Page 1

Handboek ‘Inblikken van lessen’

Versie 1.0 Juli 2008 Auteurs: Klaudie Bartelink en Iris van de Kamp SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma


Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................................................. 3

Videoclips maken in het onderwijs ................................................................................................................. 5 De kracht van video als leermiddel in het onderwijs ................................................................................ 5 De kracht van videoproductie als werkvorm in het onderwijs ................................................................ 6 De docent als filmmaker? ............................................................................................................................... 7 Zelf videoclips maken, hoe pak je dat aan? ............................................................................................... 8 Fase 1: Het idee ................................................................................................................................................... 9 Inleiding ............................................................................................................................................................. 9 Doelgroep .......................................................................................................................................................... 9 Onderwerp, KISS ............................................................................................................................................. 9 Functie en leerdoel .......................................................................................................................................... 9 Didactische inbedding en context ............................................................................................................... 10 Combinatie met andere materialen ............................................................................................................ 10 Praktijkvoorbeelden ....................................................................................................................................... 11 Bronmateriaal ................................................................................................................................................. 12 Valkuilen .......................................................................................................................................................... 14 Fase 2: Het script............................................................................................................................................... 15 Inleiding ........................................................................................................................................................... 15 Script schrijven............................................................................................................................................... 15 Beginscène ...................................................................................................................................................... 18 Middenscène ................................................................................................................................................... 19 Eindscène......................................................................................................................................................... 20 Fase 3: De opnames ......................................................................................................................................... 22 Inleiding ........................................................................................................................................................... 22 Organisatie vooraf ......................................................................................................................................... 22 Voorbereidingen tijdens opnamedag ......................................................................................................... 24 Cameratechniek ............................................................................................................................................. 24 Audiogebruik ................................................................................................................................................... 26 Licht .................................................................................................................................................................. 28 Valkuilen .......................................................................................................................................................... 29 Fase 4. De montage .......................................................................................................................................... 30 Inleiding ........................................................................................................................................................... 30 Montagepakketten ......................................................................................................................................... 30 Voorbereidingen montage ............................................................................................................................ 31 Monteren.......................................................................................................................................................... 32 Valkuilen .......................................................................................................................................................... 34 Fase 5. Afronding ............................................................................................................................................... 35 Inleiding ........................................................................................................................................................... 35 Afronden .......................................................................................................................................................... 35 Tot slot ............................................................................................................................................................. 35 Bijlage 1: Ideeformulier.................................................................................................................................... 36 Bijlage 2: Scriptformulier ................................................................................................................................. 37 Colofon ................................................................................................................................................................. 38

2


Inleiding In dit handboek vind je een praktische uitleg over het maken van instructievideo‟s. In 2007 hebben docenten van twee middelbare scholen in het kader van het project „Inblikken van lessen‟ zelf met ondersteuning videoclips geproduceerd. Doel van dit project was enerzijds te achterhalen wat de meerwaarde voor leerlingen is van door docenten zelf geproduceerde instructievideo‟s. Anderzijds was de vraag of het een haalbaar plan is om docenten zelf het materiaal te laten produceren. Als eindproduct van het project is dit handboek ontwikkeld. Het doel van het handboek is docenten die zelf videoclips willen ontwikkelen op een heel praktische en overzichtelijke manier te laten zien hoe je de productie kunt aanpakken. Uit het project is gebleken dat enthousiaste docenten met de juiste voorzieningen goed in staat zijn om eenvoudige instructievideo‟s te ontwikkelen. Vanuit hun kennis van de doelgroep, hun vakinhoudelijke deskundigheid en hun inzicht in de vraag welke materialen leerlingen missen, kunnen zij heel goed bepalen aan welke eisen het videomateriaal moet voldoen. Voorliggend handboek kan de docenten daarna ondersteunen bij de productie van het materiaal. Alle docenten uit het project hebben alle stappen uit het handboek zelf ook doorlopen. Hun ervaringen en resultaten zijn in dit handboek verwerkt, zodat de uitleg goed aansluit bij de onderwijspraktijk. De video‟s die de docenten in het kader van het project hebben gemaakt, staan op: http://videoplein.kennisnet.nl/projecten/inblikken. Omdat in het handboek regelmatig verwezen wordt naar deze resultaten, is het aan te raden deze video‟s eerst te bekijken voordat je de uitleg doorneemt. De volgende video‟s zijn binnen het project gemaakt: 1 Binair stelsel

Informatica

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42471/Binair_stelsel.wmv

2 Bouw computer

Informatie

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42470/Hoe_bouw_je_een_computer.wmv

3 Torens en tangens

Wiskunde

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42422/Torens_en_tangens.wmv

4 Horizontale translaties

Wiskunde

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42472/horizontale_translaties.wmv

5 Verticale translaties

Wiskunde

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42390/verticale_translaties.wmv

6 Horizontale vermenigvuldiging Wiskunde

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42474/horizontale_vermenigvuldiging.wmv

7 Verticale vermenigvuldiging

Wiskunde

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42473/verticale_vermenigvuldiging.wmv

8 Boren op de draaibank

Metaaltechniek

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42377/Boren_op_de_draaibank.wmv

9 Maken van een draailas

Elektrotechniek

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42376/Draailas_maken.wmv

10 Bronnen

Geschiedenis

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42375/Bronnen.wmv

11 Vraag en aanbod

Economie

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42378/EconomieFilm.wmv

12 Gezichtsreiniging

Zorg & welzijn

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44822/Gezichtsreiniging_instructiefilm.wmv

13 Baliewerk

Zorg & welzijn

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44823/Instructiefilm_balie.wmv

14 De gedekte tafel

Horeca

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44824/DeGedektetafel.wmv

15 Servet vouwen, de waaier

Horeca

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44825/ffservetpauw.wmv

16 Servet vouwen, de punt

Horeca

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44826/ffservetpunt.wmv

17 Videocamera aansluiten op pc

Algemeen

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44827/Digitale_video-aansluiten.wmv

18 Videobeelden overzetten naar pcAlgemeen

http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44828/DigitalevideoOverzetten.wmv

3


De deelnemende scholen en docenten waren: - het Etty Hillesum Lyceum in Deventer (locaties De Keurkamp en Het Slatink) Harro Willebrand, Anke Beltman, Willum van Loon, Jan de Vries & Alex Schonewille (gastdocent van het AOC Oost in Almelo) - het Montessori College in Nijmegen Peter Ariëns, Tom van Hoof, Fred Nagels, Jos Coenders, Dick Stoel, Ramiro Wanga en Gottfried Erdtsieck Bedankt docenten voor jullie inzet tijdens het project en bijdrage aan het handboek! Bij de samenstelling van dit handboek is ook gebruik gemaakt van het Engelstalige „VideoAktiv Handbook on Digital Video and Audio in Education‟. Dit boek is een aanrader voor docenten die zich nog breder willen oriënteren op de productie van educatief videomateriaal. Het is te downloaden via www.videoaktiv.org. Ook raden we je zeer aan om de digitale X-learn Bootcamp workshops te bekijken: http://webvideo.kennisnet.nl/maakjeeigenvideofilm/docentvo/aandeslag.

4


Videoclips maken in het onderwijs De kracht van video als leermiddel in het onderwijs „Video is toch helemaal uit?‟ Dit was de reactie van een van de docenten die hebben deelgenomen aan het project „Inblikken van lessen‟ tijdens de eerste bijeenkomst. Ze doelde op de videobanden die in de mediatheek onder het stof lagen. Video associeerde ze totaal niet met internet. Voor de duidelijkheid: video is zeker niet uit als je er zoals in deze handleiding online video mee bedoelt. Of nog beter gezegd: korte informatieve videoclips die je streaming 1 via internet aan je leerlingen kunt aanbieden, in aanvulling op lessen en andere leermiddelen. De toepassing van video in het onderwijs is juist sterk in opkomst, de belangstelling is groot. Dit komt mede doordat de technologische mogelijkheden rondom het videogebruik, de productie en het publiceren ervan zich in een snel tempo ontwikkelen. Het is een cliché dat één beeld meer zegt dan duizend woorden. Maar het is wel waar. In het onderwijs zijn we zeer bekend met geschreven en gesproken taal. Beeldtaal werkt anders. Een interessant, weinig ontgonnen terrein dat op het punt staat ontdekt te worden. Het is een vak apart om daar goed gebruik van te maken. Het is heel interessant om je hierin te verdiepen omdat video een heel krachtig en overtuigend medium kan zijn in het onderwijs. Zo kan video prachtig, aantrekkelijk zelfstudiemateriaal zijn dat een goede aanvulling vormt op de lessen. Leerlingen kunnen het materiaal (desgewenst meerdere keren) bekijken op een moment dat het hen goed uitkomt. Bijvoorbeeld vlak voordat ze een bepaalde oefening moeten uitvoeren. Daarnaast kan video heel geschikt zijn om leerlingen oefen- of toetsvragen over te laten maken. Je kunt leerlingen handelingen of producten laten bekijken en daar hun mening over te laten geven. Zien ze bijvoorbeeld zaken die fout gaan? Zouden ze het zelf anders doen en waarom? Misschien kunnen ze in aansluiting bij de oefening hun eigen vaardigheden of producten gaan filmen? Wanneer je opnames maakt buiten de school in de beroepspraktijk, dan kun je de wereld in de klas halen. Dat maakt de leeromgeving gevarieerder en aantrekkelijker. Zo kun je de beroepspraktijk laten zien, het werk van professionals, lastige problemen die opgelost moeten worden, etcetera. Als je videoclips aanvullend inzet - in combinatie met schriftelijk materiaal, lessen, praktijkoefeningen, etc. – dan bied je onderwijs dat goed aansluit bij meer verschillende leerstijlen.

