Page 1

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ o.filologos@hotmail.com


ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ 1. Τουποκείμενοτουρήματοςμπαίνειπάντοτεσεονομαστική. Π.χ: Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστίν. Τουποκείμενοτηςμετοχήςσυμφωνείμαζίτηςστογένος,αριθμό, πτώση. Π.χ: Καὶ ταῦτα λέγοντος αὐτοῦ κατῃσχύνοντο πάντες οἱ ἀντικείμενοι αὐτῷ. 2.

Σημείωση: Πάντοτεκάθεμετοχήσεονομαστικήέχειτοίδιουποκείμενομετο ρήματηςπρότασηςστηνοποίαανήκει. Π.χ: Πορευθέντες δὲ οἱ μαθηταὶ καὶ ποιήσαντες καθὼς προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἤγαγον τὴν •

ὄνον καὶ τὸν πῶλον.

• Η έναρθρηεπιθετικήμετοχήέχειυποκείμενοτοάρθροτης. Π.χ: Καὶ ἔταξε τὰ Χερουβὶμ καὶ τὴν φλογίνην ῥομφαίαν τὴν στρεφομένην φυλάσσειν τὴν ὁδὸν τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς. 3.

Το υποκείμενο του απαρεμφάτου μπαίνει σε:

Ονομαστική, ότανέχουμεταυτοπροσωπία.

Π.χ: Ὃς ἐὰν θέλῃ ἐν ὑμῖν μέγας γενέσθαι, ἔσται ὑμῶν διάκονος. •

Αιτιατική, ότανέχουμεετεροπροσωπία.

Π.χ: Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; 4.

Τουποκείμενοστααπρόσωπαρήματακαιτιςαπρόσωπεςεκφράσεις είναιαπαρέμφατοή δευτερεύουσα(ονομαστική)πρόταση.

Π.χ. Ἔδοξε γὰρ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν μηδὲν πλέον ἐπιτίθεσθαι ὑμῖν βάρος. Τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι, ἡμῖν: Δοτική προσωπική

ἐπιτίθεσθαι: υποκείμενο απρρήματος . (Ἔδοξε )

Υποκ. απαρεμφάτου:(ἡμᾶς) Σημείωση: Στααπρόσωπαρήματακαιτιςαπρόσωπεςεκφράσεις,υπάρχειή εννοείταιμιαδοτικήπροσωπική,απότηνοποίαβγαίνειτουποκείμενο τουαπαρεμφάτουσεαιτιατική. 2


Π.χ:

5. Όταντουποκείμενοείναιουδέτεροπληθυντικού,τότεστους αττικούςσυγγραφείςκανονικάτορήμαμπαίνεισεγ΄ενικό(αττική σύνταξη). Τὰ ἐμὰ σά ἐστιν. 6. Η ονομαστικήτουκειμένουτηςπρότασηςείναιυποκείμενοτου ρήματοςή προσδιορισμόςτουυποκειμένου. Τοάρθροσταομηρικάχρόνιαείχεαντωνυμιακήσημασία. Π.χ: ὁ=αυτός ἡ=αυτή κτλ. Στησυνέχειαέχασετηναντωνυμιακήτηςσημασία,αλλάτηνδιατήρησε σεφράσειςόπως:ὁ μέν=αυτός , ἡ μέν=αυτή. ΟΙ ΠΙΟ ΑΠΛΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΜΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΣ

Υ+Ρ Υ+Ρσυνδ.+Κ Υ+Ρμεταβ.+Α Υ+Ρδιπτωτο+Αμεσο+Α εμμεσο

Π.χ: Ὁ

ἱερεὺς ἀναγινώσκει. Π.χ: Ὁ

Θεὸς ἀγάπη ἐστίν. Π.χ: Ἐκεῖνός με ἀπέστειλεν. Π.χ: Ἐντολὴν

καινὴν δίδωμι ὑμῖν ἵνα ἀγαπᾶτε

ἀλλήλους. Σημείωση: Ότανπρόκειταιναδηλωθείκάποιοποσόκατάπροσέγγιση,το υποκείμενοεκφέρεταιμεεμπρόθετοπροσδιορισμό(είς, ἀμφί,  περί+αιτιατική ) Π.χ: Ἀπέθανον ἀμφί τούς δισχιλίους.

ΤΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ Το κατηγορούμενο βρίσκεταικοντάσεσυνδετικάρήματα(εἰμί,  γίγνομαι, τυγχάνω, διατελῶ, καθίσταμαι, ἀποβαίνω, πέφυκα,  αἱροῦμαι, ἀποδείκνυμαι, λέγομαι, χειροτονοῦμαι, καλοῦμαι,  ὀνομάζομαι κτλ). 1. Το επιρρηματικό κατηγορούμενο φανερώνειτόπο,χρόνο, τρόπο,σκοπό,σειράή τάξη.Βρίσκεταιμεκάθερήμακαιπροπάντωνμερήματα κίνησης σημαντικά.

3


Π.χ: (τόπο) ὑπαίθρῳ).

Οἱ στρατιῶται ἐσκήνουν ὑπαίθριοι (ἐν 

Ὁ ἄλλος μαθητὴς προέδραμεν τάχιον τοῦ Πέτρου καὶ ἦλθεν πρῶτος εἰς τὸ μνημεῖον. (σκοπό ) Μᾶρκος ἦλθεν βοηθός ἡμῖν. (σειρά ή τάξη)

2. Το προληπτικό κατηγορούμενο ή του αποτελέσματος μπαίνεικοντάσερήματαπουφανερώνουνεξέλιξητουυποκειμένουπρος ένααποτέλεσμα(Π.χ: αὒξω, τρέφω, ῥέω, χέω, ἂρω, αὐξάνομαι,  αἲρομαι, τρέφομαι). Π.χ: Ὁ Εὐροκλείδων ἔκπνει μέγας. Τοπροληπτικόκατηγορούμενομεταφράζεταιμε: ώστεναγίνει…, ή καιέγινεή γινόταν. Σημείωση: Τοκατηγορούμενο,όπωςκαιτουποκείμενομπορείναείναιεμπρόθετος προσδιορισμός(εἰς, ἀμφί, περί, κατά, ὑπέρ, μεαιτιατική )ότανπρόκειται ναδηλωθείποσόκατάπροσέγγιση. Ἐσμὲν περὶ τοὺς πεντακοσίους. Πολλάκις τὸ οὐσιαστικὸν κατηγορούμενον ἐκφέρεται κατὰ πτῶσιν γενικήν, ἡ ὁποία καλεῖται γενικὴ κατηγορηματικὴ καὶ δηλοῖ συνήθως: 1. Γενικήκατηγορηματικήκτητική. Π.χ: Σοῦ ἐστὶν ἡ βασιλεία. 2. Γενικήκατηγορηματικήδιαιρετική. Π.χ: Ἡ Γαλιλαία ἐστὶ τῆς Παλαιστίνης. 3. Γενικήκατηγορηματικήτηςιδιότητος Π.χ: Ἦν ὁ Ἰησοῦς ἐτῶν τριάκοντα. 4. Γενικήκατηγορηματικήτηςύλης. Π.χ: Ἡ πλατεῖα τῆς πόλεως ἐστὶ χρυσοῦ. 5. Γενικήκατηγορηματικήτηςαξίας Π.χ: Ὁ φόρος ἦν ἑξακοσίων ἑξήκοντα καὶ ἓξ ταλάντων. 6. Γενικήκατηγορηματικήτηςκαταγωγής Π.χ: Τοιούτωνμέν ἐστεπρογόνων ( απότέτοιουςπρογόνουςκατάγεστε).

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ 1. Τοαντικείμενοεξαρτάταιμόνοαπόρηματικούςτύπους(ρήμα,απαρέμφατο, μετοχή).

4


2. Το (εξωτερικό)αντικείμενομπαίνειμόνοσεπλάγιεςπτώσεις(γενική, δοτική, αιτιατική). 3. Τοσύστοιχο(ή εσωτερικό)αντικείμενοβρίσκεταιπάντασεαιτιατικήκαιέχει ετυμολογικήσχέσημετορήμα.Συνήθωςτοσυνοδεύειεπιθετικός προσδιορισμός. Π.χ: Ἰδόντες

δὲ τὸν ἀστέρα ἐχάρησαν χαρὰν μεγάλην σφόδρα. Επειδήεύκολαμπορείναεννοηθείτοσύστοιχοαντικείμενο,πολλέςφορές παραλείπεταικαιτηνθέσητουπαίρνειο επιθετικόςπροσδιορισμόςσεουδέτερο γένοςπληθυντικούκαισπάνιαενικού. Π.χ: Δεῖ αὐτὸν ἀπελθεῖν εἰς ῾Ιεροσόλυμα καὶ πολλὰ (παθήματα)

παθεῖν.

Σημείωση: Ότανέχωωςαντικείμενοέναουδέτεροεπιθέτουή αντωνυμίας,συνήθωςείναι σύστοιχο. 4. Τουποκείμενοτηςδευτερεύουσαςπροτάσεωςβγαίνειέξωκαιγίνεται αντικείμενοαπόπρόληψη. Π.χ: Γιαδέστετοναμάραντοσετιβουνόφυτρώνει(ο αμάραντος). 5. Εσωτερικό αντικείμενο του αποτελέσματος: Αυτόδενυπάρχειεξαρχής,αλλάπροέρχεταιαπότηνίδιατηνενέργειατου υποκειμένουκαιτοδέχονταικυρίωςταρήματαπουσημαίνουντηδημιουργία κάποιουπράγματοςπουδενυπήρχεπρινενεργήσειτουποκείμενοτουρήματος. Τέτοιαρήματαείναιταεξής: κατασκευάζω, ποιῶ, ὀρύσσω, γράφω, ὑφαίνω καιάλλαόμοια. Π.χ: Καὶ

γράψω ἐπ᾿ αὐτὸν τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ μου.

Ἄνθρωπός τις…ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν καὶ ᾠκοδόμησε πύργον. Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν.

ΔΙΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ 1. Άμεσοείναιτοαντικείμενοπουβρίσκεταισεαιτιατική,έμμεσοείναιτοάλλο. Π.χ: Ἐντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. 2. Όταντορήμασυντάσσεταιμεδύοαιτιατικέςάμεσοαντικείμενοείναιη αιτιατικήπουφανερώνειπρόσωπο.

