ ﻋﻤﺮة و ﻻ ﺻﻠﺔ رﺣﻢ«) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪،‬‬ ‫ج‪١‬ص‪(٤٤٨‬‬ ‫»هﺮﮔﺎﻩ ﺷﺨﺼﻰ ﻣﺎل ﺣﺮام را آﺴﺐ آﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺞ و ﻋﻤﺮﻩ و ﺻﻠﻪ رﺣﻢ او ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ )درﮔﺎﻩ ﺣﻖ(‬ ‫ﻧﻤﻰﺷﻮد‪«.‬‬ ‫‪ -٦‬در رواﻳﺖ ﺁﻣﺪﻩ‪ :‬ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺷﺨﺼﻰ را دﻳﺪ آﻪ ﺳﺨﺖ ﮔﺮﻳﻪ و اﻟﺘﻤﺎس ﻣﻰآﻨﺪ و‬ ‫دﺳﺖهﺎﻳﺶ را ﺑﻪ ﺳﻮى ﺁﺳﻤﺎن ﺑﻠﻨﺪ آﺮدﻩ و ﺑﺎ آﻤﺎل ﺧﺸﻮع و ﺗﻀﺮع دﻋﺎ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫از ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪا ﺑﻪ ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم وﺣﻰ ﺷﺪ‪:‬‬ ‫اﮔﺮ او هﺮ ﭼﻪ ﺑﺨﻮد ﺑﭙﻴﭽﺪ دﻋﺎﻳﺶ ﺑﻪ اﺳﺘﺠﺎﺑﺖ ﻧﻤﻰرﺳﺪ‪.‬‬ ‫»ﻷنّ ﻓﻰ ﺑَﻄﻨﻪ ﺣﺮاﻣﺎً و ﻋﻠﻰ ﻇﻬﺮﻩ ﺣﺮاﻣﺎً و ﻓﻰ ﺑﻴﺘﻪ ﺣﺮاﻣﺎً«) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٤٤٨‬‬ ‫»زﻳﺮا در ﺷﻜﻢ او ﺣﺮام وﺟﻮد دارد و هﻤﭽﻨﻴﻦ در ﭘﺸﺖ و ﺧﺎﻧﻪ او ﺣﺮام ﻗﺮار دارد‪«.‬‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ ﺑﻪ ﻣﺤﻀﺮ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪ و ﻋﺮض آﺮد‪ :‬دوﺳﺖ دارم دﻋﺎﻳﻢ ﺑﻪ اﺳﺘﺠﺎﺑﺖ‬ ‫ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻃَﻬّﺮ ﻣﺄآﻠﻚ و ﻻﺗﺪﺧﻞ ﺑَﻄﻨﻚ اﻟﺤﺮام«‬ ‫»ﻏﺬاى ﺧﻮد را ﭘﺎك آﻦ و ﻏﺬاى ﺣﺮام را وارد ﺷﻜﻢ ﺧﻮد ﻧﻜﻦ‪«.‬‬ ‫و »ﻣﻦ أﺣﺐّ أن ﻳﺴﺘﺠﺎبَ دﻋﺎﺋﻪ ﻓﻠﻴَﻄﺐ ﻣَﻄﻌَﻤﻪ و ﻣَﻜﺴﺒﻪ«‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ دوﺳﺖ دارد دﻋﺎﻳﺶ ﺑﻪ اﺳﺘﺠﺎﺑﺖ ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻏﺬاى ﺧﻮد و راﻩ آﺴﺐ و درﺁﻣﺪ ﺧﻮد را ﭘﺎك‬ ‫ﺳﺎزد‪ )«.‬ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٤٤٨‬‬ ‫ﻧﻈﻴﺮ اﻳﻦ رواﻳﺖ از اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﻴﺰ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ).‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٨٦‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ رواﻳﺖ ﺷﺪﻩ آﻪ ﺗﺮك ﻳﻚ ﻟﻘﻤﻪ ﺣﺮام در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪا از دو هﺰار رآﻌﺖ ﻧﻤﺎز ﻣﺴﺘﺤﺒﻰ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‬ ‫و رد آﺮدن ﻳﻚ داﻧﻚ )ﻳﻚ ﺷﺸﻢ درهﻢ( ﻣﺎل ﺣﺮام ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺒﺶ ﺑﻬﺘﺮ از هﻔﺘﺎد ﺣﺞ ﻣﻘﺒﻮل اﺳﺖ‪).‬‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٤٤٨‬‬ ‫ﺷﻴﺦ ﺑﻬﺎﺋﻰ در ﺑﻴﺎن اﺛﺮ ﺷﻮم ﻏﺬاى ﺣﺮام ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻟﻘﻤﻪ ﻧﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺷﺒﻬﻪ ﻧﺎك‬ ‫در ﺣﺮﻳﻢ آﻌﺒﻪ اﺑﺮاهﻴﻢ ﭘﺎك‬ ‫ﮔﺮ ﺑﺪﺳﺖ ﺧﻮد ﻧﺸﺎﻧﺪى ﺗﺨﻢ او‬ ‫ور ﺑﻪ ﮔﺎو ﺧﻮﻳﺶ آﺮدى ﺷﺨﻢ او‬ ‫ورﻣﻪى ﻧﻮ در ﺣﺼﺎرش داس آﺮد‬ ‫ور ﺑﻪ ﺳﻨﮓ آﻌﺒﻪاش دﺳﺘﺎس آﺮد‬ ‫ور ﺑﻪ ﺁب زﻣﺰﻣﺶ آﺮدى ﻋﺠﻴﻦ‬ ‫ﻣﺮﻳﻢ ﺁﻳﻴﻦ ﭘﻴﻜﺮى از ﺣﻮر ﻋﻴﻦ‬ ‫ور ﺑﺨﻮاﻧﺪى ﺑﺮ ﺧﻤﻴﺮش ﺑﻰ ﻋﺪد‬ ‫ﻓﺎﺗﺤﻪ ﻳﺎ ﻗﻞ هﻮ اﷲ اﺣﺪ‬ ‫ور ﺑﺪى از ﺷﺎخ ﻃﻮﺑﻰ ﺁﺗﺸﺶ‬ ‫ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ روح اﻻﻣﻴﻦ هﻴﺰم آﺸﺶ‬ ‫ور ﺗﻨﻮر ﻧﻮح ﺑﻨﺪد ﻣﺮﻳﻤﺶ‬ ‫ور دم ﻋﻴﺴﻰ ﺑﻮد ﺁﺗﺶ دﻣﺶ‬ ‫ور ﺗﻮ ﺑﺮ ﺧﻮاﻧﻰ هﺰاران ﺑﺴﻤﻠﻪ‬ ‫ﺑﺮ ﺳﺮ ﺁن ﻟﻘﻤﻪى ﭘﺮ وﻟﻮﻟﻪ‬ ‫ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺧﺎﺻﻴﺘﺶ ﻇﺎهﺮ ﺷﻮد‬ ‫ﻧﻔﺲ از ﺁن ﻟﻘﻤﻪ ﺗﻮ را ﻗﺎهﺮ ﺷﻮد‬ ‫در رﻩ ﻃﺎﻋﺖ ﺗﻮ را ﺑﻰ ﺟﺎن آﻨﺪ‬ ‫ﺧﺎﻧﻪى دﻳﻦ ﺗﻮ را وﻳﺮان آﻨﺪ‬ ‫درد دﻳﻨﺖ هﺴﺖ ﮔﺮ اى ﻣﺮد راﻩ‬


‫ﭼﺎرﻩ ﺧﻮد آﻦ آﻪ دﻳﻨﺖ ﺷﺪ ﺗﺒﺎﻩ‬ ‫ﺷﻴﺮ ﻣﺎدر‪ ،‬اوﻟﻴﻦ ﻏﺬاى اﻧﺴﺎن‬ ‫ﻗﺒﻼً ﮔﻔﺘﻴﻢ ﻣﺎدر ﻧﻘﺶ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدى در ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪ دارد‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪ او ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪ از ﻧﻈﺮ‬ ‫ﺁﻓﺮﻳﻨﺶ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدﺗﺮ و ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ از ﭘﻴﻮﻧﺪ ﭘﺪر ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﺣﺘﻰ ﻓﻜﺮ ﻣﺎدر در ﻓﺮزﻧﺪش ﺁن هﻨﮕﺎم آﻪ در رﺣﻢ او اﺳﺖ و ﻳﺎ ﺁن هﻨﮕﺎم آﻪ‬ ‫ﺷﻴﺮ ﺑﻪ او ﻣﻰدهﺪ اﺛﺮ دارد‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﻣﺎدر از ﺁن هﻨﮕﺎم آﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻨﻴﻦ در رﺣﻤﺶ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ و هﻨﮕﺎم ﺷﻴﺮ دادن او‪ ،‬ﻗﻮاﻧﻴﻦ‬ ‫اﺳﻼم را ﺑﺨﺼﻮص در ﻣﻮرد ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺣﻼل آﺎﻣﻼً رﻋﺎﻳﺖ آﻨﺪ‪ ،‬ﻗﻄﻌﺎً ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺻﺎﻟﺢ و ﭘﺎك و ﺳﺎﻟﻤﻰ‬ ‫ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺤﻮﻳﻞ دهﺪ‪.‬‬ ‫و اﮔﺮ در رواﻳﺎت ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ ﺳﻌﺎدﺗﻤﻨﺪ در رﺣﻢ ﻣﺎدرش ﺳﻌﺎدﺗﻤﻨﺪ ﺷﺪﻩ و ﺑﺪﺑﺨﺖ در رﺣﻢ ﻣﺎدرش‬ ‫ﺑﺪﺑﺨﺖ ﺷﺪﻩ‪ .‬ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ هﻤﻴﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺎدر ﻧﻘﺶ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻤﻰ در ﭼﮕﻮﻧﮕﻰ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻓﺮزﻧﺪش‬ ‫دارد‪.‬‬ ‫ﺑﺮاى ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ اﻳﻦ رواﻳﺎت ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻻ ﺗَﺴﺘَﺮﺿِﻌﻮا اﻟﺤَﻤﻘﺎء ﻓﺎِنّ اﻟﻠﱠﺒَﻦ ﻳَﻌﺪى و إنّ اﻟﻐُﻼم ﻳَﻨﺰَع اﻟﻰ اﻟﻠّﺒﻦ«‬ ‫»زن اﺑﻠﻪ و آﻢ ﻋﻘﻞ را ﺑﺮاى ﺷﻴﺮ دادن ﻓﺮزﻧﺪﺗﺎن اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻜﻨﻴﺪ زﻳﺮا )ﻃﺒﻊ( ﺷﻴﺮ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻰﻳﺎﺑﺪ و ﺧﻮى‬ ‫ﻓﺮزﻧﺪ ﺷﺒﻴﻪ )ﺑﺎﻃﻦ( ﺷﻴﺮ ﻣﻰﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»زن اﺑﻠﻪ را ﺷﻴﺮ دهﻨﺪﻩى ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮد ﻗﺮار ﻧﺪهﻴﺪ‪.‬‬ ‫»ﻓﺎِنّ اﻟﻠَﺒﻦ ﻳَﻐﻠﺐ اﻟﻄﺒﺎع«‬ ‫ﭼﺮا آﻪ ﺷﻴﺮ ﺑﺮ ﻃﺒﻊهﺎ ﭼﻴﺮﻩ ﻣﻰﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫و در رواﻳﺖ دﻳﮕﺮ ﺁﻣﺪﻩ آﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺸﺐﱡ ﻋﻠﻴﻪ«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٤٣‬‬ ‫»ﻓﺎنّ اﻟﻮﻟﺪ ﻳَ ُ‬ ‫»زﻳﺮا ﻓﺮزﻧﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺁن ﺷﻴﺮ ﺟﻮان ﻣﻰﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬از اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺳﺆال ﺷﺪ‪ :‬ﺁﻳﺎ زﻧﻰ آﻪ ﻓﺮزﻧﺪى از راﻩ زﻧﺎ ﺁوردﻩ اﺳﺖ روا اﺳﺖ آﻪ‬ ‫ﺑﭽﻪاى را ﺑﻪ او ﺑﺪهﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺁن ﺑﭽﻪ ﺷﻴﺮ ﺑﺪهﺪ؟‬ ‫در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻻ ﻳﺼﻠﺢ و ﻻ ﻟﺒﻦ اﺑﻨﺘﻬﺎ اﻟﺘّﻰ وﻟﺪت ﻣﻦ اﻟﺰّﻧﺎ«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٤٤‬‬ ‫»ﺻﻼح ﻧﻴﺴﺖ آﻪ ﺑﭽﻪاى از ﺷﻴﺮ او ﺑﺨﻮرد و هﻤﭽﻨﻴﻦ ﺻﻼح ﻧﻴﺴﺖ از ﺷﻴﺮ دﺧﺘﺮ او آﻪ از زﻧﺎ ﺑﻪ وﺟﻮد‬ ‫ﺁﻣﺪﻩ ﺑﺨﻮرد‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬ﻣﺤﻤﺪﺑﻦ ﻣﺮوان ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻣﻦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﺳﺘﺮﺿﻊ ﻟﻮﻟﺪك ﺑﻠﺒﻦ اﻟﺤﺴﺎن واﻳّﺎك واﻟﻘﺒﺎح ﻓﺎن اﻟﻠﺒﻦ ﻗﺪ ﻳﻌﺪى«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٤٤‬‬ ‫»در ﻣﻮرد ﺷﻴﺮ دهﻨﺪﻩ ﻓﺮزﻧﺪت ﻣﺮاﻗﺐ ﺑﺎش آﻪ زﻧﺎن زﻳﺒﺎ ﺑﻪ او ﺷﻴﺮ ﺑﺪهﻨﺪ و ﺑﭙﺮهﻴﺰ از اﻧﺘﺨﺎب داﻳﻪهﺎى‬ ‫زﺷﺖ روى) اﺣﺘﻤﺎل دارد ﻣﻨﻈﻮر از ﺣﺴﺎن و ﻗﺒﺎح زﻧﺎن ﻧﻴﻚ ﺳﻴﺮت و ﺑﺪ ﺳﻴﺮت ﺑﺎﺷﻨﺪ( زﻳﺮا ﺷﻴﺮ ﮔﺎهﻰ‬ ‫اﺛﺮ ﻣﻰﮔﺬارد و ﺻﻔﺎت زن ﺷﻴﺮدﻩ را ﺑﻪ ﻃﻔﻞ ﺷﻴﺮﺧﻮار ﺳﺮاﻳﺖ ﻣﻰدهﺪ‪«.‬‬ ‫و در ﭼﻨﺪ رواﻳﺖ ﻧﻬﻰ ﺷﺪﻩ از اﻳﻨﻜﻪ زﻧﺎن ﺷﺮاﺑﺨﻮار ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪى ﺷﻴﺮ ﺑﺪهﻨﺪ و ﺑﺎ ﺗﺎآﻴﺪ دﺳﺘﻮر دادﻩ‬ ‫ﺷﺪﻩ آﻪ زﻧﺎن هﻨﮕﺎم ﺷﻴﺮ دادن رﻋﺎﻳﺖ ﻧﻈﺎﻓﺖ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ و ﭘﺎآﻴﺰﮔﻰ را ﺑﻨﻤﺎﻳﻨﺪ و ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮد را ﺑﻪ‬ ‫داﻳﻪهﺎﻳﻰ آﻪ رﻋﺎﻳﺖ ﻧﻈﺎﻓﺖ را ﻧﻤﻰآﻨﻨﺪ ﻧﺪهﻨﺪ‪ ).‬ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٤٤‬‬ ‫‪ -٥‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺗَﺨَﻴّﺮوا ﻟﻠﺮﱢﺿﺎعِ آﻤﺎ ﺗَﺘﺨﻴّﺮونَ ﻟﻠﻨّﻜﺎحِ ﻓﺎنّ اﻟﺮّﺿﺎعَ ﻳُﻐﻴّﺮ اﻟﻄّﺒﺎع«) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٥٢٣‬‬ ‫»اﻧﺘﺨﺎب آﻨﻴﺪ زﻧﺎن ﺷﻴﺮدﻩ را ﺑﺮاى ﺷﻴﺮ دادن ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﺮاى ازدواج اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻰآﻨﻴﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﺷﻴﺮ دادن‬ ‫ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺷﻴﺮﺧﻮار را ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻰدهﺪ‪«.‬‬


‫داﺳﺘﺎن ﺷﻴﺮ ﻧﺨﻮردن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮاﻧﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و ﻣﺤﻤّﺪ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در دوران‬ ‫آﻮدآﻰ از ﺳﻴﻨﻪى زنهﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﺷﻴﺮ ﺧﻮردن ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم از ﺳﻴﻨﻪى ﻣﺎدرش و ﺷﻴﺮ‬ ‫ﺧﻮردن رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ از ﺳﻴﻨﻪ ﺣﻠﻴﻤﻪ ﺳﻌﺪﻳﻪ آﻪ زن ﭘﺎآﺪاﻣﻦ و ﻧﻴﻚ ﺳﻴﺮﺗﻰ ﺑﻮد‬ ‫ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁﻧﺴﺖ آﻪ ﺑﺎﻳﺪ در اﻧﺘﺨﺎب داﻳﻪ و ﺷﻴﺮ آﻪ ﻏﺬاى ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ اﺳﺖ ﻣﺮاﻗﺐ ﺑﻮد ﺗﺎ از آﺎﻧﺎل ﭘﺎك و ﻧﻴﻚ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫در ﻣﻮرد ﺷﻴﺮ ﺧﻮردن ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»و ﺣَﺮّﻣﻨﺎ ﻋَﻠﻴﻪ اﻟﻤَﺮاﺿِﻊ ﻣِﻦ ﻗَﺒﻞ«) ﻗﺼﺺ‪(١٢ ،‬‬ ‫»ﻣﺎ هﻤﻪ زﻧﺎن ﺷﻴﺮدﻩ را از ﻗﺒﻞ ﺑﺮ ﻣﻮﺳﻰ ﺣﺮام آﺮدﻳﻢ‪«.‬‬

‫‪ -٣‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى اﻗﺘﺼﺎدى ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﮔﺎهﻰ اﻣﻮر اﻗﺘﺼﺎدى زﻣﻴﻨﻪى ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪهﺎ ﺑﺮ دو ﮔﻮﻧﻪاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ و ﺛﺮوت‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﻓﻘﺮ و ﺗﻬﻴﺪﺳﺘﻰ‪.‬‬ ‫ﮔﺎهﻰ اﻧﺴﺎن از ﺑﻰ ﭘﻮﻟﻰ ﻃﻐﻴﺎن ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬و ﮔﺎهﻰ ﺑﺮ اﺛﺮ ﺛﺮوت زﻳﺎد و ﺑﺎدﺁوردﻩ ﻃﻐﻴﺎن ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺁﻳﺎت و رواﻳﺎت در اﻳﻦ ﺑﺎرﻩ ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ‪ ،‬آﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ذآﺮ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ وﻟﻰ در ﺁﻏﺎز ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ‬ ‫ﺳﺨﻦ ﻣﺎ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ و ﺛﺮوت ﮔﺎهﻰ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﻓﺴﺎد و ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﻧﻪ اﻳﻨﻜﻪ دﻟﻴﻞ ﻓﺴﺎد‬ ‫و ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺎﺷﺪ ﺁﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ آﻤﻮﻧﻴﺴﺖهﺎ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ .‬و ﻓﺮق اﺳﺖ ﺑﻴﻦ زﻣﻴﻨﻪ و ﻋﻠﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت روﺷﻨﺘﺮ‪،‬‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﻋﻠﺖ ﮔﻨﺎﻩ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ در ﻣﻮاردى اﻧﺴﺎن را ﻣﺘﻤﺎﻳﻞ و ﻣﺸﺘﺎق ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰآﻨﺪ‪) .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺷﺮح‬ ‫ﺧﻮاهﻴﻢ داد(‪.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ن راﻩ اﺳﺘَﻐﻨﻰ«) ﻋﻠﻖ‪ ٦ ،‬ﺗﺎ ‪ (٧‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫»إنّ اﻻِﻧﺴﺎنَ ﻟِﻴَﻄﻐﻰ أ ْ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و هﻤﺎﻧﺎ اﻧﺴﺎن ﻃﻐﻴﺎن ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺧﻮد را ﺑﻰﻧﻴﺎز ﻣﻰﺑﻴﻨﺪ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﻧﻤﻰﮔﻮﻳﺪ آﻪ داﺷﺘﻦ ﭘﻮل و ﺛﺮوت ﻋﻠﺖ و ﻋﺎﻣﻞ ﻓﺴﺎد اﺳﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﺧﻮدش‬ ‫را ﺑﻰ ﻧﻴﺎز و ﭘﻮﻟﺪار ﺑﺒﻴﻨﺪ ﻳﺎﻏﻰ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬وﻟﻰ اﮔﺮ اﻳﻦ دﻳﺪ و ﺑﻴﻨﺶ را ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﻋﻠﺖ‬ ‫ﻓﺴﺎد ﻧﺨﻮاهﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺆال‪ :‬ﺁﻳﺎ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﻓﺴﺎد اﺳﺖ؟‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬در دو ﺻﻮرت ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﻓﺴﺎد اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻜﻰ اﮔﺮ دﻳﺪ اﻧﺴﺎن اﻳﻦ ﺑﺎﺷﺪ آﻪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ از ﻣﻦ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬و دﻳﮕﺮ ﺁﻧﻜﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﺎﺷﺪ آﻪ در ﺗﺤﺼﻴﻞ و ﻣﺼﺮف ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ هﺮﮔﻮﻧﻪ ﺑﺨﻮاهﺪ ﺁزاد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫وﻟﻰ ﺁﻳﺎت و رواﻳﺎت اﺳﻼﻣﻰ ﻣﺎﻟﻚ اﺻﻠﻰ را ﺧﺪا و ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ را از ﺁنِ او و روزى ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻰداﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن هﻔﺖ ﺑﺎر ﺁﻣﺪﻩ‪» :‬رزﻗﻨﺎآﻢ« »ﻣﺎ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ روزى دادﻳﻢ« و ﺳﻴﺰدﻩ ﺑﺎر ﺁﻣﺪﻩ‪» :‬رزﻗﻨﺎهﻢ« »ﻣﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ روزى دادﻳﻢ« و ﭘﻨﺞ ﺑﺎر ﺁﻣﺪﻩ‪» :‬ﻳﺮزﻗﻜﻢ« »ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ روزى ﻣﻰدهﺪ«‪.‬‬ ‫و در ﻣﻮرد ﺗﺤﺼﻴﻞ و ﻣﺼﺮف ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﻧﻴﺰ ﺣﺪ و ﻣﺮزى ﻗﺮار دادﻩ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻨﻜﻪ از راﻩ رﺑﺎ‪ ،‬دروغ‪ ،‬رﺷﻮﻩ و‬ ‫ﻇﻠﻢ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ هﻤﭽﻮن ﭼﺎﻗﻮ ﻣﻰﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬آﻪ در دﺳﺖ ﭼﺎﻗﻮآﺶ‪ ،‬ﻣﺎﻳﻪ ﻓﺴﺎد اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ در دﺳﺖ دآﺘﺮ‬ ‫وﺳﻴﻠﻪ درﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل دﻳﮕﺮ‪ :‬ﺳﺮﻣﺎ زﻣﻴﻨﻪى ﺳﺮﻣﺎﺧﻮردﮔﻰ ﻣﻰﺷﻮد وﻟﻰ ﻋﻠﺖ ﺁن ﻧﻴﺴﺖ زﻳﺮا در زﻣﺴﺘﺎن ﻓﻘﻂ آﺴﺎﻧﻰ‬ ‫آﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﻧﻜﻨﻨﺪ ﺳﺮﻣﺎ ﻣﻰﺧﻮرﻧﺪ واﻧﺴﺎن ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ﺣﻔﻆ و ﻣﺮاﻗﺒﺖ در زﻣﺴﺘﺎن ﺳﺮﻣﺎ ﻧﺨﻮرد و‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﻰ هﻢ هﺴﺖ آﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ ﺑﻰ اﻧﺼﺒﺎﻃﻰ در ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ﺳﺮﻣﺎ ﻣﻰﺧﻮرد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺳﺮﻣﺎ زﻣﻴﻨﻪى‬ ‫ﺑﻴﻤﺎرى اﺳﺖ ﻧﻪ ﻋﻠﺖ ﺁن‪ .‬ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ هﻢ ﻣﺜﻞ ﺳﺮﻣﺎﺳﺖ‪ ،‬زﻣﻴﻨﻪى ﻃﻐﻴﺎن اﺳﺖ ﻧﻪ ﻋﻠﺖ ﺁن‪ ).‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت‬ ‫ﻋﻠﻤﻰ‪ :‬ﻋﻠﺖ ﺗﺎﻣﻪ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻘﺘﻀﻰ و ﻋﻠﺖ ﻧﺎﻗﺼﻪ اﺳﺖ(‬


‫ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ در دﺳﺖ ﻓﺮﻋﻮن و ﻗﺎرون ﻋﺎﻣﻞ ﻓﺴﺎد اﺳﺖ‪ .‬وﻟﻰ در دﺳﺖ ﺣﻀﺮت ﺳﻠﻴﻤﺎن ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و‬ ‫ﺣﻀﺮت داود ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺎﻳﻪ ﺑﺮآﺖ و ﺁﺑﺎداﻧﻰ و ﺟﺒﺮان آﻤﺒﻮدهﺎى اﻗﺘﺼﺎدى و اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫دو ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان در ﻗﺮﺁن‬ ‫در ﻗﺮﺁن دو ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺛﺮوت و ﻣﻜﻨﺖ ﻣﻄﺮح ﺷﺪﻩ؛ ﻳﻜﻰ ﺣﻀﺮت ﺳﻠﻴﻤﺎن ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و دﻳﮕﺮى‬ ‫ﻗﺎرون آﻪ ﻳﻜﻰ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ و ﺛﺮوت را از ﺁنِ ﺧﺪا ﻣﻰداﻧﺴﺖ و ﺁن را وﺳﻴﻠﻪ وﺻﻮل ﺑﻪ رﺿﻮان ﺧﺪا ﻗﺮار داد و‬ ‫دﻳﮕﺮى ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ را از ﺁنِ ﺧﻮد ﻣﻰداﻧﺴﺖ و ﺁن را وﺳﻴﻠﻪ ﻋﻴﺎﺷﻰ و زرق و ﺑﺮق دﻧﻴﺎ ﻗﺮار داد‪.‬‬ ‫ﺑﻴﻨﺶ ﺣﻀﺮت ﺳﻠﻴﻤﺎن ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﻣﻮرد ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ و ﻣﻜﻨﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫»هﺬا ﻣﻦ ﻓﻀﻞ رﺑﻰ ﻟﻴﺒﻠﻮﻧﻰ ءاﺷﻜﺮ ام اآﻔﺮ«) ﻧﻤﻞ‪ (٤٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اﻳﻦ از ﻓﻀﻞ ﭘﺮوردﮔﺎر ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﺮا ﺁزﻣﺎﻳﺶ آﻨﺪ آﻪ ﺁﻳﺎ ﺷﻜﺮ او را ﺑﺠﺎ ﻣﻰﺁورم ﻳﺎ آﻔﺮان‬ ‫ﻣﻰآﻨﻢ‪ )«.‬دﻳﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد ﺑﺴﻴﺎرى از ﺳﺮﻣﺎﻳﻪداران آﻪ اآﺜﺮاً در ﺑﺪﺳﺖ ﺁوردن ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ و ﻣﺼﺮف ﺁن‬ ‫رﻋﺎﻳﺖ ﻣﻮازﻳﻦ اﺳﻼم را ﻧﻤﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﻰ ﻗﺎرون ﺻﻔﺖ هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﺑﺎﻻى در ﺧﺎﻧﻪ ﺧﻮد اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ را‬ ‫آﻪ ﺑﺮ آﺎﺷﻰ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﻧﺼﺐ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪» .‬هﺬا ﻣﻦ ﻓﻀﻞ رﺑﻰ« وﻟﻰ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺁﻳﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺪارﻧﺪ آﻪ‪:‬‬ ‫»ﻟﻴﺒﻠﻮﻧﻰ ءاﺷﻜﺮ ام اآﻔﺮ«! )‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺳﻠﻴﻤﺎن هﺮ ﭼﻪ دارد ﺁن را ﺑﻪ ﺧﺪا ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻰدهﺪ و ﺧﻮد را ﻓﻘﻴﺮ درﮔﺎﻩ او ﻣﻰداﻧﺪ‪.‬‬ ‫وﻟﻰ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪدار دﻳﮕﺮ ﺑﻨﺎم ﻗﺎرون آﻪ ﺛﺮوتهﺎى زﻳﺎدى اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ وﻗﺘﻰ ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫ﻃﺒﻖ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا از او ﻣﻄﺎﻟﺒﻪ زآﺎت اﻣﻮاﻟﺶ را ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬او ﺑﺎ آﻤﺎل ﻏﺮور ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫»إﻧّﻤﺎ اُوﺗُﻴﺘُﻪ ﻋﻠﻰ ﻋِﻠﻢٍ ﻋﻨﺪى«) ﻗﺼﺺ‪ (٧٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اﻳﻦ ﺛﺮوت را در ﺳﺎﻳﻪ داﻧﺸﻰ آﻪ دارم ﺑﺪﺳﺖ ﺁوردﻩام‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪﻩ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ از ﺧﻮد ﻣﻦ اﺳﺖ و هﻴﭽﻜﺲ ﺣﻘﻰ در ﺁن ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ او ﻏﻀﺐ آﺮد و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻓﺨﺴﻔﻨﺎ ﺑﻪ و ﺑﺪارﻩ اﻻرض ﻓﻤﺎ آﺎن ﻟﻪ ﻣﻦ ﻓﺌﺔ ﻳﻨﺼﺮوﻧﻪ ﻣﻦ دون اﷲ و ﻣﺎ آﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺘﺼﺮﻳﻦ«)‬ ‫ﻗﺼﺺ‪ (٨١ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﭘﺲ ﻣﺎ او و ﺧﺎﻧﻪاش را در زﻣﻴﻦ ﻓﺮو ﺑﺮدﻳﻢ و او ﮔﺮوهﻰ ﻧﺪاﺷﺖ ﺗﺎ او را در ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﺬاب اﻟﻬﻰ ﻳﺎرى‬ ‫آﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد ﻧﻴﺰ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺧﻮﻳﺸﺘﻦ را ﻳﺎرى دهﺪ‪«.‬‬ ‫ﻣﺘﺮف در ﻗﺮﺁن‬ ‫در ﻗﺮﺁن آﻠﻤﻪ »ﻣﺘﺮف« در ﺷﻜﻞهﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺁن هﺸﺖ ﺑﺎر ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺘﺮف از ﻣﺎدﻩى ﺗﺮﻓﻪ )ﺑﺮ وزن‬ ‫ﻟﻘﻤﻪ( ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﻓﺰوﻧﻰ ﻧﻌﻤﺖ اﺳﺖ آﻪ ﺻﺎﺣﺒﺶ را ﻏﺎﻓﻞ و ﻣﻐﺮور و ﻣﺴﺖ آﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاى آﻪ ﻃﻐﻴﺎن‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل در ﺁﻳﻪ ‪ ٣٤‬ﺳﺒﺄ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»وﻣﺎ اَرﺳَﻠﻨﺎ ﻓﻰ ﻗَﺮﻳﺔٍ ﻣﻦ ﻧﺬﻳﺮ اﻻّ ﻗﺎلَ ﻣُﺘﺮﻓُﻮهﺎ اﻧّﺎ ﺑِﻤﺎ اُرﺳﻠﺘﻢ ﺑﻪ آﺎﻓﺮون«‬ ‫»ﻣﺎ در هﻴﭻ ﺷﻬﺮ و دﻳﺎرى ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﻧﺬار آﻨﻨﺪﻩاى ﻧﻔﺮﺳﺘﺎدﻳﻢ ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺘﺮﻓﻴﻦ )ﻣﺴﺖﺷﺪﮔﺎن از ﻧﺎز و‬ ‫ﻧﻌﻤﺖ( ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﺁﻧﭽﻪ ﺷﻤﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻩ ﺷﺪﻩاﻳﺪ آﺎﻓﺮ هﺴﺘﻴﻢ‪«.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺛﺮوت آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺴﺘﻰ و ﻏﺮور ﺷﻮد و زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎهﺎن ﮔﺮدد زﺷﺖ ﺷﻤﺮدﻩ ﺷﺪﻩ‬ ‫و ﺻﺎﺣﺒﺎن اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪهﺎ ﺷﺪﻳﺪاً ﻣﻮرد هﺸﺪار و اﺧﻄﺎر ﺧﺪاوﻧﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»و آﻢ اهﻠﻜﻨﺎ ﻣﻦ ﻗﺮﻳﺔ ﺑﻄﺮت ﻣﻌﻴﺸﺘﻬﺎ ﻓﺘﻠﻚ ﻣﺴﺎآﻨﻬﻢ ﻟﻢ ﺗﺴﻜﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪهﻢ اﻻ ﻗﻠﻴﻼً«) ﻗﺼﺺ‪(٥٨ ،‬‬ ‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و ﭼﻪ ﺑﺴﻴﺎر از )ﻣﺮدم( ﺷﻬﺮهﺎ و ﺁﺑﺎدىهﺎﻳﻰ را ﺑﻪ هﻼآﺖ رﺳﺎﻧﺪﻳﻢ آﻪ زﻧﺪﮔﻰ را ﺑﺎ ﺳﺮﻣﺴﺘﻰ و‬ ‫ﻏﺮور ﮔﺬراﻧﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﻳﻦ ﺧﺎﻧﻪهﺎى ﺁﻧﻬﺎ اﺳﺖ آﻪ )وﻳﺮان ﺷﺪﻩ( و ﺑﻌﺪ از ﺁﻧﻬﺎ ﺟﺰ اﻧﺪآﻰ آﺴﻰ در ﺁن‬ ‫ﺳﻜﻮﻧﺖ ﻧﻜﺮد‪«.‬‬ ‫و در ﺁﻳﻪ ﻧﺨﺴﺖ ﺳﻮرﻩى ﺗﻜﺎﺛﺮ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»اﻟﻬﺎآُﻢ اﻟﺘّﻜﺎﺛُﺮ«‬


‫»ﺗﻔﺎﺧﺮ و ﻓﺰونﻃﻠﺒﻰ ﺷﻤﺎ را ﺳﺮﮔﺮم و ﻏﺎﻓﻞ ﺳﺎﺧﺖ‪«.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺘﻜﺎﺛﺮ ﻓﻰ اﻻﻣﻮال ﺟﻤﻌﻬﺎ ﻣﻦ ﻏﻴﺮ ﺣﻘﻬﺎ و ﻣﻨﻌﻬﺎ ﻣﻦ ﺣﻘﻬﺎ و ﺷﺪهﺎ ﻓﻰ اﻻوﻋﻴﺔ«) ﻧﻮر اﻟﺜﻘﻠﻴﻦ‪ ،‬ج‪٥‬‬ ‫ص‪(٦٦٢‬‬ ‫»ﺗﻜﺎﺛﺮ در اﻣﻮال اﻧﺒﺎﺷﺘﻦ ﺛﺮوتهﺎى ﻧﺎﻣﺸﺮوع و ﺧﻮددارى از اداى ﺣﻖ ﺁن و اﻧﺪوﺧﺘﻦ در ﺧﺰاﻧﻪهﺎ و‬ ‫ﺻﻨﺪوقهﺎ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫راﺑﻄﻪى ﻓﻘﺮ و ﺗﻬﻴﺪﺳﺘﻰ ﺑﺎ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻗﺒﻼً ﮔﻔﺘﻴﻢ ﮔﺎهﻰ ﻓﻘﺮ و ﺗﻬﻴﺪﺳﺘﻰ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬در رواﻳﺎت اﺳﻼﻣﻰ ﮔﺎهﻰ از ﻓﻘﺮ ﺗﻤﺠﻴﺪ‬ ‫ﺷﺪﻩ و ﮔﺎهﻰ ﻣﺬﻣﺖ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﺁن ﻓﻘﺮى آﻪ ﻣﺬﻣﺖ ﺷﺪﻩ ﻓﻘﺮ اﻗﺘﺼﺎدى اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﻘﺮى آﻪ از‬ ‫اﺳﺘﻌﻤﺎر و اﺳﺘﺜﻤﺎر ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ داران ﭼﭙﺎوﻟﮕﺮ و اوﺿﺎع ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎن اﻗﺘﺼﺎدى داﻣﻨﮕﻴﺮ اﻧﺴﺎنهﺎ ﻣﻰﺷﻮد و‬ ‫ﻣﻮﻟﻮد هﺮج و ﻣﺮج اﻗﺘﺼﺎدى و ﻳﺎ ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻨﺒﻠﻰ و ﺳﺴﺘﻰ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫هﻤﻴﻦ ﻓﻘﺮ و ﻧﺎدارى ﺑﺴﻴﺎرى را ﺑﻪ ﺳﻮى ﮔﻨﺎﻩ و اﻧﺤﺮاف ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬اﻋﺘﻴﺎد‪ ،‬دزدى و ﺟﻨﺎﻳﺎت دﻳﮕﺮ آﺸﺎﻧﺪﻩ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻣﺜﻞهﺎ ﺁﻣﺪﻩ‪ :‬ﺁدم ﮔﺮﺳﻨﻪ اﻳﻤﺎن ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى اﻗﺘﺼﺎدى ﮔﻨﺎﻩ ﻓﻘﺮ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺮاى ﺳﺎﻟﻢ ﺳﺎزى ﻣﺤﻴﻂ ﻻزم اﺳﺖ ﺑﻄﻮر‬ ‫ﺟﺪى و اﺳﺎﺳﻰ ﺑﺎ ﻓﻘﺮ و ﻧﺎدارى ﻣﺒﺎرزﻩ آﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﺮاى ﺗﻜﻤﻴﻞ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ذآﺮ ﭼﻨﺪ ﺳﺨﻦ از اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫ﺁن ﺣﻀﺮت ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻔﻘﺮ اﻟﻤﻮت اﻻآﺒﺮ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ ‪(١٦٣‬‬ ‫»ﻓﻘﺮ ﻣﺮگ ﺑﺰرگ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫و ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻨﻔﻴّﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻓﺮزﻧﺪم از ﻓﻘﺮ ﺑﺮ ﺗﻮ ﻣﻰﺗﺮﺳﻢ از ﺁن ﺑﻪ ﺧﺪا ﭘﻨﺎﻩ ﺑﺒﺮ‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﻓﻘﺮ دﻳﻦ اﻧﺴﺎن را ﻧﺎﻗﺺ و ﻋﻘﻞ و ﻓﻜﺮ او‬ ‫را ﻣﻀﻄﺮب و ﻣﺮدم را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ او و او را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺮدم ﺑﺪﺑﻴﻦ ﻣﻰﺳﺎزد‪ )«.‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ‬ ‫‪(٣١٩‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻘﺒﺮ ﺧﻴﺮ ﻣﻦ اﻟﻔﻘﺮ«) ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ )ﻓﻘﺮ((‬ ‫»ﻗﺒﺮ ﺑﻬﺘﺮ از ﻓﻘﺮ و ﺗﻬﻴﺪﺳﺘﻰ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻣﺘﻴﺎزات و ﺧﻄﻮط آﻠﻰ اﻗﺘﺼﺎد اﺳﻼﻣﻰ‬ ‫اﺳﺎس اﻗﺘﺼﺎد اﺳﻼم ﺑﺮ اﻳﻦ ﭘﺎﻳﻪ ﻧﻬﺎدﻩ ﺷﺪﻩ آﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﻼﻣﻰ ﻧﺒﺎﻳﺪ اﺳﺮاف و اﺗﺮاف ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻓﻘﺮ و ﺗﻬﻴﺪﺳﺘﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ دو اﺻﻞ ﺑﺴﻴﺎرى از ﻣﺸﻜﻼت اﻗﺘﺼﺎدى را ﺣﻞ‬ ‫ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎد اﺳﻼﻣﻰ‪ ،‬اﻣﺘﻴﺎزات و ﺧﻄﻮط آﻠﻰ دارد آﻪ اﮔﺮ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺻﺤﻴﺢ اﺟﺮا ﮔﺮدد‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﻣﺎ‬ ‫هﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﻣﺸﻜﻞ اﻗﺘﺼﺎدى و ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﻌﻠﻮل ﺁن را ﻧﺨﻮاهﻴﻢ داﺷﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺧﻄﻮط ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﻣﺎل و ﺛﺮوت از ﻧﻈﺮ اﺳﻼم‪ ،‬اﻣﺎﻧﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬هﻤﻪ ﻣﺮدم ﺑﻄﻮر ﻣﺴﺎوى ﺣﻖ ﺑﻬﺮﻩﮔﻴﺮى از ﻃﺒﻴﻌﺖ )ﺁب و ﺑﺎد و درﻳﺎ و ﺟﻨﮕﻞ و آﻮﻩ و دﺷﺖ( را‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺁن آﺲ آﻪ ﻃﺒﻖ ﻣﻮازﻳﻦ ﺳﺒﻘﺖ ﮔﺮﻓﺖ ﺣﻖ ﺗﻘﺪم ﺑﺎ او اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬آﺎر ﺗﻨﻬﺎ آﺎر ﺑﺎزوﻳﻰ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﺷﺎﻣﻞ آﺎر ﻓﻜﺮى‪ ،‬ﺑﻴﺎﻧﻰ‪ ،‬ﻗﻠﻤﻰ و‪ ...‬ﻧﻴﺰ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ -٤‬آﺎر در اﺳﻼم ﻋﺒﺎدت و ﻣﻘﺪس ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬در اﺳﻼم ﺑﺮ ﺧﻼف ﻣﻜﺘﺐهﺎى دﻳﮕﺮ هﻢ ﺣﻘﻮق ﻓﺮدى ﻣﺤﺘﺮم اﺳﺖ و هﻢ ﺣﻘﻮق ﺟﺎﻣﻌﻪ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬هﺪف از آﺎر در اﺳﻼم هﺪف ﻣﻘﺪﺳﻰ اﺳﺖ و آﺴﺐ و درﺁﻣﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮ اﻳﻦ ﭘﺎﻳﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫‪ -٧‬در اﺳﻼم از آﺴﺐ ﻣﺎل ﺑﻪ ﻋﺰّت ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺷﺪﻩ و ﺗﻌﺒﻴﺮ اﻣﺎﻣﺎن »ﺑﺮو ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻋﺰت ﺧﻮد‪ )«.‬وﺳﺎﺋﻞ‬ ‫اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪ (٥‬ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺮو ﺑﺪﻧﺒﺎل آﺎر و آﺴﺐ‪.‬‬ ‫و ﻋﺰﻳﺰ ﺑﻮدن ﻳﻌﻨﻰ ﻧﻔﻮذ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺑﻮدن‪ .‬ﭘﺲ ﻓﻘﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﻧﻔﻮذ ﺑﻴﮕﺎﻧﮕﺎن اﺳﺖ وﻟﻰ ﺛﺮوت ﻣﺸﺮوع ﻋﺎﻣﻞ‬ ‫ﻧﻔﻮذ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮى ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬


‫‪ -٨‬ﺧﻴﺎﻧﺖ در ﻣﺰد آﺎرﮔﺮ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٩‬دﻧﻴﺎ و ﻣﺎدﻳﺎت وﺳﻴﻠﻪ اﺳﺖ ﻧﻪ هﺪف‪.‬‬ ‫‪ -١٠‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻴﻦ دﻧﻴﺎ و ﺁﺧﺮت‪ ،‬ﺗﻌﺎدل ﺑﺮﻗﺮار ﺷﻮد دﻧﻴﺎى ﻣﻨﻬﺎى ﺁﺧﺮت و ﻳﺎ ﺁﺧﺮت ﻣﻨﻬﺎى دﻧﻴﺎ درﺳﺖ‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١١‬زن و ﻣﺮد هﺮ دو ﺑﺎﻳﺪ آﺎر ﺑﻜﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب آﺎر ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاى هﺮ ﻳﻚ؛ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اآﺮم‬ ‫ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻃﻠﺐ اﻟﺤﻼل ﻓﺮﻳﻀﺔ ﻋﻠﻰ آﻞ ﻣﺴﻠﻢ و ﻣﺴﻠﻤﺔ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج ‪ ١٠٣‬ص ‪(٩‬‬ ‫»آﺴﺐ ﺛﺮوت ﺣﻼل ﺑﺮ هﺮ ﻣﺮد و زن ﻣﺴﻠﻤﺎن واﺟﺐ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -١٢‬ﮔﺪاﻳﻰ در اﺳﻼم ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎم ﺑﻪ ﺷﺨﺼﻰ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﺣﻤﻞ ﻋﻠﻰ رأﺳﻚ و اﺳﺘﻐﻦ ﻋﻦ اﻟﻨﺎس«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٧٧‬‬ ‫»ﺑﺮ ﺳﺮ ﺧﻮد ﺑﺎر ﺣﻤﻞ آﻦ و از ﻣﺮدم ﺑﻰ ﻧﻴﺎز ﺷﻮ‪«.‬‬ ‫‪ -١٣‬آﺎر ﻣﺼﻨﻮﻋﻰ و ﺷﻐﻞ آﺎذب در اﺳﻼم ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ )ﻣﺜﻞ دﻻل هﺎ و واﺳﻄﻪهﺎى ﻏﻴﺮ ﻻزم(‪.‬‬ ‫‪ -١٤‬ﺗﻤﺎم اوﻟﻴﺎى دﻳﻦ اهﻞ آﺎر ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﻧﻮح ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﺠّﺎر ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﻀﺮت هﻮد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫ﺗﺎﺟﺮ ﺑﻮد‪ ،‬ادرﻳﺲ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺧﻴﺎط ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎرى از ﺁﻧﻬﺎ داﻣﺪار و آﺸﺎورز و ﭼﻮﭘﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ اﻳﻨﻜﻪ در ﻣﺎﺟﺮاى ﺣﻀﺮت ﺷﻌﻴﺐ و ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم ﺁﻣﺪﻩ‪ :‬ﺷﻌﻴﺐ ﺑﻪ ﻣﻮﺳﻰ ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﻣﻰﺧﻮاهﻢ ﻳﻜﻰ از دو دﺧﺘﺮم را ﺑﻪ هﻤﺴﺮى ﺗﻮ در ﺁوردم ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﺮط آﻪ هﺸﺖ ﺳﺎل ﺑﺮاى ﻣﻦ‬ ‫آﺎر ﭼﻮﭘﺎﻧﻰ آﻨﻰ‪«.‬‬ ‫‪ -١٥‬اﺳﻼم ﺑﻪ اﻣﻮر ﺗﻮﻟﻴﺪى ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺸﺎورزى و داﻣﺪارى ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺧﺎص دارد در ﺑﻌﻀﻰ از ﺗﻌﺒﻴﺮات اﻣﺎﻣﺎن‬ ‫ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺁﻣﺪﻩ‪:‬‬ ‫»اﻧﻜﻢ ﻟﻤﺴﺌﻮﻟﻮن ﻓﻰ اﻟﺒﻘﺎع و اﻟﺒﻬﺎﺋﻢ«‬ ‫»ﺷﻤﺎ در ﻣﻮرد زﻣﻴﻦهﺎ و ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﺑﺎز ﺧﻮاﺳﺖ ﻣﻰﺷﻮﻳﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -١٦‬ﺗﻨﺒﻠﻰ و ﺑﻰ ﺣﻮﺻﻠﮕﻰ و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آﺎر ﻧﺮﻓﺘﻦ آﻪ ﺑﺎﻋﺚ آَﻞّ ﺑﺮ دﻳﮕﺮان ﺷﻮد از ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ اﺳﺖ‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻠﻌﻮن ﻣﻦ اﻟﻘﻰ آَﻠّﻪ ﻋﻠﻰ اﻟﻨّﺎس«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٧٢‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ زﺣﻤﺖ زﻧﺪﮔﻴﺶ را ﺑﺮﮔﺮدن دﻳﮕﺮان ﺑﮕﺬارد ﻣﻠﻌﻮن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫»اﻟﻠﻬﻢ ﺑﺎرك ﻟﻨﺎ ﻓﻰ اﻟﺨﺒﺰ و ﻻ ﺗﻔﺮق ﺑﻴﻨﻨﺎ و ﺑﻴﻨﻪ ﻓﻠﻮﻻ اﻟﺨﺒﺰ ﻣﺎ ﺻﻠﻴﻨﺎ و ﻻ ﺻﻤﻨﺎ و ﻻ ادّﻳﻨﺎ ﻓﺮاﺋﺾ رﺑﻨﺎ«)‬ ‫هﻤﺎن ﻣﺪرك(‬ ‫»ﺧﺪاﻳﺎ! در ﻣﻮرد ﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﺎ ﺑﺮآﺖ ﺑﺪﻩ و ﺑﻴﻦ ﻣﺎ و ﻧﺎن ﺟﺪاﻳﻰ ﻣﻴﻔﻜﻦ آﻪ اﮔﺮ ﻧﺎن ﻧﺒﻮد ﻧﻤﺎز ﻧﻤﻰﺧﻮاﻧﺪﻳﻢ‬ ‫و روزﻩ ﻧﻤﻰﮔﺮﻓﺘﻴﻢ و واﺟﺒﺎت ﺧﻮد را ادا ﻧﻤﻰآﺮدﻳﻢ‪«.‬‬ ‫ﻋﻠﻰ ﺑﻦ ﺣﻤﺰﻩ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ ﭘﺪرم ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم را دﻳﺪم در زﻣﻴﻨﻰ آﺎر ﻣﻰآﻨﺪ و ﺳﺮ ﺗﺎ‬ ‫ﭘﺎﻳﺶ ﻏﺮق در ﻋﺮق ﺷﺪﻩ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻓﺪاﻳﺖ ﺷﻮم ﻳﺎران آﺠﺎﻳﻨﺪ؟! )آﻪ ﻧﮕﺬارﻧﺪ ﺷﻤﺎ آﺎر آﻨﻴﺪ( ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻗﺪ ﻋﻤﻞ ﺑﺎﻟﻴﺪ ﻣﻦ هﻮ ﺧﻴﺮ ﻣﻨﻰ ﻓﻰ ارﺿﻪ و ﻣِﻦ اَﺑﻰ«‪.‬‬ ‫»آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﻬﺘﺮ از ﻣﻦ ﭘﺪرم ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ دﺳﺖ ﺧﻮد در زﻣﻴﻦ ﺧﻮد آﺎر ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﻋﺮض آﺮدم‪ :‬ﺁﻧﻬﺎ ﭼﻪ آﺴﻰ ﺑﻮدﻧﺪ؟ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»رﺳﻮل اﷲ و اﻣﻴﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ و ﺁﺑﺎﺋﻰ آﻠﻬﻢ ﻗﺪ ﻋﻤﻠﻮا ﺑﺎﻳﺪﻳﻬﻢ و هﻮ ﻣﻦ ﻋﻤﻞ اﻟﻨﺒﻴﻴﻦ واﻟﻤﺮﺳﻠﻴﻦ و‬ ‫اﻻوﺻﻴﺎء اﻟﺼﺎﻟﺤﻴﻦ«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ،٥‬ص‪ ٧٥‬ﺗﺎ ‪(٧٦‬‬ ‫»ﺁﻧﻬﺎ‪ :‬رﺳﻮل ﺧﺪا و اﻣﻴﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن و هﻤﻪ ﭘﺪراﻧﻢ ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﺑﺎ دﺳﺖ ﺧﻮد آﺎر ﻣﻰآﺮدﻧﺪ و آﺎر ﺑﺎزوﻳﻰ از‬ ‫آﺎرهﺎى ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان و رﺳﻮﻻن و اوﺻﻴﺎى ﺻﺎﻟﺢ ﺁﻧﻬﺎ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﻪى ﺗﺎرﻳﺨﻰ‬ ‫ﺑﺎرهﺎ ﺣﺮص ﺑﻪ ﺛﺮوت و ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ‪ ،‬ﺑﺮاى اﻓﺮاد و اﻣﺖهﺎ‪ ،‬ﺗﺠﺮﺑﻪى ﺗﻠﺨﻰ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺁوردﻩ آﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ‬ ‫زﻣﻴﻨﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻠﻜﻪ زﻣﻴﻨﻪ آﻔﺮ و ﺷﺮك و ارﺗﺪاد ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﭼﻮن ﺑﻪ ﻗﺎرون ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﺮوﻣﺎن آﻤﻚ آﻨﻰ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﻐﻴﺎن زد‪ ،‬و در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ‬ ‫ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺟﺒﻬﻪ ﮔﺮﻓﺖ‪ ).‬ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺒﺮى ﭼﺎپ ﺑﻴﺮوت‪ ،‬ج‪ ،١‬ص‪ ٢٦٢‬ﺗﺎ ‪(٢٦٥‬‬


‫‪ -٢‬ﻳﻜﻰ از ﻳﺎران رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺛﻌﻠﺒﻪ هﻤﻴﻦ آﻪ داراى وﺿﻊ ﻣﺎﻟﻰ ﺧﻮب ﺷﺪ و‬ ‫آﺸﺎورزى و داﻣﺪارﻳﺶ روﻧﻖ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺛﺮوت ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺑﻴﺮون ﻣﺪﻳﻨﻪ اﻧﺘﻘﺎل داد و ﺁﻧﭽﻨﺎن ﺳﺮﮔﺮم ﺁن ﺷﺪ‬ ‫آﻪ آﻢآﻢ از ﺷﺮآﺖ در ﻧﻤﺎز ﺟﻤﺎﻋﺖ و ﺟﻤﻌﻪ ﻣﺤﺮوم ﮔﺸﺖ و آﺎرش ﺑﻪ ﺟﺎﻳﻰ رﺳﻴﺪ آﻪ ﺑﻪ ﻣﺎﻣﻮرى‬ ‫آﻪ از ﻃﺮف ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﺮاى ﮔﺮﻓﺘﻦ زآﺎت رﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﭘﺮﺧﺎش ﻧﻤﻮد و ﻗﺎﻧﻮن زآﺎت را اﻧﻜﺎر‬ ‫آﺮد‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ در اﺑﺘﺪا از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺳﺮﺳﺨﺖ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻰرﻓﺖ و ﺑﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﻬﺪ آﺮدﻩ ﺑﻮد آﻪ هﺮﮔﺎﻩ‬ ‫وﺿﻊ ﻣﺎﻟﻰ او ﺧﻮب ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺤﺮوﻣﺎن آﻤﻚ آﻨﺪ وﻟﻰ هﻤﻴﻦ آﻪ ﺛﺮوﺗﺶ زﻳﺎد ﺷﺪ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻃﻐﻴﺎن زد ﺗﺎ‬ ‫ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﮕﺮ ﻣﻦ ﻳﻬﻮدى ﻳﺎ ﻧﺼﺮاﻧﻰ ﺷﺪﻩام آﻪ ﺟﺰﻳﻪ ﺑﭙﺮدازم؟ ﺁﻳﻪ ‪٧٥‬و‪ ٧٦‬ﺳﻮرﻩ ﺗﻮﺑﻪ در ﺳﺮزﻧﺶ‬ ‫او ﻧﺎزل ﺷﺪ‪ ).‬اﺳﺪاﻟﻐﺎﺑﻪ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪ .٢٣٧‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢٢‬ص‪(٤٠‬‬ ‫‪ -٣‬هﻨﻮز ﺟﻨﮓ اﺣﺪ ﺗﻤﺎم ﻧﺸﺪﻩ ﺑﻮد آﻪ ﺣﺮص دﻧﻴﺎ و ﺟﻤﻊ آﺮدن ﻏﻨﺎﻳﻢ ﺑﻌﻀﻰ را وادار آﺮد ﺗﺎ ﻣﻨﻄﻘﻪ را‬ ‫رهﺎ آﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﺳﺮاغ ﻏﻨﺎﻳﻢ ﺑﺮوﻧﺪ و دﺷﻤﻦ از اﻳﻦ ﻣﺎﺟﺮا ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎدﻩ آﺮدﻩ و ﺑﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺣﻤﻠﻪ‬ ‫ﺷﺪﻳﺪى ﻧﻤﻮد‪ .‬در اﻳﻦ ﻧﺒﺮد ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺷﻬﺪاى ﺑﺴﻴﺎر دادﻧﺪ و ﺣﺘﻰ ﻟﺐ و دﻧﺪان ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫وﺁﻟﻪ ﻣﺠﺮوح و ﺷﻜﺴﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﺣﻤﺰﻩ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻤﻮى ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت‬ ‫رﺳﻴﺪ‪ .‬ﺗﻤﺎم اﻳﻦ ﻧﺎﮔﻮارىهﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ رهﺎ آﺮدن ﻣﻨﻄﻘﻪ و ﺣﺮص ﺑﻪ ﻣﺎل ﺑﻪ وﺟﻮد ﺁﻣﺪ‪ ).‬ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺒﺮى‪ ،‬ج‪٣‬‬ ‫ص‪ ،١٧‬ﺗﺎرﻳﺦ ﻳﻌﻘﻮﺑﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ ٤٧‬ﺳﻴﺮﻩ اﺑﻦهﺸﺎم‪ ،‬ج‪ ٣‬ص‪ ١٢٩‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ(‬ ‫‪ -٤‬اﻓﺮاد ﻓﺮوﻣﺎﻳﻪاى ﺑﺎ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﭘﻮل‪ ،‬ﺣﺪﻳﺚ دروغ ﻣﻰﺳﺎﺧﺘﻨﺪ و ﺁن را در ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم ﺷﺎﻳﻊ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ آﻪ‬ ‫ﻳﻚ ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺁن دروغﺳﺎزى ﺳﻤﺮةﺑﻦ ﺟﻨﺪب اﺳﺖ آﻪ ﺑﺎ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﭘﻮل از ﻣﻌﺎوﻳﻪ‪ ،‬از اﺑﻦﻣﻠﺠﻢ ﻗﺎﺗﻞ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺳﺘﺎﻳﺶ ﻣﻰآﺮد و ﺁﻳﻪاى را آﻪ در ﺷﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﺎزل ﺷﺪﻩ ﺑﻮد‬ ‫ﻣﻰﮔﻔﺖ در ﺷﺎن اﺑﻦﻣﻠﺠﻢ ﻧﺎزل ﺷﺪﻩ و ﺑﻪ ﻋﻜﺲ‪ ).‬ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ اﺑﻦاﺑﻰ اﻟﺤﺪﻳﺪ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪،٤٧١‬‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٦٥٤‬‬ ‫‪ -٥‬ﻋﻤﺮ ﺳﻌﺪ ﺑﻪ ﻋﺸﻖ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖِ رى ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻩى ﻟﺸﻜﺮ دﺷﻤﻦ ﺷﺪ و در ﻗﺘﻞ اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ‬ ‫ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺷﺮآﺖ ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫‪ -٦‬هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم از دﻧﻴﺎ رﻓﺖ ﺑﻴﺖاﻟﻤﺎل در ﻧﺰد ﻳﻜﻰ از ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎﻧﺶ ﺑﻨﺎم‬ ‫)ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻴﺴﻰ( ﺟﻤﻊ ﺷﺪ آﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﺤﻮﻳﻞ دهﺪ‪ ،‬او ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﺼﺎﺣﺐ‬ ‫اﻣﻮال ﻣﺮدم اﻋﻼم آﺮد آﻪ ﻣﺎ ﺑﻌﺪ از اﻣﺎم هﻔﺘﻢ اﻣﺎم ﻧﺪارﻳﻢ و اﻣﺎﻣﺖ در وﺟﻮد اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫ﭘﺎﻳﺎن ﻳﺎﻓﺖ و ﺑﺎ هﻤﻴﻦ ﻋﻘﻴﺪﻩ ﻣﺬهﺐ )واﻗﻔﻴﻪ( را ﺑﻪ وﺟﻮد ﺁورد‪ ).‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﻳﻦ )وﻗﻒ((‬ ‫ﺑﻪ هﺮ ﺣﺎل دﻧﻴﺎﭘﺮﺳﺘﻰ و ﻣﻘﺎم ﻃﻠﺒﻰ هﺮ روز و هﺮ ﺳﺎﻋﺖ‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﻋﺎدى را ﮔﻮل ﻣﻰزﻧﺪ و ﺑﺮﺷﻤﺮدن‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪهﺎى ﺁن ﭼﻨﺪ ﺟﻠﺪ آﺘﺎب ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ -٧‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﭼﻮﭘﺎﻧﻰ آﻪ از دادن ﺷﻴﺮ ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺨﻞ آﺮد ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪» :‬ﺧﺪا‬ ‫ﻣﺎل زﻳﺎد ﺑﻪ ﺗﻮ ﺑﺪهﺪ‪«.‬‬ ‫وﻟﻰ در ﻣﻮرد ﭼﻮﭘﺎن دﻳﮕﺮى آﻪ ﺷﻴﺮ ﺧﻮدش را هﺪﻳﻪ آﺮد‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ دﻋﺎ ﻧﻤﻮد‪» :‬ﺧﺪاﻳﺎ ﺑﻪ ﻗﺪر آﻔﺎف ﺑﻪ او‬ ‫روزى ﺑﺪﻩ‪«.‬‬ ‫ﻣﺮدى از روى ﺗﻌﺠﺐ ﭘﺮﺳﻴﺪ ﭼﺮا در ﻣﻮرد ﭼﻮﭘﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﺨﻞ آﺮد دﻋﺎى ﺑﻬﺘﺮ آﺮدى؟ رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ‬ ‫اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اِنّ ﻣﺎ ﻗَﻞّ وَ آَﻔﻰ ﺧﻴﺮٌ ﻣﻤّﺎ آَﺜُﺮ و اَﻟﻬﻰ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(١٤‬‬ ‫»ﺁﻧﭽﻪ آﻢ ﺑﺎﺷﺪ و آﻔﺎﻳﺖ آﻨﺪ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ از زﻳﺎدى آﻪ دل را ﺳﺮﮔﺮم و ﻏﺎﻓﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪«.‬‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻨﻜﻪ‪ :‬ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺣﺮص و ﺁز ﺑﻪ ﻣﻘﺎم و ﺛﺮوت دﻧﻴﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺳﺴﺘﻰ و ﺗﻨﺒﻠﻰ‬ ‫در ﺁﻳﻪى ‪ ٧‬ﺳﻮرﻩ اﻧﺸﺮاح ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»ﻓﺎذا ﻓَﺮﻏﺖَ ﻓَﺎﻧْﺼﺐ«‬ ‫»)اى ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ!( هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ از آﺎرى ﻓﺎرغ ﺷﺪى ﺑﻪ آﺎر دﻳﮕﺮى ﺑﭙﺮداز‪«.‬‬ ‫هﺪف از اﻳﻦ دﺳﺘﻮر اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن را از اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﻣﻄﻠﻖ ﺑﻌﺪ از آﺎر ﻣﻬﻢ ﺑﺎز دارد‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ‬ ‫ﺑﻴﻜﺎرى و ﻓﺮاﻏﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻳﻪى ﺧﺴﺘﮕﻰ و آﻢ ﺷﺪن ﻧﺸﺎط و زﻣﻴﻨﻪ ﻓﺴﺎد و ﺗﺒﺎهﻰ و اﻧﻮاع ﮔﻨﺎهﺎن‬ ‫ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬


‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺁﻣﺎرهﺎى ﺟﻨﺎﻳﺎت و اﻋﺘﻴﺎد ﻧﺸﺎن ﻣﻰدهﺪ ﺳﻄﺢ ﺟﺮاﻳﻢ هﻨﮕﺎم ﺗﻌﻄﻴﻼت و ﺑﻴﻜﺎرى ﮔﺎهﻰ ﺗﺎ‬ ‫هﻔﺖ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎﻻ ﻣﻰرود‪ .‬ﺑﺮ هﻤﻴﻦ اﺳﺎس در رواﻳﺎت اﺳﻼﻣﻰ ﺑﻪ آﺎر و آﻮﺷﺶ ﺳﻔﺎرش اآﻴﺪ ﺷﺪﻩ و از‬ ‫ﺳﺴﺘﻰ و ﺑﻰ ﺣﻮﺻﻠﮕﻰ ﻧﻬﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬آﺎرﮔﺮ ﭘﺎداش رزﻣﻨﺪﻩ را دارد‪ ).‬ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٨٨‬‬ ‫‪ -٢‬هﻤﭽﻨﻴﻦ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻳّﺎك وا ْﻟﻜَﺴﻞ واﻟﻀﱠﺠﺮ ﻓﺎﻧّﻬﻤﺎ ﻳَﻤﻨﻌﺎﻧﻚ ﻣِﻦ ﺣﻈّﻚ ﻣﻦ اﻟﺪﱡﻧﻴﺎ واﻵﺧﺮة«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٨٥‬‬ ‫»از آﺴﺎﻟﺖ و ﺑﻰ ﺣﻮﺻﻠﮕﻰ دورى آﻦ زﻳﺮا اﻳﻦ دو ﺗﻮ را از ﺑﻬﺮﻩات در دﻧﻴﺎ و ﺁﺧﺮت ﺑﺎز ﻣﻰدارﻧﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬ﻧﻴﺰ ﺁن ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»وﻣﻦ آﺴﻞ ﻋﻤﺎ ﻳﺼﻠﺢ ﺑﻪ اﻣﺮ ﻣﻌﻴﺸﺘﻪ ﻓﻠﻴﺲ ﻓﻴﻪ ﺧﻴﺮ ﻻﻣﺮ دﻳﻨﻪ«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٨٥‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ در ﻣﻮرد اﻣﻮرى آﻪ زﻧﺪﮔﻴﺶ را ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻰﺣﻮﺻﻠﻪ و ﺳﺴﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬در ﭼﻨﻴﻦ‬ ‫آﺴﻰ ﺧﻴﺮى در ﻣﻮرد دﻳﻨﺶ ﻧﻴﺴﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬اﻣﺎم ﻣﻮﺳﻰﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ان اﻟﻠّﻪ ﻋﺰّوﺟﻞّ ﻳﺒﻐﺾ اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻨﻮام اﻟﻔﺎرغ«‬ ‫»هﻤﺎﻧﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺑﻨﺪﻩ ﭘﺮ ﺧﻮاب ﺑﻴﻜﺎر را دﺷﻤﻦ دارد‪«.‬‬ ‫‪ -٥‬ﻧﻴﺰ ﺁن ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻳﺎك واﻟﻜﺴﻞ واﻟﻀﺠﺮ ﻓﺎﻧﻚ ان آﺴﻠﺖ ﻟﻢ ﺗﻌﻤﻞ وان ﺿﺠﺮت ﻟﻢ ﺗﻌﻂ اﻟﺤﻖ«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٨٤‬‬ ‫»از ﺑﻰﺣﻮﺻﻠﮕﻰ و ﺳﺴﺘﻰ ﺑﭙﺮهﻴﺰ زﻳﺮا اﮔﺮ ﺑﻰﺣﻮﺻﻠﮕﻰ آﻨﻰ دﻧﺒﺎل آﺎر ﻧﻤﻰروى و اﮔﺮ ﺳﺴﺘﻰ‬ ‫آﻨﻰ ﺣﻖ )ﺧﻮد و دﻳﮕﺮان( را ادا ﻧﻤﻰآﻨﻰ‪«.‬‬ ‫‪ -٦‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﻰ ﺣﻮﺻﻠﮕﻰ و ﺳﺴﺘﻰ ﻓﻘﺮ و ﺗﻬﻴﺪﺳﺘﻰ اﺳﺖ‪ )«.‬ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٨٦‬‬ ‫دﺳﺖ ﺳﺆال ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﺮدم دراز آﺮدن ﺷﺨﺼﻴﺖ اﻧﺴﺎن را ﺧﻮرد ﻣﻰآﻨﺪ و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺁن ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ ﻣﻰﺷﻮد؛ رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣﺴﺌﻠﺔ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ اﻟﻔﻮاﺣﺶ«) ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺴﻌﺎدات‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٩٨‬‬ ‫»ﺳﺆال آﺮدن از ﻣﺮدم از زﺷﺘﻰهﺎ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﻴﻜﺎرى وﺳﺴﺘﻰ هﻢ ﻣﻮﺟﺐ ﻓﻘﺮ وهﻢ زﻣﻴﻨﻪاى ﺑﺮاى ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ -٤‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫در راﺳﺘﺎى زﻣﻨﻴﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﺗﻮان اﻣﻮر زﻳﺮ ﺑﺮرﺳﻰ ﻧﻤﻮد‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﺳﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬رهﺒﺮان ﮔﻤﺮاﻩ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬دوﺳﺘﺎن ﺑﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖهﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٤-١‬ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﺳﺪ‬ ‫ﺑﺪون ﺗﺮدﻳﺪ ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﺳﺪ و ﻧﺎﭘﺎك اﺳﺖ هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ ﻣﻜﺎن زﺑﺎﻟﻪهﺎى ﻣﺤﻞ‪،‬‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﭘﻴﺪاﻳﺶ و رﺷﺪ ﻣﻴﻜﺮب اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺤﻴﻂ از ﻧﻈﺮ آﻴﻔﻰ و آﻤّﻰ داراى اﻗﺴﺎﻣﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺪرﺳﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻴﻂ ادارﻩ‪،‬‬ ‫ﻣﺤﻴﻂ روﺳﺘﺎ‪ ،‬ﻣﺤﻴﻂ ﺷﻬﺮ‪ ،‬ﻣﺤﻴﻂ داﻧﺸﮕﺎﻩ‪ ،‬ﻣﺤﻴﻂ ﺣﻮزﻩى ﻋﻠﻤﻴﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻴﻂ ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن‪ ،‬ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺠﻠﺲ‪،‬‬ ‫و‪...‬‬ ‫ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﺤﻴﻂ‬


‫در ﻗﺮﺁن در ﺁﻳﻪ ‪ ١٣٨‬ﺗﺎ ‪ ١٤١‬ﺳﻮرﻩى اﻋﺮاف ﺁﻣﺪﻩ‪:‬‬ ‫وﻗﺘﻰ آﻪ ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و ﭘﻴﺮواﻧﺶ از زﻳﺮ ﻳﻮغ دﺳﺘﮕﺎﻩ ﻃﺎﻏﻮﺗﻰ ﻓﺮﻋﻮﻧﻰ ﻧﺠﺎت ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ و از درﻳﺎ‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﻨﺪ در ﻣﺴﻴﺮ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻗﻮﻣﻰ ﺑﺮﺧﻮردﻧﺪ آﻪ ﺑﺎ ﺧﻀﻮع و ﺗﻮاﺿﻊ اﻃﺮاف ﺑﺖهﺎى ﺧﻮد را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬ ‫هﻤﺮاهﺎن ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁﻧﭽﻨﺎن ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ اﻳﻦ ﺻﺤﻨﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ آﻪ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫»ﻗﺎﻟﻮا ﻳﺎ ﻣﻮﺳﻰ إﺟﻌَﻞ ﻟّﻨﺎ إﻟﻬﺎً آﻤﺎ ﻟَﻬﻢ ﺁﻟِﻬﺔ«‬ ‫»اى ﻣﻮﺳﻰ! ﺑﺮاى ﻣﺎ ﻣﻌﺒﻮدى ﻗﺮار ﺑﺪﻩ هﻤﺎﻧﻄﻮر آﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻌﺒﻮداﻧﻰ دارﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﺁرى! هﻤﺮاهﺎن ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ هﻤﻮارﻩ از راهﻨﻤﺎﻳﻰهﺎى ﺁن ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺮﻩﻣﻨﺪ ﻣﻰﺷﺪﻧﺪ‬ ‫اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﺤﻴﻂ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁﻧﻬﺎ را ﻣﻮرد ﺳﺮزﻧﺶ ﻗﺮار داد و ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﻣﺘَﺒّﺮ ﻣﺎ هُﻢ ﻓﻴﻪ و ﺑﺎﻃِﻞ ﻣﺎ آﺎﻧﻮا ﻳﻌﻤﻠﻮن«‬ ‫»اﻧّﻜﻢ ﻗﻮم ﺗَﺠﻬﻠﻮن انّ هﻮﻵء ُ‬ ‫»ﺷﻤﺎ ﻗﻄﻌًﺎ ﺟﻤﻌﻴﺘﻰ ﺟﺎهﻞ و ﻧﺎدان هﺴﺘﻴﺪ‪ .‬اﻳﻦهﺎ )را آﻪ ﻣﻰﺑﻴﻨﻴﺪ( ﺳﺮاﻧﺠﺎم آﺎرﺷﺎن ﻧﺎﺑﻮدى اﺳﺖ‬ ‫و ﺁﻧﭽﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻃﻞ و ﺑﻴﻬﻮدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﻗﺎرون از ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ داران ﻃﻐﻴﺎﻧﮕﺮ زﻣﺎن ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻮد‪ ،‬روزى ﺑﺮاى ﻧﻤﺎﻳﺶ ﺛﺮوت و‬ ‫ﻗﺪرت ﻋﻈﻴﻢ ﺧﻮد ﺑﺎ ﺗﻤﺎم زﻳﻨﺖ ﺧﻮد در ﺑﺮاﺑﺮ ﻗﻮﻣﺶ ﻇﺎهﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»ﻓَﺨَﺮجَ ﻋﻠﻰ ﻗَﻮﻣِﻪ ﻓﻰ زﻳﻨﺘِﻪ«) ﻗﺼﺺ‪ (٧٩ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻗﺎرون ﺑﺎ ﺗﻤﺎم زﻳﻨﺖ ﺧﻮد در ﺑﺮاﺑﺮ ﻗﻮﻣﺶ ﺁﺷﻜﺎر ﺷﺪ‪«.‬‬ ‫اآﺜﺮ ﻣﺮدم ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺁن ﺟﻮّ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺁﻩ آﺸﻴﺪﻧﺪ و ﺣﺴﺮت ﺑﺮدﻧﺪ آﻪ آﺎش ﻣﺎ ﻧﻴﺰ داراى ﭼﻨﻴﻦ‬ ‫ﺛﺮوﺗﻰ ﺑﻮدﻳﻢ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻗﺮﺁن ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻗﺎل اﻟّﺬﻳﻦ ﻳﺮﻳﺪون اﻟﺤَﻴﺎة اﻟﺪّﻧﻴﺎ ﻳﺎ ﻟﻴﺖَ ﻟَﻨﺎ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ اُوﺗﻰ ﻗﺎرون اﻧّﻪ ﻟﺬو ﺣﻆّ ﻋﻈﻴﻢ«) ﻗﺼﺺ‪ (٧٩ ،‬ﺑﺴﻢ‬ ‫اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁﻧﻬﺎ آﻪ دﻟﺒﺴﺘﮕﻰ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ داﺷﺘﻨﺪ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اى آﺎش هﻤﺎﻧﻨﺪ ﺁﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﻗﺎرون دادﻩ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻴﺰ‬ ‫داﺷﺘﻴﻢ‪ ،‬ﺑﺮاﺳﺘﻰ آﻪ او ﺑﻬﺮﻩ ﻋﻈﻴﻤﻰ دارد‪«.‬‬ ‫وﻟﻰ ﻋﺪﻩاى آﻪ داراى ﻋﻠﻢ و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺁن ﺟﻮّزدﮔﺎن ﺟﺎهﻞ اﻋﺘﺮاض آﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»و ﻗﺎل اﻟﺬﻳﻦ اوﺗﻮا اﻟﻌﻠﻢ وﻳﻠﻜﻢ ﺛﻮاب اﷲ ﺧﻴﺮ ﻟﻤﻦ ﺁﻣﻦ و ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺤﺎً و ﻻ ﻳﻠﻘﺎهﺎ اﻻ اﻟﺼﺎﺑﺮون«‬ ‫»آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﻋﻠﻢ و داﻧﺶ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ دادﻩ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬واى ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﺛﻮاب اﻟﻬﻰ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺑﺮاى‬ ‫آﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻳﻤﺎن ﺁوردﻩاﻧﺪ و ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺟﺰ ﺻﺎﺑﺮان ﺁن را درﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻰآﻨﻨﺪ‪ )«.‬در‬ ‫هﺮ دو داﺳﺘﺎن ﻓﻮق‪ ،‬ﺟﻬﻞ و ﻧﺎداﻧﻰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻧﮕﻴﺰﻩ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﺤﻴﻂ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﻌﺮﻓﻰ ﺷﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‬ ‫ﺟﻬﻞ و ﻧﺎداﻧﻰ ﺑﺎﻋﺚ ﺟﻮ زدﮔﻰ و اﻓﺘﺎدن در آﺎم ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﺳﺪ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻋﻜﺲ ﻋﻠﻢ و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﮔﺮﻳﺰ از ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ اﺳﺖ(‬ ‫هﺠﺮت از ﻣﺤﻴﻂ ﻧﺎﭘﺎك‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺟﺎﻟﺒﻰ آﻪ در اﺳﻼم وﺟﻮد دارد هﺠﺮت و دورى از ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﺳﺪ اﺳﺖ‪ .‬در ﺁﻧﺠﺎ آﻪ‬ ‫ﻓﺴﺎد هﻤﻪ ﺟﺎى ﻣﺤﻴﻂ را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ و اﻧﺴﺎن ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺁن ﻣﺤﻴﻂ را ﻋﻮض آﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ دﻳﻦ‬ ‫ﺧﻮدش در ﺧﻄﺮ ﺷﺪﻳﺪ ﻣﺤﻴﻂ ﻗﺮار ﻣﻰﮔﻴﺮد‪ ،‬در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮاردى ﺑﺮاى ﺣﻔﻆ دﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ از ﻣﺤﻴﻄﻬﺎى ﻧﺎﭘﺎك‬ ‫دورى ﻧﻤﻮد و هﺠﺮت آﺮد‪ .‬و ﺑﻪ ﻣﻜﺎنهﺎى دﻳﮕﺮ آﻪ زﻣﻨﻴﻪى ﮔﺮاﻳﺶ دﻳﻨﻰ ﻓﺮاهﻢﺗﺮ اﺳﺖ رﻓﺖ و ﺑﻪ‬ ‫ﮔﺴﺘﺮش دﻳﻦ ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ اﮔﺮ هﻤﻴﻦ اﻓﺮاد در ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﺳﺪ ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ و ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺁن ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ هﺮﮔﺰ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﻨﺪ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد را ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺤﻴﻂ ﻧﺴﺒﺖ دهﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻗﺮﺁن ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ اﻓﺮادى اﺧﻄﺎر ﺷﺪﻩ و ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ دوزخ ﺑﺮاى ﺁﻧﻬﺎ اﻋﻼم ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺗﺎرﻳﺦ ﺁﻣﺪﻩ؛ ﻋﺪّﻩاى از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن آﻪ در ﻣﻜﻪ ﺳﻜﻮﻧﺖ داﺷﺘﻨﺪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺧﺎﻧﻪ و اﻣﻮاﻟﺸﺎن ﺑﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﺪﻳﻨﻪ هﺠﺮت ﻧﻜﺮدﻧﺪ و ﻧﻴﺰ ﺑﺮاى ﺣﻔﻆ ﺧﺎﻧﻪ و اﻣﻮاﻟﺸﺎن در‬ ‫ﺻﻔﻮف ﻣﺸﺮآﺎن در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر ﺷﺮآﺖ آﺮدﻧﺪ و ﺑﺪﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ آﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫و در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬


‫ﺔ ﻇﺎﻟِﻤﻰ اَﻧﻔُﺴﻬﻢ ﻗﺎﻟﻮا ﻓِﻴﻢَ آُﻨﺘﻢ ﻗﺎﻟﻮا آﻨّﺎ ﻣُﺴﺘَﻀﻌَﻔﻴﻦ ﻓﻰ اﻻرضِ ﻗﺎﻟﻮا اَﻟﻢ‬ ‫»اِنّ اﻟّﺬﻳﻦَ ﺗَﻮﻓّﺎهُﻢ اﻟﻤَﻼﺋِﻜ ُ‬ ‫ض اﻟﻠﱠﻪ واﺳِﻌَﺔ ﻓَﺘُﻬﺎﺟِﺮوا ﻓﻴﻬﺎ ﻓَﺎُوﻟﺌِﻚ ﻣَﺄواهﻢ ﺟَﻬَّﻨﻢَ و ﺳﺎﺋَﺖ ﻣَﺼﻴﺮاً«) ﻧﺴﺎء‪ (٩٧ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫ﺗَﻜﻦ اَر ُ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن روح ﺁﻧﻬﺎ را ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻇﻠﻢ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪) .‬و در ﺻﻒ ﻣﺸﺮآﺎن‬ ‫ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺁﻣﺪﻧﺪ و آﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ( ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺷﻤﺎ در ﭼﻪ ﺣﺎﻟﻰ ﺑﻮدﻳﺪ )و ﭼﺮا ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻮدﻳﺪ‬ ‫در ﺻﻒ آﺎﻓﺮان ﺟﺎى داﺷﺘﻴﺪ؟ ﺁن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن( ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎ در ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺧﻮد )ﻣﻜﻪ( ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﻮدﻳﻢ‪.‬‬ ‫ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﮕﺮ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺧﺪا وﺳﻴﻊ ﻧﺒﻮد آﻪ ﺑﻪ ﺟﺎى دﻳﮕﺮ ﻣﻬﺎﺟﺮت آﻨﻴﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫)ﻋﺬرى ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ و( ﺟﺎﻳﮕﺎهﺸﺎن دوزخ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺪى دارﻧﺪ‪«.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن ‪ ٢٦‬ﺑﺎر ﺳﺨﻦ از هﺠﺮت ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺁﻣﺪﻩ و در ﺑﻌﻀﻰ از ﺁﻳﺎت ﭘﺎداش ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺮاى ﻣﻬﺎﺟﺮان ذآﺮ‬ ‫ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬و ﻳﻜﻰ از ﻣﺼﺎدﻳﻖ هﺠﺮت‪ ،‬هﺠﺮت از ﮔﻨﺎﻩ )هﺠﺮت دروﻧﻰ( اﺳﺖ‪.‬‬ ‫و در اﺣﺎدﻳﺚ ﻧﻴﺰ درﺑﺎرﻩ اهﻤﻴﺖ هﺠﺮت ﺳﺨﻦ ﺑﺴﻴﺎر ﺁﻣﺪﻩ از ﺟﻤﻠﻪ رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫وﺁﻟﻪﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﻓﺮ ﺑﺪﻳﻨﻪ ﻣﻦ ارض اﻟﻰ ارض و ان آﺎن ﺷﺒﺮاً ﻣﻦ اﻻرض اﺳﺘﻮﺟﺐ اﻟﺠﻨﺔ و آﺎن رﻓﻴﻖ ﻣﺤﻤّﺪ ﺻﻠﻰ‬ ‫اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و اﺑﺮاهﻴﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم«) ﻧﻮراﻟﺜﻘﻠﻴﻦ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٥٤١‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﺑﺮاى ﺣﻔﻆ دﻳﻨﺶ از ﺳﺮزﻣﻴﻨﻰ ﺑﻪ ﺳﺮزﻣﻴﻦ دﻳﮕﺮ ﮔﺮﭼﻪ ﺑﻪ اﻧﺪازﻩ ﻳﻚ وﺟﺐ هﺠﺮت آﻨﺪ‬ ‫اﺳﺘﺤﻘﺎق ﺑﻬﺸﺖ ﻣﻰﻳﺎﺑﺪ و )در ﺑﻬﺸﺖ( ﻳﺎر و هﻤﻨﺸﻴﻦ ﻣﺤﻤّﺪ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و اﺑﺮاهﻴﻢ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫اﻟﺴﻼم ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪«.‬‬ ‫هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤّﺪ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و اﺑﺮاهﻴﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻬﺎﺟﺮان ﺑﺰرگ ﺟﻬﺎن ﺑﻮدﻧﺪ او‬ ‫ﻧﻴﺰ در اﻳﻦ ﺻﻒ ﻗﺮار ﻣﻰﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫در رواﻳﺘﻰ ﺁﻣﺪﻩ‪ :‬در ﻣﺤﻀﺮ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم از ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﺳﺪ ﻳﻜﻰ از ﺑﻼد آﻪ در ﺁﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن‬ ‫ﺳﺮاﺳﺮ ﺁن را ﮔﻨﺎﻩ و ﻓﺴﺎد و اﻧﺤﺮاف ﻓﺮا ﻣﻰﮔﻴﺮد ﺳﺨﻦ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺁﻣﺪ‪ ،‬اﻣﺎم ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺧﻮد‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻔﻀﻞ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫اﮔﺮ ﺗﻮ ﻣﻰﺧﻮاهﻰ دﻳﻨﺖ را ﺣﻔﻆ آﻨﻰ ﺁﻧﺠﺎ را ﻣﺤﻞ ﺳﻜﻮﻧﺖ ﺧﻮد ﻗﺮار ﻧﺪﻩ زﻳﺮا ﺁﻧﺠﺎ ﻣﺤﻞ ﻓﺘﻨﻪ و ﺁﺷﻮب‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫»و ﻓﺮّ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻰ ﻗﻠّﺔ اﻟﺠﺒﺎل و ﻣﻦ اﻟﺤﺠﺮ اﻟﻰ اﻟﺤﺠﺮ«) ﻣﻨﺘﺨﺐ اﻟﺘﻮارﻳﺦ‪ ،‬ص‪(٨٧٥‬‬ ‫»واز ﺁﻧﺠﺎ از ﺳﻨﮕﻰ ﺑﻪ ﺳﻨﮓ دﻳﮕﺮ )ﻳﺎ از ﺑﻴﺸﻪاى ﺑﻪ ﺑﻴﺸﻪ دﻳﮕﺮ( ﻓﺮار آﻦ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻧﻴﺰ ﭘﻴﺎم ﺁور ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﺳﺪ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰاﻳﻰ در اﻧﺤﺮاف و ﺁﻟﻮدﮔﻰ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫دارد و اﻧﺴﺎن ﺑﺮاى ﺣﻔﻆ دﻳﻦ ﺧﻮد ﺑﺎﻳﺪ از اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻣﺤﻴﻄﻬﺎ دورى آﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت روﺷﻨﺘﺮ اﮔﺮ ﺗﻮاﻧﺴﺖ دﻳﻨﺶ را ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﺑﻪ ﭘﺎآﺴﺎزى ﻣﺤﻴﻂ ﺑﭙﺮدازد ﺑﺮاى او ﻣﺎﻧﺪن در‬ ‫ﭼﻨﺎن ﻣﺤﻴﻄﻰ ﺟﺎﻳﺰ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﮔﺎهﻰ واﺟﺐ اﺳﺖ و ﮔﺮﻧﻪ از ﺁﻧﺠﺎ دور ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﻣﺮدمزدﮔﻰ ﻳﺎ ﺟﻮّزدﮔﻰ‬ ‫ﻳﻜﻰ ﻋﻮاﻣﻞ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﻣﺤﻴﻂ ﻓﺎﺳﺪ‪) ،‬ﻣﺮدم زدﮔﻰ( اﺳﺖ آﻪ از ﺁن ﮔﺎهﻰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻮام زدﮔﻰ و‬ ‫ﺟﻮّزدﮔﻰ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﻣﻰﺷﻮد دﻳﻦ اﺳﻼم ﺑﻪ اﻧﺴﺎنهﺎ ﻣﻰﺁﻣﻮزد آﻪ ﻓﻜﺮ و ذآﺮ و آﺎرﺷﺎن در راﺳﺘﺎى اﻃﺎﻋﺖ‬ ‫و رﺿﺎﻳﺖ ﺧﺪاى ﺑﺰرگ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد و اﺧﻼص را هﺮﮔﺰ ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻜﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺁﻧﭽﻪ را آﻪ ﺧﺸﻨﻮدى ﺧﺪا در ﺁن‬ ‫اﺳﺖ دوﺳﺖ ﺑﺪارﻧﺪ و ﺁﻧﭽﻪ را آﻪ ﺧﺸﻢ ﺧﺪا در ﺁن اﺳﺖ دﺷﻤﻦ ﺑﺪارﻧﺪ و ﻣﻌﻴﺎر و ﻣﻴﺰان ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮى‬ ‫و اﻧﺘﺨﺎﺑﺸﺎن ﺑﺮ اﺳﺎس ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﻣﺤﻴﻂ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﺮدم ﻣﺤﻴﻂ و ﻧﻪ ﻋﻮام‪.‬‬ ‫وﻟﻰ اﮔﺮ ﻣﻌﻴﺎر آﺎرهﺎ ﺟﻮّ ﻋﻤﻮﻣﻰ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﺷﺪ و هﻤﺮﻧﮓ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺷﺪن ﻣﻼك اﻧﺘﺨﺎبهﺎ و رﻓﺘﺎرهﺎ‬ ‫ﮔﺮدد ﻣﺴﻠﻤﺎً ﻣﺤﻴﻂ از ﺣﺎل و هﻮاى اﻟﻬﻰ ﺑﻴﺮون ﺁﻣﺪﻩ و ﺁﻟﻮدﻩ ﺑﻪ هﻮسهﺎى ﻣﺮدم ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﺳﻼم اآﺜﺮﻳﺖ را ﻣﻌﻴﺎر ﺣﻖ و ﺑﺎﻃﻞ ﻗﺮار ﻧﺪادﻩ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﮔﺎهﻰ ﺣﺎآﻤﻴﺖ اآﺜﺮﻳﺖ را رد آﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﺷﺎﮔﺮد ﻋﺎﻟﻢ و ﺑﺮﺟﺴﺘﻪاش هﺸﺎمﺑﻦ ﺣﻜﻢ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻳﺎ هﺸﺎم! ﻟﻮ آﺎن ﻓﻰ ﻳﺪك ﺟﻮزة و ﻗﺎل اﻟﻨﺎس ﻟﺆﻟﺆة ﻣﺎ آﺎن ﻳﻨﻔﻌﻚ و اﻧﺖ ﺗﻌﻠﻢ اﻧﻬﺎ ﺟﻮزة و ﻟﻮ آﺎن‬ ‫ﻓﻰ ﻳﺪك ﻟﺆﻟﺆة و ﻗﺎل اﻟﻨﺎس اﻧﻬﺎ ﺟﻮزة ﻣﺎ ﺿﺮك و اﻧﺖ ﺗﻌﻠﻢ اﻧﻬﺎ ﻟﺆﻟﺆة«) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٥٢٨‬‬