1

Streaming video is een techniek waarbij je de video niet hoeft de downloaden. Je kunt de video bekijken terwijl de gegevens beetje voor beetje naar je toe worden „gezonden‟. 5


En werk je met een elektronische leeromgeving, dan is het ook nog eens heel makkelijk om de videoclips die je maakt, te ontsluiten voor de leerlingen. Maar je kunt de videoclips natuurlijk ook altijd aanbieden via bekende video sites, zoals bijvoorbeeld You Tube. Maar waarom is video nou zo‟n overtuigend medium voor het overbrengen van informatie? 1. Video is het medium met de grootste geloofwaardigheid. Zien is geloven, geldt hier sterker dan met welk ander medium ook. 2. Video brengt affectiviteit en emotie feilloos over. Meer dan 70% van communicatie is non-verbaal. Enthousiasme, verdriet, oprechte bewondering. Die diepere laag komt als vanzelf met het beeld mee. Dit is belangrijk in een tijd waarin we de leerlingen willen inspireren en motiveren. Het is een goed medium om leerlingen zich betrokken te laten voelen bij een bepaalde ontwikkeling of bepaalde problematiek. Video kan de leerlingen raken. 3. Ingewikkelde processen zijn snel inzichtelijk te maken, doordat je informatie vanuit verschillende camerastandpunten brengt en bijvoorbeeld ook de mogelijkheid hebt om voice-over, tekeningen, tekst in beeld of foto‟s of simulaties op te nemen. 4. Video is in zichzelf multimediaal, omdat het zowel beeld als geluid overbrengt. Dit sluit goed aan bij de leefwereld van de leerlingen. 5. Video beweegt en ons oog wordt er daarom als vanzelf naar toegetrokken. Dat komt omdat we als mens van oudsher jagers zijn. We hebben de 'oriënterende reflex'. We kijken automatisch naar beweging. 6. We leven in een beeldcultuur. We kennen daardoor allemaal de werking van beeldtaal. We zien iemand de koffers inpakken in Nederland en vervolgens onder de palmbomen zitten en iedereen snapt wat er in de tussentijd is gebeurd. Dit soort interpretaties zijn cultureel bepaald. Als videomaker maak je gebruik van deze visuele coderingen die de interpretatie van de kijker in de gewenste richting sturen. In korte tijd kun je hierdoor heel veel informatie overbrengen. 7. Bijna iedereen houdt van film. En we volgen graag ons hart. Inzetten van bestaand videomateriaal Er is tegenwoordig onvoorstelbaar veel bestaand videomateriaal gratis online beschikbaar. Als je goed zoekt, kun je heel bruikbaar materiaal vinden. Er zijn professionele educatieve videoclips, goede videoclips die gemaakt zijn door docenten, humoristische videoclips, videoclips die het verleden in de klas kunnen brengen (bijv. Polygoon journaals), televisieprogramma‟s, enzovoort. Dit handboek gaat verder niet in op het zoeken van bestaand videomateriaal, maar in het hoofdstuk over „fase 1, het idee‟ is wel al een aantal goede startpunten op internet voor je opgenomen. De kracht van videoproductie als werkvorm in het onderwijs In de vorige paragraaf werd de kracht van video als leermiddel beschreven. In het project „inblikken van lessen‟ is daarnaast gebleken dat het proces van het ontwikkelen van videomateriaal ook van grote meerwaarde is binnen een leerproces. Zowel in Nijmegen als in Deventer hebben de docenten bij het maken van de video‟s samengewerkt met leerlingen.

6


Met het maken van video werd heel goed zichtbaar dat docenten en de leerlingen bezig waren met het ontwikkelen van de volgende vaardigheden en competenties: -

organiseren onderzoeken informatie analyseren creatief ontwerpen fotograferen video-opnames maken geluidsopnames maken monteren

-

problemen oplossen acteren anticiperen schrijven script schrijven voice-over communiceren samenwerken

Bij bijvoorbeeld de film „Bouw computer‟ (http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42470/Hoe_bouw_je_een_computer.wmv) heeft de docent de leerlingen zelf de voice-over laten schrijven, laten inspreken en de videoclip laten monteren. De docent merkte in de evaluatie op dat hij zo op een goede manier kon checken of de leerlingen de materie hadden begrepen. Met „copy en paste‟ via internet komen leerlingen er niet. Ze moeten de teksten volledig zelf schrijven. Dat maakt het een krachtige werkvorm voor leerlingen. Als je leerlingen zelf wilt laten filmen, dan kun je ze bijvoorbeeld doorverwijzen naar de volgende sites voor meer informatie: - http://webvideo.kennisnet.nl/maakjeeigenvideofilm/scholiervo - http://www.hetklokhuis.nl/doe/pakjecamera/index.html Docent Alex Schonewille: “Ik wil absoluut nog veel vaker videoclips gaan maken. Ik overweeg verder om collega‟s te gaan assisteren bij het maken van instructiefilms op mijn eigen school. M.n. voor BBL zie ik hier veel mogelijkheden. Toch blijf ik erbij dat het nog leerzamer is om leerlingen zelf een instructievideo te laten maken.” De docent als filmmaker? Nu de apparatuur die je nodig hebt om video-opnames te maken steeds goedkoper wordt, komt de vraag op of je als docent zelf ook educatieve clips zou kunnen maken. Het antwoord is „ja‟! Het is daarbij wel de kunst om de videoclips zo eenvoudig mogelijk te houden. Het idee moet simpel zijn en de boodschap overzichtelijk. Als de inhoud daarnaast goed past bij de behoefte en belevingswereld van de doelgroep, dan ben je al heel ver. Een voordeel voor een docent ten opzichte van een televisiemaker is dat hij de doelgroep goed kent en vakinhoudelijk zeer deskundig is. Dat zijn winstpunten. Als je meer ambities hebt en langere video‟s wilt maken met een ingewikkelde verhaallijn, dan heb je meer kennis en vaardigheden nodig dan je als docent normaal gesproken in huis hebt. Professionele video wordt gemaakt door een regisseur, een cameraman, een geluidsman en een editor. Bij een grotere productie komt er nog een producent bij kijken. Deze deskundigheid kun je nooit in je eentje in huis hebben. Wel kun je door serieus en met enthousiasme aan de slag te gaan een eind komen.

7


De belangrijkste reacties van de docenten uit het project „Inblikken van lessen‟ op de vraag: „Wat vond je het leukste aan het ontwikkelen van video?‟: “Je eigen vakcreativiteit omzetten in beeldend materiaal dat daarnaast zinvol is om te gebruiken voor instructie voor leerlingen.” “Het samenwerken met de leerlingen in een andere setting dan normaal.” “Het puzzelen tijdens de montage.” Kortom, je kunt als docent je vakkennis, creativiteit en contact met leerlingen gebruiken om videoclips te maken die inhoudelijk exact op maat zijn voor je eigen leerlingen. Je moet hierbij wel bereid zijn een aantal nieuwe vaardigheden te leren. Ben jij gemotiveerd om met video aan de slag te gaan. Zo ja, dan wensen we je veel succes met dit handboek! Zelf videoclips maken, hoe pak je dat aan? Voor het maken van video kun je het beste de volgende 5 fasen in chronologische volgorde doorlopen.

Fase 1: Het idee

Fase 2: Het script

Fase 3: De opnames

Fase 4: De montage

Fase 5: De toepassing

Natuurlijk zijn de fasen 3 (opnames) en 4 (montage) cruciaal voor een goed resultaat. Maar let op, de eerste twee fasen zijn minstens even belangrijk! Docent Anke Beltman: “Ik zag pas aan het eind van het project de waarde van het maken van een goed script. Het is vaak moeilijk om achteraf een nieuwe mogelijkheid te creëren om opnieuw opnames te maken als het filmmateriaal fouten bevat of niet compleet is.” Bij de uitwerking van het idee ga je goed na of het idee past bij de behoeften van leerlingen. Je bedenkt hoe je het materiaal zult inzetten binnen het onderwijs en of de videoclip door jou daadwerkelijk te realiseren is. Vervolgens kun je het idee uitwerken tot een script. Als je deze fase met veel zorg uitvoert, dan heb je hier flink baat bij tijdens de opnames. Je weet dan immers exact welke beelden je nodig hebt en wat je moet doen. Dit voordeel werkt later weer door in de montage. Je hebt dan namelijk precies de beelden die je nodig hebt om een overtuigend beeldverhaal samen te stellen. Je komt niet om in beelden die net niet laten zien wat je wilde laten zien en waardoor het enorm veel tijd kosten om te monteren. Kortom, als je het idee en het script zorgvuldig uitwerkt, verhoog je de kans dat je videoclip „doet wat ‟t moet doen‟ voor je leerlingen. In de volgende hoofdstukken zijn de vijf fasen zo praktisch mogelijk uitgewerkt.

