Page 1

CURAÇAO

| 1e JAARGANG | NUMMER 4 | DECEMBER 2018

BON BINI FOR BUSINESS SUMMIT: 20-22 JANUARI

_____________

MARK RUTTE: 2019 WORDT

UITDAGEND

KONINKRIJK HEEFT WAARDE _____________

POSITIEF JAAR JE MOET

OUT OF THE BOX DURVEN DENKEN

WE HEBBEN

DIENENDE TAAK

LIEVER

ARCHITECT DAN KAMPIOEN

GOEDE PLEK OM TE INVESTEREN TANIA KROSS: EEN ZAKELIJKE CREA BEA | HET BARST VAN HET TALENT | NA TOKYO WIL CHURANDY MET PENSIOEN | LIEVER ARCHITECT DAN KAMPIOEN


Inhoud

4

8

COLOFON

INHOUD Voorwoord....................................................................................................................................................................... 3 Het Koninkrijk heeft meerwaarde....................................................................................................................... 4 2019 wordt uitdagend positief.............................................................................................................................. 8 Out of the box durven denken........................................................................................................................... 12 Een zakelijke Crea Bea.............................................................................................................................................. 15 Parlement heeft voorbeeldfunctie.................................................................................................................... 18 Het barst van het talent op Curaçao............................................................................................................... 20 Haagse diplomaat thuis in Willemstad.......................................................................................................... 22 Na Tokyo ga ik met pensioen............................................................................................................................... 24 Liever architect dan kampioen......................................................................................................................... 26

CURAÇAO is een uitgave van het Kabinet van de Gevolmachtigde Minister van Curaçao. Aan deze uitgave werkten mee: Thessa Fleming, adviseur voorlichting KGMC Paco Nuñez, fotograaf Casimir Roosje, fotograaf Nia Palli, fotograaf Dik Nicolai, fotograaf Andy Doornheim, fotograaf René Zwart, interviews Coördinatie: ADCaribbean BV Opmaak: B.made Druk: Printbookers

15

18

Informatie: Kabinet van de Gevolmachtigde Minister van Curaçao Prinsegracht 63-65 2512 EX Den Haag T: 070 - 306 61 11 E: info@kgmc.nl www.kgmc.nl Auteursrecht: Het is niet toegestaan artikelen of delen daarvan en foto’s over te nemen zonder schriftelijke toestemming van de auteur/fotograaf.

24

02 |

26

Inhoud


Voorwoord

CONNECTIVITY Curaçao ontwikkelt zich in rap tempo tot een plek waar mensen en handelsstromen samenkomen vanuit verschillende continenten. De toerismecijfers laten dat al zien, en er zijn veel initiatieven om Curaçao in zakelijk opzicht ook verder als regionale hub te ontwikkelen. U leest er geregeld over in dit magazine. ‘Connectivity’ is een thema dat ons eiland eigenlijk goed karakteriseert. Dat lijkt logisch als je onze natuurlijke havens en andere faciliteiten ziet, maar toch hebben we in economisch opzicht knap lastige jaren achter de rug. Het is niet voor iedereen Dr Stella van Rijn zonder meer herkenbaar waar de mogelijkheden en potentie Secretaris-generaal Algemene Zaken en liggen. Daarom gaan we er nadrukkelijk mee op pad. Het Buitenlandse Betrekkingen, Curaçao Koninkrijk krijgt daarbij bijzondere aandacht via de Bon Bini for Business events. In juni 2018 vond de eerste plaats in Den Haag met premier Rutte en premier Rhuggenaath. In januari 2019 zijn ze samen weer bij zo’n event aanwezig, nu in de vorm van een summit op Curaçao. We gaan de deelnemers daar iets meegeven van de goede ‘vibe’ die op Curaçao begint te heersen, met aandacht voor de innovatieve en creatieve projecten, groot en klein, en de kansen die er zijn voor connecties met het Nederlandse bedrijfsleven, mede door samenwerking met kennisinstellingen zoals TNO. We hopen zo nog meer projecten te krijgen met een ‘wow’ effect die laten zien dat het Koninkrijk veel meer biedt dan de constitutionele banden. Om dat voor elkaar krijgen moet er veel gebeuren, ook in de overheid zelf. Beter, sneller, goedkoper. In mijn dagelijkse werk als secretaris-generaal van Algemene Zaken en Buitenlandse Betrekkingen merk ik dat niet alleen het besef er is, maar ook de wil om de overheid drastisch te verbeteren. De regering heeft een ambitieuze en realistische groeistrategie ontwikkeld om de economie, de financiën en de overheidsorganisatie met moedige en noodzakelijke hervormingen een ‘boost’ te geven. Dat is een belangrijke voorwaarde om Curaçao verder te ontwikkelen. We zijn hard aan de slag en nodigen mensen en bedrijven uit die van deze ontwikkeling ook onderdeel willen zijn. De veelzijdigheid van ons eiland wordt bevestigd in deze editie van CURAÇAO. Naast interviews met twee ministers-presidenten, onze gevolmachtigde minister en de Statenvoorzitter laten de ‘Bekende Nederlanders’ van Curaçaose bodem Tania Kross en Churandy Martina zich van hun ondernemerskant zien. Illustratief voor de ‘drive’ van een nieuwe generatie aanstormend talent is het verhaal van de in Nederland studerende Myrusha Victoria die moest kiezen tussen haar studie en de kans Europees kampioen te worden. Ik wens u veel leesplezier.

Dr Stella van Rijn Secretaris-generaal Algemene Zaken en Buitenlandse Betrekkingen, Curaçao

Voorwoord

03 | CURAÇAO


Bedrijvenmissie

HET KONINKRIJK HEEFT MEERWAARDE Minister-president Mark Rutte

Minister-president Mark Rutte reist binnenkort met Nederlandse ondernemers en investeerders naar Curaçao om deel te nemen aan de Bon Bini for Business Summit Curaçao & Nederland die van 20 tot 22 januari in Willemstad wordt gehouden. De premier ziet volop kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven om zaken te doen met, op en via Curaçao.

Bij een eerder bezoek aan de Caribische delen van het Koninkrijk pleitte u voor meer samenwerking op economisch terrein. Is dat naar uw smaak voldoende gebeurd in de afgelopen jaren? ,,Vijf jaar geleden was ik er voor het eerst met een bedrijvendelegatie. Ik heb me toen gerealiseerd dat we in Koninkrijksverband ook zakelijk nog veel beter kunnen samenwerken. Sindsdien is er het nodige gebeurd en zijn allerlei veelbelovende contacten gelegd. Er lopen bijvoorbeeld gesprekken over de mogelijkheden van deelname van de haven van Rotterdam in de haven van Curaçao. Voor Rotterdam een nieuwe vooruitgeschoven post in een ander deel van de wereld. Voor Curaçao een kansrijk partnerschap met een van de grootste en modernste havens ter wereld. Een ander voorbeeld is het samenwerkingsverband tussen TNO en Curaçao dat op de investeringsconferentie in juni in Den Haag is vastgelegd. Van dat soort initiatieven hebben we er nog veel meer nodig. Reden te meer om in januari opnieuw met vertegenwoordigers van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen naar Curaçao te reizen.” Wie moeten er volgens u meegaan en waarom? ,,Zowel innovatieve bedrijven als traditionele; er liggen prachtige kansen voor beide. Op het terrein van ICT, renewable energy en blockchain zou Curaçao een heel goede plek kunnen zijn om te investeren of zelf te ondernemen. Maar ook in de meer traditionele sectoren als toerisme, logistiek en havenactiviteiten ligt de weg open voor creatieve bedrijven. Ondernemen op Curaçao betekent wel dat je flexibel, positief en een tikje avontuurlijk moet zijn.”

,,Ik roep alle bedrijven en organisaties die de kansen op Curaçao zien op zich bij de handelsmissie aan te sluiten.”

04 | Bedrijvenmissie

Curaçao heeft de wind tegen, onder meer door onzekerheid over de toekomst van de raffinaderij en de crisis in buurland Venezuela. Wat maakt Curaçao dan toch op dit moment aantrekkelijk voor Nederlandse ondernemers en investeerders? ,,Ik roep alle bedrijven en organisaties die de kansen op Curaçao zien op zich bij de handelsmissie aan te sluiten. Want Curaçao is


niet alleen een fantastische vakantiebestemming, het is ook een plek waar je zaken kunt doen. Curaçao heeft een lokale markt van 160.000 inwoners en ontvangt ruim een miljoen bezoekers per jaar. Ook goed nieuws is dat de regering van Eugene Rhuggenaath hard werkt aan het versterken van de economie en het verbeteren van het investeringsklimaat, bijvoorbeeld door de arbeidsmarkt te flexibiliseren en het aanvragen van vergunningen te vereenvoudigen. Tel daarbij op de strategische ligging in een afzetgebied waar 44 miljoen mensen wonen. Curaçao is een fantastische springplank naar Latijns-Amerika, zoals Nederland een gateway to Europe is. Als Koninkrijk linken we twee continenten en twee culturen aan elkaar. Dat is redelijk uniek en geeft Nederlandse bedrijven die op Curaçao investeren meteen voordeel.”