‫»اى هﺸﺎم! اﮔﺮ در دﺳﺖ ﺗﻮ ﮔﺮدوﻳﻰ ﺑﺎﺷﺪ وﻟﻰ ﻣﺮدم ﺑﮕﻮﻳﻨﺪ ﻣﺮوارﻳﺪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺣﺎل ﺗﻮ ﺳﻮدى ﻧﺪارد‬ ‫ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻰداﻧﻰ ﮔﺮدو اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ در دﺳﺖ ﺗﻮ ﻣﺮوارﻳﺪى ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺮدم ﺑﮕﻮﻳﻨﺪ ﮔﺮدو اﺳﺖ زﻳﺎﻧﻰ ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻮ ﻧﻤﻰرﺳﺪ ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻰداﻧﻰ ﻣﺮوارﻳﺪ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫و در وﺻﻴﺖ ﻣﻌﺮوف ﺣﻀﺮت ﻟﻘﻤﺎن ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﭘﺴﺮش ﺁﻣﺪﻩ آﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻻ ﺗﻌﻠّﻖ ﻗﻠﺒﻚ ﺑﺮﺿﻰ اﻟﻨّﺎس ﻓﺎن ذﻟﻚ ﻻ ﻳﺤﺼﻞ«‬ ‫»ﻗﻠﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﺸﻨﻮدى ﻣﺮدم واﺑﺴﺘﻪ ﻣﻜﻦ زﻳﺮا )هﺮ آﺎر آﻨﻰ( رﺿﺎﻳﺖ هﻤﻪ ﻣﺮدم ﺑﺪﺳﺖ‬ ‫ﻧﻤﻰﺁﻳﺪ‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﺑﺮاى اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﻧﺸﺎن ﺑﺪهﺪ‪ ،‬ﺑﻪ هﻤﺮاﻩ ﭘﺴﺮش از ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻴﺮون ﺁﻣﺪ و اﻻغ ﺧﻮد را ﻧﻴﺰ‬ ‫از ﻃﻮﻳﻠﻪ ﺑﻴﺮون آﺮد ﻟﻘﻤﺎن ﺳﻮار ﺑﺮ اﻻغ ﺷﺪ و ﭘﺴﺮش ﭘﻴﺎدﻩ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل او ﺣﺮآﺖ آﺮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﻤﻌﻰ‬ ‫رﺳﻴﺪﻧﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﻳﻦ ﭘﻴﺮﻣﺮد ﻗﺴﻰ اﻟﻘﻠﺐ و ﺑﻰرَﺣﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻮدش ﺳﻮار ﺷﺪﻩ و اﻳﻦ آﻮدك را‬ ‫ﭘﻴﺎدﻩ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺧﻮد ﻣﻰﺑﺮد‪ .‬ﺳﭙﺲ ﭘﺴﺮ ﺳﻮار ﺷﺪ و ﭘﺪر ﭘﻴﺎدﻩ ﺑﺮاﻩ اﻓﺘﺎد‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﻤﻌﻰ رﺳﻴﺪﻧﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫اﻳﻦ ﭘﺪر و ﭘﺴﺮ‪ ،‬ﭘﺪر و ﭘﺴﺮ ﺑﺪى هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺪى ﭘﺪر از اﻳﻦ رو آﻪ ﻓﺮزﻧﺪش را ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻧﻜﺮدﻩ‪ ،‬و ﺑﺪى ﭘﺴﺮ از‬ ‫اﻳﻦ رو آﻪ ﺑﻪ ﭘﺪرش اﺣﺘﺮام و رﺣﻢ ﻧﻤﻰآﻨﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﺎ هﻢ ﺳﻮار ﺷﺪﻧﺪ و ﺑﻪ راﻩ اﻓﺘﺎدﻧﺪ ﺑﻪ ﺟﻤﻌﻰ‬ ‫رﺳﻴﺪﻧﺪ و ﺁن ﺟﻤﻊ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﻳﻦ دو ﻧﻔﺮ‪ ،‬ﻋﺠﺐ ﺁدمهﺎى ﺑﻰرَﺣﻤﻰ هﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ هﻢ ﺳﻮار ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﻴﻮان‬ ‫زﺑﺎن ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪﻩاﻧﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻟﻘﻤﺎن و ﭘﺴﺮش هﺮ دو ﭘﻴﺎدﻩ ﺷﺪﻧﺪ و اﻻغ را ﺟﻠﻮ اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺁن‬ ‫ﺣﺮآﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و اﻳﻦ ﺑﺎر ﺑﻪ ﺟﻤﻌﻰ رﺳﻴﺪﻧﺪ و ﺁن ﺟﻤﻊ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬آﺎر اﻳﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻋﺠﻴﺐ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺮآﺐ ﺑﻪ‬ ‫اﻳﻦ ﺧﻮﺑﻰ را رهﺎ آﺮدﻩ و ﭘﻴﺎدﻩ ﺑﻪ دﻧﺒﺎﻟﺶ ﺣﺮآﺖ ﻣﻰآﻨﻨﺪ!!‬ ‫ﺁﻧﮕﺎﻩ ﻟﻘﻤﺎن ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﭘﺴﺮش ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫دﻳﺪى آﻪ ﺑﺪﺳﺖ ﺁوردن رﺿﺎﻳﺖ هﻤﻪى ﻣﺮدم ﻣﺤﺎل اﺳﺖ‪.‬‬ ‫»ﻓﻼ ﺗﻠﺘﻔﺖ اﻟﻴﻬﻢ و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺮﺿﻰ اﻟﻠّﻪ ﺟﻞ ﺟﻼﻟﻪ« ) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٥١١‬‬ ‫»ﭘﺲ ﺑﻪ رﺿﺎﻳﺖ ﺁﻧﻬﺎ دل ﻣﺒﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺧﺸﻨﻮدى ﺧﺪاى ﺑﺰرگ اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺘﻪ ﺑﺎش‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﺧﺸﻨﻮدى ﻣﺮدم را ﺑﻪ ﭼﻴﺰى آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺧﺸﻢ ﺧﺪا ﻣﻰﺷﻮد ﻃﻠﺐ آﻨﺪ‪ ،‬هﻤﺎن ﺳﺘﺎﻳﺶ‬ ‫آﻨﻨﺪﻩ او از ﻣﺮدم‪ ،‬ﺳﺮزﻧﺸﮕﺮ او ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ و آﺴﻰ آﻪ اﻃﺎﻋﺖ ﺧﺪا را ﺑﻪ ﭼﻴﺰى آﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺧﺸﻢ‬ ‫ﻣﺮدم ﻣﻰﺷﻮد ﻃﻠﺐ آﻨﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ او را از دﺷﻤﻨﻰ هﺮ دﺷﻤﻦ و از ﺣﺴﺎدت هﺮ ﺣﺴﻮد و از ﻇﻠﻢ هﺮ‬ ‫ﺳﺘﻤﮕﺮ‪ ،‬آﻔﺎﻳﺖ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬و ﻗﻄﻌﺎً ﺧﺪاوﻧﺪ ﻳﺎر و ﻳﺎور او ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪ )«.‬ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٦٣‬‬ ‫ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺒﺎهﻰ ﻣﺤﻴﻂ‬ ‫در اﺳﻼم از اﻣﻮرى ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺠﺎهﺮ ﺑﻪ ﻓﺴﻖ‪ ،‬ﺷﺎﻳﻊ آﺮدن ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬آﻤﻚ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬راﺿﻰ ﺷﺪن ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ و‬ ‫ﻏﻴﺒﺖ و ﺗﺮك اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ و اﻧﺘﺨﺎب رهﺒﺮان ﻓﺎﺳﺪ و ﺗﺮك اﺟﺮاى ﺣﺪود اﻟﻬﻰ و‪ ...‬آﻪ هﺮ‬ ‫آﺪام ﻧﻘﺸﻰ در ﻓﺎﺳﺪ آﺮدن ﻣﺤﻴﻂ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺷﺪﻳﺪاً ﻧﻬﻰ ﺷﺪﻩ‪.‬‬ ‫هﻤﭽﻨﻴﻦ از ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ آﻪ راﺑﻄﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎ ﻓﺎﺳﺪ ﺳﺎزى ﻣﺤﻴﻂ دارﻧﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻰ ﺣﺠﺎﺑﻰ‪ ،‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪهﺎى‬ ‫ﮔﻤﺮاﻩ آﻨﻨﺪﻩ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﻴﻠﻢهﺎى ﺿﺪ اﺧﻼق و اﻋﺘﻴﺎد ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر و‪ ...‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻬﻰ ﺷﺪﻩ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮ ﺣﻜﻮﻣﺖ‬ ‫اﺳﻼﻣﻰ ﻻزم اﺳﺖ آﻪ ﺷﺪﻳﺪاً ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬و از اﻳﻦ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺑﺮ ﻋﻤﻮم ﻣﺮدم واﺟﺐ اﺳﺖ آﻪ ﻧﻈﺎرت‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﻰ ﺑﺮ اوﺿﺎع داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬آﻪ اﮔﺮ ﺑﺎ دﻗﺖ اﻳﻦ دو وﻇﻴﻔﻪ‬ ‫ﺑﺰرگ را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻰ ﻗﺮار دهﻴﻢ ﻣﻰﺑﻴﻨﻴﻢ اﺟﺮاى اﻳﻦ دو وﻇﻴﻔﻪى ﺑﺰرگ و وﺳﻴﻊ ﻧﻘﺶ اﺳﺎﺳﻰ در‬ ‫ﭘﺎآﺴﺎزى ﻣﺤﻴﻂ ﺧﻮاهﻨﺪ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت روﺷﻨﺘﺮ‪ :‬اﻧﺴﺎن ﻳﻚ ﻣﻮﺟﻮد اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺰرﮔﻰ آﻪ در ﺁن زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬از ﻳﻚ‬ ‫ﻧﻈﺮ هﻤﭽﻮن ﺧﺎﻧﻪى او اﺳﺖ و ﺣﺮﻳﻢ ﺁن هﻤﭽﻮن ﺣﺮﻳﻢ ﺧﺎﻧﻪى او ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻰﺁﻳﺪ‪ ،‬ﭘﺎآﻰ ﺟﺎﻣﻌﻪ و‬ ‫ﻣﺤﻴﻂ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﺎآﻰ او آﻤﻚ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﭘﺎآﻰ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﭘﺎآﻰ او آﻤﻚ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫روى هﻤﻴﻦ اﺻﻞ هﺮ آﺎرى آﻪ ﺟﻮّ ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺁﻟﻮدﻩ ﺳﺎزد در اﺳﻼم ﺷﺪﻳﺪاً از ﺁن ﻧﻬﻰ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﺪﺗﺮ از ﮔﻨﺎﻩ ﻓﺮدى اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﻣﻮﺟﺐ ﻋﺎدى ﺷﺪن ﮔﻨﺎﻩ ﮔﺮدﻳﺪﻩ و ﺑﺬر ﮔﻨﺎﻩ را‬ ‫در هﻤﻪﺟﺎ ﻣﻰﭘﺎﺷﺪ‪.‬‬


‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ :‬اﮔﺮ در ﻧﻘﻄﻪاى از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺁﺗﺸﻰ روﺷﻦ ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺁن را ﺧﺎﻣﻮش ﻳﺎ ﻣﺤﺎﺻﺮﻩ ﻧﻤﻮد و‬ ‫ﮔﺮﻧﻪ ﺷﻌﻠﻪهﺎى ﺁن ﻓﺮاﮔﻴﺮ ﺷﺪﻩ و هﻤﻪى ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﻣﻰﺳﻮزاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﮔﻨﺎﻩ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ را ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺜﺎل زدﻧﺪ و ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺟﻤﻌﻰ ﺳﻮار ﺑﺮ آﺸﺘﻰ ﺷﺪﻧﺪ و هﺮ آﺲ در ﺟﺎى ﺧﻮد ﻧﺸﺴﺖ و آﺸﺘﻰ در درﻳﺎ ﺑﻪ ﺣﺮآﺖ درﺁﻣﺪ‪ .‬در‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻴﺎن ﻣﺮدى ﺗﻴﺸﻪاى ﺑﺮداﺷﺖ و ﺑﻪ ﺳﻮراخ آﺮدن ﺁن ﻣﺤﻠﻰ آﻪ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﭼﻪ آﺎر ﻣﻰآﻨﻰ؟ در ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺖ اﻳﻨﺠﺎ ﺟﺎى ﺧﻮدم ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ هﺮ آﺎر دﻟﻢ ﺑﺨﻮاهﺪ ﺁزادم آﻪ اﻧﺠﺎم دهﻢ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﺗﻴﺸﻪ را از دﺳﺖ او ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ هﻢ او و هﻢ ﺳﺎﻳﺮ ﺳﺮﻧﺸﻴﻨﺎن آﺸﺘﻰ ﻧﺠﺎت ﻣﻰﻳﺎﺑﻨﺪ وﮔﺮﻧﻪ او و‬ ‫دﻳﮕﺮان ﻏﺮق ﺷﺪﻩ و ﺑﻪ هﻼآﺖ ﻣﻰرﺳﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻨﻚ ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ را آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺒﺎهﻰ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻰﮔﺮدﻧﺪ ﺑﻄﻮر ﻓﺸﺮدﻩ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻰ ﻗﺮار ﻣﻰدهﻴﻢ در‬ ‫ﺿﻤﻦ ﺑﺎ درﺟﻪ زﺷﺘﻰ اﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن ﺁﺷﻨﺎ ﻣﻰﺷﻮﻳﻢ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ ﺁﺷﻜﺎر ﻧﻤﻮدن ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫در ﺁﻳﻪ ‪ ١٩‬ﺳﻮرﻩى ﻧﻮر ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»إنّ اﻟّﺬِﻳﻦَ ﻳُﺤﺒﱡﻮن أن ﺗَﺸﻴﻊ اﻟﻔﺎﺣِﺸﺔ ﻓﻰ اﻟّﺬﻳﻦَ ﺁﻣﻨﻮا ﻟَﻬﻢ ﻋَﺬاب أﻟﻴﻢٌ ﻓﻰ اﻟﺪّﻧﻴﺎ واﻵﺧﺮة«‬ ‫»آﺴﺎﻧﻰ آﻪ دوﺳﺖ دارﻧﺪ زﺷﺘﻰهﺎ در ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم ﺑﺎ اﻳﻤﺎن ﺷﻴﻮع ﻳﺎﺑﺪ ﻋﺬاب دردﻧﺎآﻰ ﺑﺮاى ﺁﻧﻬﺎ در‬ ‫دﻧﻴﺎ و ﺁﺧﺮت اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ اﻳﻨﻜﻪ ﺁﻳﻪ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻳﻦ دوﺳﺖ داﺷﺘﻦ ﮔﺮﭼﻪ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪى ﻋﻤﻞ ﻧﺮﺳﺪ ﻣﻮﺟﺐ ﻋﺬاب دردﻧﺎك‬ ‫ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪ ،‬اﻳﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺗﺎآﻴﺪ در ﭘﺮهﻴﺰ از ﺷﻴﻮع ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ هﺮ ﺣﺎل اﮔﺮ ﺧﻮاهﺎن ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫ﺳﺎﻟﻢ هﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬ﻳﻜﻰ از راﻩهﺎى ﺁن ﭘﻮﺷﺎﻧﻴﺪن ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ ﺗﺎ ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ ﺷﻤﺮدﻩ ﺷﻮﻧﺪ و ﻋﺎدى‬ ‫ﻧﮕﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮاى روﺷﻦ ﺷﺪن ﻣﻄﻠﺐ ﺑﻪ رواﻳﺎت زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ ﻓﺮﻣﺎﻳﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣَﻦ أذاع ﻓﺎﺣِﺸﺔ آﺎن آَﻤُﺒﺘﺪﺋﻬﺎ«‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ آﺎر زﺷﺘﻰ را ﺷﻴﻮع دهﺪ‪ ،‬هﻤﺎﻧﻨﺪ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺧﻮدش ﺁن را اﻧﺠﺎم دادﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻤُﺴﺘَﺘﺮ ﺑﺎﻟْﺤﺴﻨﺔ ﻳﻌﺪل ﺳَﺒﻌﻴﻦ ﺣَﺴﻨﺔ و اﻟﻤُﺬﻳﻊ ﺑﺎﻟﺴّﻴّﺌﺔ ﻣَﺨﺬول و اﻟﻤﺴﺘﺘﺮ ﺑﻬﺎ ﻣﻐﻔﻮر ﻟﻪ«)‬ ‫آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪) ٣٥٦‬ﺑﺎب اﻟﺘﻌﻴﻴﺮ((‬ ‫»ﭘﺎداش ﭘﻨﻬﺎن آﻨﻨﺪﻩ آﺎر ﻧﻴﻚ )ﺑﺨﺎﻃﺮ دورى از رﻳﺎ( ﺑﺮاﺑﺮ هﻔﺘﺎد ﺣﺴﻨﻪ اﺳﺖ و ﺁﻧﻜﺲ آﻪ ﮔﻨﺎﻩ را ﻧﺸﺮ‬ ‫دهﺪ ﻣﺨﺬول و ﻣﻄﺮود اﺳﺖ و ﺁﻧﻜﺲ آﻪ ﮔﻨﺎﻩ را ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻰدارد ﻣﺸﻤﻮل ﺁﻣﺮزش اﻟﻬﻰ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻳﺠﺐ ﻟﻠﻤﺆﻣﻦ ان ﻳﺴﺘﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﺳﺒﻌﻴﻦ آﺒﻴﺮة«) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٥٩٨‬‬ ‫»ﺑﺮ ﻣﺆﻣﻦ واﺟﺐ اﺳﺖ آﻪ ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﺆﻣﻦ دﻳﮕﺮ را ﺗﺎ هﻔﺘﺎد ﮔﻨﺎﻩ آﺒﻴﺮﻩ ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ در ﻣﻮرد )ﻧﺠﺎت و ﻋﻔﻮ( اﻳﻦ اﻣﺖ در ﺷﺨﺼﻰ آﻪ ﺣﻖ ﻣﺎ را ﺷﻨﺎﺧﺖ اﻣﻴﺪ دارم‪ ،‬ﺟﺰ در ﻣﻮرد ﻳﻜﻰ‬ ‫از ﺳﻪ آﺲ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺳﻠﻄﺎن ﺳﺘﻤﮕﺮ ‪ -٢‬هﻤﻨﻮاى هﻮسهﺎى ﻧﻔﺴﺎﻧﻰ ‪ -٣‬ﮔﻨﻬﻜﺎرى آﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد را ﺁﺷﻜﺎرا اﻧﺠﺎم‬ ‫ﻣﻰدهﺪ‪ )«.‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٣‬ص‪(٣٥٥‬‬ ‫‪ -٥‬ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اذا ﺟﺎهﺮ اﻟﻔﺎﺳﻖ ﺑﻔﺴﻘﻪ ﻓﻼ ﺣﺮﻣﺔ ﻟﻪ و ﻻ ﻏﻴﺒﺔ«) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ .٣٦١‬و ﺑﺮاﺳﺘﻰ اﮔﺮ‬ ‫ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻪ ﮔﻨﺎهﻜﺎر ﻣﺘﺠﺎهﺮ اﺣﺘﺮام ﻧﻜﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰاﻳﻰ در ﺗﺄدﻳﺐ و ﺗﻨﺒﻴﻪ او ﺧﻮاهﺪ داﺷﺖ(‬ ‫»هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﮔﻨﻬﻜﺎر ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد را ﺁﺷﻜﺎرا اﻧﺠﺎم دهﺪ اﺣﺘﺮاﻣﻰ ﻧﺪارد و ﻏﻴﺒﺖ او ﻧﻴﺰ ﺣﺮام ﻧﻴﺴﺖ‪«.‬‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻨﻈﻮر در هﻤﺎن ﻣﻮردى اﺳﺖ آﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺁﺷﻜﺎر ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬


‫»اﻟّﻠﻬﻢ إﻧّﻰ أﻋﻮ ُذ ﺑﻚَ ﻣﻦ ﺧَﻠﻴﻞ ﻣﺎآِﺮ‪ ...‬إن راى ﺣﺴﻨﺔ دﻓﻨﻬﺎ وإن راى ﺳﻴّﺌﺔ أذاﻋﻬﺎ«) ﻧﻬﺞ اﻟﻔﺼﺎﺣﻪ‪،‬‬ ‫ص‪(١٠١‬‬ ‫»ﺧﺪاﻳﺎ! از دوﺳﺖ ﺣﻴﻠﻪﮔﺮ ﺑﻪ ﺗﻮ ﭘﻴﺎﻩ ﻣﻰﺑﺮم‪ ...‬آﻪ هﺮﮔﺎﻩ آﺎر ﻧﻴﻜﻰ دﻳﺪ‪ ،‬ﺁن را ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ آﺎر ﺑﺪى‬ ‫دﻳﺪ ﺁن را ﻓﺎش ﻣﻰﺳﺎزد‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ذو اﻟﻌﻴﻮب ﻳﺤﺒﻮن اﺷﺎﻋﺔ ﻣﻌﺎﻳﺐ اﻟﻨﺎس ﻟﻴﺘﺴﻊ ﻟﻬﻢ اﻟﻌﺬر« »ﮔﻨﻬﻜﺎران دوﺳﺖ دارﻧﺪ آﻪ ﮔﻨﺎﻩ دﻳﮕﺮان‬ ‫را ﻣﻨﺘﺸﺮ آﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ راﻩ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﺑﺮاى ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺎزﺗﺮ ﮔﺮدد‪ )«.‬ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻏﺮر‪ ،‬ص‪(٢٨٨‬‬ ‫در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد در اﺣﻜﺎم ﻓﻘﻬﻰ ﺑﻴﻦ ﮔﻨﻬﻜﺎرى آﻪ ﻣﺨﻔﻴﺎﻧﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰآﻨﺪ ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎرى آﻪ ﺁﺷﻜﺎرا ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻣﻰآﻨﺪ ﻓﺮق اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ‪ ،‬ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﻗﺪس ﺳﺮﻩ در ﻣﺼﺮف ﺳﻬﻢ ﺳﺎدات ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻻﺣﻮط ﻋﺪم اﻟﺪﻓﻊ اﻟﻰ اﻟﻤﺘﻬﺘﻚ اﻟﻤﺘﺠﺎهﺮ ﺑﺎﻟﻜﺒﺎﺋﺮ ﺑﻞ ﻳﻘﻮى ﻋﺪم اﻟﺠﻮاز ان آﺎن ﻓﻰ اﻟﺪﻓﻊ اﻋﺎﻧﺔ‬ ‫ﻋﻠﻰ اﻻﺛﻢ و اﻟﻌﺪوان و اﻻﻏﺮاء ﺑﺎﻟﻘﺒﻴﺢ«) ﺗﺤﺮﻳﺮ اﻟﻮﺳﻴﻠﻪ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٣٦٥‬‬ ‫»اﺣﺘﻴﺎط ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺳﻬﻢ ﺳﺎدات را ﺑﻪ ﺳﻴﺪى آﻪ ﮔﺴﺘﺎخ اﺳﺖ و ﺁﺷﻜﺎرا ﮔﻨﺎﻩ آﺒﻴﺮﻩ ﻣﻰآﻨﺪ‬ ‫ﻧﺪهﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ اﻗﻮى اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﺟﺎﻳﺰ ﻧﻴﺴﺖ هﺮﮔﺎﻩ در دادن ﺳﻬﻢ ﺳﺎدات ﺑﻪ او آﻤﻚ ﺑﺮ ﮔﻨﺎﻩ و ﺗﺠﺎوز و‬ ‫اﻓﻜﻨﺪن ﺑﻪ آﺎر زﺷﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫و در ﻣﻮرد اهﻞ آﺘﺎب )ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن و ﻳﻬﻮد و‪ (...‬ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻳﻜﻰ از ﺷﺮاﻳﻂ ذﻣّﻪ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ در ﺣﻀﻮر ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺗﻈﺎهﺮ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺮاﺑﺨﻮارى ﺁﺷﻜﺎرا‪،‬‬ ‫زﻧﺎ و ﺧﻮردن ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك‪ ،‬ازدواج ﺑﺎ زﻧﺎن ﻣﺤﺮم ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ‪ )«.‬ﺗﺤﺮﻳﺮ اﻟﻮﺳﻴﻠﻪ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٥٠١‬‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ از اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ :‬ﻳﻬﻮدى ﻳﺎ ﻣﺴﻴﺤﻰ ﻳﺎ ﻣﺠﻮﺳﻰ آﻪ زﻧﺎ آﺮدﻩ ﻳﺎ ﺷﺮاب‬ ‫ﺧﻮردﻩ دﺳﺘﮕﻴﺮ آﺮدﻩاﻧﺪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺶ ﭼﻴﺴﺖ؟‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻳﻘﺎم ﻋﻠﻴﻪ ﺣﺪود اﻟﻤﺴﻠﻤﻴﻦ اذا ﻓﻌﻠﻮا ذﻟﻚ ﻓﻰ ﻣﺼﺮ ﻣﻦ اﻣﺼﺎر اﻟﻤﺴﻠﻤﻴﻦ او ﻓﻰ ﻏﻴﺮ اﻣﺼﺎر‬ ‫اﻟﻤﺴﻠﻤﻴﻦ اذا رﻓﻌﻮا اﻟﻰ ﺣﻜﺎم اﻟﻤﺴﻠﻤﻴﻦ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٨‬ص‪(٣٣٨‬‬ ‫»ﺣﺪود اﺳﻼم را ﺑﺮ او ﺟﺎرى ﻣﻰﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ او اﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن را در ﺷﻬﺮى از ﺷﻬﺮهﺎى‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ اﻧﺠﺎم دادﻩ و ﻳﺎ در ﻏﻴﺮ ﺷﻬﺮ ﺁﻧﻬﺎ اﻧﺠﺎم دادﻩ وﻟﻰ ﺁنهﺎ را ﻧﺰد ﻗﺎﺿﻰهﺎى ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ‬ ‫ﺁوردﻩاﻧﺪ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ اﺣﻜﺎم و رواﻳﺖ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁﻧﺴﺖ آﻪ ﺗﻈﺎهﺮ ﺑﻪ ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ آﻪ داراى ﺣﺪ هﺴﺘﻨﺪ ﺣﺘﻰ از اهﻞ آﺘﺎب هﻢ‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ اﺟﺮاى ﺣﺪ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ و اﺟﺮاى ﺣﺪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺁﺷﻜﺎرا اﻧﺠﺎم ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫در ﭘﺎﻳﺎن ﺑﻪ اﻳﻦ آﻼم ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫»ﺷﺮاﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﻻ ﻳﻌﻔﻮ ﻋﻦ اﻟﻬﻔﻮة و ﻻ ﻳﺴﺘﺮ اﻟﻌﻮرة«) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪).٤٤٦‬ﻗﺒﻼً در ﺑﺮرﺳﻰ ﺗﺒﺪﻳﻞ‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ ﺻﻐﻴﺮﻩ ﺑﻪ آﺒﻴﺮﻩ‪ ،‬ﭼﻨﺪ رواﻳﺖ در ﺳﺮزﻧﺶ ﮔﻨﺎﻩ ﺁﺷﻜﺎر‪ ،‬ذآﺮ ﺷﺪ و ﮔﻔﺘﻴﻢ ﻳﻜﻰ از ﻣﻮاردى آﻪ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﺻﻐﻴﺮﻩ را ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ آﺒﻴﺮﻩ ﻣﻰآﻨﺪ ﺗﺠﺎهﺮ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪) (.‬‬ ‫»ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮدم آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ از ﻟﻐﺰش ﻧﻤﻰﮔﺬرد و ﻋﻴﺐ را ﻧﻤﻰﭘﻮﺷﺎﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ اﻳﺠﺎد ﻣﺮاآﺰ ﻓﺴﺎد و ﻓﺤﺸﺎ و ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﺮدم ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ و ﺑﻰﺣﺠﺎﺑﻰ‪ ،‬زﻣﻴﻨﻪاى ﺑﺮاى‬ ‫ارﺗﻜﺎب ﮔﻨﺎﻩ ﻋﻠﻨﻰ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ب ﺑﻰﺣﻴﺎﻳﻰ و ﭘﺮدﻩدرى‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺒﺎهﻰ ﻣﺤﻴﻂ ﺑﻰﺷﺮﻣﻰ و ﭘﺎرﻩ آﺮدن ﭘﺮدﻩ ﺣﻴﺎ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا ﺑﺮاى ﭘﺎآﺴﺎزى و ﭘﺎك‬ ‫ﻧﮕﻬﺪاﺷﺘﻦ ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺎﻳﺪ ﺣﻴﺎى اﺳﻼﻣﻰ را ﺣﻔﻆ آﺮد‪.‬‬ ‫ﺣﻴﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﺪا‪ ،‬ﺣﻴﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺮدم‪ ،‬ﺣﻴﺎ در ﻧﺰد ﺧﻮد‪ ،‬هﺮ آﺪام ﻧﻘﺶ ﻣﻮﺛﺮى در ﺳﺎﻟﻢ ﺳﺎزى ﻣﺤﻴﻂ‬ ‫دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»إﺳﺘﺤﻴﻮا ﻣﻦ اﻟﻠّﻪ ﺣﻖّ اﻟﺤﻴﺎء«) ﻣﺼﺒﺎح اﻟﺸﺮﻳﻌﻪ‪ ،‬ص‪(٨٦‬‬ ‫»ﺑﻪ ﻃﻮر آﺎﻣﻞ از ﺧﺪا ﺣﻴﺎ آﻨﻴﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬


‫»ﻣﻦ ﻻ ﻳﺴﺘﺤﻴﻰ ﻣﻦ اﻟﻨّﺎس ﻟﻢ ﻳﺴﺘﺤﻴﻰ ﻣﻦ اﻟﻠّﻪ«) ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٥٦٦‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ از ﻣﺮدم ﺣﻴﺎ ﻧﻤﻰآﻨﺪ از ﺧﺪا ﺣﻴﺎ ﻧﻤﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»أﺣﺴﻦ اﻟﺤﻴﺎء اﺳﺘﺤﻴﺎﺋﻚ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻚ«) ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٥٦٦‬‬ ‫»ﻧﻴﻜﻮﺗﺮﻳﻦ ﺣﻴﺎ‪ ،‬ﺣﻴﺎى از ﺧﻮدت ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﻗﺮﺁن و ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺣﻴﺎ‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﺑﺎ ﺗﻌﺒﻴﺮات ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن در ﻣﻮرد ﺣﻴﺎ ﺳﺨﻦ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺁﻣﺪﻩ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺣﻴﺎ در زﺑﺎن‪) ،‬اﻧﻌﺎم ‪.(١٠٨‬‬ ‫‪ -٢‬ﺣﻴﺎ در ﻃﺮز ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ‪) ،‬اﺣﺰاب ‪.(٣٢‬‬ ‫‪ -٣‬ﺣﻴﺎ در راﻩ رﻓﺘﻦ‪) ،‬ﻗﺼﺺ ‪.(٢٥‬‬ ‫‪ -٤‬ﺣﻴﺎ در ﺷﺮآﺖ در ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻣﻬﻤﺎﻧﻰ‪) ،‬اﺣﺰاب ‪.(٥٣‬‬ ‫‪ -٥‬ﺣﻴﺎ در ﻧﮕﺎﻩ آﺮدن‪) ،‬ﻧﻮر ‪ ٣٠‬و‪.(٣١‬‬ ‫‪ -٦‬ﺣﻴﺎ در اﻣﻮر اﻗﺘﺼﺎدى‪) ،‬ﺑﻘﺮﻩ ‪.(٢٧٣‬‬ ‫‪ -٧‬ﺣﻴﺎ در ورود ﺑﻪ ﻣﻨﺎزل‪) ،‬ﻧﻮر ‪ ٥٩‬و‪.(٥٨‬‬ ‫آﻮﺗﺎﻩ ﺳﺨﻦ ﺁﻧﻜﻪ‪ :‬اﮔﺮ ﺁﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ اﺳﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻩ ﺑﻪ ﺻﻔﺖ ﻧﻴﻚ ﺣﻴﺎ در ﺗﻤﺎم اﺑﻌﺎدش ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد و ﻋﻤ ً‬ ‫ﻼ‬ ‫رﻋﺎﻳﺖ ﮔﺮدد ﻣﻮﺟﺐ ﭘﺎآﺴﺎزى ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻰﮔﺮدد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺷﻜﺴﺘﻦ ﻣﺮز ﺣﻴﺎ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز و ﮔﺴﺘﺮش‬ ‫دهﻨﺪﻩى ﻓﺴﺎد ﻣﺤﻴﻂ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ج ﺑﻰﺗﻔﺎوﺗﻰ و ﺗﻤﺎﺷﺎﭼﻰ ﺑﻮدن‬ ‫ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮ از ﻋﻮاﻣﻠﻰ آﻪ ﺑﻪ ﻓﺴﺎد ﻣﺤﻴﻂ داﻣﻦ ﻣﻰزﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﮔﻨﺎﻩ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪،‬‬ ‫اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺮدم در ﺑﺮاﺑﺮ ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ آﻪ در ﻣﺤﻴﻂ اﻧﺠﺎم ﻣﻰﺷﻮد ﺑﻰﺗﻔﺎوت و ﺗﻤﺎﺷﺎﭼﻰ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﺳﻼم ﺑﺎ دﺳﺘﻮر دﻗﻴﻖ و ﮔﺴﺘﺮدﻩ دو ﻓﺮﻳﻀﻪى ﻣﻬﻢ »اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ« و دو وﻇﻴﻔﻪ‬ ‫ﻋﻤﻴﻖ »ﺗﻮﻟّﻰ و ﺗﺒﺮّى« و ﺟﻬﺎد و دﻓﺎع ﺑﻪ ﭘﻴﺮوان ﺧﻮد دﺳﺘﻮر ﻣﻰدهﺪ آﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ و‬ ‫روﻳﺪادهﺎى ﺁن ﺗﻤﺎﺷﺎﭼﻰ و ﺑﻰﺗﻔﺎوت ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ ﻧﻈﺎرت دﻗﻴﻖ در ﺻﺤﻨﻪ ﺣﻀﻮر ﻳﺎﺑﻨﺪ و از هﺮ ﮔﻮﻧﻪ‬ ‫ﻓﺴﺎد ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﻧﻴﻜﻰهﺎ هﻤﺖ ﮔﻤﺎردﻧﺪ‪ ).‬در ﻓﺼﻞهﺎى اﻳﻦ آﺘﺎب درﺑﺎرﻩ اﻣﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪاﻳﻢ( و در ﻋﻘﻴﺪﻩ و ﻋﻤﻞ ﺑﻪ ﻳﺎرى دوﺳﺘﺎن ﺧﺪا »ﺗﻮﻟّﻰ« ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ .‬و از‬ ‫دﺷﻤﻨﺎن ﺧﺪا ﺑﻴﺰارى »ﺗﺒّﺮى« ﺟﻮﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﻟّﻰ ﻳﻌﻨﻰ ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﺎن ورزﻳﺪن و ﺗﺎﻳﻴﺪ ﻋﻤﻠﻰ راﻩ ﺁﻧﺎن‪ ،‬آﻪ در راﺳﺘﺎى ﭘﺎآﻰ ﻣﺤﻴﻂ در دراز ﻣﺪت‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﻋﻤﻴﻖ و ﮔﺴﺘﺮدﻩ و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺨﺶ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﺒﺮّى ﻳﻌﻨﻰ ﻗﻬﺮ و ﺑﻰاﻋﺘﻨﺎﻳﻰ ﺑﺎ ﻓﺎﺳﻘﺎن و ﺳﺘﻤﮕﺮان‪.‬‬ ‫اﻳﻦ دﺳﺘﻮرات ﺑﺰرگ اﺳﻼﻣﻰ هﺮ ﻓﺮد ﻣﺴﻠﻤﺎن را از ﺑﻰﺗﻔﺎوﺗﻰ و ﺗﻤﺎﺷﺎﭼﻰ ﺑﻮدن ﻧﻬﻰ ﻣﻰآﻨﺪ و ﺑﺎ‬ ‫ﺗﺎآﻴﺪ از ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻰﺧﻮاهﺪ آﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﮔﻨﺎﻩ اﻳﺴﺘﺎدﮔﻰ آﻨﻨﺪ و ﺑﺮاى ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى از ﺁن در ﺻﺤﻨﻪ ﺣﻀﻮر ﻳﺎﺑﻨﺪ و‬ ‫ﺗﺎ ﺁﺧﺮﻳﻦ ﺣﺪ اﻣﻜﺎن در راﺳﺘﺎى ﭘﺎآﺴﺎزى ﻣﺤﻴﻂ آﻮﺷﺎ و ﺟﺪى ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫د رﺿﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫رﺿﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩِ ﮔﻨﻬﻜﺎر و ﺧﺎﻣﻮﺷﻰ در ﺑﺮاﺑﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﻧﻴﺰ از ﻋﻮاﻣﻞ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ و ﻧﻘﺶ‬ ‫ﺑﻪ ﺳﺰاﻳﻰ در ﭘﻴﺪاﻳﺶ و اﺳﺘﻤﺮار ﮔﻨﺎﻩ دارد‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻳﻬﻮدﻳﺎن زﻣﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ آﻪ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ آُﺸﻰ اﺟﺪادﺷﺎن راﺿﻰ‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪» ،‬ﺷﻤﺎ ﻗﺎﺗﻞ هﺴﺘﻴﺪ!« ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ در ﺁﻳﻪ ‪ ١٨٣‬ﺁل ﻋﻤﺮان ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁﻧﺎﻧﺮا آﻪ در ﻋﺼﺮ اﻳﺸﺎن ﺑﻪ ﻗﺘﻞ اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در آﺮﺑﻼ ﺧﺸﻨﻮد‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ ﻗﺎﺗﻞ ﻣﻌﺮﻓﻰ آﺮد و ﺑﺎ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﺁﻳﻪ ﻣﺬآﻮر ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬رﺿﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ‪ ،‬اﻧﺴﺎن را در ﺻﻒ ﻗﺎﺗﻠﻴﻦ ﻗﺮار‬ ‫ﻣﻰدهﺪ‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪٤١٢‬و‪(٥٠٩‬‬


‫در ﺟﺮﻳﺎن آﺸﺘﻦ ﻧﺎﻗﻪى ﺻﺎﻟﺢ ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻗﺎﺗﻞ ﻳﻚ ﻧﻔﺮ ﺑﻮد ﺧﺪاوﻧﺪ هﻤﻪ ﻗﻮم ﺛﻤﻮد را ﻣﺸﻤﻮل ﻋﺬاب ﻧﻤﻮد‬ ‫و آﺸﺘﻦ ﻧﺎﻗﻪ را ﺑﻪ هﻤﻪى ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ دادﻩ و ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﻓَﻌَﻘَﺮوهﺎ«) هﻮد‪ ،٦٥ ،‬ﺷﻌﺮاء‪ ١٥٧ ،‬و ﺷﻤﺲ‪،‬‬ ‫‪ (١٤‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺗﺒﻴﻴﻦ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»و اﻧّﻤﺎ ﻋَﻘَﺮ ﻧﺎﻗَﺔَ ﺛﻤﻮدَ رﺟﻞٌ واﺣﺪ ﻓﻌَﻤﱠﻬﻢ اﻟﻠّﻪ ﺑﺎﻟﻌﺬاب ﻟَﻤّﺎ ﻋَﻤّﻮﻩ ﺑﺎﻟﺮﱢﺿﺎ«‬ ‫»ﻧﺎﻗﻪى ﺻﺎﻟﺢ را ﻳﻚ ﻧﻔﺮ از ﭘﺎى درﺁورد اﻣﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ هﻤﻪى ﺁن ﻗﻮم را ﻣﺠﺎزات آﺮد ﭼﺮا آﻪ هﻤﻪ ﺑﻪ ﺁن‬ ‫راﺿﻰ ﺑﻮدﻧﺪ‪«.‬‬ ‫رواﻳﺎت در اﻳﻦ ﺑﺎرﻩ ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻪ ذآﺮ ﺳﻪ رواﻳﺖ ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫‪ -١‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺮاﺿﻰ ﺑﻔﻌﻞ ﻗﻮم آﺎﻟﺪاﺧﻞ ﻓﻴﻪ ﻣﻌﻬﻢ و ﻋﻠﻰ آﻞ داﺧﻞ ﻓﻰ ﺑﺎﻃﻞ اﺛﻤﺎن اﺛﻢ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ و اﺛﻢ اﻟﺮﺿﺎ‬ ‫ﺑﻪ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ ‪ ،١٥٤‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٤١١‬‬ ‫»ﺁﻧﻜﺲ آﻪ ﺑﻪ آﺎر ﺟﻤﻌﻴﺘﻰ راﺿﻰ ﺑﺎﺷﺪ هﻤﭽﻮن آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ در آﺎر ﺁن ﻗﻮم دﺧﺎﻟﺖ و ﺷﺮآﺖ‬ ‫دارد و ﺁﻧﻜﺲ آﻪ در آﺎر ﺑﺎﻃﻞ دﺧﺎﻟﺖ دارد دو ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰآﻨﺪ‪ :‬ﻳﻜﻰ ﮔﻨﺎﻩ ﻋﻤﻞ و ﻳﻜﻰ ﮔﻨﺎﻩ رﺿﺎﻳﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»هﺮﮔﺎﻩ ﮔﻨﺎهﻰ در زﻣﻴﻦ ﭘﺪﻳﺪار ﺷﻮد ﺁﻧﻜﺲ آﻪ در آﻨﺎر ﮔﻨﺎﻩ ﻧﺎﻇﺮ و ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ وﻟﻰ از ﺁن ﻣﺘﻨﻔﺮ‬ ‫ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ از ﺁن ﮔﻨﺎﻩ ﻏﺎﻳﺐ اﺳﺖ‪ .‬و آﺴﻰ آﻪ از ﮔﻨﺎﻩ ﻏﺎﻳﺐ )و دور( اﺳﺖ وﻟﻰ‬ ‫ﺑﻪ ﺁن ﺧﺸﻨﻮد و راﺿﻰ اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ در اﻧﺠﺎم ﺁن ﮔﻨﺎﻩ ﺣﺎﺿﺮ و ﺷﺮﻳﻚ اﺳﺖ‪ )«.‬ﻧﻬﺞ‬ ‫اﻟﻔﺼﺎﺣﻪ‪ ،‬ﺣﺪﻳﺚ‪ ،٢٢٣‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٤١٠‬‬ ‫‪ -٣‬در ﺑﻌﻀﻰ از زﻳﺎرﺗﻨﺎﻣﻪهﺎ از ﺟﻤﻠﻪ در زﻳﺎرت ارﺑﻌﻴﻦ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﺖ ﺑﻪ«‬ ‫»ﻟَﻌﻦ اﻟﻠّﻪ ُاﻣّﺔ ﺳَﻤِﻌﺖ ﺑﺬﻟﻚ ﻓَﺮﺿﻴَ ْ‬ ‫»ﺧﺪا ﻟﻌﻨﺖ آﻨﺪ اﻣﺘﻰ را آﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻗﺘﻞ ﺗﻮ را ﺷﻨﻴﺪ و ﺑﻪ ﺁن راﺿﻰ ﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﻩ‪ -‬آﻤﻚ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ و ﻇﻠﻢ‬ ‫ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ آﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺴﺘﺮش ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﮔﺮدد اﻋﺎﻧﺖ ﺑﺮ ﻇﻠﻢ اﺳﺖ ﭼﺮا آﻪ آﻤﻚ ﺑﻪ‬ ‫ﻇﺎﻟﻢ و ﮔﻨﻬﻜﺎر در ﺟﻬﺖ ﮔﻨﺎهﺶ او را ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪﺗﺮ و ﮔﺴﺘﺎخﺗﺮ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ و هﻤﻴﻦ اﺳﺎس ﮔﺴﺘﺮش ﮔﻨﺎﻩ و‬ ‫ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﮔﻨﺎهﺎن دﻳﮕﺮ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﺑﻰﺣﺠﺎﺑﻰ ﻳﻜﻰ از ﮔﻨﺎهﺎن اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ اﺳﺖ آﻪ اﮔﺮ اﻓﺮاد دﻳﮕﺮ‬ ‫آﻤﻚ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻰﺣﺠﺎﺑﻰ آﻨﻨﺪ‪ ،‬هﺮﮔﻮﻧﻪ آﻤﻚ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺴﺘﺮش ﺁن ﺷﺪﻩ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺎدى در‬ ‫هﻤﻪ ﺟﺎ رﺧﻨﻪ ﺧﻮاهﺪ آﺮد‪ ،‬ﺧﻮد اﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻋﺚ آﻤﻚ ﺑﻪ ﮔﻨﺎهﺎن دﻳﮕﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﺳﻼم ﺷﺪﻳﺪاً از آﻤﻚ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ و ﺑﺨﺼﻮص اﻋﺎﻧﺖ ﻇﺎﻟﻢ ﻧﻬﻰ آﺮدﻩ اﺳﺖ و در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ هﺸﺪارهﺎى‬ ‫ﻣﻮآﺪ ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻳﻨﻚ ﺑﻪ ﺁﻳﺎت ﻗﺮﺁن در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫»ﺗَﻌﺎوﻧﻮا ﻋﻠﻰَ اﻟﺒِﺮّ و اﻟﺘّﻘﻮى وَ ﻻ ﺗَﻌﺎوﻧﻮا ﻋَﻠﻰ اﻻِﺛﻢِ و اﻟﻌُﺪوان«) ﻣﺎﺋﺪﻩ‪ (٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»در آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ و ﺗﻘﻮى ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ را ﻳﺎرى آﻨﻴﺪ و هﺮﮔﺰ در راﻩ ﮔﻨﺎﻩ و ﺗﻌﺪى هﻤﻜﺎرى ﻧﻜﻴﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﻰ اﮔﺮ در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬هﻤﻜﺎرى در آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ و ﻣﺜﺒﺖ و ﺳﺎزﻧﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ و از هﻤﻜﺎرى در ﮔﻨﺎﻩ و‬ ‫ﺳﺘﻢ ﺧﻮددارى ﺷﻮد ﺑﺨﺶ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻤﻰ از ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎﻧﻰهﺎ‪ ،‬ﺳﺎﻣﺎن ﻣﻰﻳﺎﺑﺪ واز ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺴﻴﺎرى‬ ‫ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﻰﺁﻳﺪ‪.‬‬ ‫»و ﻻ ﺗَﺮآَﻨﻮا اﻟَﻰ اﻟّﺬﻳﻦَ ﻇﻠﻤﻮا ﻓﺘَﻤﺴّﻜﻢ اﻟﻨّﺎر«) هﻮد‪ (١١٣ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺑﺮ ﻇﺎﻟﻤﺎن ﺗﻜﻴﻪ ﻧﻜﻨﻴﺪ آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻰﺷﻮد ﺁﺗﺶ دوزخ ﺷﻤﺎ را ﻓﺮاﮔﻴﺮد«‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ هﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻤﺎﻳﻞ‪ ،‬هﻤﻜﺎرى‪ ،‬دوﺳﺘﻰ و اﻇﻬﺎر رﺿﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻇﺎﻟﻤﺎن ﺟﺮم اﺳﺖ و از ﺁن ﺑﺮﺣﺬر ﺑﺎﺷﻴﺪ و‬ ‫هﺮﮔﻮﻧﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﻗﻄﻊ آﻨﻴﺪ‪.‬‬


‫ﻘﻌُﺪ ﺑﻌﺪ اﻟﺬﱢآﺮى ﻣﻊ اﻟﻘَﻮم اﻟﻈّﺎﻟِﻤﻴﻦ«) اﻧﻌﺎم‪ (٦٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫»ﻓﻼ ﺗَ ْ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺑﻌﺪ از ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺎ ﻗﻮم ﺳﺘﻤﮕﺮ ﻣﻨﺸﻴﻦ‪«.‬‬ ‫»و ﻻ ﺗﻄﻊ ﻣﻨﻬﻢ ﺁﺛﻤﺎً او آﻔﻮراً«) اﻧﺴﺎن‪ (٢٤ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و از هﻴﭻ ﮔﻨﻬﻜﺎر و آﺎﻓﺮى اﻃﺎﻋﺖ ﻧﻜﻦ‪«.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر آﻠﻰ در ﻗﺮﺁن ﺗﻤﺎم ﺁﻳﺎﺗﻰ آﻪ در ﺁن واژﻩهﺎى »ﻻﺗﻄﻊ‪ ،‬ﻻﺗﻄﻴﻌﻮا‪ ،‬ﻻﺗﺘﺒﻊ« ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﻧﻬﻰ از‬ ‫آﻤﻚ ﺑﻪ ﻇﺎﻟﻤﺎن و ﮔﻨﻬﻜﺎران اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در رواﻳﺎت اﺳﻼﻣﻰ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﻋﻨﺎوﻳﻦ و ﺗﻌﺒﻴﺮات ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن از آﻤﻚ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ و هﺮﮔﻮﻧﻪ ﻣﺴﺎﻋﺪت ﺑﺎ ﻇﺎﻟﻢ ﻧﻬﻰ‬ ‫ﺷﺪﻩ آﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ذآﺮ ﭼﻨﺪ ﻋﻨﻮان زﻳﺮ ﺑﺴﻨﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪ -١‬آﺴﻰ آﻪ ﺑﺪﻋﺖﮔﺬارى را اﺣﺘﺮام آﻨﺪ و ﻳﺎ ﺑﻪ روﻳﺶ ﺑﺨﻨﺪد و ﺑﻪ او ﭘﻨﺎﻩ ﺑﺪهﺪ‪ ،‬در هﺪم اﺳﻼم‬ ‫آﻮﺷﻴﺪﻩ و از رﺣﻤﺖ ﺧﺪا ﺑﺪور اﺳﺖ‪ ).‬ﻗﺼﺎراﻟﺠﻤﻞ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪٤٤‬و‪(٤٥‬‬ ‫‪ -٢‬هﺮآﺲ ﺧﻮاهﺎن ﺑﻘﺎى ﻇﺎﻟﻢ ﺑﺎﺷﺪ ﻳﺎ او را ﻣﺪح آﻨﺪ و ﻳﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ او ﻓﺮوﺗﻨﻰ ﻧﻤﺎﻳﺪ در ﮔﻨﺎﻩ ﻋﻤﻞ او‬ ‫ﺷﺮﻳﻚ اﺳﺖ و در ﺟﻮار هﺎﻣﺎن )دﻻل ﻣﻈﻠﻤﻪ ﻓﺮﻋﻮن( در ﺟﻬﻨﻢ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪،١٢‬‬ ‫ص‪ ١٣٣‬ﺗﺎ ‪(١٣٤‬‬ ‫‪ -٣‬آﺴﻰ آﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد را در ﻟﻴﺴﺖ ﺣﻘﻮق ﺑﮕﻴﺮان زﻣﺎﻣﺪاران ﻇﺎﻟﻢ ﺑﻨﻮﻳﺴﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ او را در ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺧﻮك ﻣﺤﺸﻮر ﻣﻰآﻨﺪ‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪(١٣٤-١٣٣‬‬ ‫‪ -٤‬ﻧﮕﺎﻩ )ﺑﺎﺗﻮﺟﻪ( ﺑﻪ ﭼﻬﺮﻩ زﻣﺎﻣﺪار ﺳﺘﻤﮕﺮ از ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ اﺳﺖ‪ ).‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٥‬ص‪(٣٧٤‬‬ ‫‪ -٥‬ﭘﺬﻳﺮش اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻤﺎﻋﺖ درﺑﺎر ﻇﺎﻟﻢ آﻤﻚ ﺑﻪ ﻇﻠﻢ اﺳﺖ و ﭘﺬﻳﺮﻧﺪﻩاش ﻣﺸﻤﻮل ﻟﻌﻦ ﺧﺪا اﺳﺖ‪).‬‬ ‫ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٥‬ص‪(٣٨١‬‬ ‫‪ -٦‬ﮔﻨﺎﻩ ﻓﺮوﺧﺘﻦ اﺳﻠﺤﻪ ﺑﻪ دﺷﻤﻨﺎن اﺳﻼم در ﺣﺪ آﻔﺮ اﺳﺖ‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪(٧١‬‬ ‫‪ -٧‬در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺻﺪا ﻣﻰزﻧﻨﺪ آﺠﺎﻳﻨﺪ ﻇﺎﻟﻤﻴﻦ و آﺠﺎﻳﻨﺪ هﻤﻜﺎران ﻇﺎﻟﻤﻴﻦ ﺣﺘﻰ ﺁﻧﺎن آﻪ ﺑﺮاى ﺁﻧﻬﺎ دﻓﺘﺮ‬ ‫و ﻗﻠﻢ ﻓﺮاهﻢ آﺮدﻧﺪ‪ ،‬آﻪ هﻤﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎ هﻢ وارد دوزخ ﻣﻰﮔﺮدﻧﺪ‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪(١٣١‬‬ ‫‪ -٨‬اﺟﺮاى دﺳﺘﻮر زﻣﺎﻣﺪار ﻇﺎﻟﻢ ﺑﺎﻋﺚ ورود ﺑﻪ دوزخ ﺑﺎ ﺷﺪﻳﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﺠﺎزات اﺳﺖ‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪،‬‬ ‫ج‪ ١٢‬ص‪(١٣٠‬‬ ‫‪ -٩‬رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ دﻩ ﮔﺮوﻩ دﺳﺖاﻧﺪرآﺎر ﺷﺮاب را ﻟﻌﻨﺖ آﺮد آﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪ :‬آﺸﺎورز‬ ‫درﺧﺖ اﻧﮕﻮر‪ ،‬ﻧﮕﻬﺒﺎن‪ ،‬ﺗﻬﻴﻪ آﻨﻨﺪﻩ ﺁن‪ ،‬ﺣﻤّﺎل‪ ،‬ﻓﺮوﺷﻨﺪﻩ‪ ،‬ﺧﺮﻳﺪار‪ ،‬ﺗﺎﺟﺮ‪ ،‬واﺳﻄﻪ‪ ،‬ﺷﺮاب دﻩ و‬ ‫ﺷﺮاﺑﺨﻮار‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪(١٦٥‬‬ ‫‪ -١٠‬اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از دو ﻣﺴﺎﻓﺮى آﻪ ﺧﺪﻣﺘﺶ رﺳﻴﺪﻧﺪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻧﻤﺎزت را ﺗﻤﺎم ﺑﺨﻮان‬ ‫زﻳﺮا ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﻳﺪار ﺳﻠﻄﺎن ﺁﻣﺪﻩاى‪) .‬و ﺳﻔﺮت ﺳﻔﺮ ﻣﻌﺼﻴﺖ اﺳﺖ(‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٥١٠‬‬ ‫‪ -١١‬ﻗﺎرى ﻗﺮﺁن دَرﺑﺎر ﺳﺘﻤﮕﺮ ﺑﺮاى هﺮ ﺣﺮﻓﻰ دﻩ ﺑﺎر ﻣﻮرد ﻟﻌﻦ ﻗﺮار ﻣﻰﮔﻴﺮد و هﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﺴﺘﻤﻊ ﻗﺮﺁن‬ ‫از ﺁن ﻗﺎرى ﺑﺮاى هﺮ ﺣﺮف ﻳﻜﺒﺎر ﻣﺸﻤﻮل ﻟﻌﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاى ﺗﻜﻤﻴﻞ اﻳﻦ ﺑﺤﺚ ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﺟﺎﻟﺐ زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪ ):‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٥‬ص‪(٣٨٠‬‬ ‫ﻋﻠﻰﺑﻦ ﺣﻤﺰﻩ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬دوﺳﺘﻰ داﺷﺘﻢ آﻪ در ﻋﻴﻦ اﻳﻨﻜﻪ از ﺷﻴﻌﻴﺎن ﺑﻮد از ﻣﻨﺸﻰهﺎى درﺑﺎر‬ ‫ﺑﻨﻰاﻣﻴﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬از اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮاى ﻣﻦ اﺟﺎزﻩ ﺑﮕﻴﺮ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﻀﻮرش ﺑﺮوم‪ .‬ﻣﻦ از‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺮاى او اﺟﺎزﻩ ﮔﺮﻓﺘﻢ‪ ،‬و ﺑﺎ هﻢ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر ﺁن ﺣﻀﺮت رﺳﻴﺪﻳﻢ وﻗﺘﻰ دوﺳﺘﻢ وارد ﺷﺪ‪ ،‬ﺳﻼم آﺮد و‬ ‫در آﻨﺎرى ﻧﺸﺴﺖ‪ ،‬ﺁﻧﮕﺎﻩ ﺑﻪ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﺮض آﺮد‪:‬‬ ‫ﻓﺪاﻳﺖ ﮔﺮدم! ﻣﻦ ﻳﻜﻰ از آﺎرﻣﻨﺪان ﺑﻨﻰاﻣﻴﻪ ﺑﻮدم از دﻧﻴﺎى ﺁﻧﻬﺎ ﺛﺮوت ﺑﺴﻴﺎرى ﺑﺪﺳﺘﻢ ﺁﻣﺪ و از اﻳﻨﻜﻪ‬ ‫روزى از ﻣﻦ )از ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪا( ﺑﺎزﺧﻮاﺳﺖ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻏﺎﻓﻞ ﺑﻮدم‪ .‬ﺣﺎل ﭼﻪ آﻨﻢ؟ )ﭘﺸﻴﻤﺎن و ﺗﺎﻳﺐ هﺴﺘﻢ(‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫اﮔﺮ ﺑﻨﻰ اﻣﻴﻪ آﺴﺎﻧﻰ را ﺑﺮاى ﻣﻨﺸﻰﮔﺮى و آﺘﺎﺑﺖ ﻧﻤﻰﻳﺎﻓﺘﻨﺪ و ﺑﻴﺖاﻟﻤﺎل ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺑﻪ ﺳﻮى ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﺁوردﻩ ﻧﻤﻰﺷﺪ و ﺑﻪ دﻓﺎع از ﺁﻧﻬﺎ آﺴﻰ ﻧﻤﻰﺟﻨﮕﻴﺪ و در ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺁﻧﻬﺎ ﺷﺮآﺖ ﻧﻤﻰﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ ﺣﻖ ﻣﺎ را‬ ‫از ﻣﺎ ﻧﻤﻰﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪) .‬و ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ( و اﮔﺮ ﻣﺮدم از اﻧﺪوﺧﺘﻪهﺎى ﺧﻮد ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻤﻰدادﻧﺪ‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫داراى ﺁن هﻤﻪ ﺛﺮوت و ﻣﻜﻨﺖ ﻧﻤﻰﺷﺪﻧﺪ و ﺟﺰ ﻣﻘﺪارى آﻪ ﺑﻪ دﺳﺘﺸﺎن رﺳﻴﺪﻩ ﺑﺎﻗﻰ ﻧﻤﻰﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫دوﺳﺘﻢ ﺑﻪ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﺮض آﺮد‪:‬‬


‫ﻓﺪاﻳﺖ ﮔﺮدم ﺁﻳﺎ راﻩ ﮔﺮﻳﺰى از اﻳﻦ هﻤﻪ وزر و وﺑﺎل دارم؟‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﮔﺮ وﻇﻴﻔﻪ ﺗﻮ را ﺑﻪ ﺗﻮ ﺑﮕﻮﻳﻢ اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﻰ؟‬ ‫دوﺳﺘﻢ ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﺁرى‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺁﻧﭽﻪ را آﻪ از اﻳﻦ راﻩ ﺑﺪﺳﺖ ﺁوردﻩاى ﺑﺮرﺳﻰ آﻦ اﮔﺮ ﺻﺎﺣﺒﺎﻧﺶ را ﺷﻨﺎﺧﺘﻰ ﺁن اﻣﻮال را ﺑﻪ‬ ‫ﺻﺎﺣﺒﺎﻧﺶ ﺑﺎزﮔﺮدان و اﮔﺮ ﺻﺎﺣﺒﺎﻧﺶ را ﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻰ ﻋﻮض ﺁﻧﻬﺎ ﺻﺪﻗﻪ ﺑﺪﻩ‪.‬‬ ‫»واﻧﺎ اﺿﻤﻦ ﻟﻚ ﻋﻠﻰ اﷲ اﻟﺠﻨﺔ«‪.‬‬ ‫»در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺑﻬﺸﺖ را در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮاﻳﺖ ﺿﺎﻣﻦ ﻣﻰﺷﻮم‪«.‬‬ ‫دوﺳﺘﻢ ﺳﺮ در ﮔﺮﻳﺒﺎن ﻓﺮو ﺑﺮد و ﭘﺲ از ﻣﺪﺗﻰ ﺑﻪ اﻣﺎم ﻋﺮض آﺮد ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺧﻮد را ﮔﺮﻓﺘﻢ و ﺑﻪ وﻇﻴﻔﻪ‬ ‫ﺧﻮد ﻋﻤﻞ ﻣﻰآﻨﻢ‪.‬‬ ‫ﻋﻠﻰ ﺑﻦ ﺣﻤﺰﻩ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬دوﺳﺘﻢ ﺑﺎ ﻣﺎ ﺑﻪ آﻮﻓﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺁﻧﭽﻪ از ﺛﺮوت را آﻪ از درﺑﺎر ﺑﻨﻰاﻣﻴﻪ ﺑﺪﺳﺖ‬ ‫ﺁوردﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﺎرج ﺳﺎﺧﺖ‪ .‬ﺣﺘﻰ ﻟﺒﺎﺳﻰ را آﻪ ﭘﻮﺷﻴﺪﻩ ﺑﻮد از ﺑﺪﻧﺶ ﺑﻴﺮون ﺁورد و ﻣﺎ ﺁن اﻣﻮال را در‬ ‫راﺳﺘﺎى دﺳﺘﻮر اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺼﺮف و ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻧﻤﻮدﻳﻢ و او ﺑﺮاى ﺧﻮدش ﭼﻴﺰى ﻧﮕﺬاﺷﺖ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮرى آﻪ ﻣﺎ ﺑﺮاى او ﻟﺒﺎس ﺧﺮﻳﺪﻳﻢ و ﻧﺰدش ﻓﺮﺳﺘﺎدﻳﻢ‪ .‬ﭼﻨﺪ ﻣﺎهﻰ ﻧﮕﺬﺷﺖ آﻪ او ﺑﻴﻤﺎر ﺷﺪ و ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻴﺎدﺗﺶ ﻣﻰرﻓﺘﻴﻢ ﺗﺎ روزى ﻣﻦ ﻧﺰد او رﻓﺘﻢ او را در ﺣﺎل ﻧﺰع روح دﻳﺪم ﭼﺸﻤﺶ را ﺑﺎز آﺮد و ﺑﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫»ﻳﺎ ﻋﻠﻰ وﻓﺎ ﻟﻰ واﻟﻠّﻪ ﺻﺎﺣﺒﻚ«‬ ‫اى ﻋﻠﻰ! ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﺮور ﺗﻮ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ وﻋﺪﻩاش )ﺿﻤﺎﻧﺖ ﺑﻬﺸﺖ( در ﻣﻮرد‬ ‫ﻣﻦ وﻓﺎ آﺮد‪.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ از دﻧﻴﺎ رﻓﺖ‪ ،‬او را ﭘﺲ از ﻏﺴﻞ و آﻔﻦ و ﻧﻤﺎز ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻳﻢ ﺑﻌﺪاً ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ رﻓﺘﻢ و ﺑﻪ ﺣﻀﻮر‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم رﺳﻴﺪم‪ .‬ﺑﻰ ﺁﻧﻜﻪ ﺳﺨﻨﻰ ﺑﮕﻮﻳﻢ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻳﺎﻋﻠﻰ وﻓﻴﻨﺎ و اﻟﻠّﻪ ﻟﺼﺎﺣﺒﻚ«‬ ‫»اى ﻋﻠﻰ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺪا ﺑﻪ وﻋﺪﻩى ﺧﻮد در ﻣﻮرد دوﺳﺖ ﺗﻮ وﻓﺎ آﺮدﻳﻢ‪«.‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻓﺪاﻳﺖ ﺷﻮم درﺳﺖ ﻓﺮﻣﻮدى‪ ،‬ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺪا دوﺳﺘﻢ هﻨﮕﺎم ﻣﺮﮔﺶ اﻳﻦ ﺧﺒﺮ را ﺑﻪ ﻣﻦ داد‪).‬‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ،٢‬ص ‪ ١٠٧‬ﺗﺎ ‪ ،١٠٨‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ،١٢‬ص‪(١٤٤‬‬ ‫و ﺗﺸﻮﻳﻖ ﮔﻨﻬﻜﺎر‬ ‫از ﻣﻄﺎﻟﺐ ﮔﺬﺷﺘﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﻧﻴﺰ ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻰﺁﻳﺪ آﻪ ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﮔﻨﺎﻩ و ﺗﺒﺎهﻰ‬ ‫ﻣﺤﻴﻂ‪ ،‬ﺗﺸﻮﻳﻖ ﮔﻨﻬﻜﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﺗﺸﻮﻳﻖ او ﺗﺤﺖ هﺮ ﻋﻨﻮاﻧﻰ آﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ او ﺑﺎل و ﭘﺮ ﻣﻰدهﺪ و‬ ‫او و اﻓﺮاد دﻳﮕﺮ را ﻣﺸﺘﺎق ﺑﻠﻜﻪ ﺣﺮﻳﺺ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﺳﺎزد‪.‬‬ ‫ﺑﺮاى اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﻴﺸﺘﺮ روﺷﻦ ﮔﺮدد ﺑﻪ رواﻳﺎت زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﻓﺮازى از ﻋﻬﺪﻧﺎﻣﻪ ﻣﺎﻟﻚاﺷﺘﺮ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»هﺮﮔﺰ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺷﺨﺺ ﻧﻴﻜﻮآﺎر و ﺷﺨﺺ ﺑﺪآﺎر در ﻧﻈﺮت ﻣﺴﺎوى ﺑﺎﺷﻨﺪ زﻳﺮا ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﺴﺎوى ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ اﻓﺮاد ﻧﻴﻜﻮآﺎر در ﻧﻴﻜﻰ ﺧﻮد ﺑﻰﻣﻴﻞ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺪآﺎران در آﺎر ﺑﺪﺷﺎن ﺗﺸﻮﻳﻖ ﮔﺮدﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﺎ هﺮآﺪام از اﻳﻦهﺎ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻋﻤﻠﺶ رﻓﺘﺎر آﻦ‪ )«.‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﻧﺎﻣﻪ ‪(٥٣‬‬ ‫‪ -٢‬ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺜﻨﺎء ﺑﺎآﺜﺮ ﻣﻦ اﻻﺳﺘﺤﻘﺎق ﻣﻠﻖ واﻟﺘﻘﺼﻴﺮ ﻋﻦ اﻻﺳﺘﺤﻘﺎق ﻋﻰّ او ﺣﺴﺪ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ‬ ‫‪(٣٤٧‬‬ ‫»ﺳﺘﺎﻳﺶ و ﺗﻌﺮﻳﻒ آﺮدن ﺑﻴﺶ از ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻰ ﺗﻤﻠﻖ و ﭼﺎﭘﻠﻮﺳﻰ اﺳﺖ و آﻤﺘﺮ از ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻰ‪،‬‬ ‫درﻣﺎﻧﺪﮔﻰ ﻳﺎ ﺣﺴﺎدت ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اذا ﻣﺪح اﻟﻔﺎﺟﺮ اهﺘﺰ اﻟﻌﺮش و ﻏﻀﺐ اﻟﺮب«) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٥٢٨‬‬ ‫»وﻗﺘﻰ آﻪ ﺁدم ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻣﺪح و ﺗﻤﺠﻴﺪ ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﺮش ﺧﺪا ﺑﻪ ﻟﺮزﻩ درﺁﻳﺪ و ﭘﺮوردﮔﺎر ﺧﺸﻢ آﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬


‫»اﺣﺜﻮا ﻓﻰ وﺟﻮﻩ اﻟﻤﺪّاﺣﻴﻦ اﻟﺘﺮاب«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪(١٣٢‬‬ ‫»ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺁﻧﻬﺎ آﻪ از ﮔﻨﻬﻜﺎران ﻣﺪح و ﺗﻤﺠﻴﺪ ﻣﻰآﻨﻨﺪ ﺧﺎك ﺑﭙﺎﺷﻴﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٥‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻣﺮﻧﺎ رﺳﻮل اﷲ ان ﻧﻠﻘﻰ اهﻞ ﻣﻌﺎﺻﻰ ﺑﻮﺟﻮﻩ ﻣﻜﻔﻬﺮة«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٤١٣‬‬ ‫»رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ دﺳﺘﻮر داد آﻪ ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎران ﺑﺎ ﭼﻬﺮﻩ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺧﺸﻢ ﺁﻟﻮد‬ ‫ﺑﺮﺧﻮرد آﻨﻴﻢ‪«.‬‬ ‫‪ -٦‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ دو ﻓﺮﺷﺘﻪ را ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﺮدم ﺷﻬﺮى ﻓﺮﺳﺘﺎد ﺗﺎ ﺁن ﺷﻬﺮ‬ ‫را ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺮدﻣﺶ زﻳﺮ و رو ﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ .‬وﻗﺘﻰ ﺁن دو ﻓﺮﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﺳﻮى ﺁن ﺷﻬﺮ رواﻧﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﻣﺮدى را دﻳﺪﻧﺪ‬ ‫آﻪ در ﺣﺎل دﻋﺎ و ﺗﻀﺮّع و راز و ﻧﻴﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﻳﻜﻰ از ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺳﻮى ﺧﺪا ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﺧﺪاﻳﺎ! ﻣﻦ‬ ‫ﺑﻪ ﺳﻮى ﺁن ﺷﻬﺮ رﻓﺘﻢ وﻟﻰ دﻳﺪم ﺑﻨﺪﻩ ﺗﻮ‪ ،‬ﺗﻮ را ﻣﻰﺧﻮاﻧﺪ و راز و ﻧﻴﺎز ﻣﻰآﻨﺪ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﻣﺾ ﻟﻤﺎ اﻣﺮﺗﻚ ﺑﻪ ﻓﺎن ذا رﺟﻞ ﻟﻢ ﻳﺘﻤﻌّﺮ وَﺟﻬﻪ ﻏَﻴﻈﺎً ﻟﻰ ﻗﻂ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪٤١٣‬و‪.٤١٤‬‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ ﻧﻮع ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎر در هﻤﻪ ﺟﺎ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ در ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﻮارد آﻪ در ﻓﻘﻪ اﺳﻼﻣﻰ‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ(‬ ‫»ﺁﻧﭽﻪ را ﺑﻪ ﺗﻮ ﻓﺮﻣﺎن دادم اﻧﺠﺎم ﺑﺪﻩ زﻳﺮا ﺁن ﻣﺮد هﺮﮔﺰ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻣﻦ ﭼﻬﺮﻩاش را )در ﺑﺮاﺑﺮ ﮔﻨﻬﻜﺎر( ﻋﺒﻮس‬ ‫و ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺧﺸﻤﮕﻴﻦ ﻧﻨﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺁن ﻣﺮد ﻋﺎﺑﺪ و اهﻞ دﻋﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ در ﺑﻼى ﻋﻤﻮﻣﻰ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﮔﺮدد‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﺎ ﺧﻮﺷﺮوﻳﻰ و‬ ‫ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﻼﻳﻢ ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎر او را ﺗﺸﻮﻳﻖ آﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ :‬آﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻓﻮق ﻳﻜﻰ از ﻣﺮاﺗﺐ »ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ« اﺳﺖ آﻪ از ﻓﺮاﻳﺾ ﺑﺰرگ اﺳﻼﻣﻰ‬ ‫ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺨﻮاﺳﺖ ﺧﺪا در ﻓﺼﻞهﺎى ﺑﻌﺪ در ﻣﻮرد دو ﻓﺮﻳﻀﻪ »اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ« آﻪ دو‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺎزدارﻧﺪﻩ و ﻧﺎﺑﻮد آﻨﻨﺪﻩ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ ﺳﺨﻦ ﺧﻮاهﻴﻢ ﮔﻔﺖ‪.‬‬ ‫و اﻳﻦ دو ﻓﺮﻳﻀﻪ ﺑﺰرگ ﺑﺎ ﺁن ﻋﻤﻖ و وﺳﻌﺖ و ﻋﻈﻤﺘﻰ آﻪ در اﺳﻼم دارﻧﺪ اﮔﺮ درﺳﺖ اﺟﺮا ﮔﺮدﻧﺪ‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﻧﻘﺶ را در ﭘﺎآﺴﺎزى و ﺑﻬﺴﺎزى ﺟﺎﻣﻌﻪ و آﻨﺘﺮل اﺟﺘﻤﺎع از اﻓﺴﺎر ﮔﺴﻴﺨﺘﮕﻰ ﺧﻮاهﻨﺪ‬ ‫داﺷﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٤-٢‬رهﺒﺮان ﮔﻤﺮاﻩ‬ ‫رهﺒﺮان ﮔﻤﺮاﻩ و زﻣﺎﻣﺪاران ﻧﺎﻻﻳﻖ ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ زﻣﻨﻴﻪﺳﺎز اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﮔﻨﺎﻩ هﺴﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﺠﺮﻳﺎن‬ ‫ﻏﻴﺮ ﻣﺘﻌﻬﺪ ﻳﺎ ﻓﺎﺳﺪ زﻣﻴﻨﻪ ﮔﻨﺎﻩ را ﻣﺴﺎﻋﺪ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ .‬در ﺁﻳﻪ ‪ ١٦‬اﺳﺮاء ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»وَ إذا أرَدﻧﺎ أن ﻧُﻬﻠِﻚ ﻗَﺮﻳَﺔ ُاﻣِﺮﻧﺎ ﻣُﺘﺮﻓِﻴﻬﺎ ﻓَﻔﺴﻘُﻮا ﻓِﻴﻬﺎ ﻓﺤَﻖ ﻋَﻠﻴﻬَﺎ اﻟﻘَﻮل ﻓﺪَﻣﱠﺮﻧﺎهﺎ ﺗَﺪﻣِﻴﺮاً«‬ ‫»و هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﺑﺨﻮاهﻴﻢ ﺷﻬﺮ و دﻳﺎرى را هﻼك آﻨﻴﻢ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ اواﻣﺮ ﺧﻮد را ﺑﺮ ﻣﺘﺮﻓﻴﻦ )ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان‬ ‫ﻣﺴﺖ ﺷﻬﻮت و ﻏﺮور( ﺑﻴﺎن ﻣﻰدارﻳﻢ‪ ،‬ﭘﺲ هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻨﺪ و اﺳﺘﺤﻘﺎق ﻣﺠﺎزات‬ ‫ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﺁﻧﻬﺎ را ﺷﺪﻳﺪاً درهﻢ ﻣﻰآﻮﺑﻴﻢ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﻣﻨﺸﺎ ﻏﺎﻟﺐ ﻣﻔﺎﺳﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‪ ،‬ﺳﺮﻣﺎﻳﻪداران ﻣﻐﺮور و از ﺧﺪا ﺑﻰ ﺧﺒﺮ‬ ‫هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬آﻪ زﻣﺎم اﻣﻮر اﺟﺘﻤﺎع را ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻰﮔﻴﺮﻧﺪ و دﻳﮕﺮان را اﺳﺘﻌﻤﺎر و اﺳﺘﺜﻤﺎر ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و ﻣﺮدم‬ ‫از ﺁﻧﻬﺎ ﭘﻴﺮوى آﺮدﻩ و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﻓﺴﺎد و ﺗﺒﺎهﻰ آﺸﻴﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺁن ﻋﺬاب اﻟﻬﻰ ﺁﻧﻬﺎ را ﻓﺮا‬ ‫ﺧﻮاهﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ هﺮ ﺣﺎل ﺁﻧﻬﺎ آﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﻔﻮذ دارﻧﺪ ﻧﻘﺶ ﻣﺆﺛﺮى در اﺻﻼح ﻳﺎ ﻓﺴﺎد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﻮاهﻨﺪ داﺷﺖ‪،‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻨﺎس ﻋﻠﻰ دﻳﻦ ﻣﻠﻮآﻬﻢ«‪» ،‬ﻣﺮدم ﺑﺮ دﻳﻦ ﺷﺎهﺎن ﺧﻮد هﺴﺘﻨﺪ‪«.‬‬ ‫و اﻣﺎم ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻣﺮاﺋﻬﻢ اﺷﺒﻪ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺂﺑﺎﺋﻬﻢ«) ﺑﺤﺎر ﭼﺎپ ﻗﺪﻳﻢ‪ ،‬ج‪ ١٧‬ص‪(١٢٩‬‬ ‫»ﻣﺮدم ﺑﻪ زﻣﺎﻣﺪاراﻧﺸﺎن ﺷﺒﻴﻪﺗﺮﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﭘﺪراﻧﺸﺎن‪«.‬‬ ‫در ﺁﻳﻪ ‪ ١٠٠‬ﺳﻮرﻩ ﻧﺤﻞ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»إﻧّﻤﺎ ﺳُﻠﻄﺎﻧﻪ ﻋَﻠﻰ اﻟﱠﺬﻳﻦَ ﻳَﺘَﻮﻟﱠﻮﻧﻪ و اﻟّﺬﻳﻦ هُﻢ ﺑِﻪ ﻣُﺸﺮِآﻮن«‬


‫»ﺗﺴﻠﻂ ﺷﻴﻄﺎن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮ آﺴﺎﻧﻰ اﺳﺖ آﻪ او را ﺑﻪ ﺳﺮﭘﺮﺳﺘﻰ ﺧﻮد ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﻩاﻧﺪ و ﺁﻧﻬﺎ آﻪ او را ﺷﺮﻳﻚ‬ ‫ﺧﺪا در اﻃﺎﻋﺖ و ﺑﻨﺪﮔﻰ ﻗﺮار دادﻩاﻧﺪ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﭘﻴﺮوى از ﺷﻴﻄﺎن و رهﺒﺮان ﺷﻴﻄﺎن ﺻﻔﺖ ﻣﻮﺟﺐ ﺁﻟﻮدﮔﻰ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﺷﺮك‬ ‫و ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ و اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﭘﻴﺮوى ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻓﺴﺎد ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫در ﺁﻳﻪ ‪ ٢٨‬ﺳﻮرﻩ آﻬﻒ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»و ﻻ ُﺗﻄِﻊ ﻣَﻦ أﻏﻔَﻠﻨﺎ ﻗَﻠﺒَﻪ ﻋَﻦ ذِآﺮِﻧﺎ و اﺗﱠﺒَﻊ هَﻮا ُﻩ و آﺎن اَﻣﺮُﻩ ُﻓﺮُﻃﺎً«‬ ‫»از آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﻗﻠﺒﺸﺎن را از ﻳﺎد ﺧﻮد ﻏﺎﻓﻞ ﺳﺎﺧﺘﻴﻢ اﻃﺎﻋﺖ ﻣﻜﻦ هﻤﺎﻧﺎن آﻪ ﭘﻴﺮوى هﻮاى ﻧﻔﺲ‬ ‫آﺮدﻧﺪ و آﺎرهﺎﻳﺸﺎن اﻓﺮاﻃﻰ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺘّﺒﻌﺎً و إﻣﺎﻣﺎً ﺿﺎﻻً«) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪٢‬‬ ‫ﺷﺤّﺎً ﻣُﻄﺎﻋﺎً و هﻮى ُ‬ ‫ف ﻋَﻠﻰ ُاﻣﱠﺘﻰ ﺛَﻼﺛﺎً‪ُ :‬‬ ‫»إﻧّﻤﺎ أﺧﺎ ُ‬ ‫ص‪).٧٤‬ﺿﻠﻞ((‬ ‫»در ﻣﻮرد اﻣﺘﻢ از ﺳﻪ ﭼﻴﺰ ﻣﻰﺗﺮﺳﻢ‪ :‬از ﺑﺨﻞ آﻪ ﭘﻴﺮوى ﺷﻮد و از هﻮسهﺎى ﻧﻔﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻃﺎﻋﺖ‬ ‫ﺷﻮد و از رهﺒﺮ ﮔﻤﺮاﻩ‪«.‬‬ ‫و از ﺳﺨﻨﺎن اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ آﻪ‪:‬‬ ‫»ﻓﻠﻴﺴﺖ ﺗﺼﻠﺢ اﻟﺮﻋﻴﺔ اﻻّ ﺑﺼﻼح اﻟﻮﻻة«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(٢١٦‬‬ ‫»ﻣﺮدم اﺻﻼح ﻧﻤﻰﺷﻮﻧﺪ ﺟﺰ ﺑﺎ اﺻﻼح ﺷﺪن واﻟﻴﺎن و زﻣﺎﻣﺪاران‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎ ﺳﻪ آﺲ ﺳﺨﻦ ﻧﮕﻮﻳﺪ و ﺁﻧﻬﺎ را ﭘﺎك ﻧﻜﻨﺪ و ﻋﺬاﺑﻰ دردﻧﺎك ﺁﻧﻬﺎ را ﻓﺮاﮔﻴﺮد‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ادﻋﻰ اﻣﺎﻣﺔ ﻣﻦ اﷲ ﻟﻴﺴﺖ ﻟﻪ و ﻣﻦ ﺟﺤﺪ اﻣﺎﻣﺎً ﻣﻦ اﷲ و ﻣﻦ زﻋﻢ ان ﻟﻬﻤﺎ ﻓﻰ اﻻﺳﻼم‬ ‫ﻧﺼﻴﺒﺎً«‪.‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﺑﻪ دروغ ادﻋﺎى اﻣﺎﻣﺖ از ﻃﺮف ﺧﺪا آﻨﺪ‪ ،‬و آﺴﻰ آﻪ ﻣﻨﻜﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﺎﻣﻰ ﺷﻮد آﻪ از‬ ‫ﻃﺮف ﺧﺪا ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪﻩ و آﺴﻰ آﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ دو دﺳﺘﻪ ﺑﻬﺮﻩاى از اﺳﻼم دارﻧﺪ‪ )«.‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪١‬‬ ‫ص‪(٣٧٣‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﻻزم اﺳﺖ آﻪ هﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ آﻪ رهﺒﺮ ﺑﺰرگ آﺸﻮرى اﮔﺮ ﻓﺎﺳﺪ ﺑﺎﺷﺪ زﻣﻴﻨﻪ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪ ،‬رهﺒﺮان آﻮﭼﻚ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﺘﺎﻧﺪار‪ ،‬ﻓﺮﻣﺎﻧﺪار‪ ،‬ﺑﺨﺸﺪار‪ ،‬ﺷﻬﺮدار‪ ،‬دهﺒﺎن و ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺤﻞ‬ ‫و‪...‬ﻧﻴﺰ ﺑﻪ اﻧﺪازﻩى ﺣﺪود ﻧﻔﻮذ ﺧﻮد در اﺟﺘﻤﺎع ﻧﻘﺶ دارﻧﺪ آﻪ اﮔﺮ ﻣﻨﺤﺮف و ﮔﻤﺮاﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻧﻘﺶ ﺗﺨﺮﻳﺐ و‬ ‫وﻳﺮاﻧﮕﺮ در ﺟﺎﻣﻌﻪ دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»دو ﺻﻨﻒ از اﻣﺖ ﻣﻦ اﮔﺮ ﻓﺎﺳﺪ ﮔﺮدﻧﺪ اﻣﺘﻢ ﻓﺎﺳﺪ و اﮔﺮ ﺻﺎﻟﺢ ﺷﻮﻧﺪ اﻣﺘﻢ ﺻﺎﻟﺢ ﻣﻰﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻋﺎﻟﻤﺎن‬ ‫دﻳﻦ و ﺣﺎآﻤﺎن‪ )«.‬ﺑﺤﺎر ﭼﺎپ ﺑﻴﺮوت‪ ،‬ج‪ ٧٤‬ص‪(١٥٤‬‬ ‫ﻧﻜﺘﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ دﻳﮕﺮ اﺟﺮاى ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺖ آﻪ ﺁن ﻧﻴﺰ ﻧﻘﺶ ﺑﻪ ﺳﺰاﻳﻰ در ﭘﺎآﻰ ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻣﺤﻴﻂ دارد و‬ ‫ﻋﺪم اﺟﺮاى ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺨﺼﻮص ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺟﺰاﻳﻰ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺮﻳﻊ و ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ در ﻓﺴﺎد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﻮاهﺪ‬ ‫داﺷﺖ‪.‬‬ ‫از وﻳﮋﮔﻰهﺎى رهﺒﺮان ﺻﺎﻟﺢ اﺟﺮاى ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﺳﺎﻋﺔ إﻣﺎم أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﻋﺒﺎدة ﺳﺒﻌﻴﻦ ﺳﻨﺔ و ﺣﺪ ﻳﻘﺎم ﷲ ﻓﻰ اﻷرض أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﻣﻄﺮ أرﺑﻌﻴﻦ ﺻﺒﺎﺣﺎً«)‬ ‫ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٧‬ص‪) .١٧٥‬ﺑﺎب اﻟﺘﺤﺪﻳﺪ( )‬ ‫»ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ رهﺒﺮى رهﺒﺮ ﻋﺎدل ﺑﻬﺘﺮ از ﻋﺒﺎدت هﻔﺘﺎد ﺳﺎل و ﻳﻚ ﺣﺪى آﻪ ﺑﺮاى ﺧﺪا در زﻣﻴﻦ اﺟﺮا‬ ‫ﮔﺮدد ﺑﻬﺘﺮ از ﺑﺎرﻳﺪن ﭼﻬﻞ روز ﺑﺎران اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اآﻨﻮن آﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﻣﻰﻧﻮﻳﺴﻢ در ذهﻦ ﺧﻮدم ﺑﻴﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪى اﻣﺮوز و ﺟﺎﻣﻌﻪ رژﻳﻢ ﻣﻨﺤﻮس ﭘﻬﻠﻮى‬ ‫)ﻗﺒﻞ از اﻧﻘﻼب( ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻣﻰآﻨﻢ‪ ،‬ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺳﺎﻟﻢ اﻣﺮوز را ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺳﺮاﺳﺮ ﻓﺴﺎد و ﻓﺤﺸﺎى زﻣﺎن‬ ‫ﻃﺎﻏﻮت ﻣﻰﺳﻨﺠﻢ و ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻰ ﻧﻘﺶ رهﺒﺮان ﻓﺎﺳﺪ در ﻓﺴﺎد ﺟﺎﻣﻌﻪ را درﻣﻰﻳﺎﺑﻢ‪.‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»إنّ ﺷﺮّ اﻟﻨﺎس ﻋﻨﺪ اﻟﻠّﻪ اﻣﺎم ﺟﺎﺋﺮ ﺿﻞ و ﺿﻞ ﺑﻪ ﻓﺄﻣﺎت ﺳﻨﺔ ﻣﺄﺧﻮذة و أﺣﻴﺎ ﺑﺪﻋﺔ ﻣﺘﺮوآﺔ«) ﺷﺮح‬ ‫ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ ﺣﺪﻳﺪى ج‪ ٩‬ص‪(٢٦١‬‬


‫»ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ اﻧﺴﺎنهﺎ در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪا رهﺒﺮ ﺳﺘﻤﮕﺮى اﺳﺖ آﻪ ﺧﻮد ﮔﻤﺮاﻩ اﺳﺖ و ﻣﺎﻳﻪى ﮔﻤﺮاهﻰ‬ ‫دﻳﮕﺮان ﻣﻰﮔﺮدد ﺳﻨﺖ ﭘﺴﻨﺪﻳﺪﻩ را ﻧﺎﺑﻮد ﻣﻰآﻨﺪ و ﺑﺪﻋﺖ ﻧﺎﭘﺴﻨﺪ را زﻧﺪﻩ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪«.‬‬ ‫ﻣﺤﻤﺪﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ زهﺮى از ﻋﻠﻤﺎى ﻣﻌﺮوف و ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬و از ﺗﺎﺑﻌﻴﻦ ﻣﺸﻬﻮرى آﻪ ﺑﻪ درك ﺣﻀﻮر دﻩ‬ ‫ﻧﻔﺮ از اﺻﺤﺎب ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻰﺁﻣﺪ‪ .‬وى ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ ١٨٥‬هﺠﺮى ﻗﻤﺮى در ﺑﻐﺪاد درﮔﺬﺷﺖ و‬ ‫ﻗﺒﺮش در ﻗﺒﺮﺳﺘﺎن )ﺑﺎب اﻟﺘﻴﻦ( ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬اﻟﻜﻨﻰ و اﻻﻟﻘﺎب‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ (٣٠١‬او ﺑﺎ ﻃﺎﻏﻮتهﺎى زﻣﺎﻧﺶ‪،‬‬ ‫ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻤﺎﺷﺎت و ﻣﺴﺎﻣﺤﻪ را ﻣﻰﭘﻴﻤﻮد و ﮔﺎهﻰ دﻋﻮت ﺁﻧﻬﺎ را ﻣﻰﭘﺬﻳﺮﻓﺖ و ﺑﻪ درﺑﺎر ﺁﻧﻬﺎ رﻓﺖ و ﺁﻣﺪ‬ ‫ﻣﻰآﺮد‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺳﺠﺎد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮاى او ﻧﺎﻣﻪ آﻮﺑﻨﺪﻩ و ﺳﺮزﻧﺶ آﻨﻨﺪﻩاى ﻧﻮﺷﺖ آﻪ ﻣﺎ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ذآﺮ‬ ‫ﻓﺮازهﺎﻳﻰ از ﺁن ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ ﺗﺎ زﺷﺘﻰ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻨﺤﺮف از دﻳﺪﮔﺎﻩ اﺳﻼم را در ﺁﻳﻨﻪ اﻳﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﻨﮕﺮﻳﻢ‪:‬‬ ‫‪...‬اﻳﻨﻜﻪ ﺁﻧﻬﺎ )ﻃﺎﻏﻮت هﺎ( ﺗﻮ را ﺑﻪ اﺳﺘﺨﺪام ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ ﻧﻪ از ﺟﻬﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺗﻮ را )از ﺟﻬﺖ‬ ‫ﻋﻠﻤﻰ و ﻣﻌﻨﻮى( ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ ﻣﻰداﻧﻨﺪ و ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻰ ﺗﻮ‪ ،‬ﺗﻮ را ﻧﺰد ﺧﻮد راﻩ دادﻩاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﭼﻮن ﺑﻪ‬ ‫دﻧﻴﺎى ﺗﻮ ﻃﻤﻊ دارﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻤﺎى راﺳﺘﻴﻦ از دﺳﺖ رﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺟﻬﻞ و ﻧﺎداﻧﻰ ﺑﺮ ﺗﻮ و ﺁﻧﻬﺎ ﻏﺎﻟﺐ ﺷﺪﻩ و ﺣﺐ‬ ‫دﻧﻴﺎ و ﻣﻘﺎم ﭘﺮﺳﺘﻰ‪ ،‬ﺗﻮ و ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ هﻤﺪﻳﮕﺮ ﭘﻴﻮﻧﺪ دادﻩ اﺳﺖ‪ ...‬ﭼﺮا از ﺧﻮاب )ﺧﺮﮔﻮﺷﻰ( ﺳﺮ ﺑﺮ‬ ‫ﻧﻤﻰدارى؟ ﭼﺮا از اﺷﺘﺒﺎﻩ ﺧﻮد ﺑﺮﻧﻤﻰﮔﺮدى؟ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺻﺮاﺣﺖ ﺑﮕﻮﻳﻰ‪:‬‬ ‫ﺑﻪ ﺧﺪا ﻣﻦ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﺎل ﻳﻜﺒﺎر هﻢ ﺑﺮاى زﻧﺪﻩ آﺮدن دﻳﻦ ﺧﺪا ﻳﺎ ﻧﺎﺑﻮد آﺮدن ﺑﺎﻃﻞ ﻗﻴﺎم ﻧﻜﺮدﻩام‪.‬‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﻰ اﻳﻦ اﺳﺖ ﺣﻖ ﺷﻨﺎﺳﻰ ﺗﻮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺎر ﮔﺮان ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻋﻠﻢ و داﻧﺶ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ دوش‬ ‫ﺗﻮ ﻧﻬﺎدﻩ اﺳﺖ؟! ﺑﺴﻴﺎر ﺗﺮس دارم آﻪ ﺗﻮ از ﺁن ﮔﺮوهﻰ ﺑﺎﺷﻰ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ درﺑﺎرﻩ ﺁﻧﻬﺎ ﻓﺮﻣﻮدﻩ‪:‬‬ ‫»أﺿﺎﻋُﻮا اﻟﺼﱠﻠﻮةَ واﺗﱠﺒﻌﻮا اﻟﺸّﻬﻮات ﻓَﺴﻮفَ ﻳﻠﻘﻮن ﻏَﻴّﺎً«) ﻣﺮﻳﻢ‪ (٥٩ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻧﻤﺎز را ﺿﺎﻳﻊ آﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺷﻬﻮتهﺎ رﻓﺘﻨﺪ و ﺑﻪ زودى ﺑﻪ آﻴﻔﺮ ﮔﻤﺮاهﻰ ﺧﻮد ﻣﻰرﺳﻨﺪ‪«.‬‬ ‫در ﻗﺴﻤﺘﻰ از اﻳﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺁﻣﺪﻩ‪:‬‬ ‫»او ﻟﻴﺲ ﺑﺪﻋﺎﺋﻪ اﻳﺎك ﺣﻴﻦ دﻋﺎك ﺟﻌﻠﻮك ﻗﻄﺒﺎً اداروا ﺑﻚ رﺣﻰ ﻣﻈﺎﻟﻤﻬﻢ و ﺟﺴﺮاً ﻳﻌﺒﺮون ﻋﻠﻴﻚ اﻟﻰ‬ ‫ﺳﻠّﻤﺎً اﻟﻰ ﺿﻼﻟﺘﻬﻢ داﻋﻴﺎً اﻟﻰ ﻏﻴّﻬﻢ«) ﻣﺸﺮوح اﻳﻦ ﻧﺎﻣﻪ در آﺘﺎب ﺗﺤﻒ اﻟﻌﻘﻮل )ﺗﺮﺟﻤﻪ‬ ‫ﺑﻼﻳﺎهﻢ و ُ‬ ‫اﺣﻤﺪ ﺟﻨﺘﻰ( از ص‪ ٣١٧ ٣١٣‬ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ(‬ ‫»ﻣﮕﺮ ﻧﻪ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ دﻋﻮتهﺎ ﻣﻰﺧﻮاهﻨﺪ ﺗﻮ را هﻤﭽﻮن ﻗﻄﺐ ﺁﺳﻴﺎ ﻣﺤﻮر ﺑﻴﺪادﮔﺮى ﺧﻮد ﻗﺮار‬ ‫دهﻨﺪ و ﺗﻮ را ﭘﻠﻰ ﺑﺮاى ﺑﻼهﺎﻳﺸﺎن ﺳﺎزﻧﺪ و ﺗﻮ ﻧﺮدﺑﺎن آﺠﺮوىهﺎ و ﮔﻤﺮاهﻰهﺎ و ﻣﻨﺎدى ﺿﻼﻟﺘﺸﺎن‬ ‫ﺑﺎﺷﻰ‪ ،‬اى ﻋﺎﻟﻢ دﻳﻦ ﻓﺮوﺧﺘﻪ! آﺎرى آﻪ ﺑﺪﺳﺖ ﺗﻮ ﻣﻰآﻨﻨﺪ از ﻋﻬﺪﻩى ﻣﺨﺼﻮصﺗﺮﻳﻦ وزﻳﺮان و‬ ‫ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪﺗﺮﻳﻦ هﻤﻜﺎراﻧﺸﺎن ﺑﺮ ﻧﻤﻰﺁﻳﺪ‪ ،‬ﺗﻮ ﺑﺮ ﺧﺮاﺑﻜﺎرىهﺎى ﺁﻧﺎن ﺳﺮﭘﻮش ﻣﻰﮔﺬارى و ﭘﺎى ﺧﺎص و ﻋﺎم‬ ‫را ﺑﻪ ﺑﺎرﮔﺎهﺸﺎن ﻣﻰﮔﺸﺎﻳﻰ‪«...‬‬ ‫‪ -٤-٣‬هﻤﻨﺸﻴﻦ و دوﺳﺖ ﺑﺪ‬ ‫ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬هﻤﻨﺸﻴﻦ و دوﺳﺖ ﺑﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ هﻤﻨﺸﻴﻦ و دوﺳﺖ ﺧﻮب‪،‬‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻬﻤﻰ ﺑﺮاى ﺳﻮق دادن ﻓﺮد و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﺳﻮى آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ هﺮﺣﺎل از ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻤﻰ و ﻋﻤﻠﻰ و ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪﻩ آﻪ اﻧﺴﺎن از ﻧﺎﺣﻴﻪ دوﺳﺖ و ﻣﻌﺎﺷﺮ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ‬ ‫ﻗﺮار ﻣﻰﮔﻴﺮد و دوﺳﺖ و ﻣﻌﺎﺷﺮ ﺑﺪ ﻋﺎﻣﻞ وﻳﺮاﻧﮕﺮى ﺑﺮاى ﻧﺎﺑﻮدى ﺷﺨﺼﻴﺖ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫دوﺳﺖ و هﻤﻨﺸﻴﻦ ﺧﻮب ﻋﺎﻣﻞ ﺳﺎزﻧﺪﻩى ﺷﺨﺼﻴﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻧﺴﺎنهﺎى ﺑﺪ ﭘﺴﺮ ﻧﻮح ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺳﻮى ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰآﺸﺎﻧﻨﺪ و ﺧﺎﻧﺪان ﻧﺒﻮت او را از او‬ ‫ﻣﻰرﺑﺎﻳﻨﺪ‪ .‬وﻟﻰ ﺳﮓ اﺻﺤﺎب آﻬﻒ ﺑﺮ اﺛﺮ ﻣﺼﺎﺣﺒﺖ ﭼﻨﺪ روز ﺑﺎ ﺟﻮاﻧﺎن ﺑﺎ اﻳﻤﺎن و ﺧﻮش ﻗﻠﺐ و ﭘﺎآﺒﺎزى‬ ‫ﭼﻮن اﺻﺤﺎب آﻬﻒ ﺧﻮى ﻧﻴﻚ ﺁدﻣﻴﺖ ﭘﻴﺪا ﻣﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫و ﺑﺮاﺳﺘﻰ اﻳﻦ ﺷﺎﻋﺮ ﻧﻜﺘﻪ ﺳﻨﺞ ﭼﻘﺪر ﭘﺮ ﻣﻌﻨﻰ و زﻳﺒﺎ ﺳﺮودﻩ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫هﻤﻨﺸﻴﻦ ﺗﻮ ﺑﻪ ز ﺗﻮ ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﺗﺎ ﺗﻮ را ﻋﻘﻞ و دﻳﻦ ﺑﻴﻔﺰاﻳﺪ‬ ‫و ﺷﺎﻋﺮ دﻳﮕﺮ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺗﺎ ﺗﻮاﻧﻰ ﻣﻰﮔﺮﻳﺰ از ﻳﺎر ﺑﺪ‬


