Issuu on Google+

Live beeldcommunicatie Beschouwing over de organisatorische en onderwijskundige meerwaarde

Door: Klaudi Bartelink In opdracht van: Kennisnet


Inhoudsopgave 1. Inleiding .................................................................................................................. 2 2. Wat is beeldcommunicatie op afstand? .................................................................. 3 2.1 Interactie mogelijkheden ................................................................................................................ 3 2.2 Communicatiemodellen ................................................................................................................. 4 2.3 Mogelijke toepassingen ................................................................................................................. 5

3. Kracht van beeldcommunicatie op afstand ............................................................. 8 3.1 Organisatorische meerwaarde....................................................................................................... 9 3.1.1 Kinderen en leerlingen die fysiek niet in de klas aanwezig kunnen zijn ............................ 9 3.1.2 Kleinschalig onderwijs ....................................................................................................... 9 3.1.3 De wereld in de klas......................................................................................................... 10 3.1.4 Plaatsen waar je normaal niet kunt komen...................................................................... 10 3.1.5 Direct inspelen op de actualiteit....................................................................................... 10 3.1.6 Bijles of ondersteuning na schooltijd ............................................................................... 11 3.1.7 Stagebegeleiding ............................................................................................................. 11 3.1.8 Samenvatting ................................................................................................................... 11 3.2 Onderwijskundige meerwaarde ................................................................................................... 11 3.2.1 Opwekken van belangstelling door sociale context......................................................... 11 3.2.2 Context- en uitkomstgericht leren .................................................................................... 12 3.2.3 Internationalisering: taal en cultuur.................................................................................. 12 3.2.4 Afwisseling in werkvormen .............................................................................................. 14 3.2.5 Betrokkenheid, begeleiding en sturing van derden ......................................................... 14 3.2.6 Leren communiceren ....................................................................................................... 15 3.2.7 Activering van de hersenen ............................................................................................. 15 3.2.8 Computer- en sociale vaardigheden................................................................................ 16


1. Inleiding 

Videocommunicatie is anno 2009 niet een doel op zich, maar een middel om een doel te bereiken. Sinds 2004 voert Kennisnet het project ‘Expert op afstand’ uit. Het idee is eenvoudig en de uitvoering laagdrempelig. In de klas live via video- of webconferencing communiceren met mensen die op dat moment ergens anders zijn. Inmiddels is hier uitgebreid ervaring mee opgedaan. Conclusie: Expert op afstand blijkt een aantrekkelijke manier van onderwijs te zijn. Kinderen vinden het leuk. Maar heeft live beeldcommunicatie een duidelijke meerwaarde? Tot nu toe zijn dit soort sessies nog onvoldoende didactisch ingebed. Kennisnet wil zich de komende jaren inzetten om hieraan vorm en ondersteuning te geven. Ze wil ontdekken of en hoe live beeldcommunicatie op afstand meer betekenisvol kan worden binnen het onderwijs.

2


2. Wat is beeldcommunicatie op afstand? Beeldcommunicatie op afstand binnen de doelstelling van Kennisnet is communicatie met een webcam of een videoconference set tussen twee of meerdere partijen. Kennisnet richt zich hierbij op het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en het MBO.

2.1 Interactie mogelijkheden Communicatie kan plaatsvinden tussen twee partijen (point-to-point) of tussen meerdere partijen (multipoint).

Point to Point Bij point-to-point communiceren twee partijen via webcam of VC-set met elkaar. De volgende interactiemodellen zijn bijvoorbeeld mogelijk: Deelnemers • Leerling met andere leerling • • Leerling met professional (coach, begeleider, leerkracht, mentor, hulpverlener, expert) • Leerling met klas • Leerling kijkt live naar een andere plaats • Klas met expert • Klas met andere Nederlandse klas • Klas met buitenlandse klas • Klas kijkt live naar een andere plaats

Communicatietechnologie Webcam + free software* Webcam + free software* Webcam + Adobe Connect of VC Webcam + Adobe Connect of VC Webcam + Adobe Connect of VC Webcam + Adobe Connect of VC Webcam + Adobe Connect of VC Webcam + Adobe Connect of VC

* Hiermee wordt in deze context vrij te downloaden software bedoeld, bijvoorbeeld Skype en MSN.