Als historicus kunt u vast verklaren waarom enkele oerHollandse ondernemingen die vroeger een vestiging in Willemstad hadden zijn vertrokken. ,,Ik ben, zoals u weet, geen praktiserend historicus, maar ik kan wel zeggen dat economische ontwikkelingen in golven gaan. De wereld staat niet stil en bedrijven moeten zich aanpassen aan gewijzigde omstandigheden. Zo waren er in het verleden Nederlandse banken actief op Curaçao en andere eilanden, maar interne marktstrategieën veranderen, marktomstandigheden veranderen, een enkele keer is er mogelijk sprake geweest van verkeerde beslissingen, en dan verdwijnen ondernemingen en komen er andere voor in de plaats. Maar ik vind het mooi dat bijvoorbeeld een bedrijf als KLM al vele decennia een belangrijke en goed bezette verbinding tussen Amsterdam en Curaçao onderhoudt.” Waar ziet u economisch gezien de beste kansen voor Curaçao? ,,Toerisme is natuurlijk een belangrijke sector voor Curaçao. Maar de economie van Curaçao is diverser dan die van andere op toerisme georiënteerde landen in de regio. Dat betekent dat er bijvoorbeeld ook kansen liggen op het gebied van innovatie, van internationale financiële dienstverlening en van logistiek. Zo heeft het eiland door de geografische ligging en de aanwezigheid van natuurlijke diepzeehavens alle ingrediënten in huis om zich te ontwikkelen als hub naar Centraal en Latijns-Amerika.” U bent op vier dagen na even lang minister-president als Curaçao autonoom land is binnen het Koninkrijk. Hoe heeft u de relatie tussen Den Haag en Willemstad zich sindsdien zien ontwikkelen? ,,Met het intreden van de nieuwe staatkundige verhoudingen is ook de relatie tussen Den Haag en Willemstad anders geworden:

‘Curaçao is een plek waar je zaken kunt doen’ sindsdien zijn er namelijk rechtstreekse banden tussen Nederland en Curaçao. Eerder vormde de regering van de Nederlandse Antillen een tussenlaag die ook enige afstand vanuit Den Haag tot de afzonderlijke eilanden met zich meebracht. Enerzijds is er dus meer afstand, want de landen zijn autonoom en behartigen hun eigen aangelegenheden. Anderzijds, door die directe relatie spreken wij elkaar als bestuurders dus ook rechtstreeks aan op onderwerpen van gemeenschappelijk belang, bijvoorbeeld over financieel toezicht en rechtshandhaving. Hoewel er sinds 10/10/10 diverse wisselingen van kabinetten aan Curaçaose zijde en ook Nederlandse zijde zijn geweest heb ik het gevoel dat we elkaar goed kunnen vinden en tot oplossingen komen. Dat geldt zeker voor mijn huidige collega Eugene Rhuggenaath die ik regelmatig spreek.”

Appt u vaak met elkaar? ,,Vanzelfsprekend staan wij in contact. Appen doen we niet, maar dat ligt aan mij. Ik gebruik nog steeds een oude Nokiatelefoon en ben meer een sms’er.” Premier Rhuggenaath pleit voor het beter benutten van de meerwaarde van de Koninkrijksbanden. Overschat hij de betekenis ervan niet? De afstand is groot en Nederland heeft wel andere zaken aan het hoofd. ,,Ik kan mij goed voorstellen wat collega Rhuggenaath bedoelt. Bij mijn eerste bezoek in 2013 aan Curaçao en de andere eilanden als minister-president heb ik bijvoorbeeld het belang van ondernemerschap benadrukt, en de mogelijkheden die er zijn om samen in het Koninkrijk geld te verdienen en werkgelegenheid te scheppen. Zie bijvoorbeeld de investeringen vanuit Nederland in de droogdokindustrie, zie ook de investeringen in de toeristische sector, maar zie andersom ook de grote belangstelling van Nederlandse toeristen om op vakantie te gaan naar Curaçao. Toerisme is een sterk groeiende economische sector en Nederlandse toeristen dragen zo een behoorlijke steen bij aan de inkomsten van Curaçao. Ik denk dat er nog meer mogelijk is. Ondernemers hechten belang aan goed bestuur en aan een goed rechtssysteem. De rechters die op de eilanden werken, passen regels toe en hakken knopen door in

05 | CURAÇAO


Bedrijvenmissie

‘Appen doen we niet, ik ben meer een sms’er’ Appen met elkaar doen ze niet, maar de ministers-presidenten van Nederland en Curaçao spreken elkaar wel geregeld.

zaken die uiteindelijk door de Hoge Raad worden beslist. Bedrijven vinden het prettig als ze weten dat hun investeringen worden beschermd. En toeristen willen vakantie vieren in een veilige omgeving. Vandaar dat we binnen het Koninkrijk nauw samenwerken op het terrein van rechtshandhaving. Curaçao is aangesloten bij internationale verdragen die het Koninkrijk sluit en die het eiland toegang geven tot internationale handel. En ik zie dat vanuit Curaçao de goede banden met Nederlandse instellingen, met wetenschappelijke instellingen en met het bedrijfsleven worden benut; daar is kennis en expertise voorradig die op een klein eiland vaak niet aanwezig is. Daaruit blijkt de meerwaarde van het Koninkrijk.”

Heeft Nederland baat bij de band met Curaçao of is dat iets van het verre - minder fraaie - verleden? ,,Een bijzondere band bestaat niet alleen uit mooie dingen. Dat geldt voor elke betekenisvolle relatie, zo ook die tussen Curaçao en Nederland. Het minder fraaie verleden is er ook; de geschiedenis van de slavernij wordt tot op de dag van vandaag

06 |

Bedrijvenmissie

gevoeld op het eiland. Om succesvol te kunnen zijn moet je elkaar goed kennen. Dat betekent ook naar elkaar luisteren. Waarbij het - volgens mij - heel belangrijk is om, met respect voor alle gevoelens die er leven, vooral te kijken naar de meerwaarde die we beide uit onze relatie ervaren. Binnen het Koninkrijk en ook in Nederland merken we de toegevoegde waarde van die band zeker. Een mooi voorbeeld is de campagne die is gevoerd voor de zetel in de Veiligheidsraad toen Nederland, Curaçao, Aruba en Sint Maarten gezamenlijk optrokken en het Koninkrijk kon aantonen in meerdere regio’s van de wereld een belangrijke rol te spelen.”

Curaçao bekleedt in 2019 het voorzitterschap van de Association of the Overseas Countries and Territories, de OCTA. Een groot deel van deze landen - inclusief de Caribische delen van het Koninkrijk - vreest voor de gevolgen van de zeespiegelstijging. ,,De Nederlandse regering deelt de zorgen over klimaatverandering en de stijgende zeespiegel. Het gaat over het


voortbestaan van ons land en ons Koninkrijk. Een groot deel van Nederland ligt onder zeeniveau, Schiphol zelfs vier meter. De Caribische delen van ons Koninkrijk worden steeds kwetsbaarder voor extreem weer. Dat hebben we helaas gezien tijdens het orkaanseizoen vorig jaar. Nederland heeft formeel geen rol in OCTA, maar ik kan Curaçao alleen maar aanmoedigen tijdens het OCTA-voorzitterschap aandacht te vragen voor klimaatverandering en klimaatadaptatie. Nederland doet dat

‘Ik denk dat er nog meer mogelijk is’ ook waar het kan. Op Europees niveau zetten we ons in voor aanscherping van de doelstelling voor CO2-reductie. En op het wereldtoneel blijven we aandacht vragen voor klimaat en watermanagement. Dat doen we ook samen met de andere delen van het Koninkrijk, zoals tijdens het lidmaatschap van het Koninkrijk van de VN-Veiligheidsraad.”

Voor het onderhouden van de koninkrijksrelaties heeft u een aparte staatssecretaris dus u heeft er geen omkijken naar... ,,Dat spreek ik tegen. Als minister-president van een van de landen van ons Koninkrijk en als voorzitter van Rijksministerraad werk ik nauw samen met mijn collega’s uit de andere delen van het Koninkrijk. En u kunt ervan op aan dat ik ook in mijn

Bon Bini for Business

De missie van Nederlandse ondernemers en investeerders naar de Bon Bini for Business Summit in Willemstad wordt geleid door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. De summit is een coproductie van de ministers-presidenten Mark Rutte en Eugene Rhuggenaath en staatssecretaris Raymond Knops van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Naast de plenaire bijeenkomsten op 21 en 22 januari biedt het programma businesspanels en infosessies met veel ruimte om te netwerken met potentiële lokale partners. Tevens wordt de mogelijkheid geboden enkele bedrijven en projecten met aantrekkelijke samenwerkingsmogelijkheden te 2019 bezoeken.

internationale contacten het belang van het hele Koninkrijk behartig. Zoals met alle ministers en staatssecretarissen heb ik regelmatig contact met staatssecretaris Raymond Knops van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over nieuws en ontwikkelingen in de drie landen in het Koninkrijk en op de BES-eilanden.”

Als minister-president van Nederland bent u tevens voorzitter van de Koninkrijksregering. Wat betekent dat in de praktijk? ,,Als voorzitter van de Rijksministerraad zit ik in principe eens in de vier weken de vergadering voor van de ministers van Nederland tezamen met de drie gevolmachtigde ministers. De Rijksministerraad komt doorgaans samen op vrijdagochtend voorafgaand aan de gewone Ministerraad. De Rijksministerraad vergadert over onderwerpen die het Koninkrijk aangaan, dus bijvoorbeeld bepaalde benoemingen, wetgeving voor het Koninkrijk, internationale verdragen. Het gaat er niet heel anders toe dan tijdens de vergaderingen van de Ministerraad; ook deze vergaderingen zijn door alle deelnemers goed voorbereid en daardoor kom je snel tot besluiten.” Onlangs heeft u scholieren een gastles gegeven over de Tachtigjarige Oorlog. Misschien een idee ook eens een les Koninkrijksrelaties te geven, want de kennis van Nederlanders over de Caribische delen van het Koninkrijk is niet overdreven groot. ,,Het is zonder meer van belang dat kinderen leren over de geschiedenis en de staatkundige verhoudingen van ons Koninkrijk. Inzicht in hoe de geschiedenis doorwerkt kan helpen om elkaar in de toekomst nog beter te begrijpen. Bovendien is het normaal dat je van je eigen land en Koninkrijk weet hoe het in elkaar steekt. Ik vertrouw erop dat de professionele docenten dat aan hun leerlingen overbrengen.” Hoe ziet uw ideale Koninkrijk eruit? ,,Wat we in het regeerakkoord hebben opgeschreven over Nederland geldt voor het hele Koninkrijk. In het ideale Koninkrijk gaan individuele vrijheden hand in hand met een hecht collectief, krijgt iedereen gelijke kansen en mag iedereen over de hoogste lat springen, in de zekerheid dat er een vangnet is als dat nodig is. Er is liefdevolle zorg voor onze ouderen, goed onderwijs voor onze kinderen en vertrouwen in de toekomst. De beste manier om dat vertrouwen te winnen is door problemen op te lossen. Het is de taak van politici om daar dag en nacht mee bezig te zijn.”