5


Π.χ: Ὁ

δὲ παράκλητος… ὑμᾶς διδάξει πάντα καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ἃ εἶπον ὑμῖν. 3. Ότανκαιοιδύοαιτιατικέςδηλώνουνπρόσωπομίαείναιαντικείμενοκαιη άλληκατηγορούμενοτουαντικειμένου. Π.χ: Εἰ οὖν Δαυΐδ καλεῖ αὐτὸν Κύριον (=κατηγ.), πῶς υἱός αὐτοῦ ἐστι;

(Ἐὰν λοιπὸν ὁ Δαυΐδ, τὸν ὀνομάζῃ Κύριον, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι υἱός του;). Σημείωση: Αυτόκανονικάσυμβαίνειμεταρήματα:ὀνομάζω, ἐκλέγω, νομίζω,  διορίζω και ποιῶ, καθώςκαιτασυνώνυμά τους. 4. Όταντοένααντικείμενοείναισεγενικήκαιτοάλλοσεδοτική,άμεσοείναι αυτόπουβρίσκεταισεγενική. Π.χ: Μεταδίδως τοῦ ἄρτου τῷ ἀδελφῷ. Σημείωση: Ένααπαρέμφατο,μίαπρότασηωςαντικείμενο,λογίζονταιωςαιτιατική ουδετέρου(τι). Π.χ: Ἀμὴν λέγωὑμῖν ὅτιοὐδεὶςπροφήτηςδεκτόςἐστινἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ. τινι τι

ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΙ ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ 1. Επιθετικός προσδιορισμός ,είναιπολύσυχνόςκαιφανερώνει μόνιμηιδιότητα.Μπορείναείναιεπίθετο,μετοχή,αντωνυμίακαιαριθμητικό. Επίσηςεπιθετικόςπροσδιορισμόςγίνεταιη γενικήπτώσηουσιαστικού,το επίρρημα,καιο εμπρόθετοςπροσδιορισμόςόταναυτάπαρεμβάλλονταιανάμεσα , στοάρθροκαιτοουσιαστικό.Συμφωνείσεγένος,πτώσηκαιαριθμόμετο ουσιαστικόπουπροσδιορίζει. Σανεπιθετικοίπροσδιορισμοίχρησιμοποιούνταικαιπροσηγορικάονόματα καικυρίωςόσαφανερώνουνηλικία, επάγγελμα,εθνικότητακαθώςκαικύρια , ονόματαγεωγραφικώνόρων–ότανείναιτουίδιουγένουςκαιαριθμούκαι προτάσσονταιμεάρθρο-διαφορετικάέχουμεπαραθετικούςπροσδιορισμούς. Παραδείγματα: Ὁ Μονογενὴς Υἱὸς. Ἡ Μεγάλη Ἑβδομάς. Ἡ ἀειπάρθενος

Μαρία.

Ὁ τοῦ βασιλέως θρόνος = ὁ βασιλικὸς θρόνος. Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ. Τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον Πνεῦμα Ἅγιον. Οἱ ἐν τῇ χώρᾳ ἂνθρωποι = οἱ ἐγχώριοι.

6


Σημείωση: Συχνά το ουσιαστικό που προσδιορίζεται από ένα επίθετο παραλείπεται, επειδή εννοείται εύκολα. Τότε ο επιθετικός προσδιορισμός παίρνει χαρακτήρα ουσιαστικού, δηλαδή ουσιαστικοποιείται.

Σοῦ δὲ ποιοῦντος ἐλεημοσύνην μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά (χείρ) σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά (χείρ) σου. Κἀκεῖθεν ἀποπλεύσαντες τῇ ἐπιούσῃ (ἡμέρᾳ) κατηντήσαμεν ἄντικρυς Χίου, τῇ δὲ ἑτέρᾳ (ἡμέρᾳ) παρεβάλομεν εἰς Σάμον, τῇ δὲ ἐχομένῃ (ἡμέρᾳ) ἤλθομεν εἰς Μίλητον. Π.χ: οἱ θνητοί (ἄνθρωποι) τό πεζικόν (στράτευμα)         ἡ ὑστεραία (ἡμέρα) οἱ ὀλίγοι (ἄνθρωποι)         ἡ δεξιά (χείρ)  οἱ πολλοί (ἄνθρωποι)         τὰ οἰκεῖα (πράγματα) ἡ τριήρης (ναῦς) 2. Κατηγορηματικός προσδιορισμός φανερώνει παροδική ιδιότητακαιδενέχειποτέ άρθρο.Συμφωνείσεγένοςαριθμό , καιπτώση μετοουσιαστικόπουπροσδιορίζει. • Πᾶς, ἃπας, ὃλος Ἂκρος, μέσος, ἒσχατος χωρίςάρθροκατηγορηματικοί προσδιορισμοί Αὑτός, μόνος, ἒκαστος. Πᾶς ὁ ὄχλος ἐζήτουν ἅπτεσθαι αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ εἴπωμεν ἐξ ἀνθρώπων, ὁ λαὸς ἅπας καταλιθάσει ἡμᾶς. Ὁ κόσμος ὅλος ἐν τῷ πονηρῷ κεῖται. Ἐν αἰθέρι μέσῳ κατέστη ἥλιος εἰς Γαβαών (= εἰς τὸ μέσον τοῦ αἰθέρος). Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καὶ ὥρας οὐδεὶς οἶδεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι τῶν οὐρανῶν οὐδὲ ὁ υἱός, εἰ μὴ ὁ πατὴρ μόνος. Καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς μετ' αὐτῶν ἔσται. Ἕκαστον δένδρον ἐκ τοῦ ἰδίου καρποῦ γινώσκεται. Ουσιαστικό με άρθρο και επίθετο χωρίς άρθρο – το επίθετο= κατηγορηματικός προσδιορισμός. Ὁ ἄγγελος ἐβόα ὀξεῖα τῇ φωνῇ. (κ) Ὁ ἄγγελος ἐβόα τῇ ὀξεῖα φωνῇ. (ε)

7


Εἵλκυσεν τὸ δίκτυον μεστὸν.(κ) Εἵλκυσεν τὸ μεστὸν δίκτυον.(ε)

ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ 3. Παράθεση είναικάτιτογενικόκαιαποδίδεται σεκάτιειδικό. Π.χ:  Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος (= ὅς Ναζωραῖος ἦν).

Σημείωση: Κοντάστιςαντωνυμίεςἡμέτερος, ὑμέτερος, σφέτερος, η γενική πληθυντικούτηςοριστικήςαντωνυμίαςαὐτός (αὐτῶν) είναικατάπαράθεση προσδιορισμός–γενικήπαραθετική-καιδενμεταφράζεται. Π.χ: ἡ ἡμετέρα αὑτῶν χώρα = η χώραμας Η προεξαγγελτική παράθεση προτάσσεται και χαρακτηρίζει το περιεχόμενο ολόκληρης της πρότασης. Αυτές οι παραθέσεις είναι εκφράσεις στερεότυπες όπως το μέγιστον, τό  δεινότατον, τό ἒσχατον, τό λεγόμενον κ.α.

Τὸ λεγόμενον, κατόπιν ἑορτῆς ἥκομεν (= ὅπως συνήθως λέγουν). Συμβέβηκεν αὐτοῖς τὸ τῆς ἀληθοῦς παροιμίας· κύων ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸ ἴδιον ἐξέραμα. 4. Επεξήγηση: Είναικάτιτοειδικόκαιαποδίδεται σεκάτιγενικό. Μεταφράζεταιμετοδηλαδή.Σανεπεξήγησημπορείναχρησιμοποιηθείόχι μόνοουσιαστικόαλλάκαιάλληλέξηή καιολόκληρηπρόταση. Π.χ: Τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν οὐρανῷ, ὁ

Σταυρός. Σημείωση: Παράθεσηή επεξήγηση,εκτόςαπόταουσιαστικάδέχονταικαιοιαντωνυμίες αλλάκαιάλλαμέρητουλόγουή καιμίαολόκληρηπρόταση. ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ I. Η γενική 1. Ότανεξαρτάται απόονόματαουσιαστικά – καιεπίθετα είναι: Εἷς τῶν στρατιωτῶν (= εἷς ἐκ τῶν στρατιωτῶν ) λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξεν. Διαιρετική συνήθως σε υπερθετικό βαθμό, αριθμητικά, αντωνυμίες και κάθε λέξη.

Κτητική δηλώνει κάτι που μας ανήκει –δέχονται τῆς φιλίας ἒχθρας­. Π.χ: Οἶκος

τοῦ Ἐφραθᾶ

8


Του δημιουργού, συνήθως κοντά στις λέξεις νόμος, ἒργου. Ἀναπληρώσατε τὸν

νόμον τοῦ Χριστοῦ.  Της ύλης, π.χ: Στέφανος

ἀκανθῶν (=ἀπὸ ἀγκάθια).

Του περιεχομένου κοντά σε λέξεις περιεκτικές π.χ: ἀγέλη, στρατός, πλῆθος.

χοίρων(= κοπάδι ἀπὸ χ.). Της αξίας ή του τιμήματος, κοντά στο ἂξιος, ἀνάξιος.

αὐτοῦ.

Ἦν δὲ ἐκεῖ ἀγέλη

Ἄξιος ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ

Της ιδιότητας συνήθως με επιθετικό προσδιορισμό (σε παράφραση βγαίνει κατηγορούμενο) π.χ: Παῖς δώδεκα ἐτῶν. Της αιτίας, κοντά στις λέξεις γραφή, δίκη, αἲτιος, ἀναίτιος, ὑπόλογος, ὑπόδικος,  ὓποπτος, ἒνοχος, ὑπεύθυνος. Αἴτιος σωτηρίας αἰωνίου. Υποκειμενική π.χ: Ἡ ἀπιστία τῶν Ἰουδαίων. Ἡ πτῶσις τοῦ Ἀδάμ. Αντικειμενική π.χ: Ἡ τῆς ψυχῆς ἐπιμέλεια (πρβλ. ἐπιμελεῖται τῆς ψυχῆς), ὁ φρουρός  τῆς πατρίδος. Συγκριτική, κοντά σε επίθετα (ή επιρρήματα) συγκριτικού βαθμού και σε λέξεις με συγκριτική σημασία. Ἡ Παναγία ἐστὶ τιμιωτέρα τῶν Χερουβεὶμ. (Ἡ Παναγία α΄ ὄρος τῆς συγκρίσεως - τὰ Χερουβεὶμ β΄ ὅρος τῆς συγκρίσεως).

Σημείωση: Σχετικάμετηνγενικήυποκειμενικήκαιτηνγενικήαντικειμενικήπροσέχω: Π.χ: Φόβος τῶν Ἰουδαίων. Φοβοῦνται οἱ Ἰουδαίοι (= γενική υποκειμενική). Φοβοῦνται τοὺς  Ἰουδαίους(γενική αντικειμενική).

Ταεπίθεταπουσυντάσσονταιμεγενικήαντικειμενικήφανερώνουν: Επιμέλειαή αμέλεια Μνήμηή λήθη Εμπειρίαή απειρία Μετοχήή πλησμονή Αρχήή τοαντίθετο(π.χ: κύριος ή ὑπήκοος) Χωρισμόή απαλλαγή Στέρηση Φειδώή αφειδία(π.χ: φειδωλός ή ἀφειδής) Διαφορά. 2. Η γενικήαπόσυνδετικάρήματαείναι:  Γενικήκατηγορηματικήκτητική  Γενικήκατηγορηματικήδιαιρετική  Γενικήκατηγορηματικήύλης

9


 Γενικήκατηγορηματικήιδιότητας  Γενικήκατηγορηματικήαξίας. 3. Η γενικήαπόεπιρρήματαείναι:  Διαιρετική, συνήθως κοντάστατοπικάεπιρρήματα . Π.χ: πού γῆς ἐσμέν;  Τηςαφετηρίαςή τηςαναφοράς,κοντάσταπαραθετικά επιρρήματα (εἲσω, ἒνδον, πόρρω, ἐγγύς, μεταξύ) καιστοἒχω+επίρρημα . Π.χ: εἰμί ἐγγύς τῶν πυλῶν.    Βασιλεύς κακῶς ἒχει παιδείας.  Αντικειμενική(απόεπιρρήματα πουτααντίστοιχα επίθετά τους συντάσσονταιμεγενικήαντικειμενική). 4. Η γενικήαπόεπιφωνήματαείναιτηςαιτίας Π.χ: οἲμοι τῆς ἀγνοίας 5. Η γενικήαπόρήματαείναι:  Τηςαιτίας,π.χ: Λεωκράτης φεύγει προδοσίας.  Τηςαξίας,π.χ: Πρωταγόρας ἐδίδασκε πολλῶν μνῶν.  Τουχρόνου,π.χ: Τό πλοῖον ἣξει τῆς νυκτός. Η γενικήαπόρήματαείναικαιαντικείμενο.