3


Multipoint Beeldcommunicatie met meer dan twee partijen is ook mogelijk. We spreken dan van multipoint communicatie, bijvoorbeeld: Deelnemers • Leerling met meerdere leerlingen die allen fysiek op een andere plaats zijn • Meerdere klassen of groepen met professional • Meerdere klassen tegelijkertijd in Nederland • Meerder klassen tegelijkertijd in binnen- en buitenland • Meerdere klassen kijken tegelijkertijd naar een andere plaats

Communicatietechnologie Webcam + Adobe Connect of VC Webcam + Adobe Connect of VC Webcam + Adobe Connect of VC Webcam + Adobe Connect of VC Webcam + Adobe Connect of VC

2.2 Communicatiemodellen Bij zowel point-to-point als bij multipoint zijn twee modellen mogelijk. Ofwel de communicatie is eenrichting op (acquisitiemodel). Ofwel de communicatie is twee richtingen op (participatiemodel). • Acquisitiemodel: Dit model gaat uit van een duidelijk onderscheid tussen een verteller en een luisteraar. De communicatie is éénrichting op. Sleutelbegrippen zijn: kennis, feiten, content, vergaren, begripsvorming, overdracht en individuele innerlijke kennisprocessen. Voorbeelden: een ziek kind volgt op afstand de les, leerlingen luisteren naar een inhoudelijk expert, ouders volgen de lessen van hun kinderen. Ouders kunnen via de webcam meekijken in de klas (gebeurt al in Japan). Een leercoach observeert een beginnende leerkracht. Bij zowel point-to-point als bij bij multipoint toepassingen is het voor de hand liggend dat het voor een groot deel acquisitie is. Een klas volgt een gebeurtenis op afstand, bijvoorbeeld de geboorte van een ijsbeer in een dierentuin of een beeldend beroep. • Participatiemodel: In dit model is iedere betrokkene een deelnemer in het proces. De communicatie is twee richtingen op. Sleutelwoorden zijn: contextueel, communicatie,

4


sociaal constructivisme, van elkaar leren, verbondenheid, elkaar beïnvloeden, meningvorming en collectieve ontwikkeling. Voorbeelden zijn: expert op afstand, waarbij de expert vragen beantwoordt van kinderen/leerlingen. Of een Nederlandse klas die ervaringen deelt met een buitenlandse klas. Of leerlingen die een mondeling examen doen met een examinator.

2.3 Mogelijke toepassingen Hieronder staan verschillende mogelijkheden voor beeldcommunicatie. Let op: dit is wel uitgebreid, maar niet volledig. Het geeft een richting aan de ervaringen die Kennisnet de komende jaren naar verwachting zal opdoen.

leerkracht hulpverlener expert - (bij)les - remedial teaching - leren buiten schooltijd - (langdurig) ziek - hulpverlening - toetsen / testen

- ‘social learning’ - (langdurig) ziek - buitenland - teruggestuurde asielzoeker - buddy bij problemen ander kind

kind

klas - (langdurig) ziek - volgen (alle) lessen - buitenland - teruggestuurde asielzoeker

‘Show ‘m, not tell ‘m’ live webcam: weer, sneeuwhoogtes. dierentuin (geboorte dier)

andere plaats

Afbeelding 1: Point to point PO met kind centraal

5


- oriëntatie op jezelf en de wereld - cultuuronderwijs

andere klas in Nederland

expert - beroemdheid - plaats waar je niet kunt komen - vragen na media-uitzending - Friese taal

klas

andere klas in buitenland

‘Show ‘m, not tell ‘m’ live webcam: weer, sneeuwhoogtes. dierentuin (geboorte dier)

andere plaats - oriëntatie op jezelf en de wereld - contact Nederlandse Antillen en Suriname - cultuuronderwijs - natuuronderwijs

Afbeelding 2: Point to point PO met klas centraal

coach begeleider leerkracht examinator mentor - (bij)les expert - leren buiten schooltijd - (langdurig) ziek - hulpverlening - vragenuurtje - toetsen / testen

-‘social learning’ - samenwerken - (langdurig) ziek - buitenland - teruggestuurde asielzoeker - buddy bij problemen andere leerling