07 | CURAÇAO


Bestuur

2019 WORDT UITDAGEND POSITIEF Minister-president Eugene Rhuggenaath Curaçao heeft een jaar vol uitdagingen achter de rug. Minister-president Eugene Rhuggenaath wil er niet te lang bij stil staan. ,,Ik besteed mijn energie liever aan het heden en aan wat ons als regering te doen staat om de welvaart en vooral het welzijn van onze samenleving te bevorderen. Natuurlijk, uit het verleden trek je lessen hoe je het vandaag en morgen beter kunt doen. Ik ben iemand die vooral vooruit kijkt.” Toch ontkomen we, met het einde van 2018 in zicht, niet aan een korte terugblik op een jaar waarin zich enkele opmerkelijke gebeurtenissen voordeden. Die zijn overigens allemaal te herleiden tot een en dezelfde externe omstandigheid: de crisis in buurland Venezuela waardoor gezocht moet worden naar een nieuwe exploitant voor de raffinaderij, het toerisme een tik kreeg, luchtvaartmaatschappij InselAir het moeilijk heeft,

‘We staan open voor sterke partners’ duizenden Venezolanen naar het eiland vluchten en de economie werd geraakt omdat de autoriteiten in Caracas maandenlang het personen- en goederenverkeer door de lucht en over zee naar Curaçao, Aruba en Bonaire blokkeerden.

Stuurmanskunst Minister-president Eugene Rhuggenaath: ,,Regeren met de wind in de rug kan iedereen.”

08 |

Bestuur

,,Ik kan daar een rijtje positieve ontwikkelingen tegenover zetten dat veel langer is! Maar goed, ik kan niet ontkennen dat we het


dit jaar flink voor onze kiezen hebben gekregen. Regeren met de wind in de rug kan iedereen. Als je onverwachts met lastige uitdagingen wordt geconfronteerd kun je als kabinet je waarde pas echt bewijzen. Vergelijk het met een zeereis. Er kunnen stormen opsteken en klippen opdoemen. Onze stuurmanskunst is behoorlijk door de elementen op de proef gesteld. Het was alle hens aan dek en af toe hozen, maar we hebben koers gehouden. Ik ontleen daar een rotsvast vertrouwen aan voor de toekomst van het schip Curaçao. Ik meen dat oprecht; ik ben van nature een optimistisch mens, maar geen dagdromer.

‘De belangrijkste succesfactor? Dat zijn wij zelf! We hebben sinds ons aantreden anderhalf jaar geleden - ik blijf maar even bij de metafoor - de bakens verzet. Wij zijn de basis aan het leggen voor de vernieuwing van onze economie. Het aanjagen van bedrijvigheid is de sleutel naar een samenleving met kansen voor iedereen. Het levert banen en dus inkomen op, ook voor overheid die daardoor in staat is te investeren in sociale woningbouw, wegen en sociaal-maatschappelijke voorzieningen. We zetten vooral in op diversificatie zodat onze economie minder afhankelijk wordt van het toerisme en de olie-industrie. Terwijl wij nog volop bezig zijn het fundament te leggen hebben we al drie grote successen geboekt. Met het binnenhalen van de Damen Group hebben we de ten dode opgeschreven dokmaatschappij weer tot bloei gebracht, onze haven gaat een enorme boost krijgen met Port of Rotterdam als partner en TNO maakt binnenkort van Curaçao de plek waar bedrijven hun technologische innovaties in een levensechte omgeving kunnen testen. In de slipstream van deze gerenommeerde organisaties zullen meer bedrijven geïnteresseerd raken met, op en via Curaçao te doen. Van 20 tot 22 januari houden wij in Willemstad de Bon Bini for Business Summit. Nederlandse ondernemers en investeerders zullen met mijn collega Mark Rutte meereizen om tijdens dit event contacten te leggen met potentiële lokale partners. We gaan tijdens deze summit, net als we deze zomer al in Den Haag hebben gedaan, laten zien wat wij te bieden hebben. We werken hard aan het verbeteren van het investeringsklimaat door het overheidsapparaat te professionaliseren en servicegerichter te

maken; overigens niet alleen naar bedrijven, maar ook naar de burgers. Een speerpunt is het beter profileren van ons eiland als hub naar aantrekkelijke groeimarkten in Latijns-Amerika. Het is voor Nederlandse en uiteraard ook Europese bedrijven prettig om vanuit een land dat deel uitmaakt van het Koninkrijk met de stabiliteit die daarbij hoort de sprong te maken naar voor hen verre, onbekende markten waarvan ze de taal en de cultuur van het zakendoen niet kennen. Voor die bedrijven zijn wij de ideale springplank. Een voorwaarde is dat er voldoende aanbod is van goed opgeleide arbeidskrachten. Daarom gaan we de komende jaren extra aandacht besteden aan de kwaliteit van het onderwijs.

Partners

We richten ons overigens niet alleen op de grote jongens. MKB-bedrijven zijn net zo welkom. Verschillende initiatieven om het ondernemerschap bij jongeren en nieuwe startups te stimuleren worden uitgerold. Er is nog een derde categorie bedrijven die we gericht benaderen en dat zijn potentiële partners voor het toekomstbestendig maken van vitale functies in onze maatschappij. De participatie van Port of Rotterdam in CPA om ons onder andere bij te staan bij de transitie naar groene energie is een mooi voorbeeld. Denk ook aan ons telecombedrijf UTS, energiebedrijf Aqualectra en - met het oog op wastemanagement - Selikor. Het zoeken naar sterke partners beperkt zich niet tot overheidsnv’s. Zo faciliteren wij een private onderneming als InselAir omdat het hebben van goede luchtverbindingen met de regio voor onze gehele samenleving van levensbelang is. De ervaring met de raffinaderij heeft ons geleerd dat we heel goed naar de reputatie van mogelijke partners moeten kijken. Over de stand van zaken met betrekking tot een nieuwe exploitant voor de raffinaderij kan ik zeggen dat er een concrete aanbieding ligt die op dit moment nader wordt uitgewerkt.

Relatie

Wat ik eveneens positief vind is hoe de relatie met Nederland zich ontwikkelt. Na 2010 is de verstandhouding met Den Haag verslechterd. Ik geloof in de meerwaarde van het Koninkrijk. Ik geloof sowieso in samenwerking, ook met onze directe buren Aruba en Bonaire, Sint Maarten en andere landen in de regio. De betrekkingen in heel het Koninkrijk zijn hersteld en versterkt. Ik heb een uitstekend contact met collega Rutte. Ik ben heel blij met zijn persoonlijke betrokkenheid bij het promoten van Curaçao als de plek waar zaken te doen zijn. Hij laat het niet bij mooie woorden, maar komt zoals eerder gezegd in januari naar de summit. Ik zie ook dat de ministers geregeld met hun collega’s in Den Haag spreken over hun vakgebied. Nederland is op veel

09 | CURAÇAO


Bestuur

terreinen koploper in de wereld. Men is bereid kennis en ervaring met ons te delen zoals bij het verhogen van de kwaliteit van ons onderwijs en de gezondheidszorg. Het zijn voorbeelden van de meerwaarde van het Koninkrijk. Naar mijn overtuiging kunnen we nog veel meer aan elkaar hebben. Dat is waarom ik deze week een werkbezoek aan Nederland breng en de winterse kou voor lief neem. Grappig: bijna iedereen met wie ik een afspraak heb verontschuldigt zich voor het weer. Dat hoef ik, als ik gasten uit Nederland ontvang, nou nooit te doen...

Trots

U begon ons gesprek met een lijstje van tegenslagen. Daar kun je op verschillende manieren mee omgaan. De mijne is deze: elke bedreiging biedt ook een kans. Ik steek echt mijn kop niet in het zand voor risico’s. Integendeel, ik ga er op af, maak een analyse en denk na over de beste aanpak. Ik zeg wel ‘ik’, maar ik doe het natuurlijk niet in mijn eentje. Want wat kan een kapitein als hij

10 |

Bestuur

geen op zijn taken berekende bemanning heeft? Ik ben trots op het kabinet. Er is hard gewerkt, maar er liggen nog heel wat uitdagingen op ons te wachten. Wij hebben voor de komende jaren een realistische integrale groeistrategie ontworpen waar financieel beheer, economisch herstel en versterking van het bestuur deel van uitmaken. Uitvoering van deze strategie leidt tot een structurele economische groei van jaarlijks 3,5% met om en nabij 800 miljoen aan investeringen. Dat gaat voor veel nieuwe werkgelegenheid zorgen. De belangrijkste succesfactor? Dat zijn wij zelf! Als we gefocust en positief blijven, bereid zijn nog harder te werken en ons best te doen en openstaan voor vernieuwing en samenwerking gaan we in 2019 forse stappen zetten op weg naar de samenleving die mij persoonlijk voor ogen staat; waarin de groeiende welvaart eerlijk wordt verdeeld, welzijn voorop staat en een ieder de kans krijgt zich te ontwikkelen tot zijn of haar maximale potentieel.”