8


Fase 1: Het idee Inleiding In de ideefase ontwikkel je een idee. Een richtlijn voor een goed idee is dat je het in maximaal drie zinnen kunt samenvatten. Het grote verschil tussen lesgeven en informatieoverdracht door middel van video is dat je in de klas gewend bent om interactief met de doelgroep bezig te zijn. Als de leerlingen iets niet begrijpen, kunnen ze dat aangeven en geef je nadere toelichting. Met video is het anders. Het is vaak de bedoeling dat videofragmenten ook volledig zelfstandig door leerlingen bekeken kunnen worden. In dat geval staat de video helemaal op zichzelf en is de toepassing niet interactief. Het werkt één kant op. Je kunt de inhoud niet corrigeren of aanvullen. Dit moet je je goed realiseren in de ideefase (en ook in de scriptfase). In dit hoofdstuk staan de tips en de valkuilen bij de ideevorming. Je kunt het ideeformulier gebruiken voor het uitwerken van het idee (zie bijlage 1). Doelgroep Bedenk wie je wilt bereiken met jouw videoclip, dus wie de doelgroep is. Wat is hun voorkennis en hoe ga je daar bij aansluiten? Ga ook na in welke mate de leerlingen geïnteresseerd zullen zijn in het onderwerp. De meest eenvoudige manier om dit te doen is leerlingen bij de ideefase te betrekken. In het algemeen kun je zeggen dat jongeren van korte, krachtige films houden. Streef ernaar om de video‟s niet langer te maken dan 4 minuten. Leerlingen zijn niet vaak bereid om op televisie naar een lange inhoudelijke documentaire te kijken, laat staan dat ze het leuk vinden om een hele les via internet te bekijken. Vergis je niet, in 4 minuten kun je veel informatie kwijt! Stel dat je een handeling filmt, dan kan de handeling zelf best 12 minuten in beslag nemen. Maar doordat je de mogelijkheid hebt om de opgenomen beelden te monteren, kun je in 4 minuten toch goed laten zien wat alle substappen zijn. Saaie stukken laat je bijvoorbeeld weg. Onderwerp, KISS Kies een duidelijk eenduidig thema. Je moet dit in 3 zinnen kunnen samenvatten. Formuleer bij dit thema een heldere doelstelling. Bij films wordt dit „premisse‟ genoemd. Maak bij deze doelstelling een verhaaltje met een plot: „Er was eens.. Toen gebeurde er dit en uiteindelijk liep het zus en zo af.‟ Check goed: wat wil je precies met dit verhaal? Wat wil je bereiken met het maken van deze clip? Een methode die je ervoor behoedt dat er teveel gebeurt in het item en dat het item hierdoor onduidelijk wordt voor de kijker is KISS: Keep It Simple, Stupid. Het is bij korte videoclips erg belangrijk om te doseren. Functie en leerdoel Beschrijf hoe het materiaal de leerlingen helpt om te leren. Motiveert het hen om informatie in zich op te nemen? Biedt het materiaal vooral (feitelijke) informatie of meningen? Is het materiaal bedoeld om leerlingen te laten oefenen met het toepassen van kennis, inzicht of vaardigheden? Voorbeeldsituaties waarbij video meerwaarde kan bieden in het onderwijs: 1. Een actie/handeling laten zien die fysiek niet in de klas kan worden gedemonstreerd. Bijv. het leven van wilde dieren, een uitvoering van een medisch

9


2. 3.

4. 5.

6.

7.

experiment, het verloop van een outdoor evenement, een ontwikkeling in de tijd, etc, Een actie laten zien die fysiek niet live geobserveerd kan worden, bijv. een brand of iets wat in het verleden is gebeurd en online kan worden geanalyseerd. Een concrete procedure demonstreren; de video kan iets stap voor stap uitbeelden in de juiste volgorde, zonder dat de docent erbij nodig is. Bekijk als voorbeeld hiervan de video over gezichtsreiniging (http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44822/Gezichtsreiniging_instructie film.wmv) en over baliewerk (http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44823/Instructiefilm_balie.wmv). Herhalen van een les of presentatie van een docent om de leerstof beter te begrijpen. Een alternatieve presentatie van de lesstof, anders dan de uitleg van de docent in de klas (met andere beelden, in een rustiger tempo, op een andere locatie, met meer personen, etc.) Just in time: leerlingen kunnen precies op het moment dat ze een uitleg nodig hebben video raadplegen. Zie bijvoorbeeld de 2 videoclips over het vouwen van servetten in de serie „ff spkn‟ (http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44825/ffservetpauw.wmv). Deze videoclips kunnen leerlingen bekijken via hun mobiele telefoon op het moment dat ze de getoonde handeling moeten gaan uitvoeren. Het zijn kleine geheugensteuntjes.

Docent Alex Schonewille: “Door video‟s te ontwikkelen wil ik tegemoet komen aan de diversiteit aan leerstijlen bij leerlingen. De één heeft genoeg aan een papieren handleiding, de ander ziet het liever een keer…… Daarin verschillen docenten niet van leerlingen….” Didactische inbedding en context Hoe wil je leerlingen met het materiaal laten werken? Individueel of groepsgewijs? Geef je ze een kijkopdracht mee om de geboden informatie beter te kunnen verwerken? Realiseer je dat leerlingen zonder expliciete opdracht de informatie makkelijk langs zich heen kunnen laten glijden. Ze moeten goed weten wat ze moeten doen met de informatie. Het bekijken van educatief videomateriaal mag nooit een passieve werkvorm zijn! Op welk moment in het curriculum kunnen leerlingen het materiaal gebruiken? Misschien is het op meerdere momenten in te zetten, binnen meerdere vakken of door meerdere docenten? Combinatie met andere materialen Heel vaak wordt video in combinatie met andere materialen aangeboden aan leerlingen. Dit kan een samenvatting zijn van de hoofdpunten, verdiepende informatie op papier, een opdracht, tips, foto‟s, andere videofragmenten, etc. Werk uit welke leermiddelen de leerlingen van je krijgen in aanvulling op of combinatie met het videomateriaal. Dit helpt je om goed te bepalen wat de inhoud van het videomateriaal moet zijn. Ga ook na hoe je het materiaal wilt aanbieden aan leerlingen. Via een elektronische leeromgeving? You Tube? Of via de mobiele telefoon van leerlingen wellicht, zodat ze het videomateriaal altijd bij zich hebben, ook als ze niet op school maar op een stagebedrijf zijn?

10


Praktijkvoorbeelden Je kunt verschillende concepten kiezen voor je videoclip. Hieronder een overzicht, aangevuld met een aantal concrete ideeën. 1. Uitleg door de docent a. Een docent of professional geeft uitleg voor de camera. Zijn verhaal wordt ondersteund met foto‟s of films. Zie video „Bronnen‟ (http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42375/Bronnen.wmv) b. Een docent of professional geeft uitleg voor de camera. Zijn verhaal wordt ondersteund met aantekeningen die hij/zij maakt op een smartboard. (N.B. Je kunt ervoor kiezen om alleen de aantekeningen in beeld te brengen. De docent hoor je alleen maar.) c. Een docent of professional geeft uitleg voor de camera. Zijn verhaal wordt ondersteund met teksten en foto‟s/plaatjes in een PowerPoint presentatie. (zie video „Binair stelsel‟ http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42471/Binair_stelsel.wmv) d. Een docent of professional geeft uitleg voor de camera. Zijn verhaal wordt aangevuld met of geïllustreerd door bestaand videomateriaal (actueel of historisch). e. Een docent geeft les aan zijn klas. In het videomateriaal is een korte montage gemaakt van uitleg van de docent, het beeldmateriaal dat de docent in de klas gebruikt ter illustratie van zijn verhaal, oefeningen van de leerlingen, feedback van de docent en vragen van de leerlingen (inclusief antwoorden van de docent). (N.B. Dit lukt alleen goed als je het onderwerp heel sterk afbakent, anders wordt het te lang, zie video „Vraag en aanbod‟ (http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42378/EconomieFilm.wmv) f. Een docent geeft les aan zijn klas. Na een kort fragment volgt een vraaggesprek tussen twee leerlingen en de docent over het onderwerp. g. Een leerling vat voor de camera samen wat hij de belangrijkste punten vindt uit de uitleg van de docent. Dit kun je laten volgen op een fragment waarin de docent de bedoelde uitleg geeft. 2. Software simulaties a. Een docent demonstreert op zijn pc hoe een bepaald programma werkt. Hij geeft mondeling toelichting (zie video‟s wiskunde, bijvoorbeeld http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42472/horizontale_translatie s.wmv). b. Een docent vertelt wat de leerlingen kunnen verwachten van een excursie en hoe ze zich moeten voorbereiden. Hij doet dit aan de hand van foto‟s van de excursie van vorig jaar op zijn pc. (N.B. Lees i.p.v. excursie ook: praktijkopdracht, stage, etc.) 3. Demonstratievideo‟s praktijk a. Een docent/leerling of professional demonstreert een bepaalde handeling. Hij geeft toelichting bij wat hij doet. Dit kan opgenomen worden op school, in de beroepspraktijk, bij een instelling, buiten op straat of thuis (zie video‟s „Servet vouwen‟ http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44825/ffservetpauw.wmv, „Boren op de draaibank‟ http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42377/Boren_op_de_draaib ank.wmv en „Maken van een draailas‟

11


http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42376/Draailas_maken.wmv . Dit kan eventueel aangevuld worden met een opname van leerlingen die – na het videomateriaal bekeken te hebben - vragen stellen aan de docent, inclusief antwoorden docent. b. Een docent/leerling/toa demonstreert een experiment of een proef. Hij geeft toelichting bij wat hij doet. Een leerling voert een handeling uit. De leerling geeft als voice-over uitleg. Hij vertelt wat hij doet en waar hij speciaal op let bij de uitvoering. Met behulp van tekst worden in beeld regelmatig de belangrijkste stappen of aandachtspunten nog eens samengevat. Zie „Bouw computer‟ http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42470/Hoe_bouw_je_een_c omputer.wmv. (N.B. Alternatief is: de docent geeft als voice-over uitleg.) 4. Interviews met experts of presentatie door expert a. Een leerling interviewt een expert. Locatie: beroepspraktijk of de school. Voordat het interview begint zie je eerst een kort portret van de expert. Hij stelt zich voor of je ziet een foto in beeld met een aantal gegevens in tekst ernaast (naam, beroep, werkgever, etc.). Het verhaal van de expert kan tijdens zijn verhaal geïllustreerd worden met foto‟s, krantenartikelen, tekeningen of videomateriaal. b. Een expert geeft een presentatie aan leerlingen. 5. Simulaties en rollenspelen op video. a. Leerlingen spelen een situatie in de beroepspraktijk na. Zie video gezichtsreiniging (http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44822/Gezichtsreiniging_in structiefilm.wmv) b. Leerlingen en/of docenten nemen rollen in om theorie beeldend te maken: (zie video „Torens en tangens‟ http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42422/Torens_en_tangens. wmv. 6. Video-opnames van gebeurtenissen (excursies, evenementen) buiten de school a. Opname van de behandeling van een klant/cliënt in de beroepspraktijk. Na de behandeling volgt een korte reactie van de professional en een reactie van de klant/cliënt. Denk bijvoorbeeld aan: een klant in een winkel, een klant in een kapsalon, een ouder bij een kinderdagverblijf, een bewoner van een verzorgingstehuis, etc. b. Verslag van een excursie van leerlingen. Een leerling of de docent geeft als voice-over toelichting. Bronmateriaal Heb je gecontroleerd of er bestaand videomateriaal is dat je kunt gebruiken? Of zijn er andere bruikbare bronnen? Misschien ontdek je dat je idee door iemand anders al een keer is uitgewerkt. Dat scheelt een hoop productiewerk. Hieronder vind je een overzicht van sites die je kunt gebruiken om te zoeken naar bestaand videomateriaal.