‘Show ‘m, not tell ‘m’ live webcam: weer, sneeuwhoogtes, museum, bouw, beroepen

leerling

andere leerling in buitenland

andere plaats - cultuuronderwijs - natuuronderwijs - vreemde taalonderwijs

Afbeelding 3: Point to point VO en MBO met leerling centraal

6


- mens en samenleving - cultuur- en kunstonderwijs expert - beroemdheid - plaats waar je niet kunt komen - vragen na media-uitzending - vak- projectgericht

andere klas in Nederland

‘Show ‘m, not tell ‘m’ live webcam: weer, sneeuwhoogtes, museum, bouw, beroepen

klas

andere klas in buitenland

andere plaats - cultuuronderwijs - natuuronderwijs - vreemde taalonderwijs

Afbeelding 4: Point to point VO en MBO met klas centraal

Overige mogelijke point-to-point toepassingen in het onderwijs: - docent met docent bijvoorbeeld voor intervisie of overleg - coach met (beginnende) docent (videointeractie op afstand) - leidinggevende met docent - onderwijsinspectie met docent

7


3. Kracht van beeldcommunicatie op afstand Enkele ontwikkelingen in een notendop. Leerlingen maken steeds meer gebruik van communicatiefunctionaliteiten op internet. Veel klassen uitgerust met een digibord met Internet. Er wordt in de volksmond al vaak gesproken over ‘before and after google’ (BG en AG). Een andere zeer invloedrijke ontwikkeling is web 2.0, waarbij iedereen een paar jaar geleden mogelijkheid kreeg documenten van en op het web te zetten. De volgende stap is de ontwikkeling van live communiceren via internet. In het dagelijks leven gaat dit erg hard en is het al niet meer weg te denken bij jongeren. Live communiceren via internet vervult een sterke behoefte van kinderen in de bovenbouw en scholieren. De volgende stap is de combinatie van alle toepassingen. Multimedia ontwikkelt zich sterk. Tijdens chatsessies sturen kinderen foto’s en andere documenten. Ook URL’s worden over en weer verzonden bijvoorbeeld van YouTube video’s. Het invoeren van beeldcommunicatie op afstand in het onderwijs is technisch gezien eenvoudig te realiseren. Live beeldcommucatie als middel is eenvoudig doordat je het met basis computerkennis en een eenvoudige webcam, microfoon en boxen kunt realiseren. Maar, de complexiteit – en tevens de kracht - zit ‘m in de onderwijskundige toepassing, organisatie en implementatie. Een school moet antwoord geven op de volgende vragen: • Wat zijn precies de mogelijkheden? • Waarom zou ik het doen? • Past het in de visie van de school? • Voor wie heeft het meerwaarde? • Hoe organiseer ik het? • Wanneer zet ik het in? • Wie moeten we erbij betrekken? De sociale meerwaarde van een webcam is direct zichtbaar. Hyves heeft ruim acht miljoen leden (anno maart 2009). MSN en Skype zijn ook zeer bekende online communicatie technologieën. Voor veel leerlingen betekent een internetverbinding: communiceren met vrienden en nieuwe contacten leggen. Verder vinden ze het up- en downloaden van media interessant, met name als ze dat ook weer kunnen delen met anderen. Kortom, leerlingen communiceren en delen graag. Ze kunnen vrij spreken, discussiëren en interrumperen op bijna dezelfde wijze als in een face-to-face situatie. Het gebruik van een webcam in het onderwijs sluit aan op de belevingswereld van leerlingen. De video functionaliteit biedt de mogelijkheid om aan leerlingen objecten te tonen en te demonstreren. En omgekeerd kunnen leerlingen dat zelf ook doen met degene(n) aan de andere kant van de webcam. Ook kan men communiceren door lichaamstaal. Soms kan dat ook te ver gaan. Kinderen en leerlingen vinden het lastig om daar grenzen in te bepalen1. Misschien een kans voor het onderwijs. Het is belangrijk dat kinderen en jongeren leren op een integere manier om te gaan met een webcam. Door tegelijkertijd gebruik te maken van een spreker en getoonde media, neemt de interesse binnen het onderwijs voor beeldcommunicatie sterk toe. Hieronder wordt de kracht van beeldcommunicatie op afstand beschreven in het onderwijs. Er wordt onderscheid gemaakt in organisatorische meerwaarde en onderwijskundige meerwaarde. Met organisatorische 1

http://www.mijnkindonline.nl/ is een website De stichting Mijn Kind Online is een kennis- en adviescentrum over jeugd en (nieuwe) media dat tot doel heeft meer inzicht te verschaffen in de mogelijkheden van nieuwe media, alsook het bevorderen van het verantwoord gebruik daarvan.