ONTDEK MEER OP CURACAO.COM

BELEEF HET ZELF


Koninkrijksrelaties

OUT OF THE BOX DURVEN DENKEN Gevolmachtigde minister Anthony Begina

Het Curaçaohuis is niet meer wat het geweest is. Tot tevredenheid van gevolmachtigde minister Anthony Begina die in 2016, dan nog plaatsvervangend ‘gevmin’, de kiem legde voor een ingrijpende transformatie van wat officieel het Kabinet van de Gevolmachtigde Minister van Curaçao heet. Hij gooide de luiken open om een frisse wind door een tot dan naar binnen gekeerde organisatie te laten waaien. ,,Toen ik begon was het Curaçaohuis een beetje gesloten bolwerk. Ik wilde dat we zouden gaan functioneren als het gastvrije thuis voor Curaçaose ministers en Statenleden, maar ook voor instituties en maatschappelijke organisaties die op werkbezoek naar Nederland komen. Wij helpen actief met het samenstellen van een agenda en het leggen van contacten met stakeholders. We zijn er nog niet, maar we zijn wel aardig op weg te worden wat we willen zijn. Men weet ons steeds beter te vinden.” Sinds het aantreden van Begina - een netwerker pur sang - is er flink geïnvesteerd in het uitbouwen van het relatienetwerk. ,,Tegen de staf heb ik gezegd: ik wil jullie niet vaak in huis zien. Iedereen wordt ingezet om contacten te leggen en te onderhouden met partijen die relevant zijn. Zo langzamerhand zijn we op alle plekken die er toe doen kind aan huis.” Zelf ontmoet de gevolmachtigde minister de bewindslieden uit het Kabinet Rutte minimaal een keer per maand bij de Rijksministerraad. Daarnaast spreekt hij met regelmaat fractieleiders, leden van de Tweede Kamercommissie voor Koninkrijksrelaties en senatoren.

Partners

,,Wat we nu veel meer dan voorheen doen is economische diplomatie. Er is een goede werkrelatie opgebouwd met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, VNO-NCW, MKB Nederland en ONL. Er zijn open lijnen met bestuurders in het

12 |

Koninkrijksrelaties

land, bij de provincies en met burgemeesters. Maar we kijken ook naar kennisinstellingen, de cultuursector en de sportwereld. Op heel veel terreinen kunnen we als partners in het Koninkrijk meer aan elkaar hebben dan we er nu uithalen. Met die boodschap gaan we de boer op. Van mij mag dat nog intensiever. In januari krijgen we er een senior-adviseur politieke zaken bij en een tweede functionaris voor de economische acquisitie. Ik heb het ministerie van Economische Ontwikkeling, CINEX en de Kamer van Koophandel voorgesteld een vertegenwoordiger op het Curaçaohuis te plaatsen zodat we met elkaar nog resultaatgerichter kunnen werken aan het aantrekken van bedrijven waarvan we graag willen dat ze zich op Curaçao vestigen. We kunnen niet alles tegelijk dus richten we ons nu vooral op het Nederlandse bedrijfsleven, maar op enig moment zullen we zeker ook naar Europa kijken. Onlangs nog hebben enkele Belgische bedrijven interesse getoond.”

Recepties

Netwerken betekent ook recepties aflopen. ,,Die zijn ontzettend nuttig om mensen te ontmoeten met wie je in gesprek wil komen. Ik ga niet zo maar, ik moet een doel hebben. Ik bereid dat met de staf voor: naar welke ga ik wel en

We kunnen meer aan elkaar hebben welke niet, wie komen er en met welke vraag stap ik op iemand af. Het werkt heel effectief. We hadden een lijstje met kennisinstellingen waarmee ik een afspraak wilde maken, van Wageningen en Twente tot Eindhoven. Vervolgens ben ik naar een relatiebijeenkomst van TNO gegaan waar ik gesproken


heb met enkele directieleden en daar bleek dat zij mij bij al die andere kennisinstellingen konden introduceren. Zo hebben we dat ook gedaan met het Havenbedrijf Rotterdam. Ik kwam ambassadeurs tegen van Korea, China, Japan, landen met havensteden die interessant zijn voor de ontwikkeling van onze haven tot logistieke hub in de regio. We zijn daarom het gesprek aangegaan met Port of Rotterdam die al samenwerkt met alle grote havens in de wereld. Dat heeft geresulteerd in concrete afspraken over de participatie van het Havenbedrijf Rotterdam in onze havenorganisatie.”

Gevraagd of de investeringsconferentie Bon Bini for Business die in juni in Den Haag is gehouden het hoogtepunt van het jaar was zegt Begina: ,,Een mijlpaal op weg naar waar we naar toe willen. Ik zie het eigenlijk meer als een beginpunt. Er zijn overeenkomsten getekend met TNO en Port of Rotterdam, maar we zijn er pas als daar ook daadwerkelijk uitvoering aan is gegeven. Dat TNO van Curaçao een living lab heeft gemaakt en er van Curaçao een digital twin is waarbij anderen aansluiten. En dat bedrijven door de sam enwerking met de Rotterdamse haven ontdekken welke kansen Curaçao biedt als

13 | CURAÇAO


Koninkrijksrelaties

hub met een zakelijk zeer interessant achterland. We moeten laten zien dat Curaçao een aantrekkelijke partner is. Een mooie dame kan alleen een vriend krijgen als er jongens in de buurt zijn. Daarmee zijn wij bezig, het verleiden van ondernemers.”

Ambassadeurs

Wat daarbij helpt is dat Curaçao geregeld in tv-programma’s voorkomt. ,,Ik zie steeds vaker een bekende Nederlander die vertelt net terug te zijn van een heerlijke vakantie op Curaçao. Ook het Nederlandse publiek is het eiland in de loop der jaren beter leren kennen door tijdens een vakantie te ervaren hoe enorm het er bruist. Het succes van onze talenten zoals Churandy Martina en Tania Kross dragen natuurlijk ook bij aan een positief beeld. Het zijn goede ambassadeurs. In de play offs in Amerika stonden vijf honkballers uit Curaçao en eentje uit Aruba. In de Nederlandse media werd geschreven over zes Nederlanders. Dat zijn ze ook, maar het steekt wel een beetje. Het goede is dat deze spelers trots zijn op hun herkomst en uitdragen waar hun roots liggen. Ze profileren zich in interviews met de media als Curaçaoënaars. Wij hadden er in publicitair opzicht misschien zelf meer mee moeten doen, want het is echt heel bijzonder dat een eiland van 160.000 mensen vijf finalisten produceert.”

Creatief

Als klein land moet je out of the box durven denken, benadrukt de gevmin. ,,We zijn met NOC*NSF in gesprek om sporters voor hun wintertraining op Curaçao te accommoderen. Als andere landen hun Nederlandse rivalen dat zien doen zullen ze volgen. Zo bouw je een nieuwe markt voor sporttoerisme op. Een ander voorbeeld van creatief denken: in de kelders van de Nederlandse musea liggen tienduizenden kunststukken. Wij zeggen: open met elkaar een dependance in Willemstad zodat de miljoen Amerikanen die ons eiland jaarlijks met cruiseschepen bezoeken er mee kennis kunnen maken. Amerikanen zijn dol op Nederlandse kunst. Het is pure promotie voor de musea in Nederland en wij hebben er een mooie attractie bij. Het is mijn ervaring dat dit soort out of the box ideeën meteen worden omarmd. Niemand zegt: daar moet ik eerst nog eens over nadenken. Het is meteen: hoe gaan we het aanpakken? Ik bespeur bij heel veel organisaties in Nederland animo die kant op te gaan. Belangrijk is dat wij onze eigen organisatie om ze goed te ontvangen en te faciliteren op orde hebben. Anders blijven het mooie dromen en dat is niet waarvoor we het doen.”

‘2019 wordt spectaculair succesvol’ Begina kijkt uit naar het nieuwe jaar. ,,2019 wordt spectaculair succesvol. Wij hebben heel wat voorwerk verricht; niet alleen wij op het Curaçaohuis, maar ook de ministers en de ondersteunende diensten op Curaçao. Er is en wordt veel energie gestoken in het aantrekkelijker maken van het investeringsklimaat. Dat gaat zich vanaf volgend jaar uitbetalen. We hebben behoorlijk wat prospects in de pijplijn, bedrijven die serieus geïnteresseerd zijn de mogelijkheden te verkennen of al ver gevorderde plannen hebben. De tijd van loeren is voorbij, men voelt dat dit hét moment is om de stap te zetten. Dat giganten als Damen, Port of Rotterdam en TNO vertrouwen in Curaçao tonen zegt wel wat. Zij nemen anderen in hun slipstream mee. De vooruitzichten zijn zonder meer goed.”

14 |

Koninkrijksrelaties

Gevolmachtigde minister Anthony Begina: ,,Dat giganten als Damen, Port of Rotterdam en TNO vertrouwen hebben in Curaçao zegt wat.”