12


Amateurvideo‟s (en deels ook professionele video‟s): www.youtube.com ‟s Werelds grootste en bekendste videosite. http://video.google.nl Deze site is vergelijkbaar met YouTube. www.alltheweb.com Zoekmachine voor video‟s www.metacafe.com Zoekmachine voor video‟s www.dailymotion.com Amateurs kunnen video‟s uploaden www.123video.nl Een kleine, nationale variant op YouTube. www.videotalent.nl Een site van de NCRV, bedoeld om het werk van videotalenten onder de aandacht te brengen. De geplaatste video‟s kunnen op televisie uitgezonden worden. Je kunt video‟s zoeken op onderwerp en genre, maar ook op sfeer (dromerig, eng, gezellig en – beetje vreemde eend in de bijt – educatief). www.expressonline.nl Het zusje van „videotalent‟, speciaal voor scholieren. www.zizone.tv Een digitale televisiezender waarbij de kijker zelf de inhoud verzorgt www.hyves.tv Publieke video‟s van hyves leden http://sclipo.com Broadcast your skills. Videoclips met demo‟s van (alledaagse) vaardigheden (koken, portret tekenen, Tai Chi) Professionele video‟s: www.uitzendinggemist .nl www.tvopjepc.nl http://portal.omroep. nl/nederland4

Alle programma‟s die op Nederland 1, 2 of 3 uitgezonden zijn Televisieprogramma‟s van Nederlandse en buitenlandse zenders Digitale themakanalen van de publieke omroep. Voorbeelden van thema‟s: educatief (“Nederland E”) politiek, humor, opvoeden, geloof, dier en natuur, cultuur

Video‟s voor specifiek onderwijsdoeleinden: www.teleblik.nl De grootste educatieve videobronnenbank ter wereld! Duizenden uren radio- en televisiemateriaal, voornamelijk van de publieke omroep. Je kunt een gekozen fragment zelf op maat maken. (Je kunt knippen, maar geen fragmenten koppelen.) https://webvideo.kenn Materiaal dat specifiek geschikt is voor onderwijs (po, isnet.nl vo, beroepsonderwijs). Je kunt gebruik maken van een virtuele snijmachine om de video‟s op maat te maken. Op deze manier kun je ook meerdere videofragmenten achter elkaar plakken. http://beeldbank.scho SchoolTV Beeldbank. Honderden korte educatieve oltv.nl/ videoclips. www.klassetv.nl Via Klasse TV kun je (met een account) voor een flink aantal methodes van uitgeverijen aanvullend videomateriaal bekijken. http://uitgeverij.startp Via de sites van educatieve uitgeverijen vind je ook vaak 13


agina.nl/ www.davindi.nl

mooi materiaal. Helaas heb je tegenwoordig voor bijna alle sites accounts nodig om in te loggen. Via de zoekmachine van Kennisnet kun je ook specifiek zoeken naar video‟s.

Valkuilen 1.

2.

Een valkuil in deze fase is dat je als docent teveel informatie kwijt wil in te korte tijd. „Keep It Simple Stupid‟! Je herkent dit meteen als de film bestaat uit een informatiewaterval verteld door een personage of een voice-over. Een effectieve film is een beeldverhaal en geen audioverhaal: „Don‟t tell them, show them‟. Het is tenslotte geen radio-uitzending. Een andere valkuil is dat je als docent te weinig tijd aan deze fase besteedt. Je moet een heel helder beeld hebben van de boodschap van de videoclip en de manier waarop je de videoclip wilt inzetten in het onderwijs. Heb je dit niet goed genoeg uitgewerkt, dan zou het goed kunnen zijn dat er weliswaar een leuk videoclip uitkomt, maar dat het niet goed inzetbaar is. Misschien sluit het niet goed aan bij andere lessen of werkvormen, bij de doelgroep, misschien kun je er geen goede opdracht bij verzinnen of is het idee zo omvangrijk dat de videoclip veel te lang en daardoor te saai wordt. Jammer van je inspanningen!

14


Fase 2: Het script Inleiding Een script is een blauwdruk van de videoclip. Het beschrijft op een gedetailleerde manier alles wat er te zien (acties) en te horen (muziek, gesprekken, geluiden) is in de video. In een script is alle informatie genoteerd in beeldtaal. Er staat bijvoorbeeld niet: „de leerling heeft haast‟, maar „de leerling wandelt in een dubbel tempo‟. Voordat je begint met een script zet je eerst een verhaallijn in elkaar waarbij het plot of resultaat van groot belang is. Dit plot of resultaat is al duidelijk bepaald in de ideefase. In dit hoofdstuk vind je tips en valkuilen bij het maken van scripts. Je kunt het scriptformulier gebruiken voor het maken van het script (zie bijlage 2). Script schrijven Een script bestaat uit beeld en geluid. Het werkt het meest overzichtelijk als je de beschrijving van de video naast elkaar in twee kolommen zet (beeld en geluid). Daarnaast is het aan te raden nog 3 andere kolommen toe te voegen met informatie over de locatie waar de betreffende scène wordt opgenomen, de acteurs die in beeld zijn en het motief van de scène. In de kolom met het motief vul je in wat het belang is van de scène. Als je het belang niet kunt uitleggen, dan zou het zo kunnen zijn dat de scène misschien wel weg kan. Door deze vijfde kolom in te vullen, houd je jezelf scherp. Hieronder is als voorbeeld een script opgenomen van docent Tom van Hoof http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42377/Boren_op_de_draaibank.wmv.

15


Beeld

Geluid en tekst

Locatie

Acteurs geen

Motief Intro; aangeven welke instructie

Max

Resultaat laten zien van actie

Max

Aangeven welke gereedschappen leerling nodig heeft, zodat hij deze bij magazijn kan verzamelen. id id id id Handelingen laten zien, opdat leerling die kan nadoen. id

Close up van draaiende drieklauw met boor in werkstuk Medium shot van acteur neemt werkstuk uit machine en laat het gat zien. Draaibank

Begintune met geluid van draaibank “Boren op de draaibank” Vervolg begintune

Draaibank id

Voice-over: “voor deze handeling heb je het volgende nodig:

id

geen

De losse kop

“De losse kop van de draaibank…”

id

Boorhouder

“… een boorhouder met conische schacht…”

id

Centerboor

“… een centerboor…”

id

Boor

“…en een boor.”

id

Max klemt werkstuk in drieklauw

“Klem het werkstuk in de drieklauw”

Id

geen geen geen geen Max

Max zet boorhouder in losse kop. Handen Max zetten centerboor in boorhouder

“Door de conische vorm klemt de boorhouder zichzelf vast in de losse kop.” “zet de centerboor in de boorklem”

Max verschuift de losse kop tot bij het werkstuk.

“Verplaats de losse kop tot bij het werkstuk. Laat tussen het werkstuk en de centerboor wat ruimte.”

id

id id

id id

Hand van Max klemt met hendel de losse kop vast. Max zet machine aan en draait aan wiel op losse kop. Inzoomen op centerboor/werkstuk.

“Klem met de hendel de losse kop vast, zodat hij niet meer verschuiven kan.” Geluid van draaiende draaibank. “Met de centerboor maak je nu een centergat, zodat de boor straks niet over het kopvlak zal glijden.” “Met de boor boor je nu het gat. Met de streepjes op de schacht kun je zien hoever je in het werkstuk boort.”

Id

Id

id

Eindtune

id

id

Afsluiting van instructiefilm

Max ontkoppelt de losse kop, verschuift deze naar achteren, verwisselt centerboor voor boor, verschuift losse kop op juiste plaats, zet losse kop vast en boort het gat. Max haalt werkstuk uit machine en laat resultaat zien.

id


Realiseer je dat je niet alleen videobeelden hoeft op te nemen in je script. Wees creatief in het illustreren van je verhaal met foto‟s, krantenartikelen, tekeningen, schema‟s, teksten, oude videofragmenten, etc. Gebruik wel altijd rechtenvrije materialen (of regel toestemming bij de auteur of uitgever om de materialen te mogen gebruiken). Een video is minimaal opgebouwd uit drie delen. Een beginscène, een middenscène en een eindscène. Een beginscène moet pakkend zijn en mensen motiveren om de rest van de video te gaan bekijken. De middenscène moet vooral duidelijk zijn en informatie bieden. Met de eindscène kun je verschillende kanten op. In de volgende paragraaf vind je meer informatie over deze driedeling. Voordat je de scènes gaat ontwikkelen, bepaal je eerst via wie je het „verhaal‟ wilt vertellen en waar het zich afspeelt. Het kan goed zijn dat je dit al hebt bepaald via het kiezen van een format (zoals beschreven bij fase 1). Realiseer je dat je het verhaal niet alleen kunt laten vertellen door jezelf, maar ook door: - een of meer leerlingen - een of meer professionals uit de beroepspraktijk - inwoners van de gemeente, politici, ouders, etc. Als je de locatie gaat bepalen, bedenk dan ook dat je ook buiten school kan gaan filmen: op straat, bij bedrijven, instellingen, in de natuur, etc. Het kan leuk zijn om in de videoclip meerdere personen een rol te laten spelen en op meerdere locaties te filmen. Een paar ideeën vanuit het project: - twee leerlingen demonstreren in een werkplaats op school een handeling (uitvoeren gezichtsreiniging); de docent geeft als voice-over toelichting http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44822/Gezichtsreiniging_instr uctiefilm.wmv. - een docent geeft als voice-over toelichting bij beelden van een mooi gedekte tafel in een restaurant en legt uit hoe een gedekte tafel er op school uit moet zien. Bij dit laatste onderdeel zien we hoe leerlingen (we zien alleen hun handen) een tafel dekken in het schoolrestaurant http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44824/DeGedektetafel.wmv, twee leerlingen voeren een toneelstukje op waarbij ze de tangens uitleggen. Ze maken daarbij gebruik van een kerktoren. Een aantal opnames zijn buiten gemaakt (zie video „Torens en tangens‟ http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42422/Torens_en_tangens.w mv. Een algemene tip over het uitwerken van teksten in het script voor de acteurs: Het is een valkuil om teksten woordelijk uit te schrijven. Het is veel beter om de hoofdlijnen uit te werken en de betreffende personen (leerlingen, jijzelf?) hun eigen woorden te laten kiezen op het moment dat de opnames van beelden of voice-over teksten plaats vinden. Doe je dit niet, dan kunnen de teksten heel gekunsteld overkomen. Dit kan de kijker afleiden waardoor de boodschap minder goed overkomt.