8


meerwaarde wordt bedoeld dat het gebruik van beeldcommunicatie soms praktischer of goedkoper kan zijn dan andere onderwijsvormen, zonder dat aan effectiviteit van de onderwijsvorm wordt ingeboet. Met onderwijskundige meerwaarde wordt bedoeld dat het beeldcommunicatie op afstand op bepaalde momenten didactisch krachtiger en effectiever kan zijn dan een andere onderwijsvorm.

3.1 Organisatorische meerwaarde 3.1.1 Kinderen en leerlingen die fysiek niet in de klas aanwezig kunnen zijn Live beeldcommunicatie kan een organisatorische oplossing zijn voor een kind dat fysiek niet in de klas kan zijn. Bijvoorbeeld een kind dat langdurig ziek is. Of circus-, kermis en schipperskinderen. Of een kind dat voor langere tijd in het buitenland is, bijvoorbeeld omdat ouders een periode in het buitenland moeten zijn en daarna weer terugkeren. De leerling kan door beeldcommunicatie lessen blijven volgen. Het kind loopt geen leerachterstand op en blijft erbij horen. Dat is zeer belangrijk voor zijn sociale ontwikkeling. Voor langdurig zieke kinderen zijn er verschillende stichtingen die zich hiervoor inzetten, zoals Stichting Digibeter en Ziezon). Het kind is in staat om op afstand een bestuurbare digitale camera in de klas in te zoomen op personen, het schoolbord, documenten of speciale objecten. De leraar heeft een reversmicrofoon en de leerlingen kunnen gebruik maken van een handmicrofoon. De zieke leerling kan op deze manier actief meedoen met de lessen. Lesstof en schriftelijke proefwerken kunnen via e-mail worden verzonden en mondelinge overhoringen kunnen tijdens of na de les plaatsvinden. Diverse projecten draaien op dit moment zeer succesvol op deze nieuwe technieken. Ook zijn er projecten waarbij meerdere kinderen tegelijkertijd worden betrokken (multipoint).

3.1.2 Kleinschalig onderwijs Live beeldcommunicatie kan problemen met ‘kleine’ vakken oplossen. Bijvoorbeeld als er voor deze specifieke, bijzondere vakken een tekort is aan leerkrachten en/of leerlingen. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen in dun bevolkte gebieden, zoals Friesland of de Waddeneilanden. Bijvoorbeeld: het aantal leerlingen dat kiest voor Friese taal in het pakket is klein. Door via de webcam les te geven kan een docent Fries kleine groepen leerlingen van verschillende scholen in een keer bedienen. Het bespaart reistijd en is beter in te roosteren. Dit voorbeeld is in Friesland al in de praktijk gebracht. En hoewel er wel kanttekeningen wat betreft didactiek worden gesteld (zo heeft men bijvoorbeeld ervaren dat elkaar echt leren kennen op afstand lastig is), is het experiment organisatorisch gezien een groot succes.

9


Aldus Francine Behnen van CVO Zuid-West Friesland (Schoolstichting vier scholen, 9 locaties): 1.

Leerlingen hebben behoefte elkaar te kennen. Dit elkaar leren kennen verloopt op afstand moeizaam. We hadden meer tijd moeten investeren in de eerste kennismaking. Nieuwe groepen leerlingen die op afstand onderwijs gaan volgen gaan eerst een dag fysiek met elkaar op stap (zeilen op de Friese meren bijvoorbeeld). Op deze dag vormen ze maatjes met leerlingen van andere locaties en ze wisselen elkaars mobiele nummers en MSN alvast uit.

2.

Videoconferencing is beslist geen vervanging van de gewone lessituatie. Het werken op afstand vergt andere werkvormen dan in een reguliere klassensituatie.