Cultuur

EEN ZAKELIJKE CREA BEA Mezzosopraan Tania Kross

Geen ondernemer kan tippen aan het zangtalent van Tania Kross. Want ondernemen is wat de op Curaçao geboren (1976) mezzosopraan doet. Voor het tweede achtereenvolgende jaar toert zij met een door haarzelf geproduceerde show langs de Nederlandse theaters: eind november ging Kross 2000 in première. ,,Ik ben heus niet alleen maar een zingend hoofd”, reageert ze kwasi-beledigd als we opmerken dat ze meer is dan alleen artiest. ,,En ik ben ook nog moeder! Ik heb een lekker druk leven en dat is heel fijn. Het houdt mij van de straat. Ik doe ook graag andere dingen, zoals naaien, maar daar moet ik dan wel tijd voor zien te vinden. Soms lukt dat, soms wat minder. Vrije tijd moet je gewoon maken voor jezelf, dat is een kwestie van goed plannen. Sinds ik kinderen heb leid ik een heel georganiseerd leven.”

Combineren

Tania zit nog middenin de repetities als ze uitlegt hoe ze op het idee is gekomen voor Kross 2000, haar persoonlijke variant van de jaarlijkse Top 2000. Aan de hand van ‘hits’ uit de afgelopen 850 jaar vertelt ze over haar liefde voor muziek in alle vormen. Van de middeleeuwen gaat het via barok, klassiek en romantiek door naar opera en jazz, blues, gospel, soul en pop om te eindigen bij heavy metal, funk dance en hiphop. ,,Ik ben een liefhebber van heel veel soorten muziek en ik heb een behoorlijk functionerend keeltje. Mensen denken vaak dat ik alleen opera kan zingen. Het is echt niet zo dat je op een dag wakker wordt en over je klassieke stem struikelt. Daar gaat een proces van jaren investeren en studeren aan vooraf waarbij je allerlei genres zingt. Wat ik niet wist is dat het publiek het leuk vindt als ik verschillende soorten muziek met elkaar combineer, door bijvoorbeeld iets van Mariah Carey met mijn operastem te zingen.” Met die ‘kross over’ maakten de kijkers van het tv-programma Beste Zangers kennis toen Tania daar tot veler verrassing tussen de popartiesten haar opwachting maakte. Ze ontroerde zelfs Cultuur

Als 17-jarige kwam Tania Kross naar Nederland waar ze aan het Utrechts Conservatorium cum laude haar Bachelor en Masterdiploma haalde om vervolgens in en ver buiten Europa furore te maken als mezzosopraan.

15 | CURAÇAO


Cultuur

haar mededeelnemers tot tranen toe met de vertolking van Barcelona. ,,Mensen reageerden heel verbaasd dat ik, om het kort door de bocht te zeggen, normale muziek kan zingen. Men reageerde heel enthousiast. Er kwamen mensen naar mij toe die zeiden dat ze er geen idee van hadden dat klassieke muziek zo fijn kan zijn om naar te luisteren. Dan moet je vaker naar mijn concerten komen, was mijn antwoord. En dat deden ze: mijn uitvoering van Carmen is massaal bezocht: 44 uitverkochte zalen met veel mensen die nooit eerder naar de opera waren geweest. Soms werd gevraagd of ik als toegift Barcelona wilde zingen.”

Extremen

Daar gaf Tania - want niet passend - geen gehoor aan, maar het zette haar wel aan het denken. ,,Als mensen het echt zo leuk vinden, dacht ik, moet ik ze maar laten meebeleven wat ik zelf al heel lang gaaf vind. Zo is Kross 2000 ontstaan met als ondertitel Van Bach tot Beyoncé. Het was een feest om de selectie te maken. Het is niet zo van: Tania gaat Ali B rappen. Het gaat om de combinatie van genres die elkaar complementeren: hoe kun je het DNA van klassieke muziek in populaire muziek brengen

‘Als artiest moet je jezelf wel in de markt zetten’ waardoor een bekend nummer heel anders klinkt, maar toch wordt herkend. Ik ga alle extremen bij elkaar brengen, van barok tot pop. Er zullen nummers bij zitten die mensen zeker niet van mij verwachten, maar die ik doe omdat ik ervan hou. Het is mijn Top 2000. Eigenlijk ga je horen wat ik thuis onder de douche zing, maar dan in een mooie theatersetting. Ik weet zeker dat ik bij het publiek een gevoelige snaar ga raken.”

Eigen bedrijf

Tania op haar geliefde Dushi Kòrsou.

16 |

Cultuur

Tot zo ver de creatieve kant van Tania. Op de vraag of ze deze show, net als Carmen, zelf produceert antwoordt ze: ,,Tuuuuurlijk! Wat denk jij dan? Ik ga niet zelf de boer om de show aan de theaters te verkopen, dat doet het theaterbureau De Mannen heel goed voor me. Maar de rest doe ik met mijn eigen bedrijf Kross over. Ik heb goede mensen om mij heen verzameld, van de financiën tot het licht en van de visagie tot de catering. Ik ben de spil. Ik let heel goed op de centjes. Ik wil geen


subsidie; het is allemaal eigen geld dat ik in zo’n productie steek. Dus als er krukken nodig zijn rij ik met de bus naar waar ze het goedkoopst zijn. Vooraf stel ik de begroting vast en daar doen we het dan ook mee. Als ze me komen vertellen dat ze er een vuurwerkkanon bij willen en dat er sneeuw uit de lucht op het podium moet vallen zeg ik: hartstikke leuk, maar ik ga er niet voor betalen. Scherp inkopen vind ik leuk, maar mijn mensen betaal ik goed. Ze verdienen beter dan bij de gevestigde instituten. Ook zorg ik er voor dat het eten tijdens de toer goed is. Ik ben een zakelijke en pragmatische Crea Bea. Het product moet goed zijn, maar het moet ook nog wel even verkocht worden. Met Carmen is dat heel goed gelukt en met Kross 2000 zitten we al boven de 80% dus dat gaat ook goed komen. Deze periode is het leukst. Het in elkaar zetten van de show vind ik geweldig. Daarna gaat het draaien en is het werken, werken en werken. Elke avond boomen!”

Curaçao

Het leven buiten de operawereld bevalt de Curaçaose prima. ,,Nederland is geen operaland. Tien jaar lang heb ik alleen maar gereisd; 3 maanden Parijs, dan 3 maanden Salzburg, gevolgd door 3 maanden Lyon. Ik heb kinderen en dat is ook een fulltime baan. Ik heb daarom bewust voor Nederland gekozen. Ik geef onder meer college aan het conservatorium. Ik kreeg carte

blanche om muzikale workshops te verzorgen, maar daar heb ik nee tegen gezegd. Ik geef college in praktisch cultureel ondernemen, want dat is nodig. Je kunt wel afstuderen in viool met een tien en je afvragen wanneer het Concertgebouw gaat bellen, maar dat gaat niet bellen. Je moet jezelf in de markt zetten. Ik kan uit eigen ervaring vertellen hoe je dat doet, hoe je als musicus kunt ondernemen zonder subsidie en toch je huur kunt betalen.” Nog net voor de première van Kross 2000 is ‘Shell-kind’ Tania op familiebezoek geweest op Curaçao. Omdat ze het niet kan laten heeft ze er uiteraard ook werkgerelateerde zaken gedaan. ,,Een jaar geleden heb ik een leerorkest opgezet. Ik was al ambassadeur van het leerorkest in Nederland en het was mijn droom dat er ook eentje zou komen op Curaçao. Dat het gelukt is is een cadeau. Het is gefinancierd door het ministerie van Justitie vanuit oogpunt van preventie. Samen muziek maken is een effectieve tool om kinderen spelenderwijs te leren samen te werken, naar elkaar te luisteren, elkaar de ruimte te geven en zonder woorden gevoelens te uiten. In mijn oude lagere school krijgen nu 130 kinderen instrumentles. Koningin Máxima is er in juli op Dia di Bandera bij geweest. Dat was fantastisch. Ik kreeg een brok in mijn keel en kon geen geluid meer uitbrengen. Volgend jaar geef ik bij het Avila hotel een benefietconcert voor het leerorkest.”

‘Mensen denken dat ik alleen opera kan zingen’ 17 | CURAÇAO


Parlement

PARLEMENT HEEFT VOORBEELDFUNCTIE Statenvoorzitter William Millerson

,,Binnen anderhalf jaar staat Curaçao er veel beter voor dan nu. Ik heb alle vertrouwen in de maatregelen die het Kabinet Rhuggenaath in petto heeft om de financiële situatie van de overheid te verbeteren en gelijktijdig de economie te stimuleren”, aldus Statenvoorzitter William ‘Junior’ Millerson. ,,Gezien de precaire financiële en niet rooskleurige economische situatie van het eiland is het belangrijk dat wij als Staten schouder aan schouder de regering ondersteunen en haar beleid controleren om het daarheen te doen leiden dat het Curaçao weer voor de wind gaat. Het is mijn rol de partijen op één lijn te krijgen.”

Voorbeeld

,,Van gasten uit het buitenland krijg ik vaak te horen hoe mooi zij Curaçao vinden en dat ze op slag verliefd zijn geworden op ons eiland. Wij staan er zelf te weinig bij stil wat voor een mooi eiland we hebben. Een eiland dat de moeite waard is om de rijen te sluiten en samen te werken aan een goede toekomst. Dat zijn wij als volksvertegenwoordigers verplicht aan de bevolking. Wij hebben een dienende taak.” De tijdgeest lijkt niet mee te zitten. Wereldwijd is er sprake van polarisatie en opkomend populisme. Net als Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib onlangs deed heeft ook Millerson zijn collega’s toegesproken over parlementaire omgangsvormen. ,,Ik heb er op gewezen dat we niet mogen vergeten dat we een voorbeeldfunctie hebben. De bevolking luistert en kijkt mee. Een onderwijzer vertelde mij dat hij een jongen die op het schoolplein aan het vechten was had gevraagd waarom die zich zo gedroeg. ‘In de Staten vechten ze ook’ was het antwoord. Met kinderen is het zo dat je negen keer kunt laten zien hoe het hoort, maar die ene keer dat je een fout voorbeeld geeft blijft hangen. Ik heb tegen mijn collega’s gezegd: Als volksvertegenwoordiger dien je je waardig te gedragen.”