Soms is het handig om niet alleen met een script te werken, maar ook met een story board. Een story board is een verzameling uitgetekende shots van scènes uit een script zoals de filmmaker ze voor ogen heeft. Vaak worden zulke story boards toegepast bij het voorbereiden van logistiek en/of technisch ingewikkelde scènes. Het kost veel tijd, maar het levert ook veel tijd op in de volgende fasen. Een verschil met een script is dat je direct het gewenste camerastandpunt kunt zien (close, medium of totaal).

Beginscène Een beginscène is een pakkende scène, een opwarmer, die ervoor is bedoeld de nieuwsgierigheid op te wekken. Om het spannend te maken, kun je kiezen voor beelden met muziek die beginnen met een close-up. De meeste speelfilms beginnen hiermee omdat een close-up een soort raadseltje is. Onbewust vraag je je als kijker af wat je ziet of waar je bent (waarna je blijft kijken om achter het antwoord te komen). Je kunt er ook kiezen om: - de personages te introduceren - het eindresultaat te laten zien van een handeling die je stap voor stap in de video gaat demonstreren. Vervolgens is het belangrijk goed uit te leggen waar de videoclip over gaat, waar het verhaal zich afspeelt en wat het de kijker oplevert als hij/zij de videoclip gaat bekijken. Kortom, waarom is het interessant om te blijven kijken? Eventueel kun je voor de beginscène een leader plaatsen van enkele seconden (5 à 10 seconden) om herkenbaarheid te geven aan de serie of de maker, bijvoorbeeld de school waar de video is ontwikkeld. Meestal zit daar een kort muziekje of herkenbare tune achter. Je kunt ook kiezen voor een meer statisch openingsscherm waarbij je de titel over een foto van de school projecteert. De titel zou je op kunnen bouwen uit 2 stukken: het thema (bijvoorbeeld: ff spkn) en als subtitel in een kleiner lettertype de vorm (bijvoorbeeld: Servet vouwen, de waaier http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44825/ffservetpauw.wmv). Een voorbeeld van een goede beginscène uit de video „Boren op de draaibank‟ (zie http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42377/Boren_op_de_draaibank.wmv) Beeld

Geluid en tekst

Locatie

Acteurs

Motief

Close up van

Begintune met geluid

MontColl

geen

Intro; aangeven

draaiende

van draaibank

Groesbeek,

drieklauw met

“Boren op de

metaallokaal bij

boor in werkstuk

draaibank”

draaibank

Medium shot Max

Vervolg begintune

idem

neemt werkstuk

welke instructie

Max

Resultaat laten zien van actie

uit machine en laat het gat zien.

18


Middenscène Er zijn talloze mogelijkheden om de middenscène(s) vorm te geven. Belangrijke richtlijnen voor de middenscènes van informatieve videoclips zijn: - Zorg ervoor dat de handelingen die gedemonstreerd worden, goed en duidelijk te zien zijn. - Probeer de informatie die je wilt overbrengen zo beeldend mogelijk te maken; alles wat je niet via beelden kunt uitleggen, kun je toelichten via een voice-over of via tekst in beeld. Een mooi voorbeeld van een mooi gedoseerde voice-over is „Bronnen‟ http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42375/Bronnen.wmv. - Zorg ervoor dat beeld en geluid niet ver uiteen lopen. Als het beeld iets heel anders laat zien dan waar de voice-over over spreekt, dan komt het gesproken woord niet over. Zorg dat de aansluiting tussen beide in alle scènes erg sterk is! - Als de voice-over een ingewikkeld verhaal vertelt, dan moet het beeld de gesproken woorden illustreren. Als dat niet mogelijk is, moet je ervoor zorgen dat het beeld erg rustig is, niet afleidt en in ieder geval geen eigen (ander) verhaal vertelt. - Besteed speciaal aandacht aan die zaken die normaal gesproken erg lastig zijn voor leerlingen. Bij voor de hand liggende of makkelijke zaken hoef je niet zo lang stil te staan, besteed vooral voldoende aandacht aan veel gemaakte fouten of zaken die leerlingen makkelijk vergeten. De middenscènes moeten op een heel logische volgorde op elkaar aansluiten. Dat kan alleen als je ze stuk voor stuk uitschrijft in het script en daarin al precies de volgorde bepaalt. Het werken met een computerprogramma kun je in beeld brengen via screenshots of animated screenshots. Voorbeelden kun je bekijken in de filmpjes over gezichtsreiniging (screenshots, http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44822/Gezichtsreiniging_instructiefil m.wmv), videocamera aansluiten op pc (animated screenshots, http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44827/Digitale_videoaansluiten.wmv) en het overzetten van videobeelden naar pc (animated screenshots, http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44828/DigitalevideoOverzetten.wmv) Hieronder vind je de ervaringen van een docent die meerdere programma‟s heeft uitgeprobeerd voor het maken van screenshots:

19


Docent Ramiro Wanga: “Ik heb drie verschillende screenshotprogramma‟s geprobeerd. CaptureWizPro (een 30 dagen trial versie), Debut (een gratis programma) en Demo (ook een gratis programma). Bij CaptureWizPro vond ik de bediening redelijk eenvoudig en kon ik de bestanden ook exporteren als AVI files. Ook kreeg ik het voor elkaar om het aantal frames per seconde in te stellen op 25 beelden per seconde. Dit is erg belangrijk om strepen in het beeld te voorkomen. Debut vond ik niet zo gebruikersvriendelijk. Demo vond ik eigenlijk het makkelijkste om te gebruiken. Het nadeel was dat ik het opgenomen materiaal alleen kon exporteren als een flash bestand. Flash bestanden kon ik niet importeren of gebruiken in Pinnacle. Vandaar dat ik uiteindelijk CaptureWizPro heb gebruikt. Zie voor de videoclips van Ramiro: Horizontale translaties: http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42472/horizontale_translaties.wmv Verticale translaties: http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42390/verticale_translaties.wmv Horizontale vermenigvuldiging: http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42474/horizontale_vermenigvuldiging .wmv Verticale vermenigvuldiging: http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42473/verticale_vermenigvuldiging.w mv Voor het bewerken van het opgenomen materiaal heb ik Pinnacle Studio 11 gebruikt. Omdat ik al eerder met andere videoprogramma‟s heb gewerkt, was de bediening niet ingewikkeld voor mij. Wel was het lastig als sommige opties net even iets anders zijn dan in de door mij eerder gebruikte programma‟s. Het bewerken van de AVI met CaptureWizPro gemaakte bestanden leverde een minder scherp beeld op na bewerking.” Docent Alex Schonewille: “Voor het maken van animated screenshots heb ik gebruik gemaakt van Camtasia. Dat heb ik ervaren als een zeer gebruiksvriendelijk programma met veel mogelijkheden, die je in korte tijd onder de knie hebt. Tijdens het vastleggen van de handelingen op de computer is het wel verstandig vooraf de tekst die je wilt inspreken uit te schrijven en direct in te spreken. Dat voorkomt dat je de handelingen te snel achter elkaar uitvoert.” Eindscène Een eindscène kan een samenvatting zijn van de boodschap. Herhaling is een goede manier om ervoor te zorgen dat de geboden informatie goed overkomt. De samenvatting kun je vorm geven via tekst in beeld. Ook kun je de hoofdpunten laten samenvatten door leerlingen die in beeld waren, of bijvoorbeeld door een

20


docent als voice-over. Maar je kunt natuurlijk ook andere vormen kiezen waarbij je bijvoorbeeld foto‟s of grafische schema‟s gebruikt. Vergeet niet om een aftiteling op te nemen. Hierbij kun je tekst presenteren over het eindshot of bijvoorbeeld een foto van de school heen. Je kunt bijvoorbeeld de volgende informatie opnemen: - productie door: (naam docent) - plaats, maand/jaar - met medewerking van / met dank aan: (namen docenten, leerlingen, externen) Eventueel kun je als producent ook je emailadres opnemen. Dan kunnen bijvoorbeeld geïnteresseerde collega‟s van andere scholen altijd contact met je opnemen. Valkuilen 1. Een valkuil bij het maken van het script is dat je het script te weinig gedetailleerd uitwerkt. Veel mensen die voor het eerst gaan filmen, denken bij zichzelf: „ik zie het wel als ik aan het opnemen ben‟. Het gevaar is dat je plan A bedenkt, plan B opneemt en plan C monteert. Dan krijg je nooit een goed resultaat. 2. Denk goed na of je zelf voldoende inhoudelijke expertise hebt om de videoclip te regisseren en te filmen. Tijdens het project is het bij twee docenten voorgekomen dat collega‟s na de montage aangaven dat de handelingen fout gedemonstreerd waren of dat bij de opnames precies op het verkeerde ingezoomd was. In je script kun je uitwerken wat er PRECIES moet gebeuren tijdens de opnames. Dit geeft dan ook richting tijdens de opnamedag.