3.1.3 De wereld in de klas Via live beeldcommunicatie kun je op een effectieve en efficiënte manier (‘just in time’) ‘de wereld’ op ieder moment in de klas halen. Denk daarbij aan: - Andere klas in binnen- of buitenland - Individueel kind in binnen- of buitenland - Expert uit binnen- of buitenland - Een live omgeving zonder commentaar Kennisnet wil een expert etalage opzetten waarbij contact kan worden gezocht (al dan niet tegen een vergoeding) met professionals, klassen en leerlingen die zich hiervoor hebben aangemeld.

3.1.4 Plaatsen waar je normaal niet kunt komen Het wordt echt spannend als je in de klas via de webcam op plaatsen komt, waar je normaal niet kunt komen. Bijvoorbeeld een expertsessie in de wapenkamer van de politie, een onderzeeër van de Marine, een olieplatform of achter de schermen van een museum. Een andere mogelijkheid is live meekijken met een gebeurtenis bijvoorbeeld een nest van de torenvalk, de geboorte van dieren in de dierentuin, een museum, een bouwwerk in aanbouw, of een beeldend beroep2. Ans van der Nat van basisschool De Arcade te Leiden: ''Je komt op plekken waar je normaal nooit mag komen. Virtueel, dat wel, maar we waren even in de kelder van het Rijksmuseum van Oudheden. Normaal publiek komt daar niet in! We hebben ook een sessie gedaan met Naturalis. We spraken met de pre-arateur in zijn eigen werkplaats. Unieke kijkjes achter de schermen!"

3.1.5 Direct inspelen op de actualiteit Beleef het nieuws! Met een webcam kun je ook direct inspelen op de actualiteit. Bijvoorbeeld in december 2008 zijn Bonaire, St. Eustatius en Saba bijzondere gemeentes geworden van Nederland. Dat was een goed moment geweest om contact te hebben met een klas op één van deze eilanden. Ander voorbeeld. Er is een steek- of schietpartij op een school. Misschien kan op dat moment een live sessie plaatsvinden met een expert (een politieagent) of een andere klas (in het buitenland, een dorp in Nederland of juist een stad) om vragen te stellen of ervaringen uit te wisselen.

2

Een goed voorbeeld is het concept Big Broeder http://vroegevogels.vara.nl/Big-Broeder-op-TV.286.0.html.

10


3.1.6 Bijles of ondersteuning na schooltijd Leerlingen die bijles krijgen na schooltijd of in het weekend, kunnen dat via de webcam doen. Ook kan worden gedacht aan speciale vragenuurtjes voor een examen.

3.1.7 Stagebegeleiding Bij stages is het contact tussen leerlingen en docenten soms minimaal. Een belangrijk doel van begeleiding is het bevorderen van reflectievaardigheden van leerlingen en het creëren van een mogelijkheid voor intervisie. Een webcam biedt een mogelijkheid om voor dit doel met elkaar in contact te treden.

3.1.8 Samenvatting Binnen de school

• • • • • •

Kind dat langdurig ziek is; Circus-, kermis- en schipperskinderen; Kind dat voor langere tijd in het buitenland is; Bijles na schooltijd of in het weekend; Speciale vragenuurtjes voor een examen; Stage begeleiding.

Tussen scholen

• • •

‘Kleine’ vakken met een tekort aan leerkrachten en/of leerlingen. Docent kan lesgeven aan kleine groepen leerlingen van verschillende scholen tegelijkertijd; Nederlandse klas met andere Nederlandse klas (bijv. cultuuronderwijs); Nederlandse klas met een buitenlandse klas (bijv. taal/cultuuronderwijs).

Expert/extern

• • • •

Expert uit Nederland Expert uit buitenland Een live webcam: omgeving zonder commentaar Plaatsen waar je normaal niet kunt komen

3.2 Onderwijskundige meerwaarde 3.2.1 Opwekken van belangstelling door sociale context ‘Iets’ wordt meer waard als je de sociale context kent. Een schilderij wordt bijvoorbeeld meer waard als je de kunstenaar kent en als je uitleg krijgt bij het schilderij. Ook een boek wordt nog mooier en interessanter als je de schrijver een keer hebt gesproken. Door experts zoals beroemdheden of mensen ‘met een verhaal’ in de klas te halen, wordt het geleerde meer betekenisvol doordat je er eenvoudig gezegd meer belangstelling voor krijgt. En doordat je directe antwoorden op je vragen krijgt. Boekbesprekingen gebeuren nu in het onderwijs incidenteel en mondjesmaat. Met behulp van een ‘expert etalage’ zou dit vaker kunnen gebeuren en zouden de activiteiten veel minder tijd in beslag nemen. Bijvoorbeeld door contact te hebben met de auteur van een

11


boek Je zou een kwartiertje contact kunnen hebben met Carry Slee en meteen erachter aan een kwartiertje met J. Rowling (in het Engels!).