Verruwing

Statenvoorzitter William Millerson: ,,Van mij mag er fel worden gedebatteerd, maar wel op inhoud.”

18 |

Parlement

Millerson wil geenszins de moraalridder uithangen. ,,Van mij mag er fel worden gedebatteerd, maar dan wel op inhoud. In de Statenvergaderingen gaat het er nu rustiger aan toe dan een paar jaar geleden. Maar daar buiten..... Sommige Statenleden gaan los zodra ze een microfoon of camera zien. Daar kan ik weinig tegen uitrichten. In de Statenzaal kan ik mij beroepen op het reglement van orde. Weet je, de verruwing in de politiek is een universeel verschijnsel. In de tijd dat ik in Nederland studeerde en een beetje de Tweede Kamer volgde ging men ook heel anders met elkaar om dan nu. Dat wil niet zeggen dat wij ons er maar bij neer moeten leggen. Wat ik ook betreur is dat oppositiepartijen bijna altijd tegen elk voorstel van de regering stemmen, zelfs als ze het er inhoudelijk wel mee eens zijn. Tegen iets zijn mag, maar kom dan wel met alternatieven. Ik ga er


‘Een motie is in feite een gratis advies’

vanuit dat de regering daar voor openstaat. Het zou niet mogen uitmaken of een motie van de coalitiepartijen of de oppositie komt. Een motie is in feite een gratis advies.”

Laatbloeier

Millerson is politiek gezien een laatbloeier. Bij zijn entree in de politieke arena, anderhalf jaar geleden, was hij 63. ,,Om heel eerlijk te zijn: ik heb altijd een hekel aan de politiek gehad, vooral door de manier waarop politici met elkaar omgingen. Ik heb daarom nooit overwogen de politiek in te gaan. Ik ben wel eens gepolst door mijn compagnon. Hij was bestuurslid van de PAR en bij ons op kantoor werden nieuwe kandidaten geïnterviewd. Twee jaar geleden benaderde toenmalig partijleider Zita Jesus-Leito mij met de vraag of ik me kandidaat wilde stellen. Ik heb meteen nee gezegd. De broer van Zita die toevallig naast mij zat toen zij mij belde zei ook: ‘Je zal wel gek zijn de politiek in te gaan’. Maar ‘s avonds sprak ik mijn vrouw erover en die zei: ‘Waarom zou je het niet doen? Je hebt altijd veel werk gedaan voor de gemeenschap, als politicus kun je misschien nog wel meer betekenen, want je kunt dingen helpen veranderen’. Dus heb ik Zita teruggebeld en gezegd dat ik het toch wilde doen.” Bij de verkiezingen van april 2017 kwam de PAR als winnaar uit de bus. Twee weken later - op 11 mei - werd Millerson beëdigd

als Statenlid om meteen met unanieme stemmen te worden gekozen tot voorzitter. ,,Ik denk dat mijn bestuurlijke ervaring een rol heeft gespeeld. Ik heb veel bestuursfuncties in de internationale sportwereld vervuld.”

Respect

Een kleine greep uit een indrukwekkende lijst: vicevoorzitter van de Wereld Karate Federatie, voorzitter van de Pan-Amerikaanse Karate Federatie en voorzitter van het Olympisch Comité van de toenmalige Nederlandse Antillen. Aan die bestuursfuncties ging een al even indrukwekkende sportcarrière vooraf. Als karateka was Millerson 3 keer Nederlands kampioen en maakte hij (in het bezit van de 8ste dan zwarte band in Wado) lange tijd deel uit van de Nederlandse kernploeg. Bij de Europese kampioenschappen van 1973 en 1975 won hij zilver, bij de WK in 1975 en 1977 brons. Hij bleef nog jarenlang actief als trainer/ coach. Zijn sportieve successen leverden hem nog een ‘medaille’ op: in 2011 werd hij geridderd. ,,Mijn ervaring in de sportwereld komt mij als Statenvoorzitter goed van pas. Als sporter wil je heel ver gaan om je tegenstanders te verslaan, maar wel op een sportieve manier. Het is eigenlijk heel simpel: respect hebben voor elkaar, daar gaat het om. Dat is zo in de sport en zo hoort het ook te zijn in de politiek.”

19 | CURAÇAO


Ondernemen

HET BARST VAN HET TALENT OP CURAÇAO Valerie Vallenduuk helpt startups

Het samenbrengen van jonge creatief en innovatief ingestelde ondernemers en potentiële investeerders, dat is waar Valerie Vallenduuk van Present Your Startup haar professie van heeft gemaakt. Nu haar aanpak zich in Nederland heeft bewezen verlegt zij haar werkterrein naar Curaçao. ,,Er is ontzettend veel talent op het eiland. Het probleem van startups is vaak dat zij moeilijk toegang krijgen tot fondsen waardoor zij zich niet snel genoeg kunnen ontwikkelen. Maar daar is wat aan te doen.”

Vallenduuk is van huis uit jurist. ,,Op mijn 21ste ben ik als advocaat begonnen in het familiebedrijf. Het is een mooi vak, maar de advocatuur is soms conservatief, weinig creatief en innovatief en dat zijn wel juist de dingen die heel erg in mij zitten. Net als ondernemen. In 2011 heb ik een digitaal platform opgezet om advocaten en klanten te matchen. Dat was vanuit maatschappelijk oogpunt nuttig en betekende ook promotie voor het vak. Maar er werd aanvankelijk gereserveerd op gereageerd: past dit wel bij wat wij als branche willen uitstralen? Als je vooruit wil moet je durven vernieuwen. Het platform is uitgegroeid tot een van de koplopers in de advocatuur.”

‘Als je vooruit wil moet je durven vernieuwen’

20 |

Ondernemen


Competitie

Het pioniersbloed kroop waar het niet gaan kon. ,,Op mijn 31ste dacht ik: als advocaat help je mensen die vaak diep in de ellende zitten, ik zou graag mensen willen helpen die met iets positiefs bezig zijn. Ik zat bij een netwerkvereniging van ondernemers en hoorde daar geregeld klagen dat men niet verder kwam omdat het vinden van financiering zo moeilijk was. Crowdfunding was als fenomeen in opkomst. Ik besloot daarom een live crowdfunding event te organiseren waar ondernemers hun verhaal vanaf het podium konden doen voor een zaal vol potentiële investeerders. Mensen konden ook voor kleine bedragen meedoen, 100 euro, 1.000 euro.” Het bleek een schot in de roos: er meldden zich 66 ondernemers en 250 investeerders aan. Eén daarvan was zo onder de indruk van een van de presentaties dat hij 200.000 euro bood voor 25% van de aandelen.

‘Tegen mij moet je niet zeggen dat iets niet kan’ Het idee ook op Curaçao een startup-competitie te houden ontstond tijdens een vakantie. ,,In 2008 waren wij er op huwelijksreis. Sindsdien komen we er elk jaar, soms twee keer. Ik had mij voorgenomen vanwege het drukke bestaan dat ik had lekker te relaxen onder een palmboom. Maar ik zag dat er ontzettend veel talent op het eiland rondloopt; slimme creatieve mensen die allemaal met dezelfde vraag zitten: hoe kom ik aan financiering? In augustus 2017 heb ik een informatiebijeenkomst georganiseerd om te horen of er behoefte was aan mijn aanpak. Het antwoord was ja dus zei ik: dan gaan we dat in oktober doen. ‘Dat kan niet’, riep iedereen. Tegen mij moet je niet zeggen dat iets niet kan. Twee maanden later hadden we twaalf ondernemers en een zaal met investeerders van wie ik er een aantal uit Nederland had meegenomen. De lokale investeerders waren verrast dat er zo veel ondernemerstalent op het eiland is.”

Coaching

100 dagen deels lokaal en deels op afstand - via Skype - zijn gecoacht. Bij de finale op 29 augustus zaten er 200 investeerders en geïnteresseerden in de zaal. Daar werd onder meer door de jonge Curaçaose ondernemer Giancarlo da Costa een high tech farm gepresenteerd om lokaal groenten te verbouwen. Ze produceren baby leaf sla dat al in alle supermarkten ligt. Het concept is geschikt om overal in de wereld in gebieden met een warm en droog klimaat toe te passen, maar daarvoor hebben de bedenkers wel kapitaal nodig.” ,,Daarom ben ik in gesprek met een bekend Nederlands crowdfundingsplatform om dit ook op Curaçao te lanceren en wil ik daarnaast een startup innovatiefonds stichten. In het meest ideale geval verdubbelt de overheid elke privaat ingelegde gulden, maar een garantstelling is op zijn minst nodig om private investeerders te stimuleren. Het voordeel is dat ondernemers een goede neus hebben voor wat wel en wat niet rendeert. De overheid loopt daardoor minder risico dat een investering niet wordt terugverdiend. Naast financiering kunnen de startups begeleiding krijgen in een coworking space. Daarvoor wil ik samenwerken met het bestaande creatieve lab van Workspot Curaçao. Het helpt enorm om startups bij elkaar te hebben, want ze leren heel veel van elkaars ervaringen.”