Β΄ ΟΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΣΗΣ Βρίσκεταικοντάσεεπίθεταή επιρρήματασυγκριτικούβαθμούκαισελέξεις μεσυγκριτικήσημασία(ἂλλος, διάφορος, ἐναντίος, ἓτερος). Εκφέρεται: ♦ Μεγενικήσυγκριτικήπ.χ: Πλάτων ἐστί νεώτερος Σωκράτους Υ Κ β΄όρος ♦ Μετοή καιομοιόπτωταή ομοιότροπαπροςτονα΄όροσύγκρισηςπ.χ: Πλάτων ἐστί νεώτερος ἢ Σωκράτης. Θέλε μᾶλλον πλουτεῖν ἢ εὐ ζῆν. Σπανιότερηεκφορά Αντίή πρό+ γενική Παρά+ αιτιατική Ή κατά+ αιτιατική τονα΄όρο Ή ὣστε (ὡς) + απαρέμφατο

εκφράζειμεγάληδυσαναλογίαπρος >>

Οβ΄όροςμπορείπαραλείπεταιότανεννοείταιεύκολα.

10

>>


ΕΙΔΗ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗΣ 1. Η αιτιατική,όταναναφέρεταισερηματικότύποκαιδενείναιαντικείμενο είναι: • Τουτόπου(κυρίωςστουςποιητές) • Τουχρόνου– φανερώνειποσότηταή έκτασηχρόνουπ.χ: οἱ  στρατιῶται πέντε ἡμέρας ἐπορεύοντο. • Αιτίαςή σκοπού.Συνήθωςουδέτεροδεικτικήςαντωνυμίαςή τοτί και ὃ,τι στιςευθείες καιστιςπλάγιες .Π.χ: ἀλλά γάρ οὐκ οἲδα ὃ,τι δεῖ  τοιαῦτα ὀλοφύρεσθαι. • ΤηςαναφοράςΠ . .χ: τό μέγεθος εἲργασται αὐτοῖς. • Τουτρόπου.Σπάνια(συνήθωςμόνοη αιτιατικήτηςλέξηςτρόπος– σπανιότεραάλλεςόπωςδωρεάν,προικα). 2. Η αιτιατικήπουεξαρτάταιαπόονόματαείναιτηςαναφοράςΠ . .χ: ὁ  ποταμός ἐστί τοσοῦτος τό βάθος.  Αιτιατικέςτηςαναφοράς(ή τουκατάτι) είναιοιεξήςλέξεις,συνήθως χωρίςάρθρο: Ἀριθμόν, βάθος, γένος, εὖρος, μέγεθος, μῆκος, ὂνομα, πλῆθος,  ὓψος.

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ Τοαπαρέμφατοείναιέναρθρο(σύναρθρο)ή άναρθροανάλογαμετοανέχει άρθρομπροστάτουή όχι. Τοέναρθροαπαρέμφατοπαίρνειόλεςτιςσυντακτικέςθέσειςενός ουσιαστικού,ισοδυναμείμεουσιαστικό(πουδιατηρείτηρηματικήτουφύση, δηλαδήπαίρνειΥποκείμενο,αντικείμενο,κατηγορούμενο. Π.χ: τό προκριθῆναι ἐμέ ὑφ’ ὑμῶν ἂρχοντα οὐ.    Συμφέρει ὑμῖν    Τό λέγειν: ὁ λόγος    Τό σιωπᾶν: ἡ σιωπή. Τοάναρθροαπαρέμφατοχρησιμοποιείταισαν. 1) Υποκείμενο, σεαπρόσωπα ρήματα καιαπρόσωπες εκφράσεις .Π.χ: Ραδίως  ἒχει αὐτοῖς δακρῦσαι. 2) Κατηγορούμενο, σεσυνδετικά ρήματα .Π.χ: τό λακωνίζειν ἐστί  φιλοσοφεῖν. 3) Αντικείμενο. Π.χ: ἐγώ φημί Αἰγυπτίους σοφούς εἶναι.

11


4) Επεξήγηση, συνήθως σεδεικτικές αντωνυμίες .Π.χ: ἐγώ φημί τοῦτο,  Αἰγυπτίους εἶναι σοφούς. 5) Προσδιορισμόςτηςαναφοράς, κοντάσεκάθεεπίθετο (π.χ ἂξιος, ἰκανός  ἐπιτήδειος δεινός δυνατός κτλ.). Π.χ: Οἱ Ἀθηναῖοι εἰσί ἰκανοί  ἂρχειν. 6) Τουσκοπούή τουαποτελέσματος(συνήθως έναρθρο σεγενικήκοντά ) στα ρήματα:βαίνω, πέμπω, φέρω, λείπω, καταλείπω, αἱροῦμαι, καιτα συνώνυμάτους. 7) Απόλυτο, ότανδενεξαρτάται απόπουθενάκαιβρίσκεται σεορισμένες στερεότυπεςεκφράσεις. Στερεότυπες εκφράσεις ὡς (ἒπος) εἰπεῖν γιαναμιλήσω(έτσι) ὡς ἀπλῶς εἰπεῖν γιαναμιλήσωαπλά ὡς συνελόντι εἰπεῖν  ὡς διά βραχέως εἰπεῖν γιαναμιλήσωσύντομα ὡς συντόμως εἰπεῖν τό ἐπ’ ἐμοί εἶναι όσοεξαρτιέταιαπόμένα τό ἐπί τούτῳ εἶναι όσοεξαρτιέταιαπόεκείνον 8) Αντίπροστακτικής(ΣπάνιακυρίωςστουςποιητέςΠ ). .χ: Ὦ ξεῖν, ἀγγέλειν  Λακεδαιμονίοις… -Τοάναρθρο απαρέμφατο μπορείναείναιειδικόή τελικόανάλογα μετο ρήμαεξάρτησης. • Ειδικό(οὐ). Βρίσκεται σεκάθεχρόνοκαιεξαρτάται απόρήματα λεκτικά , δοξαστικά(=ὃτι, πώς) • Τελικό(μη). Βρίσκεταισεκάθεχρόνοεκτός από μέλλοντα. Εξαρτάταιαπόρήματαβουλητικά,κελευστικά,δυνητικά,προτρεπτικά, συμβουλευτικά,απαγορευτικά,ευχετικάκτλ. Τουποκείμενοτουαπαρεμφάτουμπαίνεισεονομαστικήστηνπερίπτωσητης ταυτοπροσωπίαςκαισεαιτιατική,ότανπρόκειταιγιαετεροπροσωπία.

ΜΕΤΟΧΗ Η μετοχήείναι: 1) Επιθετική(ή αναφορικήΣυνήθως ). έχειάρθρο.Λειτουργεί σανεπίθετο και ισοδυναμείμεαναφορικήπρόταση.Παίρνεικάθεθέσησυντακτική.Π.χ: Ὁ  ἐργαζόμενος (ἂνθρωπος) εὐτυχεῖ. 2) Κατηγορηματική. Εξαρτάται απόορισμένες κατηγορίες ρημάτων (εἰμί,  φαίνομαι, τυγχάνω, έναρξης, λήξης, ανοχής, καρτερίας, καμάτου,  ψυχικού πάθους, αίσθησης, γνώσης, μάθησης, μνήμης, δείξης,  αγγελίας, ελέγχου κ.α). Αναφέρεται στουποκείμενο ή τοαντικείμενο του ρήματοςεξάρτησηςκαιμεταφράζεταιμετοότι, να, που. 12


Π.χ: ὁρῶ ὑμᾶς διαβάζοντες.         Ἐγώ ἣδομαι τιμώμενος Ταπαρακάτωρήματα+ κατηγορηματικήμετοχήσυνήθωςμεταφράζονταιμε επιρρήματακαιη κατηγορηματικήμετοχήμερήμα. Τυγχάνω= τυχαίασυμπτωματικά , Φαίνομαι= φανερά Οἲχομαι= γρήγορα Φθάνω= πρωτύτερα (όχιπάντα) Διάγω= διαρκώς + κατηγμτχ . =>α)μτχσανρήμαβ)ρήμασανεπιρ Διατελῶ= διαρκώς Διαγίγνομαι= διαρκώς Λανθάνω= κρυφά Π.χ: Ἡ βουλή ἐτύγχανε καθημένη ἐν ἀκροπόλει. «τύγχανε νασυνεδριάζει » «τυχαίασυνεδρίαζε » 3) Επιρρηματική: Δηλώνειαιτίασκοπόχρόνο , , υπόθεση ,εναντίωση ,τρόπο. Μπορείναείναιαπόλυτηή συνημμένη. Η απόλυτημετοχήέχειδικότηςυποκείμενο πουδενείναιτίποτεάλλο συντακτικάμέσαστηνπρόταση. Η συνημμένημετοχήέχειυποκείμενο πουείναικαικάτιάλλοσυντακτικά μέσαστηνπρόταση.(Η επιθετικήκαιη κατηγορηματικήείναιπάντα συνημμένες). Η απόλυτημετοχήμπαίνεισεγενική,ότανείναιπροσωπικώνρημάτωνκαι σεαιτιατική,ότανπρόκειταιγιααπρόσωπαρήματα(δηλαδήαιτιατική ουδετέρου). 4) Αιτιατικήαπόλυτη= ουδέτερο ενικόμετοχής ,μετοχήαπροσώπων ρημάτωνπουακολουθείτηνσύνταξητωναπροσώπωνρημάτων,δηλαδήέχει υποκείμενοαπαρέμφατοκαιδοτικήπροσωπική.Συνήθωςείναιεναντιωματικές (75%), αιτιολογικές(25%) καισπάνιακατηγορηματικές. Σπάνιαέχουμεαιτιατικήαπόλυτηκαιπροσωπικούρήματοςτότεόμωςέχει : μπροστάτοὡς    .  Η επιρρηματικήμετοχήείναι: 1. Αιτιολογική(οὐ), κοντάσεκάθερήμαιδίως , ψυχικούπάθους.Συνήθως παίρνειμπροστάτηςτα:ἃτε(δη), οἷα(δη), οἷον(δη) γιαπραγματική αιτίακαι ὡς γιαυποκειμενική αιτία,ὣσπερ γιααιτίααντίθετητουπραγματικού (ψεύτικο). Π.χ: ἃτε τῆς ψυχῆς ἀθανάτου οὒσης.    Ὡς     >>              >>          >>    Ὣσπερ >>           >>          >>

13


2. Τελική(μή). Πάντασεμέλλοντα .Εξαρτάται απόρήματα κίνησηςή ενέργειαςσυνήθωςέχειτοὡς. Ανεξαρτάται απόκίνησηςκαιέχειτοὡς, δηλώνειυποκειμενικόσκοπό. Π.χ: Κῦρος παρεσκευάζετο ὡς πολεμήσων.    Φίλιππος ἒπεμψε τούς ἱππέας ὡς πολεμήσαντες. 3. Χρονική(οὐ, μή). Κάποτεσυνοδεύεται απόταχρονικάεπιρρήματα ἃμα,   αὐτίνα, ἒτι, εὐθύς, μεταξύ .  Η χρονικήμετοχήτουενεστώτα φανερώνειτοσύγχρονο(=ενώ, όταν), ενώτουαορίστου και παρακειμένουφανερώνειτοπροτερόχρονο(=αφού). Σημείωση: Άλλοςτρόπος απόδοσης τουπροτερόχρονου .Π.χ: εἰπόντες  ταῦτα ἀπῆλθον= αυτάείπανκαιέφυγαν. 4. Υποθετική(μή). Βρίσκεται κοντάσεαποδόσεις υποθετικών λόγων (μέλλοντος ,προστακτική ,υποτακτική ,δυνητική ,οριστική ,δυνητική ευκτική,δυνητικήαπαρεμφάτου.Σχηματίζειαντίστοιχουςυποθετικούς λόγους. 5. Εναντιωματικήή ενδοτικήή παραχωρητική.Εκφράζειφανερήαντίθεση μετηνέννοιατουρήματοςπουπροσδιορίζει.Μερικέςφορέςμπαίνει μπροστάτηςτοκαί, καίπερ, καί ταῦτα (καί μάλιστα) καί οὐδέ. Π.χ: Κῦρος γενναῖος (καίπερ) ὢν ἠττήθη. 6. Τροπική(οὐ). Συνήθως σεενεστώτα ,προσδιορίζει τοντρόποενεργείας τουρήματοςΣυχνέςτροπικέςμετοχές . : ἒχων, φέρων, ἂγων (=με). Τρόποιαπόδοσης: Π.χ: Ληζόμενοι ζῶσι= ζούνεληστεύοντας Ζουνμετηνληστεία Ληστεύουν καιζουν * Ὡς+ μετοχή