‫ﻳﺎر ﺑﺪ ﺑﺪﺗﺮ ﺑﻮد از ﻣﺎر ﺑﺪ‬ ‫ﻣﺎر ﺑﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺮا ﺑﺮ ﺟﺎن زﻧﺪ‬ ‫ﻳﺎر ﺑﺪ ﺑﺮ ﺟﺎن و ﺑﺮ اﻳﻤﺎن زﻧﺪ‬ ‫در ﻗﺮﺁن و رواﻳﺎت ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺷﺪﻩ و ﺳﻔﺎرشهﺎى هﺸﺪار دهﻨﺪﻩ و ﮔﺴﺘﺮدﻩاى در‬ ‫اﻳﻦ ﺑﺎرﻩ دادﻩ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ذآﺮ ﻧﻤﻮﻧﻪهﺎﻳﻰ از ﺁن ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫‪ -١‬در ﻋﺼﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ دو ﻧﻔﺮ از ﻣﺸﺮآﻴﻦ در ﻣﻜﻪ ﺑﻨﺎمهﺎى »ﻋﻘﺒﻪ« و »اﺑﻰ« ﺑﺎ‬ ‫هﻢ دوﺳﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ).‬ﻋﻘﺒﺔﺑﻦ ﻣﻌﺒﻂ و اُﺑﻰﺑﻦ ﺧﻠﻒ( ﻋﻘﺒﻪ هﺮ وﻗﺖ از ﻣﺴﺎﻓﺮت ﺑﺎز ﻣﻰﮔﺸﺖ ﻏﺬاﻳﻰ‬ ‫ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻰداد و ﺑﺰرﮔﺎن ﻗﻮم ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ دﻋﻮت ﻣﻰآﺮد‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻗﺒﻮل اﺳﻼم ﻧﻜﺮدﻩ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫اﺳﻼم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ را ﻧﻴﺰ دﻋﻮت ﻣﻰآﺮد و دوﺳﺖ داﺷﺖ ﺁن ﺣﻀﺮت ﻧﻴﺰ در ﻏﺬاى او ﺷﺮآﺖ‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫روزى از ﺳﻔﺮ ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﻃﺒﻖ ﻣﻌﻤﻮل از اﺷﺮاف ﻗﻮﻣﺶ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻧﻴﺰ دﻋﻮت آﺮد‪.‬‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﺳﻔﺮﻩ را ﮔﺴﺘﺮد و ﻏﺬا را ﺣﺎﺿﺮ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ از ﻏﺬاى ﺗﻮ ﻧﻤﻰﺧﻮرم ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻳﻜﺘﺎﻳﻰ ﺧﺪا و رﺳﺎﻟﺖ ﻣﻦ ﮔﻮاهﻰ دهﻰ‪«.‬‬ ‫ﻋﻘﺒﻪ ﺷﻬﺎدت ﺑﻪ ﻳﻜﺘﺎﻳﻰ ﺧﺪا و رﺳﺎﻟﺖ ﺁن ﺣﻀﺮت را ﺑﻪ زﺑﺎن ﺁورد و ﻗﺒﻮل اﺳﻼم آﺮد‪ .‬اﻳﻦ ﺧﺒﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﮔﻮش دوﺳﺘﺶ »اُﺑﻰ« رﺳﻴﺪ‪ ،‬او ﺑﻪ ﻋﻘﺒﻪ اﻋﺘﺮاض آﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ از دﻳﻨﺖ ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪﻩاى!؟‬ ‫ﻋﻘﺒﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﻨﺤﺮف ﻧﺸﺪﻩام وﻟﻰ ﻣﺮدى ﺑﺮ ﻣﻦ وارد ﺷﺪ و ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺒﻮد از ﻏﺬاﻳﻢ ﺑﺨﻮرد ﺟﺰ اﻳﻨﻜﻪ‬ ‫ﺷﻬﺎدﺗﻴﻦ ﺑﮕﻮﻳﻢ ﻣﻦ هﻢ ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳﻨﻜﻪ او ﮔﺮﺳﻨﻪ از ﺳﺮ ﺳﻔﺮﻩى ﻣﻦ ﺑﺮﻧﺨﻴﺰد ﺷﻬﺎدﺗﻴﻦ ﮔﻔﺘﻢ‪.‬‬ ‫اﺑﻰ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ هﺮﮔﺰ از ﺗﻮ راﺿﻰ ﻧﻤﻰﺷﻮم ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺤﻤّﺪ ﺑﺎﻳﺴﺘﻰ و ﺑﻪ او ﺗﻮهﻴﻦ آﻨﻰ‪.‬‬ ‫ﻋﻘﺒﻪ‪ ،‬ﻓﺮﻳﺐ ﺳﺨﻦ دوﺳﺖ ﺑﺪ ﺧﻮد را ﺧﻮرد و ﭼﻨﻴﻦ آﺮد و ﺳﺮاﻧﺠﺎم در ﺟﻨﮓ ﺑﺪر ﺟﺰء ﺳﺮﺑﺎزان ﻟﺸﻜﺮ‬ ‫ﺷﺮك ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺁﻣﺪ و آﺸﺘﻪ ﺷﺪ و دوﺳﺘﺶ اُﺑﻰّ ﻧﻴﺰ در ﺟﻨﮓ اﺣﺪ آﺸﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﺁﻳﺎت ‪ ٢٧‬ﺗﺎ‬ ‫‪ ٢٩‬ﺳﻮرﻩى ﻓﺮﻗﺎن ﻧﺎزل ﮔﺮدﻳﺪ و ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ و ﻣﺠﺎزات ﺳﺨﺖ ﺁن آﺲ را آﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ اﻧﺘﺨﺎب دوﺳﺖ ﺑﺪ‬ ‫ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ﺑﻴﺎن ﻧﻤﻮد) ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن‪ ،‬ج‪ ٧‬ص‪(١٦٦‬؛‬ ‫ت ﻣﻊَ اﻟﺮّﺳﻮل ﺳَﺒﻴﻼً * ﻳﺎ وَﻳﻠَﺘﻰ ﻟَﻴﺘَﻨﻰ ﻟَﻢ أﺗّﺨِﺬ‬ ‫ل ﻳﺎ ﻟَﻴﺘَﻨﻰ اﺗّﺨَﺬ ُ‬ ‫»و ﻳَﻮمَ ﻳَﻌﺾّ اﻟﻈّﺎﻟﻢ ﻋَﻠﻰ ﻳَﺪَﻳﻪ ﻳَﻘﻮ ُ‬ ‫ﻻ«‬ ‫ن ﻟِﻼﻧْﺴﺎنِ ﺧَﺬُو ً‬ ‫ﻓُﻼﻧﺎً ﺧَﻠﻴﻼً * ﻟﻘﺪ أﺿﻠﱠﻨﻰ ﻋﻦ اﻟﺬﱢآﺮِ ﺑَﻌﺪ إذ ﺟﺎﺋﻨﻰ و آﺎن اﻟﺸّﻴﻄﺎ ُ‬ ‫»روزى آﻪ ﻇﺎﻟﻢ دﺳﺖ ﺧﻮد را از ﺷﺪت ﺣﺴﺮت ﺑﻪ دﻧﺪان ﻣﻰﮔﺰد‪ ،‬و ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اى آﺎش ﺑﺎ رﺳﻮﻟﺨﺪا‬ ‫راهﻰ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﻩ ﺑﻮدم‪ ،‬اى واى ﺑﺮ ﻣﻦ آﺎش ﻓﻼن )ﺷﺨﺺ ﮔﻤﺮاﻩ( را دوﺳﺖ ﺧﻮد اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﻰآﺮدم‪ .‬او‬ ‫ﻣﺮا از ﻳﺎد ﺣﻖ ﮔﻤﺮاﻩ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از ﺁﻧﻜﻪ ﺁﮔﺎهﻰ ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﻦ ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد و ﺷﻴﻄﺎن هﻤﻮارﻩ اﻧﺴﺎن را از‬ ‫ﺟﺎدﻩ راﺳﺖ ﻃﺮد ﻣﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﺎت ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ وﺿﻊ »ﻋﻘﺒﻪ« و اﻣﺜﺎل او در ﻗﻴﺎﻣﺖ اﺳﺖ آﻪ رﻓﻴﻖ ﺑﺪ اﻧﺘﺨﺎب آﺮدﻩ و هﻤﻴﻦ اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﺑﺎﻋﺚ اﻧﺤﺮاف و ﺑﺪﺑﺨﺘﻰ او ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬در ﺁﻳﻪ ‪ ٦٨‬ﺳﻮرﻩى اﻧﻌﺎم ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»وَ إذا رأﻳﺖَ اﻟﱠﺬﻳﻦَ ﻳَﺨﻮﺿُﻮن ﻓﻰ ﺁﻳﺎﺗِﻨﺎ ﻓَﺄﻋﺮِض ﻋَﻨﻬﻢ ﺣﺘّﻰ ﻳَﺨﻮﺿُﻮا ﻓﻰ ﺣَﺪِﻳﺚ ﻏَﻴﺮﻩ‪«...‬‬ ‫»هﺮ وﻗﺖ آﺴﺎﻧﻰ را آﻪ ﺁﻳﺎت ﻣﺎ را اﺳﺘﻬﺰاء ﻣﻰآﻨﻨﺪ ﻣﺸﺎهﺪﻩ ﻧﻤﻮدى از ﺁﻧﻬﺎ روى ﺑﮕﺮدان ﺗﺎ ﺑﻪ ﺳﺨﻦ‬ ‫دﻳﮕﺮى ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﻧﻈﻴﺮ ﺁﻳﻪ ﻗﺒﻞ‪ ،‬ﺁﻳﻪ ‪ ١٤٠‬ﺳﻮرﻩ ﻧﺴﺎء ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ آﻪ‪:‬‬ ‫»ﻓﻼ ﺗَﻘﻌُﺪوا ﻣَﻌَﻬﻢ ﺣﺘّﻰ ﻳَﺨﻮﺿﻮا ﻓﻰ ﺣَﺪِﻳﺚ ﻏَﻴﺮﻩ اذاً ﻣِﺜﻠﻬﻢ«‬ ‫»ﺑﺎ اﺳﺘﻬﺰا آﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﺁﻳﺎت ﺧﺪا ﻧﻨﺸﻴﻨﻴﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺳﺨﻦ دﻳﮕﺮى ﺑﭙﺮدازﻧﺪ زﻳﺮا در ﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺷﻤﺎ هﻢ‬ ‫ﻣﺜﻞ ﺁﻧﺎن ﺧﻮاهﻴﺪ ﺑﻮد‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬در ﺁﻳﺎت ‪ ٤٢‬ﺗﺎ ‪ ٤٥‬ﺳﻮرﻩى ﻣﺪﺛﺮ ﺁﻣﺪﻩ‪ :‬ﺑﻬﺸﺘﻴﺎن از دوزﺧﻴﺎن ﻣﻰﭘﺮﺳﻨﺪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰى ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ دوزخ‬ ‫ﻓﺮﺳﺘﺎد؟ ﺁﻧﻬﺎ اﻣﻮرى را در ﭘﺎﺳﺦ ذآﺮ ﻣﻰآﻨﻨﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫ض ﻣَﻊَ اﻟﺨﺎﺋِﻀﻴﻦ«‬ ‫»و ُآﻨّﺎ ﻧَﺨُﻮ ُ‬ ‫»و ﻣﺎ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﺎ اهﻞ ﺑﺎﻃﻞ هﻤﻨﺸﻴﻦ و هﻢﺻﺪا ﺑﻮدﻳﻢ‪«.‬‬


‫‪ -٤‬در ﺁﻳﻪ ‪ ٢٥‬ﺳﻮرﻩى ﻓﺼﻠﺖ ﻳﻜﻰ از ﻣﺠﺎزاتهﺎى »اﻋﺪء اﻟﻠّﻪ« )دﺷﻤﻨﺎن ﺧﺪا( هﻤﻨﺸﻴﻨﺎن اﻏﻮاﮔﺮ و ﺑﺪ‬ ‫ذآﺮ ﺷﺪﻩ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»و ﻗَﻴﱠﻀْﻨﺎ ﻟَﻬﻢ ﻗُﺮﻧﺎءَ ﻓَﺰَﻳّﻨﻮا ﻟَﻬﻢ ﻣﺎ ﺑﻴﻦ اَﻳﺪﻳﻬِﻢ و ﻣﺎ ﺧَﻠﻔَﻬﻢ«‬ ‫»ﻣﺎ ﺑﺮاى ﺁﻧﻬﺎ هﻤﻨﺸﻴﻨﺎن )زﺷﺖ ﺳﻴﺮﺗﻰ( ﻗﺮار دادﻳﻢ و ﺁن هﻤﻨﺸﻴﻨﺎن زﺷﺘﻰهﺎ را از ﭘﻴﺶ رو و‬ ‫ﭘﺸﺖ ﺳﺮ در ﻧﻈﺮﺷﺎن ﺟﻠﻮﻩ دادﻧﺪ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁﺛﺎر ﺳﻮء هﻤﻨﺸﻴﻨﺎن ﺑﺪ و ﺣﺎآﻰ از اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ هﻤﻨﺸﻴﻦ ﺑﺪ ﺧﻮد ﻳﻚ ﻣﺠﺎزات و ﺑﻼى‬ ‫دردﻧﺎك ﺑﺮاى اﻧﺴﺎن ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫در رواﻳﺎت اﺳﻼﻣﻰ ﻧﻴﺰ آﻤﺘﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﻰ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺮزﻧﺶ از اﻧﺘﺨﺎب هﻤﻨﺸﻴﻦ ﺑﺪ‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ‬ ‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ آﻪ ﻣﺎ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ذآﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ اآﺘﻔﺎ ﻣﻰآﻨﻴﻢ‪:‬‬ ‫‪ -١‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻻ ﻳﻨﺒﻐﻰ ﻟﻠﻤﻮﻣﻦ ان ﻳﺠﻠﺲ ﻣﺠﻠﺴﺎً ﻳﻌﺼﻰ اﻟﻠﱠﻪ ﻓﻴﻪ و ﻻ ﻳﻘﺪر ﻋﻠﻰ ﺗﻐﻴﻴﺮﻩ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪٣٧٤‬‬ ‫)ﺑﺎب ﻣﺠﺎﻟﺴﺔ اهﻞ اﻟﻤﻌﺎﺻﻰ ح‪((١‬‬ ‫»ﺳﺰاوار ﻧﻴﺴﺖ آﻪ ﻣﺆﻣﻦ در ﻣﺠﻠﺴﻰ ﺑﻨﺸﻴﻨﺪ آﻪ در ﺁن ﻣﻌﺼﻴﺖ ﺧﺪا ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬و او ﻗﺪرت ﺑﺮهﻢزدن‬ ‫ﻣﺠﻠﺲ را ﻧﺪارد‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻤﺮء ﻋﻠﻰ دﻳﻦ ﺧﻠﻴﻠﻪ و ﻗﺮﻳﻨﻪ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٣٧٤‬‬ ‫»اﻧﺴﺎن ﺑﺮ دﻳﻦ دوﺳﺖ و هﻤﻨﺸﻴﻦ ﺧﻮد اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻻ ﻳﻨﺒﻐﻰ ﻟﻠﻤﺴﻠﻢ ان ﻳﻮاﺧﻰ اﻟﻔﺎﺟﺮ و ﻻ اﻻَﺣﻤﻖ و ﻻ اﻟﻜﺬّاب«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٣٧٥‬‬ ‫»ﺑﺮاى ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺳﺰاوار ﻧﻴﺴﺖ آﻪ ﺑﺎ ﺷﺨﺺ ﻓﺎﺟﺮ )هﺮزﻩ( و اﺣﻤﻖ و دروﻏﮕﻮ رﻓﺎﻗﺖ آﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬اﻣﺎم ﺟﻮاد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»إﻳّﺎك و ﻣﺼﺎﺣﺒﺔ اﻟﺸّﺮﻳﺮ ﻓﺎﻧّﻪ آﺎﻟﺴّﻴﻒ اﻟﻤَﺴﻠﻮل ﻳﺤﺴﻦ ﻣَﻨﻈﺮﻩ و ﻳﻘﺒﺢ أﺛﺮﻩ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٤‬ص‪(١٩٥‬‬ ‫»از هﻤﻨﺸﻴﻨﻰ ﺑﺎ ﺑﺪآﺎر ﭘﺮهﻴﺰ آﻦ آﻪ او هﻤﭽﻮن ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺑﺮهﻨﻪ ﻇﺎهﺮش زﻳﺒﺎ و اﺛﺮش زﺷﺖ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٥‬ﺳﻠﻴﻤﺎنﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺟﻌﻔﺮى ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻣﻦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣﺎﻟﻰ راﻳﺘﻚ ﻋﻨﺪ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻳﻌﻘﻮب«؟ »ﭼﺮا ﺗﻮ را در ﻧﺰد ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻳﻌﻘﻮب ﻣﻰﻧﮕﺮم؟«‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬او داﻳﻰ ﻣﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬او اﻋﺘﻘﺎد ﻧﺎدرﺳﺘﻰ درﺑﺎرﻩ ﺧﺪا دارد‪...‬‬ ‫»ﻓﺎﻣّﺎ ﺟﻠﺴﺖ ﻣﻌﻪ و ﺗﺮآﺘﻨﺎ و اﻣّﺎ ﺟﻠﺴﺖ ﻣﻌﻨﺎ و ﺗﺮآﺘﻪ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ .٣٥٧‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪١١‬‬ ‫ص‪(٥٠٣‬‬ ‫»ﻳﺎ ﺑﺎ او ﺑﻨﺸﻴﻦ و ﻣﺎ را ﺗﺮك آﻦ و ﻳﺎ ﺑﺎ ﻣﺎ ﺑﻨﺸﻴﻦ و او را ﺗﺮك آﻦ؟«‬ ‫‪ -٦‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﺠﺎﻟﺴﺔ اﻻﺷﺮار ﺗﻮﺟﺐ ﺳﻮء اﻟﻈﻦ ﺑﺎﻻﺧﻴﺎر«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٥٠٦‬‬ ‫»هﻤﻨﺸﻴﻨﻰ ﺑﺎ ﺑﺪان ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺪﮔﻤﺎﻧﻰ ﺑﻪ ﻧﻴﻜﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺬلّ ﻓﻰ‬ ‫»ﻣﻦ ﻗﻌﺪ ﻓﻰ ﻣﺠﻠﺲ ﻳُﺴﺐﱡ ﻓﻴﻪ اﻣﺎم ﻣﻦ اﻻﺋﻤّﺔ ﻳَﻘﺪِ ُر ﻋﻠﻰ اﻻﻧﺘﺼﺎب ﻓﻠﻢ ﻳﻔﻌﻞ اَﻟﺒَﺴَﻪ اﻟﻠّﻪ اﻟ ُ‬ ‫اﻟﺪّﻧﻴﺎ و ﻋَﺬّﺑَﻪ ﻓﻰ اﻵﺧﺮة و ﺳَﻠَﺒَﻪ ﺻﺎﻟِﺢَ ﻣﺎ ﻣَﻦﱠ ﺑﻪ ﻋَﻠَﻴﻪ ﻣﻦ ﻣَﻌﺮِﻓَﺘﻨﺎ« ) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٣٧٩‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ در ﻣﺠﻠﺴﻰ ﺑﻨﺸﻴﻨﺪ آﻪ در ﺁن ﺑﻪ اﻣﺎﻣﻰ از اﻣﺎﻣﺎن ﻧﺎﺳﺰا ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ و ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮﺧﻴﺰد و از‬ ‫ﺁن ﻣﺠﻠﺲ ﺑﺮود وﻟﻰ ﻧﺮود‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ )ﻟﺒﺎس( ذﻟﺖ را در دﻧﻴﺎ ﺑﺮ او ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﺪ و در ﺁﺧﺮت او را ﻋﺬاب آﻨﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﺁن ﭼﻴﺰ ﻧﻴﻜﻰ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ دادن ﺁن ﺑﺮ وى ﻣﻨﺖ ﻧﻬﺎدﻩ )ﻳﻌﻨﻰ( ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﺎ را از او ﺑﮕﻴﺮد‪«.‬‬ ‫‪ -٨‬ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ آﺎن ﻳﻮﻣﻦ ﺑﺎﷲ و اﻟﻴﻮم اﻻﺧﺮ ﻓﻼﻳﻘﻮم ﻣﻜﺎن رﻳﺒﺔ«) اﺻﻮل آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٣٧٨‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﺑﻪ ﺧﺪا و روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ در ﻣﻜﺎﻧﻰ آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻬﻤﺖ اﺳﺖ ﻧﻤﻰﻧﺸﻴﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٩‬اﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم دوﺳﺘﻰ داﺷﺖ آﻪ هﻤﻮارﻩ ﺑﺎ هﻢ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬روزى ﺁن‬ ‫ﺷﺨﺺ ﺑﻪ ﻏﻼﻣﺶ ﮔﻔﺖ‪:‬اى زﻧﺎ زادﻩ آﺠﺎ ﺑﻮدى؟ هﻤﻴﻦ آﻪ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم اﻳﻦ ﺳﺨﻦ و‬


‫دﺷﻨﺎم را از او ﺷﻨﻴﺪ ﺑﻘﺪرى ﻧﺎراﺣﺖ ﺷﺪ آﻪ دﺳﺘﺶ را ﺑﻠﻨﺪ آﺮد و ﻣﺤﻜﻢ ﺑﺮ ﭘﻴﺸﺎﻧﻰ ﺧﻮد زد و ﺳﭙﺲ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺳﺒﺤﺎناﷲ! ﺁﻳﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺎروا ﺑﻪ ﻣﺎدرش ﻣﻰدهﻰ؟ ﻣﻦ ﺗﻮ را ﺁدم ﺑﺎ ﺗﻘﻮى ﻣﻰداﻧﺴﺘﻢ وﻟﻰ اﻳﻨﻚ‬ ‫ﻣﻰﺑﻴﻨﻢ آﻪ ﺗﻘﻮى ﻧﺪارى‪.‬‬ ‫دوﺳﺖ اﻣﺎم ﺑﻪ ﺁن ﺣﻀﺮت ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﻓﺪاﻳﺖ ﺷﻮم ﻣﺎدر اﻳﻦ ﻏﻼم از اهﺎﻟﻰ ﺳﻨﺪ )از ﺳﺮزﻣﻴﻦ هﻨﺪ(‬ ‫اﺳﺖ و ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺖ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﺎﺳﺰاﺑﻪ او اﺷﻜﺎل ﻧﺪارد‪ .‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﻻ ﻋﻠﻤﺖ ان ﻟﻜﻞ اﻣﺔ ﻧﻜﺎﺣﺎً؟ ﺗَﻨَﺢﱢ ﻋﻨّﻰ«‬ ‫»ﺁﻳﺎ ﻧﻤﻰداﻧﻰ هﺮ اﻣﺘﻰ ﺑﻴﻦ ﺧﻮد ﻗﺎﻧﻮن ازدواج دارﻧﺪ؟ از ﻣﻦ دور ﺷﻮ!«‬ ‫از ﺁن ﭘﺲ هﺮﮔﺰ ﻧﺪﻳﺪم اﻣﺎم ﺑﺎ ﺁن دوﺳﺖ )ﻧﺎﺳﺰاﮔﻮ( ﺑﺎ هﻢ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ وﻗﺘﻰ آﻪ ﻣﺮگ ﺑﻴﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﺟﺪاﻳﻰ‬ ‫اﻧﺪاﺧﺖ‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٣٣١‬‬ ‫‪ -٤-٤‬ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖهﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‬ ‫ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖهﺎ و وازدﮔﻰهﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ اﺳﺖ‪ .‬اﻓﺮادى آﻪ‬ ‫آﺎرهﺎﻳﺸﺎن ﺑﺮاى ﺧﺪا‪ ،‬و ﺑﺮﭘﺎﻳﻪ اﺧﻼص ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و ﺗﻌﺮﻳﻒ و ﺗﻜﺬﻳﺐ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻌﻴﺎر ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﻰ و ﺑﺪﺑﺨﺘﻰ‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ اﻓﺮادى اﮔﺮ از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﻮد ﻣﻄﺮود و وازدﻩ ﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻘﺪﻩ ﺣﻘﺎرت و اﺣﺴﺎس‬ ‫ﺧﻮدآﻢﺑﻴﻨﻰ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬و هﻤﻴﻦ ﻋﻘﺪﻩ در ﺁﻧﻬﺎ آﻴﻨﻪ و ﻋﺪاوت ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻰﺁورد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﻪ ﺳﻮى‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺳﻮق دادﻩ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﺁﻧﻬﺎ ﻋﻠﻞ وازدﮔﻰ ﺧﻮد را ﺑﺮرﺳﻰ آﻨﻨﺪ‪ ،‬آﻪ ﭼﻪ ﺑﻮدﻩ و ﺟﺒﺮان آﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺁب رﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﺟﻮى ﺧﻮد ﺑﺎز‬ ‫ﮔﺮدد‪ .‬وﻟﻰ ﭘﺎﻳﻪ اﺻﻠﻰ اﺻﻼح اﻳﻦ اﺳﺖ‪ ،‬آﻪ آﺎرهﺎﻳﻤﺎن را ﺑﺮ اﺳﺎس اﺧﻼص ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ‪.‬‬ ‫در ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺴﻴﺎر دﻳﺪﻩ ﺷﺪﻩ اﻓﺮادى ﺑﺮ اﺛﺮ اﻳﻦ وازدﮔﻰ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺁﻧﭽﻨﺎن ﻋﻘﺪﻩاى و ﭘﺮﻳﺸﺎن و درّﻧﺪﻩﺧﻮ‬ ‫ﺷﺪﻧﺪ آﻪ ﺑﻪ ﮔﻨﺎهﺎن ﺧﻄﺮﻧﺎآﻰ ﺁﻟﻮدﻩ ﮔﺸﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺎﻳﺪ دﻟﻴﻞ اﺣﺘﺮام ﺑﻪ ﻳﺘﻴﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺟﺒﺮان ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖهﺎى او ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻋﻘﺪﻩاى‪ ،‬ﺑﺎر ﻧﻴﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﺷﺎﻳﺪ ﻳﻜﻰ از ﻋﻠﻞ ﺳﻔﺎرش اﺳﻼم ﺑﻪ ﻣﺸﻮرت ﺑﺎ ﻣﺮدم و اﺣﺘﺮام ﺑﻪ اﻓﻜﺎر ﺁﻧﻬﺎ و ﻧﻬﻰ از ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫ﻧﺎم زﺷﺖ ﺑﻪ اﻓﺮاد و ﻧﻬﻰ از ﻣﺴﺨﺮﻩ آﺮدن ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ و‪ ...‬ﺑﺮاى ﭘﺪﻳﺪار ﻧﺸﺪن ﻋﻘﺪﻩ ﺣﻘﺎرت ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﺮﺟﺴﺘﻪاش ﺟﺎﺑﺮ ﺟﻌﻔﻰ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اى ﺟﺎﺑﺮ! ﺑﺪان آﻪ ﺗﻮ دوﺳﺖ ﻣﺎ ﻧﺨﻮاهﻰ ﺑﻮد ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻰ آﻪ اﮔﺮ ﺗﻤﺎم اهﻞ ﺷﻬﺮ ﺗﻮ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ و‬ ‫ﺑﮕﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﺗﻮ ﺁدم ﺑﺪى هﺴﺘﻰ ﻏﻤﮕﻴﻦ ﻧﺸﻮى و اﮔﺮ هﻤﻪ ﺑﮕﻮﻳﻨﺪ ﺗﻮ ﺁدم ﺧﻮﺑﻰ هﺴﺘﻰ ﺧﻮﺷﺤﺎل ﻧﺸﻮى‬ ‫ﺑﻠﻜﻪ وﺿﻊ ﺧﻮد را ﺑﺮ آﺘﺎب ﺧﺪا )ﻗﺮﺁن( ﻋﺮﺿﻪ دارى اﮔﺮ ﺧﻮد را ﭼﻨﻴﻦ ﻳﺎﻓﺘﻰ آﻪ در ﺧﻂ ﻗﺮﺁن ﮔﺎم ﺑﺮ‬ ‫ﻣﻰدارى و در ﺁﻧﭽﻪ ﻗﺮﺁن ﺑﻰﻣﻴﻞ اﺳﺖ ﺑﻰﻣﻴﻞ هﺴﺘﻰ و در ﺁﻧﭽﻪ ﻗﺮﺁن ﻣﺸﺘﺎق ﺁن اﺳﺖ ﺗﻮ ﻧﻴﺰ‬ ‫ﻣﺸﺘﺎق ﺁﻧﻰ و از ﺁﻧﭽﻪ هﺸﺪار دادﻩ ﺧﺎﻳﻒ ﻣﻰﺑﺎﺷﻰ اﺳﺘﻮار ﺑﺎش و ﻣﮋدﻩ ﺑﺎد ﺑﻪ ﺗﻮ آﻪ در اﻳﻦ ﺻﻮرت‬ ‫ﺁﻧﭽﻪ ﻣﺮدم درﺑﺎرﻩ ﺗﻮ ﺑﮕﻮﻳﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﻮ ﺁﺳﻴﺒﻰ ﻧﺨﻮاهﺪ رﺳﺎﻧﺪ‪ ).‬ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٦٩١‬‬ ‫ﺑﻪ راﺳﺘﻰ اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﭼﻪ ﺳﺨﻦ و درس ﻋﺎﻟﻰ و ﭘﺮ ﻣﺤﺘﻮاﻳﻰ ﻓﺮﻣﻮدﻩ‪ ،‬آﻪ اﮔﺮ دﻗﺖ آﻨﻴﻢ‬ ‫ﻣﻰﻓﻬﻤﻴﻢ آﻪ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ در ﺳﻄﺢ ﺑﺴﻴﺎر ﻋﺎﻟﻰ ﻗﺮار دارد‪.‬‬

‫‪ -٥‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى رواﻧﻰ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ زﻣﻴﻨﻪهﺎى رواﻧﻰ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺮ اﺛﺮ ﻓﺸﺎرهﺎ و رﻧﺞهﺎى ﻣﺼﻨﻮﻋﻰ و آﺎذب‬ ‫ﻳﺎ ﺑﺮ اﺛﺮ اﻋﺘﻘﺎدات ﻧﺎﺻﺤﻴﺢ داراى ﻋﻘﺪﻩ و ﻳﺎ ﺣﺎﻟﺖ و روﺣﻴﻪ ﺑﺪى ﻣﻰﺷﻮد و هﻤﻴﻦ ﭘﺪﻳﺪﻩهﺎى رواﻧﻰ‬ ‫زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺧﻮاهﺪ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺨﺘﮕﻴﺮىهﺎى ﻧﺎﺑﺠﺎ‪ ،‬و ﻓﺸﺎرهﺎى ﻧﺎﺻﺤﻴﺢ و ﺗﻦ دادن ﺑﻪ ذﻟﺖ و ﺧﻮارى و ﻳﺎ ﺗﺤﻘﻴﺮ اﻓﺮاد ﺑﻪ ﺟﺎى‬ ‫ﺗﺸﻮﻳﻖ و اﻣﻮر دﻳﮕﺮ اﻧﺴﺎن را ﻋﻘﺪﻩاى ﺑﺎر ﻣﻰﺁورد‪ .‬وﻗﺘﻰ اﻧﺴﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﻋﻘﺪﻩاى ﭘﻴﺪا آﺮد در وﺟﻮد او‬ ‫زﻣﻴﻨﻪ ﻣﺴﺎﻋﺪى ﺑﺮاى ﭘﺬﻳﺮش ﮔﻨﺎهﺎن ﺧﻄﺮﻧﺎك هﺴﺖ‪.‬‬


‫ﺑﺮاى ﺗﻮﺿﻴﺢ وﺗﺠﺰﻳﻪ وﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻣﻮر زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد؛‬ ‫اﻟﻒ ﺷﺨﺼﻴﺖ و ﻋﺰت اﻧﺴﺎن‪.‬‬ ‫ب ﺗﺤﻘﻴﺮ و ﺳﺮآﻮﺑﻰ ﺷﺨﺼﻴﺖ اﻧﺴﺎن ‪.‬‬ ‫ج ﻓﺸﺎرهﺎى اﻗﺘﺼﺎدى و ﺳﺮآﻮب ﻏﺮاﻳﺰ‪.‬‬ ‫د اﻣﻴﺪ و ﺁرزوى آﺎذب و ﺑﻴﻬﻮدﻩ‪.‬‬ ‫‪ -٥-١‬ﺷﺨﺼﻴﺖ و ﻋﺰت اﻧﺴﺎن‬ ‫اﻧﺴﺎن در ﺟﻬﺎن هﺴﺘﻰ ﮔﻞ ﺳﺮ ﺳﺒﺪ ﻣﻮﺟﻮدات اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ هﻴﭻ ﻣﻮﺟﻮدى را ﺑﺮﺗﺮ از اﻧﺴﺎن‬ ‫ﻧﻴﺎﻓﺮﻳﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬اﻧﺴﺎن از ﻧﻈﺮ ﺟﺴﻢ داراى اﻣﺘﻴﺎزات ﻓﺮاواﻧﻰ اﺳﺖ آﻪ هﺮ ﻳﻚ از دﻳﮕﺮى ﺟﺎﻟﺒﺘﺮ‬ ‫ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ و از ﻧﻈﺮ روح داراى اﺳﺘﻌﺪادهﺎ و ﺗﻮاﻧﺎﻳﻰهﺎى ﻓﺮاوان اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن در ﺁﻳﻪ ‪ ٧٠‬ﺳﻮرﻩ اﺳﺮاء ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»و ﻟﻘﺪ آﺮّﻣﻨﺎ ﺑﻨﻰ ﺁدم و ﺣﻤﻠﻨﺎهﻢ ﻓﻰ اﻟﺒﺮّ و اﻟﺒﺤﺮ و رزﻗﻨﺎهﻢ ﻣﻦ اﻟﻄﻴّﺒﺎت و ﻓﻀّﻠﻨﺎهﻢ ﻋﻠﻰ آﺜﻴﺮ ﻣﻤّﻦ‬ ‫ﺧﻠﻘﻨﺎ ﺗﻔﻀﻴﻼً«‬ ‫»ﻣﺎ ﺑﻨﻰ ﺁدم را ﮔﺮاﻣﻰ داﺷﺘﻴﻢ و ﺁﻧﻬﺎ را در ﺧﺸﻜﻰ و درﻳﺎ )ﺑﺮ ﻣﺮآﺐهﺎى رهﻮار( ﺣﻤﻞ آﺮدﻳﻢ و از‬ ‫اﻧﻮاع روزىهﺎى ﭘﺎآﻴﺰﻩ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ روزى دادﻳﻢ و ﺑﺮ ﺑﺴﻴﺎرى از ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت ﺧﻮد ﺑﺮﺗﺮى ﺑﺨﺸﻴﺪﻳﻢ‪«.‬‬ ‫اﻧﺴﺎن داراى دو ﻧﻮع آﺮاﻣﺖ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ -١‬آﺮاﻣﺖ ذاﺗﻰ آﻪ در ﺁﻳﻪ ﻓﻮق ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و اﻧﺴﺎن از اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﺑﺮ هﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮدات و ﺑﺮ‬ ‫ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﺑﺮﺗﺮى دارد‪ ،‬و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ اﻧﺴﺎن از اﻳﻦ ﺟﻬﺖ داراى زﻣﻴﻨﻪ و اﺳﺘﻌﺪادى اﺳﺖ آﻪ هﻴﭻ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮدى اﻳﻦ اﻣﺘﻴﺎز را ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫‪ -٢‬آﺮاﻣﺖ اآﺘﺴﺎﺑﻰ‪ ،‬آﻪ ﺑﺴﺘﮕﻰ ﺑﻪ ﺗﻘﻮى و اﻋﻤﺎل ﻧﻴﻚ اﻧﺴﺎن دارد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﺁﻳﻪ ‪ ١٣‬ﺳﻮرﻩ ﺣﺠﺮات‬ ‫ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ن اَآﺮَﻣَﻜُﻢ ﻋِﻨﺪَ اﻟﻠّﻪِ اَﺗﻘﺎآُﻢ«‬ ‫»اِ ﱠ‬ ‫»ﻗﻄﻌﺎً ﮔﺮاﻣﻰﺗﺮﻳﻦ ﺷﻤﺎ در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪا‪ ،‬ﭘﺮهﻴﺰآﺎرﺗﺮﻳﻦ ﺷﻤﺎ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﻗﺪاﺳﺖ و ﺑﺮﺗﺮى اﻧﺴﺎن در ﺳﻄﺤﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﻓﺮﻣﺎن داد ﺗﺎ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺁدم ﺳﺠﺪﻩ‬ ‫آﻨﻨﺪ ﻳﻌﻨﻰ ﺧﺪا را ﺳﺠﺪﻩى ﺷﻜﺮ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ آﻪ او ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮﺗﺮى ﺁﻓﺮﻳﺪﻩ اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺮﻣﺎن ﺳﺠﺪﻩ در‬ ‫ﺑﻘﺮﻩ‪ ٣٤ ،‬و اﺳﺮاء‪ ٦١ ،‬و ﻃﻪ‪ ١١٦ ،‬ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ(‬ ‫و از ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﻳﻜﻰ از ﺷﻴﻮﻩهﺎى ﻣﻬﻢ ﺗﺮﺑﻴﺖ و هﺪاﻳﺖ »ﺷﺨﺼﻴﺖ دادن« ﺑﻪ اﻓﺮاد اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺗﺤﻘﻴﺮ و‬ ‫آﻮﭼﻚ ﺷﻤﺮدن اﻧﺴﺎن ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻬﻢ اﻧﺤﺮاف اوﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺮﺁن و رواﻳﺎت هﻤﻮارﻩ ﺷﺨﺼﻴﺖ و ﻋﻈﻤﺖ‬ ‫روح اﻧﺴﺎن را ﻳﺎدﺁور ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ؛ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ رواﻳﺎت ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬اﻣﺎم ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻧﻪ ﻟﻴﺲ ﻻﻧﻔﺴﻜﻢ ﺛﻤﻦ اﻻ اﻟﺠﻨﺔ ﻓﻼﺗﺒﻴﻌﻮهﺎ اﻻ ﺑﻬﺎ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ‪(٤٥٦‬‬ ‫»ﺑﺪاﻧﻴﺪ آﻪ وﺟﻮد ﺷﻤﺎ ﺟﺰ ﺑﻬﺸﺖ ﺑﻬﺎﻳﻰ ﻧﺪارد ﺁن را ﺑﺎ آﻤﺘﺮ از ﺑﻬﺸﺖ ﻧﻔﺮوﺷﻴﺪ‪«.‬‬ ‫و در ﺳﺨﻦ دﻳﮕﺮى ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻢ اﻻَآﺒﺮ«‬ ‫ﻢ اﻧّﻚَ ﺟِﺮمٌ ﺻَﻐﻴﺮ و ﻓﻴﻚ اِﻧﻄَﻮَى اﻟﻌﺎﻟَ ُ‬ ‫»اَﺗَﺰﻋَ ُ‬ ‫»ﺁﻳﺎ ﺗﻮ ﮔﻤﺎن ﻣﻰآﻨﻰ آﻪ ﻣﻮﺟﻮد آﻮﭼﻜﻰ هﺴﺘﻰ )ﺑﻠﻜﻪ( در وﺟﻮد ﺗﻮ ﺟﻬﺎن ﺑﺰرگ ﻧﻬﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»هﻠﻚ اﻣﺮؤ ﻟﻢ ﻳﻌﺮف ﻗﺪرﻩ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ‪(١٤٩‬‬ ‫»ﺁﻧﻜﺲ آﻪ ﻗﺪر ﺧﻮد را ﻧﺸﻨﺎﺧﺖ هﻼك ﺷﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬ﻧﻴﺰ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻌﺎﻟﻢ ﻣﻦ ﻋﺮف ﻗﺪرﻩ و آﻔﻰ ﺑﺎﻟﻤﺮء ﺟﻬﻼً اَﻻ ﻳﻌﺮف ﻗﺪرﻩ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪ ،١٠٣‬و ﺧﻄﺒﻪ ‪(١٦‬‬ ‫»داﻧﺎ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ ﻗﺪر ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ و ﺑﺮاى ﻧﺎداﻧﻰ و ﺟﻬﺎﻟﺖ اﻧﺴﺎن هﻤﻴﻦ ﺑﺲ آﻪ ﻗﺪر ﺧﻮد را‬ ‫ﻧﺸﻨﺎﺳﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻧﻌﻢ اﻟﻌﺒﺪ ان ﻳﻌﺮف ﻗﺪرﻩ و ﻻ ﻳﺘﺠﺎوز ﺣﺪﻩ«) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٧٧٧‬‬


‫»ﻧﻴﻜﻮ ﺑﻨﺪﻩاى اﺳﺖ ﺁﻧﻜﺲ آﻪ ارزش ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ و از ﻣﺮز ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﻮد ﭘﺎ ﻓﺮا ﻧﻨﻬﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٥-٢‬ﺗﺤﻘﻴﺮ ﺷﺨﺼﻴﺖ اﻧﺴﺎن‬ ‫ﻗﺒﻼً در ﺑﺮرﺳﻰ زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻴﻢ آﻪ ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺗﺤﻘﻴﺮ و ﺳﺮآﻮﺑﻰ‬ ‫ﺷﺨﺼﻴﺖ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ آﻮﺗﺎﻩ ﻗﻨﺎﻋﺖ ﻣﻰآﻨﻴﻢ؛‬ ‫اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ‪ ،‬هﺮﮔﺰ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﻋﻈﻴﻢ ﺧﻮد را در راﻩهﺎى اﻧﺤﺮاﻓﻰ و ﭘﺴﺖ‬ ‫ﻧﺎﺑﻮد ﻧﻤﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻳﻚ ﺳﻜﻪ ﻃﻼ را ﺑﺎ ﻳﻚ آﻠﻮخ ﻋﻮض ﻧﻤﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺳﺠﺎد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ آﺮﻣﺖ ﻋﻠﻴﻪ ﻧﻔﺴﻪ هﺎﻧﺖ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺪﻧﻴﺎ«) ﺗﺤﻒ اﻟﻌﻘﻮل‪ ،‬ص‪(٣١٨‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را ﮔﺮاﻣﻰ دارد اﻣﻮر ﻣﺎدى دﻧﻴﺎ در ﻧﻈﺮش ﺑﻰارزش ﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫از اﻳﻦ ﻋﺒﺎرت اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ ﺳﺮآﻮب ﻧﻤﻮدن ﺷﺨﺼﻴﺖ اﻧﺴﺎن زﻣﻴﻨﻪى دﻧﻴﺎﭘﺮﺳﺘﻰ و ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ‬ ‫اﻣﻮر ﭘﺴﺖ و اﻧﺤﺮاﻓﻰ اﺳﺖ وﻟﻰ ﺣﻔﻆ ﺷﺨﺼﻴﺖ و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺁن اﻧﺴﺎن را اﺳﻴﺮ ﭘﺴﺘﻰهﺎ ﻧﻤﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫اﺣﺴﺎس آﻤﺒﻮد و ﻋﻘﺪﻩ ﺣﻘﺎرت آﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ ﺗﺤﻘﻴﺮ و ﻧﺎﺁﮔﺎهﻰ ﺑﻪ ﺷﺨﺼﻴﺖ اﻧﺴﺎن اﻳﺠﺎد ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﻃﺒﻴﻌﻰ اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ ﺳﻮى ﮔﻨﺎهﺎن و هﺮﮔﻮﻧﻪ آﺎرهﺎى ﭘﺴﺖ ﺳﻮق ﻣﻰدهﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻧﻔﺎق اﻟﻤﺮء ﻣﻦ ذل ﻳﺠﺪﻩ ﻓﻰ ﻧﻔﺴﻪ«) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٧٧٧‬‬ ‫»ﻧﻔﺎق اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ذﻟﺖ و آﻤﺒﻮدى اﺳﺖ آﻪ او در ﺧﻮدش ﻣﻰﻳﺎﺑﺪ‪«.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻻﻳﻜﺬب اﻟﻜﺎذب اﻻ ﻣﻦ ﻣﻬﺎﻧﺔ ﻧﻔﺴﻪ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٢‬ص‪(٢٤٩‬‬ ‫»دروﻏﮕﻮ‪ ،‬دروغ ﻧﻤﻰﮔﻮﻳﺪ ﻣﮕﺮ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﭘﺴﺘﻰاى آﻪ در ﺧﻮدش هﺴﺖ‪).‬و اﺣﺴﺎس ﻣﻰآﻨﺪ(‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ ﻣﻦ اﺣﺪ ﺗﻜﺒﺮ او ﺗﺠﺒﺮ اﻻ ﻣﻦ ذﻟﺔ وﺟﺪهﺎ ﻓﻰ ﻧﻔﺴﻪ«) اﺻﻮل آﺎﻓﻰ ‪ /‬ج‪ ٢‬ص‪» (٣١٢‬هﻴﭽﻜﺲ ﺧﻮد‬ ‫ﺧﻮاهﻰ و ﺧﻮد آﺎﻣﮕﻰ ﻧﻤﻰآﻨﺪ ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ذﻟﺖ و آﻤﺒﻮدى آﻪ در وﺟﻮد ﺧﻮد اﺣﺴﺎس ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﺆﻣﻦ هﻤﻪى اﻣﻮرش را واﮔﺬار آﺮدﻩ‪ ،‬وﻟﻰ اﻳﻦ را ﺑﻪ او‬ ‫واﮔﺬار ﻧﻨﻤﻮدﻩ آﻪ ﺧﻮدش را ذﻟﻴﻞ و ﺧﻮار ﺳﺎزد ﺁﻳﺎ ﺑﻪ ﺳﺨﻦ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺪارد آﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»وﻟِﻠّﻪِ اﻟﻌِﺰّة و ﻟﺮﺳﻮﻟﻪ و ﻟﻠﻤﺆﻣﻨﻴﻦ«) ﻣﻨﺎﻓﻘﻮن‪ (٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻋﺰت از ﺁن ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺧﺪا و ﻣﺆﻣﻨﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»واﻟﻤﺆﻣﻦ ﻳﻨﺒﻐﻰ ان ﻳﻜﻮن ﻋﺰﻳﺰاً و ﻻﻳﻜﻮن ذﻟﻴﻼً«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٦٤‬‬ ‫»ﺳﺰاوار اﺳﺖ آﻪ ﻣﻮﻣﻦ ﻋﺰﻳﺰ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ذﻟﻴﻞ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٥-٣‬ﻓﺸﺎرهﺎى اﻗﺘﺼﺎدى و ﺳﺮآﻮب ﻏﺮاﻳﺰ‬ ‫از ﻋﻮاﻣﻠﻰ آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﻋﻘﺪﻩ وآﻤﺒﻮد در اﻧﺴﺎن ﻣﻰﮔﺮدد ﻓﺸﺎرهﺎ و رﻧﺠﻬﺎى اﻗﺘﺼﺎدى و ﻋﺪم‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻏﺮاﻳﺰ و ﺧﻮاﺳﺘﻪهﺎ و ﻧﻴﺎزهﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺪون ﺗﺮدﻳﺪ در وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﻏﺮاﻳﺰى هﺴﺖ آﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻄﻮر ﻃﺒﻴﻌﻰ و در ﺣﺪ ﻋﺎدﻻﻧﻪ اﺷﺒﺎع ﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬اﻓﺮاط‬ ‫و ﺗﻔﺮﻳﻂ ﻣﻮﺟﺐ ﻃﻐﻴﺎن ﻏﺮاﻳﺰ و ﻳﺎ ﺳﺮﺧﻮردﮔﻰ ﻏﺮاﻳﺰ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ آﻪ در هﺮ دو ﺻﻮرت زﻳﺎﻧﺒﺨﺶ و‬ ‫زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮاهﺪ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼً ﻓﺸﺎر دادن ﺑﻪ ﻓﻨﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﻋﻜﺲاﻟﻌﻤﻞ ﺷﺪﻳﺪ ﺁن ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬ﺁدم هﺎﻳﻰ آﻪ ﻏﺬاى آﺎﻓﻰ در زﻧﺪﮔﻰ‬ ‫ﻧﺪﻳﺪﻩاﻧﺪ وﻗﺘﻰ ﺑﻪ ﻏﺬا رﺳﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺮﺧﻮرى ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ .‬ﻳﻜﻰ از ﻋﻠﻤﺎى ﺣﻮزﻩ) ﺁﻳﺖ اﷲ ﻣﺤﻤﺪى ﮔﻴﻼﻧﻰ( و‬ ‫از ﺷﺎﮔﺮدان اﻣﺎم ﺧﻤﻴﻨﻰ ﻗﺪس ﺳﺮﻩ ﻣﻰﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫اﻣﺎم ﻣﺎ را ﻧﺼﻴﺤﺖ ﻣﻰآﺮد و ﻣﻰﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬


‫»راﺣﺖ زﻧﺪﮔﻰ آﻨﻴﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﻮدﺗﺎن ﻓﺸﺎر ﻧﻴﺎورﻳﺪ‪ .‬ﻓﺸﺎر در ﻃﻠﺒﮕﻰ ﺧﻄﺮ دارد ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﻮد‬ ‫آﻪ از ﻣﺮدم ﺗﻮﻗﻊ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ‪«.‬‬ ‫ﺑﻪ هﺮ ﺣﺎل ﺑﺎﻳﺪ زﻧﺪﮔﻰ ﻃﺒﻴﻌﻰ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺧﻮاﺳﺘﻪهﺎى ﻣﺸﺮوع اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺳﺮآﻮب و ﺳﺮﺧﻮردﻩ ﻧﺸﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼً از دﻳﺪﮔﺎﻩ اﺳﻼم ﻗﺎﺿﻰ ﺷﺮع ﺑﺎﻳﺪ راﺣﺖ زﻧﺪﮔﻰ آﻨﺪ و زﻧﺪﮔﻴﺶ ﺑﻪ ﻃﻮر آﺎﻓﻰ از ﺑﻴﺖاﻟﻤﺎل ﺗﺎﻣﻴﻦ‬ ‫ﮔﺮدد ﺗﺎ ﻣﺒﺎدا اﺣﺴﺎس ﻧﻴﺎز آﻨﺪ و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺁن ﺑﻪ رﺷﻮﻩﺧﻮارى و ﻣﺎلهﺎى ﺣﺮام ﺁﻟﻮدﻩ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫در ﺁﻳﻪ ‪ ٣٢‬ﺳﻮرﻩى اﻋﺮاف ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»ﻗﻞ ﻣَﻦ ﺣَﺮّم زﻳﻨَﺔ اﻟﻠّﻪ اﻟَﺘّﻰ اَﺧﺮَج ﻟِﻌِﺒﺎدِﻩ و اﻟﻄﱠﻴّﺒﺎت ﻣﻦ اﻟﺮّزق«‬ ‫»ﺑﮕﻮ ﭼﻪ آﺴﻰ زﻳﻨﺖهﺎى اﻟﻬﻰ را آﻪ ﺑﺮاى ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﻮد ﺁﻓﺮﻳﺪﻩ و روزىهﺎى ﭘﺎآﻴﺰﻩ را ﺣﺮام آﺮدﻩ‬ ‫اﺳﺖ؟«‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺟﺮﻳﺎن ﻓﺘﻨﻪ ﺧﻮارج ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮﻳﺶ ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪﺑﻦ ﻋﺒﺎس را ﻧﺰد اﺑﻦ آﻮّا و‬ ‫ﻳﺎراﻧﺶ )ﮔﺮوﻩ ﺧﻮارج( ﺑﺮاى ﻣﺬاآﺮﻩ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ ،‬وﻗﺘﻰ ﺁﻧﻬﺎ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس را دﻳﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺗﻮ در ﻧﺰد ﻣﺎ‬ ‫ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻓﺮد ﻣﺎ هﺴﺘﻰ‪ ،‬در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل ﭼﻨﻴﻦ ﻟﺒﺎﺳﻰ ﻓﺎﺧﺮ و ﻧﻴﻚ ﭘﻮﺷﻴﺪﻩاى؟!‬ ‫اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬هﻤﻴﻦ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﻰ اﺳﺖ آﻪ درﺑﺎرﻩى ﺁن ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﺑﺤﺚ و ﮔﻔﺘﮕﻮ‬ ‫ﻣﻰآﻨﻴﻢ‪ ،‬ﻗﺮﺁن ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻗﻞ ﻣﻦ ﺣﺮم زﻳﻨﺔ اﷲ‪ «...‬و ﻧﻴﺰ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺧﺬوا زﻳﻨﺘﻜﻢ ﻋﻨﺪ آﻞ ﻣﺴﺠﺪ«) اﻋﺮاف‪ (٣١ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»زﻳﻨﺖ ﺧﻮد را ﺑﻪ هﻨﮕﺎم رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﺑﺮدارﻳﺪ«‪ ).‬ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٤٤٢‬‬ ‫هﻤﭽﻨﻴﻦ‪» :‬ان اﷲ ﺟﻤﻴﻞ ﻳﺤﺐ اﻟﺠﻤﺎل و ﻳﺤﺐ ان ﻳﺮى اﺛﺮ اﻟﻨﻌﻤﺔ ﻋﻠﻰ ﻋﺒﺪﻩ«) ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪٦‬‬ ‫ص‪(٤٣٨‬‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ زﻳﺒﺎ اﺳﺖ و زﻳﺒﺎﻳﻰ را دوﺳﺖ دارد‪ .‬و دوﺳﺖ دارد آﻪ اﺛﺮ ﻧﻌﻤﺘﺶ ﺑﺮ ﺑﻨﺪﻩاش ﺁﺷﻜﺎر ﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﻧﮕﺎهﻰ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ رواﻳﺖ دﻳﮕﺮ‬ ‫ﻳﻜﻰ از اﻣﻮرى آﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد وﺳﻌﺖ ﺑﺨﺸﻴﺪن ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻰ هﻤﺴﺮ و ﻓﺮزﻧﺪان اﺳﺖ در‬ ‫اﻳﻦ ﺑﺎرﻩ ﺑﻪ رواﻳﺎت زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻟﻴﺲ ﻣﻨﺎ ﻣﻦ وﺳﻊ ﻋﻠﻴﻪ ﺛﻢ ﻗﺘﺮ ﻋﻠﻰ ﻋﻴﺎﻟﻪ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(١٣٥‬‬ ‫»از ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺖ آﺴﻰ آﻪ داراى وﺳﻌﺖ زﻧﺪﮔﻰ اﺳﺖ وﻟﻰ زﻧﺪﮔﻰ را ﺑﺮ ﺧﺎﻧﻮادﻩى ﺧﻮد ﺗﻨﮓ ﻣﻰﮔﻴﺮد‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻳﻨﺒﻐﻰ ﻟﻠﺮﺟﻞ ان ﻳُﻮﺳﱢﻊ ﻋﻠﻰ ﻋَﻴﺎﻟِﻪ ﻟِﺌﻼﱠ ﻳَﺘَﻤﻨّﻮا ﻣَﻮﺗﻪ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(١٣٥‬‬ ‫»ﺳﺰاوار اﺳﺖ ﺑﺮاى ﻣﺮد آﻪ زﻧﺪﮔﻰ ﺧﺎﻧﻮادﻩاش را ﺗﻮﺳﻌﻪ دهﺪ ﺗﺎ اﻓﺮاد ﺧﺎﻧﻮادﻩاش ﺁرزوى ﻣﺮگ او را‬ ‫ﻧﻜﻨﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺳﺰاوار اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺷﺒﺎﻧﻪروز ﺧﻮد را ﺑﻪ ﭼﻬﺎرﺑﺨﺶ ﺗﻘﺴﻴﻢ آﻨﺪ‪ :‬در ﻳﻚ ﺑﺨﺶ ﺁن ﺑﺎ ﺧﺪا ﻣﻨﺎﺟﺎت‬ ‫آﻨﺪ و در ﻳﻚ ﺑﺨﺶ ﺁن اﻋﻤﺎل ﺧﻮد را ﺣﺴﺎب آﻨﺪ و رﺳﻴﺪﮔﻰ ﻧﻤﺎﻳﺪ و در ﻳﻚ ﺑﺨﺶ درﺑﺎرﻩ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت ﺧﺪا‬ ‫ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﺪ و ﺑﺨﺸﻰ از زﻧﺪﮔﻰ ﺧﻮد را در اﻣﻮر ﺧﻮراك و ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﻰ )ﺗﻬﻴﻪ و ﻣﺼﺮف( ﺑﮕﺬراﻧﺪ‪ ).‬اﺧﻼق‬ ‫ﺷﺒّﺮ‪ ،‬ص‪(٢٨٤‬‬ ‫‪ -٤‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»انّ هﺬﻩ اﻟﻘُﻠﻮب ﺗَﻤﻞﱡ آﻤﺎ ﺗَﻤﻞّ اﻻَﺑﺪان ﻓﺎﺑﺘَﻐﻮا ﻟﻬﺎ ﻃَﺮاﺋﻒ اﻟﺤِﻜَﻢ«) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٢٣٤‬‬ ‫»ﺑﺮاﺳﺘﻰ آﻪ اﻳﻦ دلهﺎ ﺧﺴﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﺪنهﺎ ﺧﺴﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ ﭘﺲ ﺗﺎزﻩهﺎى ﺣﻜﻤﺖ را‬ ‫ﺑﺮاى ﺁن دلهﺎ ﺑﺠﻮﻳﻴﺪ‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺎ ﻟﻄﻴﻔﻪهﺎى زﻳﺒﺎ ﺁن دلهﺎ را ﺷﺎد ﺳﺎزﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻨﻜﻪ روح اﻧﺴﺎن ﻧﻴﺎزهﺎﻳﻰ دارد آﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻄﻮر ﻣﺸﺮوع اﺷﺒﺎع ﺷﻮد و ﺑﺴﻴﺎرى از ﺳﺨﺘﮕﻴﺮىهﺎ‬ ‫در ﻟﺒﺎس و ﻏﺬا و زﻧﺪﮔﻰ درﺳﺖ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬اﻋﺘﺪال در هﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺧﻮﺑﺴﺖ‪ ،‬و راﻩ اﻓﺮاط و ﺗﻔﺮﻳﻂ راﻩ‬


‫ﺟﺎهﻼن ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ راﻩ ﺗﻔﺮﻳﻂ رﻓﺘﻦ و ﺗﻌﻄﻴﻞ ﻏﺮاﻳﺰ ﻧﺘﻴﺠﻪاش ﺳﺮﺧﻮردﮔﻰ ﻏﺮاﻳﺰ و ﻋﻘﺪﻩ و اﻧﺤﺮاﻓﺎت‬ ‫رواﻧﻰ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٥-٤‬اﻣﻴﺪ و ﺁرزوى آﺎذب و ﺑﻴﻬﻮدﻩ‬ ‫ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮ از زﻣﻴﻨﻪهﺎى رواﻧﻰ ﮔﻨﺎﻩ ﺁرزوهﺎى ﺑﻴﻬﻮدﻩ و ﺑﻰ اﺳﺎس اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺪون ﺣﺮآﺖ و‬ ‫ﻋﻤﻞ در اﻧﺘﻈﺎر ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﻰ و ﭘﺎداش و ﺗﺮﻗﻰ ﺑﺎﺷﺪ آﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً اﻓﺮاد ﺧﻴﺎﻻﺗﻰ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ دﭼﺎر‬ ‫ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ و ﻣﺮﺗﻜﺐ هﺮ ﮔﻨﺎهﻰ ﺷﺪﻩ و ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ ﺧﺪا »ارﺣﻢ اﻟﺮاﺣﻤﻴﻦ« اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ اﻣﻴﺪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ اﻧﺴﺎن را از درون ﺗﻬﻰ آﺮدﻩ و زﻣﻴﻨﻪ ﺳﺴﺘﻰ و‬ ‫ﺑﻰﻋﺎرى را آﻪ ﺑﺬرهﺎى ﮔﻨﺎﻩ هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬در اﻧﺴﺎن ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻰﺁورﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﺁﻳﻪ ‪ ٢١٨‬ﺳﻮرﻩى ﺑﻘﺮﻩ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»ان اﻟﺬﻳﻦ ﺁﻣﻨﻮا و اﻟﺬﻳﻦ هﺎﺟﺮوا و ﺟﺎهﺪوا ﻓﻰ ﺳﺒﻴﻞ اﷲ اوﻟﺌﻚ ﻳﺮﺟﻮن رﺣﻤﺖ اﷲ و اﷲ ﻏﻔﻮر رﺣﻴﻢ«‬ ‫»ﺗﻨﻬﺎ آﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻳﻤﺎن ﺁوردﻩ و ﻣﻬﺎﺟﺮت ﻧﻤﻮدﻩاﻧﺪ و در راﻩ ﺧﺪا ﺟﻬﺎد آﺮدﻩاﻧﺪ ﺁﻧﻬﺎ اﻣﻴﺪ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ‬ ‫ﭘﺮوردﮔﺎر دارﻧﺪ و ﺧﺪاوﻧﺪ ﺁﻣﺮزﻧﺪﻩ و ﻣﻬﺮﺑﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫در اﻳﻦ ﺁﻳﻪ اﻣﻴﺪ در آﻨﺎر اﻳﻤﺎن‪ ،‬هﺠﺮت و ﺟﻬﺎد ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﻚ داﺳﺘﺎن ﺗﻜﺎن دهﻨﺪﻩ‬ ‫ﻃﺎووس ﻳﻤﺎﻧﻰ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬آﻨﺎر آﻌﺒﻪ رﻓﺘﻢ دﻳﺪم ﺷﺨﺼﻰ زﻳﺮ ﻧﺎودان آﻌﺒﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﻧﻤﺎز و ﻣﻨﺎﺟﺎت و‬ ‫ﮔﺮﻳﻪ و زارى اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻌﺪ از ﻧﻤﺎز ﺑﻪ ﭘﻴﺶ رﻓﺘﻢ دﻳﺪم اﻣﺎم ﺳﺠﺎد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺮض آﺮدم اى‬ ‫ﻓﺮزﻧﺪ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﭼﺮا ﺷﻤﺎ را اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﮔﺮﻳﺎن و ﺗﺮﺳﺎن ﻣﻰﻧﮕﺮم ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺷﻤﺎ‬ ‫داراى ﺳﻪ اﻣﺘﻴﺎز هﺴﺘﻰ و اﻳﻦ ﺳﻪ اﻣﺘﻴﺎز ﺷﻤﺎ را ﻧﺠﺎت ﻣﻰدهﺪ‪:‬‬ ‫ﻓﺮزﻧﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ هﺴﺘﻰ و ﺷﻔﺎﻋﺖ ﺟﺪت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﻣﻴﺎن‬ ‫اﺳﺖ و رﺣﻤﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ وﺳﻴﻊ اﺳﺖ‪ .‬در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫اى ﻃﺎووس! اﻣﺎ در ﻣﻮرد »ﻧﺴﺐ« ﻗﺮﺁن ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻓﺎذا ﻧﻔﺦ ﻓﻰاﻟﺼﻮر ﻓﻼ اﻧﺴﺎب ﺑﻴﻨﻬﻢ ﻳﻮﻣﺌﺬ و ﻻﻳﺘﺴﺎﺋﻠﻮن«) ﻣﺆﻣﻨﻮن ‪(١٠١ /‬‬ ‫»وﻗﺘﻰ آﻪ در ﺻﻮر دﻣﻴﺪﻩ ﺷﻮد‪ ،‬هﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﻧﺴﺒﻰ در ﻣﻴﺎن ﺁﻧﻬﺎ در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﻧﺨﻮاهﺪ ﺑﻮد و از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ‬ ‫ﺗﻘﺎﺿﺎى آﻤﻚ ﻧﻤﻰآﻨﻨﺪ‪ «.‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﺴﺐ ﻣﺮا ﺣﻔﻆ ﻧﺨﻮاهﺪ آﺮد‪.‬‬ ‫اﻣﺎ در ﻣﻮرد »ﺷﻔﺎﻋﺖ« ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»و ﻻ ﻳﺸﻔﻌﻮن اﻻ ﻟﻤﻦ ارﺗﻀﻰ«) اﻧﺒﻴﺎ‪ (٢٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اوﻟﻴﺎى ﺧﺪا ﺷﻔﺎﻋﺖ از آﺴﻰ ﻧﻤﻰآﻨﻨﺪ ﻣﮕﺮ ﺁﻧﻜﻪ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﺁن آﺲ ﺧﺸﻨﻮد اﺳﺖ‪ «.‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‬ ‫ﺷﻔﺎﻋﺖ ﻣﺮا از ﺧﻮف ﺧﺪا اﻳﻤﻦ ﻧﻤﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ در ﻣﻮرد »رﺣﻤﺖ ﺧﺪا« ﻗﺮﺁن ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ان رﺣﻤﺖ اﷲ ﻗﺮﻳﺐ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺴﻨﻴﻦ«) اﻋﺮاف‪ (٥٦ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻗﻄﻌﺎً رﺣﻤﺖ ﺧﺪا ﺑﻪ ﻧﻴﻜﻮآﺎران ﻧﺰدﻳﻚ اﺳﺖ‪ «.‬ﻣﻦ ﻧﻤﻰداﻧﻢ آﻪ ﻧﻴﻜﻮآﺎر ﺑﺎﺷﻢ )ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻘﺎم ﻋﺎﻟﻰ‬ ‫ﻋﺼﻤﺖ اﺳﺖ() اﻟﻘﺮﺁن ﻳﻮاآﺐ اﻟﺪهﺮ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(١٨‬‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﻣﻴﺪوار ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ در آﻨﺎر اﻳﻤﺎن و ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﮔﺮﻧﻪ ﺑﺎ ﺣﻠﻮا ﺣﻠﻮا دهﺎن ﺷﻴﺮﻳﻦ‬ ‫ﻧﻤﻰﺷﻮد و ﺑﻪ ﻗﻮل ﺷﺎﻋﺮ‪:‬‬ ‫رﻓﺘﻪ ﺑﮕﻮﺷﺖ آﻪ آﺮدﮔﺎر آﺮﻳﻢ اﺳﺖ‬ ‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﻔﻮ اﺳﺖ و ﻟﻄﻒ و رﺣﻤﺖ و اﺣﺴﺎن‬ ‫ﻟﻴﻚ ﻧﺪاﻧﻰ آﻪ ﻣﻰآﺸﺪ ﺳﻮى دوزخ‬ ‫ﻣﻌﺼﻴﺖ آﺮدﮔﺎر و اﻃﺎﻋﺖ ﺷﻴﻄﺎن‬


‫‪ -٦‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﺳﻴﺎﺳﻰ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻳﻜﻰ از زﻣﻴﻨﻪهﺎﻳﻰ آﻪ ﮔﺎهﻰ ﻣﻮﺟﺐ ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬زﻣﻴﻨﻪهﺎى ﺳﻴﺎﺳﻰ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ آﻪ‬ ‫ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ آﺎرﮔﺰاران و ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ -١‬در ﺁﻳﻪ ‪٢٠٥‬و‪ ٢٠٦‬ﺳﻮرﻩى ﺑﻘﺮﻩ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»و إذا ﺗَﻮﻟّﻰ ﺳَﻌﻰ ﻓِﻰ اﻷرضِ ﻟِﻴُﻔﺴِﺪ ﻓﻴﻬﺎ و ﻳُﻬﻠِﻚ اﻟﺤَﺮث و اﻟﻨّﺴﻞ و اﻟﻠّﻪ ﻻ ﻳﺤﺐّ اﻟﻔَﺴﺎد * وَ إذا ﻗﻴﻞَ‬ ‫ﻟَﻪ اﺗّﻖِ اﻟﻠّﻪ أﺧَﺬَﺗﻪ اﻟﻌِﺰّة ﺑِﺎﻻِﺛﻢ ﻓَﺤَﺴﺒُﻪ ﺟﻬﻨّﻢَ و ﻟَﺒِﺌﺲ اﻟﻤِﻬﺎد«‬ ‫»)ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن( هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﺣﺎآﻢ و رﺋﻴﺲ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ) واژﻩ »ﺗﻮﻟﻰ« هﻢ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ روﮔﺮداﻧﻰ ﺁﻣﺪﻩ و هﻢ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺣﺎآﻤﻴﺖ و ﺳﺮﭘﺮﺳﺘﻰ‪ .‬ﻣﺠﻤﻊاﻟﺒﻴﺎن‪ ،‬ج‪ (١‬در راﻩ ﻓﺴﺎد در زﻣﻴﻦ آﻮﺷﺶ ﻣﻰآﻨﻨﺪ و‬ ‫زراﻋﺖهﺎ و ﻧﺴﻞهﺎ را ﻧﺎﺑﻮد ﻣﻰﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﺴﺎد را دوﺳﺖ ﻧﺪارد‪ .‬هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد‪،‬‬ ‫از ﺧﺪا ﺑﺘﺮﺳﻴﺪ ﻟﺠﺎﺟﺖ و ﻏﺮور ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰآﺸﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺁﺗﺶ دوزخ ﺑﺮاى ﺁﻧﻬﺎ آﺎﻓﻰ اﺳﺖ و ﭼﻪ ﺑﺪ‬ ‫ﺟﺎﻳﮕﺎهﻰ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺁدم ﻏﻴﺮ ﻣﺆﻣﻦ آﻪ اﺳﻴﺮ هﻮسهﺎى ﻧﻔﺴﺎﻧﻰ اﺳﺖ اﮔﺮ ﺑﺮ راس اﻣﻮر ﻗﺮار‬ ‫ﮔﻴﺮد و ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺳﻴﺎﺳﻰ ﺑﺪﺳﺘﺶ ﺑﻴﻔﺘﺪ ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺑﻪ ﻓﺴﺎد و ﺗﺒﺎهﻰ ﻣﻰآﺸﺎﻧﺪ و ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺎﺑﻮدى‬ ‫آﺸﺎورزى و هﻼآﺖ ﻧﺴﻞ ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬ ‫‪ -٢‬در ﺁﻳﻪ ‪ ٣٤‬ﺳﻮرﻩى ﻧﻤﻞ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»إنّ اﻟﻤﻠﻮك اذا دَﺧﻠﻮا ﻗَﺮﻳﺔً أﻓﺴَﺪوهﺎ و ﺟَﻌﻠﻮا أﻋﺰّة أهﻠﻬﺎ أذﻟّﺔ و آﺬﻟﻚ ﻳَﻔﻌﻠﻮن«‬ ‫»ﭘﺎدﺷﺎهﺎن هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ وارد ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺁﺑﺎدى ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺁن را ﺑﻪ ﻓﺴﺎد ﻣﻰآﺸﻨﺪ و ﻋﺰﻳﺰان ﺁﻧﻬﺎ را ذﻟﻴﻞ‬ ‫ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺁرى آﺎر ﺁﻧﻬﺎ هﻤﻴﻦ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﮔﺮﭼﻪ از زﺑﺎن »ﺑﻠﻘﻴﺲ« ﻣﻠﻜﻪ ﺳﺒﺎ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ‪ ،‬وﻟﻰ ﻳﻚ ﻣﻮﺿﻮع ﺣﺴﺎب ﺷﺪﻩ اﺳﺖ و‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺁن را ﺛﺎﺑﺖ آﺮدﻩ و ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل هﻤﻪ اﺳﺖ‪ ،‬آﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺣﺎآﻤﺎن ﻣﺴﺘﺒﺪ و زورﮔﻮ زﻣﻴﻨﻪ و ﻋﺎﻣﻞ‬ ‫وﻳﺮاﻧﮕﺮى ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪ -٣‬ﺣﻀﺮت ﻳﻮﺳﻒ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان ﻣﻌﺮوف و ﺑﺰرگ ﺑﻮد‪ ،‬او در زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺻﺤﻨﻪهﺎى‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻔﻰ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﻔﺎى ﺑﺮادران ﺑﻪ او‪ ،‬و اﻧﺪاﺧﺘﻦ او را در ﭼﺎﻩ‪ ،‬ورود او ﺑﻪ آﺎخ ﻋﺰﻳﺰ ﻣﺼﺮ‪،‬‬ ‫ﺻﺤﻨﻪى زﻧﺪان و ﺻﺤﻨﻪاى در ﭘﺴﺖ وزارت داراﻳﻰ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ در ﺁﺧﺮ ﻋﻤﺮ ﺣﺎآﻢ و رﺋﻴﺲ آﺸﻮر ﻣﺼﺮ‬ ‫ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬او در هﺮ ﺻﺤﻨﻪاى دﻋﺎﻳﻰ داﺷﺖ وﻟﻰ وﻗﺘﻰ آﻪ در ﭘﺴﺖ رﻳﺎﺳﺖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ اﺳﻴﺮ رﻳﺎﺳﺖ‬ ‫ﻧﺸﺪ‪ .‬هﻤﻮارﻩ ﻣﻰداﻧﺴﺖ آﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﻠﻚ اﺑﺪى ﭘﻴﻮﺳﺖ و رﻳﺎﺳﺖ دﻧﻴﺎ ﻓﺎﻧﻰ ﺷﺪﻧﻰ اﺳﺖ‪ .‬دﻋﺎى او‬ ‫در اﻳﻦ هﻨﮕﺎم اﻳﻦ ﺑﻮد‪:‬‬ ‫»ﺗَﻮﻓﱠﻨﻰ ﻣُﺴﻠِﻤﺎً«) ﻳﻮﺳﻒ‪» ،(١٠١ ،‬ﺧﺪاﻳﺎ ﻣﺮا ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻤﻴﺮان‪«.‬‬ ‫ﺁرى ﻳﻮﺳﻒ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم وﻗﺘﻰ آﻪ رﺋﻴﺲ ﺷﺪ ﮔﻔﺖ‪» :‬ﺗﻮﻓﻨﻰ ﻣﺴﻠﻤﺎً«‪» ،‬ﻣﺮا در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﺗﺴﻠﻴﻢ‬ ‫ﻣﺤﺾ ﻓﺮﻣﺎن ﺗﻮ هﺴﺘﻢ ﺑﻤﻴﺮان‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ رﻳﺎﺳﺖﺑﻪ ﻗﺪرى ﺧﻄﺮﻧﺎك اﺳﺖ آﻪ ﺣﺘﻰ ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ ﭘﺎى ﻳﻮﺳﻒ را ﻧﻴﺰ ﺑﻠﻐﺰاﻧﺪ ﻟﺬا اﻳﻦ دﻋﺎ را‬ ‫ﻣﻰآﻨﺪ آﻪ در راﻩ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا ﺛﺎﺑﺖ ﻗﺪم ﺑﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻳﻮﺳﻒ ﺷﻚ ﻧﺪاﺷﺖ آﻪ در راﺳﺘﺎى ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا ﻣﻰﻣﻴﺮد وﻟﻰ ﻓﺘﻨﻪهﺎى رﻳﺎﺳﺖ و زرق و ﺑﺮقهﺎ و‬ ‫ﭼﺮاغ ﺳﺒﺰ ﻧﺸﺎن دادنهﺎى ﺁن ﻧﻴﺰ ﺧﻄﺮﻧﺎك اﺳﺖ ﻟﺬا از درﮔﺎﻩ ﺧﺪا اﺳﺘﻤﺪاد ﺟﺴﺖ آﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻄﺮهﺎ‬ ‫اﺳﺘﻮار و ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٤‬در ﺁﻳﻪ ‪ ٨٣‬ﺳﻮرﻩى ﻗﺼﺺ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»ﺗِﻠﻚ اﻟﺪّا ُر اﻵﺧِﺮة ﻧَﺠﻌﻠﻬﺎ ﻟِﻠﱠﺬﻳﻦ ﻻ ﻳُﺮﻳﺪونَ ﻋُﻠﻮّاً ﻓِﻰ اﻻَرض و ﻻ ﻓﺴﺎداً و اﻟﻌﺎﻗِﺒﺔ ﻟِﻠﻤﺘّﻘﻴﻦ«‬ ‫»اﻳﻦ ﺳﺮاى ﺁﺧﺮت را ﺑﺮاى آﺴﺎﻧﻰ ﻗﺮار ﻣﻰدهﻴﻢ آﻪ ارادﻩ ﺑﺮﺗﺮى ﺟﻮﻳﻰ در زﻣﻴﻦ و ﻓﺴﺎد را ﻧﺪارﻧﺪ و‬ ‫ﻋﺎﻗﺒﺖ ﻧﻴﻚ ﺑﺮاى ﭘﺮهﻴﺰآﺎران اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺣﺎآﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺮﺗﺮىﺟﻮﻳﻰ ﺷﺎﺧﻪاى از رﻳﺎﺳﺖ ﻃﻠﺒﻰ اﺳﺖ و ﺁﻧﺎن آﻪ رﻳﺎﺳﺖ را ﺑﺨﺎﻃﺮ‬ ‫رﻳﺎﺳﺖ ﻣﻰﺧﻮاهﻨﺪ و ﺁن را هﺪف ﻗﺮار دادﻩاﻧﺪ ﺑﻬﺮﻩاى در ﺁﺧﺮت ﻧﺨﻮاهﻨﺪ داﺷﺖ‪.‬‬


‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺑﻘﺪرى وﺳﻴﻊ اﺳﺖ آﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺳﺨﻨﻰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ان اﻟﺮﺟﻞ ﻟﻴﻌﺠﺒﻪ ان ﻳﻜﻮن ﺷﺮاك ﻧﻌﻠﻪ اﺟﻮد ﻣﻦ ﺷﺮاك ﻧﻌﻞ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﻓﻴﺪﺧﻞ ﺗﺤﺘﻬﺎ«) ﺟﻮاﻣﻊ اﻟﺠﺎﻣﻊ‪،‬‬ ‫ذﻳﻞ ﺁﻳﻪ(‬ ‫»ﮔﺎﻩ اﻧﺴﺎن ﺷﺎد ﻣﻰﺷﻮد آﻪ ﺑﻨﺪ آﻔﺸﺶ از ﺑﻨﺪ آﻔﺶ دوﺳﺘﺶ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ هﻤﻴﻦ‬ ‫ﻣﺸﻤﻮل اﻳﻦ ﺁﻳﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫رﻳﺎﺳﺖ ﺑﺮ دو ﮔﻮﻧﻪ اﺳﺖ‪ :‬رﻳﺎﺳﺖ ﻣﻤﺪوح و رﻳﺎﺳﺖ ﻣﺬﻣﻮم‪.‬‬ ‫رﻳﺎﺳﺖ ﻣﻤﺪوح ﺁن اﺳﺖ آﻪ وﺳﻴﻠﻪاى ﺑﺮاى اﺣﻘﺎق ﺣﻖ و اﺑﻄﺎل ﺑﺎﻃﻞ ﮔﺮدد و رﻳﺎﺳﺖ ﻣﺬﻣﻮم ﺁن‬ ‫اﺳﺖ آﻪ ﺧﻮد هﺪف واﻗﻊ ﮔﺮدﻳﺪﻩ و ﭘﻠﻰ ﺑﺮاى هﻮاوهﻮس و اﻧﺤﺮاﻓﺎت ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺁﻧﭽﻪ در رواﻳﺎت از ﺁن ﻣﺬﻣﺖ ﺷﺪﻩ »ﺣﺐّ رﻳﺎﺳﺖ« اﺳﺖ ﻳﻌﻨﻰ دﻟﺒﺴﺘﮕﻰ ﺑﻪ رﻳﺎﺳﺖ و ﺧﻮاﺳﺘﻦ ﻣﻘﺎم‬ ‫ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﻘﺎم‪.‬‬ ‫ﺑﺮاى ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ اﻳﻦ رواﻳﺎت ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻟﻜﻞ ﺷﻴﻰ ﺁﻓﺔ ﺗﻔﺴﺪﻩ و ﺁﻓﺔ هﺬا اﻟﺪﻳﻦ وﻻة اﻟﺴﻮء«) ﻧﻬﺞ اﻟﻔﺼﺎﺣﻪ‪ ،‬ص‪(٤٧٨‬‬ ‫»ﺑﺮاى هﺮ ﭼﻴﺰى ﺁﻓﺘﻰ هﺴﺖ آﻪ ﺁن را ﺗﺒﺎﻩ ﻣﻰﺳﺎزد و ﺁﻓﺖ اﻳﻦ دﻳﻦ رهﺒﺮان ﻧﺎﺷﺎﻳﺴﺘﻪ ﻣﻰﺑﺎﺷﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از آﺎرﮔﺰاراﻧﺶ )اﺷﻌﺚ ﺑﻦ ﻗﻴﺲ( آﻪ او را ﻓﺮﻣﺎﻧﺪار ﺁذرﺑﺎﻳﺠﺎن‬ ‫ﻗﺮار دادﻩ ﺑﻮد ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫»و ان ﻋﻤﻠﻚ ﻟﻴﺲ ﻟﻚ ﺑﻄﻌﻤﺔ و ﻟﻜﻨﻪ ﻓﻰ ﻋﻨﻘﻚ اﻣﺎﻧﺔ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ ‪ /‬ﻧﺎﻣﻪ ‪» (٥‬ﻓﺮﻣﺎﻧﺪارى ﺑﺮاى ﺗﻮ‬ ‫ﻟﻘﻤﻪ و وﺳﻴﻠﻪ ﺁب و ﻧﺎن ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ اﻣﺎﻧﺘﻰ اﺳﺖ ﺑﺮ ﮔﺮدﻧﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬در ﺣﻀﻮر اﻣﺎم ﻣﻌﺼﻮم درﺑﺎرﻩ ﺷﺨﺺ رﻳﺎﺳﺖ ﻃﻠﺒﻰ ﺳﺨﻦ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺁﻣﺪ‪ ،‬ﺁن ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ ذﺋﺒﺎن ﺿﺎرﻳﺎن ﻓﻰ ﻏﻨﻢ ﻗﺪ ﺗﻔﺮق رﻋﺎؤهﺎ ﺑﺄﺿﺮّ ﻓﻰ دﻳﻦ اﻟﻤﺴﻠﻢ ﻣﻦ ﻃﻠﺐ اﻟﺮﻳﺎﺳﺔ«) ﺳﻔﻴﻨﺔ‬ ‫اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٤٩٢‬‬ ‫»زﻳﺎن دو ﮔﺮگ ﺑﻪ ﮔﻠﻪ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪى آﻪ ﭼﻮﭘﺎﻧﺎﻧﺶ ﻣﺘﻔﺮق ﺷﺪﻩاﻧﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از زﻳﺎن رﻳﺎﺳﺖ ﻃﻠﺒﻰ در دﻳﻦ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﻴﺴﺖ‪«.‬‬ ‫ﺑﻬﻠﻮل ﻓﻘﻴﻬﻰ ﻣﺒﺎرز و ﺣﻖ ﭘﺮﺳﺖ‬ ‫وهﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻣﺸﻬﻮر ﺑﻪ ﺑﻬﻠﻮل ﻣﺠﻨﻮن از ﺧﻮاص ﺷﺎﮔﺮدان اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و از ﻓﻘﻬﺎ و‬ ‫ﻋﻠﻤﺎى ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ و ﻋﺎرف آﺎﻣﻞ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﻣﻰآﻨﻨﺪ هﺎرون اﻟﺮﺷﻴﺪ )ﭘﻨﺠﻤﻴﻦ ﺧﻠﻴﻔﻪ ﻋﺒﺎﺳﻰ(‬ ‫ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ ﺑﺮاى ﺑﻐﺪاد ﻗﺎﺿﻰ اﻟﻘﻀﺎة ﺗﻌﻴﻴﻦ آﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﺻﺤﺎب ﺧﻮد در ﻣﻮرد ﺷﺨﺺ ﺷﺎﻳﺴﺘﻪاى آﻪ‬ ‫ﻋﻬﺪﻩدار ﻣﻨﺼﺐ ﻗﻀﺎوت ﮔﺮدد ﻣﺸﻮرت آﺮد هﻤﻪ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬هﻴﭻ آﺲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻬﻠﻮل ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻰ اﻳﻦ آﺎر را‬ ‫ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫هﺎرون‪ ،‬ﺑﻬﻠﻮل را ﻃﻠﺒﻴﺪ و ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬اى ﻓﻘﻴﻪ هﻮﺷﻤﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺎرا در ﻣﻮرد ﻗﻀﺎوت ﻳﺎرى آﻦ‪ .‬ﺑﻬﻠﻮل ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫ﻣﻦ ﺻﻼﺣﻴﺖ اﻳﻦ آﺎر را ﻧﺪارم‪.‬‬ ‫هﺎرون ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻤﺎم ﻣﺮدم ﺑﻐﺪاد ﺗﻮ را ﺑﺮاى اﻳﻦ آﺎر ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ ﻣﻰداﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻬﻠﻮل ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﺠﺒﺎ! ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﻮدم از ﺁﻧﻬﺎ ﺁﮔﺎهﺘﺮم‪ .‬واﻧﮕﻬﻰ ﻣﻦ ﻳﺎ راﺳﺖ ﻣﻰﮔﻮﻳﻢ آﻪ ﺻﻼﺣﻴﺖ ﻧﺪارم ﻳﺎ‬ ‫دروغ ﻣﻰﮔﻮﻳﻢ‪ ،‬از اﻳﻦ دو ﺣﺎل ﺧﺎرج ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬اﮔﺮ راﺳﺖ ﻣﻰﮔﻮﻳﻢ ﭘﺲ ﺻﻼﺣﻴﺖ ﻧﺪارم‪ ،‬و اﮔﺮ دروغ‬ ‫ﻣﻰﮔﻮﻳﻢ ﺁدم دروﻏﮕﻮ ﺻﻼﺣﻴﺖ ﻣﻘﺎم ﻗﻀﺎوت را ﻧﺨﻮاهﺪ داﺷﺖ!!‪.‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺗﻮ را ﺁزاد ﻧﻤﻰآﻨﻴﻢ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﻘﺎم را ﻗﺒﻮل آﻨﻰ‪.‬‬ ‫ﺑﻬﻠﻮل ﮔﻔﺖ‪ :‬اآﻨﻮن آﻪ ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ هﺴﺘﻢ ﻳﻚ ﺷﺐ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻬﻠﺖ ﺑﺪهﻴﺪ در اﻳﻦ ﺑﺎرﻩ ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﻢ‪ .‬ﺑﻪ او ﻣﻬﻠﺖ‬ ‫دادﻧﺪ‪ .‬ﺑﻬﻠﻮل از ﺁﻧﺠﺎ ﺑﻴﺮون ﺁﻣﺪ و ﺁن ﺷﺐ را ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﺮد‪ .‬ﻓﺮداى ﺁن ﺷﺐ ﭼﻮﺑﻰ ﺑﻠﻨﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺖ و‬ ‫ﺧﻮد را ﺑﻪ دﻳﻮاﻧﮕﻰ زد و وارد ﺑﺎزار ﺷﺪ‪ .‬ﻣﺮدم دﻳﺪﻧﺪ ﺑﻬﻠﻮل ﻟﺒﺎس و ﻋﺒﺎ و ﻋﻤﺎﻣﻪاش آﺞ و ﻣﻌﻮج ﺷﺪﻩ و‬ ‫ﭼﻮﺑﻰ ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺳﻮار ﺁن ﺷﺪﻩ و ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻰزﻧﺪ‪ :‬از ﺟﻠﻮ ﻣﻦ رد ﺷﻮﻳﺪ اﺳﺒﻢ ﺷﻤﺎ را ﻟﮕﺪ ﻧﺰﻧﺪ‪...‬‬ ‫ﻣﺮدم ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﻠﻮل دﻳﻮاﻧﻪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ!‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺧﺒﺮ ﺑﻪ هﺎرون رﺳﻴﺪ‪ ،‬هﺎرون ﮔﻔﺖ‪» :‬ﻣﺎ ﺟَﻦّ و ﻟﻜﻦ ﻓَﺮّ ﺑﺪﻳﻨﻪ ﻣﻨّﺎ«‬ ‫»او دﻳﻮاﻧﻪ ﻧﺸﺪﻩ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ دﻳﻨﺶ از ﻣﺎ ﻓﺮار آﺮد‪«.‬‬


‫ﺑﻬﻠﻮل ﺗﺎ ﺁﺧﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﻪ هﻤﻴﻦ وﺿﻊ ﺑﺴﺮ ﺑﺮد ﺗﺎ ﻣﺒﺎدا ﻃﺎﻏﻮتهﺎى ﻋﺒﺎﺳﻰ او را ﺑﻪ اﺳﺘﺨﺪام ﺧﻮد در‬ ‫ﺁورﻧﺪ‪ .‬او ﻣﻰداﻧﺴﺖ آﻪ ﻗﺒﻮل ﭼﻨﺎن رﻳﺎﺳﺘﻰ زﻣﻴﻨﻪ ﺟﻨﺎﻳﺖهﺎ و ﮔﻨﺎهﺎن اﺳﺖ ﺑﺮاى ﻧﺠﺎت از ﺁن‪ ،‬ﺧﻮد را‬ ‫ﺑﻪ دﻳﻮاﻧﮕﻰ زد‪.‬‬