Partners

Over gebrek aan medewerking heeft Vallenduuk niet te klagen. Het ministerie van Economische Ontwikkeling faciliteert haar activiteiten. Andere samenwerkingspartners zijn het Curaçao Development Institute en CINEX. De Haarlemse ziet zo veel mogelijkheden op Curaçao dat ze heeft besloten er semipermanent te gaan wonen. ,,We hebben een huisje gehuurd tegenover de school van onze 8-jarige dochter. Ik wil de komende tijd elk jaar een half jaar op Curaçao zijn om een startup ecosysteem te bouwen.” En de advocatuur? ,,Ik ben geen advocaat meer. Het is een mooi vak, maar wat ik nu doe vind ik leuker. Ik heb mij in augustus uitgeschreven zodat ik me op mijn Curaçaose activiteiten kan concentreren. Wat ik al eerder zei: er loopt ongelooflijk veel creatief talent rond.” Minister Steven Martina van Economische Ontwikkeling juicht het initiatief van Valerie Vallenduuk van harte toe. ,,Startups kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de diversificatie van de economie die wij nastreven. Het stimuleren en faciliteren van jonge creatieve ondernemers staat daarom hoog op de agenda van de regering.”

Een tweede editie kon niet uitblijven. ,,De voorbereidingen zijn in mei begonnen. Van de veertig ondernemers die zich aanmeldden hebben er vijftien intensieve coaching gekregen in onze Startup Academy. Vijf zijn er doorgegaan naar de finale die

21 | CURAÇAO


Koninkrijksrelaties

HAAGSE DIPLOMAAT THUIS IN WILLEMSTAD Erwin Arkenbout, Vertegenwoordiger van Nederland Sinds 20 september heeft Nederland een nieuwe Vertegenwoordiger voor Curaçao, Aruba en Sint Maarten. Erwin Arkenbout is als voormalig directeur Koninkrijksrelaties van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een goede bekende in de Cariben. Zijn band met de eilanden is 18 jaar geleden gesmeed.

,,In 2000, als toerist-voor-de-eerste-keer op Curaçao, had ik mijn portemonnee onbeheerd achtergelaten in de auto. Ik dus daarna naar het politiebureau in Barber, om aangifte te doen. Daar trof ik een allervriendelijkste politieagent die zich uitputtend verontschuldigde voor wat gebeurd was en die uitgebreid de tijd nam om het formulier, nodig voor de verzekering, met mij in te vullen. Ik wist meteen: hier wil ik vaker komen.” Die gelegenheid deed zich het jaar er op al voor: Arkenbout kon als technische bijstander aan de slag bij het kabinet van de gouverneur van Sint Maarten.

Verrijking

,,Nadat ik eind 2004 was teruggekeerd naar Nederland kwam in elke volgende baan die ik kreeg het Koninkrijk om de hoek kijken. Toeval misschien, maar het was zeker geen toeval toen ik in 2012 directeur Koninkrijksrelaties werd bij BZK. De vijf jaar daaropvolgend zijn heel bijzonder geweest: leerzaam, inspirerend, afwisselend, alles wat je als ambtelijke professional wil meemaken. Met als bijzondere afsluiting de 2,5 maand die ik na orkaan Irma op Sint Maarten mocht meehelpen bij de noodhulpvoorzieningen. Daarna dacht ik: nu is de periode Koninkrijksrelaties echt afgesloten. Maar dat bleek dus niet zo te zijn. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan.... Goed uitleggen kan ik dat eigenlijk niet. Ik kan wel vertellen dat niet alleen ik, maar ook mijn echtgenote Mariette het leuk vindt weer in de regio te zijn en op Curaçao te wonen. Wij beschouwen deze stap als een echte verrijking van onze levenservaring.” De functie van Vertegenwoordiger lijkt op die van ambassadeur. ,,We noemen het anders omdat je binnen het Koninkrijk geen ambassades hebt. En de Vertegenwoordiger geeft ook geen paspoorten uit. De Vertegenwoordiging doet een aantal dingen: intermediair zijn tussen Nederland en de landen, dus boodschapper zijn. We geven de staatssecretaris van BZK advies over de lopende ontwikkelingen en over zijn beleidsvoornemens, we ontvangen en begeleiden delegaties uit Nederland, we bieden hulp aan in Europees Nederland of op de BES ingeschreven Nederlanders die in de landen in de problemen

22 |

Koninkrijksrelaties


‘De uitdaging is elkaar altijd weten te vinden’ ,,Ik wil niet alleen maar thuis of in mijn kantoor zitten.”

zijn gekomen. En we willen ook graag samen met de landen werken aan concrete projecten die het welzijn en de welvaart van de bevolkingen dienen.”

Vertrouwen

Met gespeelde verontwaardiging reageert Arkenbout op de vraag of hij ook een beetje spion is. ,,Is dat echt een vraag? We proberen wat er gebeurt op de eilanden zo goed mogelijk te duiden en uit te leggen. Hoe beter we dat doen, des te hoger de kwaliteit van het beleid dat ze in Den Haag voornemens zijn om te implementeren. En ook omgekeerd dragen we boodschappen over, duiden we ontwikkelingen in Nederland en verwijzen we mensen hier naar contacten daar. We zijn een groot deel van de dag bezig met het onderhouden van relaties met bestuurders, ambtenaren, bedrijven, organisaties en anderen om zo goed mogelijk te begrijpen wat er gaande is. Ook vragen we regelmatig groepen bij ons langs te komen en met elkaar ontwikkelingen te bespreken. Of we organiseren bijeenkomsten waarbij bedrijven voorlichting krijgen of met elkaar kunnen kennismaken. Dat lijkt niet erg op het werk van een spion. Heel belangrijk is dat men ons vertrouwt: daarom willen we eerlijk en open zijn, en als gast in de landen, respect tonen. Dat betekent overigens vaak ook dat je wat je bespreekt vertrouwelijk houdt.” De nieuwe Vertegenwoordiger heeft de ambitie te investeren in een constructieve samenwerking met de autonome landen

binnen het Koninkrijk. ,,Dat betreft samenwerking op tal van maatschappelijke opgaven die spelen in de Curaçaose samenleving. Tot nu toe ervaar ik de gesprekken met de regering en andere relaties als zeer positief. Ik hoop op blijvende goede en vruchtbare relaties met bestuurders, maar ook met vele anderen. Die relaties zijn superbelangrijk voor het goed uitoefenen van onze rollen; de uitdaging is elkaar altijd weten te vinden, ook in moeilijke tijden.”

Thuis

Hoewel de verhuisdozen nog maar net zijn uitgepakt staat het voor Arkenbout al vast dat hij het zowel professioneel als persoonlijk naar zijn zin zal hebben. ,,Ik ben blij en ook vereerd hier te werken en te wonen. Ik probeer mijn tijd eerlijk te verdelen over de drie landen, maar Curaçao is de komende jaren mijn thuis. Ik doe mijn best, zowel in mijn werk als privé, om het eiland zo goed mogelijk te leren kennen. Ik wil niet alleen maar thuis of in mijn kantoor zitten; ik vind het ook prettig bij anderen op bezoek te gaan of bezoeken te brengen aan plekken elders op het eiland. Als Vertegenwoordiger woon je in de zogenaamde ambtswoning. Het mooie van dat huis is dat het ook geschikt is om als plek van samenkomst en ontmoeting te dienen. Zo is het in het verleden gebruikt en zo wil ik het in de toekomst blijven gebruiken.”

23 | CURAÇAO


Sport

NA TOKYO GA IK MET PENSIOEN Sprintkampioen Churandy Martina

,,Met mij gaat het goed, ik ben blij, man”, antwoordt Churandy Martina op de vraag hoe het met hem gaat. We hadden uiteraard niet anders verwacht. Toch wil hij meteen een misverstand uit de wereld helpen. ,,Ik ben heus niet altijd vrolijk. Ik ben ook maar een mens. Als ik wakker word en naar buiten kijk en zie dat het regent of sneeuwt, dan ben ik echt niet blij.” Lang duurt het chagrijn echter nooit. ,,Na een uurtje denk ik: kom op, door te klagen ga je je niet beter voelen.”

Dankbaar

De atleet uit Curaçao is onlangs voor de tweede achtereenvolgende keer tot positiefste Nederlander van het jaar verkozen. ,,Ik heb daar niet mijn best voor hoeven doen. Zo ben ik. Ik sta gewoon positief in het leven. Of het aangeboren is weet ik niet. Dat moet je aan mijn vader en moeder vragen. Maar het zal ongetwijfeld zo zijn dat mijn opvoeding en wat ik tot nu toe in

‘Door te klagen ga je je niet beter voelen’

alleen maar dankbaar voor hoe het tot nu toe in mijn leven is gegaan. Ik dank God elke dag, want ik heb veel bereikt.” De lijst successen is inderdaad indrukwekkend lang, variërend van meerdere Europese titels tot de deelname aan maar liefst vier Olympische Spelen. En de vijfde zit er aan te komen.

Techniek

,,Ik wil er over twee jaar in Tokyo bij zijn. Het liefst wil ik weer op de 100 en 200 meter uitkomen en de estafette, maar ik moet zien hoe het gaat. Ik moet rekening houden met wat ik fysiek aankan. Ik ben dan 36. Op zichzelf is ouder worden geen probleem. Ik denk zelfs dat ik nog snellere tijden kan lopen. Dat komt door de ervaring. Je leert je lichaam steeds beter kennen. Ik weet nu hoe mijn lichaam reageert op bepaalde omstandigheden. Daarnaast ontwikkelt je techniek zich voortdurend. Wat ook helpt zijn technologische hulpmiddelen. Je kunt bijvoorbeeld precies zien hoeveel druk je op een voet zet om dat vervolgens in de training te corrigeren. Toen ik begon hadden we dat allemaal niet. Nu weet ik of ik langer of juist korter in het krachthonk moet.”

het leven heb meegemaakt er aan hebben bijgedragen dat ik alles van de positieve kant bekijk. Positief denken heeft me veel gebracht. Het heeft mij ook in mijn sportcarrière geholpen. Ik weet zeker dat iemand met een positieve instelling beter presteert, niet alleen in de sport, maar in alles. Je krijgt wat je geeft.” Zelfs zijn blessuregevoeligheid heeft geen invloed op zijn humeur. ,,Zo is het leven. Daar horen tegenslagen bij. Ik ben

24 |

,,Ik dank God elke dag, want ik heb veel bereikt.”