Αιτιολογική(οὐ) σεκάθεχρόνο τελική(μή) πάντασεμέλλοντα Κατηγορηματική

ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ

Βρίσκεταικοντάσερηματικούςτύπουςπαθητικήςδιάθεσης. Εκφέρεταιμε: 1) Ἀπό, ὑπό, ἐκ, παρά, πρός + γενική Π.χ: οἱ κήρυκες ἐπέμφθησαν ὑπό Φιλίππου. 2) Δοτικήπροσωπικήενεργούντοςπροσώπουκοντάσε: • Συντελικόχρόνο(παρακείμενο,υπερσυντέλικο,συντελεσμένομέλλοντα). Π.χ: Ταῦτα γέγραπται Ξενοφώντι (= ὑπό Ξενοφῶντος) • Σερηματικάεπίθετασε–τέος,-τος. 14


Π.χ: ταῦτα γραπτέα ἐστί Ξενοφώντι (ὑπό Ξενοφῶντος) • Σεαπρόσωπαρήματα Π.χ: Μεταμέλει μοι τοῦ πολέμου(= μετανιώνω γιατονπόλεμο) Τῆ πόλει μετεμέλησεν τῶν κρίσεων τῶν μετά ὀργῆς γενομένων  (= η πόλημετάνοιωσε γιατιςαποφάσεις …).

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ  (οὐ)

Εκφέρονταιμε:  Απλήοριστική- δηλώνειτοπραγματικό.  Δυνητικήοριστική(= δυνητικό ἂν+ οριστική ιστορικού χρόνου)- δηλώνει τομηπραγματικό.  Δυνητικήευκτική(= δυνητικό ἂν+ ευκτικήκάθεχρόνουπλην μέλλοντος)-δηλώνεικάτιπουμπορείναγίνειστοπαρόν,μέλλον. Σημείωση: Μετάφραση δυνητικών εγκλίσεων :  Δυνητικήοριστική=> ἂν ἒλυον= θαέλυναθα ( +παρατατικός ) ἂν ἒλυσα= θαείχαλύσει ἂν ἐλελύκειν= θαείχαλύσειθα ( +υπερσυντέλικος )  Δυνητικήευκτική=> θαμπορούσα να Ή μπορώνα… π.χ: ἂν λέγοιμι

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ Εκφέρονται:  Προστακτική - φανερώνει προσταγή ,προτροπή ,απαγόρευση ,αποτροπή , παραίνεση,παράκληση.  Υποτακτική- είναιέγκλιση πουδηλώνειτοπροσδοκώμενο ,το ενδεχόμενο.  Ευχετικήοριστική(σπάνια )- εκφράζει ευχήανεκπλήρωτη (εἰ γάρ, εἲθε+ οριστικήπαρατατικούή αορίστου,ὢφελον + απαρέμφατο )  Ευχετικήευκτική(σπάνια )- (απλήευκτικήή εἲθε+ ευκτική).

Σημείωση: Μετάφραση ευχετικών εγκλίσεων . I. Ευχετικήοριστική=μακάρινα +παρατατικό II. Ευχετικήευκτική=μακάρινα +υποτακτική

15


ΕΙΔΗ ΔΟΤΙΚΗΣ 2) Απόουσιαστικάκαιεπίθετα(πουπροέρχονταιαπόρήματαπου συντάσσονταιμεδοτική)=>δοτικήαντικειμενική. Σημείωση: ταφιλίαςέχθρας συντάσσονται :  Μεδοτικήαντικειμενική .Π.χ: σύμμαχος τῷ Φιλίππῳ  Μεγενικήκτητική .Π.χ: ὁ σύμμαχος τοῦ Φιλίππου. 2) Από ρήματα: α) προσωπικά: 1. Αντικείμενο 2. Δοτικήπροσωπική(κτητική,χαριστική,αντιχαριστική,ηθική, του κρίνοντοςτουενεργούντος , ). 3. Δοτικήεπιρρηματική(χρόνο,αιτία,οργανικήκτλ.) β) απρόσωπα: 1. Δοτικήπροσωπική.Π.χ: ὣρα ἐστί μοι φεύγειν (ἐμέ= Υ). 3) Από προθέσεις και επιρρήματα. • Προθετικάσύνολα(εμπρόθετοιπροσδιορισμοί). • Επιρρηματικάσύνολα. Δοτική προσωπική: α) κτητική, συνήθως κοντάσταεἰμί, γίγνομαι, ὑπάρχω. Π.χ: εἰσί τοῖς  πολεμίοις ἱππείς= έχουνοιεχθροίιππείς. β) χαριστικήή αντιχαριστική.Φανερώνει τοπρόσωπο πουδέχεται την ωφέλεια(υλική) ή βλάβη. γ) ηθική. Συνήθως προσωπική αντωνυμία ,α΄ή β΄προσώπου ,πουσυχνά φανερώνειπρόσωποπουαισθάνεταιχαράή λύπη, ενδιαφερόμενοπρόσωπο. Σημείωση: Κοντάστιςμετοχές τωνρημάτων ἣδομαι, ἂχθομαι,  βούλομαι καιστοεπίθετο ἂσμενος υπάρχειδοτικήπροσωπική ηθικήΗ . μετοχήμαζίμετορήμαεἰμί (τύποτουρήματος )δημιουργεί περίφραση .Η μετοχήείναικατηγορηματική,τοἂσμενος είναικατηγορούμενο . δ) κρίνοντοςή τηςαναφοράς.Κοντάσεκάθερήμακυρίως , στοδοκῶ και  φαίνομαι. Σημείωση: Κοντάστοδοκῶ και φαίνομαι η δοτικήπροσωπική είναι τουκρίνοντοςότανείναιπροσωπικά.Επίσηςκαιότανείναιαπρόσωπα,αλλά απότηδοτικήδενβγαίνειτουποκείμενοτουαπαρεμφάτουσεπτώσηαιτιατική. Π.χ: Δοκοῦσι μοι οἱ νόμοι δίκαιοι εἶναι. Υ Κ Α 16


Δοκεῖ μοι, ὣρα εἶναι ἡμᾶς ἀπιέναι. ε) τουενεργούντοςπροσώπου(ποιητικόαίτιο,) κοντάσεσυντελικό χρόνο, σερηματικάεπίθετα–τέος,-τοςκαισεαπρόσωπαρήματα. Π.χ: Μεταμέλει μοι τινός, μέλει μοι τινός, μέτεστι μοι τινός. Δοτική επιρρηματική. α) τουτόπου. Σπάνιαστουςπεζούς,συχνάστουςποιητές . Π.χ: Ἀθηναῖοι ἐνίκησαν (ἐν) Μαραθώνι. β) τουχρόνου. Δηλώνειορισμένη χρονικήστιγμή. Π.χ: Ἀθηναῖοι ἀπῆλθον τῇ τρίτῃ νυχτί. γ) τηςαιτίας. Κοντάσεκάθερήμακυρίως , σεψυχικούπάθουςρήματα . Π.χ: Οὗτος ἣσθη τῇ νίκῃ  ἐπεί ἐνίκησε­ νικήσας δ) τουοργάνου=>συγκεκριμένο ουσιαστικό ε) τουμέσου => >> >> στ) τηςσυνοδείας=> >> >> ζ) τουτρόπου=>αφηρημένο ουσιαστικό Π.χ: εἷλον τήν πόλιν βίᾳ. η) τηςαναφοράς, κοντάσερήματα πουφανερώνουν υπεροχή ,σύγκριση , διαφορά(καικοντάσεεπίθετα). Π.χ: Σωκράτηςδιήνεγκε ἁπάντων ἀνθρώπων τῇ σοφίᾳ ἦν  ὑπέρτατος. θ) τουποσού(τηςδιαφοράς ή τουμέτρουκοντά ) σεσυγκριτικό ή υπερθετικό (σπάνιαβαθμό ) . Π.χ: Οἱ Ἓλληνες ἦσαν πολλῶ πλείονες.

ΟΡΓΑΝΙΚΗ Όργανο-κάτιπουτοχειριζόμαστε. Π.χ: ἐφόνευσε τόν Κῦρον τῷ ξίφει.    Εἷλον τήν πόλιν τοῖς ὃπλοις. Μέσο- τομέσοπουχρησιμοποιούμεγιαναφέρουμεσεπέραςτηνκίνηση, κάτιπουξεπερνάειτιςμυϊκέςμαςδυνάμεις. Π.χ: Διέβη τόν πόντον νηί. Συνοδεία-απλάσυνοδεύειτηνκίνηση. Π.χ: Ξέρξης ἀφίκετο πολλῷ στρατεύματι.

ΣΥΝΔΕΣΗ

Α) Παρατακτική:συνδέονται όμοιαπράγματα

17


1) Κύριαπρότασημεάλληκύρια. 2) Δευτερεύουσαπρότασημεάλληδευτερεύουσαόμοια. 3) Κάθεόροςμεάλλονόμοιοσυντακτικάόροστηνίδιαπρόταση. 4) Περίοδοή ημιπερίοδομεπερίοδο,ημιπερίοδο.Οιπερίοδοικαι ημιπερίοδοιστααρχαίακανονικάσυνδέονταιμεταξύτουςπαρατακτικά.Όταν δενσυνδέονταιτότεη μίαείναιεπεξήγησηστηνάλλη. Παρατακτικάσυνδέουνοισύνδεσμοι: α) συμπλεκτικοί(τέ, καί, οὒτε, μήτε, οὐδέ, μηδέ) β) αντιθετικοί(μέν, δέ, μέντοι, ὃμως, ἀτάρ,(= όμως), ἀλλά, μην(=  όμως), ἀλλά μην     (= αλλά όμως), καί μην(= και όμως), καίτοι, οὐ  μήν ἀλλά(= ἀλλά ὂμως) <συνδέουν παρατακτικά οι: οὐ­ μή (μόνον) … ἀλλά (καί)>. γ) διαζευκτικοίή διαχωριστικοί(ἢ, ἢτοι, εἲτε, ἐάντε, ἂντε, ἦντε). δ) συμπερασματικοί(εκτόςαπότουςὡς, ὣστε, οι: ἂρα, δή, δῆτα, οὖν,  τοίνυν, τοιγάρτοι, τοιγαρούν, οὒκουν, οὐκοῦν). ε) ο αιτιολογικόςγάρ. …καί…=>απλήσύνδεση καί …καί =>σύνδεσημεέμφαση τέ…καί => >> >> τέ…τέ:σπάνια. Β) Υποτακτική:Υποτάσσεταιμιαδευτερεύουσαπρότασησεμιακύριαή σε άλληδευτερεύουσα. Υποτακτικάσυνδέουν: Όλοιοι άλλοισύνδεσμοι,οι αναφορικέςκαιερωτηματικέςαντωνυμίες,τα ερωτηματικάκαιαναφορικάεπιρρήματαταπαραχωρητικά , εἰ καί, ἂν καί,  καί εἰ, καί ἂν, ταενδοιαστικάμή, μή οὐ (όλαδηλαδήταπαραπάνω εισάγουν δευτερεύουσεςπροτάσεις). Γ) Ασύνδετοσχήμα: Παρατίθενται χωρίς–μεέναμόνοκόμμανα συνδέονταιόμοιεςπροτάσειςή όμοιασυντακτικάόροιπουανήκουνστηνίδια πρόταση.