Docent Jos Coenders: “Het is belangrijk dat je elke scène goed in je hoofd hebt, maar het is nog belangrijker het plan DUIDELIJK op papier te hebben tot in de kleinste details. Ik kreeg tijdens het filmen nog ideeën en dan is het moeilijk om het nog aan te passen. De acteurs weten dan niet meer wat ze moeten doen.” Docente Anke Beltman: “Verdiep jezelf in de materie die je wilt filmen. Voor een instructievideoclip moet je zelf goed weten hoe het moet. Ik dacht er te makkelijk over, waardoor ik bij het monteren behoorlijk moest puzzelen om een goed beeld te geven van hetgeen ik wilde instrueren.” Docent Alex Schonewille: “Maak de scènes niet te lang. Liever veel korte scènes dan slechts enkele lange. Regelmatig een ander standpunt innemen maakt dat de film boeiender is om te bekijken. Bovendien is dat gemakkelijker om te filmen – bij een fout hoef je slechts een korte scène opnieuw te doen….”

21


Fase 3: De opnames Inleiding Het belangrijkste bij de opnames is dat kijkers goed kunnen zien en horen waar het over gaat. De kwaliteit van het beeld wordt onder andere bepaald door de camerastandpunten en de belichting die je gebruikt. De kwaliteit van het geluid wordt bepaald door de kwaliteit van de microfoon. Het beeld en het geluid moeten van minimale kwaliteit zijn om informatie over te kunnen brengen. Veel scholen hebben tegenwoordig een camera. Bij de aanschaf wordt veelal gelet op de prijs en het beeld. Maar, audio is minstens zo belangrijk. Je slaat volledig de plank mis als kijkers je personages niet kunnen verstaan. In dit hoofdstuk vind je tips en valkuilen bij het aanschaffen van apparatuur en het maken van opnames. Organisatie vooraf Hoe beter je de opnames voorbereidt, hoe makkelijker je het op de dag zelf hebt. Belangrijk voor alles is dat er in ieder geval een goed, gedetailleerd uitgewerkt script ligt. Het is aan te raden van het script aanvullend ook nog even een „boodschappenlijst‟ (shotlist) te maken met puntsgewijs alle shots die je nodig hebt. Zet deze lijst/shots op volgorde van opnemen. Dat kan soms heel anders zijn dan de volgorde in het script. Als je bijvoorbeeld een videoclip wil starten en eindigen met een shot van de voorgevel van een restaurant kun je deze het beste achter elkaar opnemen als je eenmaal de camera goed hebt opgesteld. Je gaat tijdens de opnamedag dus aan de slag met a) het script en b) de shotlist. De overige voorbereidingen zijn hieronder ingedeeld in vijf categorieën: 1. Welke apparatuur heb je nodig tijdens de opnamedag? - een camera met een goed opgeladen batterij - een opgeladen reservebatterij en de lader - een tape (tenzij je werkt met een camera met harde schijf) - zo mogelijk een externe microfoon - een statief Als de camera nog moet worden aangeschaft, laat je dan goed voorlichten. De meeste scholen schaffen een camcorder aan. De Consumentenbond doet regelmatig onderzoek naar camcorders, kijk op: www.consumentenbond.nl. Camcorders zijn over het algemeen gebruiksvriendelijk, hebben goed beeld, maar meestal zeer beperkte audiomogelijkheden. Omdat amateur-camcorders steeds compacter worden, is er weinig ruimte voor een microfoon. Wie denkt dat bij pro-camera's ook een topmicrofoon geleverd wordt, komt bedrogen uit. De leverancier gaat er vanuit dat de prosumer en professionele gebruiker toch een eigen microfoonvoorkeur hebben en het weggevertje op het camerahuis zullen vervangen.

22


Reserveer de spullen tijdig op school. Als je een tape gebruikt, is het handig om deze een kwartiertje of half uur door te spoelen. Het eerste stuk wordt het meest gebruikt en bij iedere opname wordt de kwaliteit van de tape minder. 2. Op Als je a. b. c.

welke locatie(s) wil je filmen? een locatie selecteert, moet je goed nagaan of: je toestemming hebt om er te filmen, de ruimte licht genoeg is, de ruimte rustig genoeg is om opnames te kunnen maken (test goed achtergrondgeluiden; deze kunnen heel storend zijn!), d. de ruimte groot genoeg is om met de camera goed genoeg om je onderwerp heen te kunnen lopen. e. Als de ruimte vrij donker is, kun je kijken of je bij kunt lichten. Dit kan desnoods ook met een gewone staande lamp uit je huiskamer of een bureaulamp (denk aan een haspel!). Beter nog is het om een andere ruimte te zoeken met meer licht. Vergis je niet in de belichting dat nodig is om mooie beelden te kunnen schieten! Als je buiten opnames maakt, is dat gunstig voor het licht, maar wel lastiger in verband met omgevingsgeluid. Realiseer je wat betreft omgevingsgeluiden dat een microfoon meer geluid opvangt dan het menselijk oor. Je kunt buiten veel last hebben van voorbij rijdend verkeer of binnen van bijvoorbeeld de airco of een radio die op de achtergrond speelt. 3. Wie wil je opnemen? De mensen die voor je gaan acteren, moeten het echt leuk vinden om mee te werken. Bovendien moeten ze voldoende tijd hebben, zodat je geen haastwerk hoeft te maken van de opnames. Het is belangrijk ze van tevoren goed in te lichten over het script, de locatie, de afgesproken opnametijd en hun rol. Beantwoord al hun vragen. Een praktische tip over hun kleding tijdens de opnames: compleet zwarte of witte bovenkleding is niet aan te raden. Vermijd ook kleding met heel smalle streepjes. Dit komt niet goed over op beeld. En tot slot: leg goed de namen van de „acteurs‟ vast, zodat je ze in de aftiteling netjes kunt bedanken voor hun medewerking. 4. Wanneer wil je filmen? Plan ruim de tijd in om opnames te maken. Stel dat je op school een demonstratie van een korte handeling wilt filmen met leerlingen, reken dan in ieder geval zo‟n 2,5 uur. Realiseer je dat je tijdens de pauzes op school lastig kunt filmen in verband met mogelijk geluidsoverlast. Die tijd ben je alweer kwijt. Zorg ervoor dat er na de opnamedag nog ruim de tijd is om te monteren. Tijdens de montage zou kunnen blijken dat je nog wat beelden mist. In dat geval is het prettig als je nog extra beelden kunt schieten. Je kunt de video dan ook echt goed afmaken, voordat je de leerlingen ermee aan de slag laat gaan.

23


5. Heb je assistentie nodig? Als je opnames wilt maken zonder externe microfoon en zonder interview, dan kun je alleen aan de slag. In de andere gevallen is het handig om een assistent te vragen, bijvoorbeeld een collega of een leerling. Zelf kun je dan de interviewvragen stellen en de microfoon bedienen. De assistent bedient in dit geval de camera. Voorbereidingen tijdens opnamedag Maak -

op de draaidag de locatie „opname klaarâ€&#x;. Tips: Plaats jezelf volledig in de rol van regisseur. Bepaal waar je precies wilt filmen. Bepaal wat je op de achtergrond wilt zien of niet wilt zien. Haal rommel weg, verplaats meubilair zo nodig en kijk of je de set eventueel nog wat gezelliger wilt maken door bijvoorbeeld een plant te verplaatsen. - Let op de belichting (zie verderop in dit hoofdstuk). - Geef aan dat de personages luid en duidelijk moeten spreken en dat verspreken niet zo erg is. - Wees niet bang om als regisseur tijdens de opnames in te grijpen als het niet gaat zoals jij denkt dat het moet gaan. Het is zo zonde als je na een opnamedag thuiskomt met verrassingen of als blijkt dat je bepaalde shots nog mist. Cameratechniek Bij het kiezen van de juiste camerastandpunten per scène, houd je rekening met beeldtaal. Beeldtaal is complex. Het voert te ver om hier alle ins en outs te noemen. Hieronder de belangrijkste richtlijnen: - Als een camera op een persoon neerkijkt, maakt ie de persoon klein en onbelangrijk in de ogen van het publiek. - Als de camera tegen een persoon opkijkt, maakt ie hem groot in de ogen van het publiek. - Als de camera op dezelfde hoogte staat voel je je als kijker vaak het meest betrokken. De afstand is letterlijk en figuurlijk het kleinst. De camera wordt daarom meestal op ooghoogte gezet van de personages. - Als je iemand tegen een muur aanzet met filmen, geef je hem een mindere status dan als je ruimte achter hem ziet. - Onbedoelde trillende en bewegende beelden leiden erg af en verstoren de concentratie van de kijker. De boodschap komt hierdoor slechter over.

24


In aansluiting bij het laatste punt vind je hieronder tips hoe je ervoor kunt zorgen dat de beelden zo scherp en stabiel mogelijk zijn. 1. Als je start met de opnames kies dan voor de „easy‟ stand op je camera. Dan stelt de camera automatisch scherp. 2. Werk waar mogelijk met een statief. Als je geen statief hebt, kun je desnoods ook kijken of je de camera bovenop een kastje, kruk of keukentrap kunt zetten om een stabiel beeld te krijgen. Probeer maar eens uit wat het verschil is tussen filmen uit de hand en filmen met een statief. Je zult ontdekken dat een statief heel sterk aan te raden is. 3. Zoom zo weinig mogelijk in en uit tijdens de opnames. Dit leidt af en is niet erg functioneel. Als je vanaf een totaalshot naar een close wilt gaan, kun je de handeling stopzetten en een closer camerastandpunt kiezen. In de montage plak je deze beelden aan elkaar. 4. Ga goed dicht op je onderwerp staan (ook bij personen). Zoom hierbij eerst zoveel mogelijk uit. Hierdoor wordt het beeld mooier en scherper dan wanneer je verder weg staat en sterk inzoomt. 5. Het „pannen‟ (horizontale beweging van de camera) en het „liften‟ (verticale beweging van de camera) mag niet te snel gaan. Maak de camerabeweging dus rustig. De bewegingen van een beginnende cameraman zijn meestal te snel. Behalve dat het daarmee onrustig wordt, heeft de camera ook tijd nodig om scherp te stellen. Ga vooraf goed na waar je begint en eindigt. Oefen de beweging eerst een paar keer, voordat je gaat opnemen. (Om het nog lastiger te maken: dit type bewegingen mag ook niet te langzaam zijn, want dan krijg je een heel saai beeld dat maar weinig informatie biedt en daardoor niet bruikbaar is.) Als je iemand een verhaal in de camera wilt laat vertellen, zorg dan dat hij een andere persoon toespreekt en zijn eigen woorden mag kiezen. Op deze manier kun je het verhaal vrij natuurlijk laten klinken. Zorg wel dat de persoon waar tegen gesproken wordt, pal naast de camera staat. Zo zorg je ervoor dat de spreker bijna in de lens kijkt, waardoor de kijker zich aangesproken voelt. Het is heel erg moeilijk om op een natuurlijke manier een verhaal echt recht in de camera te vertellen zonder dat er iemand naast staat. Daar moet je echt in getraind zijn. Vier tips voor de opnames waarmee je het jezelf bij de montage zo makkelijk mogelijk kunt maken: 1. Wijk niet of nauwelijks van je script af. Het is soms heel verleidelijk, maar het resultaat is lang niet altijd goed! Je komt daarmee van de regen in de drup terecht. 2. Als het mogelijk is, is het handig om alles twee keer te filmen: 1 x close en 1 keer medium of totaal. Als je tijdens de montage scènes