3.2.2 Context- en uitkomstgericht leren Context heeft een belangrijke rol in het geheugen. Gebeurtenissen worden met hun context opgeslagen. De context is daarmee een goed cue voor herinnering. Daarbuiten is het ophalen van het geleerde een stuk lastiger. Het voorbeeld in paragraaf 3.1.5 ‘Beleef het nieuws’ is daar een mooi voorbeeld van. Leerlingen die met ‘Beleef het nieuws’ aan de slag gaan, kunnen leren: • wat de gebeurtenis inhoudt (wat zie ik, waar zie ik dat); • of de gebeurtenis vaker of ergens anders ook is voorgekomen; • of de gebeurtenis in de toekomst nog een keer zou kunnen plaatsvinden; • wat de achtergrond is van de gebeurtenis (hoe komt het, waarom daar en waarom zo); • wat ze ervan vinden en wat anderen ervan vinden (en: kan het ook anders); • gebruik te maken van de nieuwe inzichten, kennis en vaardigheden in hun dagelijkse leven (thuis, school, vrije tijd, werk). Kortom: door middel van live-beeldcommunicatie wordt de context van iets dat geleerd moet worden direct een stuk duidelijker. Een stuk leerstof wordt beter ingebed in de realiteit. Waardoor het beter zal beklijven en waardoor verbanden duidelijker worden. Dit wordt in de psychologie constructivisme genoemd. Live beeldcommunicatie kan zeer goed van pas komen bij vakintegratie. Meestal worden bij vakintegratie vakken aangeboden rondom een thema, zie voorbeeld hieronder in het kader. Salonsimulatie (Sondervick College) Opdracht voor In november is de opening van de schoonheidssalon en kapsalon. Zorg dat alles klaar is voor die dag en werf klanten. De leerlingen maken uitnodigingen, affiches, folders, een artikel voor de schoolkrant (Nederlands) en prijslijsten. Ook leren ze een kassa te bedienen en op te maken (wiskunde). Verder vertalen ze alle Engelse begrippen die met uiterlijke verzorging te maken hebben (Engels) en ze maken een werkstuk over de pruikentijd (geschiedenis). De salonsimulatie is al vaak uitgevoerd. In 2005 zijn voor het eerst de avovakken in het project betrokken (zie www.cedicu.nl.).

Dit soort concepten zijn heel motiverend voor scholieren. En stel je voor dat je bij deze salonsimulatie live beeldcommunicatie kunt gebruiken. Er kan contact worden gelegd met een opdrachtgever – een echte eigenaar van een kapsalon – en een echte pruikenmaker. Ook checken ze een klas in Engeland of ze de Engelse woorden goed hebben vertaald en ook goed kunnen uitspreken3.

3.2.3 Internationalisering: taal en cultuur Kennisnet krijgt steeds vaker vragen over internationalisering. In deze wereld van globalisering is dat niet zo vreemd. Via live beeldcommunicatie kun je bijna letterlijk de wereld de klas inhalen.

3

Als bijlage zijn de kerndoelen van het primair onderwijs toegevoegd en de VO-vakken. Dit als stimulans om ideeën te bedenken voor de vakintegratie.