ΈΛΞΗ ΤΟΥ ΑΝΑΦΟΡΙΚΟΥ Η αναφορικήαντωνυμίαπαίρνειαπότηλέξηστηνοποίααποδίδεταιτο γένοςκαιτοναριθμό,απότηνπρότασηστηνοποίαανήκειπαίρνειτηνπτώση (ανάλογαμετιςαπαντήσεις .) Π.χ: ἐμμένω τοῖς ὃρκοις, οὗς ὢμοσα (ὂμνυμι τι)    ἐμμένω τούτοις, ἃ ὢμοσα.

18


Συχνάόμωςπαίρνεικαιτηνπτώσηαπότηνλέξηπουπροσδιορίζει(= έλξη τουαναφορικού). Π.χ: ἐμμένω τοῖς ὃρκοις, οἷς ὢμοσα. Ότανη αναφορικήαντωνυμίααποδίδεταισεδεικτική,η δεικτικήκανονικά παραλείπεται. Π.χ: ἐμμένω τούτοις, οἷς ὢμοσα   ἐμμένω οἷς ὢμοσα τούτοις ἃ. Όταναποδίδεταιη αναφορικήαντωνυμίασεουσιαστικό,τότεαυτόπηγαίνει στοτέλοςτηςαναφορικήςχωρίςάρθρο. Π.χ: ἐμμένω οἷς ὢμοσα ὃρκοις.

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ A. Ονοματικές (ή ουσιαστικές). Λέγονται οιπροτάσεις που μπαίνουνσεθέσηονόματοςκαιέχουνθέσηΥποκειμένου,Αντικειμένου, Επεξήγησης. B. Επιρρηματικές. Λέγονται οιπροτάσεις πουμπαίνουνσαν επιρρήματα(αιτία,χρόνο,σκοπό,υπόθεση,εναντίωση)καιδενμπαίνουνσαν Υποκείμενα,Αντικείμενα,Επεξηγήσεις. όνομα: ουσιαστικό ,επίθετο επίρρημα: σκοπός,τρόπος ,χρόνος,αιτίαεναντίωση , ,υπόθεση . Ονοματικές δευτερεύουσες προτάσεις: ειδικές ,ενδοιαστικές , πλάγιεςενμέρειαναφορικές. Επιρρηματικές δευτερεύουσες προτάσεις: τελικές , αιτιολογικές,συμπερασματικέςχρονικές , ,υποθετικέςεναντιωματικέςενμέρει , , αναφορικές.

Ενδοιαστικές προτάσεις (ονοματικές): I.

-Ορισμός :Εκφράζουν φόβομήπωςγίνειή δενγίνεικάτι. π.χ: φοβοῦμαι μή (ή μή οὐ) ἀληθές ἐστίν. -Εξαρτώνται :απόρήματα πουσημαίνουν φόβοή δισταγμό ή υποψία (φοβοῦμαι, δέδια ή δέδοικα, ὀκνῶ(= διστάζω ),διστάζω, ὑποπτεύω, 

19


εὐλαβοῦμαι, ὑποψία ἒχει με, φόβος ἐστί, ὑποψία ἐστί, κίνδυνος  ἐστί, δεινόν ἐστί κτλ). -Εισάγονται :α) μή (=μήπως),ότανεκφράζουν φόβομήπωςγίνεικάτι φοβερόκαιανεπιθύμητο,β) μή οὐ(=μήπωςδεν), ότανεκφράζουν φόβομήπως δεγίνεικάτι,οπότετότεθαείναιφοβερόκαιανεπιθύμητο,γ) ὃπως μή  (=μήπως,ναμη), γιαναδηλώσει φόβομήπωςγίνεικάτι. -Εκφέρονται :α) μευποτακτική ,ύστερα απόαρκτικό χρόνοκαιεκφράζει φόβοενδεχόμενο.π.χ: φοβοῦμαι μή πάθω τι. β) μευποτακτική ,ύστερα από ιστορικόχρόνοκαιεκφράζειφόβοαναμενόμενομεβεβαιότηταπ . .χ: ἐφοβήθησαν μή ἐπί σφᾶς ὁ στρατός χωρήσῃ. γ) μεοριστική ,ότανο φόβοςείναιπραγματικόςπ . .χ: φοβοῦμαι μή ἒπαθόν τι. δ) μεευκτική συνήθωςτουπλαγίουλόγου,ύστερααπόιστορικόχρόνο(ο φόβοςανάγεται, μεταφέρεταιστοπαρελθόν). π.χ: ἐφοβούμην μή πάθοιμί τι. ε) δυνητική ευκτική,ο φόβοςαποτελείυποκειμενικήκρίσητουυποκειμένουτουρήματος. π.χ: ἐκείνο ἐννοῶ, μή λίαν ἂν ταχύ σωφρονισθείην. στ)δυνητική οριστική,(πολύσπάνια), όταντοφοβερόδεσυνέβη. π.χ: ἐδεδοίκει μή  παρεσκευασμένοι ἂν ἦσαν. -Συντακτική θέσηα : ) υποκείμενα σεαπρόσωπα ρήματα καιεκφράσεις .π.χ: φόβος ἐστί μή ἒπαθόν τι (Υ). β) αντικείμενα ρημάτων φόβουή υποψίας σημαντικών.π.χ: φοβοῦμαι μή ἒπαθόν τι (Α). γ) επεξήγηση (κυρίωςστο ουδέτεροδεικτικήςαντωνυμίας).π.χ: φοβοῦμαι τοῦτο μή ἒπαθόν τι (Ε). -Άρνησηείναιπροτάσεις : επιθυμίας ,αλλάδέχονται άρνησηοὐ. II. Ειδικές

προτάσεις (ονοματικές)

-Ορισμός :Ειδικεύουν ,περιορίζουν ,δηλαδήκαιαποσαφηνίζουν τογενικόκαι αόριστονόηματουρήματοςαπ’ όπουεξαρτώνται.π.χ: Λέγει ὁ κατήγορος  ὡς ὑβριστής εἰμί -Εξαρτώνται :απόλεκτικά ,γνωστικά ,αισθητικά ,δηλωτικά ρήματα και σπάνιαδοξαστικά. -Εισάγονται :α) ὃτι, γιααντικειμενική γνώμη–πραγματική -, β) ως(=ὃτι  τάχα, ὃτι δήθεν), γιαυποκειμενική γνώμη. γ)ὡς ἂρα, όταντοπεριεχόμενο τηςειδικήςπρότασηςκατάτηνκρίσητουλέγοντοςείναιψέμα. -Εκφέρονται :α) Οριστική ,γιαναεκφράσουν τοπραγματικό .π.χ: Πλάτων  λέγει ὃτι Σωκράτης ἐστί σοφός. β) δυνητική οριστική ,γιαναεκφράσουν τομηπραγματικό. γ) δυνητικήευκτική,γιαναεκφράσουντοδυνατό γενέσθαιστοπαρόν-μέλλον. δ) ευκτικήπλαγίουλόγου,ύστερααπόιστορικό χρόνοσυνήθωςμετατρέπουντηναπλήοριστικήμόνοσεευκτικήτουπλαγίου λόγου.π.χ: Πλάτων εἶπε ὃτι Σωκράτης εἲη σοφός.

20


-Συντακτική θέσηα : ) υποκείμενα ,σεαπρόσωπα ρήματα καιαπρόσωπες εκφράσεις.π.χ: ἀγγέλλεται ὃτι Κῦρος τέθνηκεν (Υ). β) αντικείμενα λεκτικών,αισθητικών,γνωστικώνρημάτων.π.χ: Ξενοφών λέγει ὃτι Κῦρος  τέθνηκεν (Α). γ) επεξήγηση ,συνήθως σεουδέτερα αντωνυμιών -ιδιαίτερα δεικτικών.π.χ: Ξενοφών λέγει τοῦτο, ὃτι Κῦρος τέθνηκεν (Ε). -Άρνησηοὐ : Σημειώσεις: 1) Οἶδα ὃτι =βέβαια Εὐ οἶδα ὃτι =βεβαιότατα επιρρηματικέςεκφράσεις Δῆλον ὃτι =φανερά 2) ότι: πολύσπάνιατο«ὃτι» μπροστά απόλέξειςή φράσεις που αναφέρονται«αυτολεξεί»πλεονάζεικαιπαραλείπεταιστημετάφραση. 3) φημί: συντάσσεται μεειδικόαπαρέμφατο αντίγιαειδικήπρόταση . 4) ἳνα εἰδῇς, ἳνα εἰδῆτε: μερικές φορέςμπροστά απόειδικήπρόταση , απότηνοποίαπαραλείπεταιτορήμαεξάρτησηςυπονοείταιαπότα , συμφραζόμεναη φράση«ἳνα εἰδῇς» ή «ἳνα εἰδῆτε». π.χ: Ὃτι ἀληθή  λέγω, τούς νόμους αὐτούς αναγνώσεται (ἳνα εἰδῆτε ὃτι…).

II I. Τελικές προτάσεις (επιρρηματικές) -Ορισμός :δηλώνουν τοσκοπόστονοποίοαποβλέπει καικατευθύνεται η ενέργειατουυποκειμένουτηςπρότασηςαπότηνοποίαεξαρτώνται.π.χ: κόλαζε τά πάθη, ἳνα μή ὑπό τούτων κολασθῆς. -Εξαρτώνται απόρήματα κίνησηςενέργειας (σκόπιμης )καιταπαρόμοια . -Εισάγονται :ἳνα, ὃπως, ὡς (=γιανα) -Εκφέρονται :α) μευποτακτική ,ύστερα απόαρκτικό χρόνογιαναεκφράσουν σκοπόπροσδοκώμενο.π.χ: Φίλιππος πέμπει ἱππέα τινά, ἳνα εἲπῃ. β) με ευκτικήπλαγίουλόγου,ύστερααπόιστορικόχρόνοκαιο σκοπόςτότεανάγεται στοπαρελθόν.π.χ: Φίλιππος ἒπεμψε ἱππέα τινά, ἳνα εἲποι. γ) με υποτακτική,ανκαιεξαρτάταιαπόιστορικόχρόνο,όπουο σκοπόςανάγεταιστο παρελθόναλλάεξακολουθείναισχύειστοπαρόν-μέλλον. π.χ: Φίλιππος  ἒπεμψε ἱππέα τινά, ἳνα εἲπῃ. ΣΠΑΝΙΟΤΕΡΑ:δ) μεοριστική ιστορικών χρόνων, ε) οριστικήμέλλοντα, στ) ευκτική, ζ) όπως,ὡς +ἂν αοριστολογικό + υποτακτική(λανθάνειυποθετικόςλόγος).ΠΙΟΣΠΑΝΙΑ: η) δυνητική οριστική ή ευκτική(λανθάνειυπόθεση). -Συντακτική θέσηεπιρρηματικού : προσδιορισμού τελικούαιτίουσκοπού ( ). -Άρνησημή : (προτάσεις επιθυμίας )

21


Σημείωση: ἳνα (= εκείόπου , ): πολύσπάνιαβρίσκεται μετηναρχικήτουεπιρρηματική σημασία.