25


aan elkaar wilt plakken, dan heb je steeds 2 mooie verschillende camerastandpunten. (Meer informatie hierover vind je in het volgende hoofdstuk.) Als je met twee camera‟s tegelijkertijd wilt werken, zorg dan wel voor gelijkwaardig beeld: de belichting moet bij beide camera‟s gelijk zijn ingesteld. In de video „Binair stelsel‟ (http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42471/Binair_stelsel.wmv) is met twee camera‟s gewerkt. De ene camera stond ingesteld op automatische belichting en de andere per ongeluk op handmatige belichting. Je ziet duidelijk dat de camera op het ene standpunt goed is en de camera op het andere standpunt overbelicht is. 3. Als je op verschillende dagen opneemt, is het handig om te letten op continuïteit. Dit betekent dat de spullen op dezelfde plaats liggen, dat personen dezelfde sieraden en kleren dragen en dat de personen in dezelfde positie (links/rechts) in beeld gebracht zijn. Vergeet je op deze zaken te letten, dan kunnen kijkers zien dat de beelden niet in één keer zijn opgenomen. Dit verstoort hun concentratie waardoor de boodschap minder goed overkomt. 4. Sommige docenten vinden het prettig om te werken met een „klapbordje‟ waarmee je steeds aan het begin van de opname van een scène in beeld aangeeft om welke scène het gaat. Zo kunnen zij tijdens het monteren snel de verschillende scènes terugvinden in het ruwe materiaal. Audiogebruik De kwaliteit van audio is heel belangrijk. Op de meeste camera‟s die op scholen worden gebruikt, zit een ingebouwd microfoontje. De video‟s die in het kader van het project zijn gemaakt, zijn ook opgenomen zonder externe microfoon. Tijdens de montage bleek steeds dat het lastig is de gesproken tekst goed verstaanbaar te maken (zie bijvoorbeeld ‟Torens en tangens‟ http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/42422/Torens_en_tangens.wmv). Als je zelf ook geen externe microfoon hebt, moet je in ieder geval tijdens de opnames proberen: - zo dicht mogelijk bij de personen te staan, - de personen luid en duidelijk te laten spreken, - alle achtergrondgeluiden zoveel mogelijk te beperken. Tips voor audio opname: - Maak altijd een proefopname voordat je echt van start gaat. Luister deze af en bepaal of de teksten goed te verstaan zijn. - Mocht je een koptelefoon hebben bij je camera, dan kun je tijdens de opnames steeds luisteren of de audio goed is. - Mocht er geld zijn om een externe microfoon aan te schaffen, dan kun je overwegen om een richtmicrofoon aan te schaffen (op de camera

26


gemonteerd of aan een hengel) of een draadloos zendertje (dit zie je vaak op tv, een klein knoopje op een jasje bijvoorbeeld). In de tabel hieronder zie je de voor- en nadelen van deze alternatieven en hun toepassingsmogelijkheden. Laat je bij de aanschaf van een microfoon goed adviseren door deskundigen. Voordeel Goedkoop, geen extra geluidsman nodig

Nadeel Kwaliteit is vaak onvoldoende

Richtmicrofoon (met of zonder hengel)

Kun je gericht geluid mee opnemen, weinig last van omgevingsgeluid. Mogelijkheid om een „dode kat‟ om de microfoon te doen, oftewel een windarme of -dichte hoes.

Draadloos zendertje (omhanger of knoopje)

Consequent goed geluid en weinig last van omgevingsgeluid. Geen extra geluidsman nodig. Microfoon draait mee met de beweging zodat je de uitspraken van een persoon goed kunt blijven horen.

Extra aanschaffen microfoon en hengel. Behalve een cameraman ook een geluidsman nodig die zorgvuldig kan richten! Kennis en ervaring nodig om geen fouten te maken (zie verderop in deze paragraaf) Met veel wind ongeschikt en zeer storingsgevoelig. Ieder personage heeft zijn eigen zender nodig.

Interne cameramicrofoon

Toepassing Geschikt als de opnames binnen zijn, de geluiden van dichtbij kunnen worden opgenomen, de ruimte klein is en er weinig tot geen omgevingsgeluiden zijn. Binnen en buiten waar veel omgevingsgeluid is, maar gericht geluid moet worden opgenomen, bijvoorbeeld een dialoog of interview. Je hoeft in dit geval niet super dicht op de personen te staan tijdens de opnames. Vooral waar veel omgevingsgeluid is, maar gericht geluid moet worden opgenomen bijvoorbeeld een dialoog of interviews. Zeer geschikt als er veel bewogen wordt door de „geluidsbronnen‟ (meestal de personages) of in situaties waarin je met de camera ver van de personages af staat.

27


Voice-over teksten kun je opnemen tijdens de montage. Als je een apart microfoontje hebt, kun je de opnames maken binnen je montageprogramma. Ook kun je geluidsfragmenten maken („wav-jes‟) met het programma geluidsrecorder. Deze zit standaard in Windows ingebouwd. Volg het pad: „start‟, „programma‟s, „bureau-accessoires‟, „entertainment‟, „geluidsrecorder‟. Professionele voice-overs worden meestal in een geluidsarme of –dichte kamer opgenomen. Je zult op school nooit deze kwaliteit halen, maar probeer op te nemen op een zo rustig mogelijk moment. Tot slot een aantal belangrijke tips die je helpen de audio-opname zo goed mogelijk te laten verlopen: - als je met een hengel werkt: zorg dat de hengel of de schaduw van de hengel niet te zien zijn in beeld - voorkom dat er afleidende geluiden opgenomen worden die niks met de opname te maken hebben (een klok die slaat, mobieltje dat afgaat, etc.) - voorkom storende geluiden van kleding en sieraden in de microfoon - controleer of de microfoons zelf niet storen (kraken) - spreek met je acteurs en degene die je helpt met het geluid af om erop te letten dat de positie ten opzichte van de microfoon steeds zoveel mogelijk gelijk blijft, het stoort als iemand wegdraait van de microfoon of er af en toe te dicht op zit of te ver vanaf staat. Licht Tijdens de opnames is het belangrijk dat er voldoende belichting is. Je kunt met extra lampen bijlichten wanneer het nodig is. Realiseer je wel dat je daarmee mogelijk ook scherpe schaduwen krijgt. Professionals werken met filters om „hard‟ licht weer „zacht‟ te maken. Dit betekent dat er minder schaduw optreedt. Als je buiten filmt met bewolkt weer, dan heb je automatisch mooi zacht licht. Cameramensen spelen erg veel met het licht. Het is een vak apart. Ze werken met kleurtemperatuur die ze kunnen meten. Ook „witten‟ ze regelmatig. Dit houdt in dat ze net voordat ze opnemen aan de camera aangeven welke kleur wit is door bijvoorbeeld een wit papier voor de lens te houden. Op de duurdere camera‟s zitten filters en kun je werken met een variabel diafragma. Het voert te ver voor dit handboek om dit verder toe te lichten. Als amateur is het belangrijk om in ieder geval te controleren of je voldoende belichting hebt en geen schaduwen die een vertekend beeld geven (bijvoorbeeld in de gezichten van mensen). Onthoud daarnaast dat je niet tegen het licht in moet

28


filmen. Dit is het geval wanneer een persoon voor het raam staat, en je richting het raam filmt. De persoon die je filmt zal dan slecht zichtbaar zijn. Valkuilen 1. Wanneer je voor het eerst filmt, vergeten mensen soms dat je kijkers ook bewust moet laten zien wat de omgeving is van het onderwerp dat je filmt. Zo komt het voor dat een docent een detail van een machine filmt, zonder te laten zien hoe de machine er als geheel uitziet of waar de machine staat opgesteld. Je moet de kijker zich goed laten oriënteren. Zij moeten het „doen‟ met de beelden die je aanlevert en hebben minder informatie dan jijzelf als filmer. 2. De eerste keer dat mensen video-opnames gaan maken, moeten ze vaak wennen aan hun rol als regisseur. Een valkuil hierbij kan zijn dat je te weinig je stempel drukt op alles wat tijdens de opnames gebeurt. Bovendien kan het uit onzekerheid voorkomen dat je met de camera veel te ver van je „acteurs‟ afstaat. Bemoei je met alles wat op de set gebeurt en zorg dat je er met de camera bovenop staat! En gaat er iets mis, leg de opnames dan stil en begin opnieuw. Docent Ramiro Wanga: “Wat bij mij niet goed ging tijdens de opnames was de belichting. Vanwege het tijdstip van het jaar moest ik op een gegeven moment met kunstlicht werken. De belichting was dan ook niet bij alle scènes hetzelfde. Bij het eindresultaat, na de montage, bijvoorbeeld zag je ook bewegende schaduwen van dingen die niet in beeld zijn.” Docente Anke Beltman: “Locatie en inzet van mensen waren voor mij vanzelfsprekend. Ik had echter niet nagedacht over lichtinval, geluidskwaliteit en camerastandpunten. Hierbij waren de tips van de trainer zeer welkom.”