12


Doordat het praktisch mogelijk is om live via beeld te communiceren, krijgen leerlingen meer interesse, begrip en respect voor mensen in andere landen. Het kan boeiend zijn omdat de leerling zich kan verwonderen over de manier waarop leerlingen in het buitenland leven. Bovendien luisteren leerlingen graag naar verhalen. Het lijkt soms wel: hoe verder weg, des te interessanter het wordt. Beeldcommunicatie biedt de leerling de mogelijkheid zijn mening en vooroordelen te checken. Dat komt door de kracht van de dialoog. Door uitwisseling van verhalen met andere kinderen en andere klassen, bijvoorbeeld in het buitenland, krijgt de leerling meer inzicht en begrip in thema’s als: vrijheid van meningsuiting, andere geloven en culturen, beleving van natuur en milieu, integratie, rechten en plichten, etc. Sjaak Jansen van Katholieke Scholengemeenschap Etten-Leur: “Zo krijg je dingen te horen waarvan je normaal niets zou weten.'' Praktijkvoorbeelden Er wordt al volop mee geëxperimenteerd met initiatieven op het gebied van internationalisering in relatie tot live beeldcommunicatie. Kennisnet krijgt hier steeds meer vragen over. Toine Stokbroeckx van het Hofstad Lyceum in Den Haag: ''We hebben een keer een sessie gedaan met collega-scholen in Spanje en Duitsland. Dat is erg goed bevallen. We geven tweetalig onderwijs en zijn veel bezig met internationalisering. Wij vinden het belangrijk dat onze leerlingen naast het leren spreken van een tweede taal, ook kennis nemen van wat Europa is.''

13


Scholieren van de Katholieke Scholengemeenschap Etten-Leur en het Mill Hill College uit Goirle hebben via onder andere via de webcam verhalen gedeeld met scholieren in Palestina over onrecht in hun eigen leefomgeving. De videoconferencing sessie vond plaats in het kader van een project van het Sharing Stories project van IKV. Vanwege het internationale karakter van deze uitwisseling is in de sessie Engels gesproken. Thema’s waar IKV zich mee bezig houdt zijn o.a. mensen/kinderrechten, democratie, discriminatie, integratie en cultuurverschillen. In het voorjaar 2009 gaat de klas uit Etten-leur naar Bethlehem. Op de basisschool kan contact worden gezocht met experts of kinderen in de Caribean, Suriname, Zuid-afrika en Indonesië (oftewel landen waar (ook) Nederlands wordt gesproken. Taal Contact met leerlingen en experts uit het buitenland is vanzelfsprekend heel waardevol voor het vergroten van de taalvaardigheid. Live beeldcommunicatie biedt voor het taalonderwijs dan ook een bron van inspiratie.

3.2.4 Afwisseling in werkvormen Live beeldcommunicatie is vooral gericht op nieuwe kennis, nieuwe inzichten en attitudeverandering. Voorbeelden van werkvormen in de klas via beeldcommunicatie zijn: • Vraag en antwoord met een professional • Oefenen van communicatievaardigheden • Waarnemen van een live gebeurtenis • Laten demonstreren van een plaats of een voorwerp • Opdrachten met gebruik van multimedia (content is steeds makkelijker te ontsluiten) • Oefenen van taal in combinatie met cultuur • Competitie tegen een andere klas • Toetsen aan de praktijk Live beeldcommunicatie biedt dus nieuwe werkvormen in het onderwijs, wat zorgt voor meer afwisseling. Het is binnen leerprocessen vooral sterk als het onderdeel uitmaakt van een breed pakket van leermiddelen en werkvormen. Het totale pakket moet uitdagend, afwisselend en interactief zijn. Dan wordt leren leuk! Je leert veel als je een mix van verschillende activiteiten moet uitvoeren, bijvoorbeeld: kijken, luisteren, lezen, vertellen, schrijven, je betrokken voelen, iets ervaren, analyseren, onderzoeken, keuzes maken, ontwerpen en samenwerken.

3.2.5 Betrokkenheid, begeleiding en sturing van derden Door beeldcommunicatie kan betrokkenheid en verbondenheid bij kinderen, leraren en derden worden gecreëerd. Betrokkenen kunnen live meekijken in de klas. Dit kan interessant zijn voor de leraren, ouders, coaches, docententeams en onderwijsinspectie. Veel communicatieruis zal hierdoor vervallen. Bij leerlingen tot en met de pubertijd verdwijnen door steun, sturing en ervaringen niet-efficiënte op een soepele manier verbindingen in de hersenen. De betrokkenheid en bemoeienis is belangrijk. In hoeverre een leerling iets oppikt van een docent hangt sterk af van de relatie met hem en de mate waarin die docent in staat is de hersenen te prikkelen. Door meerdere beelden (multimedia) en mensen te laten zien, is de kans groter dat iets hem of haar raakt echt raakt en het wordt

14


verankerd in de hersenen. Voorlichting werkt meestal effectiever als het wordt gedaan door een ander dan een docent of ouder. Een voorlichter kan de relevantie van een probleem of ontwikkeling laten zien, praat soms uit eigen ervaring en wordt ‘belangrijker’ geacht dan een leerkracht.