IV. Αιτιολογικές προτάσεις (επιρρηματικές) -Ορισμός :αιτιολογούν τονόηματουρήματος απότοοποίοεξαρτώνται .Η αιτιολογικήπρότασηκαιη προσδιοριζόμενη(συνήθωςκύρια) βρίσκονταισε λογικήσχέσηαιτίαςκαιαποτελέσματος(κύρια). π.χ: χαίρω ὃτι εὐδοκιμεῖς  (εὐδοκίμησις: αιτία-χαρά: αποτέλεσμα ). -Εξαρτώνται :προπάντων απόρήματα ή εκφράσεις πουδηλώνουν ψυχικό πάθος. -Εισάγονται :ὃτι, ὡς, διότι, ἐπεί, ἐπειδή, (σπάνιαμετουςχρονικούς ὃτε ὁπότε), εἰ. -Εκφέρονται :α) μεοριστική ,β) σπάνιαμεευκτικήπλαγίουλόγουύστερα , απόιστορικόχρόνο,γ) μεδυνητικήοριστική,δ) μεδυνητικήευκτική. -Συντακτική θέσηεπιρρηματικού : προσδιορισμού αναγκαστικού αιτίου (αιτίαςσπάνια ), χρησιμεύουν σανεπεξήγηση .π.χ: Ἳσως δέ καί οἱ ἒρωτες  τοξόται διά τοῦτο καλοῦνται, ὃτι καί πρόσωθεν οἱ καλοί  τιτρώσκουσι. Άρνηση:οὐ (προτάσεις κρίσεως ). Σημειώσεις: 1) Ύστερααπόρήματα ψυχικούπάθους(θαυμάζω, ἢδομαι, ἂγομαι,  χαίρω, αἰσχύνομαι, κτλ.) ή εκφράσεις (φοβερόν ἐστί, αἰσχρόν ἐστί,  δεινόν ἐστί, κτλ.) ακολουθεί αιτιολογική πρόταση πουεισάγεται με: α) τοὃτι γιαπραγματικήαιτία β) τοεἰ (=εφόσονγιααιτία ) πουμπορείνααμφισβητηθεί (υποτιθέμενη αιτία). Σ’ αυτήντηνπερίπτωσηκανονικάη άρνησηείναιμή. 2) Οισύνδεσμοιἐπεί και ὡς, ότανβρίσκονται στηναρχήπεριόδου ή ημιπεριόδου,συνδέουνπαρατακτικά(= γαρ)μετηνπροϋπόθεσηότιδενυπάρχει άλληκύριαπρόταση. 3) Οσύνδεσμοςἐπεί +προστακτική εισάγει κύριαπρόταση .π.χ: Ἐπεί, ὦ  Σώκρατες, θέασαι ὡς μέγα σοι ἐρῶ τεκμήριον τοῦ νόμου. 4) ὃτι, ὡς: ειδικήεξάρτηση : (λεκτικό,αίσθησης ,γνώσης)-ονοματική (Υ,Α,Ε) : αιτιολογική :εξάρτηση (ψυχικούπάθους)- επιρρηματική (αιτία). 5) ἐπεί, ἐπειδή: +αρκτικό χρόνοπάντα αιτιολογική : +ιστορικό χρόνοσυνήθως χρονική. 22


V. Συμπερασματικές

ή αποτελεσματικές προτάσεις (επιρρηματικές) -Ορισμός :δηλώνουν τοσυμπέρασμα (ή αποτέλεσμα ή επακολούθημα )που προκύπτειαπ’ τηνενέργειατουρήματοςτηςκύριαςπρότασηςαπ’ τηνοποία εξαρτώνται. -Εξαρτώνται :απόκάθερήμα. -Εισάγονται :ὣστε, ὠς (= ώστεμεαποτέλεσμα , να), ἐφ’ ᾧ (τέ) (= μετον όρονα, μετηνπροϋπόθεσηνα, μετησυμφωνίανα). -Εκφέρονται :α) μετιςεγκλίσεις κρίσης(άρνησηοὐ) δηλαδή: 1) μεοριστική,γιασυμπέρασμαπραγματικό 2) μεδυνητικήοριστική,γιασυμπέρασμαμεπραγματικό 3) μεδυνητικήευκτική,γιασυμπέρασμαπουμπορείναγίνειστο παρόν- μέλλον. 4) μεευκτικήπλαγίουλόγουσπανιότεραότανπροηγείται , ιστορικόςχρόνοςή άλληευκτική. β) μεαπαρέμφατο(άρνησημή), γιαναφανερώσουν συμπέρασμα ενδεχόμενο ή δυνατό,σκοπό,όροή συμφωνία. -Συντακτική θέσηεπιρρηματικού : προσδιορισμού τουαποτελέσματος ή της ακολουθίαςή τουσυμπεράσματος. -Άρνησησανπροτάσεις : κρίσηςμεοὐ. Ότανεκφέρονται μεαπαρέμφατο με μη (επιθυμίας ). Σημειώσεις: 1) Οόροςή συμφωνίαπιοσυχνάεκφέρεταιμετοἐφ’ ᾧ(τέ) + απαρέμφατο ή οριστικήμέλλοντα.π.χ: Λακεδαιμόνιοι ἐποίησαν σπονδάς,  ἐφ’ᾧ(τέ) Ἀθηναίους καθελεῖν τά τείχη ή ἐφ’ᾧ(τέ) Ἀθηναῖοι  καθαιρήσουσι τα τείχη. 2) Τοαπαρέμφατοτηςσυμπερασματικήςπρότασηςμπορείναείναιδυνητικό (νασυνοδεύεται δηλαδήαπόδυνητικό ἂν) δυνητικό ἂν= δυνητική οριστικήή δυνητικήευκτική. 3) Τουποκείμενοτουαπαρεμφάτουακολουθείτουςκανόνεςτης ταυτοπροσωπίακαιετεροπροσωπίας. 4) Οσυμπερασματικόςὣστε μερικές φορέςστηναρχήπεριόδου ή ημιπεριόδουδενεισάγειδευτερεύουσαπρόταση,αλλάσυνδέει παρατακτικά(= επομένως,γι’ αυτό),μετηνπροϋπόθεσηότιδενυπάρχει άλληκύριαπρόταση.

23


5) Τοὣστε+ προστακτική ή απαγορευτική υποτακτική αποτελεί κύρια πρόταση.π.χ: Ὣστε μή ἀπορήσῃς­ Ὣστε θάρρει.

VI. Υποθετικές προτάσεις (επιρρηματικές) στονευθύλόγο -Ορισμός :δηλώνουν τονόροτηνπροϋπόθεση , μετηνοποίαμπορείναισχύει ή νααληθεύειαυτόπουεκφράζειη πρόταση(συνήθωςκύρια) απ’ τηνοποία εξαρτώνται. -Εισαγωγή :εἰ, ἐάν, ἂν, ἢν. -Εκφοράεἰ+ : οριστική ή ευκτική ἐάν, ἂν, ἢν+ υποτακτική -Άρνηση:μη –αν καιτιςπερισσότερες φορέςείναιπροτάσεις κρίσεως -. ο 1 είδοςπραγματικό : : εἰ+ οριστική οπουδήποτε χρόνου–απόδοση : οποιαδήποτεέγκλιση. 2ο είδοςμηπραγματικό : :εἰ+ οριστική ιστορικού χρόνου–απόδοση :δυνητική οριστική. Σημείωση 1: Απότηναπόδοσητουμηπραγματικούμπορείναλείπειτο δυνητικόαν. α) ἒδει, ἐχρῆν, προσῆκε, ἐξῆν, εἰκόν ἦν, καλόν ἦν, ἂξιον ἦν+ απαρέμφατο.β) οριστικήαορίστουμετιςλέξειςὀλίγου ή μικροῦ (= λίγο έλειψενα…).γ) ὀλίγον ή μικροῦ ἐδέησα (ας, ε)+ απαρέμφατο .δ) ἐκινδύνευσα+ απαρέμφατο . Σημείωση 2: Ότανύστερααπόυποθετικόλόγοακολουθείτονῦν δέ  (=άλλ’ όμως),συνήθως είναιμηπραγματικό . ο 3 είδοςπροσδοκώμενο : :ἐάν, ἂν, ἢν+ υποτακτική –απόδοση :οριστική μέλλονταή μελλοντικήανάλογηέκφραση(υποτακτική,προστακτική,δυνητική ευκτική,τελικόαπαρέμφατο). 4ο είδοςαόριστη : επανάληψη στοπαρόν–μέλλον: ἐάν, ἂν, ἢν+ υποτακτική –απόδοση :οριστική ενεστώτα ή γνωμικός αόριστος (= συνήθωςενεστώτα + ). ο 5 είδοςαπλήσκέψη : τουομιλητού :εἰ+ ευκτικήαπόδοση – :δυνητική ευκτική ή σπάνιαοριστικήαρκτικούχρόνου. 6ο είδοςαόριστη : επανάληψη στοπαρελθόν :εἰ+ ευκτικήεπαναληπτική – απόδοση:οριστικήπαρατατικούή αορίστου+ἂν ή σπάνιαυπερσυντελίκου .

24


Εναντιωματικές και παραχωρητικές (ή ενδοτικές) προτάσεις VII.

-Εισάγονται :μετουςεναντιωματικούς συνδέσμους α) εἰ καί, ἂν καί (ἢν,  ἐάν καί) ότανη εναντίωση γίνεταιπροςκάτιτοπραγματικό .β) καί εἰ, καί  ἂν= κἀν ἢ, ανη κύριαπρόταση είναιαρνητική , οὐδ’ εἰ, οὐδ’ ἐάν, μηδ’ ἐάν, ότανφανερώνουνκάτιπουγιατονομιλητήδενθεωρείταιπραγματικόαλλά αδύνατοή απίθανο. -Εκφέρονται :όμοιαμετιςυποθετικές προτάσεις καισχηματίζουν αντίστοιχουςυποθετικούςλόγους,γιατίοιπαραχωρητικέςπροτάσειςμετο επιδοτικόκαι (οὐδέ, μηδέ) κοντάστονυποθετικό σύνδεσμο .Γι’ αυτόέχουν άρνησημή καιεκφέρονται όπωςκαιοιυποθετικές προτάσεις . Σημείωση 1: εἰ: υποθετικές (επιρρηματικές ),πλάγιες(ονοματικές ), αιτιολογικές(επιρρηματικές). Σημείωση 2: Οιεναντιωματικές μετοχές έχουνάρνησηοὐ.

VII I.

Χρονικές προτάσεις (επιρρηματικές)

-Ορισμός :Φανερώνουν πότεγίνεταιαυτόπουσημαίνει τορήματης πρότασηςαπ’ τηνοποίαεξαρτώνται.Οιχρονικέςπροτάσειςανάλογαμετη χρονικήτουςσχέση,δηλώνουν:α) τοσύγχρονο,β) τοπροτερόχρονο,γ) το υστερόχρονο. -Εισάγονται :ὃτε, ὁπότε, ὡς, ἡνίκα (= όταν), ὁπηνίκα (=ότανόποια , ώρα),ἐν ὧ, ἐπεί (τάχιστα), ἐπειδή (τάχιστα), ἐπεί πρῶτον, ἐπειδή  πρῶτον (:εὐθύς ὡς, μόλις), ἒως, ἒστε (=μέχριέως , ),μέχρι, ἂχρι, ἐξ  οὗ, ἐξ ὃτου, ἀφ’ οὗ, ἀφ’ ὃτου, πρίν, ὁσάκις, ὁποσάκις. -Εκφέρονται :α) μεοριστική (οὐ), ότανφανερώνουν κάτιτοπραγματικό .β) υποτακτική(μή), γιαναφανερώσουν μαζίμετηναπόδοση προσδοκώμενο ή αόριστηεπανάληψηστοπαρόν–μέλλον. ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Κανονικάσ’ αυτήντην περίπτωση,ακολουθείμετάτοχρονικόσύνδεσμοτοαοριστολογικόἂν, καιοι σύνδεσμοιὃτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, γίνονται :ὃταν ὁπόταν, ἐπάν  (ἐπήν), ἐπειδάν. γ) ευκτική επαναληπτική (μή), γιαναφανερώσουν μαζίμετηναπόδοση,αόριστηεπανάληψηστοπαρελθόν.