‫ﺗﻮﺟﻴﻪ و دﻟﻴﻞ ﺗﺮاﺷﻰ ﺑﺮاى ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﺑﺪﺗﺮ از ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ و دﻟﻴﻞ ﺗﺮاﺷﻰ ﺑﺮاى ﺁن اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻰﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﻳﻚ ﻧﻮع آﻼﻩﺑﺮدارى‬ ‫دﻳﻨﻰ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺑَﻞ اﻻِﻧﺴﺎن ﻋَﻠﻰ ﻧَﻔﺴِﻪ ﺑَﺼﻴﺮَة و ﻟﻮ أﻟﻘﻰ ﻣَﻌﺎذِﻳﺮﻩ«) ﻗﻴﺎﻣﺖ‪ ١٤ ،‬ﺗﺎ ‪ (١٥‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺑﻠﻜﻪ اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺧﻮدش ﺑﺮ وﺿﻊ ﺧﻮد ﺁﮔﺎﻩ اﺳﺖ‪ ،‬هﺮ ﭼﻨﺪ در ﻇﺎهﺮ ﺑﺮاى ﺧﻮد‪ ،‬ﻋﺬرهﺎﻳﻰ ﺑﺘﺮاﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ ﻣﺤﻜﻤﻪ وﺟﺪان‪ ،‬ﮔﻨﻬﻜﺎر را ﺑﻪ دوروﻳﻰ و ﻧﻴﺮﻧﮓ‪ ،‬ﻣﺤﻜﻮم ﻣﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ را ﻋﺎدى و ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﺁن ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ و زﺷﺖ را زﻳﺒﺎ ﺟﻠﻮﻩ ﻣﻰدهﺪ‪،‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ هﻤﺎن ﻋﺬر ﺑﺪﺗﺮ از ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫هﻴﭻ ﮔﻨﺎهﻰ ﺑﻪ ﺳﻨﮕﻴﻨﻰ »ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ« ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬زﻳﺮا ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻣﻌﺘﺮف‪ ،‬ﻏﺎﻟﺒﺎً در ﻓﻜﺮ ﺗﻮﺑﻪ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮ در ﻓﻜﺮ ﺳﺮﭘﻮش ﻧﻬﺎدن ﺑﺮ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ آﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﺻﺮاط ﺗﻮﺑﻪ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ او را در ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫راﺳﺦﺗﺮ و ﺟﺮىﺗﺮ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﻳﻚ ﺑﻴﻤﺎرى و ﻳﻚ ﺑﻼى ﻋﻤﻮﻣﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرتهﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻠﻮﻩ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻮاص و‬ ‫ﻋﻮام را از ﺻﺮاط ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ‪ ،‬ﻣﻨﺤﺮف ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ و ﺧﻄﺮ ﺑﺰرگ ﺁن اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ راﻩهﺎى اﺻﻼح را ﺑﻪ روى‬ ‫ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻣﻰﺑﻨﺪد و ﮔﺎﻩ واﻗﻌﻴﺖهﺎ را در ﻧﻈﺮ او ﻣﺴﺦ و دﮔﺮﮔﻮن ﻣﻰﺳﺎزد‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼً ﺗﺮس ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪ اﺣﺘﻴﺎط‪ ،‬و ﺿﻌﻒ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺣﻴﺎ‪ ،‬و ﺣﺮص ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻟﺰوم‬ ‫ﺗﺎﻣﻴﻦ زﻧﺪﮔﻰ‪ ،‬و ﺗﻦﭘﺮورى و آﻮﺗﺎهﻰهﺎى ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﻀﺎ و ﻗﺪر ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاﺳﺘﻰ ﭼﻪ‬ ‫ﻣﺼﻴﺒﺖ و دردى رﻧﺞﺁورﺗﺮ از اﻳﻦ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺗﺤﺮﻳﻒ ﻣﻔﺎهﻴﻢ ارزﺷﻤﻨﺪ اﺳﻼم ﺑﺎ دﺳﺖ ﺧﻮد راﻩ ﻧﺠﺎت‬ ‫را ﺑﻪ روى ﺧﻮد ﺑﺒﻨﺪد؟!‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺳﺮﭘﻮش ﮔﺬاﺷﺘﻦ روى ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ ﮔﻨﺎﻩ را ﺑﺮاﺣﺘﻰ و ﺑﺪون ﻣﺎﻧﻌﻰ اﻧﺠﺎم‬ ‫دهﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻨﻜﻪ ﺣﻖ را آﺘﻤﺎن ﻣﻰآﻨﺪ و ﻧﺎم ﺁن را ﺗﻘﻴّﻪ ﻣﻰﮔﺬارد و ﻳﺎ ﺑﺮاى رﺳﻴﺪن ﺑﻪ هﺪف ﺷﻮم ﺧﻮد‬ ‫ﺑﻪ ﺷﺨﺼﻰ رﺷﻮﻩ ﻣﻰدهﺪ و ﻧﺎم ﺁن را هﺪﻳﻪ ﻣﻰﮔﺬارد‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﻳﻚ ﻧﻮع ﻓﺮﻳﺐ دادن و اﻏﻔﺎل ﺧﻮد و ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ اﺳﺖ آﻪ ﻇﺎهﺮى زﻳﺒﻨﺪﻩ و ﺷﺮﻋﻰ دارد و‬ ‫ﺑﺎﻃﻨﻰ ﺁﻟﻮدﻩ‪ ،‬ﻣﺜﻞ آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻰ ﻣﻰﻓﺮوﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاى ﺟﻠﺐ ﻣﺸﺘﺮى روى ﺁن را ﻣﻮاد ﺧﻮب‬ ‫ﻣﻰﮔﺬارﻧﺪ و درون ﺁن را ﻣﻮاد ﺑﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬روزى ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﺑﺎزار ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻋﺒﻮر ﻣﻰآﺮد‪،‬‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ را دﻳﺪ آﻪ ﻣﻴﻮﻩ ﻳﺎ ﺧﺮﻣﺎ ﻣﻰﻓﺮوﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑﻪﺑﻪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﻴﻮﻩهﺎى ﺧﻮب و ﻋﺎﻟﻰ‪ .‬در هﻤﻴﻦ‬ ‫ﻟﺤﻈﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺁن ﺣﻀﺮت وﺣﻰ آﺮد‪ :‬زﻳﺮش را ﺑﺒﻴﻦ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ دﺳﺖ در درون ﺁن‬ ‫ﮔﺬارد و ﻣﻘﺪارى از ﺁن ﺑﻴﺮون ﺁورد آﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﭘﺴﺖ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺁن آﺎﻻ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ اَراك اﻻّ و ﻗﺪ ﺟَﻤﻌﺖ ﺧﻴﺎﻧﺔ و ﻏﺸّﺎً ﻟِﻠﻤُﺴﻠﻤﻴﻦ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪(٢٠٩‬‬ ‫»ﻧﻤﻰﺑﻴﻨﻢ ﺗﻮ را ﺟﺰ اﻳﻨﻜﻪ‪ ،‬ﺧﻴﺎﻧﺖ و ﻓﺮﻳﺐ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﺟﻤﻊ آﺮدﻩاى‪«.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪهﺎى ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﺑﺮاى اﻧﺠﺎم ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻰ از ﺁﻧﺎن ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻋﻘﻴﺪﺗﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﺳﻴﺎﺳﻰ‪.‬‬


‫‪ -٣‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت رواﻧﻰ‪.‬‬ ‫‪ ٥‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻓﺮهﻨﮕﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت اﻗﺘﺼﺎدى‪.‬‬ ‫‪ -٧‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻧﻈﺎﻣﻰ‪.‬‬ ‫و ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت دﻳﮕﺮ‪.‬‬ ‫‪ -١‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻋﻘﻴﺪﺗﻰ‬ ‫اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ »ﺟﺒﺮ و ﻗﻀﺎ و ﻗﺪر« ﻳﻜﻰ از ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻋﻘﻴﺪﺗﻰ اﺳﺖ‪ .‬وﻗﺘﻰ ﺑﻪ ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ‪ :‬ﭼﺮا ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫آﺮدى؟ ﭼﺮا ﺁﻟﻮدﻩ ﺑﻪ ﻣﺴﻜﺮات ﺷﺪى؟ در ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺷﺎﻧﺲ ﻣﻦ اﻳﻦ ﺑﻮد‪ ،‬ﻗﻀﺎ و ﻗﺪر ﻣﻦ ﭼﻨﻴﻦ‬ ‫ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻪ آﻨﻢ ﭘﺪران ﻣﺎ ﭼﻨﻴﻦ آﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎ هﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬ﻋﺎﻗﺒﺖ ﮔﺮگزادﻩ ﮔﺮگ ﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻧﺎاهﻞ را‬ ‫ﭼﻮن ﮔﺮدآﺎن ﺑﺮ ﮔﻨﺒﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻘﺪّر ﻧﺒﻮد ﻣﻦ ﺁدم ﻧﻤﺎزﺧﻮان ﺑﺎﺷﻢ و اﻣﺜﺎل اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ آﻪ در ﮔﻔﺘﮕﻮهﺎى‬ ‫روزاﻧﻪ ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﺮدم‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر ﺷﻨﻴﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬آﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﮔﻔﺘﺎر از اﻧﺠﺎم ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ و وﻇﻴﻔﻪ ﻓﺮار‬ ‫ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﻣﺸﺮآﺎن ﺑﺮاى ﺗﺒﺮﺋﻪ ﺧﻮد ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫»ﻟﻮ ﺷﺎء اﻟﻠّﻪ ﻣﺎ أﺷﺮآﻨﺎ و ﻻ ﺁﺑﺎؤﻧﺎ و ﻻ ﺣﺮّﻣﻨﺎ ﻣﻦ ﺷﻴﻰ«) ﻣﺎﺋﺪﻩ‪ (١٤٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ‬ ‫اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اﮔﺮ ﺧﺪا ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﺎ ﻣﺸﺮك ﻣﻰﺷﺪﻳﻢ و ﻧﻪ ﭘﺪران ﻣﺎ و ﻧﻪ ﭼﻴﺰى را ﺗﺤﺮﻳﻢ ﻣﻰآﺮدﻳﻢ‪«.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺟﺒﺮ‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻰدهﻨﺪ‪ .‬ﻧﻈﻴﺮ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ در ﺁﻳﻪ ‪ ٣٥‬ﺳﻮرﻩ ﻧﺤﻞ و ‪٢٠‬‬ ‫ﺳﻮرﻩ زﺧﺮف ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬آﻪ ﻣﺸﺮآﺎن ﻗﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﺟﺒﺮ ﺑﻮدﻧﺪ و در ﭘﻮﺷﺶ ﺟﺒﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد اداﻣﻪ‬ ‫ﻣﻰدادﻧﺪ؛‬ ‫»و ﻗﺎﻟﻮا ﻟَﻮ ﺷﺎء اﻟﺮّﺣﻤﻦ ﻣﺎ ﻋَﺒَﺪﻧﺎهﻢ«) زﺧﺮف‪ (٢٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁﻧﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ اﮔﺮ ﺧﺪا ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎ ﺁﻧﻬﺎ )ﺑﺖهﺎ( را ﭘﺮﺳﺘﺶ ﻧﻤﻰآﺮدﻳﻢ‪«.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ در ﺑﺎرﻩى ﭘﻨﺪار ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ن هﻢ اﻻّ ﻳَﺨﺮُﺻﻮن«‬ ‫»اِ ْ‬ ‫»ﺁﻧﻬﺎ ﺟﺰ دروغ‪ ،‬ﭼﻴﺰى ﻧﻤﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻳﺰﻳﺪﺑﻦ ﻣﻌﺎوﻳﻪ‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﺳﺮ ﻣﻘﺪس اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم را در ﺷﺎم ﻧﺰد ﻳﺰﻳﺪﺑﻦ ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﮔﺬاردﻧﺪ‪ ،‬ﻳﺰﻳﺪ‬ ‫ﺷﻌﺮى ﺧﻮاﻧﺪ و ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺣﺎﺿﺮان رو آﺮد و ﮔﻔﺖ‪...:‬‬ ‫ﺻﺎﺣﺐ اﻳﻦ ﺳﺮ ﻣﻰﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﺮاى ﺣﻜﻮﻣﺖ آﺮدن از ﻳﺰﻳﺪ ﺑﻬﺘﺮم‪ ،‬ﮔﻮﻳﺎ اﻳﻦ ﺁﻳﻪ را ﻧﺨﻮاﻧﺪﻩ ﺑﻮد آﻪ‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻗﻞ اﻟّﻠﻬُﻢ ﻣﺎﻟِﻚ اﻟﻤُﻠﻚ ﺗُﻮﺗِﻰ اﻟﻤُﻠﻚ ﻣَﻦ ﺗَﺸﺎء و ﺗَﻨﺰع اﻟﻤُﻠﻚ ﻣﻤّﻦ ﺗﺸﺎء و ُﺗﻌِﺰﱡ ﻣﻦ ﺗﺸﺎء و ﺗُﺬلﱡ ﻣﻦ‬ ‫ﺗﺸﺎء‪«...‬‬ ‫»ﺑﮕﻮ ﺧﺪاﻳﺎ ﻣﺎﻟﻚ ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎ ﺗﻮﻳﻰ‪ ،‬ﺗﻮ هﺴﺘﻰ آﻪ ﺑﻪ هﺮ آﺲ ﺑﺨﻮاهﻰ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﻰﺑﺨﺸﻰ و از هﺮ‬ ‫آﺲ ﺑﺨﻮاهﻰ ﺣﻜﻮﻣﺖ را ﻣﻰﮔﻴﺮى‪ ،‬هﺮ آﺲ را ﺑﺨﻮاهﻰ ﻋﺰت ﻣﻰدهﻰ و ﺑﻪ هﺮ آﺴﻰ ﺑﺨﻮاهﻰ‬ ‫ذﻟﺖ‪ ).«....‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ .٤٥٠‬ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺒﺮى‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٢٦٦‬‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﻳﺰﻳﺪ ﺧﻮﻧﺨﻮار‪ ،‬ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﺟﻨﺎﻳﺖ را اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﺪ و ﺑﻌﺪ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺧﺪا ﭼﻨﻴﻦ ﺧﻮاﺳﺖ آﻪ‬ ‫ﻣﺎ ﻋﺰﻳﺰ ﺷﻮﻳﻢ و دﺷﻤﻦ ﻣﺎ ذﻟﻴﻞ ﮔﺮدد‪ ،‬و اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﺮ روى ﺟﻨﺎﻳﺖ ﺧﻮد ﺳﺮﭘﻮش ﻣﻰﮔﺬارد و ﺑﺮاى‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ اﻋﻤﺎل ﻧﻨﮕﻴﻦ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺳﻔﺴﻄﻪ و ﺟﺒﺮ ﻣﺘﻮﺳﻞ ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﻧﮕﺎهﻰ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﻴﺎر‬


‫ﻣﻮﺿﻮع ﺟﺒﺮ و اﺧﺘﻴﺎر ﻳﻚ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪدار اﺳﺖ و ﺑﺤﺚهﺎى ﻓﺮاوان دارد‪ ،‬وﻟﻰ ﺁﻧﭽﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﻰﺗﻮان‬ ‫ﮔﻔﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ‪ :‬وﺟﺪاﻧﺎً ﻣﺎ در اﻧﺘﺨﺎب ﺁزاد هﺴﺘﻴﻢ‪ .‬ﺣﺮآﺖ دﺳﺖ ﻣﺎ ﺑﺎ ﺣﺮآﺖ ﻗﻠﺐ ﻣﺎ ﻳﻜﺴﺎن‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﺣﺮآﺖ ﻗﻠﺐ از روى اﺧﺘﻴﺎر ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺖ وﻟﻰ ﺣﺮآﺖ دﺳﺖ ﻣﺎ ﺑﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻣﺎ اﺳﺖ »ﻣﺴﻠﻮب‬ ‫اﻻرادة« ﻧﻴﺴﺘﻴﻢ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ :‬ﻟﻮﻟﻪآﺸﻰ ﺷﻬﺮى را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ‪ ،‬ﻟﻮﻟﻪ از ﺧﻴﺎﺑﺎنهﺎى ‪ ٤٥‬ﻣﺘﺮى وارد ﺧﻴﺎﺑﺎنهﺎى‬ ‫ﺳﻰﻣﺘﺮى و ﺳﭙﺲ دﻩ ﻣﺘﺮى و ﺳﭙﺲ وارد آﻮﭼﻪ ﺷﺶ ﻣﺘﺮى و ﭼﻬﺎر ﻣﺘﺮى و ﺳﺮاﻧﺠﺎم وارد آﻮﭼﻪ‬ ‫ﺑﻦﺑﺴﺖ دو ﻣﺘﺮى و ﻳﻚ ﻣﺘﺮى ﻣﻰﮔﺮدد و وارد ﺧﺎﻧﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬و ﺷﻴﺮى ﺑﻪ ﻟﻮﻟﻪ آﻨﺎر ﺣﻮض وﺻﻞ‬ ‫ﻣﻰﮔﺮدد‪ ،‬ﻟﻮﻟﻪآﺸﻰ و ﻟﻮﻟﻪهﺎى ﺧﻴﺎﺑﺎن و آﻮﭼﻪهﺎ در دﺳﺖ ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬وﻟﻰ اﻳﻦ ﺷﻴﺮ در اﺧﺘﻴﺎر‬ ‫ﻣﺎﺳﺖ ﺑﺎز آﻨﻴﻢ‪ ،‬ﻧﻴﻤﻪ ﺑﺎز آﻨﻴﻢ ﻳﺎ ﺑﺒﻨﺪﻳﻢ‪ .‬اﺑﺮ و ﺑﺎد و ﻣﻪ و ﺧﻮرﺷﻴﺪ و ﻓﻠﻚ‪ ،‬در اﺧﺘﻴﺎر ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬وﻟﻰ‬ ‫ﻧﺎن در ﺁوردن و ﺧﻮردن در اﺧﺘﻴﺎر ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬ﻧﻪ ﺟﺒﺮ درﺳﺖ اﺳﺖ آﻪ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ ﻣﺎ ارادﻩ ﻧﺪارﻳﻢ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺗﻔﻮﻳﺾ‬ ‫درﺳﺖ اﺳﺖ آﻪ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ هﻤﻪ ﭼﻴﺰ در اﺧﺘﻴﺎر ﻣﺎﺳﺖ‪ ،‬هﻤﺎﻧﻨﺪ ﻣﺜﺎل ﻓﻮق آﻪ ﻟﻮﻟﻪآﺸﻰهﺎ در اﺧﺘﻴﺎر ﻣﻦ‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ وﻟﻰ ﺷﻴﺮ ﺁب در اﺧﺘﻴﺎر ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ).‬در اﻳﻦ ﺑﺎرﻩ ﺑﻪ آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪) ١٥٥‬ﺑﺎب اﻟﺠﺒﺮ واﻟﻘﺪر(‪.‬‬ ‫ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد‪ ،‬در ﺣﺪﻳﺚ ‪ ١٣‬اﻳﻦ ﺑﺎب ﺁﻣﺪﻩ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﻻ ﺟﺒﺮ و ﻻ ﺗﻔﻮﻳﺾ و ﻟﻜﻦ‬ ‫اﻣﺮ ﺑﻴﻦ اﻻﻣﺮﻳﻦ‪) «.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻗﻮل ﻣﻮﻟﻮى در ﻣﻮرد ﺷﺨﺼﻰ آﻪ ﺑﺮﺧﻼف وﺟﺪان‪ ،‬ﺧﻮد را ﻣﺴﻠﻮب اﻻرادة ﻓﺮض ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺁن ﻳﻜﻰ ﺑﺮ رﻓﺖ ﺑﺎﻻى درﺧﺖ‬ ‫ﻣﻰﻓﺸﺎﻧﺪ او ﻣﻴﻮﻩ را دزداﻧﻪ ﺳﺨﺖ‬ ‫ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺎغ ﺁﻣﺪ و ﮔﻔﺖ‪:‬اى دﻧﻰ‬ ‫از ﺧﺪا ﺷﺮﻣﺖ ﺑﮕﻮ ﭼﻪ ﻣﻰآﻨﻰ‬ ‫ﮔﻔﺖ از ﺑﺎغ ﺧﺪا ﺑﻨﺪﻩ ﺧﺪا‬ ‫ﻣﻰﺧﻮرد ﺧﺮﻣﺎ آﻪ ﺣﻖ آﺮدش ﻋﻄﺎ‬ ‫ﭘﺲ ﺑﻪ ﺑﺴﺘﺶ ﺳﺨﺖ ﺁن دم ﺑﺮدرﺧﺖ‬ ‫ﻣﻰزدش ﺑﺮ ﭘﺸﺖ و ﭘﻬﻠﻮ ﭼﻮب ﺳﺨﺖ‬ ‫ﮔﻔﺖ ﺁﺧﺮ از ﺧﺪا ﺷﺮﻣﻰ ﺑﺪار‬ ‫ﻣﻰآﺸﻰ اﻳﻦ ﺑﻰﮔﻨﻪ را زار زار‬ ‫ﮔﻔﺖ آﺰ ﭼﻮب ﺧﺪا اﻳﻦ ﺑﻨﺪﻩاش‬ ‫ﻣﻰزﻧﺪ ﺑﺮ ﭘﺸﺖ دﻳﮕﺮ ﺑﻨﺪﻩ ﺧﻮش‬ ‫ﭼﻮب ﺣﻖ و ﭘﺸﺖ و ﭘﻬﻠﻮ ﺁن او‬ ‫ﻣﻦ ﻏﻼم و ﺁﻟﺖ ﻓﺮﻣﺎن او‬ ‫ﮔﻔﺖ ﺗﻮﺑﻪ آﺮدم از ﺟﺒﺮ اى ﻋﻴﺎر‬ ‫اﺧﺘﻴﺎر اﺳﺖ اﺧﺘﻴﺎر اﺳﺖ اﺧﺘﻴﺎر) ﻣﺜﻨﻮى ﻣﻮﻟﻮى‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٥٠٠‬‬ ‫در ﻣﻮرد وﺟﺪاﻧﻰ ﺑﻮدن اﺧﺘﻴﺎر و ارادﻩ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫اﻳﻨﻜﻪ ﻓﺮدا اﻳﻦ آﻨﻢ ﻳﺎ ﺁن آﻨﻢ‬ ‫اﻳﻦ دﻟﻴﻞ اﺧﺘﻴﺎر اﺳﺖ اى ﺻﻨﻢ‬ ‫دﻻﺋﻞ ﺁزادى ارادﻩ‬ ‫‪ -١‬ﺗﺮدﻳﺪ؛ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺎ در ﻣﻮرد ﭼﻴﺰى ﺷﻚ ﻣﻰآﻨﻴﻢ آﻪ اﻧﺠﺎم دهﻴﻢ ﻳﺎ ﻧﻪ دﻟﻴﻞ ﺁزادى ارادﻩ ﻣﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻰ؛ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺎ در آﺎرى آﻪ آﺮدﻩاﻳﻢ ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻴﻢ دﻟﻴﻞ ﺁزادى اﺧﺘﻴﺎر ﻣﺎ اﺳﺖ وﮔﺮﻧﻪ ﭘﺸﻴﻤﺎن‬ ‫ﻧﻤﻰﺷﺪﻳﻢ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬ﺗﺄدﻳﺐ؛ ادب آﺮدن دﻟﻴﻞ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺷﺨﺺ ﻗﺎﺑﻞ ادب هﺴﺖ و ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ دﻟﻴﻞ ﺁزادى ارادﻩ‬ ‫ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٤‬اﻧﺘﻘﺎد؛ اﻳﻨﻜﻪ از آﺎرهﺎى هﻤﺪﻳﮕﺮ اﻧﺘﻘﺎد ﻣﻰآﻨﻴﻢ‪ ،‬دﻟﻴﻞ ﺁزادى ارادﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﻣﺜﻼً از درﺧﺖ ﮔﺮدو‬ ‫اﻧﺘﻘﺎد ﻧﻤﻰآﻨﻴﻢ‪ ،‬ﭼﻮن او ﺁزادى ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮاى ﻓﺮار از ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ را ﺑﺮ ﮔﺮدن ﺟﺒﺮ ﻧﮕﺬارﻳﻢ‪.‬‬


‫‪ -٢‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﺳﻴﺎﺳﻰ‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻧﻴﺰ ﻓﺮاوان اﺳﺖ ﻳﻜﻰ از ﺁﻧﻬﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﺷﺎن روﺣﺎﻧﻰ اﺟﻞ از اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ‬ ‫در ﺳﻴﺎﺳﺖ دﺧﺎﻟﺖ آﻨﺪ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ را ﻣﻰآﻨﻨﺪ ﺗﺎ روﺣﺎﻧﻴﻮن ﺧﻮب را ﻣﻨﺰوى ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و ﺧﻮد ﺑﺮ ﺧﺮ ﻣُﺮاد‬ ‫ﺳﻮار ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻪ ﻓﺴﺎد و ﺗﺒﺎهﻰ ﺧﻮد اداﻣﻪ دهﻨﺪ‪.‬‬ ‫در زﻣﺎن ﺷﺎﻩ ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﺎﻣﻮران ﺑﺮاى ﺳﺮﭘﻮش ﻧﻬﺎدن ﺑﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد ﻣﻰﮔﻔﺘﻨﺪ‪» :‬اﻟﻤﺎﻣﻮر ﻣﻌﺬور«‪ ،‬ﻣﺎﻣﻮر‬ ‫ﻣﻌﺬور اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺑﻪ هﺮ آﺎر ﻏﻠﻄﻰ دﺳﺖ ﻣﻰزدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺘﻰ ﻳﻜﻰ از ﺁن ﻣﺎﻣﻮران در ﺗﻮﺟﻴﻪ آﺎر ﻧﺎﺷﺎﻳﺴﺘﻪ ﺧﻮد ﻣﻰﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﻣﺎ ﻣﺮدم را ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻗﺮار‬ ‫ﻧﺪهﻴﻢ‪ ،‬ﺣﻘﻮﻗﻰ آﻪ درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻰدارﻳﻢ ﺑﺮاى ﻣﺎ ﺷﺮﻋﺎً اﺷﻜﺎل دارد!!‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻓﻖ ﺗﺮورﻳﺴﺖ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﭼﺮا ﺁﻳﺖ اﻟﻠﱠﻪ اﺷﺮﻓﻰ را آﺸﺘﻰ؟ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺳﺎزﻣﺎن دﺳﺘﻮر دادﻩ ﺑﻮد!‪.‬‬ ‫ﺑﺎ اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺟﻨﺎﻳﺖ ﺷﻨﻴﻊ ﺧﻮد را ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ هﻤﺎن اﺳﺖ آﻪ در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ‪:‬‬ ‫»و ﻗﺎﻟﻮا رﺑﻨﺎ اﻧﺎ اﻃﻌﻨﺎ ﺳﺎدﺗﻨﺎ و آﺒﺮاﺋﻨﺎ ﻓﺎﺿﻠﻮﻧﺎ اﻟﺴﺒﻴﻼ«) اﺣﺰاب‪ (٦٧ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ‬ ‫اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»آﺎﻓﺮان در دوزخ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﺧﺪاﻳﺎ ﻣﺎ از رؤﺳﺎ و ﺑﺰرﮔﺎن ﺧﻮد اﻃﺎﻋﺖ آﺮدﻳﻢ و ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺎ را ﮔﻤﺮاﻩ‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت هﺮﮔﺰ در درﮔﺎﻩ ﺧﺪا ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﻧﻤﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﮔﺎهﻰ ﺷﻨﻴﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد ﺑﻌﻀﻰ ﺑﺎ ذآﺮ اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ آﻪ ﻃﺒﻴﻌﺖ اﻧﻘﻼب اﻳﻦ اﻗﺘﻀﺎ را دارد‪ ،‬ﺑﺮﺧﻰ از‬ ‫آﻮﺗﺎهﻰهﺎى ﻋﻤﺪى را ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬درﺳﺖ اﺳﺖ آﻪ ﻃﺒﻴﻌﺖ اﻧﻘﻼب ﻣﻮﺟﺐ ﺑﻌﻀﻰ از ﻧﺎهﻤﻮارىهﺎ‬ ‫اﺳﺖ وﻟﻰ ﻧﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﺗﻮﺟﻴﻪ آﻨﻨﺪى اﻋﻤﺎل ﺧﻼف ﺑﻌﻀﻰ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺑﻨﻴﺎنﮔﺬاران ﻣﺴﺠﺪ ﺿﺮار‬ ‫از ﺣﻮادث ﻣﻌﺮوف زﻣﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﺎﺟﺮاى ﻣﺴﺠﺪ ﺿﺮار اﺳﺖ آﻪ ﺟﻤﻌﻰ از ﻣﻨﺎﻓﻘﻴﻦ‬ ‫ﻣﺪﻳﻨﻪ در ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﺴﺠﺪ ﻗﺒﺎ ﻣﺴﺠﺪى ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ﺗﺎ واﻧﻤﻮد آﻨﻨﺪ آﻪ ﻃﺮﻓﺪار اﺳﻼم هﺴﺘﻨﺪ و ﺣﺘﻰ ﺑﺮاى‬ ‫ﮔﺴﺘﺮش اﺳﻼم ﻣﺴﺠﺪ ﻣﻰﺳﺎزﻧﺪ وﻟﻰ هﺪﻓﺸﺎن اﻳﻦ ﺑﻮد ﺗﺎ زﻳﺮ ﭘﻮﺷﺶ ﻣﺴﺠﺪ ﺗﻔﺮﻗﻪ اﻓﻜﻨﻰ آﻨﻨﺪ و‬ ‫ﺑﺎ ﺣﻜﻮﻣﺖ اﺳﻼم ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪﻩ و ﺗﻮﻃﺌﻪ ﺧﻮد را‬ ‫ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ آﺮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺤﻞ ﺳﻜﻮﻧﺖ ﻗﺒﻴﻠﻪ ﺑﻨﻰ ﺳﺎﻟﻢ ﺗﺎ ﻣﺴﺠﺪ اﻟﻨﺒﻰ دور اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎ ﻗﺼﺪ دارﻳﻢ ﺑﺮاى ﭘﻴﺮﻣﺮدان از آﺎر اﻓﺘﺎدﻩ‬ ‫و ﻧﺎﺗﻮاﻧﺎن ﺑﻴﻤﺎر‪ ،‬ﻣﺴﺠﺪى ﺑﺴﺎزﻳﻢ آﻪ در ﺁن ﻧﻤﺎز ﺑﮕﺬارﻧﺪ و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺮدم در ﺷﺐهﺎى ﺑﺎراﻧﻰ آﻪ ﻗﺪرت‬ ‫ﺁﻣﺪن ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﺷﻤﺎ را ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬در اﻳﻦ ﻣﺴﺠﺪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ و ﻧﻤﺎز ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ و ﻣﺮاﺳﻢ ﻣﺬهﺒﻰ ﺧﻮد را‬ ‫اﻧﺠﺎم دهﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ ﺣﺘﻰ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻳﺎد آﺮدﻧﺪ آﻪ ﻧﻈﺮى ﺟﺰ ﻧﻴﻜﻰ و ﺧﺪﻣﺖ ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ اﺟﺎزﻩ داد‪ .‬ﺟﺮﻳﺎن ﺟﻨﮓ ﺗﺒﻮك )ﺳﺎل ﻧﻬﻢ هﺠﺮت( ﭘﻴﺶ ﺁﻣﺪ و رﺳﻮل‬ ‫اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻋﺎزم ﺗﺒﻮك ﺷﺪ‪ .‬هﻨﮕﺎم ﺑﺎزﮔﺸﺖ هﻨﻮز ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ دروازﻩ‬ ‫ﺷﻬﺮ ﻧﺮﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻨﺎﻓﻘﻴﻦ ﺗﻮﻃﺌﻪﮔﺮ‪ ،‬ﺧﻮد را ﺑﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ رﺳﺎﻧﺪﻩ و از ﺁن‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ آﻪ ﺑﻪ ﺁن ﻣﺴﺠﺪ ﺑﻴﺎﻳﺪ و ﺁن را اﻓﺘﺘﺎح آﻨﺪ‪ ،‬و در ﺁن ﻧﻤﺎز ﺑﮕﺰارد‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﺴﺠﺪ ﺑﻮدن ﺁن‬ ‫ﻣﺮآﺰ رﺳﻤﻴﺖ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫در اﻳﻦ هﻨﮕﺎم ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﺑﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ و ﺁﻳﺎت ‪ ١٠٧‬ﺗﺎ‪ ١١٠‬ﺳﻮرﻩ ﺗﻮﺑﻪ را ﻧﺎزل‬ ‫آﺮد؛‬ ‫»واﻟّﺬﻳﻦ اﺗّﺨﺬوا ﻣَﺴﺠﺪا ﺿِﺮاراً و آﻔﺮاً و ﺗَﻔﺮﻳﻘﺎً ﺑﻴﻦَ اﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ و إرﺻﺎداً ﻟِﻤَﻦ ﺣﺎرب اﻟﻠّﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻦ ﻗَﺒﻞ‬ ‫و ﻟِﻴﺤﻠﻔﻦّ إن أردﻧﺎ اﻻ اﻟﺤُﺴﻨﻰ و اﻟﻠّﻪ ﻳَﺸﻬﺪ اﻧّﻬﻢ ﻟَﻜﺎذﺑﻮن«‬ ‫»ﺁﻧﻬﺎ آﺴﺎﻧﻰ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﻣﺴﺠﺪى ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ﺑﺮاى زﻳﺎن )ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ( و )ﺗﻘﻮﻳﺖ( آﻔﺮ‪ ،‬و ﺗﻔﺮﻗﻪ ﻣﻴﺎن‬ ‫ﻣﺆﻣﻨﺎن و آﻤﻴﻨﮕﺎﻩ ﺑﺮاى آﺴﻰ آﻪ ﺑﺎ ﺧﺪا و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮش از ﻗﺒﻞ ﻣﺒﺎرزﻩ آﺮدﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻳﺎد ﻣﻰآﻨﻨﺪ‬ ‫آﻪ ﻧﻈﺮى ﺟﺰ ﻧﻴﻜﻰ )و ﺧﺪﻣﺖ( ﻧﺪاﺷﺘﻪاﻳﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﻮاهﻰ ﻣﻰدهﺪ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ دروﻏﮕﻮ هﺴﺘﻨﺪ‪«.‬‬


‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺁن ﻣﺴﺠﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﺠﺪ ﺿﺮار ﻣﻌﺮﻓﻰ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ دﺳﺘﻮر داد ﺁن ﻣﺮآﺰ ﺑﻪ ﻇﺎهﺮ ﻣﺴﺠﺪ را ﺳﻮزاﻧﺪﻧﺪ و وﻳﺮان آﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺤﻞ ﺁن‬ ‫را ﻣﺮآﺰ رﻳﺨﺘﻦ زﺑﺎﻟﻪهﺎى ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻗﺮار دادﻧﺪ و ﻏﺎﺋﻠﻪ ﺗﻮﻃﺌﻪ ﺁن ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮ و دروغﺳﺎز‪ ،‬ﭘﺎﻳﺎن ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫ﺁرى! ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪ )ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻣﺴﺠﺪ ﺑﺮاى ﺑﻴﻤﺎران‪ ،‬ﻧﺎﺗﻮاﻧﺎن‪ ،‬هﻤﺴﺎﻳﮕﺎن ﻣﺴﺠﺪ در ﺷﺐهﺎى ﺑﺎراﻧﻰ‬ ‫و‪ (..‬و ﺗﺤﺖ ﺳﺘﺎر اﻳﻦ ﮔﻔﺘﺎر زﻳﺒﺎﻧﻤﺎ ﻣﻰﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﺟﻨﺎﻳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﺗﻔﺮﻗﻪ ﺑﻴﻦ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ دﺳﺖ‬ ‫ﺑﺰﻧﻨﺪ‪ ،‬و اﺳﺎس ﺣﻜﻮﻣﺖ اﺳﻼﻣﻰ را ﻣﻮرد هﺠﻮم ﻗﺮار دهﻨﺪ‪ ،‬آﻪ دﺳﺘﻮر ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و‬ ‫هﺸﻴﺎرى ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺑﺰودى ﺁﻧﻬﺎ را رﺳﻮا آﺮد‪ ،‬و ﻣﺴﺠﺪﺷﺎن را ﻣﺴﺠﺪ ﺿﺮار و آﻔﺮ ﻣﻌﺮﻓﻰ و ﺧﻮد ﺁﻧﻬﺎ را‬ ‫دروﻏﮕﻮ و ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮ ﻣﻌﺮﻓﻰ ﻧﻤﻮد‪ ).‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(١٥٦‬‬ ‫ﻧﺸﺎﻧﻪى ﻓﺘﻨﻪ اﻧﮕﻴﺰان‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﺎ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺳﺨﻦ ﻣﻰﮔﻔﺖ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»از ﻧﺸﺎﻧﻪهﺎى ﻓﺘﻨﻪ اﻧﮕﻴﺰان اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ‪ :‬ﺣﺮام ﺧﺪا را ﺑﺎ ﺷﺒﻬﻪهﺎى دورﻏﻴﻦ‪ ،‬ﺣﻼل ﻣﻰﺷﻤﺮﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﺷﺮاب را ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﺒﻴﺬ )ﺁب آﺸﻤﺶ( رﺷﻮﻩ را ﺑﻪ ﻧﺎم هﺪﻳﻪ‪ ،‬و رﺑﺎ را ﺑﻪ ﻧﺎم ﺗﺠﺎرت‪ ،‬ﺣﻼل ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻇﺎهﺮ ﻧﻤﺎ‪ ،‬ﺑﺮ روى ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ ﺳﺮﭘﻮش ﻣﻰﻧﻬﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮ ﺑﺰرگ‬ ‫اﺷﻌﺚﺑﻦ ﻗﻴﺲ از ﺳﺮان آﻴﻨﻪﺗﻮز ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن ﺑﻮد‪ ،‬او ﺑﺮاى اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻓﻜﺮ ﺧﺎم ﺧﻮد‪ ،‬در دﺳﺘﮕﺎﻩ ﺣﻜﻮﻣﺖ‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﻔﻮذ آﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻴﻤﻪ ﺷﺐ ﻇﺮﻓﻰ ﺳﺮﭘﻮﺷﻴﺪﻩ را ﭘﺮ از ﺣﻠﻮاى ﺧﻮش ﻃﻌﻢ و‬ ‫ﻟﺬﻳﺬ آﺮد و ﺑﻪ در ﺧﺎﻧﻪ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁورد و ﺑﻨﺎم هﺪﻳﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم داد‪ ،‬ﺑﺎ ﺁﻧﻜﻪ در‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ رﺷﻮﻩ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ او ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ هﺪﻳﻪ‪ ،‬ﻣﺮﺗﻜﺐ ﮔﻨﺎﻩ رﺷﻮﻩ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻰ اﺷﻌﺚ ﺁن ﺣﻠﻮا را ﺁورد ﻣﻦ از ﺁن ﺑﻪ ﻗﺪرى ﻣﺘﻨﻔﺮ ﺷﺪم‪ ،‬آﻪ‬ ‫ﮔﻮﻳﻰ ﺁن را ﺑﺎ ﺁب دهﺎن ﻣﺎر ﺧﻤﻴﺮ آﺮدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ‪» :‬اﺻﻠﺔ ام زآﺎة ام ﺻﺪﻗﺔ‪«...‬‬ ‫ﺁﻳﺎ هﺪﻳﻪ اﺳﺖ ﻳﺎ زآﺎت و ﻳﺎ ﺻﺪﻗﻪ؟ زآﺎت و ﺻﺪﻗﻪ آﻪ ﺑﺮ ﻣﺎ ﺣﺮام اﺳﺖ‪.‬‬ ‫او ﮔﻔﺖ‪» :‬ﻻ ذا و ﻻ ذاك و ﻟﻜﻨﻬﺎ هﺪﻳﺔ«‬ ‫»ﻧﻪ زآﺎت اﺳﺖ و ﻧﻪ ﺻﺪﻗﻪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ هﺪﻳﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺁﻳﺎ از ﻃﺮﻳﻖ دﻳﻦ ﺧﺪا )ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮى( وارد ﺷﺪﻩاى آﻪ ﻣﺮا ﻓﺮﻳﺐ دهﻰ؟ ﻳﺎ دﻳﻮاﻧﻪ ﺷﺪﻩاى‬ ‫و هﺬﻳﺎن ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ؟‬ ‫ﺖ اﻻَﻗﺎﻟﻴﻢ اﻟﺴّﺒﻌَﺔ ﺑﻤﺎ ﺗﺤﺖ اَﻓﻼآﻬﺎ ﻋﻠﻰ ان اﻋﺼﻰَ اﻟﻠّﻪ ﻓﻰ ﻧﻤﻠﺔ اَﺳﻠﺒﻬﺎ ﺟﻠﺐ‬ ‫»و اﻟﻠّﻪ ﻟَﻮ اُﻋﻄﻴ ُ‬ ‫ﺷَﻌﻴﺮة ﻣﺎ ﻓَﻌﻠﺘُﻪ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(٢٢٤‬‬ ‫»ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ اﮔﺮ اﻗﻠﻴﻢهﺎى هﻔﺘﮕﺎﻧﻪ را ﺑﺎ ﺁﻧﭽﻪ در زﻳﺮ ﺁﺳﻤﺎنهﺎ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻦ دهﻨﺪ‪ ،‬آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ را‬ ‫ﺑﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﭘﻮﺳﺖ ﺟﻮى از دهﺎن ﻣﻮرﭼﻪاى‪ ،‬ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﻰ آﻨﻢ‪ ،‬هﺮﮔﺰ ﻧﺨﻮاهﻢ آﺮد‪ .‬و اﻳﻦ دﻧﻴﺎى ﺷﻤﺎ از ﺑﺮگ‬ ‫ﺟﻮﻳﺪﻩاى آﻪ ﺑﻪ دهﺎن ﻣﻠﺨﻰ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺰد ﻣﻦ ﺧﻮارﺗﺮ وﺑﻰارزشﺗﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ اﺳﺖ ﻣﻮﺿﻌﮕﻴﺮى ﺳﺨﺖ اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻨﺎﻓﻘﻰ آﻪ رﺷﻮﻩ ﺁوردﻩ ﺑﻮد و‬ ‫ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم هﺪﻳﻪ و ﺑﺎ ﺳﺘﺎر ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺪهﺪ‪ ،‬و ﺁن ﺣﻀﺮت ﺁﻧﮕﻮﻧﻪ او را ﻃﺮد‬ ‫آﺮد‪ ،‬و رﺷﻮﻩى هﺪﻳﻪ ﻧﻤﺎﻳﺶ را ﺑﻪ ﺧﻮدش ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﺟﺮﻳﺎن ﺟﻨﮓ ﺻﻔﻴﻦ آﻪ ﺑﻴﻦ ﺳﭙﺎﻩ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و ﺳﭙﺎﻩ ﻣﻌﺎوﻳﻪ در ﮔﺮﻓﺖ و ‪ ١٨‬ﻣﺎﻩ ﻃﻮل‬ ‫آﺸﻴﺪ‪ ،‬ﻋﻤّﺎر ﻳﺎﺳﺮ ﺻﺤﺎﺑﻰ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺟﺰء ﺳﭙﺎﻩ اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن هﻤﻪ ﻣﻰداﻧﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﻋﻤﺎر ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﺗﻘﺘﻠﻚ اﻟﻔﺌﺔ اﻟﺒﺎﻏﻴﺔ«‬ ‫»ﮔﺮوﻩ ﺳﺘﻤﮕﺮ و ﻣﺘﺠﺎوز ﺗﻮ را ﻣﻰآﺸﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﻋﻤﺎر در ﺟﻨﮓ ﺻﻔﻴﻦ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﻴﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاى ﺁﻧﺎن آﻪ در ﺷﻚ و ﺗﺮدﻳﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ آﻪ ﻣﻌﺎوﻳﻪ و‬ ‫ﭘﻴﺮواﻧﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺳﺘﻤﮕﺮ و ﻳﺎﻏﻰ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻰدهﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﺁﻧﻬﺎ ﻋﻤﺎر ﻳﺎﺳﺮ را آﺸﺘﻨﺪ‪.‬‬


‫ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﺣﻴﻠﻪﮔﺮ ﺑﻪ ﻏﻠﻂ اﻧﺪازى و ﺗﻮﺟﻴﻪ ﭘﺮداﺧﺖ و اﻋﻼم آﺮد آﻪ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻤﺎر ﻳﺎﺳﺮ را‬ ‫آﺸﺘﻪ اﺳﺖ زﻳﺮا ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم او را ﺑﻪ ﻣﻴﺪان ﺟﻨﮓ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻩ و ﺳﺒﺐ آﺸﺘﻦ او ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﺎ‬ ‫اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮى ﮔﺮوهﻰ را ﻓﺮﻳﺐ دادﻩ و اﻏﻔﺎل آﺮد‪.‬‬ ‫وﻗﺘﻰ آﻪ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم از اﻳﻦ ﺗﻮﻃﺌﻪ ﺑﺎ ﺧﺒﺮ ﺷﺪ در ﭘﺎﺳﺦ اﻳﻦ ﻏﻠﻂ اﻧﺪازى ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﮔﺮ ﺳﺨﻦ‬ ‫ﻣﻌﺎوﻳﻪ درﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺲ ﺣﻀﺮت ﺣﻤﺰﻩ را ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ آﺸﺘﻪ اﺳﺖ زﻳﺮا رﺳﻮل ﺧﺪا‬ ‫ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ او را ﺑﻪ ﻣﻴﺪان ﻓﺮﺳﺘﺎد‪.‬‬ ‫ﻋﺒﺪاﷲ ﭘﺴﺮ ﻋﻤﺮوﻋﺎص هﻤﻴﻦ ﭘﺎﺳﺦ را ﺑﻪ ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﮔﻔﺖ‪ .‬ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﺑﻪ ﻗﺪرى ﺧﺸﻤﮕﻴﻦ ﮔﺮدﻳﺪ آﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻤﺮوﻋﺎص ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ اﺣﻤﻖ ﺧﻮد را از اﻳﻦ ﻣﺠﻠﺲ ﺑﻴﺮون آﻦ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ آﺸﺘﻪ ﺷﺪن ﻋﻤﺎر ﻳﺎﺳﺮ روﺣﻴﻪ ﺳﭙﺎﻩ ﻣﻌﺎوﻳﻪ را ﺗﻀﻌﻴﻒ آﺮدﻩ ﺑﻮد و ﺁﻧﻬﺎ از اﻳﻨﻜﻪ ﻋﻤﺎر را‬ ‫آﺸﺘﻪاﻧﺪ ﺷﺮﻣﻨﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ و اﺣﺴﺎس ﺷﺮﻣﻨﺪﮔﻰ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ وﻟﻰ هﻤﻴﻦ ﻏﻠﻂ اﻧﺪازى و ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻌﺎوﻳﻪ و‬ ‫دﺳﺘﻴﺎراﻧﺶ ﺳﭙﺎﻩ او را ﭼﻨﺎن اﻏﻔﺎل ﻧﻤﻮد آﻪ ﺳﭙﺎهﻴﺎن او از ﺧﻴﻤﻪهﺎى ﺧﻮد ﺑﻴﺮون ﺁﻣﺪﻧﺪ و ﻓﺮﻳﺎد‬ ‫ﻣﻰزدﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻤﺎر را ﺁن آﺴﻰ آﺸﺘﻪ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﻴﺪان ﺁوردﻩ اﺳﺖ‪ ).‬اﻋﻴﺎن اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪٤٢‬‬ ‫ص‪(٢١٥‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺧﻮﻧﺨﻮاران ﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫در زﻣﺎنهﺎى ﻗﺪﻳﻢ )ﻣﺜﻞ زﻣﺎن ﺣﻀﺮت ﺁدم ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم( رﺳﻢ ﺑﻮد آﻪ هﺮ آﺴﻰ ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ ﺧﻮد را ﺳﺮ‬ ‫آﻮهﻰ ﻣﻰﮔﺬاﺷﺖ اﮔﺮ ﺁﺗﺸﻰ ﻣﻰﺁﻣﺪ و ﺁﻧﺮا ﻣﻰﺳﻮزاﻧﺪ دﻟﻴﻞ ﻗﺒﻮﻟﻰ ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ ﺑﻮد و ﮔﺮﻧﻪ دﻟﻴﻞ رد‬ ‫ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ اوﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺣﺠﺎجﺑﻦ ﻳﻮﺳﻒ ﺛﻘﻔﻰ اﺳﺘﺎﻧﺪار ﺧﻮﻧﺨﻮار ﻋﺒﺪاﻟﻤﻠﻚ در ﻋﺮاق از ﺟﻨﺎﻳﺘﻜﺎران ﺑﻰ ﻧﻈﻴﺮ ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﻮد‪ .‬او در‬ ‫ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﺧﻮد‪ ،‬وﻗﺘﻰ آﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ اﻟﺤﺮام و آﻌﺒﻪ ﭘﻨﺎهﻨﺪﻩ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺮﻣﺖ آﻌﺒﻪ‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻜﺮد و ﺑﺎ ﻣﻨﺠﻨﻴﻘﻰ آﻪ ﻧﺼﺐ آﺮدﻩ ﺑﻮد آﻌﺒﻪ را وﻳﺮان ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﻰﻧﻮﻳﺴﻨﺪ‪ :‬ﺻﺎﻋﻘﻪاى ﺁﻣﺪ و ﺁن ﻣﻨﺠﻨﻴﻖ را ﺳﻮزاﻧﻴﺪ‪ .‬ﺳﭙﺎهﻴﺎن ﺣﺠﺎج از اﻳﻦ ﭘﻴﺶ ﺁﻣﺪ ﺗﺮﺳﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬و از‬ ‫ﺗﻴﺮاﻧﺪازى ﺑﻪ آﻌﺒﻪ ﺧﻮددارى ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺠﺎج ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ ﺻﺎﻋﻘﻪ دﻟﻴﻞ ﻣﺤﻜﻮﻣﻴﺖ ﺷﻤﺎ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ هﻤﺎن ﺁﺗﺸﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺮ ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ‬ ‫وارد ﻣﻰﺷﻮد و ﺁن را ﻣﻰﺳﻮزاﻧﺪ و ﻧﺸﺎن ﻗﺒﻮﻟﻰ ﺁن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺁن ﺻﺎﻋﻘﻪ دﻟﻴﻞ ﺣﻘﺎﻧﻴﺖ ﺷﻤﺎ‬ ‫اﺳﺖ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺟﻨﺎﻳﺖ ﺧﻮد را ﺗﻮﺟﻴﻪ آﺮد‪ ).‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﻳﻦ‪) ،‬ﺣﺞ((‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺧﺎﺋﻨﺎﻧﻪى هﺎرون اﻟﺮﺷﻴﺪ‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﺳﻴﺎﺳﻰ آﻪ در ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬ﻣﻜﺮر ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎدﻩ زورﻣﻨﺪان ﺟﻨﺎﻳﺘﻜﺎر ﺑﻮدﻩ‪ ،‬ﺣﻔﻆ‬ ‫اﻣﻨﻴﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻨﻜﻪ اآﻨﻮن ﺁﻣﺮﻳﻜﺎى ﺟﻨﺎﻳﺘﻜﺎر ﺑﻪ ﻧﺎم ﺣﻔﻆ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﮕﺎل اﺳﺘﻌﻤﺎر و‬ ‫اﺳﺘﻜﺒﺎر ﺧﻮد را ﺑﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ ﭘﻬﻦ آﺮدﻩ و ﻣﺮﺗﻜﺐ ﻗﺘﻞ و ﺟﻨﺎﻳﺖ و ﺳﺘﻢ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬و در هﻤﻪ ﺟﺎ‬ ‫ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺣﻔﻆ اﻣﻨﻴﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻻزم اﺳﺖ‪.‬‬ ‫هﺎرون اﻟﺮﺷﻴﺪ ﭘﻨﺠﻤﻴﻦ ﻃﺎﻏﻮت ﻋﺒﺎﺳﻰ‪ ،‬از ﺑﻐﺪاد ﺑﻪ ﻣﻜﻪ و از ﺁﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ رﻓﺖ و ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺖ اﻣﺎم‬ ‫آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم را دﺳﺘﮕﻴﺮ و زﻧﺪاﻧﻰ آﻨﺪ‪ .‬هﺎرون آﻨﺎر ﻗﺒﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪ و اﻳﻦ‬ ‫ﺟﻨﺎﻳﺖ ﺑﺰرگ ﺧﻮد را ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ آﺮد‪:‬‬ ‫ﺪ أن اَﻓﻌَﻠﻪ اُرﻳﺪ أن اَﺣﺒﺲ ﻣﻮﺳﻰﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻓﺈﻧّﻪ ﻳُﺮﻳﺪ‬ ‫»ﻳﺎ رﺳﻮل اﻟﻠﱠﻪ إﻧّﻰ أﻋﺘﺬر اِﻟﻴﻚَ ﻣِﻦ ﺷﻴﻰ اُرﻳ ُ‬ ‫اﻟﺘﺸﺘّﺖ ﺑﻴﻦ ُاﻣّﺘﻚ و ﺳﻔﻚ دﻣﺎؤهﺎ«‬ ‫»اى رﺳﻮل ﺧﺪا! ﻣﻦ از ﺗﻮ ﻣﻌﺬرت ﻣﻰﺧﻮاهﻢ از آﺎرى آﻪ ﻣﻰﺧﻮاهﻢ اﻧﺠﺎم دهﻢ‪ ،‬ﻣﻰﺧﻮاهﻢ‬ ‫ﻣﻮﺳﻰﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻋﻠﻴﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم را ﺑﻪ زﻧﺪان اﻧﺪازم زﻳﺮا او ﻣﻰﺧﻮاهﺪ ﻣﻴﺎن اﻣﺖ ﺗﻮ دودﺳﺘﮕﻰ اﻳﺠﺎد‬ ‫آﻨﺪ و ﺧﻮن ﺁﻧﺎن را ﺑﺮﻳﺰد‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﺣﻀﺮت را ﺑﻪ زﻧﺠﻴﺮ ﺑﺴﺖ و ﺑﻪ ﺳﻮى ﺑﻐﺪاد و ﺳﭙﺲ ﺑﺼﺮﻩ ﻓﺮﺳﺘﺎد و زﻧﺪاﻧﻰ آﺮد‪ ).‬ارﺷﺎد‬ ‫ﺷﻴﺦ ﻣﻔﻴﺪ‪ ،‬ج‪) ٢‬ﻣﺘﺮﺟﻢ( ص‪(٢٣١‬‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻰﺑﻴﻨﻴﻢ هﺎرون ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺣﻔﻆ اﻣﻨﻴﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﻨﺎﻳﺖ ﺑﺰرگ و ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﺸﺪﻧﻰ دﺳﺖ زد‪.‬‬


‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺷﻬﺎدت اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫در ﻣﻮرد ﺷﻬﺎدت اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم از ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻣﻌﺮوف دﺷﻤﻦ اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ‪ :‬ﺣﺴﻴﻦﺑﻦ ﻋﻠﻰ‬ ‫ﻋﻠﻴﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم از دﻳﻦ ﺟﺪش ﺧﺎرج ﺷﺪﻩ و ﻣﻰﺧﻮاهﺪ ﺷﻖّ ﻋﺼﺎى ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ آﻨﺪ‪ .‬ﻳﻌﻨﻰ اﺧﺘﻼف‬ ‫اﻧﺪازى آﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﻤﺮ ﺳﻌﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪ اﻳﻨﻜﻪ‪ :‬ﺑﺮاى ﺻﻠﺢ ﻣﻰروم ﺑﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﺟﻨﺎﻳﺖ دﺳﺖ ﻳﺎزﻳﺪ‪ .‬ﻳﻜﻰ از ﻳﺎران او در‬ ‫آﺮﺑﻼ ﺑﻌﺪ از ﺷﻬﺎدت اﻣﺎم ﻣﺸﻐﻮل ﻏﺎرت اﻣﻮال اهﻠﺒﻴﺖ ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﻮد وﻟﻰ ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻰآﺮد!!‪.‬‬ ‫آﻮدآﻰ از ﻓﺮزﻧﺪان اﻣﺎم ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﭼﺮا ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻰآﻨﻰ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺟﻨﺎﻳﺖ و ﻏﺎرﺗﻰ آﻪ ﻣﻰآﻨﻢ‪،‬‬ ‫آﻮدك ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ از اﻳﻦ ﺧﻼف دﺳﺖ ﺑﺮدار‪ .‬او در ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫»أﺧﺎف أن ﻳﺄﺧﺬﻩ ﻏﻴﺮى«‬ ‫»ﻣﻰﺗﺮﺳﻢ اﻳﻦ زﻳﻮر را ﺷﺨﺺ دﻳﮕﺮى ﺑﺮﺑﺎﻳﺪ«‪ ).‬ﻣﻘﺘﻞ اﻟﺤﺴﻴﻦ ﻣﻘﺮم‪ ،‬ص ‪ ،٣٦٩‬اﻣﺎﻟﻰ ﺻﺪوق‪،‬‬ ‫ﻣﺠﻠﺲ ‪(٣١‬‬ ‫‪ -٣‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‬ ‫ﮔﺎهﻰ ﺷﺨﺼﻰ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰآﻨﺪ و ﺁن را ﺗﻘﺼﻴﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻰﮔﺬارد آﻪ رﺳﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻮد و اﮔﺮ ﻏﻴﺮ از اﻳﻦ‬ ‫ﻣﻰآﺮدم زﺷﺖ ﻣﻰﺷﺪ‪ .‬ﺧﻮاهﻰ ﻧﺸﻮى رﺳﻮا‪ ،‬هﻤﺮﻧﮓ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺷﻮ‪ ،‬زدﻧﺪ و ﻣﺎ هﻢ رﻗﺼﻴﺪﻳﻢ‪ .‬هﻤﻪ‬ ‫دارﻧﺪ اﻳﻦ آﺎر را ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻦ هﻢ ﻳﻜﻰ از ﺁﻧﻬﺎ‪ ،‬اﻧﺴﺎن آﻪ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﺪ از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﺪا ﺑﺎﺷﺪ و ﺗﺎﻓﺘﻪ ﺟﺪا‬ ‫ﺑﺎﻓﺘﻪ ﮔﺮدد‪ .‬و اﻣﺜﺎل اﻳﻨﻬﺎ آﻪ در رﻓﺘﺎر و ﮔﻔﺘﺎر روزاﻧﻪ ﺑﻌﻀﻰ وﺟﻮد دارد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت در‬ ‫زﻣﺎنهﺎى ﺳﺎﺑﻖ هﻢ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ؛‬ ‫ﻗﻮم ﺷﻌﻴﺐ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﺑﺖﭘﺮﺳﺘﻰ و ﺧﺮاﻓﺎت و آﻢﻓﺮوﺷﻰ و رﺑﺎﺧﻮارى و‪ ...‬اداﻣﻪ ﻣﻰدادﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺷﻌﻴﺐ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺳﻮى ﺧﺪا دﻋﻮت ﻣﻰآﺮد و از ﺁﻟﻮدﮔﻰهﺎى ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺮﺣﺬر ﻣﻰداﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻨﻄﻖ ﺷﻌﻴﺐ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم از روى ﻣﺴﺨﺮﻩ ﻣﻰﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫»ﻗﺎﻟﻮا ﻳﺎ ﺷﻌﻴﺐ اَﺻﻠﻮﺗﻚ ﺗَﺄﻣﺮك أن ﻧَﺘﺮك ﻣﺎ ﻳَﻌﺒﺪ ﺁﺑﺎؤﻧﺎ«‬ ‫»اى ﺷﻌﻴﺐ! ﺁﻳﺎ ﻧﻤﺎزت ﺑﻪ ﺗﻮ دﺳﺘﻮر ﻣﻰدهﺪ آﻪ ﻣﺎ ﺁﻧﭽﻪ را ﭘﺪراﻧﻤﺎن ﻣﻰﭘﺮﺳﺘﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺮك آﻨﻴﻢ؟«‬ ‫ﻗﻮم ﮔﻨﻬﻜﺎر ﺷﻌﻴﺐ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪِ ﭘﻴﺮوى از ﺳﻨﺖ ﻧﻴﺎآﺎن ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد اداﻣﻪ ﻣﻰدادﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﺮﻋﻮن در اوج اﻗﺘﺪار ﺑﻮد‪ ،‬و ﺟﺎﻣﻌﻪاى آﻪ او ﺑﻪ وﺟﻮد ﺁوردﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﺳﺮاﺳﺮ ﺳﺎﻧﺴﻮر و اﺧﺘﻨﺎق و ﻣﺤﻴﻄﻰ‬ ‫ﻓﺎﺳﺪ ﺑﻮد‪ .‬اآﺜﺮ ﻣﺮدم ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪ »ﺧﻮاهﻰ ﻧﺸﻮى رﺳﻮا هﻤﺮﻧﮓ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺷﻮ«‪ ،‬از ﻓﺮﻋﻮن اﻃﺎﻋﺖ‬ ‫ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪ .‬وﻟﻰ ﺣﻀﺮت ﺁﺳﻴﻪ زن ﻓﺮﻋﻮن ﻣﺮﻋﻮب ﺟَﻮّ و ﻣﺤﻴﻂ و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻓﺎﺳﺪ ﻧﺸﺪ و ﺑﺎ ارادﻩاى ﻗﻮى‪،‬‬ ‫اﻳﻤﺎن ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ آﺮد‪ .‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﻋﻜﺲ اﻓﺮاد زﺑﻮن و ﺳﺴﺖ ﻋﻨﺼﺮى ﻣﺎﻧﻨﺪ زن ﺣﻀﺮت ﻧﻮح و ﭘﺴﺮ او و‬ ‫هﻤﭽﻨﻴﻦ زن ﻟﻮط ﺁﻧﭽﻨﺎن در آﺎم ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺣﻞ ﺷﺪﻧﺪ آﻪ دﻋﻮت ﺣﻀﺮت ﻧﻮح و ﻟﻮط ﻋﻠﻴﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم را ﺑﻪ‬ ‫اﺳﺘﻬﺰا ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ).‬ﺧﺪاوﻧﺪ در ﺁﻳﻪ ‪١٠‬و‪ ١١‬ﺳﻮرﻩ ﺗﺤﺮﻳﻢ هﻤﺴﺮ ﻓﺮﻋﻮن را ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان اﻟﮕﻮى زن ﺑﺎ اﻳﻤﺎن و زن ﻧﻮح و زن ﻟﻮط را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻟﮕﻮى زﻧﺎن آﺎﻓﺮ ﻣﻌﺮﻓﻰ ﻣﻰآﻨﺪ(‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم دﺷﻤﻨﺎن ﺑﺴﻴﺎر داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا هﺮﮔﺰ ﺳﻨﺖهﺎى‬ ‫ﻏﻠﻂ ﺟﺎﻣﻌﻪى ﺧﻮد را اﻣﻀﺎ ﻧﻜﺮدﻧﺪ و در ﺳﺨﺖﺗﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪى ﻓﺎﺳﺪ ﻣﺒﺎرزﻩ آﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‬ ‫ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻣﺮﻋﻮب رﺳﻢ‪ ،‬ﺳﻨﺖ و ﻓﺸﺎر ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﻌﻀﻰ ﺁداب و رﺳﻮم و ﺳﻨﺖهﺎى ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬‬ ‫ﻏﻠﻂ اﺳﺖ آﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻗﺒﻮل ﻧﻤﻮد ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺒﺎرزﻩ آﺮد‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت رواﻧﻰ‬ ‫ﮔﺎهﻰ ﺑﻌﻀﻰ از ﺣﺎﻻت روﺣﻰ‪ ،‬رواﻧﻰ وﺳﻴﻠﻪى ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﻗﺮار ﻣﻰﮔﻴﺮد‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﻳﺎس و ﻧﺎاﻣﻴﺪى‪ ،‬ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺎ دﻳﮕﺮ در ﮔﻨﺎﻩ ﻏﺮق ﺷﺪﻩاﻳﻢ‪ ،‬ﺁب آﻪ از ﺳﺮ ﮔﺬﺷﺖ ﭼﻪ ﻳﻚ وﺟﺐ ﭼﻪ‬ ‫ﺻﺪ وﺟﺐ‪ .‬دﻳﮕﺮ اﻣﻴﺪ ﻧﺠﺎت ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﻳﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻨﻜﻪ آﺴﻰ آﻪ ﺳﻦ و ﺳﺎﻟﻰ از او ﮔﺬﺷﺘﻪ و هﻨﻮز ﻗﺮاﺋﺖ‬ ‫ﻧﻤﺎز را ﻧﻤﻰداﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ او ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ ﺑﻴﺎ و ﻗﺮاﺋﺖ ﻧﻤﺎز را ﻳﺎد ﺑﮕﻴﺮ‪ ،‬ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬از ﻣﺎ دﻳﮕﺮ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﺑﻰﺳﻮاد هﺴﺘﻢ‪ ،‬ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﻢ ﻳﺎد ﺑﮕﻴﺮم‪.‬‬


‫‪ -٢‬ﻋﺎدت ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﺑﻪ ﺳﻴﮕﺎر و ﺗﺮﻳﺎك ﻋﺎدت آﺮدﻩ‪ ،‬ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ دﻳﮕﺮ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﻢ ﺗﺮك ﺁن آﻨﻢ‪ .‬اﮔﺮ‬ ‫روزى هﺰار ﺗﻮﻣﺎن ﺑﻪ او ﺑﺪهﻰ ﺗﺎ ﺳﻴﮕﺎر را ﺗﺮك ﺑﻜﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺮك ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺻﺪ روز هﻢ اﮔﺮ روزى هﺰار ﺗﻮﻣﺎن‬ ‫ﺑﻪ او ﺑﺪهﻰ ﺳﻴﮕﺎر ﻧﻤﻰآﺸﺪ و اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﺮ ﺁﻧﺴﺖ آﻪ اﮔﺮ ارادﻩ آﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺮك آﻨﺪ‪ .‬در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل‬ ‫ﺧﻮد را ﻣﺴﻠﻮب اﻻرادﻩ ﻓﺮض ﻣﻰآﻨﺪ و ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺗﻮﺟﻴﻪِ ﻋﺎدت آﺮدﻩام‪ ،‬اداﻣﻪ ﻣﻰدهﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬ﺧﺠﺎﻟﺖ ﺑﻰﺟﺎ‪ ،‬ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ واﺟﺐ اﺳﺖ و ﺗﺮك ﺁن ﺣﺮام و ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻓﻼﻧﻰ را‬ ‫ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ ﻧﻤﻰآﻨﻰ؟ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺧﺠﺎﻟﺖ آﺸﻴﺪم‪ ،‬ﻧﺨﻮاﺳﺘﻢ رﻧﺠﻴﺪﻩ ﺧﺎﻃﺮ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ﻋﻘﺪﻩاى ﺷﺪن‪ ،‬ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ ﺑﭽﻪات را ﺗﺮﺑﻴﺖ آﻦ‪ ،‬ﻧﮕﺬار وﻟﮕﺮد ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﮔﺮ او را آﻨﺘﺮل آﻨﻢ‬ ‫ﻣﻰﺗﺮﺳﻢ ﻋﻘﺪﻩاى ﺷﻮد‪ .‬و ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ از ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﭽﻪ ﺷﺎﻧﻪ ﺧﺎﻟﻰ ﻣﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬ﻣﺰاح و ﺷﻮﺧﻰ‪ ،‬ﻣﺴﺨﺮﻩ ﻣﻰآﻨﺪ آﻪ از ﮔﻨﺎهﺎن زﺷﺖ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﺷﻮﺧﻰ آﺮدم و ﺑﺎ‬ ‫اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪِ ﺷﻮﺧﻰ آﺮدم‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد را ﻣﻰﺷﻮﻳﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ ﭘﺪرت ﻳﺎ ﺑﺮادرت راﻩ آﻔﺮ ﻣﻰرود‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ دوﺳﺘﻰ ﻧﮕﻴﺮ‪ .‬ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﭘﺪر اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮادر‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻣﻰﺷﻮد ﺁﻧﻬﺎ را ﺗﺮك آﺮد!؟‬ ‫و از اﻳﻦ ﻗﺒﻴﻞ ﺑﻬﺎﻧﻪهﺎ آﻪ در ﮔﻔﺘﺎر و رﻓﺘﺎر روزاﻧﻪ دﻳﺪﻩ و ﺷﻨﻴﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬ﻗﺮﺁن در ردّ اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت‬ ‫ﺧﻮددرﺁوردﻩ و وﺳﻮﺳﻪﮔﺮ‪ ،‬ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻗﻞ اِن آﺎن ﺁﺑﺎؤُآﻢ و أﺑﻨﺎؤُآﻢ و اِﺧﻮاﻧُﻜﻢ و اَزواﺟُﻜﻢ و ﻋَﺸﻴﺮﺗُﻜﻢ و اﻣﻮالٌ اﻗﺘﺮﻓ ُﺘﻤُﻮهﺎ و ﺗِﺠﺎرَةً ﺗَﺨﺸَﻮنَ‬ ‫آﺴﺎدهﺎ و ﻣﺴﺎآﻦ ﺗَﺮﺿَﻮﻧﻬﺎ اَﺣﺐﱡ اﻟﻴﻜﻢ ﻣﻦ اﻟﻠّﻪ و رﺳﻮﻟِﻪ و ﺟِﻬﺎد ﻓﻰ ﺳﺒﻴﻠﻪِ ﻓَﺘَﺮﺑﱠﺼﻮا ﺣﺘّﻰ ﻳَﺎﺗﻰ اﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺑِﺎَﻣﺮِﻩ و اﻟﻠّﻪ ﻻ ﻳَﻬﺪِى ا ْﻟﻘَﻮم اﻟﻔﺎﺳِﻘﻴﻦ«) ﺗﻮﺑﻪ ‪(٢٤ /‬‬ ‫»ﺑﮕﻮ اﮔﺮ ﭘﺪران و ﻓﺮزﻧﺪان و ﺑﺮادران و هﻤﺴﺮان و ﻃﺎﻳﻔﻪى ﺷﻤﺎ و اﻣﻮاﻟﻰ آﻪ ﺑﺪﺳﺖ ﺁوردﻩاﻳﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﺗﺠﺎرﺗﻰ آﻪ از آﺴﺎدش ﺑﻴﻢ دارﻳﺪ‪ ،‬و ﻣﺴﻜﻦهﺎى ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪى ﺷﻤﺎ‪ ،‬در ﻧﻈﺮﺗﺎن از ﺧﺪا و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮش و‬ ‫ﺟﻬﺎد در راهﺶ ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮ اﺳﺖ‪ ،‬در اﻧﺘﻈﺎر اﻳﻦ ﺑﺎﺷﻴﺪ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺬاﺑﺶ را ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﻧﺎزل آﻨﺪ و ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﮔﻨﻬﻜﺎر را هﺪاﻳﺖ ﻧﻤﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬ﺑﻌﻀﻰ ﮔﻨﻬﻜﺎران‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ ﮔﻨﺎﻩ را ﺟﺎﻳﺰ ﻣﻰآﻨﻨﺪ و ﺳﭙﺲ ﺁن را اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪِ‬ ‫ﻏﻴﺒﺘﺶ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻏﻴﺒﺖ ﻣﻰآﻨﻨﺪ و ﻳﺎ ﺷﺨﺼﻰ را ﻃﻮرى ﻣﻌﺮﻓﻰ ﻣﻰآﻨﻨﺪ آﻪ ﻏﻴﺒﺘﺶ ﺟﺎﻳﺰ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﺗﺤﺖ اﻳﻦ ﭘﻮﺷﺶ او را ﻏﻴﺒﺖ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻘﻞ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺁﻳﺖ اﻟﻠﱠﻪ اﻟﻌﻈﻤﻰ ﺳﻴﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺠّﺖﻗﺪس ﺳﺮﻩ )ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺪرﺳﻪ ﺣﺠﺘﻴﻪ ﻗﻢ(‬ ‫ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬از ﺁﻧﻬﺎ آﻪ ﻏﻴﺒﺖ ﻣﺮا آﺮدﻩاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻰﮔﺬرم وﻟﻰ ﻏﻴﺒﺖ ﺑﻌﻀﻰ از ﻃﻼب را ﻧﻤﻰﺑﺨﺸﻢ‪ .‬زﻳﺮا ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫اوّل ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ ﻏﻴﺒﺘﺶ ﺟﺎﻳﺰ اﺳﺖ ﺑﻌﺪ ﻣﺮا ﻏﻴﺒﺖ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫رﻳﺸﻪى اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﺁن اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻣﻰﺧﻮاهﺪ‪ ،‬ﺟﻠﻮ راهﺶ ﺑﺎز ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺪون‬ ‫هﺮﮔﻮﻧﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻰ ﮔﻨﺎﻩ آﻨﺪ‪ ،‬و ﺁزاداﻧﻪ ﺑﻪ هﺮ ﮔﻮﻧﻪ هﻮﺳﺮاﻧﻰ دﺳﺖ ﻳﺎزد‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼً اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ ﻣﻌﺎد و ﺣﺴﺎب و آﺘﺎب روز ﻗﻴﺎﻣﺖ‪ ،‬ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﺎزدارﻧﺪﻩ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮ‬ ‫ﺑﺮاى اﻳﻨﻜﻪ ﺁزاداﻧﻪ ﮔﻨﺎﻩ آﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﻧﻜﺎر ﻣﻌﺎد ﺑﺮﻣﻰﺧﻴﺰد و در ﺑﺮاﺑﺮ دﻻﻳﻞ اﺳﺘﻮار اﺛﺒﺎت ﻣﻌﺎد‪ ،‬ﺑﻪ هﺮ‬ ‫دﺳﻴﺴﻪاى ﻣﺘﻮﺳﻞ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﻞ اَﻳّﺎنَ ﻳﻮم اﻟﻘﻴﺎﻣﺔ«) ﻗﻴﺎﻣﺖ ‪٦ /‬و‪» (٧‬اﻧﺴﺎن ﻣﻨﻜﺮ ﻣﻌﺎد )در ﺑﺮاﺑﺮ‬ ‫ن ﻟِﻴَﻔﺠُﺮ اَﻣﺎﻣَﻪ ﻳَﺴﺌَ ُ‬ ‫ﺪ اﻻِﻧﺴﺎ ُ‬ ‫»ﺑﻞ ﻳُﺮﻳ ُ‬ ‫دﻟﻴﻞهﺎى روﺷﻦ( ﻣﻰﺧﻮاهﺪ ﺁزاد ﺑﺎﺷﺪ و ﮔﻨﺎﻩ آﻨﺪ‪) ،‬از اﻳﻦ رو( ﻣﻰﭘﺮﺳﺪ ﻗﻴﺎﻣﺖ آﻰ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد!؟«‬ ‫‪ -٨‬اﻓﺸﺎﮔﺮى‪ ،‬ﻳﻜﻰ از ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ آﻪ ﮔﺎهﻰ ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﺁن ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرگ ﺁﺑﺮورﻳﺰى‪ ،‬ﺻﻮرت‬ ‫ﻣﻰﮔﻴﺮد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ اﻓﺸﺎﮔﺮى در ﺟﺎى ﺧﻮد درﺳﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ را آﻪ وﺟﻮدﺷﺎن در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎك اﺳﺖ و‬ ‫ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻓﺮﺻﺖ و ﺗﻮﻃﺌﻪ هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ اﻓﺸﺎ آﺮد وﻟﻰ ﻧﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪ اﻓﺸﺎﮔﺮى ﮔﻨﺎهﺎن ﭘﻮﺷﻴﺪﻩى‬ ‫اﻓﺮاد ﻣﺤﺘﺮم را ﻓﺎش ﺳﺎﺧﺖ و ﺁﺑﺮوى ﺁﻧﻬﺎ را رﻳﺨﺖ‪.‬‬ ‫‪ ٥‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻓﺮهﻨﮕﻰ‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﺗﻮﺟﻴﻬﺎﺗﻰ آﻪ روى ﮔﻨﺎﻩ را ﻣﻰﭘﻮﺷﺎﻧﺪ و ﮔﻨﻬﻜﺎر را در ﮔﻨﺎهﺶ‪ ،‬ﮔﺴﺘﺎخ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت‬ ‫ﻓﺮهﻨﮕﻰ اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻨﻜﻪ‪:‬‬


‫‪ -١‬ﺑﻰﺳﻮاد ﺑﻮدم و ﻧﻤﻰداﻧﺴﺘﻢ‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻧﻴﺰ از ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﺑﻰاﺳﺎس اﺳﺖ ﭼﺮا آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻳﻜﺴﻮ‬ ‫ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻋﻘﻞ و ﻓﻄﺮت و وﺟﺪان دادﻩ آﻪ ﭼﺮاغهﺎى دروﻧﻰ او هﺴﺘﻨﺪ و ﮔﻨﺎﻩ را از ﻏﻴﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻪ او‬ ‫ﻣﻰﻓﻬﻤﺎﻧﻨﺪ و از ﺳﻮى دﻳﮕﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان و اﻣﺎﻣﺎن و اوﻟﻴﺎى ﺧﺪا ﺣﺠﺖ را ﺑﺮ او ﺗﻤﺎم آﺮدﻩاﻧﺪ و راﻩ و ﭼﺎرﻩ را‬ ‫ﺑﻪ او ﻧﺸﺎن دادﻩاﻧﺪ و او ﺧﻮدش ﺳﺴﺘﻰ و آﻨﺪى آﺮدﻩ و ﺑﻪ راﻩ راﺳﺖ ﻧﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن در ﺳﻮرﻩ اﻧﻌﺎم ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﺤﺠّﺔ اﻟﺒﺎﻟِﻐﺔ«) اﻧﻌﺎم‪ (١٤٩ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻗُﻞ ﻟِﻠّﻪ اﻟ ُ‬ ‫»ﺑﮕﻮ ﺑﺮاى ﺧﺪا دﻟﻴﻞ رﺳﺎ و ﻗﺎﻃﻊ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ از اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ :‬ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﭼﻴﺴﺖ؟‬ ‫ﺁن ﺣﻀﺮت در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺑﻪ ﺑﻨﺪﻩ ﺧﻮد ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اى ﺑﻨﺪﻩ ﻣﻦ! ﺁﻳﺎ ﻣﻰداﻧﺴﺘﻰ؟ )و ﮔﻨﺎﻩ آﺮدى( اﮔﺮ ﺑﮕﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺁرى ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﭼﺮا ﺁﻧﭽﻪ ﻣﻰداﻧﺴﺘﻰ‪ ،‬ﻋﻤﻞ ﻧﻜﺮدى؟ و اﮔﺮ ﺑﮕﻮﻳﺪ‪ :‬ﻧﻤﻰداﻧﺴﺘﻢ‪ ،‬ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﭼﺮا ﻳﺎد‬ ‫ﻧﮕﺮﻓﺘﻰ‪ ،‬ﺗﺎ ﻋﻤﻞ آﻨﻰ؟‬ ‫در اﻳﻦ وﻗﺖ او در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎزﺧﻮاﺳﺖ ﺧﺪا‪ ،‬ﻓﺮوﻣﻰﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬اﻳﻦ اﺳﺖ ﺣﺠﺖ ﺑﺎﻟﻐﻪى ﺧﺪا‪ ).‬ﻧﻮر اﻟﺜﻘﻠﻴﻦ‪ ،‬ج‪١‬‬ ‫ص‪(٧٦‬‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻨﻜﻪ‪ :‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪِ ﺑﻰﺳﻮاد ﺑﻮدم و ﻧﻔﻬﻤﻴﺪم‪ ،‬ﻧﻤﻰﺗﻮان از زﻳﺮ ﺑﺎر ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻓﺮار آﺮد و ﺑﺎ ﺁن هﻤﻪ‬ ‫ﭼﺮاغ‪ ،‬ﺑﻴﺮاهﻪ رﻓﺘﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪاش ﺑﻪ ﭼﺎﻩ ﻣﺠﺎزات اﻓﺘﺎدن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﻳﻜﻰ از ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻓﺮهﻨﮕﻰ اﻓﺘﺨﺎر ﺑﻪ ﻧﮋاد اﺳﺖ‪ .‬اﻓﺮادى ﺑﻪ اﺗﻜﺎى ﺣﺴﺐ و ﻧﺴﺐ ﺧﻮد‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻼً ﺑﺎ ﻣﺆﻣﻨﻰ ﻧﺰاع آﺮدﻩ و ﻗﻬﺮ ﻧﻤﻮدﻩ و وﻗﺘﻰ او را دﻋﻮت ﺑﻪ اﺻﻼح ﻣﻰآﻨﻰ‪ ،‬در ﭘﺎﺳﺦ‬ ‫ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ و ﭘﺮﺳﺘﻴﮋِ ﺧﺎﻧﻮادﮔﻰ ﺑﻴﺎﻳﻢ و ﺑﺎ ﻓﻼن آﺲ ﺁﺷﺘﻰ آﻨﻢ؟ »ﺗﺤﻘﻴﺮِ ﻣﺆﻣﻦ« آﻪ‬ ‫از ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ اﺳﺖ را اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﺪ‪ ،‬ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺧﻮدش در ﻳﻚ ﺧﺎﻧﺪان اﺷﺮاﻓﻰ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﺻﺪر اﺳﻼم ﻣﺸﺮآﺎن ﻣﺘﻜﺒﺮ اﻓﺮادى ﭼﻮن ﺑﻼل و ﺻﻬﻴﺐ و ﺟﻮﻳﺒﺮ را آﻪ ﺑﻪ اﺳﻼم ﮔﺮوﻳﺪﻩ‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اراذل ﻣﻰﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ و ﺑﻌﻀﻰ از ﺳﺮان ﻣﺴﻠﻤﺎنﻧﻤﺎ‪ ،‬ﺳﻠﻤﺎن را ﺗﺤﻘﻴﺮ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﻴﻄﺎن آﻪ ﻣﻄﺮود درﮔﺎﻩ ﺧﺪا ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﮋاد ﺧﻮد اﻓﺘﺨﺎر آﺮد‪ ،‬و هﻤﻴﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮدﻳﺪ آﻪ از ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا در‬ ‫ﻣﻮرد ﺳﺠﺪﻩ ﺁدم ﺳﺮﭘﻴﭽﻰ ﻧﻤﻮد؛‬ ‫»ﻗﺎلَ ﻣﺎ ﻣَﻨَﻌَﻚ اَﻻّ ﺗَﺴﺠُﺪ اِذ اَﻣﺮﺗُﻚ ﻗﺎلَ اَﻧَﺎ ﺧﻴﺮٌ ﻣِﻨﻪ ﺧَﻠﻘﺘَﻨﻰ ﻣﻦ ﻧﺎر و ﺧَﻠﻘﺘَﻪ ﻣﻦ ﻃِﻴﻦ«) اﻋﺮاف‪(١٢ ،‬‬ ‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﻴﻄﺎن ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﭼﻪ ﭼﻴﺰ ﻣﺎﻧﻊ ﺷﺪ آﻪ ﺳﺠﺪﻩ آﻨﻰ در ﺁن هﻨﮕﺎم آﻪ ﺑﻪ ﺗﻮ ﻓﺮﻣﺎن دادم؟‬ ‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ از او ﺑﻬﺘﺮم ﻣﺮا از ﺁﺗﺶ ﺁﻓﺮﻳﺪﻩاى و او را از ﺧﺎك‪«.‬‬ ‫ﺁﻧﺎﻧﻜﻪ ﻣﻌﻴﺎر ﺑﺮﺗﺮى را ﻧﮋاد و ﺣﺴﺐ و ﻧﺴﺐ ﻣﻰداﻧﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﻘﻴﻘﺖ از ﺷﻴﻄﺎن ﭘﻴﺮوى ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻌﻴﺎر ﺑﺮﺗﺮى را ﺑﻪ ﺗﻘﻮا و دورى از ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰداﻧﺪ ﻧﻪ ﻧﮋاد و ﺣﺴﺐ و ﻧﺴﺐ‪.‬‬ ‫ﺗﻌﺼﺐهﺎى ﻏﻠﻂ را ﻧﻴﺰ ﻣﻰﺗﻮان از اﻳﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ ﺷﻤﺮد‪ .‬در زﻣﺎن ﺟﺎهﻠﻴﺖ دﺧﺘﺮان را ﺑﺎ آﻤﺎل ﺑﻰرﺣﻤﻰ‬ ‫زﻧﺪﻩﺑﮕﻮر ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺣﺘﻰ اﮔﺮ دﺧﺘﺮ ﺑﺰرگ ﺷﺪﻩ و ﺑﻪ ﺣﺪ ﺑﻠﻮغ رﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎز او را زﻧﺪﻩﺑﮕﻮر ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻨﻄﻘﺸﺎن اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ‪ :‬ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺟﻨﮕﻰ ﺑﺸﻮد و دﺧﺘﺮ را اﺳﻴﺮ آﻨﻨﺪ و ﺑﺒﺮﻧﺪ و ﺁن دﺧﺘﺮ در ﻗﺒﻴﻠﻪاى‬ ‫دﻳﮕﺮ داراى ﻓﺮزﻧﺪ ﺷﻮد) ﻣﻀﻤﻮن ﺣﺪﻳﺜﻰ از اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‪ .‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ (١٦٢‬ﺑﺎ هﻤﻴﻦ‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺑﻰاﺳﺎس هﺰاران دﺧﺘﺮ ﺑﻰﮔﻨﺎﻩ را ﻓﺠﻴﻌﺎﻧﻪ ﻣﻰآﺸﺘﻨﺪ و ﮔﻮداﻟﻰ ﺣﻔﺮ آﺮدﻩ و ﺁﻧﻬﺎ را زﻧﺪﻩ در ﺁن‬ ‫اﻧﺪاﺧﺘﻪ و ﺑﻪ روﻳﺸﺎن ﺧﺎك ﻣﻰرﻳﺨﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺁﻩ و ﻧﺎﻟﻪ و ﮔﺮﻳﻪ ﺁﻧﺎن‪ ،‬رﺣﻢ ﻧﻤﻰآﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺁرى! ﮔﺎهﻰ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺁﻧﭽﻨﺎن ﮔﻨﺎﻩ را ﻋﺎدى و هﻤﮕﺎﻧﻰ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬آﻪ ﻋﻤﻞ ﺷﻨﻴﻌﻰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻨﺖ‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﻰ اﺟﺮا ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬و ﺑﻘﺪرى اﻓﻜﺎر را ﻣﺴﺦ ﻣﻰآﻨﺪ آﻪ وﻗﺘﻰ ﻣﻰﺷﻨﻴﺪﻧﺪ ﺧﺪا دﺧﺘﺮ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ دادﻩ‬ ‫ﺻﻮرﺗﺸﺎن از ﺷﺪت ﺷﺮم ﺳﻴﺎﻩ ﻣﻰﺷﺪ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﻓﻜﺮ ﻣﻰاﻓﺘﺎدﻧﺪ آﻪ او را ﻣﺨﻔﻴﺎﻧﻪ ﻧﮕﻪدارﻧﺪ ﺗﺎ در ﺧﺎك‬ ‫ﭘﻨﻬﺎن ﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ از ﺁﻳﻪ ‪ ٥٨‬ﺳﻮرﻩى ﻧﺤﻞ و ‪ ١٧‬زﺧﺮف اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ -٣‬از ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻓﺮهﻨﮕﻰ آﺞ ﻓﻬﻤﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ زن ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ ﺣﺠﺎﺑﺖ را ﺣﻔﻆ آﻦ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻣﺮد ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ‬ ‫ﭼﺸﻢ ﭼﺮاﻧﻰ ﻧﻜﻦ‪ ،‬در ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﺑﺮو ﺑﺎﺑﺎ ﻗﻠﺒﺖ ﭘﺎك ﺑﺎﺷﺪ!‪ .‬ﺑﻪ ﺧﻴﺎل اﻳﻨﻜﻪ ﻗﻠﺐ ﭘﺎك آﺎﻓﻰ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﺧﻮد ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬


‫ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ زن و ﻣﺮد در ﻋﺮوﺳﻰ ﺑﺎ هﻢ ﻣﺨﻠﻮط ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در ﺟﻮاب ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﺎ هﻢ ﺧﻮاهﺮ و‬ ‫ﺑﺮادرﻳﻢ!‪ ،‬و ﺑﻪ هﻤﻴﻦ ﻣﻨﻮال ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﻨﺪ‪ .‬و ﻳﺎ ﺗﻮﺟﻴﻬﺎﺗﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬ﻓﻼن ﺣﺮام ﻣﺎﻧﻌﻰ ﻧﺪارد‬ ‫ﭼﻮن ﻋﺮوﺳﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻬﻤﺎﻧﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﻮاﻧﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻴﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﭽﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﮕﺬار هﺮ آﺎرى ﻣﻰآﻨﺪ‬ ‫ﺑﻜﻨﺪ و ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت آﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ آﺞ ﻓﻬﻤﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﻴﺎل ﻣﻰآﻨﺪ ﻋﺮوﺳﻰ و ﻣﻬﻤﺎﻧﻰ و‪ ...‬ﺣﺮام ﺧﺪا‬ ‫را ﺣﻼل ﻣﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﺎهﻰ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻳﺎد آﺮدﻩام ﺑﺎ ﻓﻼﻧﻰ ﻗﻬﺮ ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬ﻳﺎ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻳﺎد آﺮدﻩام آﻪ دﻳﮕﺮ‬ ‫واﺳﻄﻪ ازداوج ﺑﻴﻦ اﻓﺮاد ﻧﺸﻮم‪ ،‬ﭼﻮن در ﻳﻚ ﻣﻮردى ﻣﺜﻼً ﺑﺪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺳﻮﮔﻨﺪهﺎ‪ ،‬ﻏﻠﻂ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫زﻳﺮا ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺮﺟﻴﺢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻳﻌﻨﻰ وﺟﻮدش ﺑﻬﺘﺮ از ﻋﺪﻣﺶ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ آﺴﻰ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻳﺎد آﻨﺪ آﻪ ﺳﻴﮕﺎر ﺑﻜﺸﺪ‪ ،‬ﺳﻮﮔﻨﺪش ﻏﻠﻂ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ اﮔﺮ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻳﺎد آﻨﺪ آﻪ‬ ‫ﺳﻴﮕﺎر ﻧﻜﺸﺪ‪ ،‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺳﻮﮔﻨﺪش درﺳﺖ اﺳﺖ‪ .‬زﻳﺮا ﺗﺮك ﺳﻴﮕﺎر ﺑﻬﺘﺮ از آﺸﻴﺪن ﺳﻴﮕﺎر اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺁﺳﺘﺎﻧﻪى ﭘﻴﺮوزى اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﻰ ﻋﺪﻩاى از ﺳﺮان ارﺗﺶ رژﻳﻢ ﺳﺘﻢﺷﺎهﻰ ﭘﺮﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎ‬ ‫ﻗﺴﻢ ﺧﻮردﻩاﻳﻢ آﻪ از ﺷﺎﻩ ﺣﻤﺎﻳﺖ آﻨﻴﻢ‪ ،‬اﻣﺎم ﺧﻤﻴﻨﻰ ﻗﺪس ﺳﺮﻩ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪» :‬ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺷﻤﺎ از ﻧﺨﺴﺖ‬ ‫ﺑﺎﻃﻞ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺑﻪ هﺮ ﺣﺎل ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ ﻧﻴﺰ ﺑﺮ اﺛﺮ ﺗﻮﺟﻴﻬﺎﺗﻰ آﻪ از آﺞ ﻓﻬﻤﻰ ﻧﺸﺎت ﮔﺮﻓﺘﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﻮرد اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ ﻳﻚ ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮ‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم درﺑﺎرﻩى »هﺪاﻳﺖ و ﺻﺮاط ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ« ﺳﺨﻦ ﻣﻰﮔﻔﺖ‪ ،‬ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫آﺴﻰ آﻪ از هﻮسهﺎى ﻧﻔﺴﺎﻧﻰ ﭘﻴﺮوى آﻨﺪ و ﺧﻮدرأى ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬هﻤﭽﻮن ﺁن ﺷﺨﺺ اﺳﺖ آﻪ ﺷﻨﻴﺪم‬ ‫اﻓﺮاد ﺗﻬﻰ ﻣﻐﺰ و ﻧﺎدان ﺑﻪ او اﺣﺘﺮام ﺷﺎﻳﺎﻧﻰ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬و از ﻓﻀﺎﻳﻞ او ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺁﻧﻘﺪر از ﻓﻀﺎﻳﻞ او‬ ‫ﮔﻔﺘﻨﺪ آﻪ ﻣﺸﺘﺎق دﻳﺪار او ﺷﺪم‪ ،‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻢ آﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺎﺷﻨﺎس او را از ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﺒﻴﻨﻢ و آﺎرهﺎﻳﺶ را‬ ‫ﺑﺴﻨﺠﻢ و ﺑﻪ درﺟﺎت ﻋﺎﻟﻰ ﻣﻘﺎم ﻣﻌﻨﻮى او ﺁﮔﺎﻩ ﮔﺮدم‪ .‬ﺑﻪ دﻧﺒﺎل او رﻓﺘﻢ‪ ،‬از دور دﻳﺪم ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺴﻴﺎرى‬ ‫از ﻋﻮام ﺟﺎهﻞ و ﺧﺸﻚ ﻣﻐﺰ ﺑﻪ او ﻣﺠﺬوب و ﺧﻴﺮﻩ ﺷﺪﻩاﻧﺪ‪ ،‬ﺳﺮ و ﺻﻮرﺗﻢ را ﭘﻮﺷﺎﻧﺪم آﻪ آﺴﻰ ﻣﺮا‬ ‫ﻧﺸﻨﺎﺳﺪ ﻧﺰدﻳﻚ او رﻓﺘﻢ و آﺎﻣﻼً روش ﻣﺮدم و ﺁن ﺷﺨﺺ را ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻢ دﻳﺪم ﺁن ﺷﺨﺺ هﻤﻮارﻩ‬ ‫ﺑﺎ ﻧﻴﺮﻧﮓهﺎى ﺧﻮد ﺁن ﻋﻮام را ﻣﻰﻓﺮﻳﺒﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺎ اﻳﻦ آﻪ او از ﻣﺮدم ﺟﺪا ﺷﺪ و ﻣﺮدم هﻢ ﭘﺮاآﻨﺪﻩ ﺷﺪﻧﺪ و دﻧﺒﺎل آﺎر ﺧﻮد رﻓﺘﻨﺪ‪ .‬وﻟﻰ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﻧﺎﺷﻨﺎس ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺁن ﺷﺨﺺ ﻓﺮﻳﺒﻜﺎر ﺣﺮآﺖ آﺮدم و او را ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻢ دﻳﺪم ﺑﻪ ﻳﻚ ﻧﺎﻧﻮاﻳﻰ رﺳﻴﺪ‬ ‫ﻧﺎﻧﻮا را ﻏﺎﻓﻞ آﺮد و دو ﻋﺪد ﻧﺎن ﺑﺮداﺷﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻢ ﺷﺎﻳﺪ ﺁن دو ﻧﺎن را ﺧﺮﻳﺪارى ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ از ﺁﻧﺠﺎ ﮔﺬﺷﺖ و ﺑﻪ اﻧﺎر ﻓﺮوﺷﻰ رﺳﻴﺪ و او را ﺳﺮﮔﺮم ﺣﺮفهﺎى ﺧﻮد آﺮد وﻗﺘﻰ آﻪ او ﻏﺎﻓﻞ‬ ‫ﮔﺮدﻳﺪ‪ ،‬دو ﻋﺪد اﻧﺎر دزدﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻦ از اﻳﻦ آﺎر او ﺗﻌﺠﺐ آﺮدم در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل ﮔﻔﺘﻢ ﺷﺎﻳﺪ ﺁن دو اﻧﺎر را ﺧﺮﻳﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﺎ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻢ‪:‬‬ ‫ﻣﻨﻈﻮرش از اﻳﻦ آﺎر ﭼﻴﺴﺖ؟ او از ﺁﻧﺠﺎ رﻓﺖ و ﻣﻦ ﺑﻪ دﻧﺒﺎﻟﺶ‪ ،‬ﺑﻄﻮرى آﻪ ﻧﻔﻬﻤﺪ رﻓﺘﻢ‪ .‬دﻳﺪم او ﺑﻪ‬ ‫ﺑﻴﻤﺎرى رﺳﻴﺪ دو ﻧﺎن و دو اﻧﺎر را ﻧﺰد او ﮔﺬاﺷﺖ و از ﺁﻧﺠﺎ رﻓﺖ و ﻣﻦ هﻢ ﺑﻪ دﻧﺒﺎﻟﺶ ﺣﺮآﺖ آﺮدم ﺗﺎ‬ ‫اﻳﻨﻜﻪ دﻳﺪم او در ﺑﻴﺎﺑﺎن ﺑﻪ ﻳﻚ ﺁﻟﻮﻧﻚ وارد ﺷﺪ‪ .‬ﻧﺰد او رﻓﺘﻢ و ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬اى ﺑﻨﺪﻩ ﺧﺪا! ﺁوازﻩ ﺗﻮ را‬ ‫ﺷﻨﻴﺪم ﻣﺮدم از ﺗﻮ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺸﺘﺎق دﻳﺪارت ﺷﺪم اﻣﺮوز ﺗﻮ را ﻳﺎﻓﺘﻢ‪ .‬و ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻢ‪ ،‬وﻟﻰ‬ ‫آﺎرهﺎﻳﻰ از ﺗﻮ دﻳﺪم آﻪ ﻗﻠﺒﻢ را ﭘﺮﻳﺸﺎن آﺮد‪ ،‬ﺳﺆاﻟﻰ دارم‪ ،‬ﺟﻮاﺑﺶ را ﺑﺪﻩ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻗﻠﺒﻢ ﺁرام ﮔﻴﺮد‪ .‬ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫ﺳﺆال ﺗﻮ ﭼﻴﺴﺖ؟‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬دﻳﺪم ﺑﻪ ﻧﺎﻧﻮاﻳﻰ رﻓﺘﻰ و دو ﻧﺎن ﺑﺮداﺷﺘﻰ و ﺳﭙﺲ ﺑﻪ اﻧﺎر ﻓﺮوﺷﻰ رﻓﺘﻰ و دو ﻋﺪد اﻧﺎر‬ ‫دزدﻳﺪى!!‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺒﻞ از هﺮ ﭼﻴﺰ ﺑﮕﻮ ﺑﺪاﻧﻢ ﺗﻮ آﻴﺴﺘﻰ؟‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻳﻜﻰ از ﻓﺮزﻧﺪان ﺁدم ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم هﺴﺘﻢ و از اﻣﺖ رﺳﻮل ﺧﺪاﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﺑﺎﺷﻢ‪.‬‬ ‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﺪﻩ آﻪ ﺗﻮ آﻴﺴﺘﻰ؟ و از آﺪام ﺧﺎﻧﺪان هﺴﺘﻰ؟‪.‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﺮدى از ﺧﺎﻧﺪان ﻧﺒﻮت هﺴﺘﻢ؟‬ ‫ﮔﻔﺖ‪ :‬در آﺠﺎ ﺳﻜﻮﻧﺖ دارى‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬در ﻣﺪﻳﻨﻪ‪.‬‬ ‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺷﺎﻳﺪ ﺗﻮ هﻤﺎن ﺟﻌﻔﺮﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﺷﻰ؟ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺁرى‪.‬‬


‫ﻣﻌﺘﺮﺿﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺣﺴﺐ و ﻧﺴﺐ و ﺑﺴﺘﮕﻰ ﺗﻮ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﺪان ﻧﺒﻮت‪ ،‬هﻴﭻ ﺳﻮدى ﺑﻪ ﺣﺎل ﺗﻮ‬ ‫ﻧﺨﻮاهﺪ داﺷﺖ‪ .‬ﭼﺮا آﻪ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻣﻌﺎرف ﺟﺪ و ﭘﺪرت را ﺗﺮك آﺮدﻩاى و ﺁﻧﭽﻪ را آﻪ ﻻزم اﺳﺖ ﺳﺘﻮدﻩ‬ ‫ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺁن ﻧﺎﺁﮔﺎﻩ ﻣﻰﺑﺎﺷﻰ‪.‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺁن ﭼﻴﺴﺖ )آﻪ ﺑﻪ ﺁن ﺟﺎهﻞ هﺴﺘﻢ و ﺑﻰ اﺣﺘﺮاﻣﻰ آﺮدﻩام؟(‬ ‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺁن‪ ،‬ﻗﺮﺁن آﺘﺎب ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺑﻪ آﺠﺎى ﻗﺮﺁن ﻧﺎﺁﮔﺎهﻢ؟!!‬ ‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﻧﺪارى آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣَﻦ ﺟﺎءَ ﺑِﺎﻟﺤَﺴﻨَﺔ ﻓَﻠَﻪ ﻋَﺸ ُﺮ اَﻣﺜﺎﻟِﻬﺎ‪ ،‬و ﻣَﻦ ﺟﺎءَ ﺑِﺎﻟﺴﱠﻴّﺌﺔ ﻓَﻼ ﻳُﺠﺰى اﻻّ ﻣِﺜﻠَﻬﺎ«) اﻧﻌﺎم‪ (١٦٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»هﺮ آﺲ آﺎر ﻧﻴﻜﻰ ﺑﻴﺎورد دﻩ ﺑﺮاﺑﺮ ﺁن ﭘﺎداش ﺧﻮاهﺪ داﺷﺖ و هﺮ آﺲ آﺎر ﺑﺪى ﺑﻴﺎورد ﺟﺰ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﺁن‬ ‫آﻴﻔﺮ ﻧﺨﻮاهﺪ دﻳﺪ‪«.‬‬ ‫ﻣﻦ دو ﻋﺪد ﻧﺎن و دو ﻋﺪد اﻧﺎر دزدى آﺮدم ﻣﻄﺎﺑﻖ اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺟﻤﻌﺎً ﭼﻬﺎر ﮔﻨﺎﻩ اﻧﺠﺎم دادم و وﻗﺘﻰ ﺁن ﻧﺎن و‬ ‫اﻧﺎرهﺎ را ﺑﻪ ﻓﻘﻴﺮ ﺻﺪﻗﻪ دادم‪ ،‬ﺑﺮاى هﺮ ﺻﺪﻗﻪ دﻩ ﭘﺎداش ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻰرﺳﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﭼﻬﻞ ﭘﺎداش ﺑﻪ ﻣﻦ‬ ‫رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﭼﻬﺎر ﮔﻨﺎﻩ را از ﭼﻬﻞ آﻢ ﻣﻰآﻨﻢ‪ ٣٦ ،‬ﺛﻮاب ﺑﺮاى ﻣﻦ ﺧﻮاهﺪ ﻣﺎﻧﺪ!!‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻰ آﻪ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ را از او ﺷﻨﻴﺪم ﮔﻔﺘﻢ‪:‬‬ ‫ﻤﺘّﻘﻴﻦ«)‬ ‫ﻞ اﻟﻠّﻪ ﻣِﻦَ اﻟ ُ‬ ‫»ﺛَﻜَﻠﺘﻚَ ُاﻣّﻚ اَﻧﺖَ اﻟﺠﺎهِﻞ ﺑِﻜﺘﺎبِ اﻟﻠّﻪ‪ ،‬اَﻣﺎ ﺳَﻤِﻌﺖَ اﻧّﻪ ﻋﺰّوﺟﻞّ ﻳَﻘﻮل‪ :‬اِﻧّﻤﺎ ﻳَﺘَﻘﺒّ ُ‬ ‫ﻣﺎﺋﺪﻩ‪(٣١ ،‬‬ ‫»ﻣﺎدرت ﺑﻪ ﻋﺰاﻳﺖ ﺑﻨﺸﻴﻨﺪ‪ ،‬اﻳﻦ ﺗﻮ هﺴﺘﻰ آﻪ ﺑﻪ دﺳﺘﻮرات ﻗﺮﺁن ﺟﺎهﻞ هﺴﺘﻰ‪ ،‬ﺁﻳﺎ ﻧﺸﻨﻴﺪﻩاى آﻪ‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﺑﻰﮔﻤﺎن ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻤﻞ اﻓﺮاد ﭘﺮهﻴﺰآﺎر را ﻣﻰﭘﺬﻳﺮد‪«.‬‬ ‫ﺁﻧﻄﻮر آﻪ ﺗﻮ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻰآﻨﻰ درﺳﺖ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﺗﻮ دو ﻧﺎن و دو اﻧﺎر دزدﻳﺪى‪،‬‬ ‫ﺟﻤﻌﺎًﭼﻬﺎر ﮔﻨﺎﻩ آﺮدى و ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﺪون اﺟﺎزﻩ ﺻﺎﺣﺒﺶ ﺻﺪﻗﻪ دادى‪ .‬ﭼﻬﺎر ﮔﻨﺎﻩ دﻳﮕﺮ ﻧﻤﻮدى و در ﻣﺠﻤﻮع‬ ‫ﻣﺮﺗﻜﺐ هﺸﺖ ﮔﻨﺎﻩ ﺷﺪى ﺑﻰﺁﻧﻜﻪ ﭼﻬﻞ ﭘﺎداش ﺑﻪ ﺗﻮ ﺑﺮﺳﺪ و ﻃﻠﺒﻜﺎر ‪ ٣٦‬ﭘﺎداش از ﺧﺪا ﺑﺎﺷﻰ!!‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬وﻗﺘﻰ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ را ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ او هﺎجوواج و ﺳﺮدرﮔﻢ ﺷﺪ و ﻣﺮا‬ ‫ﻣﻰﻧﮕﺮﻳﺴﺖ‪ ،‬ﺳﭙﺲ از او ﺟﺪا ﺷﺪم‪.‬‬ ‫ﺁﻧﮕﺎﻩ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﺑﻤﺜﻞ هﺬا اﻟﺘﺎوﻳﻞ اﻟﻘﺒﻴﺢ اﻟﻤﺴﺘﻜﺮﻩ ﻳَﻀِﻠﱡﻮنَ و ُﻳﻀِﻠﱡﻮن‪«...‬‬ ‫»ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻮﺟﻴﻪهﺎى زﺷﺖ و ﻧﺎﭘﺴﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺮدم را ﮔﻤﺮاﻩ ﻣﻰآﻨﻨﺪ و ﺧﻮد ﮔﻤﺮاﻩ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻣﺜﺎل دﻳﮕﺮى از اﻳﻦ ﻧﻮع ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﺁورد‪ ،‬در ﻣﻮرد ﻏﻠﻂ اﻧﺪازى ﻣﻌﺎوﻳﻪ درﺑﺎرﻩ ﻗﺘﻞ ﻋﻤﺎر ﻳﺎﺳﺮ آﻪ‬ ‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم او را آﺸﺘﻪ ﻧﻪ ﻣﻦ‪ ،‬زﻳﺮا ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم او را ﺑﻪ ﻣﻴﺪان ﻓﺮﺳﺘﺎدﻩ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫وﻟﻰ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺟﻮاﺑﺶ را داد آﻪ اﮔﺮ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﻣﻌﺎوﻳﻪ درﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺣﻤﺰﻩ را آﺸﺖ‪ ،‬زﻳﺮا رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺣﻤﺰﻩ را ﺑﻪ ﻣﻴﺪان‬ ‫ﺟﻨﮓ ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ ).‬ﻣﻌﺎﻧﻰ اﻻﺧﺒﺎر ﺻﺪوق‪ ،‬ص‪ ٣٣‬ﺗﺎ ‪(٣٥‬‬ ‫از اﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن ﻋﺠﻴﺐ‪ ،‬ﭼﻨﺪ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻰﺁﻳﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﮔﺎهﻰ ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﺑﻘﺪرى ﺧﻄﺮﻧﺎك اﺳﺖ آﻪ ﺣﺘﻰ اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ وادى ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺑﻪ راى و دﺳﺘﺒﺮد ﺑﻪ‬ ‫آﺘﺎب ﺧﺪا‪ ،‬ﻣﻰآﺸﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاى آﻪ ﻗﺮﺁن در دﺳﺖ ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮ ﺟﺎهﻞ و ﺑﻰﻓﺮهﻨﮓ‪ ،‬هﻤﭽﻮن ﻣﻮم ﻳﺎ‬ ‫ﺧﻤﻴﺮى ﻣﻰﺷﻮد آﻪ ﺑﻪ دﻟﺨﻮاﻩ ﺧﻮد‪ ،‬هﺮﮔﻮﻧﻪ ﺧﻮاﺳﺖ‪ ،‬ﺁن را درﻣﻰﺁورد‪ ،‬و اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ‬ ‫ﺑﻴﺎن ﺧﻮد‪ ،‬هﺸﺪار داد و اﻋﻼم ﺧﻄﺮ ﻧﻤﻮد‪ ،‬آﻪ اﻓﺮاد آﺞ ﻓﻬﻢ ﻣﺒﺎدا ﺑﻪ اﻳﻦ وادى وارد ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﻗﺒﻼً ﮔﻔﺘﻴﻢ از ﻋﻨﻮان اﻓﺸﺎﮔﺮى ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﺷﻮد‪ ،‬وﻟﻰ ﺟﺮﻳﺎن ﻓﻮق ﻳﻜﻰ از ﻣﻮاردى اﺳﺖ‬ ‫آﻪ اﻓﺸﺎﮔﺮى ﻻزم اﺳﺖ و اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁن ﻣﺮد آﺞاﻧﺪﻳﺶ و ﻣﻨﺤﺮف را اﻓﺸﺎ آﺮد و‬ ‫اﻧﺤﺮاﻓﺎت او را ﺑﺮ ﻣﻼ ﺳﺎﺧﺖ ﺗﺎ ﻣﺮدم ﻓﺮﻳﺐ او را ﻧﺨﻮرﻧﺪ ﺣﺘﻰ در ﭘﺎﻳﺎن اﻳﻦ ﺗﻮﺻﻴﻪ را آﺮد و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻃﻮﺑﻰ ﻟﻠﺬﻳﻦ هﻢ آﻤﺎ ﻗﺎل رﺳﻮل اﷲ ﻳﺤﻤﻞ هﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ آﻞ ﺧﻠﻒ ﻋُﺪوﻟﻪ و ﻳﻨﻔﻮن ﻋﻨﻪ ﺗﺤﺮﻳﻒ‬ ‫اﻟﻐﺎﻟﻴﻦ و اﻧﺘﺤﺎل اﻟﻤﺒﻄﻠﻴﻦ و ﺗﺄوﻳﻞ اﻟﺠﺎهﻠﻴﻦ«‬ ‫»ﺧﻮﺷﺎ ﺑﻪ ﺣﺎل ﺁن آﺴﺎﻧﻰ آﻪ در راﺳﺘﺎى ﺳﺨﻦ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻗﺪم ﺑﺮ ﻣﻰدارﻧﺪ‬ ‫آﻪ ﺣﻀﺮت در ﺷﺎن ﺁﻧﻬﺎ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻋﻠﻢ دﻳﻦ را از اﻓﺮاد ﻋﺎدل و ﻣﻄﻤﻴﻦ از ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن‪ ،‬در ﺑﺮ ﻣﻰﮔﻴﺮﻧﺪ و‬


‫ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﺁن ﻋﻠﻢ اﻣﻮر ﺗﺤﺮﻳﻒ ﺷﺪﻩ ﮔﺰاﻓﻪﮔﻮﻳﺎن و ﻧﺴﺒﺖهﺎى ﻧﺎرواى ﺑﺎﻃﻞ ﮔﺮاﻳﺎن و ﺑﺎﻓﺘﻪهﺎى ﺧﻮد در‬ ‫ﺁوردﻩى ﻧﺎداﻧﺎن را از ﺧﻮد )وﺟﺎﻣﻌﻪ( دور ﻣﻰﺳﺎزﻧﺪ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ روش اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و ﺑﻴﺎن رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺣﺎآﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺎﻳﺪ در‬ ‫ﻣﻮرد ﻣﻨﺤﺮﻓﻴﻦ و ﺑﺪﻋﺖﮔﺬاران اﻓﺸﺎﮔﺮى آﺮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت روﺷﻦﺗﺮ ﺁﻧﻬﺎ آﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬داراى ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻰ‬ ‫هﺴﺘﻨﺪ آﻪ هﺪاﻳﺖ و ﺿﻼﻟﺘﺸﺎن در ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺛﺮ ﻣﻰﮔﺬارد‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﮔﻤﺮاهﻰ رﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ اﻓﺸﺎى ﺁن ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺒﺎرزﻩ ﻓﺮهﻨﮕﻰ ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ :‬آﺴﻰ آﻪ ﺷﺮاب ﻣﻰﺧﻮرد و ﭘﺸﺖ ﻓﺮﻣﺎن اﺗﻮﺑﻮس ﻣﻰﻧﺸﻴﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ او را اﻓﺸﺎ آﺮد‪،‬‬ ‫زﻳﺮا ﻣﺴﺎﻓﺮان در ﺧﻄﺮ هﺴﺘﻨﺪ و او ﺑﺎ ﺟﺎن ﻣﺴﺎﻓﺮان ﺑﺎزى ﻣﻰآﻨﺪ و آﺎر او در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ‬ ‫وﻟﻰ اﮔﺮ آﺴﻰ ﻣﺨﻔﻴﺎﻧﻪ در ﺧﺎﻧﻪى ﺧﻮد ﺷﺮاب ﺧﻮرد‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎم اﻓﺸﺎﮔﺮى ﺟﺎﻳﺰ ﻧﻴﺴﺖ آﻪ ﺁﺑﺮوى او را‬ ‫ﺑﺮﻳﺰﻳﻢ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت اﻗﺘﺼﺎدى‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت اﻗﺘﺼﺎدى ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻨﻜﻪ‪:‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺪاﻟﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‪ ،‬دﺳﺖ ﺑﻪ ﺗﻀﻴﻴﻊ ﺣﻘﻮق ﻣﻰزﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺎم ﻓﺸﺎر زﻧﺪﮔﻰ دﺳﺖ ﺑﻪ ﺳﻘﻂ ﺟﻨﻴﻦ ﻣﻰزﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوش‪ ،‬رﺑﺎ ﻣﻰﺧﻮرد‪ ).‬ﺑﻘﺮﻩ‪(٢٧٥ ،‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺎم هﺪﻳﻪ‪ ،‬رﺷﻮﻩ ﻣﻰدهﺪ ﻳﺎ ﻣﻰﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺎم دروغ ﻣﺼﻠﺤﺖ ﺁﻣﻴﺰ‪ ،‬دروغ ﺣﺮام ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﺎم ﺗﺮس از ﻓﻘﺮ‪ ،‬ﻓﺮزﻧﺪش را ﻣﻰآﺸﺪ‪ ).‬اﺳﺮاء‪(٣١ ،‬و اﺳﺘﺜﻤﺎر و ﺑﻬﺮﻩآﺸﻰ ﺧﻮد را زﻳﺮ ﭘﻮﺷﺶ‬ ‫)ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺧﻮب دارم( ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ و‪...‬‬ ‫داﺳﺘﺎن اﺻﺤﺎب ﺳﺒﺖ‬ ‫ﺟﻤﻌﻰ از ﺑﻨﻰاﺳﺮاﺋﻴﻞ در ﺑﻨﺪرى ﺑﻨﺎم »اﻳﻠﻪ« آﻨﺎر درﻳﺎ ‪ -‬ﻇﺎهﺮاً آﻨﺎر درﻳﺎى اﺣﻤﺮ ‪ -‬زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫از ﻃﺮف ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺷﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻣﺘﺤﺎن ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ دﺳﺘﻮر دادﻩ ﺷﺪ آﻪ در روز ﺷﻨﺒﻪ ﺻﻴﺪ‬ ‫ﻣﺎهﻰ را ﺗﻌﻄﻴﻞ آﻨﻨﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﺻﻄﻼح از راﻩ آﻼﻩ ﺷﺮﻋﻰ وارد ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺣﻮﺿﭽﻪهﺎﻳﻰ آﻨﺎر درﻳﺎ‬ ‫آﻨﺪﻧﺪ‪ ،‬روز ﺷﻨﺒﻪ آﻪ ﻣﺎهﻴﺎن ﺑﻪ ﺁن ﺣﻮﺿﭽﻪهﺎ ﻣﻰﺁﻣﺪﻧﺪ هﻨﮕﺎم ﻏﺮوب ﺑﻨﺪهﺎى ﺣﻮﺿﭽﻪهﺎ را‬ ‫ﻣﻰﺑﺴﺘﻨﺪ و در روزهﺎى ﺑﻌﺪ ﺁن ﻣﺎهﻰهﺎ را ﺻﻴﺪ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻰﮔﻔﺘﻨﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺎ را از ﺻﻴﺪ ﻣﺎهﻰ در‬ ‫روز ﺷﻨﺒﻪ ﻧﻬﻰ آﺮدﻩ‪ ،‬و ﻣﺎ هﻢ روز ﺷﻨﺒﻪ ﺻﻴﺪ ﻧﻤﻰآﻨﻴﻢ‪ ).‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن و ﺻﺎﻓﻰ ذﻳﻞ ﺁﻳﺎت ‪ ١٦٣‬ﺗﺎ ‪١٦٦‬‬ ‫اﻋﺮاف(‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد را ﻣﻰﭘﻮﺷﺎﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻘﺪﻣﺎت ﺻﻴﺪ در هﻤﺎن روز‬ ‫ﺷﻨﺒﻪ واﻗﻊ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد وﻟﻰ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ آﻪ ﻣﺎ در روز ﺷﻨﺒﻪ ﺻﻴﺪ ﻧﻜﺮدﻳﻢ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ ﻣﺮدم ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮ )اﻳﻠﻪ( ﻏﻀﺐ آﺮد و ﻋﺬاب ﺳﺨﺘﻰ ﺑﺮ ﺁﻧﺎن ﻓﺮﺳﺘﺎد و ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ هﻼآﺖ رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫در رواﻳﺎت ﺁﻣﺪﻩ‪ :‬ﻣﺮدم اﻳﻠﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ ﺳﻪ ﮔﺮوﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺟﻤﻌﻰ هﻢ ﻣﺮﺗﻜﺐ اﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ ﺷﺪﻧﺪ و هﻢ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف وﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ را ﺗﺮك آﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻤﻌﻰ ﻣﺮﺗﻜﺐ اﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ ﻧﺸﺪﻧﺪ‪ ،‬وﻟﻰ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺁن ﺑﻰﺗﻔﺎوت و ﺗﻤﺎﺷﺎﭼﻰ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ‬ ‫ﻧﻜﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫و ﺟﻤﻌﻰ ﻧﻪ ﻣﺮﺗﻜﺐ اﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ ﺷﺪﻧﺪ و ﻧﻪ ﺗﻤﺎﺷﺎﭼﻰ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ ﻣﻰﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺔ اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ«) ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن‪ ،‬ج‪ ٤‬ص‪ .٤٩٣‬روﺿﻪ آﺎﻓﻰ‪ ،‬ص‪(١٥٣‬‬ ‫»هَﻠَﻜﺖ اﻟﻔِﺮﻗَﺘﺎن و ﻧَﺠَﺖ اﻟﻔِﺮﻗَ ُ‬ ‫»دو دﺳﺘﻪ از ﺁﻧﻬﺎ )ﮔﻨﻬﻜﺎران و ﺳﻜﻮت آﻨﻨﺪﮔﺎن( هﻼك ﺷﺪﻧﺪ و دﺳﺘﻪ ﺳﻮم )آﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﻧﻜﺮدﻧﺪ و ﻧﻬﻰ از‬ ‫ﻣﻨﻜﺮ ﻧﻤﻮدﻧﺪ( ﻧﺠﺎت ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﻳﻚ داﺳﺘﺎن ﻋﺒﺮت ﺁﻣﻮز‬


‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬در زﻣﺎن رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﺁﻏﺎز هﺠﺮت ﻳﻜﻰ از ﻣﺆﻣﻨﻴﻦ‬ ‫اهﻞ ﺻﻔّﻪ )ﺁﻧﻬﺎ آﻪ آﻨﺎر ﻣﺴﺠﺪ ﺳﻜﻮﻧﺖ داﺷﺘﻨﺪ( ﺑﻪ ﻧﺎم ﺳﻌﺪ ﺑﺴﻴﺎر در ﻓﻘﺮ و ﻧﺎدارى ﺑﺴﺮ ﻣﻰﺑﺮد و‬ ‫هﻤﻴﺸﻪ در ﻧﻤﺎز ﺟﻤﺎﻋﺖ‪ ،‬ﻣﻼزم رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻮد و هﺮﮔﺰ ﻧﻤﺎزش ﺗﺮك ﻧﻤﻰﺷﺪ‪.‬‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ وﻗﺘﻰ او را ﻣﻰدﻳﺪ‪ ،‬دﻟﺶ ﺑﻪ ﺣﺎل او ﻣﻰﺳﻮﺧﺖ و ﻧﮕﺎﻩ دﻟﺴﻮزاﻧﻪ ﺑﻪ‬ ‫او ﻣﻰآﺮد‪ ،‬ﻏﺮﻳﺒﻰ و ﺗﻬﻴﺪﺳﺘﻰ او رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ را ﺳﺨﺖ ﻧﺎراﺣﺖ ﻣﻰآﺮد‪ ،‬روزى ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻌﺪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﮔﺮ ﭼﻴﺰى ﺑﺪﺳﺘﻢ ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬ﺗﻮ را ﺑﻰ ﻧﻴﺎز ﻣﻰآﻨﻢ‪.‬‬ ‫ﻣﺪﺗﻰ از اﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن ﮔﺬﺷﺖ‪ ،‬رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ از اﻳﻨﻜﻪ ﭼﻴﺰى ﻧﺮﺳﻴﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺳﻌﺪ آﻤﻚ‬ ‫آﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺨﺖ ﻏﻤﮕﻴﻦ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ وﻗﺘﻰ آﻪ رﺳﻮﻟﺶ را اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻏﻤﮕﻴﻦ ﻳﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ را ﺑﻪ ﺳﻮى او ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ .‬ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ آﻪ دو‬ ‫درهﻢ هﻤﺮاهﺶ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﻀﻮر رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪ و ﻋﺮض آﺮد‪ :‬اى رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ‬ ‫اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﻧﺪوﻩ ﺗﺮا ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺳﻌﺪ درﻳﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺁﻳﺎ دوﺳﺖ دارى آﻪ ﺳﻌﺪ ﺑﻰﻧﻴﺎز ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺁرى‪.‬‬ ‫ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻳﻦ دو درهﻢ را ﺑﻪ ﺳﻌﺪ ﺑﺪﻩ و ﺑﻪ او دﺳﺘﻮر ﺑﺪﻩ آﻪ ﺑﺎ ﺁن ﺗﺠﺎرت آﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁن دو درهﻢ را ﮔﺮﻓﺖ و ﺳﭙﺲ ﺑﺮاى ﻧﻤﺎز از ﻣﻨﺰل ﺧﺎرج ﺷﺪ‪ ،‬دﻳﺪ ﺳﻌﺪ آﻨﺎر‬ ‫ﺣﺠﺮﻩ اﻳﺴﺘﺎدﻩ و ﻣﻨﺘﻈﺮ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫وﻗﺘﻰ آﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ او را دﻳﺪ‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اى ﺳﻌﺪ! ﺁﻳﺎ ﺗﺠﺎرت و ﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوش‬ ‫ﻣﻰداﻧﻰ؟‬ ‫ﺳﻌﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺪا ﭼﻴﺰى ﻧﺪارم آﻪ ﺑﺎ ﺁن ﺗﺠﺎرت آﻨﻢ‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁن دو درهﻢ را ﺑﻪ او داد و ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑﺎ اﻳﻦ دو درهﻢ ﺗﺠﺎرت آﻦ و روزى‬ ‫ﺧﺪا را ﺑﺪﺳﺖ ﺑﻴﺎور‪.‬‬ ‫او ﺁن دو درهﻢ را ﮔﺮﻓﺖ و هﻤﺮاﻩ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ رﻓﺖ و ﻧﻤﺎز ﻇﻬﺮ و ﻋﺼﺮ را‬ ‫ﺧﻮاﻧﺪ ﺑﻌﺪ از ﻧﻤﺎز رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻗﻢ ﻓﺎﻃﻠﺐ اﻟﺮزق ﻓﻘﺪ آﻨﺖ ﺑﺤﺎﻟﻚ ﻣﻐﺘّﻤﺎً ﻳﺎ ﺳﻌﺪ«‬ ‫»ﺑﺮﺧﻴﺰ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آﺴﺐ رزق ﺑﺮو آﻪ ﻣﻦ از وﺿﻊ ﺗﻮ ﻏﻤﮕﻴﻦ هﺴﺘﻢ‪«.‬‬ ‫ﺳﻌﺪ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و آﻤﺮ هﻤﺖ ﺑﺴﺖ و ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت ﻣﺸﻐﻮل ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﺪرى ﺁن دو درهﻢ ﺑﺮآﺖ داﺷﺖ آﻪ‬ ‫هﺮ آﺎﻻﻳﻰ ﺑﺎ ﺁن ﻣﻰﺧﺮﻳﺪ ﺳﻮد ﻓﺮاوان ﻣﻰآﺮد‪ ،‬دﻧﻴﺎ ﺑﻪ او رو ﺁورد و اﻣﻮال و ﺛﺮوﺗﺶ زﻳﺎد ﮔﺮدﻳﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﺗﺠﺎرﺗﺶ روﻧﻖ ﺑﺴﻴﺎر ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬در آﻨﺎر ﻣﺴﺠﺪ‪ ،‬ﻣﺤﻠﻰ را ﺑﺮاى آﺴﺐ و آﺎر ﺧﻮد اﻧﺘﺨﺎب آﺮد و ﺑﻪ ﺧﺮﻳﺪ و‬ ‫ﻓﺮوش‪ ،‬ﻣﺸﻐﻮل ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬ ‫آﻢآﻢ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ دﻳﺪ آﻪ ﺑﻼل ﺣﺒﺸﻰ وﻗﺖ ﻧﻤﺎز را اﻋﻼم آﺮدﻩ وﻟﻰ هﻨﻮز ﺳﻌﺪ‬ ‫ﺳﺮﮔﺮم ﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوش اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ وﺿﻮ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻧﻪ ﺑﺮاى ﻧﻤﺎز ﺁﻣﺎدﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ وﻗﺘﻰ او را ﺑﻪ اﻳﻦ وﺿﻊ دﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻳﺎ ﺳَﻌﺪ ﺷَﻐَﻠﺘﻚ اﻟﺪّﻧﻴﺎ ﻋﻦ اﻟﺼّﻼة«‬ ‫»اى ﺳﻌﺪ! دﻧﻴﺎ ﺗﻮ را از ﻧﻤﺎز ﺑﺎزداﺷﺖ‪«.‬‬ ‫او در ﭘﺎﺳﺦ ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻰآﺮد و ﻣﻰﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ اﺻﻨﻊ؟ اﺿﻴﻊ ﻣﺎﻟﻰ‪ ،‬هﺬا رﺟﻞ ﻗﺪ ﺑﻌﺘﻪ ﻓﺘﺮﻳﺪ ان اﺳﺘﻮﻓﻰ ﻣﻨﻪ و هﺬا رﺟﻞ ﻗﺪ اﺷﺘﺮﻳﺖ ﻣﻨﻪ ﻓﺎرﻳﺪ‬ ‫ان اوﻓﻴﻪ«‬ ‫»ﭼﻪ آﺎر آﻨﻢ؟ ﺛﺮوﺗﻢ را ﺗﻠﻒ آﻨﻢ؟ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺮد ﻣﺘﺎﻋﻰ ﻓﺮوﺧﺘﻪام‪ ،‬ﻣﻰﺧﻮاهﻢ ﭘﻮﻟﺶ را ﺑﺴﺘﺎﻧﻢ و از اﻳﻦ‬ ‫ﻣﺮد ﻣﺘﺎﻋﻰ ﺧﺮﻳﺪﻩام ﻣﻰﺧﻮاهﻢ ﻗﻴﻤﺘﺶ را ﺑﭙﺮدازم‪) .‬ﺁﻳﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ وﺿﻊ ﻣﻰﺗﻮاﻧﻢ در ﻧﻤﺎز ﺷﺮآﺖ آﻨﻢ؟(‪«.‬‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﻣﻮرد ﺳﻌﺪ‪ ،‬ﺁن ﭼﻨﺎن ﻧﺎراﺣﺖ و ﻏﻤﮕﻴﻦ ﺷﺪ آﻪ اﻳﻦﺑﺎر اﻧﺪوﻩ رﺳﻮل‬ ‫ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺷﺪﻳﺪﺗﺮ از ﺁن هﻨﮕﺎم ﺑﻮد آﻪ ﺳﻌﺪ در ﻓﻘﺮ و ﺗﻬﻴﺪﺳﺘﻰ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﻰﺑﺮد‪.‬‬ ‫ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﺑﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ و ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ اﻧﺪوﻩ ﺗﻮ را در ﻣﻮرد ﺳﻌﺪ درﻳﺎﻓﺖ‪،‬‬ ‫آﺪاﻣﻴﻚ از اﻳﻦ دو ﺣﺎﻟﺖ را در ﻣﻮرد ﺳﻌﺪ دوﺳﺖ دارى ﺁﻳﺎ ﺣﺎﻟﺖ اول ﻳﻌﻨﻰ ﺣﺎﻟﺖ ﻓﻘﺮ و ﺗﻬﻴﺪﺳﺘﻰ او و‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ او ﺑﻪ ﻧﻤﺎز و ﻋﺒﺎدت را دوﺳﺖ دارى؟ ﻳﺎ ﺣﺎﻟﺖ دوم او را آﻪ ﺑﻰ ﻧﻴﺎز اﺳﺖ وﻟﻰ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﺒﺎدت‬ ‫ﻧﺪارد؟‬


‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺣﺎﻟﺖ اوﻟﻰ او را دوﺳﺖ دارم‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﺣﺎﻟﺖ دوم او ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ آﻪ‬ ‫دﻧﻴﺎﻳﺶ‪ ،‬دﻳﻨﺶ را رﺑﻮد و ﺑﺮد‪ .‬ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫»إنّ ﺣﺐّ اﻟﺪّﻧﻴﺎ و اﻻﻣﻮال ﻓِﺘﻨﺔ و ﻣَﺸﻐَﻠﺔ ﻋﻦ اﻵﺧﺮة«‬ ‫»دﻟﺒﺴﺘﮕﻰ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ و ﺛﺮوت‪ ،‬ﻣﺎﻳﻪ ﺁزﻣﺎﻳﺶ و ﺑﺎزدارﻧﺪﻩى ﺁﺧﺮت اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺁﻧﮕﺎﻩ ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺁن دو درهﻢ را آﻪ ﺑﻪ او ﻗﺮض دادﻩ ﺑﻮدى از او ﺑﮕﻴﺮ آﻪ در اﻳﻦ ﺻﻮرت وﺿﻊ او ﺑﻪ‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ اول ﺑﺮ ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﺳﻌﺪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺁﻳﺎ ﻧﻤﻰﺧﻮاهﻰ دو درهﻢ ﻣﺮا ﺑﺪهﻰ؟‪ .‬ﺳﻌﺪ ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫ﺑﺠﺎى ﺁن دوﻳﺴﺖ درهﻢ ﻣﻰدهﻢ‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬هﻤﺎن دو درهﻢ ﻣﺮا ﺑﺪﻩ‪ ،‬ﺳﻌﺪ دو درهﻢ ﺁن ﺣﻀﺮت را داد‪ .‬از ﺁن ﭘﺲ‬ ‫دﻧﻴﺎ ﺑﻪ ﺳﻌﺪ ﭘﺸﺖ آﺮد و ﺗﻤﺎم اﻣﻮاﻟﺶ آﻢآﻢ از دﺳﺘﺶ رﻓﺖ و زﻧﺪﮔﻴﺶ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ اول ﺑﺎزﮔﺸﺖ‪).‬‬ ‫وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪ ٢٩٧‬ﺗﺎ ‪(٢٩٨‬‬ ‫اﻳﻦ داﺳﺘﺎن هﺸﺪارى اﺳﺖ ﺑﺮاى ﺁﻧﺎن آﻪ دل ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﺳﭙﺮدﻩاﻧﺪ و آﻢآﻢ از اﻣﻮر ﺁﺧﺮت ﺑﺮﻳﺪﻩاﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﺟﺎﻳﻰ آﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﺠﺎﻟﺲ ﺗﺮﺣﻴﻢ ﺑﺴﺘﮕﺎن ﺧﻮد در ﻣﺴﺠﺪ دﻳﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ!‪.‬‬ ‫‪ -٧‬ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻧﻈﺎﻣﻰ‬ ‫اﺻﻮﻻً در اﻣﻮرى آﻪ ﺳﺨﺖ و دﺷﻮار اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺴﺎﻟﻪى ﺟﻬﺎد و ﻧﺒﺮد ﺑﺎ دﺷﻤﻦ آﻪ ﻳﻜﻰ از وﻇﺎﻳﻒ‬ ‫ﺳﻨﮕﻴﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺁﻧﺎن آﻪ اﻳﻤﺎن ﻗﻮى ﻧﺪارﻧﺪ ﺑﺮاى اﻳﻨﻜﻪ از اﻳﻦ وﻇﻴﻔﻪ ﻣﻘﺪس ﺷﺎﻧﻪ ﺧﺎﻟﻰ آﻨﻨﺪ دﺳﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت ﻓﺮاوان ﻣﻰزﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﮔﺮﻳﺰ ﺧﻮد را از اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺑﺰرگ‪ ،‬ﺧﺪاﭘﺴﻨﺪ ﺟﻠﻮﻩ دهﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﺎهﻰ ﭘﻴﺮى ﭘﺪر وﻣﺎدر را ﺑﻬﺎﻧﻪ ﻗﺮار ﻣﻰدهﻨﺪ‪ ،‬ﮔﺎهﻰ زن و ﺑﭽﻪ را‪ ،‬و زﻣﺎﻧﻰ ﮔﺮﻣﻰ ﻳﺎ ﺳﺮدى هﻮا را ﻳﺎ‬ ‫ﻓﺮا رﺳﻴﺪن ﻓﺼﻞ ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﺤﺼﻮل را و ﮔﺎهﻰ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎرى زدﻩ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻴﻤﺎر ﻳﺎ ﺿﻌﻴﻒ‬ ‫هﺴﺘﻢ و ﻗﺪرت ﺟﻨﮓ ﻧﺪارم ﺑﻪ ﺟﺒﻬﻪ ﻧﺒﺮد ﺑﺎ دﺷﻤﻦ ﻧﻤﻰروﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺨﺼﻮص اﮔﺮ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﻤﺎهﺎى ﺑﺪﺗﺮ از آﺎﻓﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻌﻀﻰ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ آﻪ ﺑﺮادرآﺸﻰ و‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎنآﺸﻰ درﺳﺖ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬از اﻣﺮ ﻣﻘﺪس ﺟﻬﺎد و دﻓﺎع ﻓﺮار ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ در ﺟﻨﮓ ﺗﺒﻮك‬ ‫در ﺟﻨﮓ ﺗﺒﻮك آﻪ در ﺳﺎل ﻧﻬﻢ واﻗﻊ ﺷﺪ و ﻓﺮﻣﺎن ﺑﺴﻴﺞ ﻋﻤﻮﻣﻰ از ﻃﺮف ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ‬ ‫ﺻﺎدر ﮔﺮدﻳﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺑﺮاى ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى از آﻔﺎر ﻣﺘﺠﺎوز روم ﺑﻪ ﺳﻮى ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﺗﺒﻮك ﺣﺮآﺖ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﻋﺪﻩاى از اﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎن ﺳﺮﭘﻴﭽﻰ آﺮدﻧﺪ‪ .‬و ﺟﺎن و ﻣﺎل ﺧﻮد را ﺑﺮاى دﻓﺎع از ﺣﺮﻳﻢ اﺳﻼم درﻳﻎ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺁﻧﻬﺎ اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ هﻮا ﮔﺮم اﺳﺖ و ﻧﻤﻰﺗﻮان در اﻳﻦ هﻮاى داغ ﻣﺴﺎﻓﺮت ﻃﻮﻻﻧﻰ آﺮد و ﺟﻨﮕﻴﺪ‪ .‬و‬ ‫دﻳﮕﺮان را ﻧﻴﺰ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﮔﻤﺮاﻩ آﻨﻨﺪﻩ‪ ،‬از رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﺳﻮى ﺟﺒﻬﻪ ﺑﺎز ﻣﻰداﺷﺘﻨﺪ‪ .‬هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ در ﻗﺮﺁن‬ ‫ﺁﻣﺪﻩ‪:‬‬ ‫»و ﻗﺎﻟﻮا ﻻ ﺗﻨﻔﺮوا ﻓﻰ اﻟﺤَﺮّ ﻗﻞ ﻧﺎر ﺟﻬﻨّﻢ اَﺷﺪّ ﺣَﺮّاً ﻟﻮ آﺎﻧﻮا ﻳﻔﻘﻬﻮن«) ﺗﻮﺑﻪ‪ (٨١ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁن ﻣﺘﺨﻠﻔﺎن )ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ و ﺑﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن( ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬در اﻳﻦ ﮔﺮﻣﺎ )ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﻴﺪان( ﺣﺮآﺖ ﻧﻜﻨﻴﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﺑﮕﻮ ﺁﺗﺶ دوزخ از اﻳﻦ ﮔﺮﻣﺘﺮ اﺳﺖ اﮔﺮ ﺑﻔﻬﻤﻨﺪ‪«.‬‬ ‫اﻧﺘﻘﺎد ﺷﺪﻳﺪ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﻳﻜﻰ از ﺳﺨﻨﺮاﻧﻰهﺎى ﺧﻮد) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪ ،(٢٧‬ﺧﻄﺎب ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺮدم ﻋﺮاق )آﻪ در ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺳﭙﺎﻩ ﻣﻌﺎوﻳﻪ‪ ،‬ﺳﺴﺘﻰ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ( ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»روى ﺷﻤﺎ زﺷﺖ ﺑﺎد و هﻤﻮارﻩ ﻏﻢ و اﻧﺪوﻩ هﻤﺮاﻩ ﺷﻤﺎ ﺑﺎد آﻪ هﺪف ﺣﻤﻼت دﺷﻤﻦ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻳﺪ‪،‬‬ ‫ﭘﻰ در ﭘﻰ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺷﻤﺎ ﺑﻪ ﺣﻤﻠﻪى ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ دﺳﺖ ﻧﻤﻰزﻧﻴﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﻣﻰﺟﻨﮕﻨﺪ و‬ ‫ﺷﻤﺎ ﻧﻤﻰﺟﻨﮕﻴﺪ‪ ،‬اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻌﺼﻴﺖ ﺧﺪا ﻣﻰﺷﻮد و ﺷﻤﺎ )ﺑﺎ ﻋﻤﻞ ﺧﻮد( ﺑﻪ ﺁن رﺿﺎﻳﺖ ﻣﻰدهﻴﺪ؛«‬ ‫»ﻓﺈذا أﻣﺮﺗُﻜﻢ ﺑﺎﻟﺴّﻴﺮ إﻟﻴﻬﻢ ﻓﻰ اﻳّﺎم اﻟﺤَﺮّ ﻗُﻠﺘﻢ هﺬِﻩ ﺣﻤﺎرة اﻟﻘﻴﻆ‪ ،‬اُﻣﻬﻠﻨﺎ ﻳﻨﺴﻠﺦ ﻋﻨّﺎ اﻟﺤﺮّ«‬


‫»هﺮﮔﺎﻩ در ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ﻓﺮﻣﺎن ﺣﺮآﺖ ﺑﻪ ﺳﻮى دﺷﻤﻦ دادم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻴﺪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻬﻠﺖ ﺑﺪﻩ ﺗﺎ ﺳﻮز ﮔﺮﻣﺎ ﻓﺮو‬ ‫ﻧﺸﻴﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﻘﺮّ‪ ،‬اُﻣﻬﻠﻨﺎ ﻳﻨﺴﻠﺦ ﻋﻨّﺎ اﻟﺒَﺮد«‬ ‫»واذا أﻣﺮﺗﻜﻢ ﺑﺎﻟﺴّﻴﺮ إﻟﻴﻬﻢ ﻓﻰ اﻟﺸّﺘﺎء ﻗُﻠﺘﻢ هﺬِﻩ ﺻَﺒّﺎرَة اﻟ ُ‬ ‫»و اﮔﺮ در ﺳﺮﻣﺎى زﻣﺴﺘﺎن اﻳﻦ دﺳﺘﻮر را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ دادم ﮔﻔﺘﻴﺪ‪ :‬اآﻨﻮن ﻓﻮق اﻟﻌﺎدﻩ ﺳﺮد اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﮕﺬار‬ ‫ﺳﻮز ﺳﺮﻣﺎ ﺁرام ﮔﻴﺮد‪ .‬هﻤﻪى اﻳﻦ ﺑﻬﺎﻧﻪهﺎ ﺑﺮاى ﻓﺮار از ﺟﻨﮓ ﺑﻮد‪«.‬‬ ‫ﻘﺮّ ﺗَﻔِﺮّون ﻓﺄﻧﺘﻢ و اﻟﻠّﻪ ﻣﻦ اﻟﺴّﻴﻒ أﻓﺮّ«‬ ‫»ﻓﺈذا آُﻨﺘﻢ ﻣﻦ اﻟﺤَﺮّ و اﻟ ُ‬ ‫»ﺷﻤﺎ آﻪ از ﺳﺮﻣﺎ و ﮔﺮﻣﺎ )وﺣﺸﺖ دارﻳﺪ( و ﻓﺮار ﻣﻰآﻨﻴﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺪا ﺳﻮﮔﻨﺪ از ﺷﻤﺸﻴﺮ دﺷﻤﻦ‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮ‬ ‫ﻓﺮار ﺧﻮاهﻴﺪ آﺮد؟«‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ در ﺟﻨﮓ ﺧﻨﺪق‬ ‫در ﺟﺮﻳﺎن ﺟﻨﮓ اﺣﺰاب )ﺧﻨﺪق( آﻪ در ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ هﺠﺮت واﻗﻊ ﺷﺪ ﺟﻤﻌﻰ از ﺑﻴﻤﺎر دﻻن ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪى‬ ‫ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺧﺎﻧﻪى ﺧﻮد‪ ،‬ﻣﻰﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ از ﺟﺒﻬﻪ دﺳﺖ ﺑﺸﻜﻨﺪ و ﻣﻰﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺧﺎﻧﻪ ﻣﺎ در و ﭘﻴﻜﺮ درﺳﺘﻰ ﻧﺪارد و ﺁﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ از ﻃﺮف ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺗﻮﺟﻴﻪ و‬ ‫ﺑﻬﺎﻧﻪ ﺁﻧﻬﺎ رد ﺷﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»و ﻳَﺴﺘَﺄذِن ﻓَﺮﻳﻖ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻨّﺒﻰ ﻳَﻘﻮﻟﻮن اِنّ ﺑُﻴﻮﺗَﻨﺎ ﻋَﻮرَة و ﻣﺎهﻰ ﺑِﻌَﻮرة اِن ﻳُﺮﻳﺪون اﻻّ ﻓِﺮاراً«) اﺣﺰاب‪(١٣ ،‬‬ ‫»ﮔﺮوهﻰ از ﺁﻧﺎن از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺟﺎزﻩ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻣﻰﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ و ﻣﻰﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺧﺎﻧﻪهﺎى ﻣﺎ ﺑﺪون ﺣﻔﺎظ اﺳﺖ در‬ ‫ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﺑﺪون ﺣﻔﺎظ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ ﻓﻘﻂ ﻣﻰﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ از ﺟﻨﮓ ﻓﺮار آﻨﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ دﻳﮕﺮ در ﺟﻨﮓ ﺗﺒﻮك‬ ‫در ﺟﺮﻳﺎن ﺟﻨﮓ ﺗﺒﻮك ﻳﻜﻰ از ﻣﻨﺎﻓﻘﻴﻦ ﺑﻨﺎم »ﺟﺪّﺑﻦ ﻗﻴﺲ« ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻋﺮض آﺮد‪:‬‬ ‫اﺟﺎزﻩ ﺑﺪﻩ ﻣﻦ در ﺟﻨﮓ ﺷﺮآﺖ ﻧﻜﻨﻢ‪ ،‬زﻳﺮا ﻋﻼﻗﻪى ﺷﺪﻳﺪى ﺑﻪ زﻧﺎن دارم‪ .‬و اﮔﺮ ﭼﺸﻤﻢ ﺑﻪ دﺧﺘﺮان‬ ‫روﻣﻰ ﺑﻴﻔﺘﺪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ دل از دﺳﺖ ﺑﺪهﻢ و ﻓﺮﻳﻔﺘﻪى ﺁﻧﻬﺎ ﮔﺮدم و هﻤﻴﻦ آﺎر ﻣﺮا از وﻇﻴﻔﻪ ﺷﺮﻋﻰ‬ ‫ﺟﻬﺎد ﺑﺎز دارد‪.‬‬ ‫در ردّ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺧﻨﺪﻩﺁور او‪ ،‬ﺁﻳﻪاى ﻧﺎزل ﮔﺮدﻳﺪ‪:‬‬ ‫»و ﻣِﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻳَﻘﻮل ا ْﺋﺬَ ْ‬ ‫ن ﻟﻰ و ﻻ ﺗَﻔﺘِﻨّﻰ اَﻻ ﻓِﻰ اﻟﻔِﺘﻨَﺔ ﺳَﻘَﻄﻮا و اِنّ ﺟﻬﻨّﻢ ﻟَُﻤﺤﻴﻄَﺔ ﺑِﺎﻟﻜﺎﻓِﺮﻳﻦ«) ﺗﻮﺑﻪ‪،‬‬ ‫‪(٤٩‬‬ ‫»ﺑﻌﻀﻰ از ﺁﻧﻬﺎ )ﻣﻨﺎﻓﻘﻴﻦ( ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ اﺟﺎزﻩ )ﻋﺪم ﺷﺮآﺖ در ﺟﻬﺎد( ﺑﻪ ﻣﻦ ﺑﺪﻩ و ﻣﺮا ﮔﺮﻓﺘﺎر ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫)ﻓﺮﻳﻔﺘﮕﻰ ﺑﻪ دﺧﺘﺮان روﻣﻰ( ﻣﺴﺎز‪ ،‬اﻳﻨﻬﺎ اآﻨﻮن ﺑﻪ ﻓﺘﻨﻪ و ﮔﻨﺎﻩ ﺳﻘﻮط آﺮدﻩاﻧﺪ و ﺟﻬﻨﻢ آﺎﻓﺮان را‬ ‫اﺣﺎﻃﻪ آﺮدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ دﻏﻞﺑﺎزان آﻪ ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﺁﻟﻮدﻩ ﻧﺸﺪن ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ از ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺟﻨﮓ ﻓﺮار ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬هﻢ اآﻨﻮن در ﻗﻠﺐ‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ اﻓﺘﺎدﻩاﻧﺪ‪ .‬زﻳﺮا ﺑﺎ ﺷﺒﻬﻪى ﺷﺮﻋﻰ ﻓﺮﻣﺎن ﺻﺮﻳﺢ ﺧﺪاوﻧﺪ را زﻳﺮ ﭘﺎ ﻣﻰﮔﺬارﻧﺪ‪ ،‬ﺁﻳﺎ ﺑﺎ ﺷﺒﻬﻪﺗﺮاﺷﻰ و‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ و ﺑﻬﺎﻧﻪﺳﺎزى ﻣﻰﺗﻮان از ﻓﺮﻣﺎن ﺁﺷﻜﺎر و ﻗﺎﻃﻊ ﺧﺪا دﺳﺖ ﺑﺮداﺷﺖ؟‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ در ﺁﺳﺘﺎﻧﻪ ﺻﻠﺢ ﺣُﺪﻳﺒﻴّﻪ‬ ‫در ﺳﺎل ﺷﺸﻢ هﺠﺮت در ﻣﺎﻩ ذﻳﻘﻌﺪﻩ‪ ،‬رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ هﻤﺮاﻩ ﺣﺪود هﺰار و ﭼﻬﺎرﺻﺪ‬ ‫ﻧﻔﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎن از ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﻜﻪ ﺑﺮاى اﻧﺠﺎم ﻋﻤﺮﻩ ﺣﺮآﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬از ﺁﻧﺠﺎ آﻪ اﻳﻦ ﺣﺮآﺖ ﺿﻤﻨﺎً ﻳﻚ‬ ‫ﻣﺎﻧﻮر ﻧﻈﺎﻣﻰ ﺑﺮاى ﺗﺮﺳﺎﻧﺪن ﻣﺸﺮآﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻰﺁﻣﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ را ﺑﺮاى‬ ‫ﺷﺮآﺖ در اﻳﻦ ﺣﺮآﺖ دﻋﻮت و ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻧﻤﻮد و ﻓﺮﻣﺎن ﺣﺮآﺖ داد‪.‬‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ هﻤﺮاﻩ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﻜﻪ رهﺴﭙﺎر ﺷﺪﻧﺪ وﻟﻰ وﻗﺘﻰ ﺑﻪ »ﻋﺴﻔﺎن«‬ ‫ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻜﻪ رﺳﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺸﺮآﺎن از ورود ﺁﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻜﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ وارد »ﺣﺪﻳﺒﻴﻪ« ‪ -‬روﺳﺘﺎﻳﻰ‬ ‫در ‪ ٢٠‬آﻴﻠﻮﻣﺘﺮى ﻣﻜﻪ ‪ -‬ﺷﺪ‪ ،‬و در هﻤﺎﻧﺠﺎ »ﺻﻠﺢ ﺣﺪﻳﺒﻴﻪ« ﺑﻴﻦ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎن‬ ‫ﻗﺮﻳﺶ ﺑﺮﻗﺮار ﮔﺮدﻳﺪ آﻪ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز اﻣﺘﻴﺎزات ﻣﻬﻤﻰ ﺑﺮاى اﺳﻼم در ﺁﻳﻨﺪﻩ ﻧﺰدﻳﻚ ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و هﻤﺮاهﺎن ﺑﻰ ﺁﻧﻜﻪ وارد ﻣﻜﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻨﺪ‪.‬‬


‫ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﺎن دادﻩ ﺑﻮد آﻪ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ در اﻳﻦ ﺣﺮآﺖ ﺷﺮآﺖ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﺑﻌﻀﻰ‬ ‫از اﻓﺮاد ﺿﻌﻴﻒ و ﺳﺴﺖ اﻳﻤﺎن‪ ،‬از ﺷﺮآﺖ در اﻳﻦ ﺣﺮآﺖ ﺳﺮﺑﺎز زدﻧﺪ و ﻋﺪم ﺷﺮآﺖ ﺧﻮد را ﭼﻨﻴﻦ‬ ‫ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪ :‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در اﻳﻦ ﺳﻔﺮ ﺟﺎن ﺳﺎﻟﻤﻰ ﺑﺪرﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺸﺮآﺎن‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﺗﻬﺎﺟﻤﻰ دارﻧﺪ‪ ،‬و دﻧﺒﺎل ﻓﺮﺻﺖ ﻣﻰﺑﺎﺷﻨﺪ؟!) ﺗﺎرﻳﺦ ﻃﺒﺮى‪ ،‬ج‪ ،٢‬ﺳﻴﺮﻩ اﺑﻦهﺸﺎم‪ ،‬ج‪ ،٢‬ﻧﻤﻮﻧﻪ‪،‬‬ ‫ج‪ ٢٢‬ص‪(١٧ ١٠‬‬ ‫وﻟﻰ هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ رﻓﺘﻨﺪ و ﺑﺎ ﻗﺮار داد ﺻﻠﺢ ﺣﺪﻳﺒﻴﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻨﺪ هﻤﻴﻦ ﻣﺘﺨﻠﻔﻴﻦ ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺑﺎ‬ ‫ﻋﺬرﺗﺮاﺷﻰ و ﺑﻬﺎﻧﻪﺟﻮﻳﻰ ﺑﻪ ﻧﺤﻮى ﮔﻨﺎﻩ ﺗﺨﻠﻒ ﺧﻮد را رﻓﻮ آﻨﻨﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ آﻪ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻴﺎﻳﻨﺪ و ﻧﮕﻬﺪارى از زن و ﺑﭽﻪ و اﻣﻮال را ﺑﺮاى ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺗﺨﻠﻒ ﺧﻮد دﻟﻴﻞ ﻗﺮار دهﻨﺪ‪،‬‬ ‫وﻟﻰ ﻗﺒﻞ از اﻳﻦ آﺎر‪ ،‬ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺷﺪﻳﺪاً رد ﺷﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ل ﻟَﻚ ا ْﻟُﻤﺨﻠّﻔﻮنَ ﻣِﻦ اﻷﻋﺮابِ ﺷَﻐَﻠﺘْﻨﺎ أﻣﻮاﻟﻨﺎ و أهﻠﻮﻧﺎ ﻓَﺎﺳﺘَﻐﻔِﺮ ﻟَﻨﺎ ﻳَﻘﻮﻟﻮن ﺑِﺄﻟﺴِﻨﺘِﻬﻢ ﻣﺎ ﻟَﻴﺲ‬ ‫»ﺳَﻴَﻘﻮ ُ‬ ‫ﻓِﻰ ﻗُﻠﻮﺑﻬﻢ«) ﻓﺘﺢ‪(١١ ،‬‬ ‫»ﺑﺰودى اﻋﺮاب ﻣﺘﺨﻠﻒ )ﺗﻮﺟﻴﻪﮔﺮى آﺮدﻩ( ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ :‬ﺣﻔﻆ اﻣﻮال و ﺧﺎﻧﻮادﻩ‪ ،‬ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﺳﺮﮔﺮم آﺮد‪،‬‬ ‫ﺑﺮاى ﻣﺎ اﺳﺘﻐﻔﺎر آﻦ‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮ زﺑﺎن ﺧﻮد ﭼﻴﺰى ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ آﻪ در دل ﻧﺪارﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ ﺁﻧﻬﺎ دروغ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺣﻔﻆ اﻣﻮال و زن و ﺑﭽﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺟﻬﺎد ﻳﻚ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻧﺎدرﺳﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻗﺒﻞ از ﺁﻧﻜﻪ ﺁﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻋﺬرﺗﺮاﺷﻰ ﺧﻮد را ﺁﺷﻜﺎر آﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺁﻳﻪى ﻓﻮق و ﺁﻳﺎت ﺑﻌﺪ از ﺁن ﻧﺎزل ﺷﺪ‪،‬‬ ‫و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ را ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻊﮔﻴﺮى ﺷﺪﻳﺪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﻓﺮﻣﺎن داد‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ در ﺟﻨﮓ ﺟﻤﻞ و ﺻﻔﻴﻦ‬ ‫در ﺟﺮﻳﺎن ﺟﻨﮓ ﺟﻤﻞ ﺑﻌﻀﻰ ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﺟﻨﮓ ﻳﻚ ﻧﻮع ﺑﺮادرآﺸﻰ و ﻣﺴﻠﻤﺎنآﺸﻰ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫دﺳﺖ از دﻓﺎع آﺸﻴﺪﻧﺪ و ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﻘﺪسﻧﻤﺎهﺎ‪ ،‬ﺻﺮﻳﺤﺎً اﻣﺎم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم را از‬ ‫اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎ ﺁﺷﻮﺑﮕﺮان ﺟﻨﮓ ﺟﻤﻞ ﻣﻰﺟﻨﮕﺪ‪ ،‬ﻣﻮرد اﻧﺘﻘﺎد ﻗﺮار دادﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎم ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁﺷﻜﺎرا‪،‬‬ ‫ﺳﭙﺎﻩ ﺟﻤﻞ را ﻟﻌﻨﺖ آﺮد‪ ،‬ﻳﻜﻰ از ﻣﻘﺪس ﻣﺂبهﺎ ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺆﻣﻨﻴﻦ ﺁﻧﻬﺎ را از ﻟﻌﻦ ﺧﻮد اﺳﺘﺜﻨﺎ آﻦ‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺎﻃﻌﺎﻧﻪ ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»وَﻳْﻠﻚ ﻣﺎ آﺎن ﻓِﻴﻬﻢ ﻣُﺆﻣﻦ«‪» .‬واى ﺑﺮ ﺗﻮ‪ ،‬در ﻣﻴﺎن ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺆﻣﻨﻰ ﻧﻴﺴﺖ‪ )«.‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٣٢‬ص‪(٣٢٦‬‬ ‫در ﺟﺮﻳﺎن ﺟﻨﮓ ﺻﻔﻴﻦ ﺑﻌﻀﻰ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎنآﺸﻰ ﺟﺎﻳﺰ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬از ﻳﺎرى ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫دﺳﺖ آﺸﻴﺪﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ اﻓﺮاد ﻣﻰﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺳﭙﺎﻩ ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﻠﻜﻪ ﺗﻈﺎهﺮ ﺑﻪ اﺳﻼم ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬و آﻔﺮ ﺧﻮد را ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻰدارﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ وﻗﺘﻰ داراى ﻳﺎر و ﻳﺎور ﺷﺪﻧﺪ آﻔﺮﺷﺎن‬ ‫را ﺁﺷﻜﺎر ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪﺟﻮﻳﺎن و ﻣﻘﺪسﻣﺂبهﺎى آﻮردل هﻤﭽﻨﺎن در ﺷﻚ و ﺗﺮدﻳﺪ ﺑﺎﻗﻰ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺘﻰ‬ ‫ﺳﺎلهﺎ ﺑﻌﺪ اﻳﺮاد ﺗﺮاﺷﻰ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ آﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن آﺸﻰ ﺟﺎﻳﺰ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ اﻓﺮاد ﻣﻰﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻟﻮ ان ﻋَﻠﻴّﺎً ﻗﺘﻞ ﻣﺆﻣﻨﺎً واﺣﺪاً ﻟﻜﺎن ﺷﺮّاً ﻋﻨﺪى ﻣﻦ ﺣﻤﺎرى هﺬا«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٣٢‬ص‪(٣٢٧‬‬ ‫»اﮔﺮ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻳﻚ ﻧﻔﺮ ﻣﺆﻣﻦ )ﻇﺎهﺮى( را ﺑﻘﺘﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ ﺁن ﻣﺆﻣﻦ در ﻧﺰد ﻣﻦ از اﻳﻦ اﻻغ‬ ‫)اﺷﺎرﻩ ﺑﻪ اﻻغ ﺧﻮد آﺮد( ﭘﻠﻴﺪﺗﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦهﺎ ﻧﻤﻮﻧﻪهﺎﻳﻰ از ﺗﻮﺟﻴﻪهﺎ و ﺑﻬﺎﻧﻪهﺎى ﻧﻈﺎﻣﻰ ﺑﻮد آﻪ ﺑﻌﻀﻰ ﺑﺎ ﻣﻄﺮح آﺮدن ﺁﻧﻬﺎ‪ ،‬هﻢ ﺧﻮد دﺳﺖ‬ ‫از ﻳﺎرى ﺣﻖ ﻣﻰآﺸﻨﺪ و هﻢ دﻳﮕﺮان را اﻏﻮا ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻳﻚ ﺗﻮﺟﻴﻪ وﺣﺸﺘﻨﺎك‬ ‫در ﺳﺎل ‪ ١٩٤٥‬ﻣﻴﻼدى دو ﺷﻬﺮ ژاﭘﻦ ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪى اﺗﻤﻰ ﺟﻨﺎﻳﺘﻜﺎران ﺁﻣﺮﻳﻜﺎ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎن‬ ‫»ﺗﺮوﻣﻦ« رﺋﻴﺲ ﺟﻤﻬﻮر اﺳﺒﻖ ﺁﻣﺮﻳﻜﺎ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺑﻤﺐ اﺗﻤﻰ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ هﻴﺮوﺷﻴﻤﺎ اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺷﺪ آﻪ ‪١٥٠‬‬ ‫هﺰار ﻧﻔﺮ را آﺸﺖ و ﺑﻌﺪ از ﺳﻪ روز‪ ،‬دوﻣﻴﻦ ﺑﻤﺐ اﺗﻤﻰ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﻧﺎآﺎزاآﻰ اﻓﻜﻨﺪﻩ ﺷﺪ‪ .‬ﺁن ﺷﻬﺮ و‬ ‫ﻣﺮدﻣﺶ ﻧﻴﺰ در آﺎم ﺁﺗﺶ هﻼآﺖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺮوﻣﻦ اﻳﻦ ﺣﺎدﺛﻪى ﺑﺴﻴﺎر ﺗﻠﺦ را ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻮﺟﻴﻪ آﺮد‪:‬‬


‫ﻣﻦ اﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎن ﺗﺎرﻳﺨﻰ را ﺑﺮاى ﻧﺠﺎت ﺻﺪهﺎ هﺰار ﺳﺮﺑﺎز و ﻣﻠﻮان و ﺧﻠﺒﺎن ﺁﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻰ ﺻﺎدر آﺮدم‪)...‬‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ ﺣﻮادث ﺑﺰرگ‪ ،‬ص‪(٢٩٣‬‬ ‫ﺁرى ﺗﺮوﻣﻦ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺳﻔﺴﻄﻪ ﺧﻮاﺳﺖ وﺟﺪان ﺧﻮد و ﻣﺮدم ﺟﻬﺎن را ﻓﺮﻳﺐ دهﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﻃﻮﻟﻰ ﻧﻜﺸﻴﺪ آﻪ‬ ‫ﺁزادﻳﺨﻮاهﺎن ﺟﻬﺎن ﺑﭙﺎ ﺧﺎﺳﺘﻨﺪ و او را ﻣﺤﻜﻮم آﺮدﻧﺪ و اﻳﻦ ﻟﻜﻪى ﻧﻨﮕﻴﻦ ﺑﺮ داﻣﻦ او ﺗﺎ اﺑﺪ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫و ﺑﺮاﺳﺘﻰ اﮔﺮ راﻩ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺑﺎز ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ داﻣﻨﻪ دارد آﻪ وﺣﺸﺘﻨﺎكﺗﺮﻳﻦ ﺟﻨﺎﻳﺖ ﺑﺎ دو ﺟﻤﻠﻪى ﻓﺮﻳﺒﺎ‪،‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻰﮔﺮدد!!‬

‫ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺮزهﺎى ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ در راﺳﺘﺎى ﮔﻨﺎﻩﺷﻨﺎﺳﻰ‪ ،‬ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺮزهﺎى ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت‬ ‫روﺷﻦﺗﺮ ﻣﺮز ﺑﻴﻦ ﺑﻌﻀﻰ از ﺻﻔﺎت ﻧﻴﻚ اﺧﻼﻗﻰ ﺑﺎ ﺻﻔﺎت ﺑﺪ اﺧﻼﻗﻰ آﻪ ﻣﻨﺸﺎ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر‬ ‫ﺑﺎرﻳﻚ اﺳﺖ و اﻓﺮادى ﺑﺮ اﺛﺮ ﻋﺪم ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺮزهﺎى ﮔﻨﺎﻩ و ﺛﻮاب‪ ،‬ﻧﺎﺧﻮدﺁﮔﺎﻩ ﺑﺎ ﻗﺼﺪ ﻗﺮﺑﺖ ﮔﻨﺎهﻰ را ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان آﺎر ﭘﺴﻨﺪﻳﺪﻩ و ﻧﻴﻚ اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﻨﺪ‪ .‬و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻋﻜﺲ آﺎر ﺧﻮﺑﻰ را ﺑﻪ ﺧﻴﺎل اﻳﻨﻜﻪ آﺎر زﺷﺖ اﺳﺖ‬ ‫ﺗﺮك ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ اﻳﻦ ﺑﺤﺚ ﻳﻚ ﺑﺤﺚ ﻧﻮ و ﻣﺸﺮوح اﺳﺖ وﻟﻰ ﻣﺎ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻋﻨﻮان اﺷﺎرﻩ ﻣﻰآﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺗﺎ‬ ‫راهﮕﺸﺎﻳﻰ ﺑﺮاى ﺑﺮرﺳﻰهﺎى ﻣﻔﺼﻠﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﻋﻨﺎوﻳﻦ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ آﻪ ﻣﺮز ﺑﻴﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺰدﻳﻚ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫* ذﻟﺖ‪ ،‬ﺗﻮاﺿﻊ‪.‬‬ ‫* ﺗﻜﺒﺮ‪ ،‬ﻋﺰت و وﻗﺎر‪.‬‬ ‫* ﺣﻴﻠﻪ و ﺧﺪﻋﻪ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫* ﺑﺨﻞ‪ ،‬ﻗﻨﺎﻋﺖ‪.‬‬ ‫* ﺳﻜﻮت‪ ،‬آﻨﺘﺮل زﺑﺎن‪.‬‬ ‫* ﺑﻰﺑﺎآﻰ‪ ،‬ﺷﺠﺎﻋﺖ‪.‬‬ ‫* ﺳﺮآﻮب ﻏﺮاﺋﺰ‪ ،‬ﻋﻔﺖ و ﺧﻮﻳﺸﺘﻦ دارى‪.‬‬ ‫* اﺳﺮاف‪ ،‬ﺳﺨﺎوت‪.‬‬ ‫* ﻣﺴﺎوات‪ ،‬ﻋﺪاﻟﺖ‪.‬‬ ‫* ﺗﺮك دﻧﻴﺎ‪ ،‬زهﺪ‪.‬‬ ‫* ﺗﻨﺒﻠﻰ‪ ،‬ﺗﻮآﻞ‪.‬‬ ‫* ﺗﻤﻠﻖ‪ ،‬ﻣﺪح ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ‪.‬‬ ‫* رﺷﻮﻩ‪ ،‬هﺪﻳﻪ‪.‬‬ ‫* اﻧﻈﻼم‪ ،‬اﺳﺘﻀﻌﺎف‪.‬‬ ‫* ﻏﻴﺒﺖ‪ ،‬اﻓﺸﺎﮔﺮى‪.‬‬ ‫* ﻟﺠﺎﺟﺖ‪ ،‬اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ‪.‬‬ ‫* ﺣﺮص‪ ،‬ﺗﻼش‪.‬‬ ‫* ﻋﺠﺰ‪ ،‬ﺻﺒﺮ‪.‬‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر اﺗﻔﺎق ﻣﻰاﻓﺘﺪ آﻪ اﻓﺮادى در اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻋﻨﺎوﻳﻦ ﺑﺮ اﺛﺮ ﻋﺪم ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﺮزهﺎ ﺑﻪ اﺷﺘﺒﺎﻩ ﻣﻰاﻓﺘﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﺜﻼً ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﻨﺎﻋﺖ آﻪ ﺻﻔﺖ ﻧﻴﻚ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺨﻞ ﻣﻰورزﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺨﺎوت‪ ،‬اﺳﺮاف ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﺣﻔﻆ ﻋﺰت و وﻗﺎر‪ ،‬ﺗﻜﺒﺮ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻮاﺿﻊ‪ ،‬ﺗﻦ ﺑﻪ ذﻟﺖ ﻣﻰدهﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﻨﺘﺮل زﺑﺎن‪،‬‬ ‫ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺳﻜﻮت و آﺘﻤﺎن ﺣﻖ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪ .‬و ﻳﺎ در راﺳﺘﺎى ﻣﺪح ﻣﺆﻣﻦ آﻪ ﻧﻴﻚ اﺳﺖ دﺳﺘﺨﻮش‬ ‫ﺗﻤﻠﻖ و ﭼﺎﭘﻠﻮﺳﻰ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪ .‬و ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺧﻠﻂ و اﺷﺘﺒﺎﻩ در ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻢ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺴﻴﺎر‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در اﻳﻨﺠﺎ ﻳﻜﻰ از ﻋﻨﺎوﻳﻦ ﻓﻮق را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺸﺮدﻩ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻰ ﻗﺮار ﻣﻰدهﻴﻢ‪:‬‬


‫زهﺪ و ﺗﺮك دﻧﻴﺎ‬ ‫از دﻳﺪﮔﺎﻩ اﺳﻼم زهﺪ و ﭘﺎرﺳﺎﻳﻰ‪ ،‬ﺻﻔﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﻴﻚ و ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ و ﺗﺮك دﻧﻴﺎ ﻣﺬﻣﻮم و ﻧﺎﭘﺴﻨﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻃﻮﺑﻰ ﻟﻠﺰّاهﺪﻳﻦ ﻓﻰ اﻟﺪّﻧﻴﺎ‪ ،‬اﻟﺮّاﻏِﺒﻴﻦ ﻓﻰ اﻵﺧﺮة«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ ‪(١٠٤‬‬ ‫»ﺧﻮﺷﺎ ﺑﻪ ﺣﺎل زاهﺪان در دﻧﻴﺎ و ﻣﺸﺘﺎﻗﺎن ﺑﻪ ﺁﺧﺮت‪«.‬‬ ‫از ﻃﺮﻓﻰ در ﻓﺮهﻨﮓ اﺳﻼم‪ ،‬ﺗﺮك دﻧﻴﺎ و ﭘﺸﺖﭘﺎزدن ﺑﻪ اﻣﻮر دﻧﻴﺎ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺻﻔﺖ ﻧﻴﻚ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ‬ ‫ﻧﺎﺷﺎﻳﺴﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻈﻌﻮن از اﺻﺤﺎب ﺑﺮﺟﺴﺘﻪى رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻮد‪ .‬روزى هﻤﺴﺮ او ﻧﺰد‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪ و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺷﻜﺎﻳﺖ از ﺷﻮهﺮ ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﻋﺜﻤﺎن روزهﺎ روزﻩ ﻣﻰﮔﻴﺮد و‬ ‫ﺷﺐهﺎ را ﺑﻪ ﻋﺒﺎدت ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﻰﺑﺮد‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﺁﺛﺎر ﺧﺸﻢ در ﭼﻬﺮﻩاش دﻳﺪﻩ ﻣﻰﺷﺪ ﻧﺰد ﻋﺜﻤﺎن رﻓﺖ و‬ ‫او را در ﺣﺎل ﻧﻤﺎز دﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻳﺎ ﻋﺜﻤﺎن ﻟﻢ ﻳُﺮﺳِﻠُﻨﻰ اﻟﻠّﻪ ﺑِﺎﻟﺮﱡهﺒﺎﻧِﻴّﺔ و ﻟﻜﻦ ﺑَﻌَﺜﻨﻰ ﺑﺎﻟﺤَﻨِﻴﻔﻴﱢﺔ اﻟﺴﱠﻤﺤَﺔ‪ ،‬اَﺻُﻮم و اُﺻﻠّﻰ و اَﻟﻤِﺲ‬ ‫اَهﻠﻰ‪ )«....‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٤‬ص‪(٧٤‬‬ ‫»اى ﻋﺜﻤﺎن! ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺮا ﺑﺮ ﺁﻳﻴﻦ رهﺒﺎﻧﻴﺖ ﻧﻔﺮﺳﺘﺎدﻩ ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺮا ﺑﺮاى ﺗﺮوﻳﺞ ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳﺘﻰ ﺁﺳﺎن )و‬ ‫ﻃﺒﻴﻌﻰ( ﻓﺮﺳﺘﺎدﻩ اﺳﺖ‪ .‬روزﻩ ﻣﻰﮔﻴﺮم‪ ،‬ﻧﻤﺎز ﻣﻰﺧﻮاﻧﻢ‪ ،‬ﺑﺎ هﻤﺴﺮم ﺁﻣﻴﺰش ﻣﻰآﻨﻢ‪ .‬ﭘﺲ آﺴﻰ آﻪ‬ ‫روش ﻣﺮا دوﺳﺖ دارد ﺣﺘﻤﺎً ﭼﻨﻴﻦ روﺷﻰ را ﭘﻴﺮوى ﻣﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺑﺴﻴﺎرﻧﺪ آﺴﺎﻧﻰ آﻪ در ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﻼم ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﻴﻤﻮدن راﻩ زهﺪ‪ ،‬از دﻧﻴﺎ و ﺳﻴﺎﺳﺖ و اﻣﻮر ﻣﺎدى ﭼﺸﻢ‬ ‫ﭘﻮﺷﻴﺪﻩ و راﻩ رهﺒﺎﻧﻴﺖ را ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﻩاﻧﺪ و ﺑﺎ ﺗﺤﺮﻳﻒ ﻣﻔﻬﻮم واﻗﻌﻰ زهﺪ اﺳﻼﻣﻰ‪ ،‬ﺑﻪ راهﻰ رﻓﺘﻪاﻧﺪ آﻪ‬ ‫ﻣﻮرد ﻧﻬﻰ و ﺗﻮﺑﻴﺦ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﺮك دﻧﻴﺎﻳﻰ آﻪ اﻓﺮادى ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺑﺮاهﻴﻢ ادهﻢ و ﺑﺎﻳﺰﻳﺪ ﺑﺴﻄﺎﻣﻰ ﭘﻴﻤﻮدﻩاﻧﺪ‪ ،‬زهﺪ اﺳﻼﻣﻰ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬زهﺪ‬ ‫اﺳﻼﻣﻰ را ﺑﺎ ﺗﻤﺎم اﺑﻌﺎدش ﺑﺎﻳﺪ در ﺳﻴﻤﺎى اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻳﺎﻓﺖ آﻪ در ﻋﻴﻦ ﺁﻧﻜﻪ‬ ‫زاهﺪﺗﺮﻳﻦ اﻓﺮاد ﺑﻮد‪ ،‬در ﺻﺤﻨﻪى اﺟﺘﻤﺎع و ﺳﻴﺎﺳﺖ‪ ،‬ﺣﻀﻮر داﺷﺖ و ﻳﻚ آﺸﺎورز ورزﻳﺪﻩ و آﺎﻣﻞ ﺑﻪ‬ ‫ﺣﺴﺎب ﻣﻰﺁﻣﺪ‪ ،‬ﭘﺎرﺳﺎى ﺷﺐ و ﺷﻴﺮ روز ﺑﻮد‪ .‬او دﻧﻴﺎ را وﺳﻴﻠﻪى ﺁﺧﺮت ﻗﺮار داد‪ ،‬و زهﺪ را ﭼﻨﻴﻦ‬ ‫ﻣﻌﻨﻰ ﻣﻰآﺮد‪:‬‬ ‫»اﻟﺰّهﺪ آﻠّﻪ ﺑﻴﻦ آﻠﻤﺘﻴﻦ ﻣﻦ اﻟﻘﺮﺁن‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻠّﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪ :‬ﻟِﻜَﻴﻼ ﺗﺄﺳَﻮا ﻋﻠﻰ ﻣﺎ ﻓﺎﺗَﻜﻢ و ﻻ ﺗَﻔﺮَﺣﻮا ﺑِﻤﺎ‬ ‫ﺁﺗﺎآُﻢ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ ‪(٤٣٩‬‬ ‫»ﺗﻤﺎم زهﺪ در دو ﺟﻤﻠﻪ از ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﺑﺮ ﺁﻧﭽﻪ از دﺳﺖ دادﻩاﻳﺪ ﺗﺄﺳﻒ‬ ‫ﻧﺨﻮرﻳﺪ و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺁﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ دادﻩ ﺷﺪﻩ ﺷﺎد و دﻟﺒﻨﺪ ﻧﺒﺎﺷﻴﺪ!«‬ ‫او ﺑﺎ ﻧﺸﺎن دادن اﻳﻦ ﺿﺎﺑﻄﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺁﻣﻮﺧﺖ آﻪ ﻣﺮزهﺎ را ﺑﺸﻨﺎﺳﻴﻢ و ﺑﻴﻦ دﻟﺒﺴﺘﮕﻰ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ آﻪ ﺧﻼف‬ ‫زهﺪ اﺳﺖ ﺑﺎ دﻧﻴﺎدارى ﺻﺤﻴﺢ آﻪ هﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺗﻀﺎدى ﺑﺎ زهﺪ ﻧﺪارد ﻓﺮق ﺑﮕﺬارﻳﻢ‪.‬‬ ‫ﻋﺪم ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺿﺎﺑﻄﻪهﺎ‪ ،‬ﮔﺎهﻰ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻰﺷﺪ آﻪ ﺑﻌﻀﻰ از زاهﺪﻧﻤﺎهﺎ ﺑﻪ اﻣﺎم ﻣﻌﺼﻮم اﻳﺮاد‬ ‫ﻣﻰﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺗﻬﻤﺖ دﻧﻴﺎﭘﺮﺳﺘﻰ ﺑﻪ اﻣﺎم ﻣﻰزدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺤﻤﺪﺑﻦ ﻣﻨﻜﺪر ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﻳﻜﻰ از روزهﺎى ﮔﺮم ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن از ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺧﺎرج ﺷﺪم‪ .‬در ﻣﺰرﻋﻪاى اﻣﺎم‬ ‫ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم را دﻳﺪم‪ ،‬آﻪ ﺑﺎ ﺗﻼش ﺧﺴﺘﮕﻰ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻣﺸﻐﻮل آﺎر آﺸﺎورزى ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻢ‪:‬‬ ‫ﺳﺒﺤﺎناﷲ! ﻳﻜﻰ از ﺑﺰرﮔﺎن ﻗﺮﻳﺶ در اﻳﻦ ﺳﺎﻋﺖ ﮔﺮم ﺑﻪ ﻃﻠﺐ دﻧﻴﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮوم و او را‬ ‫ﻧﺼﺤﻴﺖ آﻨﻢ‪ .‬ﻧﺰد او رﻓﺘﻢ و ﺑﻪ او ﺳﻼم آﺮدم‪ .‬او در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﻧﻔﺲﻧﻔﺲ ﻣﻰزد‪ ،‬ﺟﻮاب ﺳﻼم ﻣﺮا داد‪.‬‬ ‫دﻳﺪم از ﺷﺪت آﺎر‪ ،‬ﻋﺮق از ﺳﺮ و ﺻﻮرﺗﺶ ﻣﻰرﻳﺰد‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺧﺪا وﺿﻊ ﺗﻮ را ﺳﺎﻣﺎن دهﺪ‪ ،‬ﺁﻳﺎ درﺳﺖ‬ ‫اﺳﺖ آﻪ ﻳﻜﻰ از ﺑﺰرﮔﺎن ﻗﺮﻳﺶ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل در ﭼﻨﻴﻦ ﺳﺎﻋﺖ ﮔﺮم اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﻃﻠﺐ دﻧﻴﺎ اﺷﺘﻐﺎل ﻳﺎﺑﺪ؟‬ ‫اﮔﺮ در هﻤﻴﻦ ﻟﺤﻈﻪ اﺟﻞ ﻓﺮا رﺳﺪ و ﺗﻮ در اﻳﻦ ﺣﺎل ﺑﺎﺷﻰ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﻰآﻨﻰ و ﺟﻮاب ﺧﺪا را ﭼﻪ ﻣﻰدهﻰ؟‬ ‫در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬


‫اﮔﺮ ﻣﺮگ در اﻳﻦ ﺣﺎل ﺑﻪ ﺳﺮاغ ﻣﻦ ﺁﻳﺪ در ﺣﺎﻟﻰ ﺑﻪ ﺳﺮاﻏﻢ ﺁﻣﺪﻩ آﻪ ﺑﻪ اﻃﺎﻋﺖ ﺧﺪا اﺷﺘﻐﺎل دارم و‬ ‫ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﺁن ﺧﻮدم و ﺧﺎﻧﻮادﻩام را از ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺗﻮ و دﻳﮕﺮان ﺣﻔﻆ آﺮدﻩام‪) .‬زهﻰ ﺳﻌﺎدت( وﻟﻰ ﺗﺮس ﺁن‬ ‫دارم آﻪ ﻣﺒﺎدا در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ و ﻣﻌﺼﻴﺖ ﺧﺪا ﻣﺸﻐﻮل ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬ﻣﺮﮔﻢ ﻓﺮا رﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﻜﺪر ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﮔﻔﺘﻢ‪:‬‬ ‫ت ان اَﻋِﻈُﻚ ﻓﻮَﻋَﻈﺘَﻨﻰ«‬ ‫»ﺻﺪﻗﺖ ﻳﺮﺣﻤﻚ اﻟﻠّﻪ اَرد ُ‬ ‫درﺳﺖ ﻓﺮﻣﻮدى‪ .‬ﺧﺪا ﺗﻮ را ﻣﺸﻤﻮل رﺣﻤﺘﺶ ﻗﺮار دهﺪ‪ ،‬ﺧﻮاﺳﺘﻢ ﺗﻮ را ﻧﺼﺤﻴﺖ آﻨﻢ‪ ،‬ﺗﻮ ﻣﺮا ﻧﺼﻴﺤﺖ‬ ‫آﺮدى‪ ).‬ﻓﺮوع آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٧٣‬‬ ‫اﺑﻮﺑﺼﻴﺮ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ از اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺷﻨﻴﺪم آﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺐ اﻟﺮِّزقَ‬ ‫»اﻧّﻰ ﻻَﻋﻤَﻞ ﻓﻰ ﺑﻌﺾ ﺿﻴﺎﻋﻰ ﺣﺘّﻰ اَﻋﺮَق و انّ ﻟﻰ ﻣَﻦ ﻳَﻜﻔﻴَﻨﻰ ﻟﻴَﻌﻠَﻢ اﻟﻠّﻪ ﻋﺰّوﺟﻞّ اﻧّﻰ اﻃ ُﻠ ُ‬ ‫اﻟﺤَﻼل«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪(٢٣‬‬ ‫»ﻣﻦ در ﺑﻌﻀﻰ از زﻣﻴﻦهﺎى ﻣﺰروﻋﻰ ﺧﻮدم ﭼﻨﺎن آﺎر ﻣﻰآﻨﻢ آﻪ از ﺑﺪﻧﻢ ﻋﺮق ﻣﻰرﻳﺰد‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ‬ ‫آﺴﺎﻧﻰ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ آﺎر ﻣﺮا ﺑﻪ ﻋﻬﺪﻩ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪) ،‬اﻳﻦ آﺎر را ﺧﻮدم ﻣﻰآﻨﻢ( ﺗﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺪاﻧﺪ آﻪ روزى‬ ‫ﺣﻼل را ﻃﻠﺐ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻢ‪«.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ :‬زهﺪ‪ ،‬ﺑﺎ دﻧﻴﺎدارى ﺻﺤﻴﺢ‪ ،‬هﻴﭽﮕﻮﻧﻪ ﺗﻀﺎدى ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮاى اﻳﺠﺎد ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻰ ﺳﺎﻟﻢ در دﻧﻴﺎ و‬ ‫ﺁﺧﺮت هﻢ ﺗﻼش ﻻزم اﺳﺖ و هﻢ زهﺪ‪.‬‬

‫ﺗﺮﺟﻴﺢ اهﻢّ ﺑﺮ ﻣﻬﻢ‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ اﻧﺠﺎم هﺮ ﮔﻨﺎهﻰ ﭼﻪ آﻮﭼﻚ و ﭼﻪ ﺑﺰرگ ﺟﺎﻳﺰ ﻧﻴﺴﺖ اﻣﺎ ﮔﺎهﻰ اﻣﺮى ﭘﻴﺶ ﻣﻰﺁﻳﺪ آﻪ ﻣﺼﻠﺤﺖ‬ ‫ﺁن از ﻣﻔﺴﺪﻩى ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺳﺖ آﻪ در اﻳﻦ ﻣﻮارد ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﻋﻘﻞ و ﺷﺮع ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺨﺎﻃﺮ »اهﻢّ«‪» ،‬ﻣﻬﻢّ«‬ ‫را ﺗﺮك ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﺜﻼً ﺳﻮﮔﻨﺪ دروغ از ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ اﮔﺮ ﻧﺠﺎت ﺟﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻰ از دﺳﺖ ﺳﺘﻤﮕﺮى‪ ،‬ﺑﻪ ﺁن‬ ‫ﺑﺴﺘﮕﻰ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻮﮔﻨﺪى ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﮔﻨﺎﻩ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ واﺟﺐ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﺎ ﻣﺜﻼً دروﻏﮕﻮﻳﻰ ﺣﺮام اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ ﻃﺒﻖ اﺣﺎدﻳﺚ در ﺳﻪ ﻣﻮرد ﺟﺎﻳﺰ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»از هﺮ دروغ در روزى )روز ﻗﻴﺎﻣﺖ( ﺑﺎزﺧﻮاﺳﺖ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﺟﺰ در ﺳﻪ ﻣﻮرد‪ :‬ﻓﺮدى آﻪ در ﺟﻨﮓ ﺑﺎ‬ ‫دﺷﻤﻨﺎن دﻳﻦ ﻧﻴﺮﻧﮓ )دروغ( زﻧﺪ آﻪ ﮔﻨﺎهﻰ ﺑﺮ او ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬و ﺷﺨﺼﻰ آﻪ ﻣﻴﺎن دو ﻧﻔﺮ ﺳﺎزش دهﺪ‪ ،‬ﺑﺎ‬ ‫ﻳﻜﻰ ﺑﮕﻮﻧﻪاى ﺑﺮﺧﻮرد آﻨﺪ و ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮﻳﺪ آﻪ ﺑﺎ دﻳﮕﺮى ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪى دﻳﮕﺮ ﻣﻼﻗﺎت ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬و ﻣﻨﻈﻮرش‬ ‫اﺻﻼح ﺑﻴﻦ ﺁن دو ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﻧﻴﺰ ﻣﺮدى آﻪ ﺑﻪ هﻤﺴﺮش )ﻳﺎ اﻓﺮاد ﺧﺎﻧﻮادﻩاش( ﭼﻴﺰى را وﻋﺪﻩ دهﺪ آﻪ‬ ‫ﻗﺼﺪ اﻧﺠﺎم ﺁن را ﻧﺪارد‪ )«.‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪) ٣٤٢‬ﺑﺎب اﻟﻜﺬب ﺣﺪﻳﺚ ‪((١٨‬‬ ‫ﻏﻴﺒﺖ و ذآﺮ ﻋﻴﻮب ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ در ﻏﻴﺎب ﺁﻧﻬﺎ از ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ اﺳﺖ و در ﺁﻳﺎت و رواﻳﺎت ﺷﺪﻳﺪاً از ﺁن ﻧﻬﻰ‬ ‫ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻏﻴﺒﺖ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ن ﺗَﻘﻮل ﻓﻰ أﺧِﻴﻚ ﻣﺎ ﺳَﺘَﺮﻩ اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﻴﻪ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪) ٢‬ﺑﺎب اﻟﻐﻴﺒﻪ ﺣﺪﻳﺚ ‪((٧‬‬ ‫»اﻟﻐَﻴﺒﺔ أ ْ‬ ‫»ﻏﻴﺒﺖ ﺁﻧﺴﺖ آﻪ درﺑﺎرﻩى ﺑﺮادر ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺖ ﭼﻴﺰى را ﺑﮕﻮﻳﻰ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺁن را ﭘﻨﻬﺎن داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫و ﺧﺪاوﻧﺪ در ﺑﺎرﻩى زﺷﺘﻰ ﻏﻴﺒﺖ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»و ﻻ ﻳَﻐﺘَﺐ ﺑﻌﻀﻜﻢ ﺑَﻌﻀﺎً اَﻳُﺤﺐّ اَﺣﺪآﻢ اَن ﻳﺎآﻞ ﻟَﺤﻢَ اَﺧﻴﻪ ﻣَﻴﺘﺎً ﻓَﻜﺮِهﺘُﻤﻮﻩ« ) ﺣﺠﺮات‪(١٣ ،‬‬ ‫»اى ﻣﺆﻣﻨﺎن! ﺑﻌﻀﻰ از ﺷﻤﺎ ﺑﻌﺾ دﻳﮕﺮ را ﻏﻴﺒﺖ ﻧﻜﻨﺪ‪ ،‬ﺁﻳﺎ آﺴﻰ از ﺷﻤﺎ دوﺳﺖ دارد آﻪ ﮔﻮﺷﺖ‬ ‫ﺑﺮادر ﻣﺮدﻩى ﺧﻮد را ﺑﺨﻮرد؟ ﺑﻪ ﻳﻘﻴﻦ هﻤﻪى ﺷﻤﺎ از اﻳﻦ اﻣﺮ آﺮاهﺖ دارﻳﺪ‪) .‬ﭘﺲ از ﻏﻴﺒﺖ آﺮدن هﻢ آﻪ‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮردن ﮔﻮﺷﺖ ﺑﺮادر ﻣﺮدﻩى ﺧﻮد اﺳﺖ آﺮاهﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ(«‬ ‫در زﺷﺘﻰ و ﺑﺰرﮔﻰ ﮔﻨﺎﻩ ﻏﻴﺒﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ذآﺮ دو ﺣﺪﻳﺚ اآﺘﻔﺎ ﻣﻰآﻨﻴﻢ‪:‬‬ ‫‪ -١‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬


‫»اﻟﻐﻴﺒﺔ اﺳﺮع ﻓﻰ دﻳﻦ اﻟﺮﺟﻞ اﻟﻤﺴﻠﻢ ﻣﻦ اﻻآﻠﺔ ﻓﻰ ﺟﻮﻓﻪ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪» (٣٥٦‬اﺛﺮ ﻏﻴﺒﺖ در‬ ‫)ﻧﺎﺑﻮدى( دﻳﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎن‪ ،‬ﺳﺮﻳﻌﺘﺮ از اﺛﺮ ﺑﻴﻤﺎرى ﺧﻮرﻩ در ﺧﻮردن درون اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم وﺣﻰ آﺮد‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﻣﺎت ﺗﺎﺋﺒﺎً ﻣﻦ اﻟﻐﻴﺒﺔ ﻓﻬﻮ ﺁﺧﺮ ﻣﻦ ﻳﺪﺧﻞ اﻟﺠﻨﺔ و ﻣﻦ ﻣﺎت ﻣﺼﺮّاً ﻋﻠﻴﻬﺎ ﻓﻬﻮ اوّل ﻣﻦ ﻳﺪﺧﻞ اﻟﻨﺎر«)‬ ‫اﻟﻤﺤﺠﺔ اﻟﺒﻴﻀﺎء‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٢٥٢‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﺑﻤﻴﺮد در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ از ﻏﻴﺒﺖ ﺗﻮﺑﻪ آﺮدﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺁﺧﺮﻳﻦ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ وارد ﺑﻬﺸﺖ‬ ‫ﻣﻰﺷﻮد و آﺴﻰ آﻪ در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ اﺻﺮار ﺑﺮ ﻏﻴﺒﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻤﻴﺮد‪ ،‬اوﻟﻴﻦ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ وارد‬ ‫دوزخ ﻣﻰﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫اﻣﺎ هﻤﻴﻦ ﻏﻴﺒﺖ در ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﻮارد ﺟﺎﻳﺰ ﺑﻠﻜﻪ واﺟﺐ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺰرگ اﺳﺘﺎد اﻋﻈﻢ ﺷﻴﺦ ﻣﺮﺗﻀﻰ اﻧﺼﺎرى ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫هﺮﮔﺎﻩ در ﻏﻴﺒﺖ آﺮدن ﻣﺴﻠﻤﺎن هﺪف ﺻﺤﻴﺢ و )ﻣﻬﻤﻰ( ﺑﺎﺷﺪ آﻪ ﺑﺪﺳﺖ ﺁوردن ﺁن هﺪف ﺑﺪون ﻏﻴﺒﺖ‬ ‫ﻣﻴﺴﺮ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﻏﻴﺒﺖ آﺮدن او روا اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻮارد اﺳﺘﺜﻨﺎ ﺑﻪ ﻋﺪد ﺧﺎﺻﻰ اﻧﺤﺼﺎر ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻣﻮاردى را آﻪ ﻏﻴﺒﺖ آﺮدن روا اﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﻰﺷﻤﺮد‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﻏﻴﺒﺖ از ﻣﺘﺠﺎهﺮ ﺑﻪ ﻓﺴﻖ )ﺁن آﺲ آﻪ ﺁﺷﻜﺎرا‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰآﻨﺪ( در هﻤﺎن ﻣﻮرد ﮔﻨﺎهﺎن ﺁﺷﻜﺎرش‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﻏﻴﺒﺖ از ﻇﺎﻟﻢ و اﻇﻬﺎر ﺑﺪىهﺎى او ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ؛‬ ‫ﻇﻠِﻢ«‬ ‫»ﻻ ﻳﺤﺐّ اﻟﻠّﻪ اﻟﺠَﻬﺮ ﺑﺎﻟﺴﱡﻮء ﻣِﻦ اﻟﻘَﻮل اﻻّ ﻣَﻦ ُ‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ دوﺳﺖ ﻧﺪارد آﺴﻰ ﺑﺎ ﺳﺨﻨﺎن ﺧﻮد ﺑﺪىهﺎ را اﻇﻬﺎر آﻨﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺁن آﺴﻰ آﻪ ﻣﻮرد ﺳﺘﻢ واﻗﻊ‬ ‫ﺷﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬ﻏﻴﺒﺖ آﺮدن در ﻣﺸﻮرت‪.‬‬ ‫‪ -٤‬در ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ ﻗﺼﺪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﻏﻴﺒﺖ ﺷﻮﻧﺪﻩ را از ﮔﻨﺎﻩ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﻏﻴﺒﺖ ﻣﻮﺟﺐ ﻗﻄﻊ ﻓﺴﺎدى ﻣﻬﻢ ﺷﻮد‪ ).‬ﻣﻜﺎﺳﺐ ﺷﻴﺦ اﻧﺼﺎرى‪ ،‬ص‪٤٥‬و‪(٤٦‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن در ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﻮارد ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﺎﻧﻮن »ﺗﺮﺟﻴﺢ اهﻢ ﺑﺮ ﻣﻬﻢ« اﺳﺘﺜﻨﺎءاﺗﻰ دارﻧﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺖ اﻳﻦ ﻣﻮارد ﻻزم اﺳﺖ ﺗﺎ آﺎر ﻧﻴﻜﻰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﻨﺎﻩ و ﻳﺎ ﮔﻨﺎهﻰ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ آﺎر ﻧﻴﻚ اﻧﺠﺎم ﻧﺸﻮد‪.‬‬ ‫ﻳﺎدم ﻧﻤﻰرود آﻪ در زﻣﺎن رژﻳﻢ ﺳﺎﺑﻖ‪ ،‬ﺷﺨﺼﻰ ﻣﻰﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﮕﺮ ﻏﻴﺒﺖ ﺣﺮام ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﺮا ﺷﺎﻩ را‬ ‫ﻏﻴﺒﺖ ﻣﻰآﻨﻴﺪ؟ اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ اﻋﺘﺮاضهﺎ ﺑﺮ اﺛﺮ ﻋﺪم ﺷﻨﺎﺧﺖِ ﺿﻮاﺑﻂ و اﺳﺘﺜﻨﺎهﺎ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ هﻤﻪى ارزﺷﻬﺎ‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﺗﺬآﺮات ﻻزم در راﺳﺘﺎى ﮔﻨﺎﻩﺷﻨﺎﺳﻰ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﮔﺎهﻰ ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ارزشهﺎى‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮ و ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ‪ ،‬ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و از ﺁﻧﻬﺎ ﻏﻔﻠﺖ ﻣﻰﮔﺮدد‪ ،‬ﻳﻚ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮔﻨﺎﻩﺷﻨﺎس ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫در هﻤﻪى ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺑﺎﺷﺪ آﻪ از هﻴﭻ ﻣﻨﻔﺬى‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻪ ﺳﻮى او ﻧﻴﺎﻳﺪ‪ ،‬در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻪ دو داﺳﺘﺎن‬ ‫زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬در ﺟﻨﮓ اﺣﺪ آﻪ در ﺳﺎل ﺳﻮم هﺠﺮت در داﻣﻨﻪ آﻮﻩ اﺣﺪ ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﺪﻳﻨﻪ واﻗﻊ ﺷﺪ‪ ،‬دو ﻓﺮزﻧﺪ ﻳﻜﻰ از‬ ‫اﺻﺤﺎب رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﻴﺪ‪ .‬ﻣﺎدر او آﻨﺎر ﭘﻴﻜﺮ ﺑﻪ ﺧﻮن ﻃﭙﻴﺪﻩ ﺷﻬﻴﺪش‬ ‫ﺁﻣﺪ‪ ،‬ﺧﺎك از ﭼﻬﺮﻩ او ﭘﺎك آﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭘﺴﺮم! ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺮ ﺗﻮ ﮔﻮارا ﺑﺎد‪.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﺁن ﻣﺎدر ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﭼﻪ ﻣﻰداﻧﻰ؟ آﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺮ او ﮔﻮارا ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد‪،‬‬ ‫»ﻓﻠﻌﻠﻪ ﺗﻜﻠﻢ ﻓﻴﻤﺎ ﻻﻳﻌﻨﻴﻪ او ﺑﺨﻞ ﺑﻤﺎ ﻻ ﻳﻨﻘﺼﻪ«‬ ‫ﺷﺎﻳﺪ ﺳﺨﻨﺎن ﺑﻰﻓﺎﻳﺪﻩاى ﮔﻔﺘﻪ ﻳﺎ در ﻣﻮرد ﭼﻴﺰى آﻪ ﺑﺎﻋﺚ آﻤﺒﻮدش ﻧﻤﻰﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺨﻞ ورزﻳﺪﻩ اﺳﺖ‪).‬‬ ‫ﻣﺤﺠﺔ اﻟﺒﻴﻀﺎء‪ ،‬ج‪ ٥‬ص‪(٢٠٠‬‬ ‫‪ -٢‬داﺳﺘﺎﻧﻰ آﻪ در ﻣﻮرد ﻣﺎدر ﺳﻌﺪﺑﻦ ﻣﻌﺎذ ﭘﻴﺶ ﺁﻣﺪ‪ ،‬ﺳﻌﺪ در ﺟﻨﮓ اﺣﺪ ﻣﺠﺮوح ﺷﺪ و ﻣﺎﻩهﺎ در‬ ‫ﺑﺴﺘﺮ ﺧﻮاﺑﻴﺪ و ﺑﻪ درﻣﺎن ﭘﺮداﺧﺖ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم زﺧﻢ ﺑﺪﻧﺶ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﻬﺎدت وى ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬


‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺗﺠﻠﻴﻞ ﻓﺮاوان از ﺟﻨﺎزﻩى وى ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﺁوردﻧﺪ‪ ،‬و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺳﻮﮔﻨﺪ‬ ‫ﺑﻪ ﺧﺪا هﻔﺘﺎد هﺰار ﻓﺮﺷﺘﻪ ﺟﻨﺎزﻩ ﺳﻌﺪ را ﺗﺸﻴﻴﻊ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ،‬آﻪ ﺗﺎآﻨﻮن اﻳﻦ ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﺑﻪ زﻣﻴﻦ‬ ‫ﻧﻴﺎﻣﺪﻩاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ از ﺁﻧﻜﻪ ﭘﻴﻜﺮ ﺳﻌﺪ را ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ ﻣﺎدرش در آﻨﺎر ﻗﺒﺮ او ﮔﻔﺖ‪» :‬هَﻨﻴﺌﺎً ﻟﻚ اﻟﺠَﻨّﺔ«‬ ‫»ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺮ ﺗﻮ ﮔﻮارا ﺑﺎد‪«.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﻣﺎدر ﺳﻌﺪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺧﺎﻣﻮش ﺑﺎش‪ ،‬از ﺧﺪا ﭼﻪ ﺗﻮﻗﻊ دارى؟ ﻗﺒﺮ ﻓﺸﺎر‬ ‫ﺳﺨﺘﻰ ﺑﻪ ﺳﻌﺪ داد‪.‬‬ ‫ﺣﺎﺿﺮان ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ‪ :‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺷﻤﺎ ﺁن هﻤﻪ از ﺳﻌﺪ ﺗﺠﻠﻴﻞ و اﺣﺘﺮام آﺮدﻳﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻓﺸﺎر ﻗﺒﺮ او را ﺁزرد؟‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻧﻌﻢ اﻧﻪ آﺎن ﻓﻰ ﺧﻠﻘﻪ ﻣﻊ اهﻠﻪ ﺳﻮء«‬ ‫»ﺁرى ﻗﺒﺮ او را ﻓﺸﺎر داد‪ ،‬زﻳﺮا او ﺑﺎ ﺧﺎﻧﻮادﻩاش ﺑﺪ اﺧﻼﻗﻰ ﻣﻰﻧﻤﻮد‪ )«.‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ﭼﺎپ ﻗﺪﻳﻢ‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪.٦٩٦‬‬ ‫ﻗﺎﻣﻮس اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬ج‪ ٤‬ص‪(٣٤١‬‬

‫اهﺮمهﺎى ﺑﺎزدارﻧﺪﻩى ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫هﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ آﻪ ﺗﺮﻣﺰ در اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ ﻻزم اﺳﺖ ﺗﺎ ﺁن را از ﺳﻘﻮط در ﭘﺮﺗﮕﺎﻩهﺎ و ﺧﻄﺮات آﻨﺘﺮل آﻨﺪ‪ ،‬ﻏﺮاﺋﺰ و‬ ‫ﺧﻮاﺳﺘﻪهﺎى اﻧﺴﺎن ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﻧﻴﺎز ﺑﻪ آﻨﺘﺮل دارد‪.‬‬ ‫ﺧﻄﻮط آﻠﻰ آﻨﺘﺮل اﻧﺴﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ ﮔﻨﺎﻩ را ﻣﻰﺗﻮان در اﻣﻮر زﻳﺮ ﺧﻼﺻﻪ ﻧﻤﻮد‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺗﻔﻜﺮ در اﻣﻮر ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر ﺧﺪا در هﻤﻪ ﺟﺎ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬ﺧﻮدﺷﻨﺎﺳﻰ و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﻮد‪.‬‬ ‫‪ -٤‬اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎد و روز ﺣﺴﺎب‪.‬‬ ‫‪ ٥‬ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﺮض اﻋﻤﺎل ﺑﺮ ﭘﻴﺸﻮاﻳﺎن‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﻧﺰدﻳﻚ دﻳﺪن ﻣﺮگ‪.‬‬ ‫‪ -٧‬ﺗﺮس از ﻋﻮاﻗﺐ ﮔﻨﺎﻩ‪.‬‬ ‫‪ -٨‬ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻘﺶ ﻋﺒﺎدت ﺗﺮك ﻣﻌﺼﻴﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١‬ﺗﻔﻜﺮ در اﻣﻮر ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﻋﺎﻗﺒﺖ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻮﺑﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﻓﻨﺎى دﻧﻴﺎ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ زهﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﻧﻌﻤﺖهﺎ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﺣﺐ ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﺣﻮادث ﻋﺒﺮتﺁﻣﻮز‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻮاﺿﻊ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﻣﺮگ ﻋﺎﻣﻞ آﻨﺘﺮل هﻮسهﺎى ﻧﻔﺴﺎﻧﻰ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در اﺣﻮال ﺑﺰرﮔﺎن‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ و رﺷﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﻋﻮاﻗﺐ آﺎر‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺼﻮﻧﻴﺖ از ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﻋﺬاب اﻟﻬﻰ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﺧﻮف از ﺧﺪاﺳﺖ‪.‬‬


‫ﺗﻔﻜﺮ در ﺿﻌﻒهﺎ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻮآﻞ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﻋﺒﺮت اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﺁﻓﺮﻳﺪﻩهﺎ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﻣﻔﺎﺳﺪ اﺧﻼﻗﻰ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻬﺬﻳﺐ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﺳﺨﺘﻰهﺎى دﻳﮕﺮان‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻔﻜﺮ در ﻧﻴﻜﻰ و ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻰهﺎى واﻟﺪﻳﻦ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ اﺣﺴﺎن ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫از ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻓﻜﺮ و ﺗﻔﻜﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ‪:‬‬ ‫ﻓﻜﺮ ﻋﺒﺎدﺗﻰ اﺳﺖ ﺑﻰ رﻳﺎ‪ ،‬زﻳﺮا ﭘﻴﺪا ﻧﻴﺴﺖ ﺗﺎ رﻳﺎ ﺑﺮدار ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﻜﺮ ﻋﺒﺎدﺗﻰ اﺳﺖ ﺑﻰوﺳﻴﻠﻪ‪ ،‬هﺮ ﭼﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻤﺎز و ﺣﺞ‪ ،‬ﻧﻴﺎز ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻬﺮ و ﻟﺒﺎس و وﺳﺎﻳﻞ‬ ‫ﻧﻘﻠﻴﻪ و‪...‬دارد‪ ،‬وﻟﻰ ﻓﻜﺮ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﺑﻄﻮر آﻠﻰ ﺗﻔﻜﺮ و اﻧﺪﻳﺸﻪى ﺻﺤﻴﺢ‪ ،‬ﺑﻄﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻳﺎ ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺎزدارﻧﺪﻩ از اﻧﺤﺮاﻓﺎت و‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬و هﻤﭽﻮن ﺁﻳﻨﻪى ﺻﺎف ﻧﺸﺎن دهﻨﺪﻩى زﻳﺒﺎﻳﻰهﺎ و زﺷﺘﻰهﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻔﻜﺮ ﻣﺮﺁة ﺻﺎﻓﻴﺔ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ‪(٥‬‬ ‫»ﻓﻜﺮ ﺁﻳﻨﻪى ﺻﺎف اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ‪» :‬ﻣﺎ زل ﻣﻦ اﺣﺴﻦ اﻟﻔﻜﺮ«) ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ٧‬ص‪(٥٣٨‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﻧﻴﻜﻮ ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﺪ‪ ،‬دﺳﺘﺨﻮش ﻟﻐﺰش ﻧﻤﻰﺷﻮد‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر ﺧﺪا در هﻤﻪ ﺟﺎ‬ ‫اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا‪ ،‬و ﻳﺎد او در هﻤﻪ ﺣﺎل و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ هﻤﻪ ﻣﺎ در ﻣﺤﻀﺮ ﺧﺪا هﺴﺘﻴﻢ از اﺳﺎﺳﻰ ﺗﺮﻳﻦ‬ ‫اهﺮمهﺎى ﺑﺎزدارﻧﺪﻩ از ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪ ،‬اﺛﺮ و ﻧﻘﺸﻰ آﻪ اﻳﻦ ﻋﻘﻴﺪﻩ در آﻨﺘﺮل اﻧﺴﺎن و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى از ﻃﻐﻴﺎن‬ ‫ﻏﺮاﺋﺰ ﺣﻴﻮاﻧﻰ دارد‪ ،‬هﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﭼﻨﻴﻦ اﺛﺮ و ﻧﻘﺶ را ﻧﺪارد‪ .‬و ﻗﺪرت اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا و ﻳﺎد او در رﻳﺸﻪآﻦ‬ ‫ﻧﻤﻮدن ﮔﻨﺎﻩ از هﻤﻪى ﻗﺪرتهﺎ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪﺗﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺳﺎزﻣﺎنهﺎى ﭘﻠﻴﺴﻰ و اﻧﺘﻈﺎﻣﻰ ﺑﺎ ﻓﻘﺪان اﻳﻤﺎن و‬ ‫ﺗﻜﻴﻪﮔﺎﻩ ﻣﻌﻨﻮى هﺮﮔﺰ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﻨﺪ در اﺻﻼح ﻓﺮد و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ ﺁﮔﺎهﻰ او ﺑﺮ هﻤﻪ ﭼﻴﺰ و ﺣﻀﻮر او در هﻤﻪ ﺟﺎ‪ ،‬در اﻧﺴﺎن ﺁﻧﭽﻨﺎن ﻧﻴﺮوﻳﻰ در‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻰﺁورد آﻪ او را هﻤﭽﻮن ﺳﭙﺮى ﻓﻮﻻدﻳﻦ و ﻧﻔﻮذ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ در ﺑﺮاﺑﺮ ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻴﺮوهﺎى اﻧﺘﻈﺎﻣﻰ و اﻣﻨﻴﺘﻰ‪ ،‬هﺮ ﭼﻨﺪ ﻗﻮى و ﮔﺴﺘﺮدﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى از ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﺨﻔﻰ‬ ‫ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ و هﺮﮔﺰ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﻨﺪ در آﻨﺘﺮل ﮔﻨﺎهﺎن در ﺧﻠﻮت ﻧﻘﺸﻰ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬وﻟﻰ اﻳﻤﺎن دروﻧﻰ‬ ‫ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻘﺶ ﺧﻠﻞ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮى در ﺑﺎزدارى اﻧﺴﺎن از ﮔﻨﺎهﺎن ﺁﺷﻜﺎر و ﭘﻨﻬﺎن اﻳﻔﺎ آﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮ هﻤﻴﻦ اﺳﺎس در‬ ‫ﺁﻳﺎت و رواﻳﺎت ﺑﺮ ﻧﻘﺶ اﻳﻤﺎن در ﺑﺎزدارى از ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺴﻴﺎر ﺗﻜﻴﻪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ؛ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻗﺮﺁن‬ ‫ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»أﻟَﻢ ﻳَﻌﻠَﻢ ﺑِﺄنّ اﻟﻠّﻪ ﻳَﺮى«) ﻋﻠﻖ‪ (١٤ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁﻳﺎ اﻧﺴﺎن ﻧﻤﻰداﻧﺪ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ هﻤﻪ اﻋﻤﺎﻟﺶ را ﻣﻰﺑﻴﻨﺪ؟«‬ ‫»إنّ رﺑّﻚَ ﻟَﺒِﺎﻟﻤِﺮﺻﺎد«) ﻓﺠﺮ‪ (١٤ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻗﻄﻌﺎً ﭘﺮوردﮔﺎر ﺗﻮ در آﻤﻴﻨﮕﺎﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫»ﻳَﻌﻠَﻢ ﺧﺎﺋِﻨَﺔ اﻻَﻋﻴُﻦ و ﻣﺎ ﺗُﺨﻔِﻰ اﻟﺼﱡﺪور«) ﻣﺆﻣﻦ‪ (١٩ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﭼﺸﻢهﺎﻳﻰ را آﻪ ﺑﻪ ﺧﻴﺎﻧﺖ ﮔﺮدش ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻰداﻧﺪ و ﺑﺮ ﺁﻧﭽﻪ در ﺳﻴﻨﻪهﺎ ﭘﻨﻬﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺁﮔﺎﻩ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن واژﻩى »ﺑﺼﻴﺮ« »ﺧﺪا ﺑﻴﻨﺎﺳﺖ« ‪ ٥١‬ﺑﺎر‪ ،‬و واژﻩ »ﺳﻤﻴﻊ« »ﺧﺪا ﺷﻨﻮاﺳﺖ« ‪ ٤٩‬ﺑﺎر ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﺎت ﺑﻪ روﺷﻨﻰ ﺑﻴﺎن ﻣﻰآﻨﺪ آﻪ هﻤﻪ ﻣﺎ در ﻣﺤﻀﺮ ﺧﺪاى ﺑﺰرگ هﺴﺘﻴﻢ‪ .‬در هﺮﺟﺎ‪ ،‬در ﺧﻠﻮت و‬ ‫ﺟﻠﻮت‪ ،‬هﺮ آﺎرى ﺑﻜﻨﻴﻢ و ﺣﺘﻰ اﮔﺮ در ﻓﻜﺮ و ﻣﻐﺰ ﺧﻮد‪ ،‬ﻣﻄﻠﺒﻰ را ﺗﺼﻮر آﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺁن ﺁﮔﺎﻩ اﺳﺖ‬ ‫و در آﻤﻴﻦ اﻧﺴﺎن ﮔﻨﻬﻜﺎر اﺳﺖ؛‬ ‫در ﻣﻘﺎﻣﻰ آﻪ آﻨﻰ ﻗﺼﺪ ﮔﻨﺎﻩ‬


‫ﮔﺮ آﻨﺪ آﻮدآﻰ از دور ﻧﮕﺎﻩ‬ ‫ﺷﺮم دارى‪ ،‬زﮔﻨﻪ در ﮔﺬرى‬ ‫ﭘﺮدﻩ ﻋﺼﻤﺖ ﺧﻮد را ﻧﺪرى‬ ‫ﺷﺮم ﺑﺎدت آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺟﻬﺎن‬ ‫آﻪ ﺑﻮد ﺧﺎﻟﻖ اﺳﺮار ﻧﻬﺎن‬ ‫ﺑﺮ ﺗﻮ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻈﺮش ﺑﻰﮔﻪ و ﮔﺎﻩ‬ ‫ﺗﻮ آﻨﻰ در ﻧﻈﺮش ﻗﺼﺪ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫راﻧﻨﺪﻩ وﻗﺘﻰ آﻪ ﺑﻪ ﭼﻬﺎرراﻩ ﻣﻰرﺳﺪ‪ ،‬هﻤﻴﻦ آﻪ ﭼﺮاغ راهﻨﻤﺎﻳﻰ ﻗﺮﻣﺰ ﺷﺪ‪ ،‬از ﺗﺮس ﭘﻠﻴﺲ و ﺟﺮﻳﻤﻪ‪،‬‬ ‫ﺗﻮﻗﻒ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺁﻳﺎ ﻧﺒﺎﻳﺪ اﻧﺴﺎن در ﻣﺤﻀﺮ ﺧﺪا و در ﺑﺮاﺑﺮ دﻳﺪ ﺧﺪا‪ ،‬ﺧﻮد را آﻨﺘﺮل آﻨﺪ؟! و از ﻣﺠﺎزات اﻟﻬﻰ‬ ‫ﺑﺘﺮﺳﺪ؟‬ ‫در دﻋﺎى »ﻳﺴﺘﺸﻴﺮ« آﻪ از رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»أﺳﻤَﻊ اﻟﺴّﺎﻣَﻌﻴﻦ أﺑﺼَﺮ اﻟﻨّﺎﻇِﺮﻳﻦ«‬ ‫»ﺧﺪواﻧﺪى آﻪ ﺷﻨﻮاﺗﺮﻳﻦ ﺷﻨﻮاهﺎ و ﺑﻴﻨﺎﺗﺮﻳﻦ ﺑﻴﻨﻨﺪﮔﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﺗّﻘﻮا ﻣَﻌﺎﺻِﻰ اﻟﻠّﻪ ﻓﻰ اﻟﺨَﻠﻮات‪ ،‬ﻓﺎنّ اﻟﺸّﺎهِﺪ هﻮ اﻟﺤﺎآﻢ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ ‪(٣٢٤‬‬ ‫»از ﻣﻌﺼﻴﺖ ﺧﺪا در ﭘﻨﻬﺎﻧﻰ و ﺧﻠﻮﺗﮕﺎﻩهﺎ ﺑﭙﺮهﻴﺰﻳﺪ‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﺷﺎهﺪ هﻤﺎن دادرس اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫»و ﻻ ﺗَﻬﺘﻜﻮا أﺳﺘﺎرآﻢ ﻋﻨﺪ ﻣَﻦ ﻳَﻌﻠﻢ أﺳﺮارآﻢ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(٢٠٣‬‬ ‫»ﭘﺮدﻩ ﺧﻮﻳﺶ را در ﻧﺰد ﺧﺪاوﻧﺪى آﻪ از اﺳﺮارﺗﺎن ﺁﮔﺎﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺪرﻳﺪ‪«.‬‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁﻣﺪ و ﻋﺮض آﺮد‪ :‬اى ﻓﺮزﻧﺪ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫وﺁﻟﻪ ﻣﻦ ﻳﻚ ﺷﺨﺺ ﮔﻨﻬﻜﺎر هﺴﺘﻢ و ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﻢ ﮔﻨﺎهﻢ را ﺗﺮك آﻨﻢ‪ ،‬ﻣﺮا ﻣﻮﻋﻈﻪ آﻦ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»إﻓﻌَﻞ ﺧَﻤﺴَﺔ أﺷﻴﺎء و أذﻧﺐ ﻣﺎ ﺷﺌﺖ‪ )«....‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ،١٧‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺸﻬﺎدﻩ‪ ،‬ص‪(٣١١‬‬ ‫»ﭘﻨﺞ آﺎر را اﻧﺠﺎم ﺑﺪﻩ و ﺁﻧﮕﺎﻩ هﺮ ﭼﻪ ﻣﻰﺧﻮاهﻰ ﮔﻨﺎﻩ آﻦ؛‬ ‫روزى ﺧﺪا را ﻣﺨﻮر‪ ،‬و ﺁﻧﭽﻪ ﻣﻰﺧﻮاهﻰ ﮔﻨﺎﻩ آﻦ‪.‬‬ ‫از زﻳﺮ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺧﺪا ﺑﻴﺮون ﺑﺮو و ﺁﻧﭽﻪ ﺧﻮاهﻰ ﮔﻨﺎﻩ آﻦ‪.‬‬ ‫ﺟﺎﻳﻰ را اﻧﺘﺨﺎب آﻦ ﺗﺎ ﺧﺪا ﺗﻮ را ﻧﺒﻴﻨﺪ و هﺮ ﭼﻪ ﺧﻮاهﻰ ﮔﻨﺎﻩ آﻦ‪ .‬وﻗﺘﻰ ﻋﺰراﺋﻴﻞ ﺑﺮاى ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎﻧﺖ‬ ‫ﻧﺰد ﺗﻮ ﺁﻣﺪ او را از ﺧﻮد ﺑﺮان و هﺮﭼﻪ ﺧﻮاهﻰ ﮔﻨﺎﻩ آﻦ‪ .‬و زﻣﺎﻧﻰ آﻪ ﻣﺎﻟﻚ دوزخ ﺗﻮ را ﺑﻪ ﺳﻮى ﺁﺗﺶ ﺑﺮد‪،‬‬ ‫ﺗﻮ ﺑﻪ ﺳﻮى ﺁﺗﺶ ﻣﺮو و ﺁﻧﭽﻪ ﺧﻮاهﻰ ﮔﻨﺎﻩ آﻦ‪«.‬‬ ‫ﻳﺎد ﺧﺪا‬ ‫ﺑﺪون ﺷﻚ ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ زﻣﻴﻨﻪﺳﺎز ﮔﻨﺎﻩ ﻏﻔﻠﺖ و ﺳﺮﻣﺴﺘﻰ اﺳﺖ‪ ،‬و ذآﺮ و ﻳﺎد ﺧﺪا از ﻋﻮاﻣﻞ‬ ‫ﺑﺎزدارﻧﺪﻩى ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ):‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٩٣‬ص‪ .٣٧٩‬ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﻪ‪ ،‬ج‪ ٣‬ص‪(٤٢٥‬‬ ‫ﺳﻪ ﭼﻴﺰ از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ اﻣﻮرى اﺳﺖ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ ﺧﻠﻖ ﻓﺮض آﺮدﻩ اﺳﺖ‪ :‬اﻧﺼﺎف و ﻓﺪاآﺎرى در ﻣﻮرد‬ ‫ﺑﺮادر اﻳﻤﺎﻧﻰ و ﻳﺎد ﺧﺪا در هﺮ ﺣﺎل‪.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻳﺎد ﺧﺪا ﺁﻧﺴﺖ آﻪ هﻨﮕﺎم ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪن ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻳﺎد ﺧﺪا ﺑﻴﻔﺘﺪ و هﻤﻴﻦ اﻣﺮ او‬ ‫را از ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺎز دارد‪.‬‬ ‫ﺁﻧﮕﺎﻩ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬هﻤﻴﻦ اﺳﺖ ﺳﺨﻦ ﺧﺪاوﻧﺪ آﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺴّﻬﻢ ﻃﺎﺋﻒ ﻣِﻦ اﻟﺸّﻴﻄﺎن ﺗﺬآّﺮوا ﻓﺎذا هﻢ ﻣُﺒﺼِﺮون«) اﻋﺮاف‪ (٢٠١ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫»إنّ اﻟّﺬﻳﻦَ اﺗّﻘﻮا إذا َ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﭘﺮهﻴﺰآﺎران هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﮔﺮﻓﺘﺎر وﺳﻮﺳﻪهﺎى ﺷﻴﻄﺎن ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻴﺎد ﺧﺪا ﻣﻰاﻓﺘﻨﺪ و ﺑﻴﻨﺎ ﻣﻰﮔﺮدﻧﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺿﻤﻦ ﮔﻔﺘﺎرى درﺑﺎرﻩى ذآﺮ ﺧﺪا ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻨﻈﻮر‪ ،‬ﻳﺎد آﺮدن ﺧﺪاﺳﺖ ﺑﻪ هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺣﻼل و ﺣﺮام روﺑﺮو ﻣﻰﺷﻮد اﮔﺮ ﻃﺎﻋﺖ ﺧﺪا‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﺁن را اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﺪ و اﮔﺮ ﻣﻌﺼﻴﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﺁن را ﺗﺮك ﻣﻰآﻨﺪ‪ ).«.‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٩٣‬ص ‪(١٥٤‬‬


‫ﺗﺬآﺮ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﻻزم اﺳﺖ آﻪ در ﻗﺮﺁن از اﻣﻮرى ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬ﺷﻴﻄﺎن‪ ،‬اﻣﻮال‪ ،‬اوﻻد‪ ،‬ﺗﺠﺎرت و ﺗﻤﺘﻊ‬ ‫ﺑﻴﺶ از ﺣﺪ از ﻣﺘﺎع دﻧﻴﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻮاﻣﻞ ﻏﻔﻠﺖ و ﻣﺎﻧﻊ ذآﺮ‪ ،‬ﺳﺨﻦ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ذآﺮ ﺧﺪا‪ ،‬وﻗﺘﻰ ﺛﻤﺮﺑﺨﺶ و ﺑﺎزدارﻧﺪﻩ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ آﻪ ﺣﺠﺎبهﺎى ﻏﻔﻠﺖ ﻓﺮا راﻩ ﺁن ﻗﺮار ﻧﮕﻴﺮد‪.‬‬ ‫‪ -٣‬ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﻰ و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺨﺼﻴﺖ اﻧﺴﺎﻧﻰ‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﺎزدارﻧﺪﻩ ﮔﻨﺎﻩ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ و ﺑﻪ ﺁن ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﭼﺮا آﻪ ﺑﺨﺸﻰ از ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺮ اﺛﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ارزش ﺧﻮد ﭘﻰ ﻧﺒﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ :‬اﮔﺮ ﺑﭽﻪ در ﺧﺎﻧﻪ اﺳﺘﻜﺎﻧﻰ را ﺑﺸﻜﻨﺪ ﺑﻪ او ﺗﻨﺪى ﻣﻰآﻨﻰ آﻪ ﭼﺮا اﺳﺘﻜﺎن را‬ ‫ﺷﻜﺴﺘﻰ‪ ،‬وﻟﻰ هﻤﻴﻦ ﺑﭽﻪ اﮔﺮ در آﻨﺎر ﻣﻬﻤﺎنهﺎ‪ ،‬دﻳﺲ ﻗﻴﻤﺘﻰ ﻏﺬا را ﺑﺸﻜﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ آﻤﺎل ﺧﻮﻧﺴﺮدى‬ ‫ﻣﻰﮔﻮﻳﻰ ﻣﻬﻢ ﻧﻴﺴﺖ ﺟﺎﻧﺖ ﺑﺴﻼﻣﺖ! در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﻮد ﻧﺰد ﻣﻬﻤﺎنهﺎ ﺗﻮﺟﻪ آﺮدى و هﻤﻴﻦ‬ ‫ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮدﻳﺪ آﻪ ﺧﻮد را آﻨﺘﺮل ﻧﻤﻮدى‪.‬‬ ‫ﺷﺨﺼﻴﺖ اﻧﺴﺎن از دﻳﺪﮔﺎﻩ ﻗﺮﺁن‬ ‫اﻧﺴﺎن از دﻳﺪﮔﺎﻩ ﻗﺮﺁن‪ ،‬ﺧﻠﻴﻔﻪى ﺧﺪا و ﻣﺴﺠﻮد ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ هﻤﻪ ﭼﻴﺰ را ﺑﺮاى او‬ ‫ﺁﻓﺮﻳﺪﻩ و ﺗﺤﺖ ﺗﺴﺨﻴﺮ او ﻗﺮار دادﻩ اﺳﺖ؛‬ ‫»و ﺳَﺨّﺮ ﻟَﻜﻢ ﻣﺎ ﻓِﻰ اﻟﺴّﻤﻮات و ﻣﺎ ﻓِﻰ اﻷرض ﺟَﻤﻴﻌﺎً ﻣﻨﻪ«) ﺟﺎﺛﻴﻪ‪ (١٣ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و ﺧﺪاواﻧﺪ ﺁﻧﭽﻪ در ﺁﺳﻤﺎنهﺎ و ﺁﻧﭽﻪ در زﻣﻴﻦ اﺳﺖ هﻤﻪ را از ﺳﻮى ﺧﻮدش ﻣﺴﺨﺮ ﺷﻤﺎ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫»و ﻟَﻘﺪ آﺮﱠﻣﻨﺎ ﺑﻨﻰ ﺁدم و ﺣَﻤَﻠﻨﺎهﻢ ﻓِﻰ اﻟﺒَﺮّ و اﻟﺒَﺤﺮ و رزﻗﻨﺎهﻢ ﻣﻦ اﻟﻄّﻴّﺒﺎتِ و ﻓَﻀّﻠﻨﺎهﻢ ﻋﻠﻰ آَﺜﻴﺮٍ ﻣﻤّﻦ‬ ‫ﺧَﻠﻘﻨﺎ ﺗَﻔﻀﻴﻼً«) اﺳﺮاء‪ (٧٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و هﺮ ﺁﻳﻨﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﺁدم را ﮔﺮاﻣﻰ داﺷﺘﻴﻢ و در ﺧﺸﻜﻰ و درﻳﺎ)ﺑﺮ ﻣﺮآﺒﻬﺎ و آﺸﺘﻰ( ﺑﺮﻧﺸﺎﻧﺪﻳﻢ و از‬ ‫ﭼﻴﺰهﺎى ﭘﺎآﻴﺰﻩ روزﻳﺸﺎن دادﻳﻢ و ﺁﻧﺎن را ﺑﺮ ﺑﺴﻴﺎرى از ﺁﻓﺮﻳﺪﮔﺎن ﺑﺮﺗﺮى آﺎﻣﻞ ﺑﺨﺸﻴﺪﻳﻢ«‬ ‫اﻳﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮات ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺷﺨﺼﻴﺖ ارزﺷﻤﻨﺪ و واﻻى ﺑﺸﺮ‪ ،‬و ﻣﻮاهﺐ ﻣﺎدى و ﻣﻌﻨﻮى اﻟﻬﻰ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬ ‫اوﺳﺖ آﻪ ﮔﻞ ﺳﺮﺳﺒﺪ ﻣﻮﺟﻮدات اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ در ﺳﻮرﻩ ﺗﻮﺑﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺆﻣﻨﻴﻦ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»أرَﺿﻴﺘﻢ ﺑِﺎﻟﺤَﻴﻮة اﻟﺪّﻧﻴﺎ«) ﺗﻮﺑﻪ‪ (٣٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁﻳﺎ ﺷﻤﺎ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻰ دﻧﻴﺎ راﺿﻰ ﺷﺪﻩاﻳﺪ؟«‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ ﺗﻮ اﻧﺴﺎن هﺴﺘﻰ‪ ،‬ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺗﻮ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻻﺗﺮ از دﻧﻴﺎ اﺳﺖ ﺧﻮد را ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﻧﻔﺮوش‪ .‬اﮔﺮ ﺷﻤﺎ‬ ‫ﻣﺎﺷﻴﻦ ﻧﻮ و ﮔﺮان ﻗﻴﻤﺘﻰ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ ﺁن راﺑﻪ ﺟﺎدﻩ ﺧﺎآﻰ ﻧﻤﻰﺑﺮﻳﺪ ﻣﻰﮔﻮﻳﻴﺪ ﺣﻴﻒ اﺳﺖ ﺑﺎ اﻳﻦ‬ ‫ﻣﺎﺷﻴﻦ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺟﺎدﻩ ﺑﺮوم‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻮ را ﺧﻠﻴﻔﻪ و ﺑﺮﺗﺮﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮد ﺧﻮد ﺧﻮاﻧﺪﻩ‪ ،‬ﺁﻳﺎ ﺣﻴﻒ ﻧﻴﺴﺖ ﺁن را در‬ ‫آﮋراهﻪهﺎى ﭘﻠﻴﺪى و ﮔﻨﺎﻩ ﻧﺎﺑﻮد ﺳﺎزى؟‬ ‫ﺑﻪ راﺳﺘﻰ اﮔﺮ ﻣﺎ ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﻴﻢ و ﺑﻪ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﻮد ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﻢ‪ ،‬هﻤﻴﻦ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺎ را از ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺎز‬ ‫ﻣﻰدارد وﻟﻰ وﻗﺘﻰ آﻪ ﺧﻮد را ﭘﺴﺖ و ﺧﻮار و ﭘﻮچ ﺗﺼﻮر آﻨﻴﻢ ﺑﻪ ﭘﺴﺘﻰ ﺗﻦ ﻣﻰدهﻴﻢ؛‬ ‫در ﺳﻮرﻩى زﺧﺮف ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫ﺳﺘَﺨﻒّ ﻗﻮﻣَﻪ ﻓَﺎَﻃﺎﻋُﻮﻩ«) زﺧﺮف‪ (٥٤ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻓَﺎ ْ‬ ‫»ﻓﺮﻋﻮن ﻗﻮﻣﺶ را ﺗﺤﻘﻴﺮ و ﺗﺤﻤﻴﻖ آﺮد ﭘﺲ ﺁﻧﺎن از او اﻃﺎﻋﺖ آﺮدﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ‪ :‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪهﺎى اﺳﺘﻌﻤﺎرى و اﺳﺘﺜﻤﺎرى ﻓﺮﻋﻮن‪ ،‬ﻣﺮدم را ﺑﻰ ﺷﺨﺼﻴﺖ و ﺗﻬﻰ از ﺧﻮد آﺮد‪ ،‬وﻗﺘﻰ‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ ﺧﻮد را ﭘﺴﺖ و آﻮﭼﻚ ﺗﺼﻮر آﺮدﻧﺪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻓﺮﻋﻮن راﻩ اﻓﺘﺎدﻧﺪ وﻟﻰ اﮔﺮ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﻮد را‬ ‫ﻣﻰﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﺁن ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻨﺪ هﺮﮔﺰ زﻧﺪﮔﻰ ﺧﻮد را ﻓﺪاى زﻧﺪﮔﻰ ﺁﻟﻮدﻩ ﻓﺮﻋﻮن ﻧﻤﻰﻧﻤﻮدﻧﺪ وﻟﻰ‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻜﺲ هﻤﻴﻦ اﺣﺴﺎس ﺣﻘﺎرت ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺑﻨﺪﮔﻰ ﻏﻴﺮ ﺧﺪا واداﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﻮد ﺷﻨﺎﺳﻰ از دﻳﺪﮔﺎﻩ رواﻳﺎت‬ ‫‪ -١‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬


‫»اﻧّﻪ ﻟﻴﺲ ﻻَﻧﻔُﺴﻜﻢ ﺛَﻤﻦٌ اﻻّ اﻟﺠّﻨﺔ ﻓﻼﺗَﺒﻴﻌﻮهﺎ اﻻّ ﺑﻬﺎ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ ‪(٤٥٦‬‬ ‫»ﺑﺪاﻧﻴﺪ آﻪ ﺟﺎن ﺷﻤﺎ هﻴﭻ ﺑﻬﺎﻳﻰ ﺟﺰ ﺑﻬﺸﺖ ﻧﺪارد ﭘﺲ ﺁن را ﺑﻪ آﻤﺘﺮ از ﺑﻬﺸﺖ ﻧﻔﺮوﺷﻴﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬ﻧﻴﺰ ﺁن ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻗﺒﻴﺢ ﺑﺬى اﻟﻌﻘﻞ أن ﻳﻜﻮن ﺑﻬﻴﻤﺔ وﻗﺪ اﻣﻜﻨﺔ أن ﻳﻜﻮن اﻧﺴﺎﻧﺎً«) اﺧﻼق ﺣﺠﺔ اﻻﺳﻼم ﻓﻠﺴﻔﻰ‪ ،‬ج‪٢‬‬ ‫ص‪(١٢‬‬ ‫»ﺑﺮاى ﺧﺮدﻣﻨﺪ زﺷﺖ اﺳﺖ آﻪ هﻤﭽﻮن ﺣﻴﻮان ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺮاى او ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﻧﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬و از ﺳﺨﻨﺎن ﺁن ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ ﺗﻜﺒّﺮ اﻻّ وﺿﻴﻊ«) ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻏﺮر‪) ،‬آﺒﺮ((‬ ‫»ﺗﻜﺒﺮ ﻧﻤﻰورزد ﻣﮕﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻰ ﺷﺨﺼﻴﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻘَﻠﺐ ﺣَﺮَم اﻟﻠّﻪ ﻓَﻼ ﺗَﺴﻜﻨﻮا ﺣَﺮَم اﻟﻠّﻪ ﻏَﻴﺮ اﻟﻠّﻪ«‬ ‫»ﻗﻠﺐ ﺣﺮم ﺧﺪاﺳﺖ‪ ،‬ﻏﻴﺮ ﺧﺪا را در ﺣﺮم ﺧﺪا ﺟﺎى ﻧﺪهﻴﺪ‪«.‬‬ ‫ﺑﻪ راﺳﺘﻰ اﻧﺴﺎن آﻪ ﻗﻠﺒﺶ ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺣﺮم ﺧﺪا ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﺑﺮ اﺛﺮ ﮔﻨﺎﻩ و ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﻰ از ﺧﺪا‪ ،‬ﺧﻮد را ﺑﻪ‬ ‫ﭼﺎﻩ ﺳﻘﻮط ﻣﻰاﻓﻜﻨﺪ؟‬ ‫‪ -٥‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻋﺠﺒﺖ ﻟﻤﻦ ﻳﻨﺸﺪ ﺿﺎﻟﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺿﻞ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﻼ ﻳﻄﻠﺒﻬﺎ« ) ﻏﺮر و درر ﺁﻣﺪى‪ ،‬ج‪ ٤‬ص‪(٣٤٠‬‬ ‫»در ﺷﮕﻔﺘﻢ از آﺴﻰ آﻪ در ﺟﺴﺘﺠﻮى ﮔﻤﺸﺪﻩاش ﺑﺮﻣﻰﺁﻳﺪ و ﺣﺎل ﺁن آﻪ )ﺷﺨﺼﻴﺖ( ﺧﻮد را ﮔﻢ‬ ‫آﺮدﻩ اﺳﺖ و در ﺟﺴﺘﺠﻮى ﺁن ﺑﺮﻧﻤﻰﺁﻳﺪ!!«‬ ‫‪ -٦‬ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻗﻠﻮب اﻟﻌﺒﺎد اﻟﻄﺎهﺮة ﻣﻮاﺿﻊ ﻧﻈﺮ اﻟﻠّﻪ« ) ﻏﺮراﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ﻣﻴﺰاناﻟﺤﻜﻤﻪ‪ ،‬ج‪ ٨‬ص‪(٢٢٩‬‬ ‫»دلهﺎى ﭘﺎك ﺑﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬ﺟﺎﻳﮕﺎﻩهﺎى ﻧﻈﺮ ﺧﺪا اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬و در ﺟﺎى دﻳﮕﺮ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻌﺎرف ﻣَﻦ ﻋَﺮف ﻧَﻔﺴَﻪ ﻓَﺎﻋﺘَﻘﻬﺎ و ﻧَﺰهّﻬﺎ ﻋﻦ آﻞّ ﻣﺎ ﻳﺒﻌﺪهﺎ و ﻳﻮﺑﻘﻬﺎ« ) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ(‬ ‫»ﻋﺎرف آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ روح ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ و ﺁن را ﺁزاد آﻨﺪ و از هﺮ ﭼﻴﺰى آﻪ ﻣﻮﺟﺐ دورى )از‬ ‫آﻤﺎل( و ﺑﺎﻋﺚ هﻼآﺖ ﻣﻰﮔﺮدد‪ ،‬ﭘﺎك ﺳﺎزد‪«.‬‬ ‫‪ -٨‬و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»و ﻟﺒﺌﺲ اﻟﻤﺘﺠﺮ اَن ﺗَﺮَى اﻟﺪّﻧﻴﺎ ﻟﻨﻔﺴﻚ ﺛﻤﻨﺎً« ) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(٣٢‬‬ ‫»و ﭼﻪ ﺗﺠﺎرت زﺷﺘﻰ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن دﻧﻴﺎ را ﺑﻬﺎى ﺧﻮﻳﺸﺘﻦ ﺑﻨﮕﺮد!«‬ ‫از ﻣﺠﻤﻮع اﻳﻦ ﺁﻳﺎت و رواﻳﺎت‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻰﮔﻴﺮﻳﻢ آﻪ‪ :‬اﻧﺴﺎن داراى آﺮاﻣﺖ ذاﺗﻰ و اآﺘﺴﺎﺑﻰ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ آﺮاﻣﺖ ﺧﻮد را ﺑﺎزﻳﺎﺑﺪ ﺗﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﻮد‪ ،‬او را از ﺑﺨﺸﻰ از ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺎز دارد‪.‬‬ ‫‪ -٤‬اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎد‬ ‫ﻗﺮﺁن آﺘﺎب اﻧﺴﺎنﺳﺎزى و ﺗﺮﺑﻴﺖ اﺳﺖ و در اﻳﻦ ﻣﺴﻴﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﻣﻬﻤﻰ از ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺗﺮﺑﻴﺘﻰ را از ﻃﺮﻳﻖ‬ ‫اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎد و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب و ﻗﻴﺎﻣﺖ‪ ،‬ﺗﻌﻘﻴﺐ ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻗﺮﺁن ﺣﺪود ‪ ١٤٠٠‬ﺑﺎر از ﻣﺴﺎﻟﻪى ﻣﻌﺎد و ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﺁن ﺳﺨﻦ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺁوردﻩ اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ‬ ‫ﺷﺸﻢ ﻗﺮﺁن‪ ،‬اﻧﺴﺎنهﺎ را ﺑﻪ ﻣﻌﺎد و ﻳﺎد روز رﺳﺘﺎﺧﻴﺰ دﻋﻮت ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎد ﻳﻌﻨﻰ اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻰ اﺑﺪى آﻪ هﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺁن از روى ﺣﺴﺎب اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎد‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ اﻳﻤﺎن ﺑﻪ درﻳﺎﻓﺖ آﻴﻔﺮ و ﭘﺎداش اﻋﻤﺎﻟﻰ آﻪ ﻣﺎ در دﻧﻴﺎ اﻧﺠﺎم دادﻩاﻳﻢ‪ .‬ﻳﻌﻨﻰ هﻴﭽﻜﺪام از ﻧﻴﻜﻰهﺎ‬ ‫و ﺑﺪىهﺎى ﻣﺎ ﻧﺎﺑﻮد و ﻓﺎﻧﻰ ﻧﻤﻰﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ اﻧﺴﺎن در ﮔﺮو اﻋﻤﺎل ﺧﻮد اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﻴﻦ ﻋﻘﻴﺪﻩاى ﻧﻘﺶ‬ ‫ﻋﻤﻴﻘﻰ در ﭘﺮورش روح اﻧﺴﺎن دارد‪.‬‬ ‫در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻪ ذآﺮ ﭼﻨﺪ ﺁﻳﻪ ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫»ﻳﻮم ﺗﺠﺪ آﻞ ﻧﻔﺲ ﻣﺎﻋﻤﻠﺖ ﻣﻦ ﺧﻴﺮ ﻣﺤﻀﺮاً و ﻣﺎ ﻋﻤﻠﺖ ﻣﻦ ﺳﻮء«) ﺁل ﻋﻤﺮان‪ .٣٠ ،‬ﻧﻈﻴﺮ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ‬ ‫در ﺁﻳﻪ ‪ ٤٩‬آﻬﻒ ﻧﻴﺰ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ( ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»روز ﻗﻴﺎﻣﺖ روزى اﺳﺖ آﻪ هﺮ آﺲ ﺁﻧﭽﻪ را از آﺎر ﻧﻴﻚ ﻳﺎ ﺑﺪ اﻧﺠﺎم دادﻩ ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻰﺑﻴﻨﺪ‪«.‬‬


‫»ﺧﺸﻌﺎً اﺑﺼﺎرهﻢ ﻳﺨﺮﺟﻮن ﻣﻦ اﻻﺟﺪاث آﺎﻧﻬﻢ ﺟﺮاد ﻣﻨﺘﺸﺮ«) ﻗﻤﺮ ‪) ٨ /‬‬ ‫»اﻧﺴﺎنهﺎ از ﻗﺒﺮهﺎ ﺑﻴﺮون ﻣﻰﺁﻳﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﭼﺸﻤﻬﺎﻳﺸﺎن )از وﺣﺸﺖ( ﺧﺎﺷﻊ و ﺑﻪ زﻳﺮ اﻓﺘﺎدﻩ‬ ‫اﺳﺖ و هﻤﭽﻮن ﻣﻠﺦهﺎى ﭘﺮاآﻨﺪﻩ )ﺑﻰهﺪف( ﺑﻪ هﺮ ﺳﻮ ﻣﻰدوﻧﺪ‪«.‬‬ ‫»ﻳﻮم ﻳَﻔِﺮّ اﻟﻤَﺮ ُء ﻣِﻦ أﺧﻴﻪ و ُاﻣّﻪ و أﺑِﻴﻪ و ﺻﺎﺣِﺒَﺘﻪ وَ ﺑَﻨﻴﻪ ﻟِﻜﻞّ اﻣﺮءٍ ﻣِﻨﻬﻢ ﻳَﻮﻣَﺌﺬٍ ﺷﺄنٌ ﻳُﻐﻨِﻴﻪ«) ﻋﺒﺲ‪٣٤ ،‬‬ ‫‪(٣٧‬‬ ‫»در ﺁن روز اﻧﺴﺎن از ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻓﺮار ﻣﻰآﻨﺪ و )ﻧﻴﺰ( از ﭘﺪر و ﻣﺎدرش‪ ،‬و از زن و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﻣﻰﮔﺮﻳﺰد و‬ ‫هﺮ آﺲ در وﺿﻌﻰ ﻗﺮار دارد آﻪ او را ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﺸﻐﻮل آﺮدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﺎت ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺻﺪهﺎ ﺁﻳﺎت ﻗﺮﺁن درﺑﺎرﻩ روز ﻗﻴﺎﻣﺖ اﺳﺖ‪ .‬روزى آﻪ ﻧﺪاﻣﺘﮕﺎﻩ ﮔﻨﻬﻜﺎران اﺳﺖ‪.‬‬ ‫روزى آﻪ راﻩ ﺑﺮﮔﺸﺖ و راﻩ ﻓﺮار در ﺁن ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬روزى آﻪ هﻤﻪ اﻋﻤﺎل ﻣﺮدم در آﺎرﻧﺎﻣﻪهﺎﻳﺸﺎن ﺛﺒﺖ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻬﻢ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺎ ﻣﻌﺎد را ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻜﻨﻴﻢ و هﻤﻮارﻩ ﺑﻪ ﻳﺎد ﺁن ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ اﻳﻤﺎن و ﻳﻘﻴﻦ ﻗﻄﻌﻰ‬ ‫ﺑﻪ ﺁن ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻇﻦ و ﮔﻤﺎن ﺑﻪ ﺁن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ ،‬ﺑﺮاى ﺗﺮﺑﻴﺖ آﺎﻓﻰ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫م اﻟﻨّﺎس ﻟِﺮبّ اﻟﻌﺎﻟَﻤﻴﻦ«) ﻣﻄﻔﻔﻴﻦ‪ (٧ ٥ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫»أﻻ ﻳَﻈﻦّ اُوﻟﺌﻚ اﻧّﻬﻢ ﻣَﺒﻌُﻮﺛﻮن ﻟِﻴَﻮم ﻋَﻈﻴﻢ ﻳَﻮمَ ﻳَﻘﻮ ُ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁﻳﺎ اﻳﻦ آﻢ ﻓﺮوﺷﺎن ﮔﻤﺎن ﻧﻤﻰآﻨﻨﺪ آﻪ در روز ﺑﺰرﮔﻰ ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻪ ﺧﻮاهﻨﺪ ﺷﺪ‪ ،‬روزى آﻪ هﻤﻪ ﻣﺮدم‬ ‫در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﭘﺮوردﮔﺎر ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻪ ﺧﻮاهﻨﺪ ﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﭘﻴﺸﻮاﻳﺎن و ﻣﻌﺎد‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان و اﻣﺎﻣﺎن و اوﻟﻴﺎء ﺧﺪا هﻤﻮارﻩ ﺑﻪ ﻳﺎد ﻣﻌﺎد ﺑﻮدﻧﺪ ﺁﻏﺎز دﻋﻮﺗﺸﺎن از ﻣﺒﺪا و ﻣﻌﺎد ﺷﺮوع ﻣﻰﺷﺪ‬ ‫و ﻟﺤﻈﻪاى از ﻓﻜﺮ ﻣﻌﺎد ﻏﺎﻓﻞ ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻏﺬاى داغ و ﻳﺎ ﺁﻓﺘﺎبِ ﮔﺮم را ﻣﻰدﻳﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﻳﺎد روز ﻗﻴﺎﻣﺖ‬ ‫ﻣﻰاﻓﺘﺎدﻧﺪ‪ ،‬و در ﭘﺮﺗﮕﺎﻩهﺎ‪ ،‬ﻳﺎد ﻣﻌﺎد ﺁﻧﻬﺎ را از ارﺗﻜﺎب ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺎز ﻣﻰداﺷﺖ‪.‬‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﻋﻘﻴﻞ ﺑﺮادر ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم از ﺁن ﺣﻀﺮت ﺗﻘﺎﺿﺎى آﻤﻚ اﺿﺎﻓﻰ از ﺑﻴﺖ اﻟﻤﺎل آﺮد‪،‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁهﻦ ﺗﻔﺘﻴﺪﻩ و ﺳﻮزاﻧﻰ را ﻧﺰدﻳﻚ دﺳﺖ ﺑﺮادرش ﻋﻘﻴﻞ ﺑﺮد‪ ،‬وﻗﺘﻰ ﻓﺮﻳﺎد ﻋﻘﻴﻞ‬ ‫ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺗﻮ از ﺷﻌﻠﻪ ﺁﺗﺶ آﻮﭼﻜﻰ آﻪ ﺑﺴﺎن ﺑﺎزﻳﭽﻪ در دﺳﺖ اﻧﺴﺎﻧﻰ اﺳﺖ ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻰآﺸﻰ و ﻓﺮار ﻣﻰآﻨﻰ‪،‬‬ ‫اﻣﺎ ﺑﺮادرت را ﺑﻪ ﺳﻮى ﺁﺗﺸﻰ ﻣﻰآﺸﺎﻧﻰ آﻪ ﺷﻌﻠﻪ ﻗﻬﺮ و ﻏﻀﺐ ﭘﺮوردﮔﺎر ﺁن را اﻓﺮوﺧﺘﻪ اﺳﺖ!‬ ‫و در ﺳﺨﻨﻰ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»واﺗّﻘﻮا ﻧﺎراً ﺣﺮّهﺎ ﺷﺪﻳﺪ و ﻗَﻌﺮهﺎ ﺑﻌﻴﺪ و ﺣُﻠﻴﺘﻬﺎ ﺣَﺪﻳﺪ و ﺷﺮاﺑﻬﺎ ﺻﺪﻳﺪ«‬ ‫»ﺑﭙﺮهﻴﺰﻳﺪ از ﺁﺗﺸﻰ آﻪ ﺣﺮارﺗﺶ ﺷﺪﻳﺪ‪ ،‬و ژرﻓﺎى ﺁن زﻳﺎد و زﻳﻮر ﺁن ﻏﻞ و زﻧﺠﻴﺮ ﺁهﻨﻴﻦ و ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﻰ ﺁن‬ ‫ﺁب ﺟﻮﺷﺎن ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫دوﺳﺖ ﺳﻠﻤﺎن!‬ ‫روزى ﺳﻠﻤﺎن در آﻮﻓﻪ از ﺑﺎزار ﺁهﻨﮕﺮان ﻋﺒﻮر ﻣﻰآﺮد‪ ،‬ﭼﺸﻤﺶ ﺑﻪ ﺟﻮاﻧﻰ اﻓﺘﺎد آﻪ ﻧﻌﺮﻩاى آﺸﻴﺪ و‬ ‫ﺑﻴﻬﻮش ﺑﻪ زﻣﻴﻦ اﻓﺘﺎد‪ .‬ﻣﺮدم اﻃﺮاف او اﺟﺘﻤﺎع آﺮدﻧﺪ‪ ،‬وﻗﺘﻰ ﺳﻠﻤﺎن را دﻳﺪﻧﺪ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺜﻞ اﻳﻨﻜﻪ‬ ‫اﻳﻦ ﺟﻮان ﺑﻴﻤﺎرى ﺣﻤﻠﻪ ﻣﻐﺰى دارد‪ ،‬ﺷﻤﺎ ﺑﻴﺎ و دﻋﺎﻳﻰ در ﮔﻮش او ﺑﺨﻮان ﺷﺎﻳﺪ ﺳﻼﻣﺘﻰ ﺧﻮد را ﺑﺎز‬ ‫ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﺳﻠﻤﺎن ﺟﻠﻮ ﺁﻣﺪ و ﺟﻮان هﻢ ﺑﻪ هﻮش ﺁﻣﺪ‪ ،‬وﻗﺘﻰ آﻪ ﺳﻠﻤﺎن را ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ آﻪ اﻳﻦ ﻣﺮدم ﺧﻴﺎل ﻣﻰآﻨﻨﺪ ﺑﻴﻤﺎر ﻧﻴﺴﺘﻢ ﺑﻠﻜﻪ هﻨﮕﺎم ﻋﺒﻮر در ﺑﺎزار ﺁهﻨﮕﺮهﺎ دﻳﺪم ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﻣﻴﻠﻪهﺎى ﺳﺮخ ﺷﺪﻩ را ﺑﺎ ﭘﺘﻚ ﻣﻰآﻮﺑﻨﺪ ﺑﻴﺎد اﻳﻦ ﺁﻳﻪ اﻓﺘﺎدم‪:‬‬ ‫»وﻟﻬﻢ ﻣﻘﺎﻣﻊ ﻣﻦ ﺣﺪﻳﺪ«) ﺣﺞ‪ (٢١ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺑﺮاى ﻣﺎﻣﻮرﻳﻦ دوزخ ﮔﺮزهﺎﻳﻰ از ﺁهﻦ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫از ﺗﺮس ﻋﺬاب اﻟﻬﻰ ﻋﻘﻞ از ﺳﺮم ﭘﺮﻳﺪ و ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺎﻟﻰ ﭘﻴﺪا آﺮدم‪.‬‬


‫ﺳﻠﻤﺎن ﺑﻪ او ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ ﺷﺪ و ﭘﻴﻮﻧﺪ دوﺳﺘﻰ ﺑﺎ او ﺑﺮﻗﺮار ﺳﺎﺧﺖ و هﻤﻮارﻩ از او ﻳﺎد ﻣﻰآﺮد‪ ،‬ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ‬ ‫ﭼﻨﺪ روز او را ﻧﺪﻳﺪ‪ ،‬ﺟﻮﻳﺎى ﺣﺎل او ﺷﺪ‪ ،‬درﻳﺎﻓﺖ آﻪ ﺑﻴﻤﺎر و ﺑﺴﺘﺮى اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻴﺎدت او رﻓﺖ وﻗﺘﻰ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺎﻟﻴﻦ او رﺳﻴﺪ او را در ﺣﺎل ﺟﺎن دادن ﻳﺎﻓﺖ از او دﻟﺠﻮﻳﻰ آﺮد و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻋﺰراﺋﻴﻞ ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫»ﻳﺎ ﻣَﻠﻚ اﻟﻤﻮت ارﻓِﻖ ﺑﺄﺧﻰ« »اى ﻓﺮﺷﺘﻪ ﻣﺮگ ﺑﻪ ﺑﺮادر اﻳﻤﺎﻧﻴﻢ ﻣﺪارا آﻦ‪«.‬‬ ‫ﻋﺰراﺋﻴﻞ ﮔﻔﺖ‪» :‬إﻧّﻰ ﺑﻜﻞّ ﻣﺆﻣﻦٍ رﻓﻴﻖ«‬ ‫»ﻣﻦ ﺑﻪ هﻤﻪى ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻢ‪ )«.‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢٢‬ص‪(٣٦٠‬‬ ‫‪ ٥‬ﻋﺮض اﻋﻤﺎل‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﻣﻌﺘﻘﺪات اﺳﻼﻣﻰ آﻪ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰاﻳﻰ در آﻨﺘﺮل و ﺑﺎزدارﻧﺪﮔﻰ از ﮔﻨﺎﻩ دارد ﻣﺴﺎﻟﻪى »ﻋﺮض‬ ‫اﻋﻤﺎل ﺑﺮ ﭘﻴﺸﻮاﻳﺎن دﻳﻨﻰ« اﺳﺖ ﻳﻌﻨﻰ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻃﺮق ﺧﺎﺻﻰ اﻋﻤﺎل اﻧﺴﺎنهﺎ را هﺮ روز ﻳﺎ هﺮ هﻔﺘﻪ‬ ‫ﻳﻜﺒﺎر ﺑﻪ ﻋﺮض ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و اﻣﺎﻣﺎن ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻣﻰرﺳﺎﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻧﻴﻚ ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻰ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻰﮔﺮدد و اﮔﺮ ﺑﺪ ﺑﻮد ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺎراﺣﺘﻰ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﻧﺴﺎن وﻗﺘﻰ ﺑﺪاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ ﺟﺮﻳﺎﻧﻰ در آﺎر اﺳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ رﻋﺎﻳﺖ و ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﺮك ﮔﻨﺎﻩ ﻗﻠﺐ‬ ‫ﺁن ﻋﺰﻳﺰان را ﺧﺸﻨﻮد ﺳﺎزد ﻣﺜﻞ اﻳﻨﻜﻪ آﺎرآﻨﺎن ﻣﺆﺳﺴﻪاى ﺑﺪاﻧﻨﺪ هﻤﻪ روزﻩ ﻳﺎ هﺮ هﻔﺘﻪ ﻳﻜﺮوز هﻤﻪ‬ ‫آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ و ﺑﺪ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺑﺎﻻ ﮔﺰارش ﻣﻰدهﻨﺪ‪ ،‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻣﻰآﻮﺷﻨﺪ آﻪ ﺑﺎ آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ‬ ‫ﺧﻮد ﻣﻮﺟﺐ ﺧﺮﺳﻨﺪى ﻣﻘﺎﻣﺎت ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ‪:‬‬ ‫»و ﻗﻞ اﻋﻤﻠﻮا ﻓَﺴَﻴﺮى اﻟﻠّﻪ ﻋَﻤَﻠﻜﻢ و رَﺳﻮﻟﻪ و اﻟﻤﺆﻣﻨﻮن و ﺳَﺘُﺮدّون اِﻟﻰ ﻋﺎﻟِﻢ اﻟﻐَﻴﺐ و اﻟﺸّﻬﺎدة‬ ‫ﻓَﻴُﻨﺒﱢﺌُﻜﻢ ﺑﻤﺎ آُﻨﺘﻢ ﺗَﻌﻤﻠﻮن«) ﺗﻮﺑﻪ‪(١٠٥ ،‬‬ ‫»ﺑﮕﻮ ﻋﻤﻞ آﻨﻴﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ و ﻓﺮﺳﺘﺎدﻩى او و ﻣﺆﻣﻨﺎن‪ ،‬اﻋﻤﺎل ﺷﻤﺎرا ﻣﻰﺑﻴﻨﻨﺪ و ﺑﺰودى ﺑﻪ ﺳﻮى آﺴﻰ‬ ‫ﺑﺎز ﻣﻰﮔﺮدﻳﺪ آﻪ ﭘﻨﻬﺎن و ﺁﺷﻜﺎر را ﻣﻰداﻧﺪ و ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ﺁﻧﭽﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﻰآﺮدﻳﺪ ﺧﺒﺮ ﻣﻰدهﺪ‪«.‬‬ ‫در ﻣﻮرد ﻋﺮض اﻋﻤﺎل‪ ،‬رواﻳﺎت ﻣﺘﻌﺪدى از ﻃﺮق اﻣﺎﻣﺎن ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻣﺎ رﺳﻴﺪﻩ و در آﺘﺎب اﺻﻮل‬ ‫آﺎﻓﻰ ﺑﺎﺑﻰ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان »ﻋﺮض اﻻﻋﻤﺎل ﻋﻠﻰ اﻟﻨﺒﻰ و اﻻﺋﻤﻪ« ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺷﺪﻩ آﻪ داراى ﺷﺶ ﺣﺪﻳﺚ‬ ‫اﺳﺖ‪ ).‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪ .٢١٩‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪ ٢٥) ١٠١‬ﺣﺪﻳﺚ(‪ .‬ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ٧‬ص‪(٣٥‬‬ ‫در ﺑﻌﻀﻰ از اﻳﻦ رواﻳﺎت ﺁﻣﺪﻩ‪ :‬اﻋﻤﺎل ﻧﻴﻚ و ﺑﺪ اﻧﺴﺎن هﺮ روز ﺻﺒﺢ ﺑﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻋﺮﺿﻪ‬ ‫ﻣﻰﺷﻮد و در ﺑﻌﻀﻰ ﺁﻣﺪﻩ‪ :‬هﺮ ﻋﺼﺮ ﭘﻨﺠﺸﻨﺒﻪ‪ .‬و در ﺑﻌﻀﻰ ﻳﺎدﺁورى ﺷﺪﻩ آﻪ اﻋﻤﺎل ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺎن ﻋﻠﻴﻬﻢ‬ ‫اﻟﺴﻼم ﻋﺮﺿﻪ ﻣﻰﮔﺮدد و در ﺑﻌﻀﻰ ﺁﻣﺪﻩ آﻪ اﻋﻤﺎل ﺑﺮ اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﺮﺿﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﻳﺎد ﻣﺮگ‬ ‫ﻳﺎد ﻣﺮگ‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﺷﻜﺴﺘﻦ ﻏﺮور و ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺎزدارﻧﺪﻩ و آﻨﺘﺮل آﻨﻨﺪﻩ اﺳﺖ؛‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اآﺜﺮوا ذآﺮاﻟﻤﻮت ﻓﺎﻧﻪ ﻳﻤﺤﺾ اﻟﺬﻧﻮب«‪ ).‬ﻧﻬﺞ اﻟﻔﺼﺎﺣﻪ‪ ،‬ﺣﺪﻳﺚ ‪(٤٤٤‬‬ ‫»ﺑﺴﻴﺎر در ﻳﺎد ﻣﺮگ ﺑﺎﺷﻴﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﻳﺎد ﻣﺮگ ﮔﻨﺎهﺎن را ﻣﻰزداﻳﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻤﻮت اﻟﺰم ﻟﻜﻢ ﻣﻦ ﻇﻠﻜﻢ«) ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻏﺮر‪) ،‬ﻣﻮت((‬ ‫»ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﺮگ از ﺳﺎﻳﻪ ﻣﺤﻜﻤﺘﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬ﺧﺪاﺗﺮﺳﻰ و ﺗﺮس از ﻋﻮاﻗﺐ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﻋﻮاﻣﻞ آﻨﺘﺮل آﻨﻨﺪﻩ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮف از ﺧﺪا و ﺗﺮس از ﻋﻮاﻗﺐ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﺑﺪاﻧﺪ ﺧﺪا او را ﻣﻰﺑﻴﻨﺪ و ﮔﻔﺘﺎر او را ﻣﻰﺷﻨﻮد و ﺑﻪ آﺎر ﻧﻴﻚ و ﺑﺪ او ﺁﮔﺎﻩ اﺳﺖ‪ ،‬هﻤﻴﻦ‬ ‫داﻧﺴﺘﻦ او را از آﺎرهﺎى زﺷﺖ ﺑﺎز ﻣﻰدارد و ﭼﻨﻴﻦ ﻓﺮدى آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ از ﻣﻘﺎم ﭘﺮوردﮔﺎرش ﺗﺮﺳﻴﺪﻩ‬ ‫و ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را از هﻮس ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺎز داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ )«.‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٧٠‬‬ ‫ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬


‫»ﭼﻨﺎن از ﺧﺪا ﺑﺘﺮس آﻪ ﮔﻮﻳﺎ ﺧﺪا را ﻣﻰﺑﻴﻨﻰ و اﮔﺮ ﺗﻮ او را ﻧﻤﻰﺑﻴﻨﻰ او ﺗﻮ را ﻣﻰﺑﻴﻨﺪ‪ )«...‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪،٢‬‬ ‫ص‪ ٦٧‬ﺗﺎ ‪(٦٨‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﺆﻣﻦ ﮔﻨﺎهﺶ را ﭼﻮن ﺳﻨﮓ ﺑﺰرﮔﻰ ﻣﻰﻧﮕﺮد و ﺗﺮس ﺁن دارد آﻪ ﺁن ﺳﻨﮓ ﺑﺮ ﺳﺮ او ﻓﺮود ﺁﻳﺪ‪ ،‬وﻟﻰ‬ ‫آﺎﻓﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد را ﭼﻮن ﭘﺸّﻪاى ﻣﻰﻧﮕﺮد آﻪ از آﻨﺎر ﺑﻴﻨﻰاش ﻋﺒﻮر آﻨﺪ‪ )«.‬ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ .‬ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪،‬‬ ‫ج‪ ٣‬ص‪(١٨٢‬‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻻﺗﺨﻒ اﻻ ذﻧﺒﻚ«) ﻏﺮراﻟﺤﻜﻢ‪ .‬ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ٣‬ص‪(١٨٢‬‬ ‫»از هﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﻣﺘﺮس ﻣﮕﺮ از ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻌﺠﺐ ﻣﻤﻦ ﻳﺨﺎف اﻟﻌﻘﺎب و ﻟﻢ ﻳﻜﻒ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٧‬ص‪(٢٣٧‬‬ ‫»ﻋﺠﺒﺎ از آﺴﻰ آﻪ از ﻋﺬاب اﻟﻬﻰ ﻣﻰﺗﺮﺳﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﺧﻮددارى از ﮔﻨﺎﻩ ﻧﻤﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻰ دورى از ﮔﻨﺎﻩ ﻧﺸﺎﻧﻪى ﺗﺮس از ﻋﺬاب اﻟﻬﻰ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٨‬ﻧﻘﺶ ﻋﺒﺎدات در ﺑﺎزدارﻧﺪﮔﻰ از ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻋﺒﺎدات‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﻄﻮر ﺻﺤﻴﺢ و ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ اﻧﺠﺎم ﮔﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ ﻓﻮاﻳﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻌﻨﻮى‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰاﻳﻰ در‬ ‫آﻨﺘﺮل ﮔﻨﺎﻩ دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﺗﻘﻮى و ﭘﺎآﺴﺎزى هﺪف از روزﻩ ﮔﺮﻓﺘﻦ ذآﺮ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫»ﻳﺎ أﻳّﻬﺎ اﻟّﺬﻳﻦ ﺁﻣﻨﻮا آُﺘﺐ ﻋَﻠﻴﻜﻢ اﻟﺼّﻴﺎم آﻤﺎ ُآﺘِﺐ ﻋﻠﻰ اﻟّﺬﻳﻦ ﻣﻦ ﻗَﺒﻠﻜﻢ ﻟﻌﻠّﻜﻢ ﺗَﺘّﻘﻮن«) ﺑﻘﺮﻩ‪(١٨٣ ،‬‬ ‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اى آﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻳﻤﺎن ﺁوردﻩاﻳﺪ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ روزﻩ واﺟﺐ و ﻣﻘﺮر ﺷﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﺮ ﺁﻧﺎن آﻪ ﭘﻴﺶ از ﺷﻤﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‬ ‫ﻣﻘﺮر ﺷﺪ ﺑﺎﺷﺪ آﻪ ﭘﺮهﻴﺰآﺎر ﺷﻮﻳﺪ«‬ ‫و ﻧﻤﺎز را وﺳﻴﻠﻪاى ﺑﺮاى دورى از زﺷﺘﻰهﺎ و ﮔﻨﺎهﺎن ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫»إنّ اﻟﺼﻠﻮﻩ ﺗﻨﻬﻰ ﻋﻦ اﻟﻔﺤﺸﺎء و اﻟﻤﻨﻜﺮ«) ﻋﻨﻜﺒﻮت‪ (٤٥ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫در رواﻳﺎت ﻧﻴﺰ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺎ آﻤﺎل ﺻﺮاﺣﺖ ﺑﻴﺎن ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ -١‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣﺜﻞ اﻟﺼّﻠﻮة آَﻤﺜﻞ اﻟﻨﱠﻬﺮ اﻟﺠﺎرى آﻠّﻤﺎ ﺻﻠّﻰ آَﻔﺮت ﻣﺎ ﺑَﻴﻨﻬﻤﺎ«‬ ‫»ﻧﻤﺎز هﻤﺎﻧﻨﺪ ﺁب ﺟﺎرى اﺳﺖ‪ ،‬هﺮ زﻣﺎن آﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﻤﺎزى ﻣﻰﺧﻮاﻧﺪ ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ را آﻪ در ﻣﻴﺎن دو ﻧﻤﺎز‬ ‫اﻧﺠﺎم ﺷﺪﻩ از ﻣﻴﺎن ﻣﻰﺑﺮد‪ )«.‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ٣‬ص‪(٧‬‬ ‫‪ -٢‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺖ ﺻﻼﺗُﻪ ام ﻟﻢ ﺗُﻘﺒَﻞ ﻓَﻠﻴﻨﻈُﺮ‪ :‬هﻞ ﻣَﻨﻌَﺖ ﺻﻼﺗُﻪ ﻋَﻦ اﻟﻔَﺤﺸﺎء و اﻟﻤُﻨﻜﺮ؟ ﻓَﺒِﻘَﺪر ﻣﺎ‬ ‫»ﻣَﻦ اَﺣﺐّ ﻳَﻌﻠَﻢ اَ ُﻗﺒِﻠ ْ‬ ‫ﻣَﻨﻌَﺘْﻪ ُﻗﺒِﻠﺖ ﻣﻨﻪ«) ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن ذﻳﻞ ﺁﻳﻪ ‪ /٤٥‬ﻋﻨﻜﺒﻮت( »آﺴﻰ آﻪ دوﺳﺖ دارد ﺑﺪاﻧﺪ ﺁﻳﺎ ﻧﻤﺎزش‬ ‫ﻣﻘﺒﻮل درﮔﺎﻩ اﻟﻬﻰ واﻗﻊ ﺷﺪﻩ ﻳﺎ ﻧﻪ؟ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺒﻴﻨﺪ ﺁﻳﺎ اﻳﻦ ﻧﻤﺎز او را از زﺷﺘﻰهﺎ و ﻣﻨﻜﺮات ﺑﺎز داﺷﺘﻪ ﻳﺎ ﻧﻪ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ هﻤﺎن ﻣﻘﺪار آﻪ ﺑﺎزداﺷﺘﻪ ﻧﻤﺎزش ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺿﻤﻦ ﺷﻤﺎرش ﻓﻠﺴﻔﻪهﺎى ﻋﺒﺎدات اﺳﻼﻣﻰ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»واﻟﺼّﻼة ﺗَﻨﺰﻳﻬﺎً ﻋﻦ اﻟﻜِﺒﺮ‪ ....‬و اﻟﻨﱠﻬﻰ ﻋﻦ اﻟﻤُﻨﻜﺮ رِدﻋَﺎً ﻟِﻠﺴﱡﻔﻬﺎء«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ‪(٢٥٢‬‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﻤﺎز را ﺑﺮاى ﭘﺎك ﺷﺪن از ﺗﻜﺒﺮ واﺟﺐ ﻧﻤﻮد‪....‬و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ را ﺑﺮاى ﺑﺎزداﺷﺘﻦ ﺑﻰ ﺧﺮدان )از‬ ‫ﮔﻨﺎﻩ( ﻓﺮض آﺮد‪«.‬‬ ‫اﺻﻮﻻً ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻰ آﻪ ﻣﻰﺧﻮاهﺪ ﻧﻤﺎز ﻳﺎ روزﻩ و ﻳﺎ ﺣﺞ را ﺑﺠﺎ ﺁورد ﻣﺮاﻗﺐ اﺳﺖ ﺁﻧﭽﻪ را ﻣﻮﺟﺐ ﺑﻄﻼن‬ ‫ﻋﺒﺎدات ﻣﻰﮔﺮدد اﻧﺠﺎم ﻧﺪهﺪ‪ .‬هﻤﻴﻦ ﻣﻮاﻇﺒﺖ ﻳﻚ ﻧﻮع ﺗﻤﺮﻳﻦ ﺗﻘﻮﻳﺖ ارادﻩ و ﭘﺮورش اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن اﺳﺖ ﭼﺮا آﻪ ﻣﻘﺪار ﭘﺮهﻴﺰ از ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺑﺴﺘﮕﻰ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ارادﻩ و اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ اﻧﺴﺎنهﺎ دارد‪.‬‬


‫ﺑﺮﺧﻮرد اﺳﻼم ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎر‬ ‫در دﻳﺪﮔﺎﻩ اﺳﻼم ﺑﺮ هﻤﻪى ﻣﺮدم واﺟﺐ اﺳﺖ هﻢ در دل و هﻢ ﺑﺎ زﺑﺎن و هﻢ ﺑﺎ ﻗﺪرت در ﺑﺮاﺑﺮ ﮔﻨﻬﻜﺎر‬ ‫ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﻧﺸﺎن دهﻨﺪ و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫اهﻤﻴﺖ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ ﺑﻪ ﺣﺪى اﺳﺖ آﻪ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ان اﻻﻣﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف و اﻟﻨﻬﻰ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﻜﺮ ﺳﺒﻴﻞ اﻻﻧﺒﻴﺎء و ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺼﻠﺤﺎء ﻓﺮﻳﻀﺔ ﻋﻈﻴﻤﺔ ﺑﻬﺎ ﺗﻘﺎم‬ ‫اﻟﻔﺮاﺋﺾ و ﺗﺄﻣﻦ اﻟﻤﺬاهﺐ و ﺗﺤﻞ اﻟﻤﻜﺎﺳﺐ و ﺗﺮدّ اﻟﻤﻈﺎﻟﻢ و ﺗﻌﻤﺮ اﻻرض و ﻳﻨﺘﺼﻒ ﻣﻦ اﻻﻋﺪاء و‬ ‫ﻳﺴﺘﻘﻴﻢ اﻻﻣﺮ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٣٩٥‬‬ ‫»اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ روش ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان و ﺷﻴﻮﻩى ﺻﺎﻟﺤﺎن و ﻓﺮﻳﻀﻪى ﻋﻈﻴﻢ اﻟﻬﻰ اﺳﺖ آﻪ‬ ‫ﺳﺎﻳﺮ ﻓﺮاﻳﺾ ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﺁن ﺑﺮﭘﺎ ﺷﻮد و در ﭘﺮﺗﻮ ﺁن راﻩهﺎ اﻣﻦ ﻣﻰﮔﺮدد و آﺴﺐ و آﺎر ﻣﺮدم ﺣﻼل ﺷﻮد و‬ ‫ﺣﻘﻮق اﻓﺮاد ﺗﺎﻣﻴﻦ ﮔﺮدد و زﻣﻴﻦهﺎ ﺁﺑﺎد و از دﺷﻤﻨﺎن اﻧﺘﻘﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد و هﻤﻪى آﺎرهﺎ ﺳﺎﻣﺎن ﻳﺎﺑﺪ‪«.‬‬ ‫ﺗﺄدﻳﺐ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ‬ ‫از ﻧﻈﺮ اﺳﻼم‪ ،‬ﮔﺎهﻰ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎر از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺄدﻳﺐ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ و ﺑﺎﻳﻜﻮت ﺻﻮرت ﻣﻰﮔﻴﺮد‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪهﺎى زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺗﻨﺒﻴﻪ زﻧﺎآﺎر ﺁن اﺳﺖ آﻪ از ازدواج ﺑﺎ ﭘﺎآﺎن ﻣﺤﺮوم اﺳﺖ‪ ).‬ﻧﻮر‪(٣ ،‬‬ ‫‪ -٢‬ﺗﻨﺒﻴﻪ آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺎﻣﺸﺮوع ﺑﻪ اﻓﺮاد ﭘﺎك ﻣﻰدهﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺷﻮاهﺪ آﺎﻓﻰ ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺁن اﺳﺖ‬ ‫آﻪ ﮔﻮاهﻰ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻰاﻋﺘﺒﺎر اﺳﺖ و ﺑﺎﻳﺪ ﺷﻼق ﺑﺨﻮرﻧﺪ‪ ).‬ﻧﻮر‪(٤ ،‬‬ ‫‪ -٣‬ﻣﺸﺮآﺎن از ورود ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪاﻟﺤﺮام ﻣﻤﻨﻮع هﺴﺘﻨﺪ‪ ).‬ﺗﻮﺑﻪ‪(٢٨ ،‬‬ ‫‪ -٤‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﺎ ﺳﻪ ﻧﻔﺮ آﻪ در ﺟﺒﻬﻪ ﺟﻨﮓ و ﺑﺴﻴﺞ ﻋﻤﻮﻣﻰ ﺷﺮآﺖ ﻧﻜﺮدﻩ‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ ﺳﺨﻦ ﻧﮕﻔﺖ و ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺣﺘﻰ هﻤﺴﺮ و ﻓﺮزﻧﺪﺷﺎن ﺑﺎ ﺁﻧﺎن ﺳﺨﻦ ﻧﮕﻔﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺣﺪى آﻪ ﻋﺮﺻﻪى‬ ‫زﻣﻴﻦ ﺑﺮ ﺁﻧﺎن ﺗﻨﮓ ﺷﺪ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺗﻮﺑﻪ آﺮدﻧﺪ و رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل‬ ‫ﺗﻮﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ را ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ و ﺑﺎﻳﻜﻮت ﺁﻧﻬﺎ ﺷﻜﺴﺘﻪ ﺷﺪ‪ ).‬ﺗﻮﺑﻪ‪(١١٨ ،‬‬ ‫‪ -٥‬هﻤﻨﺸﻴﻨﻰ ﺑﺎ ﻣﻨﻜﺮان و ﻣﺴﺨﺮﻩ آﻨﻨﺪﮔﺎن ﺁﻳﺎت ﺧﺪا ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ‪ ).‬ﻧﺴﺎء‪(١٤٠ ،‬‬ ‫رواﻳﺎت و ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎر‬ ‫در رواﻳﺎت اﺳﻼﻣﻰ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﭼﮕﻮﻧﮕﻰ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎر‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﺴﻴﺎر ﺁﻣﺪﻩ آﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اَدﻧَﻰ اﻻِﻧﻜﺎر اَن ﺗُﻠﻘﻰ اهﻞ اﻟﻤَﻌﺎﺻﻰ ﺑﻮﺟﻮﻩ ﻣُﻜﻔَﻬﺮَة«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ ‪ /‬ج‪ ١١‬ص‪» (٤١٣‬ﭘﺎﻳﻴﻦﺗﺮﻳﻦ‬ ‫درﺟﻪى ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎران ﺑﺎ ﭼﻬﺮﻩ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺧﺸﻢ ﺁﻟﻮد ﺑﺮﺧﻮرد آﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از اﺻﺤﺎﺑﺶ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺣﺎرثﺑﻦ ﻣﻐﻴﺮﻩ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﭼﻪ ﭼﻴﺰ ﻣﺎﻧﻊ ﺷﺪﻩ آﻪ وﻗﺘﻰ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺧﺒﺮ ﻣﻰرﺳﺪ آﻪ ﻓﻼن ﺷﺨﺺ از ﻣﻴﺎن ﺷﻤﺎ آﺎر ﺑﺪى آﺮدﻩ آﻪ‬ ‫ﺁن را زﺷﺖ ﻣﻰداﻧﻴﺪ و ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺎراﺣﺘﻰ ﻣﺎ ﻣﻰﮔﺮدد ﻧﺰد او ﺑﺮوﻳﺪ و او را ﻣﺘﻨﺒﻪ و ﺳﺮزﻧﺶ آﺮدﻩ و ﺑﺎ‬ ‫ﮔﻔﺘﺎر رﺳﺎ او را از ﮔﻨﺎهﺶ ﺑﺎز دارﻳﺪ؟!«‬ ‫ﺣﺎرث ﻋﺮض آﺮد‪ :‬اﮔﺮ ﭼﻨﻴﻦ آﻨﻴﻢ ﺁﻧﻬﺎ از ﻣﺎ ﻧﻤﻰﭘﺬﻳﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اهﺠﺮوهﻢ واﺟﺘﻨﺒﻮا ﻣﺠﺎﻟﺴﻬﻢ«) روﺿﺔ اﻟﻜﺎﻓﻰ‪ ،‬ص‪)١٦٢‬ﺑﻄﻮر ﺗﻠﺨﻴﺺ((‬ ‫»از ﻣﺠﺎﻟﺴﺖ و هﻤﻨﺸﻴﻨﻰ ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ دورى و اﺟﺘﻨﺎب آﻨﻴﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم درﺑﺎرﻩ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻃﺎﻏﻮﺗﻴﺎن ﺳﺘﻤﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬


‫»اﮔﺮ از ﺑﺎﻻى ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺑﻠﻨﺪى ﺑﻴﻔﺘﻢ و ﻗﻄﻌﻪ ﻗﻄﻌﻪ ﺷﻮم ﺑﺮاﻳﻢ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ از اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺘﺼﺪى آﺎرى از‬ ‫آﺎرهﺎى ﻃﺎﻏﻮﺗﻴﺎن ﮔﺮدم ﻳﺎ ﻗﺪم ﺑﺮ روى ﻓﺮش ﻳﻜﻰ از ﺁﻧﻬﺎ ﺑﮕﺬارم‪ )«.‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٢‬ص‪(١٤٠‬‬ ‫ﻧﻔﺮﻳﻦ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫داودﺑﻦ ﻋﻠﻰ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪار ﻣﺪﻳﻨﻪ و ﻳﻜﻰ از ﺟﻨﺎﻳﺘﻜﺎران دوران ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺑﻨﻰ ﻋﺒﺎس ﺑﻮد‪.‬‬ ‫او ﻣُﻌﻠّﻰﺑﻦ ﺧﻨﻴﺲ ﻳﻜﻰ از دوﺳﺘﺎن و ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﺨﻠﺺ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم را آﺸﺖ و اﻣﻮاﻟﺶ‬ ‫را ﻣﺼﺎدﻩ آﺮد‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ ﻧﺎراﺣﺘﻰ ﻋﺒﺎﻳﺶ ﺑﻪ زﻣﻴﻦ آﺸﻴﺪﻩ ﻣﻰﺷﺪ ﻧﺰد او رﻓﺖ و‬ ‫ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﻣﺎ و اﻟﻠّﻪ ﻻدﻋﻮن اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﻴﻚ«‬ ‫»ﺁﮔﺎﻩ ﺑﺎش ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺪا ﺗﻮ را ﻧﻔﺮﻳﻦ ﻣﻰآﻨﻢ‪«.‬‬ ‫داود ﺳﺨﻦ اﻣﺎم را ﺑﻪ ﻣﺴﺨﺮﻩ ﮔﺮﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺁﻳﺎ ﻣﺎ را ﺑﻪ دﻋﺎى ﺧﻮد ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻰآﻨﻰ؟‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮﮔﺸﺖ و ﺗﻤﺎم ﺷﺐ را در ﺣﺎل ﻧﻤﺎز ﺑﻪ ﺳﺮﺁورد‪ .‬هﻨﮕﺎم ﺳﺤﺮ در‬ ‫ﻣﻨﺎﺟﺎت ﺧﻮد ﻣﻰﮔﻔﺖ‪ :‬اى ﺧﺪاﻳﻰ آﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺪرت و ﻧﻴﺮوى ﺳﺨﺖ هﺴﺘﻰ! و اى ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺰﺗﻰ آﻪ‬ ‫هﻤﻪى ﺑﻨﺪﮔﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ ﺁن زﺑﻮن و ﺧﻮار هﺴﺘﻨﺪ! اﻳﻦ ﺳﺘﻤﻜﺎر را از ﻣﻦ ﺑﺎزﮔﻴﺮ‪ ،‬و اﻧﺘﻘﺎم ﻣﺮا از او ﺑﺴﺘﺎن‪.‬‬ ‫ﺳﺎﻋﺘﻰ از اﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن ﻧﮕﺬﺷﺖ آﻪ ﺻﺪاى ﺷﻴﻮن ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬داود ﺑﻦ ﻋﻠﻰ ﻣﺮد‪ ).‬ارﺷﺎد ﻣﻔﻴﺪ‪،‬‬ ‫ج‪ ٢‬ص‪(٢٥٦‬‬ ‫ﺑﺮﺧﻮرد اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫ﮔﺎهﻰ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎر‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻣﻼﻳﻤﺖ و ﺧﻮﺷﺮﻓﺘﺎرى ﺑﺎﺷﺪ ﭼﺮا آﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﺮﺧﻮردى ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﻌﻀﻰ ﻣﻮﺟﺐ هﺪاﻳﺖ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻰﮔﺮدد‪ .‬در اﻳﻦ راﺳﺘﺎ ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻋﺠﻴﺐ و ﺟﺎﻟﺐ زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﻣﻨﺴﻮﺑﻴﻦ ﺧﻠﻔﺎ هﺮ وﻗﺖ اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم را ﻣﻰدﻳﺪ اﺳﺎﺋﻪ ادب آﺮدﻩ و ﺑﻪ ﺁن ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻧﺎﺳﺰا ﻣﻰﮔﻔﺖ و ﺑﻪ ﺳﺎﺣﺖ ﻣﻘﺪس اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺟﺴﺎرت ﻣﻰآﺮد‪ .‬روزى ﺟﻤﻌﻰ از‬ ‫دوﺳﺘﺎن اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﺁن ﺣﻀﺮت ﻋﺮض آﺮدﻧﺪ‪ :‬اﺟﺎزﻩ ﺑﺪﻩ ﻣﺎ او را ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﺎﻧﻴﻢ!‪.‬‬ ‫اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁﻧﺎن را ﺷﺪﻳﺪاً از اﻗﺪام ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺮآﺘﻰ ﺑﺎزداﺷﺖ و از ﺣﺎل ﺁن ﻣﺮد ﻧﺎﺳﺰاﮔﻮ‬ ‫ﺟﻮﻳﺎ ﺷﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ در ﻓﻼن ﻣﺰرﻋﻪ ﻣﺸﻐﻮل آﺸﺎروزى اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺳﻮار ﺑﺮ اﻻغ ﺧﻮد ﺷﺪﻩ و ﺑﻪ ﺳﻮى ﺁن ﻣﺰرﻋﻪ رﻓﺖ و وارد آﺸﺖ و زرع او ﺷﺪ‪ .‬او ﻓﺮﻳﺎد زد‪:‬‬ ‫آﺸﺖ ﻣﺮا ﭘﺎﻣﺎل ﻧﻜﻦ! ﺣﻀﺮت هﻤﭽﻨﺎن ﺳﻮارﻩ ﺑﻪ ﺳﻮى او رﻓﺖ‪ .‬وﻗﺘﻰ ﺑﻪ او رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎدﻩ ﺷﺪ و ﺑﺎ‬ ‫آﻤﺎل ﺧﻮﺷﺮوﻳﻰ ﺑﺎ او ﺑﺮﺧﻮرد آﺮد و ﺑﺎ آﻠﻤﺎت ﻧﺮم و ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺑﺎ او ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺳﺨﻦ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﭼﻪ ﻣﺒﻠﻎ ﺧﺮج اﻳﻦ آﺸﺖ آﺮدﻩاى؟ او ﺟﻮاب داد‪ :‬ﺻﺪ دﻳﻨﺎر‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﭼﻪ ﻣﺒﻠﻎ اﻣﻴﺪ دارى آﻪ از اﻳﻦ ﻣﺰرﻋﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﺑﺪﺳﺖ ﺁورى؟ او ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻋﻠﻢ ﻏﻴﺐ‬ ‫ﻧﻤﻰداﻧﻢ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮔﻔﺘﻢ ﭼﻘﺪر اﻣﻴﺪ دارى؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬دوﻳﺴﺖ دﻳﻨﺎر‪.‬‬ ‫اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم آﻴﺴﻪاى آﻪ ﺳﻴﺼﺪ دﻳﻨﺎر در ﺁن ﺑﻮد ﺑﻴﺮون ﺁورد و ﺑﻪ او داد و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﻳﻦ را‬ ‫ﺑﮕﻴﺮ و آﺸﺖ و زرع ﺗﻮ ﻧﻴﺰ ﺑﺮاى ﺧﻮدت ﺑﺎﺷﺪ و ﺁﻧﭽﻪ از ﺧﺪا اﻣﻴﺪدارى ﺑﻪ ﺗﻮ ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﺁن ﻣﺮد ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻋﻈﻤﺖ اﺧﻼق اﻣﺎم ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﺳﺮ ﺣﻀﺮت را ﺑﻮﺳﻴﺪ و‬ ‫ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﻣﺮا ﺑﺒﺨﺶ و از ﮔﺴﺘﺎﺧﻰهﺎى ﻣﻦ ﺑﮕﺬر!‬ ‫اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم از ﻧﺰد او ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﺴﺠﺪ رﻓﺖ‪ ،‬اﺗﻔﺎﻗﺎً ﺁن ﻓﺮد ﻧﺎﺳﺰاﮔﻮ در‬ ‫ﻣﺴﺠﺪ ﺑﻮد ﺗﺎ ﭼﺸﻤﺶ ﺑﻪ اﻣﺎم اﻓﺘﺎد ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫»اﷲ اﻋﻠﻢ ﺣﻴﺚ ﻳﺠﻌﻞ رﺳﺎﻟﺘﻪ«‬ ‫ﺧﺪا ﺁﮔﺎهﺘﺮ اﺳﺖ آﻪ ﻣﻘﺎم رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮد را در ﭼﻪ ﺧﺎﻧﺪاﻧﻰ ﻗﺮار دهﺪ‪.‬‬ ‫دوﺳﺘﺎن او ﻧﺰدش ﺁﻣﺪﻧﺪ و ﺟﺮﻳﺎن دﮔﺮﮔﻮﻧﻰ او را ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ‪ .‬او ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﺧﻮد را ﺑﺎ اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫اﻟﺴﻼم در ﻣﺰرﻋﻪ ﺑﺮاى ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎزﮔﻮ آﺮد‪...‬‬


‫اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم هﻨﮕﺎم ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺁﻧﺎن آﻪ اﺟﺎزﻩ آﺸﺘﻦ ﺁن ﻣﺮد ﻧﺎﺳﺰاﮔﻮ را از وى‬ ‫ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬آﺪام ﻳﻚ از اﻳﻦ دو راﻩ ﺑﻬﺘﺮ ﺑﻮد ﺁﻧﭽﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﻰﺧﻮاﺳﺘﻴﺪ ﻳﺎ ﺁﻧﭽﻪ ﻣﻦ اﻧﺠﺎم دادم و‬ ‫از ﺷﺮ او ﺁﺳﻮدﻩ ﺷﺪم؟!) ارﺷﺎد ﻣﻔﻴﺪ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٢٥‬‬ ‫ﺑﺮﺧﻮرد ﻓﻘﻬﻰ ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎر‬ ‫در ﻓﻘﻪ اﺳﻼﻣﻰ‪ ،‬دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞهﺎى ﺧﺎﺻﻰ در ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﮔﻨﺎﻩ و ﮔﻨﻬﻜﺎر دﻳﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد از ﺟﻤﻠﻪ‪ :‬اﺣﻜﺎم‬ ‫ﺣﺪود و دﻳﺎت و ﻗﺼﺎص و ﺗﻌﺰﻳﺮات آﻪ اﮔﺮ ﺑﺮاﺳﺘﻰ ﺑﻄﻮر آﺎﻣﻞ اﺟﺮا ﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬اهﺮم ﺑﺴﻴﺎر ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ و ﻗﻮى‬ ‫ﺑﺮاى ﺑﺮاﻧﺪازى ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮاهﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫از دﺳﺘﻮرات ﻣﺆآﺪ اﺳﻼﻣﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﻪ ﺷﺮابﺧﻮاران زن ﻧﺪهﻴﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻨﻬﻜﺎر زآﺎت ﻧﺪهﻴﺪ‪ ،‬ﺳﻔﺮ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﻗﺼﺮ ﻧﻤﺎز ﻧﺨﻮاهﺪ ﺷﺪ‪ ،‬زﻧﻰ آﻪ ﺷﻮهﺮ دارد و ﻳﺎ ﺷﻮهﺮى آﻪ زن دارد و در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل زﻧﺎ آﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺣﻜﻤﺶ اﻋﺪام ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫دﺳﺖ دزد ﺑﺎﻳﺪ ﻗﻄﻊ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﻪ او ﺗﺮﺣﻢ ﻧﺸﻮد‪ .‬ﻧﺸﺴﺘﻦ آﻨﺎر ﺳﻔﺮﻩاى آﻪ در ﺁن ﺷﺮاب اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﻤﻨﻮع ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ و ﺣﺘﻰ ﻧﺎن ﺧﻮردن در ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻔﺮﻩاى ﺣﺮام اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ دﺳﺘﻮرات ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ اﻧﻮاع ﺑﺮﺧﻮردهﺎى اﺳﻼم ﺑﺎ ﮔﻨﻬﻜﺎر اﺳﺖ‪ ،‬آﻪ هﺮ آﺪام ﺑﻪ ﻧﺤﻮى ﻧﻘﺶ ﺑﺎز‬ ‫دارﻧﺪﮔﻰ و آﻨﺘﺮل ﮔﻨﺎﻩ را در ﻓﺮد و ﺟﺎﻣﻌﻪ دارﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺁﺛﺎر و ﭘﻰﺁﻣﺪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫از ﻣﺴﻠﻤﺎت دﻳﻦ و ﻋﻠﻢ و ﺗﺠﺮﺑﻪ اﺳﺖ آﻪ آﺮدار اﻧﺴﺎن ﺧﻮاﻩ ﻧﻴﻚ و ﺧﻮاﻩ ﺑﺪ داراى ﭘﻰﺁﻣﺪ و ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬در‬ ‫دﻧﻴﺎ و ﺁﺧﺮت اﺳﺖ و هﻤﭽﻮن ﺑﺬرى اﺳﺖ آﻪ در ﻣﺰرﻋﻪى ﺟﻬﺎن آﺎﺷﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﺬر ﮔﻞ ﺑﻮد‪،‬‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪاش ﮔﻞ اﺳﺖ و اﮔﺮ ﺧﺎر ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠﻪاش ﺧﺎر اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻗﻮل ﻣﻮﻟﻮى‪:‬‬ ‫اﻳﻦ ﺟﻬﺎن آﻮﻩ اﺳﺖ و ﻓﻌﻞ ﻣﺎ ﻧﺪا‬ ‫ﺳﻮى ﻣﺎ ﺁﻳﺪ ﻧﺪاهﺎ را ﺻﺪا‬ ‫و ﺑﻪ ﻗﻮل ﺳﻌﺪى‪:‬‬ ‫دهﻘﺎن ﺳﺎﻟﺨﻮردﻩ ﭼﻪ ﺧﻮش ﮔﻔﺖ ﺑﺎ ﭘﺴﺮ‬ ‫اى ﻧﻮر ﭼﺸﻢ ﻣﻦ ﺑﺠﺰ از آِﺸﺘﻪ ﻧﺪروى‬ ‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬هﺮ ﻋﻤﻠﻰ داراى ﻋﻜﺲاﻟﻌﻤﻞ و هﺮ آﻨﺸﻰ داراى واآﻨﺶ اﺳﺖ و ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ‬ ‫آﻪ ﻣﻜﺎﻓﺎت ﻋﻤﻞ هﻢ در دﻧﻴﺎ وﺟﻮد دارد و هﻢ در ﺁﺧﺮت‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﻓﺮق آﻪ ﻣﻜﺎﻓﺎت در دﻧﻴﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺁﺧﺮت‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر آﻢرﻧﮕﺘﺮ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ آﻴﻔﺮ ﻳﺎ ﭘﺎداش ﻋﻤﻞ ﺑﻪ ﺻﻮرتهﺎى ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﻧﺴﺎن ﻣﻰﺁﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﺎرىهﺎى ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻰ آﻪ در دﻧﻴﺎ داﻣﻨﮕﻴﺮ اﻧﺴﺎن ﻣﻰﮔﺮدد‪ ،‬ﮔﺎهﻰ ﻣﻜﺎﻓﺎت ﻋﻤﻞ اﺳﺖ و ﮔﺎهﻰ ﺑﺮاى‬ ‫اﻣﺘﺤﺎن اﺳﺖ و ﺑﺮاى ﺑﻌﻀﻰ ﻣﺎﻳﻪ و ﭘﺎﻳﻪى ﺗﺮﻗّﻰ و ﺗﻜﺎﻣﻞ و ﭘﺎداش اﻓﺰون و ﻣﻀﺎﻋﻒ اﺳﺖ؛‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻗﺮﺁن ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﺎرﻩ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ؛‬ ‫»وَ ﻟَﻨَﺒ ُﻠﻮَﻧّﻜﻢ ﺑِﺸَﻰء ﻣِﻦَ اﻟﺨَﻮف و اﻟﺠُﻮع ‪ )«...‬ﺑﻘﺮﻩ‪(١٥٥ ،‬‬ ‫و رواﻳﺎت ﻣﺘﻌﺪد ﻧﻴﺰ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺁن دارد‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ؛‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»إنّ أﺷﺪّ اﻟﻨّﺎس ﺑﻼء اﻷﻧﺒﻴﺎء ﺛﻢّ اﻟّﺬﻳﻦ ﻳَﻠﻮﻧﻬﻢ ﺛﻢّ اﻷﻣﺜﻞ ﻓَﺎﻷﻣﺜﻞ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٥٢‬‬ ‫»ﺳﺨﺖﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮدم از ﻧﻈﺮ ﺑﻼ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮاﻧﻨﺪ ﺳﭙﺲ آﺴﺎﻧﻰ آﻪ در ﭘﻰ ﺁﻧﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ آﺴﻰ آﻪ از دﻳﮕﺮى‬ ‫ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪«.‬‬


‫آﻴﻔﺮهﺎى دﻧﻴﻮى ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫در ﻗﺮﺁن‪ ،‬دﻩهﺎ ﺁﻳﻪ ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﺁﺛﺎر و آﻴﻔﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﺁﻣﺪﻩ و در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ذآﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫»ﻓَﺎَﻧﺰﻟﻨﺎ ﻋَﻠﻰ اﻟّﺬﻳﻦَ ﻇﻠﻤﻮا رِﺟﺰاً ﻣِﻦَ اﻟﺴّﻤﺎءِ ﺑِﻤﺎ آﺎﻧﻮا ﻳَﻔﺴﻘُﻮن«) ﺑﻘﺮﻩ ‪(٥٩ /‬‬ ‫»ﺑﺮ ﺳﺘﻤﮕﺮان ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﻰ ﻋﺬاﺑﻰ از ﺁﺳﻤﺎن ﻓﺮﺳﺘﺎدﻳﻢ‪«.‬‬ ‫»ﻳﺮﻳﺪ اﻟﻠّﻪ اَن ﻳُﺼﻴﺒَﻬﻢ ﺑِﺒَﻌﺾ ُذﻧُﻮﺑﻬﻢ«) ﻣﺎﺋﺪﻩ‪ (٤٩ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺧﺪا ﻣﻰﺧﻮاهﺪ ﺁﻧﺎن را ﺑﻪ ﭘﺎرﻩاى از ﮔﻨﺎهﺎﻧﺸﺎن ﻣﺠﺎزات آﻨﺪ‪«.‬‬ ‫»‪...‬ﻓَﺎهﻠَﻜﻨﺎهُﻢ ﺑِﺬُﻧﻮﺑِﻬﻢ«) اﻧﻌﺎم‪ (٦ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﻨﺎهﺎﻧﺸﺎن ﻧﺎﺑﻮد ﺳﺎﺧﺘﻴﻢ‪«.‬‬ ‫»ﻓﺎَﺧﺬﻧﺎهُﻢ ﺑِﻤﺎ آﺎﻧُﻮا ﻳَﻜﺴِﺒﻮن«) اﻋﺮاف‪ (٩٦ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ آﻴﻔﺮ اﻋﻤﺎﻟﺸﺎن ﻣﺠﺎزات آﺮدﻳﻢ‪«.‬‬ ‫»ﻓَﺘِﻠﻚَ ﺑُﻴﻮﺗَﻬﻢ ﺧﺎوِﻳﺔً ﺑِﻤﺎ ﻇَﻠﻤﻮا«) ﻧﻤﻞ‪ (٥٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اﻳﻦ ﺧﺎﻧﻪهﺎى ﺁﻧﻬﺎﺳﺖ آﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻇﻠﻢ و ﺳﺘﻤﺸﺎن ﺧﺎﻟﻰ ﻣﺎﻧﺪﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫»ﻣﻤّﺎ ﺧﻄﻴﺌﺎﺗِﻬﻢ اُﻏﺮِﻗُﻮا«) ﻧﻮح‪ (٣٥ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﻨﺎهﺎﻧﺸﺎن ﻏﺮق ﺷﺪﻧﺪ‪«.‬‬ ‫»ﻓَﺪَﻣﺪَم ﻋَﻠﻴﻬِﻢ رَﺑّﻬﻢ ﺑِﺬَﻧﺒِﻬﻢ ﻓَﺴﻮّاهﺎ«) ﺷﻤﺲ‪(١٤ ،‬‬ ‫»ﺁﻧﻬﺎ )ﻗﻮم ﺛﻤﻮد( را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﻨﺎهﺎﻧﺸﺎن درهﻢ آﻮﺑﻴﺪ و ﺳﺮزﻣﻴﻨﺸﺎن را ﺻﺎف و ﻣﺴﻄﺢ آﺮد‪«.‬‬ ‫»اِنّ اﻟﻠّﻪ ﻻ ُﻳﻐَﻴّ ُﺮ ﻣﺎ ﺑﻘَﻮم ﺣﺘّﻰ ُﻳﻐَﻴّﺮوا ﻣﺎ ﺑِﺎَﻧﻔُﺴﻬﻢ«) رﻋﺪ‪(١١ ،‬‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ هﻴﭻ ﻗﻮم و ﻣﻠﺘﻰ را ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻧﻤﻰدهﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺁﻧﻜﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺧﻮد را ﺗﻐﻴﻴﺮ دهﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﻞ رانَ ﻋﻠﻰ ﻗُﻠﻮﺑِﻬﻢ ﻣﺎ آﺎﻧﻮا ﻳَﻜﺴِﺒﻮن«) ﻣﻄﻔﻔﻴﻦ‪ (١٤ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫»آﻼّ ﺑَ ْ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻴﺴﺖ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻰﭘﻨﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ اﻋﻤﺎﻟﺸﺎن هﻤﺎﻧﻨﺪ زﻧﮕﺎرى ﺑﺮ دلهﺎﻳﺸﺎن ﻧﺸﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺖ اَﻳﺪﻳﻜُﻢ و ﻳَﻌﻔُﻮا ﻋﻦ آﺜﻴﺮ«) ﺷﻮرى‪ (٣٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫»و ﻣﺎ اَﺻﺎﺑَﻜﻢ ﻣِﻦ ﻣُﺼﻴﺒَﺔ ﻓَﺒِﻤﺎ آَﺴﺒ ْ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و هﺮ ﮔﺮﻓﺘﺎرى آﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ رﺳﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻋﻤﺎﻟﻰ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺠﺎم دادﻩاﻳﺪ و ﺑﺴﻴﺎرى را ﻧﻴﺰ ﻋﻔﻮ‬ ‫ﻣﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ اﻳﻨﻜﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از رﺳﻮل ﺧﺪاﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺧﻴﺮ ﺁﻳﺔ ﻓﻰ آﺘﺎب اﷲ هﺬﻩ اﻻﻳﺔ«‬ ‫»ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺧﺪا در ﻗﺮﺁن هﻤﻴﻦ ﺁﻳﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻳﺎ ﻋﻠﻰ! ﻣﺎ ﻣﻦ ﺧﺪش ﻋﻮد و ﻻﻧﻜﺒﺔ ﻗﺪم اﻻ ﺑﺬﻧﺐ«) ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن ذﻳﻞ ﺁﻳﻪ‪ .‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ ٢٦٩‬از‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم (‬ ‫»اى ﻋﻠﻰ! هﺮ ﺧﺮاﺷﻰ آﻪ از ﭼﻮﺑﻰ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﻰرﺳﺪ و هﺮ ﻟﻐﺰش ﻗﺪﻣﻰ ﺑﺮ اﺛﺮ ﮔﻨﺎهﻰ اﺳﺖ آﻪ‬ ‫از او ﺳﺮزدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫آﻴﻔﺮهﺎى اُﺧﺮوى ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻜﺒّﺖ وُﺟﻮهﻬُﻢ ﻓﻰ اﻟﻨّﺎرِ هَﻞ ﺗُﺠﺰَون اﻻّ ﻣﺎ آُﻨﺘُﻢ ﺗَﻌﻤَﻠﻮن«) ﻧﻤﻞ‪ (٩٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫»و ﻣَﻦ ﺟﺎءَ ﺑِﺎﻟﺴﱠﻴّﺌﺔ ﻓَ ُ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺁﻧﺎﻧﻜﻪ اﻋﻤﺎل ﺑﺪى اﻧﺠﺎم دهﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ رو در ﺁﺗﺶ اﻓﻜﻨﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺁﻳﺎ ﺟﺰاﻳﻰ ﺟﺰ ﺁﻧﭽﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﻰآﺮدﻳﺪ‬ ‫ﺧﻮاهﻴﺪ داﺷﺖ‪«.‬‬ ‫»و ﻣَﻦ ﻳَﻌﺺِ اﻟﻠّﻪ و رَﺳُﻮﻟﻪ ﻓَﺎِنّ ﻟَﻪ ﻧﺎر ﺟَﻬﻨّﻢ ﺧﺎﻟِﺪﻳﻦَ ﻓِﻴﻬﺎ اَﺑﺪاً«) ﺟﻦّ‪ (٢٣ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و هﺮ آﺲ ﻧﺎﻓﺮﻧﺎﻧﻰ ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ آﻨﺪ‪ ،‬ﺁﺗﺶ دوزخ از ﺁن او اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﺎوداﻧﻪ در ﺁن ﻣﻰﻣﺎﻧﻨﺪ‪«.‬‬


‫»ﻳَﻮدﱡ اﻟُﻤﺠﺮم ﻟﻮ ﻳَﻔﺘَﺪى ﻣﻦ ﻋَﺬابِ ﻳﻮﻣﺌِﺬ ﺑِﺒَﻨﻴﻪ و ﺻﺎﺣِﺒَﺘﻪ و اَﺧﻴﻪ و ﻓَﺼﻴﻠَﺘِﻪ اﻟﱠﺘﻰ ﺗﺆْوﻳﻪ و ﻣَﻦ ﻓﻰ اﻻَرضِ‬ ‫ﺟَﻤﻴﻌﺎً ُﺛﻢّ ﻳُﻨﺠﻴﻪ آﻼّ اﻧّﻬﺎ ﻟَﻈّﻰ ﻧَﺰّاﻋَﺔ ﻟِﻠﺸﱠﻮى«) ﻣﻌﺎرج‪ (١٦ ١١ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﮔﻨﻬﻜﺎر دوﺳﺖ ﻣﻰدارد آﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد را در ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﺬاب ﺁن روز ﻓﺪا آﻨﺪ و )ﻧﻴﺰ( هﻤﺴﺮ و ﺑﺮادرش را‬ ‫و ﻗﺒﻴﻠﻪاش را آﻪ هﻤﻴﺸﻪ از او ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ و ﺗﻤﺎم ﻣﺮدم روى زﻣﻴﻦ را ﺗﺎ ﻣﺎﻳﻪى ﻧﺠﺎﺗﺶ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﻣﺎ هﺮﮔﺰ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺷﻌﻠﻪهﺎى ﺳﻮزان ﺁﺗﺶ اﺳﺖ آﻪ دﺳﺖ و ﭘﺎ و ﭘﻮﺳﺖ ﺳﺮ را ﻣﻰآﻨﺪ و‬ ‫ﻣﻰﺑﺮد‪«.‬‬ ‫ﺢ وُﺟﻮهَﻬﻢ اﻟﻨّﺎر و هﻢ ﻓﻴﻬﺎ آﺎﻟِﺤُﻮن«) ﻣﺆﻣﻨﻮن‪ (١٠٤ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫»ﺗَﻠﻔَ ُ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺷﻌﻠﻪهﺎى ﺳﻮزان ﺁﺗﺶ هﻤﭽﻮن ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻮاﺧﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮد و ﺁﻧﻬﺎ در دوزخ ﭼﻬﺮﻩاى‬ ‫درهﻢ آﺸﻴﺪﻩ دارﻧﺪ‪«.‬‬ ‫اﺣﺒﺎط و ﭘﻮچ ﺷﺪن اﻋﻤﺎل ﻧﻴﻚ‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﭘﻰﺁﻣﺪهﺎى ﮔﻨﺎﻩ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﻮﭼﻰ و ﺑﻰﺧﺎﺻﻴﺖ ﺷﺪن آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ‬ ‫ﮔﻨﻬﻜﺎر اﮔﺮ آﺎر ﺧﻴﺮى اﻧﺠﺎم دهﺪ‪ ،‬ﺑﻰﻧﺘﻴﺠﻪ و ﺑﻰﭘﺎداش ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن ‪ ١٦‬ﺑﺎر ﺳﺨﻦ از »ﺣﺒﻂ ﻋﻤﻞ« ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ از ﻣﺠﻤﻮع ﺁﻧﻬﺎ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻰﮔﻴﺮﻳﻢ‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرﮔﻰ هﻤﭽﻮن‪ :‬آﻔﺮ‪ ،‬ﺷﺮك‪ ،‬ﺗﻜﺬﻳﺐ ﺁﻳﺎت اﻟﻬﻰ و اﻧﻜﺎر ﻣﻌﺎد‪ ،‬ارﺗﺪاد‪ ،‬ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﺣﺒﻂ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در دﻧﻴﺎ ﻧﻴﺰ اﮔﺮ آﺴﻰ ﺳﻨﮕﻰ را از وﺳﻂ ﺟﺎدﻩاى آﻨﺎر ﺑﺒﺮد ﺗﺎ رهﮕﺬرى از ﺁن‪ ،‬ﺁﺳﻴﺐ ﻧﺒﻴﻨﺪ‪ ،‬اﻳﻦ آﺎر او‬ ‫را ﻧﻴﻚ ﻣﻰﺷﻤﺮﻧﺪ‪ ،‬وﻟﻰ اﮔﺮ هﻤﻴﻦ ﺷﺨﺺ در ﭼﻨﺪ ﻗﺪﻣﻰ ﺁن ﺳﻨﮓ‪ ،‬ﺟﺎدﻩاى را ﺧﺮاب آﺮدﻩ و ﻣﺎﻧﻊ‬ ‫ﻋﺒﻮر و ﻣﺮور ﺷﻮد‪ ،‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت ‪ -‬ارﺗﻜﺎب ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرگ و ﺧﺮاب آﺮدن ﺟﺎدﻩ ‪ -‬اﻧﺠﺎم آﺎر ﻧﻴﻚ ‪ -‬ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺑﺮداﺷﺘﻦ از ﺟﺎدﻩ ‪ -‬را ﺧﻨﺜﻰ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﻰاﺛﺮ ﺷﺪن اﻋﻤﺎل ﻧﻴﻚ و ﭘﻮچ ﺷﺪن ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺗﻜﺒﺮ و‬ ‫ﺳﺮآﺸﻰ اﺑﻠﻴﺲ از ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا در ﻣﻮرد ﺳﺠﺪﻩ آﺮدن ﺁدم ﻣﻮﺟﺐ ﭘﻮﭼﻰ ﺷﺶ هﺰار ﺳﺎل ﻋﺒﺎدت او‬ ‫ﮔﺮدﻳﺪ‪ ).‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪...) .١٩٢‬اذ ﺣﺒﻂ ﻋﻤﻠﻪ اﻟﻄﻮﻳﻞ‪) (...‬‬ ‫روى اﻳﻦ اﺳﺎس ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ ﺁدم ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ آﺎرهﺎى ﻧﻴﻜﺶ دل ﺑﺒﻨﺪد زﻳﺮا ﭼﻪ ﺑﺴﺎ‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن او ﺛﻮاب آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ او را از ﺑﻴﻦ ﺑﺒﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺁﺛﺎر ﮔﻨﺎﻩ در روح و روان‬ ‫ﺗﻜﺮار ﮔﻨﺎﻩ و ﻣﺪاوﻣﺖ ﺁن ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻴﺮﮔﻰ و واژﮔﻮﻧﻰ ﻗﻠﺐ و ﻣﺴﺦ اﻧﺴﺎن از ﺣﺎﻟﺖ اﻧﺴﺎﻧﻴﺖ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ‬ ‫درﻧﺪﻩﺧﻮﻳﻰ و ﺣﻴﻮان ﺻﻔﺘﻰ ﻣﻰﮔﺮدد‪ ،‬و ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ :‬ﮔﻨﻬﻜﺎرى آﻪ ﺑﺮاى اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﻟﺐ ﺑﻪ ﺷﺮاب ﻣﻰزﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﺴﻠﻤﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺁﺷﺎﻣﻴﺪن‬ ‫ﭼﻨﺪ ﻗﻄﺮﻩ از ﺷﺮاب ﺑﺮاى او ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﺎر دوم آﻤﻰ ﺁﺳﺎن ﻣﻰﺷﻮد و وﻗﺘﻰ زﻳﺎد ﺗﻜﺮار‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬ﺁﺷﺎﻣﻴﺪن ﭼﻨﺪ ﻟﻴﻮان از ﺁن ﺑﺮاى او از ﺁب ﺧﻮردن ﺁﺳﺎﻧﺘﺮ ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﺁرى! ﺗﺪاوم ﮔﻨﺎﻩ ﺣﺘﻰ ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ را ﺑﺮاى اﻧﺴﺎن ﺁﺳﺎن ﻣﻰﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﺁﻳﺎت ﻣﺘﻌﺪدى در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ وﺟﻮد دارد‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ‪:‬‬ ‫ن آَﺬﱠﺑﻮا ﺑِﺂﻳﺎتِ اﻟﻠّﻪ و آﺎﻧﻮا ﺑﻬﺎ ﻳَﺴﺘَﻬﺰِءُون«) روم‪(١٠ ،‬‬ ‫ﺔ اﻟﱠﺬﻳﻦَ اَﺳﺎؤا اﻟﺴُﻮأى اَ ْ‬ ‫»ﺛﻢﱠ آﺎنَ ﻋﺎﻗِﺒ ُ‬ ‫»ﺳﭙﺲ ﺳﺮاﻧﺠﺎم آﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻋﻤﺎل ﺑﺪ ﻣﺮﺗﻜﺐ ﺷﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﺟﺎﻳﻰ رﺳﻴﺪ آﻪ ﺁﻳﺎت ﺧﺪا را ﺗﻜﺬﻳﺐ آﺮدﻧﺪ و‬ ‫ﺁن را ﺑﻪ ﺳﺨﺮﻳﻪ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪«.‬‬ ‫در ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺴﻴﺎر دﻳﺪﻩ ﺷﺪﻩ آﻪ اﻓﺮادى ﺑﺮ اﺛﺮ ﺗﺪاوم ﮔﻨﺎﻩ و ﻃﻐﻴﺎن آﺎرﺷﺎن ﺑﻪ آﻔﺮ و اﻧﻜﺎر ﺣﻖ و ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺴﺨﺮﻩ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺁن رﺳﻴﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬اﻳﻦهﺎ از ﺁﺛﺎر ﺷﻮم ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ آﻪ داﻣﻨﮕﻴﺮ ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻣﻰﮔﺮدد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫ﻣﺪاوﻣﺖ ﺑﺮ آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ و ﻋﺒﺎدات‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﺻﻔﺎى دل و ﻧﻮراﻧﻴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ روح و ﺟﺎن ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬در اﻳﻦ ﺑﺎرﻩ‬ ‫ﺑﻪ رواﻳﺎت زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺪرم ﻣﻰﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬


‫ل ﺑﻪ ﺣﺘّﻰ ﺗَﻐﻠﺐَ ﻋﻠﻴﻪ ﻓَﻴﺼﻴ ُﺮ‬ ‫»ﻣﺎ ﻣﻦ ﺷﻰء اَﻓﺴَﺪ ﻟِﻠﻘَﻠﺐ ﻣﻦ ﺧَﻄﻴﺌَﺔٍ اِنّ اﻟﻘَﻠﺐ ﻟَﻴُﻮاﻗِﻊ اﻟﺨَﻄﻴﺌَﺔَ ﻓﻤﺎ ﺗَﺰا ُ‬ ‫اَﻋﻼ ُﻩ اَﺳﻔَﻠﻪ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٦٨‬‬ ‫»ﭼﻴﺰى ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﻗﻠﺐ را ﻓﺎﺳﺪ ﻧﻤﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﻗﻠﺐ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰآﻨﺪ و ﺑﺮ ﺁن اﺻﺮار ﻣﻰورزد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ‬ ‫ﺳﺮﻧﮕﻮن و واروﻧﻪ ﻣﻰﮔﺮدد‪ .‬و ﻣﻮﻋﻈﻪ در ﺁن اﺛﺮ ﻧﻤﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ت ﺣﺘّﻰ ﺗَﻐﻠِﺐ ﻋﻠﻰ ﻗَﻠﺒﻪ ﻓَﻼ‬ ‫ﺖ و ان زاد زاد ْ‬ ‫»اذا اَذﻧَﺐ اﻟﺮّﺟُﻞ ﺧَﺮجَ ﻓﻰ ﻗَﻠﺒﻪ ﻧُﻜﺘَﺔٌ ﺳَﻮداء ﻓﺎِن ﺗﺎبَ اِﻧﻤَﺤ ْ‬ ‫ﻳُﻔﻠِﺢ ﺑَﻌﺪهﺎ اﺑﺪاً«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٣‬ص‪ ،٣٢٧‬ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ٣‬ص‪(٤٦٤‬‬ ‫»وﻗﺘﻰ آﻪ اﻧﺴﺎن ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬در ﻗﻠﺐ او ﻧﻘﻄﻪى ﺳﻴﺎهﻰ ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻰﺁﻳﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﺗﻮﺑﻪ آﺮد‪ ،‬ﺁن ﻧﻘﻄﻪ ﭘﺎك‬ ‫ﻣﻰﺷﻮد و اﮔﺮ ﺑﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد اﻓﺰود ﺁن ﻧﻘﻄﻪ ﮔﺴﺘﺮدﻩ ﻣﻰﮔﺮدد ﺑﻪ ﻃﻮرى آﻪ هﻤﻪ ﻗﻠﺐ او را ﻓﺮاﻣﻰﮔﻴﺮد‬ ‫و ﺑﻌﺪ از ﺁن هﺮﮔﺰ رﺳﺘﮕﺎر ﻧﻤﻰﺷﻮد‪«.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر آﻠﻰ هﺮﮔﻮﻧﻪ ﻧﻜﺒﺖ و ﺑﻼ‪ ،‬ﺧﻮاﻩ روﺣﻰ و ﺧﻮاﻩ ﺟﺴﻤﻰ از ﮔﻨﺎﻩ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻣﻰﮔﻴﺮد آﻪ اﻣﺎم‬ ‫ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺐ اﻟﻌَﺒﺪ اﻻّ ﺑِﺬَﻧﺐ« ) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٦٩‬‬ ‫»و ﻣﺎ ﻣِﻦ ﻧِﻜﺒَﺔٍ ﺗُﺼﻴ ُ‬ ‫»هﻴﭻ ﻧﻜﺒﺘﻰ ﺑﻪ ﺑﻨﺪﻩ ﻧﺮﺳﺪ ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﻨﺎﻩ‪«.‬‬ ‫ﺁﺛﺎر ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﻰ رواﻳﺎت ﺑﺪﺳﺖ ﻣﻰﺁﻳﺪ آﻪ ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬داراى ﺁﺛﺎر ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن اﺳﺖ‪ ،‬آﻪ ﻣﺎ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ذآﺮ‬ ‫ﭼﻨﺪ اﺛﺮ ﺷﻮم ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﻗﺴﺎوت ﻗﻠﺐ‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ع اﻻّ ﻟِﻘَﺴﻮة اﻟﻘُﻠﻮب و ﻣﺎ ﻗَﺴﺖ اﻟﻘُﻠﻮب اﻻّ ﻟِﻜَﺜﺮة اﻟﺬّﻧﻮب«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٧١‬‬ ‫»ﻣﺎ ﺟَﻔﱠﺖ اﻟﺪّﻣﻮ ُ‬ ‫»اﺷﻚ ﭼﺸﻢهﺎ ﻧﺨﺸﻜﺪ ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻗﺴﺎوت و ﺳﺨﺘﻰ دلهﺎ و دلهﺎ ﺳﺨﺖ ﻧﺸﻮد ﻣﮕﺮ ﺑﺨﺎﻃﺮ‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺴﻴﺎر‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺳﻠﺐ ﻧﻌﻤﺖ‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﭘﺪرم هﻤﻮارﻩ ﻣﻰﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﻢ ﻋﻠﻰ اﻟﻌﺒﺪ ﺑِﻨِﻌﻤﺔٍ ﻓَﻴَﺴﻠُﺒﻬﺎ اﻳّﺎﻩ ﺣﺘّﻰ ﻳُﺤﺪِث اﻟﻌﺒﺪ ذَﻧﺒﺎً ﻳَﺴﺘَﺤﻖّ‬ ‫»اِنّ اﻟﻠّﻪ ﻗَﻀﻰ ﻗَﻀﺎء ﺣَﺘﻤﺎً اﻻّ ﻳُﻨﻌِ ُ‬ ‫ﺑﺬﻟﻚ اﻟﻨّﻘﻤﺔ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٧٣‬‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﻜﻢ ﻗﻄﻌﻰ ﻓﺮﻣﻮدﻩ آﻪ ﻧﻌﻤﺘﻰ را آﻪ ﺑﻪ ﺑﻨﺪﻩاش دادﻩ‪ ،‬از او ﻧﮕﻴﺮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ زﻣﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﻨﺪﻩ‬ ‫ﮔﻨﺎهﻰ اﻧﺠﺎم دهﺪ آﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺁن ﺳﺰاوار آﻴﻔﺮ ﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬ﻋﺪم اﺳﺘﺠﺎﺑﺖ دﻋﺎ‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»هﻤﺎﻧﺎ ﺑﻨﺪﻩ از ﺧﺪا ﺣﺎﺟﺘﻰ ﻣﻰﺧﻮاهﺪ‪ ،‬اﻗﺘﻀﺎ دارد آﻪ زود ﻳﺎ دﻳﺮ ﺑﺮﺁوردﻩ ﺷﻮد‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺁن ﺑﻨﺪﻩ ﮔﻨﺎهﻰ‬ ‫اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﺷﺘﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﺣﺎﺟﺖ او را روا ﻣﻜﻦ و او را ﻣﺤﺮوم ﺳﺎز زﻳﺮا در ﻣﻌﺮض‬ ‫ﺧﺸﻢ ﻣﻦ درﺁﻣﺪ و ﺳﺰاوار ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖ ﺷﺪ‪ )«.‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ .٢٧١‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٣‬ص‪(٣٢٩‬‬ ‫‪ -٤‬اﻟﺤﺎد و اﻧﻜﺎر‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﺿﻤﻦ ﮔﻔﺘﺎرى ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻓﺎِنّ اﻟﻤَﻌﺎﺻﻰ ﺗَﺴﺘَﻮﻟﻰ اﻟﻀﱠﻼل ﻋﻠﻰ ﺻﺎﺣِﺒﻬﺎ ﺣﺘّﻰ ﺗُﻮﻗِﻌُﻪ رَدّ وﻻﻳَﺔ وﺻﻰﱢ رﺳﻮل اﻟﻠّﻪ و دﻓﻊ ﻧﺒﻮة ﻧﺒﻰ‬ ‫اﻟﻠّﻪ و ﻻ ﺗﺰال ﺑﺬﻟﻚ ﺣﺘّﻰ ﺗﻮﻗﻌﻪ ﻓﻰ ردّ ﺗﻮﺣﻴﺪ اﻟﻠّﻪ و اﻻﻟﺤﺎد ﻓﻰ دﻳﻦ اﻟﻠّﻪ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٣‬ص‪(٣٦٠‬‬


‫»هﻤﺎﻧﺎ ﮔﻨﺎهﺎن ﮔﻤﺮاهﻰ را ﺑﺮ ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻣﺴﻠﻂ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ او را ﺑﻪ رد وﻻﻳﺖ و اﻣﺎﻣﺖ وﺻﻰ‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا و اﻧﻜﺎر ﻧﺒﻮت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ و ﺑﻪ هﻤﻴﻦ ﻣﻨﻮال اﻧﻜﺎر ﻳﻜﺘﺎﻳﻰ ﺧﺪا و اﻟﺤﺎد و آﻔﺮ در دﻳﻦ ﺧﺪا‪ ،‬ﺁﻟﻮدﻩ‬ ‫ﻣﻰﮔﺮداﻧﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٥‬ﻗﻄﻊ روزى‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»إنّ اﻟﺮّﺟُﻞ ﻟَﻴَﺬﻧﺐ اﻟﺬﱠﻧْﺐ ﻓَﻴَﺪرء ﻋﻨﻪ اﻟﺮّزق« ) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٧١‬‬ ‫»ﻣﺮدى ﮔﻨﺎهﻰ اﻧﺠﺎم ﻣﻰدهﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ روزى از او دور ﻣﻰﺷﻮد‪«.‬‬ ‫‪ -٦‬ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖ از ﻧﻤﺎز ﺷﺐ‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»إنّ اﻟﺮّﺟﻞ ﻳَﺬﻧﺐ اﻟﺬﱠﻧْﺐ ﻓَﻴﺤﺮم ﺻَﻼة اﻟﻠﻴﻞ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٧١‬‬ ‫»اﻧﺴﺎن ﺑﺮ اﺛﺮ ارﺗﻜﺎب ﮔﻨﺎﻩ از ﻧﻤﺎز ﺷﺐ ﻣﺤﺮوم ﻣﻰﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬ﻋﺪم اﻣﻦ از ﺣﻮادث‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﮔﻨﻬﻜﺎر ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺧﻮد را از ﺑﻼهﺎى ﺷﺒﺎﻧﻪ و ﺣﻮادث ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻰ اﻳﻤﻦ ﺑﺪاﻧﺪ‪ ).‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٦٩‬‬ ‫و ﻋﻮاﻗﺐ ﺷﻮم دﻳﮕﺮ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ را ﻓﻬﺮﺳﺖوار ذآﺮ ﻣﻰآﻨﻴﻢ؛‬ ‫‪ - ٨‬ﻗﻄﻊ ﺑﺎران‪.‬‬ ‫‪ -٩‬وﻳﺮاﻧﻰ ﺧﺎﻧﻪ‪.‬‬ ‫‪ -١٠‬ﺣﺒﺲ ﺻﺪﺳﺎﻟﻪ ﻗﻴﺎﻣﺖ‪.‬‬ ‫‪ -١١‬ﺧﺸﻢ و ﻟﻌﻦ اﻟﻬﻰ‪.‬‬ ‫‪ -١٢‬ﺑﻼهﺎى ﺑﻰ ﺳﺎﺑﻘﻪ‪.‬‬ ‫‪ -١٣‬ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻰ‪.‬‬ ‫‪ -١٤‬ﭘﺮدﻩ درى و رﺳﻮاﻳﻰ‪.‬‬ ‫‪ -١٥‬آﻮﺗﺎهﻰ ﻋﻤﺮ‪.‬‬ ‫‪ -١٦‬زﻟﺰﻟﻪ‪.‬‬ ‫‪ -١٧‬ﻓﻘﺮ ﻋﻤﻮﻣﻰ‪.‬‬ ‫‪ -١٨‬اﻧﺪوﻩ‪.‬‬ ‫‪ -١٩‬ﺑﻴﻤﺎرى‪.‬‬ ‫‪ -٢٠‬ﺗﺴﻠﻂ اﺷﺮار‬ ‫رواﻳﺎت در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ‪ ).‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ،٢‬ص‪ ٢٧٢‬ﺗﺎ ‪ ٢٧٥‬و ‪ ٤٤٥‬ﺗﺎ ‪ (٤٤٦‬ﺑﺮاى رﻋﺎﻳﺖ اﺧﺘﺼﺎر‬ ‫اﻳﻦ ﻓﺼﻞ را ﺑﺎ ﭘﻨﺞ رواﻳﺖ ذﻳﻞ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻣﻰﺑﺮﻳﻢ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫هﺮآﺲ در اﻣﺮ ﻧﻤﺎز ﺳﺴﺘﻰ آﻨﺪ و ﺁن را ﺳﺒﻚ ﺷﻤﺮد ﺧﺪاوﻧﺪ او را ﺑﻪ ﭘﺎﻧﺰدﻩ ﺑﻼ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﻣﻰآﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬آﻮﺗﺎهﻰ ﻋﻤﺮ‪ -٢ .‬آﻤﻰ روزى‪ -٣ .‬زدودن ﺳﻴﻤﺎى ﺻﺎﻟﺤﺎن از ﭼﻬﺮﻩاش‪ -٤ .‬ﻋﺪم ﭘﺎداش ﺑﺮاى‬ ‫اﻋﻤﺎﻟﺶ‪ -٥ .‬ﻋﺪم اﺳﺘﺠﺎﺑﺖ دﻋﺎ‪.‬‬ ‫‪ -٦‬ﻋﺪم ﺑﻬﺮﻩﻣﻨﺪى او از دﻋﺎى ﺻﺎﻟﺤﺎن‪ -٧ .‬ﻣﺮگ ذﻟﻴﻼﻧﻪ‪ -٨ .‬ﻣﺮگ در ﺣﺎل ﮔﺮﺳﻨﮕﻰ و ﺗﺸﻨﮕﻰ‪-٩ .‬‬ ‫ﻣﺎﻣﻮرﻳﺖ ﻓﺮﺷﺘﻪاى از ﻃﺮف ﺧﺪا آﻪ او را در ﻗﺒﺮش ﺷﻜﻨﺠﻪ دهﺪ‪ -١٠ .‬ﻗﺒﺮ را ﺑﺮ او ﺗﻨﮓ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪-١١ .‬‬ ‫ﻗﺒﺮش ﺗﺎرﻳﻚ اﺳﺖ‪ -١٢ .‬ﻣﺎﻣﻮرﻳﺖ ﻓﺮﺷﺘﻪاى ﺑﺮاى آﺸﺎﻧﺪن او ﺑﺮ زﻣﻴﻦ از ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺻﻮرت در ﻣﻨﻈﺮ ﻣﺮدم‪.‬‬ ‫‪ -١٣‬ﺣﺴﺎﺑﺮﺳﻰ ﺷﺪﻳﺪ ﻗﻴﺎﻣﺖ‪ -١٤ .‬ﺳﻠﺐ ﻧﻈﺮ و ﺗﻮﺟﻪ ﺧﺪا ﺑﻪ او‪ -١٥ .‬اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﻋﺬاب ﺳﺨﺖ‪ ).‬ﺳﻔﻴﻨﺔ‬ ‫اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٤‬‬


‫ب ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫زﻧﺎ آﺮدن داراى ﺷﺶ اﺛﺮ اﺳﺖ آﻪ ﺳﻪ اﺛﺮش در دﻧﻴﺎ اﺳﺖ و ﺳﻪ اﺛﺮش در ﺁﺧﺮت ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫اﺛﺮ دﻧﻴﻮى ﺁن ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪ :‬رﺳﻮاﻳﻰ‪ ،‬آﻮﺗﺎهﻰ ﻋﻤﺮ و ﻗﻄﻊ روزى‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ اﺛﺮ اﺧﺮوى ﺁن ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪ :‬ﺳﺨﺘﻰ ﺣﺴﺎب‪ ،‬ﺧﺸﻢ ﺧﺪا و ﺟﺎوداﻧﮕﻰ در ﺁﺗﺶ دوزخ و هﻤﭽﻨﻴﻦ‬ ‫اﻋﻤﺎل ﻧﻴﻚ او ﺑﺪون ﭘﺎداش اﺳﺖ و دﻋﺎﻳﺶ ﺑﻪ اﺳﺘﺠﺎﺑﺖ ﻧﻤﻰرﺳﺪ و ﺑﻬﺮﻩاى از دﻋﺎى ﺻﺎﻟﺤﺎن‬ ‫ﻧﻤﻰﺑﺮد‪ ).‬ﻋﻘﺎب اﻻﻋﻤﺎل )ﺻﺪوق(‪ ،‬ص‪ ،٥٩٨‬ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٤‬‬ ‫ج ﻣﻌﺎذﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬در ﻣﻨﺰل اﺑﻮاﻳّﻮب اﻧﺼﺎرى و در ﻣﺤﻀﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻮدم آﻪ از‬ ‫ﺁن ﺣﻀﺮت ﭘﺮﺳﻴﺪم‪ ،‬ﻣﻨﻈﻮر اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﭼﻴﺴﺖ؟‬ ‫»ﻳﻮم ُﻳﻨْﻔﺦ ﻓﻰ اﻟﺼّﻮر ﻓَﺘَﺄﺗﻮن أﻓْﻮاﺟﺎً«) ﻧﺒﺄ‪ (٢٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»روز ﻗﻴﺎﻣﺖ در ﺻﻮر دﻣﻴﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺮدم ﮔﺮوﻩ ﮔﺮوﻩ ﻣﻰﺁﻳﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﺁن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫دﻩ ﮔﺮوﻩ از اﻣﺖ ﻣﻦ در ﻗﻴﺎﻣﺖ آﻪ ﺑﻪ ﭼﻬﺮﻩهﺎى ﻣﺨﺼﻮﺻﻰ از ﺳﺎﻳﺮﻳﻦ ﻣﺘﻤﺎﻳﺰ هﺴﺘﻨﺪ وارد ﺻﺤﻨﻪ‬ ‫ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ؛‬ ‫‪ -١‬ﻣﻴﻤﻮن‪ -٢ .‬ﺧﻮك‪ -٣ .‬واژﮔﻮﻧﻪ‪ -٤ .‬آﻮر‪ -٥ .‬ﮔﻨﮓ و آﺮ‪ -٦ .‬زﺑﺎﻧﺸﺎن را ﻣﻰﺟﻮﻧﺪ و از دهﺎﻧﺸﺎن ﭼﺮك‬ ‫آﻪ هﻤﻪ را ﻧﺎراﺣﺖ ﻣﻰآﻨﺪ ﺑﻴﺮون ﻣﻰﺁﻳﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٧‬ﺑﺪﺑﻮﺗﺮ از ﻣﺮدار ﮔﻨﺪﻳﺪﻩ‪ -٨ .‬ﭘﻮﺷﻴﺪﻩ ﺑﻪ ﻟﺒﺎسهﺎى ﺁﺗﺸﻴﻦ و ﻣﺲ ﮔﺪاﺧﺘﻪ و ﭼﺴﺒﺎن‪ -٩ .‬ﺑﺎ دﺳﺖ و‬ ‫ﭘﺎى ﺑﺮﻳﺪﻩ‪ -١٠ .‬ﺁوﻳﺨﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﺮ دارهﺎى ﺁﺗﺸﻴﻦ‪.‬‬ ‫ﮔﺮوﻩ اول؛ ﺳﺨﻦﭼﻴﻨﺎن‪ ،‬ﮔﺮوﻩ دوم؛ ﺣﺮام ﺧﻮران‪ ،‬ﮔﺮوﻩ ﺳﻮم؛ رﺑﺎﺧﻮران‪ ،‬ﮔﺮوﻩ ﭼﻬﺎرم؛ ﺳﺘﻤﮕﺮان در‬ ‫ﻗﻀﺎوت‪ ،‬ﮔﺮوﻩ ﭘﻨﺠﻢ؛ از ﺧﻮد راﺿﻰ و ﺧﻮد ﺑﻴﻨﺎن‪ ،‬ﮔﺮوﻩ ﺷﺸﻢ؛ ﻋﻠﻤﺎ و ﻗﺎﺿﻴﺎن ﺑﻰﻋﻤﻞ‪ ،‬ﮔﺮوﻩ هﻔﺘﻢ؛‬ ‫ﺁزار دهﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ هﻤﺴﺎﻳﻪ‪ ،‬ﮔﺮوﻩ هﺸﺘﻢ؛ ﺟﺎﺳﻮﺳﺎن ﻧﺰد ﻇﺎﻟﻢ‪ ،‬ﮔﺮﻩ ﻧﻬﻢ؛ ﺷﻬﻮﺗﺮاﻧﺎن و ﻣﺎﻧﻊ اداى ﺣﻖ‬ ‫ﺧﺪا از اﻣﻮال ﺧﻮد و ﮔﺮوﻩ دهﻢ؛ ﻣﺘﻜﺒﺮان ﻣﻰﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ).‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٤٢٣‬‬ ‫د رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣَﻦ وَﻟِﻰَ ﻋَﺸﺮةً ﻓﻠﻢ ﻳَﻌﺪِل ﻓﻴﻬﻢ ﺟﺎءَ ﻳﻮمَ اﻟﻘِﻴﺎﻣﺔ وَ ﻳَﺪاﻩ و رِﺟﻼﻩ و راﺳُﻪ ﻓﻰ ﺛﻘْﺐ ﻓﺄس«) ﻋﻘﺎب‬ ‫اﻻﻋﻤﺎل ﺻﺪوق‪ ،‬ص‪ # )(٥٩٢‬ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ ﻧﻤﺎﻧﺪ درﺑﺎرﻩى ﭘﺎداش و آﻴﻔﺮ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺷﻴﺦ ﺻﺪوق ﻗﺪس ﺳﺮﻩ‬ ‫)ﻣﺘﻮﻓﻰ‪ (٣٨١‬آﺘﺎب ﺟﺎﻣﻌﻰ ﺑﻪ ﻧﺎم »ﺛﻮاب اﻻﻋﻤﺎل و ﻋﻘﺎب اﻻﻋﻤﺎل«‪ ،‬ﺗﺄﻟﻴﻒ ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ(‬ ‫»هﺮ آﺲ ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ دﻩ ﻧﻔﺮ ﺷﻮد وﻟﻰ رﻓﺘﺎرش ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ روز ﻗﻴﺎﻣﺖ در ﺣﺎﻟﻰ ﺑﻴﺎﻳﺪ آﻪ‬ ‫دﺳﺖ و ﭘﺎ و ﺳﺮ او در ﺳﻮراخ ﺗﺒﺮى ﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﻩ اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻣَﻦ ﺳﻮّد إﺳﻤﻪ ﻓﻰ دﻳﻮان وﻟﺪ ﻓُﻼن ﺣَﺸَﺮﻩ اﻟﻠّﻪ ﻳَﻮم اﻟﻘِﻴﺎﻣﺔ ﺧِﻨﺰﻳﺮاً« ) ﻋﻘﺎب اﻻﻋﻤﺎل‪ ،‬ص‪(٥٩٤‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد را در دﻓﺘﺮ ادارى ﻓﺮزﻧﺪان ﻓﻼن )ﻳﻌﻨﻰ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻃﺎﻏﻮﺗﻰ ﺑﻨﻰ ﻋﺒﺎس و هﺮ ﻃﺎﻏﻮت‬ ‫دﻳﮕﺮ( ﺛﺒﺖ آﻨﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ او را در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻮك ﻣﺤﺸﻮر ﻣﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫و رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﻋﻤﻞ زﻧﺎ ﺁﺷﻜﺎر ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺮگ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻰ زﻳﺎد ﻣﻰﮔﺮدد‪ ...‬و هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ در ﺗﺮازو آﻢ ﻓﺮوﺷﻰ‬ ‫ﺷﻮد‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻗﺤﻄﻰ و آﻤﺒﻮد را ﺑﺮ ﻣﺮدم ﻓﺮود ﻣﻰﺁورد و هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﻣﺮدم زآﺎت اﻣﻮال ﺧﻮد را ﻧﺪهﻨﺪ‬ ‫زﻣﻴﻦ ﺑﺮآﺖهﺎى ﺧﻮد‪ ،‬از زراﻋﺖ و ﻣﻴﻮﻩ و ﻣﻌﺎدن را ﺑﺮوز ﻧﻤﻰدهﺪ‪.... ،‬و هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﻗﻄﻊ ﺻﻠﻪى رﺣﻢ‬ ‫رواج ﻳﺎﻓﺖ ﺛﺮوتهﺎ در دﺳﺖ اﺷﺮار ﻗﺮار ﻣﻰﮔﻴﺮد و هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﻜﺮ ﺗﺮك‬ ‫ﮔﺮدﻳﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺷﺮار را ﺑﺮ ﻣﺮدم ﻣﺴﻠﻂ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬آﻪ هﺮ ﭼﻪ ﻧﻴﻜﺎن ﺁﻧﻬﺎ دﻋﺎ آﻨﻨﺪ ﺑﻪ اﺳﺘﺠﺎﺑﺖ‬ ‫ﻧﻤﻰرﺳﺪ‪ ).‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٥١٣‬‬ ‫ﻓﺮدوﺳﻰ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺑﻪ رﺳﺘﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﮔﻔﺖ دﺳﺘﺎن) دﺳﺘﺎن ﻧﺎم ﭘﺪر رﺳﺘﻢ اﺳﺖ( آﻪ آﻢ‬ ‫آﻦ اى ﭘﻮر ﺑﺮ زﻳﺮدﺳﺘﺎن ﺳﺘﻢ‬ ‫اﮔﺮ ﭼﻪ ﺗﺮا زﻳﺮدﺳﺘﺎن ﺑﺴﻰ اﺳﺖ‬ ‫ﻓﻠﻚ را در اﻳﻦ زﻳﺮ دﺳﺘﺎن ﺑﺴﻰ اﺳﺖ‬ ‫ﻣﻜﻦ ﺗﺎ ﺗﻮاﻧﻰ دل ﺧﻠﻖ رﻳﺶ‬


‫وﮔﺮ ﻣﻴﻜﻨﻰ ﻣﻴﻜﻨﻰ ﺑﻴﺦ ﺧﻮﻳﺶ‬ ‫ﻣﻜﻦ ﺗﺎ ﺗﻮاﻧﻰ ﺳﺘﻢ ﺑﺮ آﺴﻰ‬ ‫ﺳﺘﻤﮕﺮ ﺑﻪ ﮔﻴﺘﻰ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﺑﺴﻰ‬

‫ﺗﻮﺑﻪ و ﭘﺎآﺴﺎزى‬ ‫از ﻧﺸﺎﻧﻪهﺎى رﺣﻤﺖ و ﻟﻄﻒ وﺳﻴﻊ اﻟﻬﻰ‪ ،‬ﻧﻌﻤﺖ ﺗﻮﺑﻪ و ﭘﺬﻳﺮش ﺁن از ﺳﻮى ﺧﺪاوﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺑﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺗﺮك ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺳﻮى ﺧﺪا و ﻋﺬرﺧﻮاهﻰ در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﺬرﺧﻮاهﻰ ﺑﺮ ﺳﻪ ﮔﻮﻧﻪ اﺳﺖ؛‬ ‫ﮔﺎهﻰ ﻋﺬر ﺁورﻧﺪﻩ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ اﺻﻼً ﻓﻼن آﺎر را اﻧﺠﺎم ﻧﺪادﻩام‪ .‬ﮔﺎهﻰ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﺁن ﺟﻬﺖ اﻳﻦ‬ ‫آﺎر را اﻧﺠﺎم دادم‪ .‬و ﮔﺎهﻰ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻳﻦ آﺎر را اﻧﺠﺎم دادم وﻟﻰ ﺧﻄﺎ آﺮدم و ﺑﺪ آﺮدم و اﻳﻨﻚ ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻢ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ هﻤﺎن ﺗﻮﺑﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺑﻪ در اﺳﻼم داراى ﺷﺮاﻳﻄﻰ اﺳﺖ؛ ‪ -١‬ﺗﺮك ﮔﻨﺎﻩ‪ -٢ .‬ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻰ از ﮔﻨﺎﻩ‪ -٣ .‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﺮ اﻧﺠﺎم ﻧﺪادن‬ ‫دوﺑﺎرﻩى ﮔﻨﺎﻩ‪ -٤ .‬ﺗﻼﻓﻰ و ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ‪ ).‬ﻣﻔﺮدات راﻏﺐ‪ ،‬ص‪(٧٦‬‬ ‫ﺗﻮﺑﻪ هﻤﭽﻮن ﺑﻴﺮون ﺁوردن ﻟﺒﺎس ﭼﺮآﻴﻦ از ﺑﺪن و ﭘﻮﺷﻴﺪن ﻟﺒﺎس ﭘﺎك و ﺗﻤﻴﺰ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻮﺑﻪ هﻤﭽﻮن‬ ‫ﺷﺴﺘﺸﻮى ﺑﺪن ﺁﻟﻮدﻩ و ﻋﻄﺮ زدن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻗﺮﺁن در ﺁﻏﺎز ﺳﻮرﻩى هﻮد ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»و ان اﺳﺘﻐﻔﺮوا رﺑﻜﻢ ﺛﻢ ﺗﻮﺑﻮا اﻟﻴﻪ«) هﻮد‪ (٣ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و از ﭘﺮودﮔﺎر ﺧﻮد ﺁﻣﺮزش ﺑﻄﻠﺒﻴﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺳﻮى او ﺑﺎزﮔﺮدﻳﺪ‪«.‬‬ ‫ﺁوردن اﺳﺘﻐﻔﺎر و ﺗﻮﺑﻪ در ﻳﻚ ﺁﻳﻪ‪ ،‬ﺣﺎآﻰ از ﺁن اﺳﺖ آﻪ اﻳﻦ دو ﺑﺎ هﻢ ﺗﻔﺎوت دارﻧﺪ‪ ،‬اوﻟﻰ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ‬ ‫ﺷﺴﺘﺸﻮ و دوﻣﻰ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻰ آﺴﺐ آﻤﺎﻻت اﺳﺖ‪ .‬و آﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮد را از ﮔﻨﺎهﺎن ﭘﺎك‬ ‫ﺳﺎزد و ﺳﭙﺲ ﺧﻮد را ﺑﻪ اوﺻﺎف اﻟﻬﻰ ﺑﻴﺎراﻳﺪ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ هﺮﮔﻮﻧﻪ ﻣﻌﺒﻮد ﺑﺎﻃﻞ را از ﻗﻠﺐ ﺧﻮد ﺑﺰداﻳﺪ و‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻣﻌﺒﻮد ﺣﻖ را در ﺁن ﺟﺎى دهﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﻮل ﺣﺎﻓﻆ‪:‬‬ ‫ﺗﺎ ﻧﻔﺲ‪ ،‬ﻣﺒﺮّا ز ﻧﻮاهﻰ ﻧﻜﻨﻰ‬ ‫دل‪ ،‬ﺁﺋﻴﻨﻪى ﻧﻮر اﻟﻬﻰ ﻧﻜﻨﻰ‬ ‫اﺳﺘﻐﻔﺎر و ﺗﻮﺑﻪ در ﻗﺮﺁن‬ ‫در ﻗﺮﺁن‪ ،‬ذات ﭘﺎك ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ٩١ ،‬ﺑﺎر »ﻏﻔﻮر«‪» ،‬ﺑﺴﻴﺎر ﺁﻣﺮزﻧﺪﻩ« و ‪ ٥‬ﺑﺎر »ﻏﻔّﺎر«‪» ،‬ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺨﺸﻨﺪﻩ« ﻳﺎد‬ ‫ﺷﺪﻩ و در ﺁﻳﺎت ﺑﺴﻴﺎرى‪ ،‬ﻣﺮدم ﺑﻪ اﺳﺘﻐﻔﺎر و ﻃﻠﺐ ﺁﻣﺮزش از درﮔﺎﻩ ﺧﺪا دﻋﻮت ﺷﺪﻩاﻧﺪ‪ .‬وﺑﻴﺶ از ‪٨٠‬‬ ‫ﺑﺎر ﺳﺨﻦ از ﺗﻮﺑﻪ و ﭘﺬﻳﺮش ﺗﻮﺑﻪ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ذآﺮ ﭼﻨﺪ ﺁﻳﻪ ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬ ‫‪» -١‬و اﻟّﺬﻳﻦ اِذا ﻓَﻌَﻠﻮا ﻓﺎﺣِﺸَﺔ اَو ﻇﻠﻤﻮا اَﻧﻔُﺴﻬﻢ ذآﺮوا اﻟﻠّﻪ ﻓَﺎﺳﺘَﻐﻔﺮوا ﻟِﺬُﻧﻮﺑِﻬﻢ«) ﺁل ﻋﻤﺮان‪(١٣٥ ،‬‬ ‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و از ﻧﺸﺎﻧﻪهﺎى ﭘﺮهﻴﺰآﺎران ﺁن اﺳﺖ آﻪ‪ :‬هﺮﮔﺎﻩ ﻣﺮﺗﻜﺐ ﻋﻤﻞ زﺷﺘﻰ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻳﺎ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺳﺘﻢ آﻨﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ ﻳﺎد ﺧﺪا ﻣﻰاﻓﺘﻨﺪ و ﺑﺮاى ﮔﻨﺎهﺎن ﺧﻮد از ﺧﺪا ﻃﻠﺐ ﺁﻣﺮزش ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪» -٢‬و ﻣﻦ ﻳَﻌﻤَﻞ ﺳُﻮء او ﻳَﻈﻠِﻢ ﻧَﻔﺴَﻪ ُﺛﻢّ ﻳَﺴﺘﻐﻔِﺮِ اﻟﻠّﻪ ﻳَﺠﺪ اﻟﻠّﻪ ﻏَﻔﻮراً رَﺣﻴﻤﺎً«) ﻧﺴﺎء‪ (١١٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ آﺎر ﺑﺪى اﻧﺠﺎم دهﺪ‪ ،‬ﻳﺎ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺳﺘﻢ آﻨﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺲ از ﺧﺪاوﻧﺪ ﻃﻠﺐ ﺁﻣﺮزش ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫را ﺁﻣﺮزﻧﺪﻩ و ﻣﻬﺮﺑﺎن ﺧﻮاهﺪ ﻳﺎﻓﺖ‪«.‬‬ ‫ت ﻟَﻬﻢ ﻣَﻐﻔِﺮةٌ و أﺟﺮٌ ﻋﻈﻴﻢ«) ﻣﺎﺋﺪﻩ‪(٩ ،‬‬ ‫‪» -٣‬وﻋﺪ اﻟﻠﱠﻪ اﻟّﺬﻳﻦَ ﺁﻣَﻨﻮا و ﻋَﻤِﻠﻮا اﻟﺼّﺎﻟِﺤﺎ ِ‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ آﻪ اﻳﻤﺎن ﺁوردﻩ و ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ اﻧﺠﺎم دادﻩاﻧﺪ وﻋﺪﻩى ﺁﻣﺮزش و ﭘﺎداش ﻋﻈﻴﻤﻰ دادﻩ‬ ‫اﺳﺖ‪«.‬‬


‫‪» -٤‬ﻗُﻞ ﻳﺎ ﻋِﺒﺎدِىَ اﻟﱠﺬﻳﻦَ أﺳﺮﻓُﻮا ﻋﻠﻰ اَﻧﻔُﺴﻬِﻢ ﻻ ﺗَﻘْﻨﻄﻮا ﻣِﻦ رَﺣﻤَﺔ اﻟﻠّﻪ إنّ اﻟﻠّﻪ ﻳَﻐﻔ ُﺮ اﻟﺬﱡﻧﻮبَ ﺟَﻤﻴﻌﺎً إﻧﱠﻪ‬ ‫هﻮ اﻟﻐَﻔﻮ ُر اﻟﺮّﺣﻴﻢ«) زﻣﺮ‪ (٥٣ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺑﮕﻮ اى ﺑﻨﺪﮔﺎن ﻣﻦ آﻪ ﺑﺮ ﺧﻮد اﺳﺮاف و ﺳﺘﻢ آﺮدﻩاﻳﺪ‪ ،‬از رﺣﻤﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﻮﻣﻴﺪ ﻧﺸﻮﻳﺪ آﻪ ﺧﺪا هﻤﻪ‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن را ﻣﻰﺁﻣﺮزد و او ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺨﺸﻨﺪﻩ و ﻣﻬﺮﺑﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺗﻌﺒﻴﺮاﺗﻰ آﻪ در اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺁﻣﺪﻩ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪» :‬ﺑﻨﺪﮔﺎن ﻣﻦ«‪» ،‬ﻧﺎاﻣﻴﺪ ﻧﺸﻮﻳﺪ«‪» ،‬رﺣﻤﺖ ﺧﺪا«‪» ،‬ﺁﻣﺮزش هﻤﻪى‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن«‪» ،‬ﻏﻔﻮر و رﺣﻴﻢ ﺑﻮدن ﺧﺪا«‪ ،‬هﻤﻪ ﺣﻜﺎﻳﺖ از وﺳﻌﺖ داﻣﻨﻪ اﺳﺘﻐﻔﺎر و ﭘﺬﻳﺮش ﺗﻮﺑﻪ و‬ ‫ﮔﺴﺘﺮدﮔﻰ رﺣﻤﺖ اﻟﻬﻰ ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺨﺼﻮص ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺑﻪ »ﻋﺒﺎدى« »ﺑﻨﺪﮔﺎن ﻣﻦ«‪ ،‬آﻪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ‬ ‫هﻤﻪ از ﺧﻮب و ﺑﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪا هﺴﺘﻨﺪ و ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺁﻧﭽﻨﺎن ﻣﻬﺮﺑﺎن اﺳﺖ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻨﺪﮔﺎن‬ ‫ﺧﻮدش ﺧﻮاﻧﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز اﻣﻴﺪ ﺑﻪ ﺁﻣﺮزش‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر وﺳﻴﻊ و ﮔﺴﺘﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺐ دَﻋﻮَةَ اﻟﺪّاعِ اِذا دَﻋﺎنِ ﻓَﻠﻴَﺴﺘﺠﻴﺒﻮا ﻟِﻰ و ﻟﻴُﺆﻣِﻨﻮا ﺑﻰ‬ ‫‪» -٥‬و اِذا ﺳَﺌَﻠﻚَ ﻋِﺒﺎدِى ﻋَﻨّﻰ ﻓَﺎﻧّﻰ ﻗَﺮﻳﺐٌ اُﺟﻴ ُ‬ ‫ﻟَﻌﻠﱠﻬُﻢ ﻳَﺮﺷُﺪون«) ﺑﻘﺮﻩ‪ (١٨٦ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﻢ از ﺗﻮ درﺑﺎرﻩ ﻣﻦ ﺳﻮال آﻨﻨﺪ‪) ،‬ﺑﮕﻮ( ﻣﻦ ﻧﺰدﻳﻜﻢ ﺑﻪ دﻋﺎ آﻨﻨﺪﻩ ﺑﻪ هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﻣﺮا‬ ‫ﻣﻰﺧﻮاﻧﺪ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻰﮔﻮﻳﻢ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ دﻋﻮت ﻣﺮا ﺑﭙﺬﻳﺮﻧﺪ و ﺑﻪ ﻣﻦ اﻳﻤﺎن ﺑﻴﺎورﻧﺪ ﺗﺎ راﻩ ﻳﺎﺑﻨﺪ و ﺑﻪ ﻣﻘﺼﺪ‬ ‫ﺑﺮﺳﻨﺪ‪«.‬‬ ‫از ﻟﻄﺎﻳﻒ و ﻧﻜﺎت ﺑﺴﻴﺎر ﻇﺮﻳﻒ در ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻮدن ﺧﺪا ﺑﻪ اﻧﺴﺎن اﻳﻨﻜﻪ در اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ هﻔﺖ ﺑﺎر‪ ،‬اﻣﻮر را‬ ‫ﺑﻪ ذات ﭘﺎك ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﺪون واﺳﻄﻪ ﻧﺴﺒﺖ دادﻩ اﺳﺖ‪ :‬ﺑﻨﺪﮔﺎن ﻣﻦ‪ ،‬درﺑﺎرﻩ ﻣﻦ‪ ،‬ﻣﻦ ﻧﺰدﻳﻜﻢ‪ ،‬ﻣﺮا ﻣﻰﺧﻮاﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﻦ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻰﮔﻮﻳﻢ‪ ،‬دﻋﻮت ﻣﺮا اﺟﺎﺑﺖ آﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻦ اﻳﻤﺎن ﺁورد‪.‬‬ ‫ﻳﺎر ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ از ﻣﻦ ﺑﻪ ﻣﻦ اﺳﺖ‬ ‫وﻳﻦ ﻋﺠﺐ ﺑﻴﻦ آﻪ ﻣﻦ از وى دورم‬ ‫‪...» -٦‬و ﺗُﻮﺑُﻮا اِﻟﻰ اﻟﻠّﻪِ ﺟَﻤﻌﻴﺎً اَﻳﱡﻬﺎ اﻟﻤُﺆﻣِﻨﻮن«) ﻧﻮر‪ (٣١ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اى ﻣﺆﻣﻨﺎن! هﻤﮕﻰ ﺑﻪ ﺳﻮى ﺧﺪا ﺑﺎز ﮔﺮدﻳﺪ‪«.‬‬ ‫ﻞ اﻟﺘﱠﻮﺑَﺔ ﻣِﻦ ﻋِﺒﺎدِﻩ«) ﺷﻮرى‪ (٢٥ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫‪» -٧‬وَ هُﻮ اﻟّﺬى ﻳَﻘﺒِ ُ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»و ﺧﺪا آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺗﻮﺑﻪ ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺶ را ﻣﻰﭘﺬﻳﺮد‪«.‬‬ ‫‪...» -٨‬اِنﱠ اﻟﻠّﻪ ُﻳﺤِﺐﱡ اﻟﺘﱠﻮّاﺑِﻴﻦ«) ﺑﻘﺮﻩ‪(٢٢٢ ،‬‬ ‫»ﻗﻄﻌﺎً ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﮔﺎن را دوﺳﺖ دارد‪«.‬‬ ‫‪» -٩‬ﻳﺎ اﻳّﻬﺎ اﻟﱠﺬﻳﻦَ ﺁﻣَﻨﻮا ﺗُﻮﺑُﻮا اِﻟَﻰ اﻟﻠّﻪِ ﺗَﻮﺑَﺔً ﻧَﺼُﻮﺣﺎً«) ﺗﺤﺮﻳﻢ‪ (٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اى آﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻳﻤﺎن ﺁوردﻩاﻳﺪ ﺗﻮﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﻰ و ﺧﺎﻟﺺ آﻨﻴﺪ‪«.‬‬ ‫ﻞ اﻟﺘﱠﻮﺑَﺔ ﻋَﻦ ﻋِﺒﺎدِﻩ و ﻳَﻌﻔُﻮا ﻋَﻦِ اﻟﺴّﻴّﺌﺎت«) ﺗﺤﺮﻳﻢ‪ (٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫‪» -١٠‬و هُﻮ اﻟﱠﺬى ﻳَﻘﺒ ُ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»او آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺗﻮﺑﻪى ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺶ را ﻣﻰﭘﺬﻳﺮد و از ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﻰﮔﺬرد‪«.‬‬ ‫ﻪ ﻏَﻔُﻮرٌ رَﺣﻴﻢ«) ﻣﺎﺋﺪﻩ ‪(٧٤ /‬‬ ‫‪» -١١‬اَﻓَﻼ ﻳَﺘُﻮﺑُﻮنَ اِﻟَﻰ اﻟﻠّﻪ و ﻳَﺴﺘَﻐﻔِﺮ ُوﻧَﻪ و اﻟﻠّ ُ‬ ‫»ﺁﻳﺎ ﺗﻮﺑﻪ ﻧﻤﻰآﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﺳﻮى ﺧﺪا ﺑﺎز ﻧﻤﻰﮔﺮدﻧﺪ واز او ﻃﻠﺐ ﺁﻣﺮزش ﻧﻤﻰﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺁﻣﺮزﻧﺪﻩ‬ ‫ﻣﻬﺮﺑﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫در اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﻬﺎم اﻧﻜﺎرى آﻪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺗﺎآﻴﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ اﻧﺴﺎنهﺎ را ﺑﻪ ﺳﻮى ﺗﻮﺑﻪ و اﺳﺘﻐﻔﺎر‬ ‫دﻋﻮت ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ و ﺑﺎ ذآﺮ دو ﺻﻔﺖ ﻏﻔﻮر و رﺣﻴﻢ ﺑﻮدﻧﺶ‪ ،‬ﻋﻮاﻃﻒ ﺁﻧﻬﺎ را ﺗﺤﺮﻳﻚ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﺷﺎﻳﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻮى ﺧﺪا ﺑﺎز ﮔﺮدﻧﺪ و ﺑﺎ ﺁب اﺳﺘﻐﻔﺎر‪ ،‬ﮔﻨﺎهﺎﻧﺸﺎن را ﺑﺸﻮﻳﻨﺪ و در ﭘﺮﺗﻮ ﺗﻮﺑﻪ ﺑﺮ آﻤﺎﻻت و ﻓﻀﺎﻳﻞ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺧﻮد ﺑﻴﻔﺰاﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺑﻪ از دﻳﺪﮔﺎﻩ رواﻳﺎت‬ ‫ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﻰ و ﺗﺠﺰﻳﻪ و ﺗﺤﻠﻴﻞ رواﻳﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻮﺑﻪ و اﺳﺘﻐﻔﺎر‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﺘﻨﻮع و ﺟﺎﻣﻌﻰ‪ ،‬ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﺗﻮﺑﻪ‬ ‫ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻰﺁﻳﺪ آﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻤﻰ از ﺁن ﻣﻰﭘﺮدازﻳﻢ‪:‬‬


‫‪ -١‬ﺗﻮﺑﻪ راﺳﺘﻴﻦ‬ ‫ﺗﻮﺑﻪى راﺳﺘﻴﻦ ﭘﻨﺞ رآﻦ دارد‪ -١ :‬ﺗﺮك ﮔﻨﺎﻩ‪ -٢ .‬ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻰ از ﮔﻨﺎهﺎن ﺳﺎﺑﻖ‪ -٣ .‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﺮ ﺗﺮك ﮔﻨﺎﻩ‪-٤ .‬‬ ‫ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎهﺎﻧﻰ آﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺟﺒﺮان اﺳﺖ ﺑﺎ اداى ﺣﻖ اﻟﻠﱠﻪ و ﺣﻖ اﻟﻨّﺎس‪ -٥ .‬اﺳﺘﻐﻔﺎر ﺑﺎ زﺑﺎن‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺑﻪ ﻧﺼﻮح ﭼﻴﺴﺖ؟‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻗﺒﻼً ذآﺮ ﺷﺪ در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ‪:‬‬ ‫»ﺗُﻮﺑُﻮا اﻟﻰ اﻟﻠّﻪ ﺗَﻮﺑَﺔ ﻧَﺼُﻮﺣﺎً«) ﺗﺤﺮﻳﻢ‪ (٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺑﻪ درﮔﺎﻩ اﻟﻬﻰ ﺗﻮﺑﻪ ﻧﺼﻮح آﻨﻴﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺗﻔﺴﻴﺮ واژﻩ »ﻧﺼﻮح« ﭼﻨﻴﻦ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺐ اﻟّﺬى ﻻ ﻳَﻌﻮ ُد ﻓﻴﻪ اَﺑﺪاً«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٣٢‬‬ ‫»هﻮ اﻟﺬﱠﻧ ُ‬ ‫»ﺁن ﺗﻮﺑﻪاى اﺳﺖ آﻪ هﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﺁن ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺎز ﻧﮕﺮدد‪«.‬‬ ‫و اﻣﺎم هﺎدى ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﻣﻌﻨﻰ ﻧﺼﻮح ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﻦ آﺎﻟﻈﺎهِﺮ و اﻓﻀِﻞ ﻣﻦ ذﻟﻚ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٢٢‬‬ ‫»ان ﻳﻜﻮنَ اﻟﺒﺎﻃِ ُ‬ ‫»ﺗﻮﺑﻪى ﻧﺼﻮح‪ ،‬ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺑﺎﻃﻦ اﻧﺴﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻇﺎهﺮ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻬﺘﺮ از ﻇﺎهﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﻣﻌﻨﻰ ﻧﺼﻮح ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»أن ﻳَﺘُﻮب اﻟﺘﺎﺋِﺐ ﺛﻢّ ﻻﻳَﺮﺟﻊ ﻓﻰ ذَﻧﺐٍ آﻤﺎ ﻻﻳَﻌﻮد اﻟﻠَﺒﻦ اﻟﻰ اﻟﻀﱠﺮع«) ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن‪ ،‬ج‪ ١٠‬ص‪(٣١٨‬‬ ‫»ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﻩ‪ ،‬هﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺎز ﻧﮕﺮدد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺷﻴﺮ ﺑﻪ ﭘﺴﺘﺎن ﺑﺎز ﻧﻤﻰﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﻣﻌﻨﻰ ﻧﺼﻮح ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻧَﺪمٌ ﺑِﺎﻟﻘَﻠﺐ و اﺳﺘِﻐﻔﺎر ﺑﺎﻟﻠّﺴﺎن و اﻟﻘَﺼﺪ ﻋﻠﻰ ان ﻻ ﻳَﻌﻮد«) ﺗﺤﻒ اﻟﻌﻘﻮل ‪ /‬ص‪» (١٤٩‬ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻰ‬ ‫ﻗﻠﺒﻰ و ﻋﺬرﺧﻮاهﻰ ﺑﺎ زﺑﺎن‪ ،‬و ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺟﺪى و ﻣﺪاوم ﺑﺮ ﺗﺮك ﮔﻨﺎﻩ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺷﺮاﺋﻂ ﺻﺤﺖ و آﻤﺎل ﺗﻮﺑﻪ‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ ﺑﺮاى ﺧﻮدﻧﻤﺎﻳﻰ در ﻣﺤﻀﺮ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﻔﺖ‪» :‬أﺳﺘﻐﻔﺮ اﻟﻠّﻪ« ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ‬ ‫او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻣﺎدرت ﺑﻪ ﻋﺰاﻳﺖ ﺑﻨﺸﻴﻨﺪ ﺁﻳﺎ ﻣﻰداﻧﻰ اﺳﺘﻐﻔﺎر )ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻧﻴﺴﺖ و( از درﺟﻪ اﻋﻠﻰ‬ ‫اﺳﺖ؟ ﺳﭙﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫اﺳﺘﻐﻔﺎر و ﺗﻮﺑﻪ داراى ﺷﺶ رآﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻰ از ﮔﻨﺎهﺎن ﻗﺒﻞ‪ -٢ .‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﺮ ﺗﺮك ﮔﻨﺎﻩ‪ -٣ .‬اداى ﺣﻖ ﻣﺮدم‪ -٤ .‬اداى ﺣﻖ اﷲ‪ -٥ .‬ذوب‬ ‫ﺷﺪن ﮔﻮﺷﺖ ﺑﺪن آﻪ از ﻏﺬاى ﺣﺮام روﻳﻴﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﺑﺎ ﺣﺰن و اﻧﺪوﻩ‪ -٦ .‬ﺑﺪن ﺳﺨﺘﻰ ﻃﺎﻋﺖ ﺧﺪا را‬ ‫ﺑﭽﺸﺪ هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ ﺷﻴﺮﻳﻨﻰ ﮔﻨﺎﻩ را ﭼﺸﻴﺪﻩ اﺳﺖ‪ ).‬از ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺠﻠﺴﻰ ﻗﺪس ﺳﺮﻩ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ آﻪ‬ ‫ﭼﻬﺎر رآﻦ اول ﺷﺮاﻳﻂ ﺻﺤﺖ ﺗﻮﺑﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و دو رآﻦ ﺑﻌﺪ دو ﺷﺮط آﻤﺎل ﺗﻮﺑﻪ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ( در اﻳﻦ هﻨﮕﺎم‬ ‫ﺑﮕﻮ‪» :‬أﺳﺘﻐﻔﺮ اﻟﻠّﻪ«‪ ).‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ‪(٤١٧‬‬ ‫اﻣﺎم ﺳﺠﺎد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻧّﻤﺎ ﺗَﻮﺑَﺔ‪ ،‬اَﻟﻌَﻤﻞ و اﻟﺮﱡﺟﻮع ﻋﻦ اﻻَﻣﺮ و ﻟﻴﺴﺖِ اﻟﺘﱠﻮﺑﺔ ﺑِﺎﻟﻜَﻼم«) آﺸﻒ اﻟﻐﻤﻪ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٣١٣‬‬ ‫»ﺗﻮﺑﻪ ﻳﻌﻨﻰ آﺎر ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ و ﺑﺎزﮔﺸﺖ از اﻧﺤﺮاف‪ ،‬ﻧﻪ ﻟﻘﻠﻘﻪى زﺑﺎن‪«.‬‬ ‫ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮ از ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﻮﺑﻪ‪ ،‬ﺟﺒﺮان ﺿﺎﻳﻌﺎت ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻗﺮﺁن در اﻳﻦ ﺑﺎرﻩ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اِﻻّ اﻟﱠﺬﻳﻦَ ﺗﺎﺑُﻮا ﻣِﻦ ﺑَﻌﺪِ ذﻟِﻚ وَ اَﺻْﻠﺤﻮا«‬ ‫»ﻣﮕﺮ آﺴﺎﻧﻰ آﻪ ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪ و ﺑﻪ اﺻﻼح و ﺟﺒﺮان ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ »و اﺻﻠﺤﻮا« ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ ﺷﺮط ﻣﻬﻢ ﺗﻮﺑﻪ اﺻﻼح و ﺟﺒﺮان ﺿﺎﻳﻌﺎت ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮ از ﺷﺮاﻳﻂ آﻤﺎل ﺗﻮﺑﻪ اﻗﺮار ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»و اﻟﻠّﻪ ﻣﺎ ﻳﻨﺠﻮ ﻣﻦ اﻟﺬّﻧﺐ اﻻّ ﻣﻦ اﻗﺮﺑﻪ«‬ ‫»ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺪا از ﮔﻨﺎﻩ ﻧﺠﺎت ﭘﻴﺪا ﻧﻤﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ آﺴﻰ آﻪ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ اﻋﺘﺮاف آﻨﺪ‪ )«.‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪،‬‬ ‫ج‪ ١١‬ص‪(٣٤٧‬‬


‫و ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻤُﻘﺮّ ﺑﺎﻟﺬﱠﻧﺐِ ﺗﺎﺋِﺐ«) ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٣٤٥‬‬ ‫»اﻋﺘﺮاف آﻨﻨﺪﻩ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻧﻮاع ﺗﻮﺑﻪ و ﻣﺮاﺣﻞ ﺁن‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﺿﻤﻦ ﮔﻔﺘﺎرى ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»و آﻞ ﻓﺮﻗﺔ ﻣﻦ اﻟﻌﺒﺎد ﻟﻬﻢ ﺗﻮﺑﺔ‪....‬و ﺗﻮﺑﺔ اﻟﺨﺎص‪ ،‬ﻣﻦ اﻻﺷﺘﻐﺎل ﺑﻐﻴﺮ اﷲ ﺗﻌﺎﻟﻰ و ﺗﻮﺑﺔ اﻟﻌﺎم ﻣﻦ‬ ‫اﻟﺬﻧﻮب«) ﻣﺼﺒﺎح اﻟﺸﺮﻳﻌﻪ‪ ،‬ص‪(٩٧‬‬ ‫»هﺮ ﮔﺮوهﻰ داراى ﻳﻚ ﻧﻮع ﺗﻮﺑﻪ هﺴﺘﻨﺪ‪....‬ﺗﻮﺑﻪ ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﺎص و ﻣﻤﺘﺎز‪ ،‬ﺗﻮﺑﻪ آﺮدن از ﻟﺤﻈﺎت ﻏﻔﻠﺖ از‬ ‫ﺧﺪا و ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪن ﺑﻪ ﻏﻴﺮ ﺧﺪاﺳﺖ و ﺗﻮﺑﻪ ﺗﻮدﻩى ﻣﺮدم‪ ،‬ﺗﻮﺑﻪ از ﮔﻨﺎهﺎن اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﻣﻄﻠﺐ دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ‪ ،‬ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻰ از ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﺮ ﺗﺮك ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﻣﺮﺣﻠﻪى ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺗﻮﺑﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺮاﺣﻞ‬ ‫ﺑﻌﺪ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺗﻮﺑﻪآﻨﻨﺪﻩ از هﺮ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ روﺣﺎﻧﻰ ﻗﺒﻞ از ﮔﻨﺎﻩ درﺁﻳﺪ‪.‬‬ ‫هﻤﭽﻮن ﺑﻴﻤﺎر و آﺴﻰ آﻪ ﺗﺐ دارد‪ ،‬آﻪ ﺑﺎ ﺧﻮردن دارو‪ ،‬ﺗﺐ او ﻗﻄﻊ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬وﻟﻰ ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ‬ ‫ﻧﻴﺎز ﺑﻪ داروهﺎى ﺗﻘﻮﻳﺘﻰ دارد ﺗﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎدﻩ از ﺁﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺑﻨﻴﻪى ﺟﺴﻤﻰ او ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪى ﻗﺒﻞ از ﺑﻴﻤﺎرى ﺑﺮﺳﺪ‬ ‫و ﺷﺎﻳﺪ ﺳﺨﻦ اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮ هﻤﻴﻦ اﺳﺎس ﺑﺎﺷﺪ آﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﺐ ﻣﻦ اﻟﺬﱠﻧﺐ آَﻤَﻦ ﻻ ذَﻧﺐَ ﻟﻪ و اﻟﻤُﻘﻴﻢ ﻋﻠﻰ اﻟﺬّﻧﺐ و هﻮ ﻣﺴﺘﻐﻔِﺮٌ ﻣﻨﻪ آﺎﻟﻤُﺴﺘَﻬﺰ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪٢‬‬ ‫»اﻟﺘﺎﺋِ ُ‬ ‫ص‪ ،٤٣٥‬در ﻗﺮﺁن ‪ ٨‬ﺑﺎر ذات ﭘﺎك ﺧﺪا ﺑﺎ ﻋﻨﻮان »ﺗَﻮّاب رَﺣﻴﻢ« ﺗﻮﺻﻴﻒ ﺷﺪﻩ اﻳﻦ ﻋﻨﻮان ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ‬ ‫آﻪ‪ :‬اﮔﺮ ﺑﻨﺪﻩاى ﺗﻮﺑﻪ ﺧﻮد را ﺷﻜﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺎز ﻧﺎاﻣﻴﺪ ﻧﺸﻮد و ﻣﺠﺪداً ﺗﻮﺑﻪ آﻨﺪ‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﺗﻮﺑﻪ‬ ‫ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ(‬ ‫»ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﻩ از ﮔﻨﺎﻩ هﻤﺎﻧﻨﺪ آﺴﻰ اﺳﺖ آﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﻧﺪارد و ﺁﻧﻜﻪ در ﮔﻨﺎﻩ ﺑﻤﺎﻧﺪ و در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل اﺳﺘﻐﻔﺎر‬ ‫آﻨﺪ هﻤﺎﻧﻨﺪ ﻣﺴﺨﺮﻩ آﻨﻨﺪﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬وﺳﻌﺖ داﻣﻨﻪى ﭘﺬﻳﺮش ﺗﻮﺑﻪ‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻗﺒﻼً ذآﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»‪...‬ﻻ ﺗَﻘﻨﻄﻮا ﻣِﻦ رَﺣﻤَﺔ اﻟﻠّﻪ اِنّ اﻟﻠّﻪَ ﻳَﻐﻔِﺮاﻟﺬﱡﻧﻮبَ ﺟَﻤﻴﻌﺎً«) زﻣﺮ‪(٥٣ ،‬‬ ‫»از رﺣﻤﺖ ﺧﺪا ﻧﺎاﻣﻴﺪ ﻧﺸﻮﻳﺪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ هﻤﻪ ﮔﻨﺎهﺎن را ﻣﻰﺁﻣﺮزد‪«.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺑﺎ ﺻﺮاﺣﺖ ﺑﻴﺎن ﻣﻰدارد آﻪ راﻩ ﺗﻮﺑﻪ ﺑﻪ روى هﻤﻪآﺲ ﺑﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ‬ ‫»وﺣﺸﻰ« ﻗﺎﺗﻞ ﺣﻀﺮت ﺣﻤﺰﻩ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎ ﺷﻨﻴﺪن اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪ‬ ‫و اﻇﻬﺎر ﺗﻮﺑﻪ آﺮد‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺗﻮﺑﻪ او را ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬از ﻣﻦ ﻏﺎﻳﺐ ﺷﻮ‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﻢ ﺑﻪ ﺗﻮ ﻧﮕﺎﻩ آﻨﻢ‪.‬‬ ‫ﺑﻌﻀﻰ ﺳﺆال آﺮدﻧﺪ‪ :‬ﺁﻳﺎ اﻳﻦ ﺁﻳﻪ درﺑﺎرﻩى وﺣﺸﻰ اﺳﺖ ﻳﺎ ﺷﺎﻣﻞ هﻤﻪى ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﻣﻰﺷﻮد؟ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬هﻤﻪ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻰﺷﻮد) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر )وﺣﺸﻰ(‪ .‬ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻓﺨﺮ رازى‪ ،‬ج‪٢٧‬‬ ‫ص‪(٤‬‬ ‫وﺳﻌﺖ و داﻣﻨﻪى ﭘﺬﻳﺮش ﺗﻮﺑﻪ ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ اﺳﺖ آﻪ رواﻳﺖ ﺷﺪﻩ‪ :‬ﺷﺨﺼﻰ در ﻣﺤﻀﺮ ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﺻﻠﻰ‬ ‫اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﺪا ﻟﻌﻨﺖ آﻨﺪ آﺴﻰ آﻪ ﺑﺎ ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺟﻨﮕﻴﺪ‪ .‬اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ‬ ‫او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻗﻞ اﻻّ ﻣَﻦ ﺗﺎب و اَﺻﻠﺢ« ) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٢٦٦‬‬ ‫»ﺑﮕﻮ ﻣﮕﺮ آﺴﻰ آﻪ ﺗﻮﺑﻪ آﺮد و ﺧﻮد را اﺻﻼح ﻧﻤﻮد‪«.‬‬ ‫و اﻳﻦ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﻟﻄﻒ اﻟﻬﻰ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮔﻨﻬﻜﺎران اﺳﺖ اﺻﻮﻻً اﺳﻼم راﻩ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺳﻮى ﺧﺪا را ﺑﻪ روى‬ ‫هﻴﭻ آﺲ ﻧﻤﻰﺑﻨﺪد‪ ،‬ﺣﺘﻰ در ﻣﻮرد ﻋﺬاب ﺳﺨﺖ ﺷﻜﻨﺠﻪ ﮔﺮان ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬


‫ب ﺟَﻬﻨﱠﻢ«) ﺑﺮوج‪ (١٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫»اِنّ اﻟﱠﺬﻳﻦَ ﻓَﺘَﻨُﻮا ا ْﻟﻤُﺆﻣِﻨﻴﻦَ و اﻟﻤُﺆﻣِﻨﺎتِ ُﺛﻢﱠ ﻟَﻢ ﻳَﺘُﻮﺑُﻮا ﻓَﻠَﻬﻢ ﻋَﺬا ُ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺑﺮاى ﺁﻧﺎﻧﻜﻪ زﻧﺎن و ﻣﺮدان ﺑﺎ اﻳﻤﺎن را ﺷﻜﻨﺠﻪ دادﻧﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﺗﻮﺑﻪ ﻧﻨﻤﻮدﻧﺪ ﻋﺬاب دوزخ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ »ﺛﻢ ﻟﻢ ﻳﺘﻮﺑﻮا« ﺣﺎآﻰ از ﭘﺬﻳﺮش ﺗﻮﺑﻪى ﺷﻜﻨﺠﻪﮔﺮان اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٥‬ﻣﺤﺒﺖ ﺧﺎص ﺧﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﺑﻪآﻨﻨﺪﮔﺎن‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﻣﻰﺧﻮاﻧﻴﻢ‪:‬‬ ‫»اِنﱠ اﻟﻠّﻪ ُﻳﺤِﺐﱡ اﻟﺘﱠﻮّاﺑﻴﻦ«) ﺑﻘﺮﻩ‪ (٢٢٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﻗﻄﻌﺎً ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﮔﺎن را دوﺳﺖ ﻣﻰدارد‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»هﺮ ﮔﺎﻩ ﻣﺮدى در ﺷﺐ ﺗﺎرﻳﻚ ﺷﺘﺮ و ﺗﻮﺷﻪاش را در ﺳﻔﺮ ﮔﻢ آﻨﺪ و ﺳﭙﺲ ﭘﻴﺪا آﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻘﺪر ﺧﻮﺷﺤﺎل‬ ‫ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از او ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﻩ ﻓﺮﺣﻨﺎك ﻣﻰﺷﻮد‪ )«.‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٣٥‬‬ ‫و در ﺳﺨﻦ دﻳﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﷲ اﻓﺮح ﺑﺘﻮﺑﺔ ﻋﺒﺪﻩ ﻣﻦ اﻟﻌﻘﻴﻢ اﻟﻮاﻟﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﻀﺎل اﻟﻮاﺟﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﻈﻤﺎن اﻟﻮارد«) ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﻪ‪ ،‬ج‪١‬‬ ‫ص‪(٥٤١‬‬ ‫»ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺑﻪ ﺑﻨﺪﻩاش ﻓﺮﺣﻨﺎكﺗﺮ اﺳﺖ از ﻣﺮد ﻋﻘﻴﻤﻰ آﻪ داراى ﻓﺮزﻧﺪ ﺷﻮد و از ﺷﺨﺼﻰ آﻪ‬ ‫ﮔﻤﺸﺪﻩاش را ﭘﻴﺪا آﻨﺪ‪ ،‬و از ﺗﺸﻨﻪاى آﻪ ﺑﻪ ﺁب ﻣﻰرﺳﺪ‪«.‬‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»هﻴﭻ ﻣﻮﺟﻮدى در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪا‪ ،‬ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮ از ﻣﺮد ﻳﺎ زن ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﻩ ﻧﻴﺴﺖ‪ )«.‬ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪١‬‬ ‫ص‪ ،١٢٧‬ﻋﻴﻮن اﺧﺒﺎر اﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٩‬‬ ‫ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺐ ﺣَﺒﻴﺐ اﻟﻠّﻪ«) ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺴﻌﺎدات‪ ،‬ج‪ ٣‬ص‪(٥١‬‬ ‫»اﻟﺘﺎﺋ ُ‬ ‫»ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﻩ‪ ،‬ﻣﺤﺒﻮب ﺧﺪا اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٦‬ﺳﺮزﻧﺶ از ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺗﻮﺑﻪ‬ ‫اﻧﺴﺎن‪ ،‬هﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﻣﺎﻣﻮر ﺑﻪ ﺗﻮﺑﻪ اﺳﺖ و ﻓﺮﻣﺎن »ﺗﻮﺑﻮا«‪» ،‬ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻴﺪ« او را ﺑﻪ ﺗﻌﺠﻴﻞ در ﺗﻮﺑﻪ دﻋﻮت‬ ‫ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺗﺎﺧﻴﺮ در ﺗﻮﺑﻪ ﺗﺎﺧﻴﺮ در اﻧﺠﺎم ﻓﺮﻣﺎن اﻟﻬﻰ اﺳﺖ و ﭼﻨﻴﻦ آﺴﻰ در هﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﺗﺮك آﻨﻨﺪﻩى ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻰﺁﻳﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺟﻮاد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺗَﺎﺧﻴﺮ اﻟﺘﱡﻮﺑَﺔ اِﻏﺘِﺮار‪ ،‬و ﻃُﻮل اﻟﺘَﺴﻮﻳﻒ ﺣَﻴﺮَة«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪(٣٠‬‬ ‫»ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺗﻮﺑﻪ ﻧﻮﻋﻰ ﻏﺮور و ﺑﻰﺧﺒﺮى و ﻃﻮﻻﻧﻰ ﻧﻤﻮدن ﺁن ﻧﻮﻋﻰ ﺣﻴﺮت و ﺳﺮﮔﺮداﻧﻰ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﻣﺮدى از اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم درﺧﻮاﺳﺖ ﻣﻮﻋﻈﻪ آﺮد‪ ،‬ﺁن ﺣﻀﺮت ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻻ ﺗَﻜُﻦ ﻣﻤّﻦ ﻳَﺮﺟﻮا اﻵﺧِﺮة ﺑِﻐَﻴﺮ اﻟﻌَﻤَﻞ و ُﻳﺮَﺟﱢﻰ اﻟﺘﱠﻮﺑَﺔ ﺑِﻄُﻮل اﻻَﻣَﻞ«) ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ‪(١٥٠‬‬ ‫»از آﺴﺎﻧﻰ ﻣﺒﺎش آﻪ ﺑﺪون ﻋﻤﻞ‪ ،‬اﻣﻴﺪ ﺳﻌﺎدت ﺁﺧﺮت را دارﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﻮﺑﻪ را ﺑﺎ ﺁرزوهﺎى دراز ﺑﻪ ﺗﺎﺧﻴﺮ‬ ‫ﻣﻰاﻧﺪازﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻤﺴَﻮّف ﺑِﺘَﻮﺑﺘﻪ«) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ٤‬ص‪(٥٨٩‬‬ ‫»ﻻ دﻳﻦَ ﻟِ ُ‬ ‫»ﺁﻧﻜﺲ آﻪ ﺗﻮﺑﻪ را ﺑﻪ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﻣﻮآﻮل ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬دﻳﻦ ﻧﺪارد‪«.‬‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ق ﻓﻴﻪ اﻟﻬَﻠْﻜﻰ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٨‬ص‪(١٦٤‬‬ ‫»اﻳّﺎكَ و اﻟﺘﱠﺴﻮﻳﻒ ﻓَﺎﻧﱠﻪ ﺑَﺤﺮٌ ﻳُﻐﺮَ ُ‬ ‫»از ﺗﺎﺧﻴﺮ اﻧﺪاﺧﺘﻦ )ﺗﻮﺑﻪ( ﺑﭙﺮهﻴﺰ‪ ،‬زﻳﺮا ﺗﺎﺧﻴﺮ اﻧﺪاﺧﺘﻦ )هﻤﭽﻮن( درﻳﺎﻳﻰ اﺳﺖ آﻪ درﻣﺎﻧﺪﻩ در ﺁن ﻏﺮق‬ ‫ﻣﻰﮔﺮدد‪«.‬‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ آﻪ ﺗﻮﺑﻪ هﻨﮕﺎم ﻣﺮگ‪ ،‬ارزﺷﻰ ﻧﺪارد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﻳﻤﺎن و ﺗﻮﺑﻪ ﻓﺮﻋﻮن هﻨﮕﺎم ﻏﺮق ﺷﺪن‬ ‫ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸﺪ و در ﺁﻳﻪ ‪ ١٨‬ﺳﻮرﻩ ﻧﺴﺎء ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺼﺮﻳﺢ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬


‫ﻣﺤﻤﺪ هﻤﺪاﻧﻰ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ ،‬از ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﭘﺮﺳﻴﺪم‪ :‬ﭼﺮا ﺧﺪا‪ ،‬ﻓﺮﻋﻮن را ﻏﺮق آﺮد‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ‬ ‫اﻳﻤﺎن ﺁورد و ﺑﻪ ﺗﻮﺣﻴﺪ اﻋﺘﺮاف آﺮد؟‬ ‫ﺁن ﺣﻀﺮت در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ن ﻋِﻨﺪ رؤﻳَﺔِ اﻟﺒَﺄسِ ﻏَﻴﺮ ﻣَﻘﺒُﻮل«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪ # )(٢٣‬از ﺁﻳﺎت ‪ ٥٠‬و‬ ‫»ﻻﻧﱠﻪ ﺁﻣَﻦَ ﻋﻨﺪ رُؤﻳَﺔ اﻟﺒَﺄس‪ ،‬و اﻻﻳﻤﺎ ُ‬ ‫‪ ٥١‬ﺳﻮرﻩ ﻳﻮﻧﺲ اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ ﺑﻪ هﻨﮕﺎم ﻧﺰول ﻋﺬاب درهﺎى ﺗﻮﺑﻪ ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﺗﻮﺑﻪ در‬ ‫ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺎﻟﻰ ﺷﺒﻴﻪ ﺗﻮﺑﻪ اﺟﺒﺎرى و اﺿﻄﺮارى اﺳﺖ و ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻮﺑﻪاى ﺑﻰارزش اﺳﺖ(‬ ‫»زﻳﺮا ﻓﺮﻋﻮن هﻨﮕﺎم دﻳﺪن ﻋﺬاب‪ ،‬اﻳﻤﺎن ﺁورد‪ .‬و اﻳﻤﺎن در اﻳﻦ هﻨﮕﺎم ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﻧﻴﺴﺖ‪«.‬‬ ‫و اﻳﻦ را ﻧﻴﺰ ﻧﺒﺎﻳﺪ از ﻧﻈﺮ دور داﺷﺖ آﻪ در رواﻳﺎت ﻣﺘﻌﺪد ﺁﻣﺪﻩ هﺮﮔﺎﻩ ﻣﺆﻣﻦ ﮔﻨﺎهﻰ ﻣﺮﺗﻜﺐ ﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺎ‬ ‫هﻔﺖ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻪ او ﻣﻬﻠﺖ دادﻩ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ اﮔﺮ در اﻳﻦ هﻔﺖ ﺳﺎﻋﺖ ﺗﻮﺑﻪ آﺮد‪ ،‬ﮔﻨﺎﻩ او در ﻧﺎﻣﻪ ﻋﻤﻞ‬ ‫ﺛﺒﺖ ﻧﻤﻰﮔﺮدد‪ ،‬در ﺑﻌﻀﻰ از رواﻳﺎت ﺑﻪ ﺟﺎى هﻔﺖ ﺳﺎﻋﺖ از ﺻﺒﺢ ﺗﺎ ﺷﺐ ذآﺮ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎم‬ ‫ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ن اﺳﺘﻐﻔﺮ اﷲ ﻟﻢ ﻳﻜﺘﺐ ﻋﻠﻴﻪ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪٢‬‬ ‫»إنّ اﻟﻌﺒﺪ اذا أذﻧﺐ ذﻧﺒﺎً ُاﺟﱢﻞ ﻣﻦ ﻏَﺪوَةٍ اﻟﻰ اﻟﻠﻴﻞ ﻓﺎ ْ‬ ‫ص‪(٤٣٧‬‬ ‫»ﺑﻨﺪﻩ وﻗﺘﻰ آﻪ ﮔﻨﺎﻩ آﻨﺪ‪ ،‬از ﺑﺎﻣﺪاد ﺗﺎ ﺷﺐ ﻣﻬﻠﺖ دارد اﮔﺮ در اﻳﻦ ﻣﺪت از درﮔﺎﻩ ﺧﺪا ﻃﻠﺐ ﺁﻣﺮزش‬ ‫آﺮد‪ ،‬ﺁن ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺮ او ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﻮد‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬ﻧﺘﺎﻳﺞ درﺧﺸﺎن ﺗﻮﺑﻪ‬ ‫ﺗﻮﺑﻪ و ﻗﺒﻮﻟﻰ ﺁن از ﻧﻌﻤﺖهﺎ و ﻣﻮاهﺐ آﻢ ﻧﻈﻴﺮ اﻟﻬﻰ اﺳﺖ و داراى ﺁﺛﺎر و ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﺴﻴﺎر درﺧﺸﺎﻧﻰ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﻰ ﺁﻧﭽﻨﺎن اﻧﺴﺎن ﮔﻨﻬﻜﺎر را دﮔﺮﮔﻮن ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬آﻪ ﮔﻮﻳﻰ اﺻﻼً ﮔﻨﺎﻩ ﻧﻜﺮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﻣﺎم‬ ‫ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺘﺎﺋﺐ ﻣﻦ اﻟﺬﻧﺐ آﻤﻦ ﻻ ذﻧﺐ ﻟﻪ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٣٥‬‬ ‫»ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﻩ از ﮔﻨﺎﻩ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﮔﻨﺎهﻰ ﻧﻜﺮدﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﺗﻮﺑﻪى ﺣﻘﻴﻘﻰ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﺮدﻩﭘﻮﺷﻰ و ﻧﺎﺑﻮدى ﺁﺛﺎر ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﮔﺮدد‪ ،‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻰ آﻪ ﺑﻨﺪﻩ ﺗﻮﺑﻪى ﺣﻘﻴﻘﻰ آﺮد‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ او را دوﺳﺖ ﻣﻰدارد‪ ،‬و در دﻧﻴﺎ و ﺁﺧﺮت ﮔﻨﺎهﺎن او را‬ ‫ﻣﻰﭘﻮﺷﺎﻧﺪ‪ ،‬هﺮﭼﻪ از ﮔﻨﺎهﺎن آﻪ دو ﻓﺮﺷﺘﻪ ﻣﻮآﻞ ﺑﺮ او ﺑﺮاﻳﺶ ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ از ﻳﺎدﺷﺎن ﺑﺒﺮد و ﺑﻪ اﻋﻀﺎى‬ ‫ﺑﺪن وﺣﻰ ﻣﻰآﻨﺪ آﻪ ﮔﻨﺎهﺎن او را ﭘﻨﻬﺎن آﻨﻴﺪ‪ .‬و ﺑﻪ ﻧﻘﺎط زﻣﻴﻦ )آﻪ او در ﺁن ﮔﻨﺎﻩ آﺮدﻩ( ﻓﺮﻣﺎن‬ ‫ﻣﻰدهﺪ ﮔﻨﺎهﺎن او را ﭘﻨﻬﺎن آﻨﻴﺪ‪.‬‬ ‫»ﻓﻴﻠﻘﻰ اﻟﻠّﻪ ﺣﻴﻦ اَﻟﻘﺎﻩ و ﻟﻴﺲ ﺷَﻴﻰ ﻳَﺸﻬﺪ ﻋﻠﻴﻪ ﺑﺸﻰء ﻣﻦ اﻟﺬّﻧﻮب« ) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٣١‬‬ ‫»ﭘﺲ ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﻩ ﺑﺎ ﺧﺪا ﻣﻼﻗﺎت آﻨﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاى آﻪ هﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﻧﻴﺴﺖ آﻪ در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪا ﮔﻮاهﻰ ﺑﺪهﺪ‬ ‫آﻪ او ﭼﻴﺰى از ﮔﻨﺎﻩ را اﻧﺠﺎم دادﻩ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫در ﺁﻳﻪى ‪ ٨‬ﺳﻮرﻩ ﺗﺤﺮﻳﻢ آﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﺑﻪ ﻧﺼﻮح اﻣﺮ ﺷﺪﻩ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﺛﻤﺮﻩ و ﻧﺘﻴﺠﻪى ﺗﻮﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﻰ اﺷﺎرﻩ ﺷﺪﻩ‬ ‫آﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺑﺨﺸﻮدﮔﻰ ﮔﻨﺎهﺎن‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ورود در ﺑﻬﺸﺖ ﭘﺮ ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﻰ‪.‬‬ ‫‪ -٣‬ﻋﺪم رﺳﻮاﻳﻰ در ﻗﻴﺎﻣﺖ‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ﻧﻮر اﻳﻤﺎن و ﻋﻤﻞ‪ ،‬در ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺑﻪ ﺳﺮاغ ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﮔﺎن ﺁﻣﺪﻩ و ﭘﻴﺸﺎﭘﻴﺶ ﺁﻧﻬﺎ ﺣﺮآﺖ ﻧﻤﻮدﻩ و اﻳﺸﺎن‬ ‫را ﺑﻪ ﺳﻮى ﺑﻬﺸﺖ‪ ،‬هﺪاﻳﺖ ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪ ).‬ﻧﻤﻮﻧﻪ‪ ،‬ج‪ ٢٤‬ص‪(٢٩٢‬‬ ‫‪ -٥‬ﺗﻮﺟﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﺪا ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻰﮔﺮدد‪ ،‬و ﺗﻘﺎﺿﺎى ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻧﻮر و ﺁﻣﺮزش آﺎﻣﻞ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد ﻣﻰآﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻄﻮر ﺧﻼﺻﻪ‪ ،‬ﺗﻮﺑﻪى ﺣﻘﻴﻘﻰ اﻧﺴﺎن را ﻣﺤﺒﻮب ﺧﺪا ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺁن هﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮﻳﻦ ﺑﻨﺪﮔﺎن‪،‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻤﻔَﺘﱠﻨﻮن اﻟﺘﱠﻮاﺑﻮن«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٤٣٢‬‬ ‫»و اَﺣَﺐّ اﻟﻌِﺒﺎد اﻟﻰ اﻟﻠّﻪ ﺗﻌﺎﻟﻰ اﻟ ُ‬ ‫»و ﻣﺤﺒﻮبﺗﺮﻳﻦ ﺑﻨﺪﮔﺎن در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪا‪ ،‬ﺁﻧﻬﺎﻳﻰ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ در ﻓﺘﻨﻪ )ﮔﻨﺎﻩ( واﻗﻊ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺴﻴﺎر ﺗﻮﺑﻪ‬ ‫آﻨﻨﺪ‪«.‬‬


‫و در رواﻳﺖ دﻳﮕﺮى از اﻣﺎم ﻣﻌﺼﻮم ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪ (٤٣٢‬آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬ﺳﻪ‬ ‫ﻣﻮهﺒﺖ ﻋﻄﺎ آﺮدﻩ آﻪ اﮔﺮ ﻳﻜﻰ از ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ هﻤﻪى اهﻞ ﺁﺳﻤﺎنهﺎ و زﻣﻴﻦ ﻣﻰداد هﻤﻪى ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺠﺎت‬ ‫ﻣﻰﻳﺎﻓﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺑﺸﺎرت ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺁﻧﺎﻧﺮا دوﺳﺖ دارد‪ )،‬ﺑﻘﺮﻩ‪ (٢٢٢ ،‬و آﺴﻰ آﻪ ﺧﺪا او را دوﺳﺖ ﺑﺪارد او را‬ ‫ﻋﺬاب ﻧﻤﻰآﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺣﺎﻣﻠﻴﻦ ﻋﺮش ﺧﺪا و رﻩ ﻳﺎﻓﺘﮕﺎن در ﺟﻮار ﻋﺮش آﺒﺮﻳﺎﻳﻰ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮاى ﺗﻮﺑﻪآﻨﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬ﻃﻠﺐ ﺁﻣﺮزش‬ ‫ﻣﻰآﻨﻨﺪ و ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﺎﻟﻰ را ﺑﺮاى ﺁﻧﻬﺎ ﺁرزو ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ).‬ﻣﺆﻣﻦ‪(٩ ٧ ،‬‬ ‫‪ -٣‬ﮔﻨﺎهﺎن ﺗﻮﺑﻪآﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﻨﺎت و ﭘﺎداشهﺎ‪ ،‬ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰﮔﺮدد و ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻮﻳﺪ رﺣﻤﺖ و اﻣﻦ‬ ‫دادﻩ اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺮﻗﺎن‪(٧٠ ٦٨ ،‬‬ ‫در ﭘﺎﻳﺎن ﺑﺤﺚ ﺗﻮﺑﻪ‪ ،‬ﺑﺎ اﻣﺎم ﺳﺠﺎد ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم هﻤﻨﻮا ﺷﻮﻳﻢ آﻪ در ﻓﺮازى از ﻣﻨﺎﺟﺎت ﺧﻮد از‬ ‫ﻣﻨﺎﺟﺎتهﺎى ﭘﺎﻧﺰدﻩ ﮔﺎﻧﻪاش ﺑﻪ ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪاوﻧﺪ ﭼﻨﻴﻦ ﻋﺮض ﻣﻰآﻨﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻬﻰ أﻧﺖ ﻓَﺘَﺤﺖ ﻟِﻌﺒﺎدك ﺑﺎﺑﺎً اﻟﻰ ﻋَﻔﻮِك‪ ،‬ﺳﻤّﻴﺘَﻪ اﻟﺘّﻮﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﺗﻮﺑﻮا اﻟﻰ اﻟﻠّﻪ ﺗﻮﺑﺔ ﻧﺼﻮﺣﺎً‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻋﺬر‬ ‫ﻣَﻦ أﻏﻔﻞ دﺧﻮل اﻟﺒﺎب ﺑﻌﺪ ﻓﺘﺤﻪ؟« ) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٩٤‬ص‪(١٤٢‬‬ ‫»اى ﺧﺪاى ﻣﻦ! ﺗﻮ ﺁن آﺴﻰ هﺴﺘﻰ آﻪ درى ﺑﻪ ﺳﻮى ﻋﻔﻮت ﺑﺮاى ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺖ ﮔﺸﻮدﻩاى و ﻧﺎم ﺁن را‬ ‫ﺗﻮﺑﻪ ﻧﻬﺎدﻩاى و )در ﻗﺮﺁن( ﻓﺮﻣﻮدﻩاى‪ :‬ﺑﻪ ﺳﻮى ﺧﺪا ﺑﺎز ﮔﺮدﻳﺪ و ﺗﻮﺟﻪ ﺧﺎﻟﺺ آﻨﻴﺪ‪ ،‬اآﻨﻮن ﻋﺬر آﺴﺎﻧﻰ‬ ‫آﻪ از وارد ﺷﺪن ﺑﻪ اﻳﻦ در ﮔﺸﻮدﻩ ﻏﻔﻠﺖ آﺮدﻩاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻴﺴﺖ؟«‬

‫ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻗﺒﻼً ﻳﺎدﺁورى ﺷﺪ آﻪ در ﺗﻮﺑﻪ ﻳﻜﻰ از ارآﺎن ﻣﻬﻢ‪ ،‬ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪ ،‬آﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺴﺘﻦ ﺁﺛﺎر ﮔﻨﺎﻩ ﺷﺪﻩ‬ ‫و زدودن رﺳﻮﺑﺎت ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﮔﺮدد‪.‬‬ ‫از اﻳﻦ ﺟﺒﺮان‪ ،‬در اﺳﻼم ﺑﺎ ﻋﻨﻮان »آﻔﺎرات و ﺗﻜﻔﻴﺮ« »ﭘﻮﺷﺎﻧﺪن و ﭘﺎك آﺮدن« ﻳﺎد ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫»ﺗﻜﻔﻴﺮ« در ﻣﻘﺎﺑﻞ »اِﺣﺒﺎط« اﺳﺖ‪ ،‬اﺣﺒﺎط ﻳﻌﻨﻰ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ارﺗﻜﺎب ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ ﺧﻮد را ﭘﻮچ و‬ ‫ﺑﻰاﺛﺮ آﻨﺪ‪ ،‬وﻟﻰ ﺗﻜﻔﻴﺮ ﻳﻌﻨﻰ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ‪ ،‬ﺁﺛﺎر ﮔﻨﺎهﺎن از ﭼﻬﺮﻩ ﺟﺎن ﺧﻮد ﺑﺰداﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت‬ ‫روﺷﻨﺘﺮ ﺗﻮﺑﻪ داراى دو ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﻗﻄﻊ و ﺗﺮك ﮔﻨﺎﻩ )ﭘﺎآﺴﺎزى(‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ﺗﻘﻮﻳﺖ ﺟﺎن ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﻧﻴﻚ )ﺑﻬﺴﺎزى(‪.‬‬ ‫هﻤﺎﻧﻨﺪ ﺑﻴﻤﺎرى آﻪ درﻣﺎن او داراى دو ﺑﻌﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻜﻰ ﺧﻮردن داروىهﺎى درﻣﺎن آﻨﻨﺪﻩ‪ ،‬دوم ﺧﻮردن‬ ‫داروهﺎى ﻧﻴﺮوﺑﺨﺶ‪ ،‬ﺗﺎ ﺁﺛﺎر و ﺿﺎﻳﻌﺎت ﺑﻴﻤﺎرى را از ﺑﻴﻦ ﺑﺒﺮد‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺧﻮاهﻴﻢ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎهﺎن ﮔﺎهﻰ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪاى ﻣﻰرﺳﺪ‪ ،‬آﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻨﺎهﺎن ﺳﺎﺑﻖ را ﺗﺒﺪﻳﻞ‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻴﻜﻰهﺎ آﻨﺪ‪ .‬ﻳﻌﻨﻰ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺁﺛﺎر ﮔﻨﺎﻩ را از ﻟﻮح دل ﺑﺸﻮﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺁﺛﺎر درﺧﺸﺎن آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ را‬ ‫ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺁن ﺑﻨﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل اﮔﺮ آﺴﻰ ﻣﺪتهﺎ ﭘﺪر ﻳﺎ ﻣﺎدرش را ﺁزردﻩ و اآﻨﻮن ﺗﻮﺑﻪ آﺮدﻩ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ‬ ‫ﻗﻄﻊ ﺁزار آﺎﻓﻰ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺷﻴﺮﻳﻨﻰ ﻣﺤﺒﺖ ﺧﻮد‪ ،‬ﺗﻠﺨﻰ ﺁزار را ﺟﺒﺮان آﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ از دﻳﺪﮔﺎﻩ ﻗﺮﺁن‬ ‫‪» -١‬و ﻳَﺪْرؤُونَ ﺑِﺎﻟﺤَﺴَﻨَﺔِ اﻟﺴﱠﻴّﺌﺔ«) رﻋﺪ‪ (٢٢ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»)اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان( ﺑﺎ آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ‪ ،‬آﺎرهﺎى ﺑﺪ ﺧﻮد را از ﺑﻴﻦ ﻣﻰﺑﺮﻧﺪ‪«.‬‬ ‫ﺣﺴَﻨﺎت«) ﻓﺮﻗﺎن‪ (٧٠ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫‪» -٢‬اِﻻّ ﻣَﻦ ﺗﺎبَ و ﺁﻣﻦ و ﻋَﻤﻞ ﺻﺎﻟِﺤﺎً اُوﻟﺌِﻚ ﻳُﺒﺪﱢل اﻟﻠّﻪ ﺳﻴﱢﺌﺎﺗِﻬﻢ َ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻣﮕﺮ آﺴﻰ آﻪ ﺗﻮﺑﻪ آﻨﺪ و اﻳﻤﺎن ﺁورد و ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ اﻧﺠﺎم دهﺪ‪ ،‬آﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﻨﺎهﺎن اﻳﻦ ﮔﺮوﻩ را ﺑﻪ‬ ‫ﺣﺴﻨﺎت ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰآﻨﺪ‪«.‬‬


‫ﺤﺴَﻨﺎت ﻳُﺬهِﺒْﻦ اﻟﺴﱠﻴّﺌﺎت«) هﻮد‪ (١١٤ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ‬ ‫‪» -٣‬و اَﻗِﻢ اﻟﺼﱠﻠﻮةَ ﻃَﺮَﻓَﻰ اﻟﻨﱠﻬﺎر و ُزﻟَﻔﺎً ﻣِﻦَ اﻟﻠﻴﻞ اِنﱠ اﻟ َ‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﻧﻤﺎز را در دو ﻃﺮف روز و اواﻳﻞ ﺷﺐ ﺑﺮﭘﺎدار‪ ،‬ﭼﺮا آﻪ ﻧﻴﻜﻰهﺎ‪ ،‬ﺑﺪىهﺎ را ﺑﺮ ﻃﺮف ﻣﻰﺳﺎزد‪«.‬‬ ‫ن ﺗَﺠﺘَﻨِﺒُﻮا آَﺒﺎﺋِﺮَ ﻣﺎ ﺗَﻨﻬَﻮن ﻋَﻨﻪ ُﻧﻜَﻔﱢﺮ ﻋَﻨﻜُﻢ ﺳﻴﱢﺌﺎﺗِﻜﻢ«) ﻧﺴﺎء‪» (٣١ ،‬اﮔﺮ از ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩاى آﻪ از‬ ‫‪» -٤‬اِ ْ‬ ‫ﺁن ﻧﻬﻰ ﺷﺪﻩاﻳﺪ‪ ،‬اﺟﺘﻨﺎب آﻨﻴﺪ ﮔﻨﺎهﺎن آﻮﭼﻚ ﺷﻤﺎ را ﻣﻰﭘﻮﺷﺎﻧﻴﻢ‪«.‬‬ ‫‪» -٥‬و اﻟﱠﺬﻳﻦَ ﺁﻣَﻨﻮا و ﻋَﻤِﻠﻮا اﻟﺼّﺎﻟِﺤﺎتِ ﻟَ ُﻨﻜَﻔﱢﺮنﱠ ﻋَﻨﻬُﻢ ﺳَﻴﱢﺌﺎﺗِﻬﻢ«) ﻋﻨﻜﺒﻮت‪ (٧ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»آﺴﺎﻧﻰ آﻪ اﻳﻤﺎن ﺁوردﻩ و ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ‪ ،‬ﻗﻄﻌﺎً ﮔﻨﺎهﺎن ﺁﻧﺎن را ﻣﻰﭘﻮﺷﺎﻧﻴﻢ‪«.‬‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر از ﭘﻮﺷﺎﻧﺪن ﮔﻨﺎﻩ ﻣﺤﻮ ﺁﺛﺎر ﺁن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻻآَﻔﱢﺮنﱠ ﻋَﻨﻬﻢ‬ ‫‪...» -٦‬ﻓَﺎﻟﱠﺬﻳﻦَ هﺎﺟﺮوا وَ اُﺧﺮِﺟﻮا ﻣِﻦ دِﻳﺎرِهﻢ و اُوذوا ﻓﻰ ﺳَﺒﻴﻠﻰ و ﻗﺎﺗَﻠﻮا وَ ﻗُﺘﻠﻮا ُ‬ ‫ﺳَﻴﱢﺌﺎﺗﻬﻢ«) ﺁل ﻋﻤﺮان‪ (١٩٥ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»ﭘﺲ ﺁﻧﻬﺎ آﻪ در راﻩ ﺧﺪا هﺠﺮت آﺮدﻧﺪ و از ﺧﺎﻧﻪهﺎى ﺧﻮد ﺑﻴﺮون راﻧﺪﻩ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و در راﻩ ﻣﻦ ﺁزار دﻳﺪﻧﺪ و‬ ‫ﺟﻨﮓ آﺮدﻧﺪ و آﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﻳﺎد ﻣﻰآﻨﻢ آﻪ ﮔﻨﺎهﺎن ﺁﻧﻬﺎ را ﻣﻰﭘﻮﺷﺎﻧﻢ و ﻣﺤﻮ ﻣﻰآﻨﻢ‪«.‬‬ ‫از ﺁﻳﺎت ﻓﻮق ﭼﻨﻴﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻰﮔﻴﺮﻳﻢ آﻪ‪:‬‬ ‫ﺗﻮﺑﻪاى ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل اﺳﺖ و ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺤﻮ ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﻰﮔﺮدد آﻪ ﺑﺎ اﻳﻤﺎن‪ ،‬ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬ﻧﻤﺎز‪ ،‬هﺠﺮت‪ ،‬ﺟﻬﺎد‬ ‫و ﺷﻬﺎدت هﻤﺮاﻩ ﺑﺎﺷﺪ و ﮔﺮﻧﻪ ﺿﺎﻳﻌﺎت ﮔﻨﺎهﺎن ﺳﺎﺑﻖ‪ ،‬ﺟﺒﺮان ﻧﺨﻮاهﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ از دﻳﺪﮔﺎﻩ رواﻳﺎت‬ ‫در رواﻳﺎت ﺑﻄﻮر ﺻﺮﻳﺢ ﺗﺎآﻴﺪ ﺷﺪﻩ آﻪ در ﺗﻮﺑﻪ ﺗﺮك ﮔﻨﺎﻩ و ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻰ‪ ،‬آﻔﺎﻳﺖ ﻧﻤﻰآﻨﺪ‪ .‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺁﺛﺎرى‬ ‫را آﻪ ﮔﻨﺎهﺎن در زﻧﺪﮔﻰ اﻧﺴﺎن ﭘﺪﻳﺪ ﺁوردﻩاﻧﺪ ﺑﺎ آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ‪ ،‬ﺟﺒﺮان و اﺻﻼح ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﺟﺒﺮان در ﭼﻬﺮﻩهﺎى ﻣﺨﺼﻮﺻﻰ ﺑﺮوز ﻣﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﺮﺑﻴﺖ و ﺗﻜﺎﻣﻞ اﻧﺴﺎن ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﺮاى ﺗﻜﻤﻴﻞ‬ ‫اﻳﻦ ﺑﺤﺚ‪ ،‬ﺑﻪ رواﻳﺎت زﻳﺮ ﺗﻮﺟﻪ آﻨﻴﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﺗﱠﻖِ اﻟﻠّﻪ ﺣﻴﺚ آﻨﺖ و ﺧﺎﻟﻂ اﻟﻨﺎس ﺑﺨﻠﻖ ﺣﺴﻦ و اذا ﻋﻤﻠﺖ ﺳﻴﺌﺔ ﻓﺎﻋﻤﻞ ﺣﺴﻨﺔ ﺗﻤﺤﻮهﺎ«) ﺑﺤﺎر‪،‬‬ ‫ج‪ ٧١‬ص‪ .٢٤٢‬وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٣٨٤‬‬ ‫»در هﺮ ﺟﺎ هﺴﺘﻰ از ﺧﺪا ﺑﺘﺮس و ﺑﺎ ﻣﺮدم ﺑﺎ ﺧﻠﻖ ﻧﻴﻚ ﺑﺮ ﺧﻮرد آﻦ‪ ،‬و هﺮﮔﺎﻩ ﮔﻨﺎهﻰ آﺮدى آﺎر ﻧﻴﻜﻰ‬ ‫اﻧﺠﺎم ﺑﺪﻩ آﻪ ﺁن ﮔﻨﺎﻩ را ﻣﺤﻮ آﻨﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٢‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم در ﮔﻔﺘﺎرى ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»‪...‬ﻣَﻦ ﻋَﻤﻞ ﺳﻴّﺌﺔ ﻓﻰ اﻟﺴّﺮ ﻓﻠﻴﻌﻤﻞ ﺣﺴﻨﺔ ﻓﻰ اﻟﺴّﺮ و ﻣﻦ ﻋﻤﻞ ﺳﻴّﺌﺔ ﻓﻰ اﻟﻌَﻼﻧﻴﺔ ﻓَﻠﻴَﻌﻤﻞ‬ ‫ﺣَﺴﻨﺔ ﻓﻰ اﻟﻌﻼﻧﻴﺔ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٣٨٣‬‬ ‫»آﺴﻰ آﻪ در ﭘﻨﻬﺎﻧﻰ ﮔﻨﺎﻩ آﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ در ﭘﻨﻬﺎﻧﻰ آﺎرﻧﻴﻜﻰ اﻧﺠﺎم ﺑﺪهﺪ‪ ،‬و آﺴﻰ آﻪ ﺁﺷﻜﺎرا ﮔﻨﺎﻩ آﺮد‪،‬‬ ‫ﭘﺲ ﺁﺷﻜﺎرا آﺎر ﻧﻴﻚ اﻧﺠﺎم دهﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺘّﺎﺋﺐ إذا ﻟﻢ ﻳَﺴﺘﺒﻦ أﺛﺮ اﻟﺘّﻮﺑﺔ ﻓﻠَﻴﺲ ﺑِﺘﺎﺋﺐ‪ :‬ﻳﺮﺿﻰ اﻟﺨﺼﻤﺎء و ﻳُﻌﻴﺪ اﻟﺼّﻠﻮات وﻳﺘﻮاﺿﻊ ﺑﻴﻦ اﻟﺨَﻠﻖ‬ ‫ﻳﺘّﻘﻰ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻦ اﻟﺸﻬﻮات‪ )«..‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٦‬ص‪ ،٣٥‬ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٥٤٨‬‬ ‫»هﺮﮔﺎﻩ ﻧﺸﺎﻧﻪهﺎى ﺗﻮﺑﻪ‪ ،‬از ﺗﻮﺑﻪآﻨﻨﺪﻩ ﺁﺷﻜﺎر ﻧﮕﺮدد‪ ،‬او ﺗﻮﺑﻪ آﻨﻨﺪﻩ ﺣﻘﻴﻘﻰ ﻧﻴﺴﺖ‪) .‬ﺁﺷﻜﺎر ﺷﺪن‬ ‫ﻧﺸﺎﻧﻪهﺎى ﺗﻮﺑﻪ اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ‪ (:‬ﺁﻧﻬﺎ را آﻪ ادﻋﺎى ﺣﻘﻰ ﺑﺮ او دارﻧﺪ راﺿﻰ آﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻤﺎزهﺎى ﻗﻀﺎ ﺷﺪﻩاش‬ ‫را اﻋﺎدﻩ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻣﺘﻮاﺿﻊ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد را از ﻃﻐﻴﺎن هﻮسهﺎى ﻧﻔﺴﺎﻧﻰ ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪«...‬‬ ‫‪ -٤‬اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﺛَﻤَﺮة اﻟﺘّﻮﺑﺔ إﺳﺘﺪراك ﻓَﻮارط اﻟﻨّﻔﺲ«) ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٣٤٨‬‬ ‫»ﻣﻴﻮﻩ و اﺛﺮ ﺗﻮﺑﻪ‪ ،‬ﺟﺒﺮان ﺿﺎﻳﻌﺎت ﻧﻔﺲ اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٥‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﺎ أﺣﺴﻦ اﻟﺤَﺴﻨﺎت ﺑَﻌﺪ اﻟﺴّﻴﺌﺎت«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٣٨٤‬‬ ‫»ﭼﻘﺪر آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از ﮔﻨﺎهﺎن ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ و زﻳﺒﺎ اﺳﺖ‪«.‬‬


‫‪ -٦‬اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ آﻔﺎرات اﻟﺬّﻧﻮب اﻟﻌِﻈﺎم إﻏﺎﺛﺔ اﻟﻤَﻠﻬﻮف و اﻟﺘّﻨﻔﻴﺲ ﻋﻦ اﻟﻤَﻜﺮوب«) ﺷﺮح ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ )ﺣﺪﻳﺪى(‪،‬‬ ‫ج‪ ١٨‬ص‪(١٣٥‬‬ ‫»از آﻔﺎرات ﮔﻨﺎهﺎن ﺑﺰرگ‪ ،‬ﭘﻨﺎﻩ دادن ﺑﻪ اﻧﺴﺎنهﺎى ﭘﺮﻳﺸﺎن و ﮔﺮﻓﺘﺎر و زدودن اﻧﺪوﻩ از اﻧﺪوهﮕﻴﻦ‬ ‫اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٧‬ﺷﺨﺼﻰ از رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ :‬آﻔﺎرﻩى ﮔﻨﺎﻩ ﻏﻴﺒﺖ ﭼﻴﺴﺖ؟‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﺗَﺴﺘَﻐﻔﺮ ﻟِﻤَﻦ إﻏﺘَﺒﺘﻪ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٥‬ص‪(٥٨٣‬‬ ‫»ﺑﺮاى آﺴﻰ آﻪ او را ﻏﻴﺒﺖ آﺮدﻩاى‪ ،‬از ﺧﺪا ﻃﻠﺐ ﺁﻣﺮزش آﻦ‪«.‬‬ ‫‪ -٨‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﺛﻼث آﻔّﺎرات‪ :‬إﻓﺸﺎء اﻟﺴّﻼم و إﻃﻌﺎم اﻟﻄّﻌﺎم و اﻟﺘّﻬﺠُﺪ ﺑﺎﻟﻠّﻴﻞ و اﻟﻨّﺎس ﻧﻴﺎم«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٧‬ص‪(٥٢‬‬ ‫»ﺳﻪ آﺎر آﻔﺎرﻩ و ﺟﺒﺮان آﻨﻨﺪﻩى ﮔﻨﺎﻩ اﺳﺖ‪ -١ :‬ﺑﻠﻨﺪ ﺳﻼم آﺮدن ‪ -٢‬اﻃﻌﺎم دادن ‪ -٣‬ﻧﻤﺎز ﺷﺐ و‬ ‫ﻋﺒﺎدت در ﺁن هﻨﮕﺎم آﻪ ﻣﺮدم ﺧﻮاﺑﻴﺪﻩاﻧﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٩‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻦ اﻟﺨُﻠﻖ‬ ‫»أرﺑﻊ ﻣَﻦ آﻦّ ﻓﻴﻪ و آﺎن ﻣِﻦ ﻗَﺮﻧﻪ اﻟﻰ ﻗَﺪﻣﻪ ذُﻧﻮﺑﺎً ﺑَﺪّﻟﻬﺎ اﻟﻠّﻪ ﺣَﺴﻨﺎت‪ :‬اﻟﺼﱢﺪق و اﻟﺤَﻴﺎء و ﺣُﺴ ُ‬ ‫و اﻟﺸّﻜﺮ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧١‬ص‪(٣٣٢‬‬ ‫»اﮔﺮ آﺴﻰ داراى ﭼﻬﺎر ﺧﺼﻠﺖ ﺑﺎﺷﺪ هﺮ ﭼﻨﺪ از ﺳﺮ ﺗﺎ ﻗﺪﻣﺶ را ﮔﻨﺎﻩ ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺁن‬ ‫ﮔﻨﺎهﺎن را ﺑﻪ ﻧﻴﻜﻰ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻰآﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬راﺳﺘﮕﻮﻳﻰ‪ -٢ .‬ﺷﺮم وﺣﻴﺎ‪ -٣ .‬ﻧﻴﻚ ﺧﻠﻘﻰ‪ -٤ .‬روﺣﻴﻪى ﺷﻜﺮﮔﺰارى‪«.‬‬ ‫‪ -١٠‬ﺷﺨﺼﻰ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪ و ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﮔﻨﺎهﺎﻧﻢ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﺪﻩاﻧﺪ و‬ ‫اﻋﻤﺎل ﻧﻴﻜﻢ اﻧﺪك اﺳﺖ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»أآﺜﺮ اﻟﺴّﺠﻮد ﻓﺎﻧّﻪ ﻳﺤﻂّ اﻟﺬّﻧﻮب آﻤﺎ ﺗﺤﻂّ اﻟﺮّﻳﺢ وَرق اﻟﺸﺠﺮ« ) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٨٥‬ص‪ ،١٦٢‬ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪،‬‬ ‫ج‪ ٣‬ص‪(٤٧٧‬‬ ‫»ﺳﺠﺪﻩهﺎى ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺠﺎ ﺑﻴﺎور ﭼﺮا آﻪ ﺳﺠﺪﻩ‪ ،‬ﮔﻨﺎهﺎن را ﺁﻧﭽﻨﺎن ﻣﻰرﻳﺰد آﻪ ﺑﺎد ﺑﺮگهﺎى درﺧﺖ را‬ ‫ﻣﻰرﻳﺰد‪«.‬‬ ‫هﻤﺎهﻨﮕﻰ ﺟﺒﺮان ﺑﺎ ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺑﺎ آﺎرهﺎى ﻧﻴﻚ‪ ،‬ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرتهﺎى ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻤﻚهﺎى ﻣﺎﻟﻰ‪ ،‬ﺟﻬﺎد در راﻩ‬ ‫ﺧﺪا‪ ،‬روزﻩ ﮔﺮﻓﺘﻦ‪ ،‬ﺷﺐ زﻧﺪﻩدارى و ‪...‬اﻧﺠﺎم ﮔﻴﺮد‪ ،‬وﻟﻰ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺟﺒﺮان هﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ‬ ‫ﺑﺎ هﻤﺎن ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً ﺑﻰﺣﺠﺎﺑﻰ و ﻧﺎﭘﺎآﻰ را ﺑﺎ ﺣﻔﻆ آﺎﻣﻞ ﻋﻔﺖ و ﭘﺎآﺪاﻣﻨﻰ‪ ،‬ﺟﺒﺮان آﺮد‪ .‬ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﻏﻴﺒﺖ را ﺑﺎ آﻨﺘﺮل و ﻣﺮاﻗﺒﺖ زﺑﺎن‪ ،‬ﺟﺒﺮان ﻧﻤﻮد‪ .‬ﮔﻨﺎﻩ ﻇﻠﻢ و ﺑﻰرﺣﻤﻰ را ﺑﺎ اﺣﺴﺎن ﺑﻪ ﻣﻈﻠﻮﻣﺎن و‬ ‫دﺳﺘﮕﻴﺮى از ﺑﻴﻨﻮاﻳﺎن‪ ،‬ﺗﻼﻓﻰ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﮔﻨﺎﻩ ﭼﺸﻢ ﭼﺮاﻧﻰ را ﺑﺎ ﻋﻔﺖ ﭼﺸﻢ و ﻧﮕﺎﻩهﺎﻳﻰ آﻪ ﺑﺮاى ﺁن‬ ‫ﭘﺎداش اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﮕﺎﻩ ﺑﻪ ﻗﺮﺁن و ﭼﻬﺮﻩ ﻋﺎﻟﻢ رﺑﺎﻧﻰ و ﻧﮕﺎﻩ ﺑﻪ ﭼﻬﺮﻩى ﭘﺪر و ﻣﺎدر‪ ،‬ﺟﺒﺮان ﻧﻤﻮد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫از ﺑﻌﻀﻰ رواﻳﺎت اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻰﺷﻮد؛‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻻﺧْﻮان«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١٥‬ص‪(٥٨٤‬‬ ‫»آﻔﺎرة ﻋﻤﻞ اﻟﺴّﻠﻄﺎن ﻗَﻀﺎء ﺣﻮاﺋِﺞ ا ِ‬ ‫»آﻔﺎرﻩ و ﺟﺒﺮان )ﮔﻨﺎﻩ( آﺎرﻣﻨﺪى ﺣﺎآﻢ ﻇﺎﻟﻢ‪ ،‬رﺳﻴﺪﮔﻰ و ﺑﺮﺁوردن ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪىهﺎى ﺑﺮادران اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫ﭼﻨﺪ داﺳﺘﺎن در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫‪ -١‬ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ‬


‫اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ ﻳﻜﻰ از اﺻﺤﺎب ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻮد‪ ،‬وﻟﻰ ﻳﻬﻮد ﺑﻨﻰﻗﺮﻳﻈﻪ ﺑﺎ او ﺧﻮﻳﺸﺎوﻧﺪى و‬ ‫ﺁﺷﻨﺎﻳﻰ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺟﺮﻳﺎن آﺎرﺷﻜﻨﻰهﺎى ﻳﻬﻮد‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺖ ﺗﺎ هﻤﻪى ﻃﻮاﻳﻒ ﻳﻬﻮد را آﻪ‬ ‫هﻤﭽﻮن ﺳﺘﻮن ﭘﻨﺠﻢ دﺷﻤﻦ در داﺧﻞ ﻣﺮآﺰ اﺳﻼﻣﻰ ﻋﻤﻞ ﻣﻰآﺮدﻧﺪ‪ ،‬از اﻃﺮاف ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺗﺒﻌﻴﺪ آﻨﺪ و‬ ‫ﮔﺮدﻧﻜﺸﺎن ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻘﺘﻞ رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻳﻬﻮدِ ﺑﻨﻰ ﻗﺮﻳﻈﻪ در ﻗﻠﻌﻪى ﺧﻮد در ﻣﺤﺎﺻﺮﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ‬ ‫ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﺒﺨﺸﺪ‪ ،‬رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺁﻳﺎ راﺿﻰ هﺴﺘﻴﺪ‪ ،‬ﺣَﻜﻤﻴّﺖ در‬ ‫ﻣﻮرد ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از اﻓﺮاد ﺷﻤﺎ واﮔﺬارم‪.‬‬ ‫ﻃﺎﻳﻔﻪ اوس ﺟﻮاب ﻣﺜﺒﺖ دادﻧﺪ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺳﻌﺪﺑﻦ ﻣﻌﺎذ را ﺑﺮاى اﻳﻦ آﺎر ﺗﻌﻴﻴﻦ آﺮد‪،‬‬ ‫وﻟﻰ ﺑﻨﻰﻗﺮﻳﻈﻪ ﺣَﻜﻤﻴﺖ ﺳﻌﺪ را ﻧﭙﺬﻳﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﭘﻴﺎم دادﻧﺪ اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ را ﺑﻔﺮﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺎ او ﻣﺸﻮرت آﻨﻴﻢ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ را ﺑﻪ ﺳﻮى ﺁﻧﻬﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎد ﺗﺎ ﺑﺎ او ﻣﺸﻮرت آﻨﻨﺪ‪ .‬ﺁﻧﻬﺎ اﻃﺮاف اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ را‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و اﻇﻬﺎر ﻧﺎﺗﻮاﻧﻰ آﺮدﻧﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺁﻳﺎ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺣﻜﻤﻴﺖ ﺳﻌﺪﺑﻦ ﻣﻌﺎذ راﺿﻰ ﺷﻮﻳﻢ؟‬ ‫اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎﻧﻌﻰ ﻧﺪارد وﻟﻰ ﺑﺎ دﺳﺖ اﺷﺎرﻩ ﺑﻪ ﮔﺮدن آﺮد‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﺪن ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﺳﻌﺪ‬ ‫هﻤﺎن و ﮔﺮدن زدن هﻤﺎن‪.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ او ﻳﻜﻰ از اﺳﺮار ﻧﻈﺎﻣﻰ را ﻧﺰد دﺷﻤﻦ ﻓﺎش ﺳﺎﺧﺖ‪ .‬وﻟﻰ ﺑﻰدرﻧﮓ ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد ﻣﺘﻮﺟﻪ‬ ‫ﺷﺪ و درﻳﺎﻓﺖ آﻪ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ و ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺧﻴﺎﻧﺖ آﺮدﻩ اﺳﺖ‪ ،‬هﻤﺎن ﻟﺤﻈﻪ ﺗﻮﺑﻪ آﺮد‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺁﻳﻪ ‪ ٢٧‬و ‪ ٢٨‬ﺳﻮرﻩى اﻧﻔﺎل در ﻧﻬﻰ از ﺧﻴﺎﻧﺖ ﺑﻪ ﺧﺪا و رﺳﻮل‪ ،‬ﻧﺎزل ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬ ‫اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ از ﺷﺪت ﻧﺎراﺣﺘﻰ و ﺧﺠﻠﺖ‪ ،‬ﻧﺰد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻧﺮﻓﺖ و ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫رﻓﺘﻪ و ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻳﻜﻰ از ﺳﺘﻮنهﺎى ﻣﺴﺠﺪ ﺑﺴﺖ و ﻣﺪت دﻩ ﺗﺎ ﭘﺎﻧﺰدﻩ روز ﺑﻪ هﻤﻴﻦ ﻣﻨﻮال ﻣﺎﻧﺪ و ﺑﺎ‬ ‫ﻣﻨﺎﺟﺎت و راز و ﻧﻴﺎز‪ ،‬از ﺧﺪا ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ ﺗﺎ ﺗﻮﺑﻪاش را ﺑﭙﺬﻳﺮد‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺁﻳﻪ ‪ ١٠٢‬ﺳﻮرﻩ ﺗﻮﺑﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ و‬ ‫ﻗﺒﻮل ﺷﺪن ﺗﻮﺑﻪ اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ اﻋﻼم ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻜﺘﻪ اﻳﻨﺠﺎ اﺳﺖ آﻪ اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ ﺑﺮاى ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﻪ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻋﺮض آﺮد‬ ‫ﻣﻰﺧﻮاهﻢ ﺑﻪ ﺷﻜﺮاﻧﻪى ﻗﺒﻮﻟﻰ ﺗﻮﺑﻪام‪ ،‬هﻤﻪى اﻣﻮاﻟﻢ را ﺻﺪﻗﻪ ﺑﺪهﻢ‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬هﻤﻪ را اﺟﺎزﻩ ﻧﻤﻰدهﻢ‪ .‬او ﻋﺮض آﺮد‪ :‬دو ﺳﻮم اﻣﻮاﻟﻢ را اﺟﺎزﻩ ﺑﺪهﻴﺪ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺁن هﻢ زﻳﺎد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫او ﻋﺮض آﺮد‪ :‬اﺟﺎزﻩ ﺑﺪﻩ ﻳﻚ ﺳﻮم اﻣﻮاﻟﻢ را ﺻﺪﻗﻪ ﺑﺪهﻢ‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ اﻳﻦ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد را ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ و اﺑﻮﻟﺒﺎﺑﻪ ﺑﻪ ﻗﻮل ﺧﻮد وﻓﺎ آﺮد‪ ).‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن‪ ،‬ج‪٥‬‬ ‫ص‪ ٦٧‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬اﺳﺪاﻟﻐﺎﺑﻪ‪ ،‬ج‪(٥‬‬ ‫‪ -٢‬ﺟﺒﺮانِ ﻗﻄﻊ رﺣﻢ‬ ‫دو ﺑﺮادر آﻪ ﻳﻜﻰ از ﺁﻧﻬﺎ ﻳﻌﻘﻮب ﻣﻐﺮﺑﻰ ﻧﺎم داﺷﺖ‪ ،‬ﺑﺎ هﻢ ﺑﺮاى اﻧﺠﺎم ﺣﺞ ﺑﻪ ﺳﻮى ﻣﻜﻪ ﻣﺴﺎﻓﺮت‬ ‫آﺮدﻧﺪ‪ .‬در راﻩ ﺑﻴﻦ اﻳﻦ دو ﺑﺮادر ﻧﺰاﻋﻰ در ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﺪ و ﻧﺎﺳﺰا ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ .‬و ﺳﺮاﻧﺠﺎم از هﻢ ﺟﺪا‬ ‫ﺷﺪﻩ و ﺑﻪ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرگ ﻗﻄﻊ رﺣﻢ‪ ،‬ﻣﺒﺘﻼ ﮔﺸﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫در اﻳﻦ ﺳﻔﺮ ﻳﻌﻘﻮب در ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر اﻣﺎم ﻣﻮﺳﻰﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻋﻠﻴﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم رﺳﻴﺪ‪ ،‬اﻣﺎم ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫اﻟﺴﻼم ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺗﻮ در ﻓﻼن ﻣﻜﺎن ﺑﺎ ﺑﺮادرت ﻧﺰاع آﺮدى و ﺑﻪ هﻤﺪﻳﮕﺮ ﻧﺎﺳﺰا ﮔﻔﺘﻴﺪ و اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ رﻓﺘﺎر‬ ‫ﺑﺮﺧﻼف دﻳﻦ ﻣﻦ و دﻳﻦ ﭘﺪراﻧﻢ ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ از ﺧﺪا ﺑﺘﺮس و اﻳﻦ را ﺑﺪان آﻪ ﻗﻄﻊ رﺣﻢ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻰﺷﻮد آﻪ‬ ‫ﺑﺰودى ﻣﺮگ ﺑﻴﻦ ﺷﻤﺎ ﺟﺪاﻳﻰ اﻧﺪازد‪ ،‬ﺑﺮادرت در هﻤﻴﻦ ﻣﺴﺎﻓﺮت ﻗﺒﻞ از رﺳﻴﺪن ﺑﻪ وﻃﻦ ﻣﻰﻣﻴﺮد و ﺗﻮ‬ ‫ﭘﺸﻴﻤﺎن ﺧﻮاهﻰ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻘﻮب آﻪ ﺳﺨﺖ ﭘﺮﻳﺸﺎن ﺷﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻣﻦ ﭼﻪ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ؟‬ ‫اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﻣّﺎ انّ أﺟﻠﻚ ﻗﺪ ﺣَﻀﺮ ﺣﺘّﻰ وَﺻﻠﺖ ﻋَﻤّﺘﻚ ﺑﻤﺎ وَﺻﻠﺘَﻬﺎ ﺑﻪ ﻓﻰ ﻣﻨﺰل آﺬا و آﺬا ﻓَﺰﻳﺪ ﻓﻰ أﺟﻠﻚ‬ ‫ﻋِﺸﺮون«‬ ‫»ﭘﺎﻳﺎن ﻋﻤﺮ ﺗﻮ ﻧﻴﺰ )ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻗﻄﻊ رﺣﻢ( ﻓﺮا رﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬وﻟﻰ در ﻣﺴﻴﺮ راﻩ در ﻓﻼن ﻣﻨﺰﻟﮕﺎﻩ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺮاغ‬ ‫ﻋﻤﻪات رﻓﺘﻰ و از او اﺣﻮال ﭘﺮﺳﻴﺪى و ﺻﻠﻪرﺣﻢ آﺮدى‪ ،‬ﺑﺮ ﻋﻤﺮ ﺗﻮ ﺑﻴﺴﺖ ﺳﺎل اﻓﺰودﻩ ﺷﺪ«‬


‫هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ آﻪ اﻣﺎم ﻓﺮﻣﻮدﻩ ﺑﻮد ﺑﻪ وﻗﻮع ﭘﻴﻮﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮادر ﻳﻌﻘﻮب در ﺳﻔﺮ از دﻧﻴﺎ رﻓﺖ‪ ،‬و ﻳﻌﻘﻮب ﺑﺨﺎﻃﺮ‬ ‫ﺻﻠﻪى رﺣﻢ دﻳﮕﺮ ﺑﻴﺴﺖ ﺳﺎل ﻋﻤﺮ آﺮد‪ ).‬ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٥١٦‬‬ ‫‪ -٣‬اداى ﺣﻖ ﺑﻪ ﺣﻖ دار‬ ‫ﻳﻜﻰ از ﺑﺰرﮔﺎن دودﻣﺎن ﻧﺨﻊ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺁﻣﺪ و ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﻣﻦ از زﻣﺎن ﺣﻜﻮﻣﺖ‬ ‫ﺣﺠﺎج ‪ -‬اﺳﺘﺎﻧﺪار ﻋﺒﺪاﻟﻤﻠﻚ در آﻮﻓﻪ ‪ -‬ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪارِ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻃﺎﻏﻮﺗﻴﺎن اﻣﻮى ﺑﻮدﻩام‪» .‬ﻓﻬﻞ ﻟﻰ ﻣﻦ‬ ‫ﺗﻮﺑﺔ«‬ ‫»ﺁﻳﺎ راهﻰ ﺑﺮاى ﺗﻮﺑﻪ ﻣﻦ هﺴﺖ؟«‬ ‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺳﻜﻮت آﺮد‪.‬‬ ‫او دوﺑﺎرﻩ ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ .‬اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﻻ ﺣﺘّﻰ ﺗُﺆدّى اﻟﻰ ُآﻞّ ذى ﺣﻖﱟ ﺣﻘّﻪ«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٣٣١‬‬ ‫»ﻧﻪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺣﻖ هﺮ ﺣﻘﺪارى را ﺑﭙﺮدازى‪«.‬‬ ‫‪ -٤‬ﺟﺒﺮان ﻳﻚ ﮔﻨﺎﻩ ﺑﺰرگ‬ ‫اﺑﻮﺧﺪﻳﺠﻪ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﻣﺮدى ﺑﻪ ﺣﻀﻮر رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪ و ﻋﺮض آﺮد‪ :‬در زﻣﺎن ﺟﺎهﻠﻴﺖ داراى دﺧﺘﺮى ﺷﺪم‪ .‬او را ﭘﺮوراﻧﺪم ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﺪ ﺑﻠﻮغ رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﻟﺒﺎس‬ ‫و زﻳﻮرش را ﺑﺮ ﺗﻨﺶ آﺮدم‪ ،‬و او را ﺑﻪ آﻨﺎر ﭼﺎهﻰ ﺁوردم و در ﻣﻴﺎن ﺁن ﭼﺎﻩ اﻧﺪاﺧﺘﻢ و ﺁﺧﺮﻳﻦ ﺳﺨﻨﻰ آﻪ‬ ‫از او ﺷﻨﻴﺪم اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻳﺎ اﺑﺎﻩ! )اى ﭘﺪر ﺟﺎن!(‪.‬‬ ‫اﻳﻨﻚ ﭘﺸﻴﻤﺎﻧﻢ و از ﺷﻤﺎ ﻣﻰﺧﻮاهﻢ ﺑﻔﺮﻣﺎﻳﻴﺪ آﻪ اﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ را ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺟﺒﺮان آﻨﻢ؟ »ﻓﻤﺎ آﻔﺎرة ذﻟﻚ؟«‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺁﻳﺎ ﻣﺎدرت زﻧﺪﻩ اﺳﺖ؟ او ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻧﻪ‪.‬‬ ‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺁﻳﺎ ﺧﺎﻟﻪ دارى؟ او ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺁرى‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﻻمّ ُﻳﻜَﻔﱢﺮ ﻋﻨﻚ ﻣﺎ ﺻَﻨﻌﺖَ«‬ ‫»ﻓَﺎﺑﺮِرهﺎ ﻓﺎِﻧّﻬﺎ ﺑﻤﻨﺰﻟﺔ ا ُ‬ ‫»ﺑﻪ او ﻧﻴﻜﻰ آﻦ‪ ،‬زﻳﺮا ﺧﺎﻟﻪ هﻤﺎﻧﻨﺪ ﻣﺎدر اﺳﺖ و ﻧﻴﻜﻰ ﺑﻪ او‪ ،‬ﺁن ﮔﻨﺎهﺖ را ﺟﺒﺮان ﻣﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫اﺑﻮﺧﺪﻳﺠﻪ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬از اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﭘﺮﺳﻴﺪم‪ ،‬اﻳﻦ ﺣﺎدﺛﻪ در ﭼﻪ زﻣﺎﻧﻰ واﻗﻊ ﺷﺪ؟‬ ‫اﻣﺎم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬در زﻣﺎن ﺟﺎهﻠﻴﺖ آﻪ دﺧﺘﺮان را ﻣﻰآﺸﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﺒﺎدا اﺳﻴﺮ ﮔﺮدﻧﺪ و در ﻗﺒﻴﻠﻪى دﻳﮕﺮ‪،‬‬ ‫داراى ﻓﺮزﻧﺪ ﺷﻮﻧﺪ‪ ).‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(١٦٢‬‬ ‫‪ -٥‬دﺳﺘﻮر اﻣﺎم ﺑﻪ وزﻳﺮ ﺑﺮاى ﺟﺒﺮان‬ ‫از داﺳﺘﺎنهﺎى ﻣﻌﺮوف در ﻣﻮرد ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﻣﺎﺟﺮاى ﻋﻠﻰﺑﻦ ﻳﻘﻄﻴﻦ وزﻳﺮ هﺎرون اﻟﺮﺷﻴﺪ اﺳﺖ‪ .‬وى از‬ ‫دوﺳﺘﺎن اﻣﺎﻣﺎن ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﺨﻔﻴﺎﻧﻪ از ﻃﺮف اﻣﺎم ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم اﺟﺎزﻩ داﺷﺖ آﻪ در ﻣﻘﺎم‬ ‫وزارت دﺳﺘﮕﺎﻩ هﺎرون ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺧﺪﻣﺖ آﻨﺪ‪.‬‬ ‫روزى ﺷﺘﺮﭼﺮاﻧﻰ آﻪ اﺑﺮاهﻴﻢ ﻧﺎم داﺷﺖ ﺑﺮاى ﺣﺎﺟﺘﻰ ﻧﺰد ﻋﻠﻰﺑﻦﻳﻘﻄﻴﻦ رﻓﺖ‪ .‬وﻟﻰ ﻣﻘﺎم وزارت‬ ‫ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ آﻪ ﻋﻠﻰﺑﻦ ﻳﻘﻄﻴﻦ ﺑﻪ اﺑﺮاهﻴﻢ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻜﺮد و او را ﺗﺤﻮﻳﻞ ﻧﮕﺮﻓﺖ و اﺟﺎزﻩ ورود ﺑﻪ او ﻧﺪاد‪.‬‬ ‫ﺳﺎلهﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻰﺑﻦ ﻳﻘﻄﻴﻦ ﻋﺎزم ﺣﺞ ﺷﺪ و در اﻳﻦ ﺳﻔﺮ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ رﻓﺖ و ﺑﻪ در ﺧﺎﻧﻪى اﻣﺎم آﺎﻇﻢ‬ ‫ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم رﻓﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﻀﻮر ﺁن ﺣﻀﺮت ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬وﻟﻰ اﻣﺎم ﺑﻪ او اﺟﺎزﻩى ورود ﻧﺪاد‪.‬‬ ‫او هﺮ ﭼﻪ ﺗﻼش و آﻮﺷﺶ آﺮد‪ ،‬ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﺪ آﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﻀﺮ اﻣﺎم ﺑﺮﺳﺪ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم در ﺑﻴﺮون ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺎ اﻣﺎم‬ ‫ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻼﻗﺎت آﺮد و ﻋﻠﺖ ﺑﻰاﻋﺘﻨﺎﻳﻰ اﻣﺎم را ﭘﺮﺳﻴﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ او ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﭼﺮا در ﻓﻼن روز ﺑﻪ اﺑﺮاهﻴﻢ ﺳﺎرﺑﺎن ﺑﻰاﻋﺘﻨﺎﻳﻰ آﺮدى و اﺟﺎزﻩى‬ ‫ورود ﺑﻪ او ﻧﺪادى؟ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻳﻦ ﮔﻨﺎﻩ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﺞ ﺗﻮ را ﻗﺒﻮل ﻧﻤﻰآﻨﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ اﺑﺮاهﻴﻢ را راﺿﻰ‬ ‫آﻨﻰ‪) .‬ﻳﻌﻨﻰ ﺑﺎ آﺴﺐ رﺿﺎﻳﺖ او ﮔﻨﺎﻩ ﺧﻮد را ﺟﺒﺮان ﻧﻤﺎﻳﻰ(‬ ‫ﻋﻠﻰﺑﻦ ﻳﻘﻄﻴﻦ ﺑﻪ آﻮﻓﻪ وارد ﺷﺪ و ﺑﻪ ﻣﻨﺰل اﺑﺮاهﻴﻢ رﻓﺖ و در ﻧﺰد اﺑﺮاهﻴﻢ‪ ،‬ﺻﻮرﺗﺶ را روى ﺧﺎك‬ ‫زﻣﻴﻦ ﮔﺬاﺷﺖ و اﺑﺮاهﻴﻢ را ﺳﻮﮔﻨﺪ داد آﻪ ﭘﺎى ﺧﻮد را روى ﺻﻮرﺗﺶ ﺑﮕﺬارد و ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ از اﺑﺮاهﻴﻢ‬


‫رﺿﺎﻳﺖ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺁﻧﮕﺎﻩ ﺑﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﺑﻪ ﻣﺤﻀﺮ اﻣﺎم آﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم رﺳﻴﺪ‪ .‬اﻣﺎم اﺟﺎزﻩ ورود ﺑﻪ‬ ‫او داد و از اﻳﻦ ﻋﻤﻞ ﻋﻠﻰﺑﻦ ﻳﻘﻄﻴﻦ ﺗﻘﺪﻳﺮ آﺮد‪ ).‬ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ،٤٨‬ﻣﻨﺘﻬﻰ اﻻﻣﺎل‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(١٦٥‬‬ ‫‪ -٦‬دﺳﺘﻮر ﺟﺒﺮان ﺑﻪ ﻗﻴﺲ‬ ‫ﻗﻴﺲﺑﻦ ﻋﺎﺻﻢ از اﺷﺮاف ﻗﻮم ﺧﻮد در ﺟﺰﻳﺮة اﻟﻌﺮب ﺑﻮد‪ ،‬او در زﻣﺎن ﺟﺎهﻠﻴﺖ دوازدﻩ ﻧﻔﺮ از دﺧﺘﺮان ﺧﻮد‬ ‫را در ﻓﻮاﺻﻞ ﻧﺰدﻳﻚ زﻧﺪﻩﺑﻪﮔﻮر آﺮد‪ ،‬ﺳﻴﺰدهﻤﻴﻦ دﺧﺘﺮش را آﻪ هﻤﺴﺮش از او ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻰداﺷﺖ‪ ،‬ﻧﻴﺰ ﺑﺎ‬ ‫ﺑﻰرﺣﻤﺎﻧﻪﺗﺮﻳﻦ روش زﻧﺪﻩﺑﻪﮔﻮر ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫او ﭘﺲ از ﻗﺒﻮل اﺳﻼم ﺑﻪ ﻣﺤﻀﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺁﻣﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻰ آﻪ از اﻳﻦ ﻋﻤﻞ ﺷﻨﻴﻊ ﺧﻮد‬ ‫ﭘﺸﻴﻤﺎن ﺑﻮد و ﻋﺬرﺟﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺟﺮﻳﺎن را ﺷﺮح داد‪ ،‬ﻗﻄﺮات اﺷﻚ از دﻳﺪﮔﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ‬ ‫ﺳﺮازﻳﺮ ﮔﺸﺖ و زار زار ﮔﺮﻳﺴﺖ و ﺑﻪ ﻗﻴﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اى ﻗﻴﺲ! روز ﺑﺪى را در ﭘﻴﺶ دارى‪ ،‬آﺴﻰ آﻪ‬ ‫رﺣﻢ ﻧﻜﻨﺪ ﻣﺸﻤﻮل رﺣﻤﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﻤﻰﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻗﻴﺲ ﻋﺮض آﺮد‪ :‬ﺑﺮاى ﺟﺒﺮان و ﺗﺨﻔﻴﻒ ﺑﺎرﮔﻨﺎهﻢ ﭼﻜﻨﻢ؟‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ﻋﺘِﻖ ﻋﻦ آﻞّ ﻣَﻮﺋُﻮدَة ﻧَﺴَﻤﺔ«‬ ‫»اِ ْ‬ ‫»ﺑﺮاى ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ هﺮ ﻳﻚ از ﺁﻧﻬﺎ را آﻪ زﻧﺪﻩﺑﻪﮔﻮر آﺮدﻩاى ﻳﻚ ﺑﺮدﻩ ﺁزاد آﻦ‪.‬‬ ‫اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺑﻪ ﻗﻴﺲ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﻮ ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ از ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان ﺑﻮدى و ﺗﺮس ﻓﻘﺮ و ﮔﺮﺳﻨﮕﻰ ﻧﺪاﺷﺘﻰ‪ ،‬ﭼﺮا دﺧﺘﺮاﻧﺖ را‬ ‫آﺸﺘﻰ؟‬ ‫ﻗﻴﺲ در ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎ ﺑﺎ ﻣﺜﻞ ﺗﻮﻳﻰ هﻢﺑﺴﺘﺮ ﻧﺸﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻣﺪاﺧﻠﻪ آﺮد وﻧﮕﺬاﺷﺖ ﻧﺰاع اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺑﺎ او اداﻣﻪ ﻳﺎﺑﺪ‪ ).‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﻪ‪ ،‬ج‪٤‬‬ ‫ص‪(٢٢٠‬‬ ‫ﻧﻜﺎت و ﺗﺬآﺮات‬ ‫در ﭘﺎﻳﺎن ﻻزم اﺳﺖ ﺑﻄﻮر ﻓﺸﺮدﻩ ﻧﻜﺎﺗﻰ را ﻳﺎدﺁورى آﻨﻴﻢ آﻪ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰاﻳﻰ در ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮔﻨﺎهﺎن دارﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ -١‬ﺳﻪ ﮔﻮﻧﮕﻰ ﻇﻠﻢ‪ ،‬و آﻴﻔﺮ ﺁن‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»أﻻ و إنّ اﻟﻈّﻠﻢ ﺛﻼﺛﺔ‪ :‬ﻓَﻈُﻠﻢ ﻻ ﻳﻐﻔﺮ‪ ،‬و ﻇﻠﻢ ﻻ ﻳﺘﺮك‪ ،‬و ﻇﻠﻢ ﻣﻐﻔﻮر ﻻ ﻳﻄﻠﺐ«‬ ‫»ﺁﮔﺎﻩ ﺑﺎﺷﻴﺪ‪ ،‬ﻇﻠﻢ ﺑﺮ ﺳﻪﮔﻮﻧﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﻇﻠﻤﻰ آﻪ هﺮﮔﺰ ﺑﺨﺸﻴﺪﻩ ﻧﻤﻰﺷﻮد و ﻇﻠﻤﻰ آﻪ ﺑﺪون ﻣﺠﺎزات‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ و ﻇﻠﻤﻰ آﻪ )ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺨﺸﺶ اﺳﺖ و( از ﺁن ﺑﺎزﺧﻮاﺳﺖ ﻧﻤﻰﺷﻮد‪«.‬‬ ‫اﻣﺎ ﻇﻠﻤﻰ آﻪ ﺑﺨﺸﻴﺪﻩ ﻧﻤﻰﺷﻮد‪ ،‬ﺷﺮك ﺑﻪ ﺧﺪاﺳﺖ‪ ).‬اﻟﺒﺘﻪ در ﺻﻮرﺗﻰ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺪون ﺗﻮﺑﻪ ﺑﻤﻴﺮد(‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ن ﻳُﺸﺮكَ ﺑِﻪ«) ﻧﺴﺎء‪ (٤٨ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫»اِنﱠ اﻟﻠّﻪَ ﻻ ﻳَﻐﻔِ ُﺮ اَ ْ‬ ‫»ﻗﻄﻌﺎً ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﺮك ﺑﻪ ﺧﻮد را ﻧﻤﻰﺑﺨﺸﺪ‪«.‬‬ ‫اﻣﺎ ﻇﻠﻤﻰ آﻪ ﺑﺨﺸﻴﺪﻩ ﻣﻰﺷﻮد‪ ،‬ﻇﻠﻤﻰ اﺳﺖ آﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﮔﻨﺎهﺎن ﺻﻐﻴﺮﻩ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﻮد آﺮدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ ﻇﻠﻤﻰ آﻪ ﺑﺪون ﻣﺠﺎزات ﻧﻤﻰﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬ﻇﻠﻢ ﺑﻌﻀﻰ از ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﺑﻌﻀﻰ دﻳﮕﺮ اﺳﺖ آﻪ آﻴﻔﺮ و‬ ‫ﻗﺼﺎص در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻳﻦ ﻇﻠﻢ ﻓﻘﻂ ﻣﺠﺮوح ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺑﺎ آﺎرد و ﻳﺎ زدن ﺑﺎ ﺗﺎزﻳﺎﻧﻪ‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﭼﻴﺰى اﺳﺖ آﻪ اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻣﺠﺎزاتهﺎ در ﺑﺮاﺑﺮش آﻮﭼﻚ اﺳﺖ‪ ).‬ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ‪(١٧٦‬‬ ‫‪ -٢‬ﭘﺴﺖﺗﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»أﻗﺬَر اﻟﺬّﻧﻮب ﺛﻼﺛﺔ‪ :‬ﻗَﺘﻞ اﻟﺒَﻬﻴﻤﺔ و ﺣَﺒﺲ ﻣَﻬﺮ اﻟﺴﱡﻨﺔ و ﻣَﻨﻊ اﻷﺟﻴﺮ أﺟﺮﻩ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١٠٣‬ص‪(١٦٩‬‬ ‫»ﭘﺴﺖ ﺗﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن ﺳﻪ ﭼﻴﺰ اﺳﺖ‪ :‬آﺸﺘﻦ ﺣﻴﻮان )ﺑﺪون ذﺑﺢ ﺷﺮﻋﻰ و ﺑﺪون ﺟﻬﺖ( و ﺧﻮددارى از‬ ‫دادن ﻣﻬﺮﻳﻪ زن و ﻧﺪادن ﻣﺰد آﺎرﮔﺮ‪«.‬‬


‫اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮاى آﺎرهﺎى ﺑﺪ ﻗﻔﻞهﺎﻳﻰ ﻗﺮار داد )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻘﻞ و ﺷﺮع و‪ (...‬و آﻠﻴﺪهﺎى ﺁن ﻗﻔﻞ هﺎ‪ ،‬ﺷﺮاب‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»اﻟﻜِﺬب ﺷﺮّ ﻣِﻦ اﻟﺸّﺮاب«) آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٢٣٩‬‬ ‫»دروغ ﺑﺪﺗﺮ از ﺷﺮاب اﺳﺖ‪«.‬‬ ‫‪ -٣‬ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ اﻧﺴﺎنهﺎ‬ ‫ﺟﺎﺑﺮﺑﻦ ﻋﺒﺪاﷲ اﻧﺼﺎرى ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ‪ :‬رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﺑﻪ اﺻﺤﺎب رو آﺮد و ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬أﻻ‬ ‫اُﺧﺒﺮآﻢ ﺑﺸﺮار رﺟﺎﻟﻜﻢ«‬ ‫»ﺁﻳﺎ ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮداﻧﺘﺎن را ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﻌﺮﻓﻰ آﻨﻢ؟«‬ ‫ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ :‬اى رﺳﻮل ﺧﺪا! ﺑﻪ ﻣﺎ ﺧﺒﺮ ﺑﺪﻩ‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»إنّ ﻣِﻦ ﺷﺮار رﺟﺎﻟﻜﻢ اﻟﺒَﻬّﺎت اﻟﺠَﺮىء اﻟﻔﺤّﺎش‪ ،‬اﻵآﻞ وَﺣﺪَﻩ‪ ،‬و اﻟﻤﺎﻧﻊ رِﻓﺪَﻩ و اﻟﻀّﺎرب ﻋَﺒﺪﻩ و اﻟﻤُﻠﺠِﻰ ُء‬ ‫ﻋﻴﺎﻟﻪ اﻟﻰ ﻏﻴﺮﻩ«) ﺑﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ٧٢‬ص‪(١١٥‬‬ ‫»از ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮدان ﺷﻤﺎ؛ ﺗﻬﻤﺖ زﻧﻨﺪﻩى ﺑﻰﺑﺎك و ﺑﺪزﺑﺎن ﻧﺎﺳﺰاﮔﻮﺳﺖ و ﺁن آﺲ آﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺨﻮرد و از‬ ‫ﺑﺨﺸﺶ درﻳﻎ ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﺑﺮدﻩاش را ﺑﺰﻧﺪ و آﺴﻰ آﻪ ﻋﻴﺎﻟﺶ را ﺑﻪ دﻳﮕﺮان ﭘﻨﺎﻩ دهﺪ‪) .‬در ﻣﺨﺎرج و‬ ‫ﻧﻴﺎزهﺎى ﺁﻧﻬﺎ آﻮﺗﺎهﻰ آﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮرى آﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ دﻳﮕﺮان ﭘﻨﺎﻩ ﺑﺒﺮﻧﺪ‪«(.‬‬ ‫‪ -٤‬رﻳﺸﻪهﺎى آﻔﺮ‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﺻﻮل اﻟﻜﻔﺮ ﺛﻼﺛﺔ‪ :‬اﻟﺤِﺮص و اﻻِﺳﺘﻜﺒﺎر و اﻟﺤَﺴﺪ«‬ ‫»رﻳﺸﻪهﺎى آﻔﺮ ﺳﻪ ﭼﻴﺰ اﺳﺖ‪ :‬ﺣﺮص و ﺗﻜﺒﺮ و ﺣﺴﺎدت‪«.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺣﺮص‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪ آﻪ ﺁدم ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم از درﺧﺖ ﻣﻮرد ﻧﻬﻰ ﺧﻮرد و از ﺑﻬﺸﺖ راﻧﺪﻩ‬ ‫ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻜﺒﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪ آﻪ اﺑﻠﻴﺲ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا را در ﻣﻮرد ﺳﺠﺪﻩى ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﺁدم ﻧﭙﺬﻳﺮد‪ .‬و ﺣﺴﺎدت ﺑﺎﻋﺚ‬ ‫ﺷﺪ آﻪ ﻗﺎﺑﻴﻞ ﭘﺴﺮ ﺁدم ﺑﺮادرش هﺎﺑﻴﻞ را آﺸﺖ‪ ).‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ٢‬ص‪(٣٨٩‬‬ ‫‪ -٥‬ﻧﺸﺎﻧﻪهﺎى ﻣﻨﺎﻓﻖ‬ ‫رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»ﺛﻼث ﻣَﻦ آﻦّ ﻓﻴﻪ آﺎن ﻣﻨﺎﻓﻘﺎً و ان ﺻﺎم و ﺻﻠّﻰ و زﻋﻢ اﻧّﻪ ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬ﻣَﻦ اِذا اﺋ ُﺘﻤِﻦَ ﺧﺎنَ و اذا ﺣَﺪّث‬ ‫آَﺬِب و اذا وﻋﺪ اَﺧﻠَﻒ« ﺳﻪ ﺧﺼﻠﺖ اﺳﺖ آﻪ اﮔﺮ در آﺴﻰ ﺑﺎﺷﺪ او ﻣﻨﺎﻓﻖ اﺳﺖ ﮔﺮﭼﻪ روزﻩ ﺑﮕﻴﺮد و‬ ‫ﻧﻤﺎز ﺑﺨﻮاﻧﺪ و ﮔﻤﺎن آﻨﺪ آﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن اﺳﺖ‪:‬‬ ‫هﺮﮔﺎﻩ اﻣﺎﻧﺘﻰ ﺑﻪ دﺳﺘﺶ ﺁﻳﺪ‪ ،‬در ﺁن ﺧﻴﺎﻧﺖ آﻨﺪ‪ .‬هﺮﮔﺎﻩ ﺳﺨﻦ ﮔﻮﻳﺪ‪ ،‬دروغ ﺑﮕﻮﻳﺪ‪ .‬و هﺮﮔﺎﻩ آﻪ وﻋﺪﻩ‬ ‫دهﺪ‪ ،‬ﺧﻠﻒ وﻋﺪﻩ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ).‬آﺎﻓﻰ‪ ،‬ج‪ ،٢‬ص‪(٢٩٠‬‬ ‫‪ -٦‬ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن‬ ‫اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»اﻋﻈﻢ اﻟﺬﻧﻮب ﻋﻨﺪ اﻟﻠّﻪ ذﻧﺐ ﺻﻐﺮ ﻋﻨﺪ ﺻﺎﺣﺒﻪ«) ﻏﺮر اﻟﺤﻜﻢ(‬ ‫»ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪا‪ ،‬ﮔﻨﺎهﻰ اﺳﺖ آﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺻﺎﺣﺒﺶ آﻮﭼﻚ ﺑﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ از ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﭘﺮﺳﻴﺪ‪» :‬ﻣﺎ أآﺒﺮ اﻟﻜﺒﺎﺋﺮ؟«‬ ‫»ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﮔﻨﺎهﺎن آﺒﻴﺮﻩ ﭼﻴﺴﺖ؟«‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻦ ﻣﻦ ﻣَﻜﺮ اﻟﻠّﻪ و اﻟﻴﺄس ﻣﻦ روح اﻟﻠّﻪ و اﻟﻘُﻨﻮط ﻣﻦ رَﺣﻤﺔ اﻟﻠّﻪ«‬ ‫»اَﻻَﻣ ُ‬ ‫ﺧﻮد را اﻳﻤﻦ داﻧﺴﺘﻦ از ﻋﺬاب ﻣﺨﻔﻰ ﺧﺪا )ﻋﺬاب ﻣﻬﻠﺖ دادن ﺧﺪا( و ﻧﻮﻣﻴﺪى از ﻟﻄﻒ ﺧﺪا و ﻧﺎاﻣﻴﺪى‬ ‫از رﺣﻤﺖ ﺧﺪا‪ ).‬ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ٣‬ص‪(٤٦٢‬‬


‫‪ -٧‬ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎﻩ‬ ‫ﺷﺨﺼﻰ از رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ :‬ﭼﻪ ﭼﻴﺰى ﮔﻨﺎﻩ ﻣﺮا )ﺑﻌﺪ از ﺗﻮﺑﻪ( ﻧﺎﺑﻮد ﻣﻰآﻨﺪ؟‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺁﻟﻪ در ﭘﺎﺳﺦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫ع و اﻟﺨُﻀﻮع و اﻻَﻣﺮاض«) ﻣﻴﺰان اﻟﺤﻜﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ٣‬ص‪(٤٧٤‬‬ ‫»اﻟﺪﱡﻣﻮ ُ‬ ‫»اﺷﻚ رﻳﺨﺘﻦ‪ ،‬ﺧﻀﻮع و ﻓﺮوﺗﻨﻰ و ﺑﻴﻤﺎرىهﺎ‪«.‬‬ ‫‪ -٨‬اﺳﺒﺎب دورى از ﺧﺪا‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻬﻤﱡﻪ اﻻّ ﺑَﻄﻨَﻪ و ﻓَﺮﺟَﻪ«) وﺳﺎﺋﻞ اﻟﺸﻴﻌﻪ‪ ،‬ج‪ ١١‬ص‪(٣١٨‬‬ ‫»أﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻳﻜﻮن اﻟﻌﺒﺪ ﻣﻦ اﻟﻠّﻪ اذا ﻟﻢ ﻳَ ُ‬ ‫»ﺁﻧﭽﻪ آﻪ اﻧﺴﺎن را ﺑﻴﺶ از هﺮ ﭼﻴﺰ از ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪا دور ﻣﻰﺳﺎزد‪ ،‬اﻳﻦ اﺳﺖ آﻪ هﻤّﺖ اﻧﺴﺎن ﺟﺰ‬ ‫ﺷﻜﻢ و ﺷﻬﻮﺗﺶ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪«.‬‬ ‫‪ -٩‬آﻴﻔﺮ ﮔﻨﺎﻩ و ﺁﺛﺎر اﺣﺴﺎن‬ ‫اﻣﺎم ﺻﺎدق ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪:‬‬ ‫»ﻣﻦ ﻳﻤﻮت ﺑﺎﻟﺬﱡﻧﻮب اآﺜﺮ ﻣﻤّﻦ ﻳَﻤﻮت ﺑﺎﻵﺟﺎل و ﻣَﻦ ﻳﻌﻴﺶ ﺑِﺎﻻِﺣﺴﺎن اآﺜَﺮ ﻣﻤّﻦ ﻳَﻌﻴﺶ ﺑَﺎﻻَﻋﻤﺎر«‬ ‫»ﺁﻧﻬﺎ آﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﻰﻣﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻴﺶ از ﺁﻧﻬﺎ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﺑﺎ اﺟﻞ ﻃﺒﻴﻌﻰ ﻣﻰﻣﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬و ﺁﻧﻬﺎ آﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺧﺎﻃﺮ ﻧﻴﻜﻰ زﻧﺪﻩ ﻣﻰﻣﺎﻧﻨﺪ )و ﻃﻮل ﻋﻤﺮ ﻣﻰﻳﺎﺑﻨﺪ( ﺑﻴﺶ از ﺁﻧﻬﺎ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﻣﻌﻤﻮﻟﻰ ﺑﺎﻗﻰ‬ ‫ﻣﻰﻣﺎﻧﻨﺪ‪.«.‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫»إنّ اﻟﻌﻤﻞ اﻟﺴّﻴﻰ أﺳﺮع ﻓﻰ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﻣﻦ اﻟﺴِﻜّﻴﻦ ﻓﻰ اﻟﻠﺤﻢ«) ﺳﻔﻴﻨﺔ اﻟﺒﺤﺎر‪ ،‬ج‪ ١‬ص‪(٤٨٨‬‬ ‫»آﺎر ﺑﺪ در )ﻓﻨﺎى( اﻧﺴﺎن‪ ،‬از آﺎرد در ﮔﻮﺷﺖ ﺳﺮﻳﻌﺘﺮ اﺛﺮ ﻣﻰآﻨﺪ‪«.‬‬ ‫در ﭘﺎﻳﺎن هﻤﻨﻮا ﺑﺎ هﻢ ﺑﻪ ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪا ﻋﺮض ﻣﻰآﻨﻴﻢ‪:‬‬ ‫»رﺑّﻨﺎ اﻏﻔﺮﻟَﻨﺎ ُذﻧﻮﺑﻨﺎ و إﺳﺮاﻓﻨﺎ ﻓﻰ أﻣﺮﻧﺎ و ﺛَﺒّﺖ أﻗﺪاﻣﻨﺎ و ا ْﻧﺼُﺮﻧﺎ ﻋﻠﻰ اﻟﻘﻮم اﻟﻜﺎﻓﺮﻳﻦ«) ﺁل ﻋﻤﺮان‪،‬‬ ‫‪(١٤٧‬‬ ‫»ﭘﺮوردﮔﺎرا ﮔﻨﺎهﺎن ﻣﺎ را ﺑﺒﺨﺶ و از ﺗﻨﺪروىهﺎى ﻣﺎ در اﻣﻮر ﺑﮕﺬر و ﻗﺪمهﺎى ﻣﺎ را ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺪار و ﻣﺎ را ﺑﺮ‬ ‫آﺎﻓﺮان ﭘﻴﺮوز ﮔﺮدان‪«.‬‬ ‫»و اﻟﺤﻤﺪﻟﻠﱠﻪ اوّﻻً و ﺁﺧﺮاً«‬

Guilty of  

master geraati

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you