Sport


Business

Churandy leidt al zo’n 20 jaar een zwervend bestaan. ,,Na Tokyo ga ik stoppen. Misschien dat ik nog een jaartje afbouw, maar dan is het echt afgelopen. Ik heb alles gedaan wat ik wilde doen. Het is goed zo. Dan krijg ik tijd voor mijn dochtertjes die ik afgelopen jaren veel heb moeten missen.” Op de vraag of hij er al aan denkt wat te gaan doen na het beëindigen van zijn sportloopbaan komt het antwoord er in sprintsnelheid uit: ,,Niks. Ik ga met pensioen. Lekker naar het strand. Iedereen gaat aan het einde van zijn loopbaan met pensioen dus ik ook. Ik heb al die jaren heel hard gewerkt. Veel van huis, elke dag veel en zwaar trainen. Het is mooi geweest.” Rentenieren zit er niet in. ,,Nee, ik ben geen miljonair. Ik vind dat helemaal niet erg. Ik geef sowieso niet veel geld uit, alleen aan wat ik nodig heb. In de atletiek valt niet veel te verdienen. Het is heel anders dan bij tennis of honkbal.” Daarom is hij geregeld te zien in tv-reclames, o.a. voor Sisi en Remia. ,,Dat levert veel meer op dan wedstrijden winnen. Ik heb daarom nog nooit nee gezegd tegen een commercial. Ik zie het als business: een bedrijf wil iets verkopen en ik word betaald om daarbij te helpen. Ik word ook regelmatig benaderd om aan tv-programma’s mee te doen, maar dat kan ik niet altijd. Expeditie Robinson zou veel

‘Positief denken heeft me veel gebracht’ te veel tijd kosten en ik zou tijdens de opnamen niet kunnen eten wat ik moet eten om topfit te blijven.”

Slapen

Churandy is - net terug uit Curaçao - neergestreken in sportcentrum Papendal in de bossen bij Arnhem. ,,Als het seizoen voorbij is ga ik altijd eerst heerlijk op vakantie. Nu ben ik terug in Nederland om me voor te bereiden op het nieuwe seizoen. Ik woon hier op het terrein in een huis met andere atleten. Ik sta meestal om 7 uur op. Dan ga ik ontbijten, trainen, uitlopen, naar de gym en het krachthonk en soms naar de massage. Wat ik in mijn vrije tijd het liefst doe? Slapen! Ik hou van slapen. Dat kan ik heel goed, ook in het vliegtuig. Daarom heb ik geen last van jetlag. Als ik niet train of slaap lees ik, vooral boeken over positief denken en technologie. Verder doe ik spelletjes op Playstation.”

25 | CURAÇAO


Jong talent

LIEVER ARCHITECT DAN KAMPIOEN Student Myrusha Victoria

Als ze niet haar studie Built Environment had verkozen boven een carrière als profvoetballer was ze misschien nu Europees kampioen. Drie jaar geleden nam Myrusha Victoria (24) het besluit haar kicks in de wilgen te hangen waarmee ze zichzelf de kans ontnam op deelname aan het voor het Nederlandse vrouwenelftal zo succesvol verlopen EK van 2017. Op de vraag of het een moeilijke keuze was knikt moeder Evelyn op de achtergrond, nog voordat haar dochter het zelf kan beamen, heftig met haar hoofd. Toch heeft Myrusha geen seconde spijt. ,,Voetballen deed ik met heel veel plezier, maar als kind

26 |

Jong talent

droomde ik er al van architect te worden. Dus toen ik voor de keuze kwam te staan was het voor mij duidelijk. Maar moeilijk was het wel.”

Topsportleerling

Het gezin Victoria verhuisde 22 jaar geleden met de toen 2-jarige Myrusha van Curaçao naar het Noord-Hollandse Hoorn. Op de basisschool trapte ze graag een balletje. Bij de plaatselijke voetbalclub De Blokkers - waar ze in een jongensteam speelde viel ze al snel op bij de talentenscouts van de KNVB. ,,Na een tijdje ben ik naar Hollandia gegaan vanwege het hogere niveau zodat ik mij beter kon ontwikkelen. We speelden daar tegen


clubs als AZ en Ajax. Meestal stond ik centraal achter, maar ook wel links- of rechtsback. ,,Ik kreeg de kans naar Willem Blaeu in Alkmaar te gaan. Dat is een Lootschool met speciale sportklassen. Je begint de dag met trainen, dan volg je de gewone lessen en daarna is er weer een training. De combinatie van je vakken doen en twee keer per dag trainen was best zwaar, maar ik heb het er heel leuk gehad. In die tijd werd ik ook geselecteerd voor het jeugdteam van het Nederlands elftal onder 15. Op mijn 16e kwam ik bij het Talent Team van CTO

‘Ik heb voor mijn droom gekozen’ Amsterdam. Daarvoor moest ik in Amsterdam gaan wonen en ben ik naar het Caland Lyceum overgestapt. Het voordeel van topsportleerling zijn is dat de school er rekening mee houdt dat je aan toernooien in het buitenland moet deelnemen.” Na drie jaar talententeam ging ze bij ADO Den Haag spelen hoewel ze ook een aanbieding van PSV kreeg. ,,Daar moet je je niet te veel van voorstellen. Je krijgt een contract waarvan je niet kunt leven. Het is meer een onkostenvergoeding dan een salaris.”

Spelletje

Europees kampioen werd, Myrusha heeft er nooit aan getwijfeld de juiste keuze te hebben gemaakt. ,,Af en toe voetbal ik nog. Vorig jaar heb ik stage gelopen bij De Cie Architekten en daar deden we mee aan een zaalvoetbalcompetitie om de architectencup. Ik doe nog wel eens met ze mee.” Als ze volgend jaar afstudeert is ze nog geen architect. ,,Ik ga eerst mijn master doen bij de TU Delft. Daarna moet ik nog twee jaar bij een architectenbureau werken. Pas als ik heb laten zien dat ik zelfstandig projecten aankan mag ik voor mezelf beginnen.” Eigenlijk doet ze dat al een beetje, laten onder meer de trap en de aangebouwde serre in huize Victoria zien. Moeder Evelyn: ,,Ze komt telkens met ideeën om wat te veranderen aan het huis en mijn man moet het dan precies zo uitvoeren zoals zij vindt dat het moet.” Ook krijgt ze steeds vaker een opdracht van anderen om iets te ontwerpen. ,,Waar een architectenbureau een paar duizend euro voor rekent doe ik voor minder dan duizend.”

Terug

Een terugkeer naar haar geboorte-eiland zit er voorlopig niet in. ,,We gaan elk jaar op familiebezoek en dat vind ik heerlijk, maar in Nederland is alles zo goed geregeld dat je een beetje verwend raakt. Ik zou wel een keer een project op Curaçao willen doen, maar het liefst ga ik werken voor arme landen, in Afrika bijvoorbeeld. Goede, betaalbare huizen ontwerpen, scholen, ziekenhuizen... Ik heb zo’n fijne jeugd gehad, ik wil iets terugdoen.”

Myrusha beëindigde haar voetbalcarrière bij Telstar. ,,Toen ik drie jaar geleden aan mijn studie aan de Hogeschool Amsterdam begon heb ik de knoop doorgehakt. Ik heb het nog wel geprobeerd te combineren. Als ik op school kwam was ik moe en als ik op de training kwam was ik ook moe. Van huis naar school was ook nog eens 40 minuten met de trein. Het ging echt niet dus heb ik uiteindelijk voor mijn droom gekozen.” Het was een spelletje dat haar hart al op jonge leeftijd voor de architectuur won. ,,Het heet The Sims en je kunt er huizen en allerlei gebouwen mee ontwerpen. Ik vond dat zo leuk dat ik als kind al zeker wist dat ik later architect zou worden. De studie die ik volg - Built Environment - is nieuw. Ik hoor bij de eerste lichting studenten. Het is behoorlijk zwaar. We werken in blokken van zeven weken waarin je telkens vier projecten moet doen. Dat varieert van bijvoorbeeld het ontwerpen van een hotel tot een trap. Ik zit nu in het vierde en laatste jaar en ga binnenkort aan mijn afstudeerproject beginnen.”

Master

Ook al heeft ze met verhoogde interesse gevolgd hoe Oranje ,,met sommige van die meiden heb ik gespeeld” - vorig jaar Myrusha op de door haar ontworpen trap in huize Victoria.

27 | CURAÇAO


PAK ‘T NU ANDERS AAN!

CURAÇAO INVESTMENT & EXPORT PROMOTION AGENCY

offices CURACAO . COLOMBIA . THE NETHERLANDS . USA

Pletterijweg 43 / AmiDos Building Parera/ Curaçao T +5999462-1444 (ext. 153) www.curinvest.com info@curinvest.com

Prinsegracht 63-65 2512 EX, The Hague The Netherlands T +31 (0)70 3066111

Curacao magazine editie 4  
Curacao magazine editie 4  
Advertisement