25


Σημείωση: Σύνταξη τουπρίν: α) μεαπαρέμφατοπροτού (= να, προτού), όταντορήμαεξάρτησηςδενέχειάρνηση.β) μεοριστική(ωσότου,παρά,αφού) εκφράζειτοπραγματικό,όταντορήμαεξάρτησηςέχειάρνηση,ή μευποτακτική (= προτούνα) –συνήθως έχειτοαοριστολογικό ἂν, εκφράζει τοπροσδοκώμενο ή αόριστηεπανάληψηστοπαρόν-μέλλον. γ) μεευκτική(σπάνια) τουπλαγίου λόγου,απόιστορικόχρόνο,ή απόέλξηαπόάλληευκτική. Σημειώσεις: 1) Τουποκείμενοτουαπαρεμφάτουστιςπροτάσειςμετοπρινακολουθεί τουςκανόνεςτηςταυτοπροσωπίαςκαιτηςετεροπροσωπίας. 2) ἐξ οὗ­ἐξ ὃτου, ἀφ’ οὗ­ἀφ’ ὃτου: (χρόνου)=>χρονικήπρόταση ,άλλη λέξη=>αναφορικήπρόταση. ἐν ᾧ: (χρόνῳ)=>χρονικήδιαφορετικάαναφορική , => . 3) Τιςχρονικέςμετοχέςπουδηλώνουνπροτερόχρονοσυνήθωςτις αναλύουμεμετοἐπεί, ἐπειδή, ενώαυτέςπουδηλώνουν σύγχρονο με τοὃτε, ὃπότε. 4) ἐπεί, ἐπειδή: χρονικήσυνήθως (+ ιστορικό χρόνο),αιτιολογική πάντοτε (+αρκτικό χρόνο).

IX. Ευθείες ερωτήσεις -Ορισμός :είναικύριεςπροτάσεις κρίσηςή επιθυμίας πουέχουνστοτέλος ερωτηματικό.π.χ: Τίς ἒστιν ὁ Φίλιππος; -Εκφέρονται :α) Οικρίσεως με: οριστικήπραγματικό – .π.χ: τίς εἶ; δυνητική οριστική–μηπραγματικό,δυνητικήευκτική–δυνατόγενέσθαιστοπαρόν– μέλλον. β) οιεπιθυμίαςμε: απορρηματικήυποτακτική.π.χ: ποῖ τράπωμαι; -Είναια : ) ολικήςάγνοιας :αγνοούμε όλοτοπεριεχόμενο καιη απάντηση είναιέναναιή έναόχι, καιεισάγονταιμεερωτηματικάμόρια(ἂρα, ἀράγε,  οὒκουν, οὐκοῦν κτλ.) ή μετίποτα.β) μερικής άγνοιας :ότανη απάντηση δεν είναιέναναιή έναόχι, καιεισάγονταιμεερωτηματικέςαντωνυμίεςή ερωτηματικάεπιρρήματα. -Διμελείς ερωτήσεις :Είναιτουτύπουπότερον(α)… ἢ. π.χ: πότερον(α)  Κῦρος τέθνηκεν ἢ ζῇ; Σημείωση: Ρητορικές ερωτήσεις : Χρησιμοποιούνταιγιαέντονηάρνησηή κατάφαση.Ότανείναικαταφατικές ισοδυναμούνμεάρνησηενώότανείναιαρνητικέςμεκατάφαση. Η απορρηματικήυποτακτική: Μπορείνααντικατασταθείαπότοδεῖ (χρῆ) +απαρέμφατο στιςευθείες και τιςπλάγιες.π.χ: ποῖ τράπωμαι; => ποῖ δεῖ τρέπεσθαι;

26


X.

Πλάγιες ερωτήσεις (ονοματικές)

-Ορισμός :Προήλθαν απόευθείες ερωτήσεις πουέχασαντοερωτηματικό τους,καθώςεξαρτήθηκαναπόκάποιορήμα(ἐρωτῶ, ἀπορῶ, θαυμάζω,  σκοπῶ­οῦμαι, λέγω, δείκνυμι, αἰσθάνομαι, γιγνώσκω, ἐπιμελοῦμαι,  φυλάττομαι, οὐκ ἒχω, οὐκ οἶδα, κτλ.) -Εκφέρονται :όπωςοιαντίστοιχες ευθείες ,αλλάύστερα απόιστορικό χρόνο μετατρέπουνσυνήθωςτηναπλήοριστικήκαιαπορρηματικήυποτακτικήσε ευκτικήτουπλαγίουλόγου. -Εισάγονται :α) οιολικήςάγνοιας μετοεἰ =αν(σπάνιαμεἐάν, ἂν, ἢν). β) οιμερικήςάγνοιαςμετιςερωτηματικέςαντωνυμίεςκαιεπιρρήματαή πιοσυχνά μετιςαντίστοιχεςαναφορικέςκαιαναφορικάεπιρρήματαγ . )οιδιμελείς: πότερον(α)…ἢ, εἰ…ἢ, εἲτε…εἲτε. -Συντακτική θέσηΥποκειμένου : ,αντικειμένου ,επεξήγησης . Σημείωση: • Απόρήματαοὐκ ἒχω, οὐκ οἶδα, ἀπορῶ, έχουμεσυνήθως πλάγια ερώτησηεπιθυμίας. • Απόρήματαφροντίδαςή επιμέλειας,η πλάγιαεισάγεταιμετοὃπως  +οριστική μέλλοντα ή ευκτική. Π.χ: Τίς εἶ;=> ἐρωτῶ (τίς ἐστί) ὃστις ἐστί Ποῖ τράπωμαι;=> ἐρωτῶ (ποῖ τράπωμαι)  ἐρωτῶ ὃποι τράπωμαι  ἠρώτων τίς εἲη  ἠρώτων ποῖ τραποίμην. Ἡρακλῆς ἠπόρει ποτέραν τῶν ὁδῶν τράπηται. Τοῦτο σκεπτέον, ὃπως ἐλάχιστα τραύματα λάβωμεν. Ἣρετο εἰ τίς ἐμοῦ εἲη σοφώτερος.

XI. Αναφορικές προτάσεις -Εισάγονται :ὁς, οἷος, ὃσος, ἡλίκος, ὃστις, ὁπότερος, ὁποῖος,  ὁπόσος, ὁπηλίκος κτλ   ­οὗ, ὃπου, ὃθεν, ὁπόθεν, ὡς, ὃπως, οἷ, ὃποι,  ἧ κτλ. Προσδιορίζουν κάποιονόρομιαςάλληςπρότασης ο οποίοςείτευπάρχει στηνπρότασηείτεμπορείναεννοηθείαπότασυμφραζόμενα.

27


-Οιαναφορικές προτάσεις διακρίνονται σε:α) ονοματικέςπροσδιοριστικές, πουεισάγονταιμεαναφορικέςαντωνυμίεςκαιχρησιμοποιούνταιωςονόματα, ουσιαστικάή επίθετα.Έτσιμπορείναχρησιμοποιηθείμιαονοματικήαναφορική πρότασηωςυποκείμενο,κατηγορούμενο,αντικείμενο,ονοματικός προσδιορισμός(παράθεση,επεξήγηση,επιθετικόςή κατηγορηματικός προσδιορισμός).β) επιρρηματικές,πουεισάγονται κύριαμεαναφορικά επιρρήματακαιχρησιμοποιούνταιωςεπιρρηματικοίπροσδιορισμοί. [Επίσηςκαιαπότιςονοματικές αναφορικές πολλέςπεριέχουν μια επιρρηματικήέννοιακαιέτσιφανερώνουν: 1) αιτία(αναφορικέςαιτιολογικές).Άρνησηοὐ, εκφοράαιτιολογικών προτάσεων,εξάρτησηαπόρήματαψυχικούπάθους. 2) σκοπό(αναφορικέςτελικές).Άρνησημή, εκφέρονται μεοριστική μέλλοντα. 3) αναφορικέςσυμπερασματικές(αποτελεσματικές):οὐ +έγκλιση κρίσης,μή  + απαρέμφατο ,προηγούνται :οὓτω, τοιοῦτος, τοσοῦτος,  τηλικοῦτος. 4) αναφορικέςυποθετικές.Σχηματίζουναντιστοίχουςυποθετικούςλόγους (άρνησημή). 5) αναφορικέςεναντιωματικές(πολύσπάνιες)]. γ) Παραβολικέςή παρομοιαστικέςδηλώνουνπαρομοίωσηή : σύγκρισηκαι εισάγονται:1) ὡς, ὣσπερ, ὃπως =>τρόπο* 2) ὃσος, ὁπόσος =>ποσό* 3) οἷος, ὁποῖος =>ποιότητα * *Εκφέρονται συνήθως μεεγκλίσεις κρίσης. Σημείωση: Η αναφορικήαντωνυμίαςὃς, ἣ, ὃ στηναρχήπεριόδου – ημιπεριόδουσυνδέειπαρατακτικά(δηλαδήδενεισάγειαναφορική)μετονόρο ναμηνυπάρχεικύριαπρόταση.Ισοδυναμείμεδεικτικήαντωνυμίακαι παρατακτικόσύνδεσμο. π.χ: Θαυμάζω σέ, ὃς ἐποίησας ταῦτα. (ρήμ. ψυχικούπάθους,πρ. αναφορικήαιτιολογική). Φίλιππος ἒπεμψε ἱππέα, ὃς ἐρεῖ ταῦτα. (ρημ. κίνησηςσημαντικό ,πρ. αναφορικήτελική). Οὐδείς ἒστιν οὒτω μωρός, ὃς θανεῖν ἐρᾶ. (πρ. αναφορική συμπερασματική). Ὃστις ἂν μή ἐργάζηται, μηδέ ἐσθιέτω. (προσδοκώμενο ). Εἶ τίς (πραγματικό ). Επίσηςοιαναφορικέςείναι: α) προσθετικές(μηαναγκαίοσυμπλήρωμα).β) αναγκαίοιπροσδιορισμοί.