3.2.6 Leren communiceren Leerlingen leren in interactie met vreemden buiten de klas beter te communiceren: • Leren open vragen stellen • Leren luisteren • Leren meningen te respecteren • Leren open zijn • Leren eerlijk zijn • Leren uitleggen • Leren respectvol met elkaar omgaan • Leren samenvatten • Leren waarnemen / observeren • Leren beleefd te zijn Beeldcommunicatie heeft ten opzichte van een echte live situatie de volgende beperkingen voor de communicatie. Er is: • afstand tussen deelnemers • een smal blikveld • vervorming en afzwakking geluid • vertraging • een inferieure resolutie Kortom: er is een versmalling van de communicatie-bandbreedte. Dit ogenschijnlijke nadeel heeft ook zijn voordelen. De deelnemers worden gedwongen zich te focussen en effectief te handelen. Dit kan heel leerzaam zijn en efficiënt bij het leren. Ze leren: • actief te luisteren • scherp te formuleren • samen te vatten • belangrijke zaken van onbelangrijke zaken te scheiden • snel to the point te komen • zich aan afspraken te houden

3.2.7 Activering van de hersenen We weten dat er een relatie tussen de werking van de hersenen is en het vermogen om te leren. Hieronder wordt toegelicht hoe live beeldcommunicatie hieraan een bijdrage kan leveren4. Emotie

Door emotie, bijvoorbeeld voldoende uitdaging, en ‘gezonde’ spanning – maar niet teveel stress - komt er meer zuurstof in de hersenen en leren leerlingen beter. Omgevingsprikkels zijn bepalend voor ‘vorming’ van het brein. Beelden zijn vaak overtuigender dan teksten. Ze doen veel sterker een

4

Meer hierover: zie www.hersenenenleren.nl.

15


beroep op je emoties. Je kunt je makkelijker betrokken voelen bij een probleem en inleven in een bepaalde situatie. Dit heeft ook te maken met spiegelneuronen. Uit onderzoek blijkt dat deze neuronen zeer waarschijnlijk betrekking hebben op het empatische vermogen. Spiegelneuronen zorgen dat je handeling en emotie van de ander zelf ervaart. Ze spiegelen andermans ervaringen. Voor het beleven van een emotie is vorming van netwerken (met o.a. amygdala en voorste deel hersenschors nodig). Spiegelneuronen spelen een sleutelrol bij het waarnemen van intenties – de eerste stap naar het begrijpen van anderen. Zintuigen

Leerlingen leren beter als tegelijkertijd meerdere zintuigen worden geprikkeld. Met behulp van de webcam horen en zien leerlingen personen, objecten en omgevingen. David Sousa heeft onderzoek gedaan naar wat mensen zich kunnen herinneren 24 uur naar aanbieden in relatie tot de wijze van aanbieden. Daar kwam uit: • 10 % van wat we lezen; • 20 % van wat we horen; • 30 % van wat we zien; • 50 % wat we zien en horen; • 80 % van wat we persoonlijk ervaren hebben; • 95 % van wat we zelf uitleggen aan anderen. Voortbouwen

Doordat je efficiënt en effectief op ieder moment ‘de wereld’ in de klas kan halen, kun je voortbouwen op de lesstof en de leervragen. Je kunt daarbij flexibel schakelen naar diverse andere plaatsen over personen die op dat moment beschikbaar zijn. De leerling wordt aan het denken gezet doordat hij meer verschillende invalshoeken krijgt. Creatie

Creatie zorgt voor meer zuurstof in de hersenen dan consumptie. Door beeldcommunicatie, met name daar waarbij de leerlingen participeren, creëren ze betekenis door zelf te ontdekken en relaties te leggen.

3.2.8 Computer- en sociale vaardigheden Live beeldcommunicatie kan niet zonder computer en gaat altijd tussen minimaal twee personen. Het doet automatisch een beroep op computer- en sociale vaardigheden. Met de juiste toepassing in het onderwijs zijn deze vaardigheden zo langzamerhand ook geen doel meer op zich, maar en middel om te leren.

16


Live_beeldcommunicatie_en_didactiek-1