XII. Πλάγιος λόγος 28


Ευθύς λόγος Πλάγιος λόγος 1. Κύριεςπροτάσεις κρίσης  ειδικήπρόταση ειδικόαπαρέμφατο κατηγορηματική μετοχή 2. Κύριεςπροτάσεις επιθυμίας τελικόαπαρέμφατο 3. Ευθείες ερωτήσεις  πλάγιες ερωτήσεις 4. Δευτερεύουσες προτάσεις παραμένουν δευτερεύουσες (πληνειδικώνκαιπλαγίων) -Κύριεςπροτάσεις κρίσης:Στονπλάγιολόγομετατρέπονται σε:α) ειδικό απαρέμφατο(απόλεκτικά,δοξαστικά,φημί). β) ειδικήπρόταση(απόλεκτικά, γνωστικά,αισθητικά,δηλωτικά,σπάνιαδοξαστικά).γ) κατηγορηματικήμετοχή (=ότι) (απόγνωστικά ,αισθητικά ,αγγελίας ). π.χ: *Σωκράτης σοφός ἐστί –οριστική **Σωκράτης σοφός ἂν ἦν –δυνητική οριστική ***Σωκράτης σοφός ἂν εἲη –δυνητική ευκτική * Πλάτων λέγει (εἶπε) ὃτι Σωκράτης σοφός ἐστί (εἲη). **Πλάτων λέγει (εἶπε) ὃτι Σωκράτης σοφός ἂν ἦν. *** Πλάτων λέγει (εἶπε) ὃτι Σωκράτης σοφός ἂν εἲη. Οικύριεςπροτάσειςκρίσης,ότανστονπλάγιολόγοπαίρνουντημορφήτης ειδικήςπρότασηςδιατηρούντηνέγκλισητουευθύλόγου , ,ύστεραόμωςαπό ιστορικόχρόνομετατρέπουνσυνήθως(όχιπάντοτε)μόνοτηναπλήοριστικήσε ευκτικήτουπλαγίουλόγου. π.χ:Πλάτων φησί (ἒφη) Σωκράτην σοφόν εἶναι.      Πλάτων φησί (ἒφη) Σωκράτην σοφόν ἂν εἶναι Οικύριεςπροτάσειςκρίσηςτουευθύλόγου,στονπλάγιολόγοόταν παίρνουντημορφήτουειδικούαπαρεμφάτου,μετατρέπουντηναπλήοριστική σεαπαρέμφατο,ενώτιςδύοδυνητικέςσεδυνητικόαπαρέμφατο. Πλάτων γιγνώσκει (ἒγνω) Σωκράτη σοφόν ὂντα. Πλάτων γιγνώσκει (ἒγνω) Σωκράτη σοφόν ἂν ὂντα. Πλάτων γιγνώσκει (ἒγνω) Σωκράτη σοφόν ἂν ὂντα. Οικύριεςπροτάσειςκρίσεωςτουευθύλόγου,ότανστονπλάγιολόγο παίρνουντημορφήτηςκατηγορηματικήςμετοχής,τηναπλήοριστικήτη μετατρέπουνσεαπλήμετοχή,ενώτιςδύοδυνητικέςεγκλίσειςσεδυνητική κατηγορηματικήμετοχή.

29


Σημείωση 1η: Ποιαμορφήειδική ( πρότασηειδικό ), απαρέμφατο , κατηγορηματικήμετοχή)θαπάρειστονπλάγιολόγομιακύριαπρότασηκρίσης, εξαρτάταιαπόρήματαεξάρτησης. Σημείωση 2η: Δυνητικόαπαρέμφατο,δυνητικήμετοχή= δυνητική οριστική,δυνητικήευκτική. Οικύριεςπροτάσειςεπιθυμίαςτουευθύλόγου,στονπλάγιολόγο μετατρέπονταισετελικόαπαρέμφατοπλαγίουλόγουεπιθυμίας. π.χ: ἲτε, ὦ πρέσβεις, εἰς Λακεδαίμονα. Ἀγησίλαος ἐκέλευσε τούς πρέσβεις ἰέναι εἰς Λακεδαίμονα. Εξαρτώνταιαπόρήματακελευστικά,προτρεπτικά,συμβουλευτικά,ευχετικά, απαγορευτικάκαιταπαρόμοια(όχιδηλαδήαπόδυνητικά,βουλητικά,καιτις περισσότερεςαπότιςαπρόσωπεςεκφράσεις). Οιευθείεςερωτήσεις(τουευθύλόγου) στονπλάγιολόγο,γίνονταιπλάγιες, ύστεραόμωςαπόεξάρτησηιστορικούχρόνου,μετατρέπουνσυνήθωςτηναπλή οριστικήκαιτηναπορρηματικήυποτακτικήσεευκτικήτουπλαγίουλόγου. π.χ: τίς εἶ; ποῖ τράπωμαι;    ἐρωτῶ ὃστις ἐστί Ἡρακλῆς ἀπορεῖ ὃποι τράπηται    ἠρώτων ὃστις εἳη Ἡρακλῆς ἠπόρει ὃποι τράποιτο Οιδευτερεύουσεςπροτάσειςτουευθύλόγου(πληντωνειδικώνκαι πλαγίων), στονπλάγιολόγοπαραμένουνδευτερεύουσες`ύστερααπόιστορικό χρόνοόμως,συνήθωςμετατρέπουντηναπλήοριστικήκαιτηνυποτακτικήσε ευκτικήτουπλαγίουλόγου. π.χ: ἐάν τέμνω τήν γῆν, νικήσω αὐτούς. Ἀρχίδαμος λέγει, ἐάν τέμνῃ τήν γῆν, νικήσειν αὐτούς.      Ἀρχίδαμος εἶπε, εἰ τέμνοι τήν γῆν, νικήσεις αὐτούς. Σημειώσεις: Οπλάγιοςλόγοςμπορείνασυνεχίζεται καιμετάαπότελεία ή άνωτελεία,συνήθωςμεαπαρέμφατοκαιπαρατακτικόσύνδεσμο. π.χ: Ἀγησίλαος ἐκέλευσε αὐτούς εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι οὐ γάρ  εἶναι κύριος αὐτός. Μιαευκτικήπλαγίουλόγουπροέρχεταιπάντοτεή απόοριστικήή από υποτακτική. Ότανέχουμευποθετικόλόγοσεπλάγιολόγο,η απόδοσηείναιπάνταο πλάγιοςλόγος.

Κανόνες μετατροπής

30


Ότανανάμεσαστονπλάγιολόγοκαιστηνεξάρτησηυπάρχει ταυτοπροσωπία, τότεστονευθύλόγομπαίνεια΄πρόσωπο. π.χ: Οἱ Ἓλληνες λέγουσι ὃτι εἰσί σοφοί=> ἐσμέν σοφοί    Οἱ Ἓλληνες ἒλεγον ὃτι εἶεν σοφοί  => ἐσμέν σοφοί Ότανανάμεσαστονπλάγιολόγοκαιστηνεξάρτησηυπάρχειετεροπροσωπία, τότεστονευθύλόγομπαίνει: α) β΄πρόσωπο, ανταδιαφορετικά υποκείμενα συνυπάρχουντοπικάκαιχρονικά(συζητούν). π.χ: Ἀγησίλαος ἐκέλευσε τούς πρέσβεις ἰέναι εἰς  Λακεδαίμονα.=> Ὦ πρέσβεις, ἲτε εἰς Λακεδαίμονα. β) γ΄πρόσωπο, ανταδιαφορετικά υποκείμενα δενσυνυπάρχουν τοπικάκαι χρονικά(δενσυζητούν). π.χ: Πλάτων λέγει (εἶπε) ὃτι Σωκράτης ἐστί  (εἲη) σοφός => Σωκράτης ἐστί σοφός. Σημειώσεις: 1. Κατάτιςμετατροπέςπροσέχωτιςαντωνυμίεςπουσυχνάαλλάζουν. 2. Οιδύοδυνητικέςεγκλίσειςδεναλλάζουνείτεεξαρτώνταιαπόαρκτικό είτεαπόιστορικόχρόνο. 3. Τοδυνητικόαπαρέμφατοείναιπάνταειδικό. 4. Ότανέχωυποθετικόλόγοσεπλάγιολόγοη απόδοσηείναιπάνταο πλάγιοςλόγος.

Περιγραφικέςαναφορικέςεκφράσεις ἒστιν ὃς ή ἒστιν ὃστις= κάποιος ἒστιν οὗ ή ἒστιν  οὓτινος= κάποιου ἒστιν ᾧ ή ἒστιν ᾣτινι= σεκάποιον ἒστιν ὃν ή ἒστιν ὃντινα= κάποιον οὐκ ἒστιν ὃστις= κανένας οὐδείς (ἒστιν) ὃστις= κανένας οὐδείς (ἒστιν) ὃς= κανένας οὐκ(ἒστιν)ὃστις οὗ= ο καθένας,όλοι οὐδείς (ἒστιν) ὃστις οὗ= ο καθένας όλοι  ἒστιν οἷ= μερικοί ἒστιν ὧν= μερικών ἒστιν οὓς= μερικούς

Επιρρηματικά ἒστιν οὐ= κάπου ἒστιν ὃπου= κάπου ἒστιν ἳνα= κάπου

ὃσον αὐτίκα= σχεδόναμέσως ὃσον οὐκ ἢδη= «στηστιγμή» ὃσον οὒπω= αμέσως μετάαπόλίγο

31


ἒστιν ὃπη= κάπου

ὣσπερ τίς καί ἂλλος= όσοκανείς άλλος ὡς τίς καί ἂλλος= Όσοκανένας άλλος οὐκ ἒστιν ὃπου οὐ=

ἒστιν ἒνθα= κάπου

οὐκ ἒστιν ὃπου= πουθενά παντού ἒστιν ὃπως= κάπως οὐκ ἒστιν ὃπως= με κανένατρόπο οὐκ (ἒστιν) ὃπως οὐ= οπωσδήποτε , ἒστιν ὃτε= μερικές φορές μεκάθετρόπο οὐκ ἒστιν ὃτε= ποτέ οὐκ ἒστιν ὃτε οὐ= πάντοτε ἒστιν ὃποι= προςκάπου ἒστιν ὃθεν= απόκάπου ὃσον ή ὃσον οὐ ή ὃσον τε= σχεδόνὃσον τάχος= όσοτοδυνατόν γρηγορότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Υποκείμενο……………………………………………………… σελ. 2 Κατηγορούμενο…………………………………………………σελ . . 4 Αντικείμενο……………………………………………………….σελ. 5 Δίπτωταρήματα………………………………………………… σελ. 6 Ομοιόπτωτοιονοματικοίπροσδιορισμοί…………………….σελ. 7 Ομοιόπτωτοιπροσδιορισμοί………………………………….σελ. 8 Ετερόπτωτοιπροσδιορισμοί…………………………………..σελ. 8 Β΄όροςσύγκρισης……………………………………………… σελ.10 Είδηαιτιατικής…………………………………………………… σελ. 10 Απαρέμφατο……………………………………………………… σελ. 11 Μετοχή……..……………………………………………………… σελ.12 Ποιητικόαίτιο…………………………………………………….σελ . .14 Προτάσειςκρίσης………………………………………………… σελ.14 Προτάσειςεπιθυμίας…………………………………………….σελ. 14 Είδηδοτικής……………………………………………………….σελ.15 Οργανική…………………………………………………………..σελ. 16 Σύνδεση…………………………………………………………….σελ.17 Έλξητουαναφορικού…………………………………………….σελ.18 Δευτερεύουσεςπροτάσεις……………………………………….σελ. 19 Ενδοιαστικέςπροτάσεις………………….……………………… σελ. 19 Ειδικέςπροτάσεις…………………………………………………σελ . . 20 Τελικέςπροτάσεις……………………………………………….… σελ.20 Αιτιολογικέςπροτάσεις…………………………………………… σελ. 21 Συμπερασματικέςή αποτελεσματικέςπροτάσεις……………… σελ. 22

32


Υποθετικέςπροτάσεις…………………………………………….σελ. 23 Εναντιωματικέςκαιπαραχωρητικές(ή ενδοτικές)προτάσεις…σελ.23 Χρονικέςπροτάσεις……………………………………………….σελ.24 Ευθείεςερωτήσεις………………………………………………….σελ. 25 Πλάγιεςερωτήσεις………………………………………………….σελ. 25 Αναφορικέςπροτάσεις…………………………………………….σελ. 26 ΠλάγιοςΛόγος……………………………………………………… σελ.27 Περιγραφικέςαναφορικέςεκφράσεις…………………………….σελ.29 Περιεχόμενα………………………………………………………...σελ.31

33


_1_~1  

ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ o.filologos@hotmail.com • Πάντοτεκάθεμετοχήσεονομαστικήέχειτοίδιουποκείμενομετο . ρήματηςπρότασηςστηνοπο...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you