29


Fase 4. De montage Inleiding Monteren is hetzelfde als de puzzelstukjes op de juiste plaats leggen. Je ordent de beelden en geluiden. Deze ordening kan snel en afwisselend zijn of juist traag. Montage is een van de belangrijkste middelen die een filmmaker heeft om zich uit te drukken of een verhaal te vertellen. Bestaande beelden kunnen door de montage - de manier waarop ze achter elkaar worden gezet - een totaal andere betekenis krijgen. Door de beelden bijvoorbeeld vloeiend op elkaar aan te laten sluiten, of juist heel erg te laten contrasteren, wordt eigenlijk bepaald wat het uiteindelijke gevoel van de kijker zal zijn als de film eenmaal af is. Een in dat opzicht net zo belangrijk montage-element, is het geluid dat onder de gemonteerde beelden wordt gezet. Ook het wel of niet gebruiken van muziek bij video speelt een belangrijke rol bij de montage. Het uiteindelijke effect van de beelden en het geluid kan daardoor nog eens worden versterkt. Montagepakketten De meeste scholen monteren met het programma Windows Movie Maker. Deze montagesoftware wordt gratis door Windows verstrekt. Het is het meest gebruiksvriendelijke pakket. Je kunt met Movie Maker de shots in de gewenste lengte en in de gewenste volgorde achter elkaar zetten. Je kunt teksten toevoegen en je kunt er muziek of een voice-over onder plaatsen. Op de webvideopagina vind je hiervoor nuttige informatie: http://webvideo.kennisnet.nl/maakjeeigenv ideofilm/scholiervo/aandeslag/monteren. Het voordeel van Movie Maker is de eenvoud (je kunt er dus heel snel mee aan de slag), maar het nadeel van dit programma is dat je weinig extra functionaliteiten hebt. Zo heb je bijvoorbeeld niet de mogelijkheid om: - twee beelden te combineren (bijv. een talking head in combinatie met een ander beeld, zie illustratie) - twee extra audiosporen combineren (bijvoorbeeld twee muziekstukken in elkaar laten overlopen) - de audio van een opname door te laten lopen, maar dit te combineren met een ander beeld (je hoort bijvoorbeeld de stem van een ge誰nterviewde en ziet

30


beelden van de geïnterviewde terwijl hij aan het werk is). In professionele documentaires zijn 9 van de 10 shots niet tegelijkertijd op beeld en audio hard gelast. Dat wil zeggen dat je bijvoorbeeld eerst audio hoort en daarna pas het beeld erbij ziet. Of andersom. Vanwege deze nadelen gaan sommige scholen een stapje geavanceerder. Zij schaffen een pakket als Pinnacle Studio Plus of Magix Video Deluxe aan. Scholen vinden deze pakketten ook nog steeds gebruiksvriendelijk. Je hebt meer mogelijkheden dan Windows Movie Maker, omdat je beschikt over meer beeld- en audiosporen. Op deze sites kun je meer vinden over deze pakketten: http://www.pinnaclesys.com/PublicSite/uk/Home/ en http://www.magix.com/nl/video-deluxe/. Er zijn naast bovengenoemde pakketten nog drie andere veelgebruikte montageprogramma‟s. Nog een stap professioneler zijn de twee pakketten Final Cut Pro (of Final Cut Express) voor Macintosh computers en Adobe Première voor Windows. Met deze programma‟s heb je beschikking over veel meer audio- en beeldsporen. In Hilversum gebruiken de televisiezenders over het algemeen Avid. Dit programma is zeer geavanceerd. Je kunt er werkelijk alles mee maken. Zo kun je bijvoorbeeld een verkeerde pan- of liftbeweging herstellen. Maar, voor amateurs is dit programma niet erg gebruiksvriendelijk! Ook Final Cut Pro wordt heel veel door professionals gebruikt. Voorbereidingen montage Bij het monteren begin je altijd met het overzetten van de beelden op bandje of harde schijf van de camera naar de computer. Dat werkt in ieder montagepakket anders, maar het principe is hetzelfde. Docent Alex Schonewille heeft hiervoor twee instructievideo‟s gemaakt „Videocamera aansluiten op pc‟ http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44827/Digitale_video-aansluiten.wmv en „Videobeelden overzetten naar pc‟ http://videotheek.surfnet.nl/play_proxy/mmc/44828/DigitalevideoOverzetten.wmv. Als je een digitaal DV mini of cam bandje hebt gebruikt, duurt het overzetten even lang als de opnametijd. Dus als je 30 minuten beeldmateriaal hebt, dan duurt het 30 minuten voordat het materiaal overgezet is op de harde schijf van je computer. De beelden nemen veel ruimte in beslag. 60 minuten film neemt ongeveer 12 gigabyte geheugen in beslag. Daarom is het handig om een externe harde schijf als opslagmedium te nemen. Ga heel systematisch te werk. Zorg ervoor dat alle materialen die je nodig hebt tijdens de montage (videobeelden, foto‟s,

31


muziek, plaatjes, e.d.) in één mapje zijn opgeslagen. Dat monteert het makkelijkst. Nadat je de beelden op de computer hebt gezet, ga je alles eens rustig bekijken. Dat noem je „spotten‟. Je maakt daarbij aantekeningen (met de tijdscodes erbij) van de beelden en/of audio die je al dan niet wilt selecteren voor de video. Hoe beter je dit doet, des te efficiënter je later kunt monteren. Monteren In het hoofdstuk over het script heb je al meer kunnen lezen over een goede opbouw van een videoclip. Lees dat eventueel nog eens door. Bij het monteren volg je als het goed is gewoon je script. Een goede video herken je onder andere aan een goede balans en een juist ritme. Vergelijk het met een liedje. Een paar verschillende coupletten en een paar keer het refrein. Een pakkend openingsdeuntje en een duidelijk einde. Ieder shot kent een optimale lengte. De kijker moet het goed kunnen zien. Maar, als de kijker het heeft gezien moet je ook door naar het volgende shot. Als je zelf de beelden hebt geschoten, is het heel moeilijk om goed in te schatten of een shot te lang of te kort in beeld staat. Het werkt goed om een collega mee te laten kijken die niet betrokken was bij de opnames. Hij/zij kan haarfijn vertellen of een shot te lang duurt (saai, aandacht verdwijnt) of te kort in beeld staat (hè, wat deed hij nou? Wat gebeurde er?). Met monteren werk je het meest efficiënt als je van grof naar fijn werkt. Je kunt de volgende stappen doorlopen: 1. Als je met muziek wilt werken, kun je het best eerst de muziek kiezen. Muziek is zo belangrijk dat het leidend kan zijn bij het monteren. 2. Zet de scènes heel ruw achter elkaar in de juiste volgorde. Je ziet nu al de basis van je verhaal. 3. Ga per scène na of het start- en eindpunt goed is. Maak de scènes waar nodig iets korter of iets langer. 4. Voeg extra elementen toe, zoals plaatjes, foto‟s of teksten in beeld.

32


5. Ga na of je effecten wilt toevoegen aan beelden of aan de overgangen tussen beelden. 6. Spreek de voice-over in. 7. Voeg een openingsscherm met titel (of leader) en een aftiteling toe. 8. De „finishing touch‟, verbeteren van de laatste details Opmerking bij punt 1 over muziek: Er zijn diverse internetsites waar je gratis rechtenvrije muziek kunt downloaden, bijvoorbeeld www.freeplaymusic.com. Opmerking bij punt 2 over de ruwe verhaallijn: Shots kunnen opgenomen zijn vanuit verschillende camerastandpunten (close, medium of totaal). Niet alle shots combineren mooi met elkaar. Een richtlijn is: zet geen close-ups achter elkaar, maar combineer ze steeds met medium of totaalshots. Ook is het aan te raden geen twee mediumshots of totaalshots te combineren die erg op elkaar lijken. Probeer tussen deze twee shots dan een heel ander shot op te nemen. Houd wel altijd in de gaten dat elk shot moet bijdragen aan het verhaal dat je wilt vertellen. Als shots niks nieuws vertellen, is de film niet spannend (ook al is het heel flitsend en snel gemonteerd). Realiseer je tijdens het monteren dat kijkers ook rustmomenten nodig hebben. Voorkom dat je teveel informatie in één keer over ze uitstort. Laat beelden ook voor zichzelf spreken, zonder tekst en uitleg van de acteur of de voice-over. Wat je ook kunt overwegen, is om voordat een nieuw onderwerp start een rustige foto met een titel een paar seconden in beeld te zetten. Opmerking bij punt 5 over effecten: Wees voorzichtig met het gebruik van effecten. De stelregel is: gebruik ze niet, tenzij. Professionals gebruiken effecten bij overgangen alleen als het betekenis heeft. Overgangen zijn doelgericht. Een harde las (oftewel: overgang zonder een toegevoegd effect) dient om de aandacht vast te houden. Een cross bijvoorbeeld geeft een overgang in plaats of tijd aan. Als je twee beelden in elkaar laat overvloeien, sus je de kijker in slaap. Je laat de kijker weten dat er een overgang aankomt. Een wipe (verticale lijn in beeld) kondigt een nieuw onderwerp aan. Opmerking bij punt 6 over de voice-over tekst: Als je alle shots goed op volgorde hebt gezet, kun je indien nodig de voice-over schrijven. Tekst schrijven voor de voice-over doe je vaak na de eerste montage. De reden is dat het niet de bedoeling is dat je een shot aanpast aan de lengte van de tekst. De tekst stem je af op de beelden. Streef ernaar dat met name de beelden het verhaal vertellen en niet de audio. Oftewel, don‟t tell them, show them (beeld levert 80 tot 90 % van de informatie). Je weet na de ruwe montage precies welke belangrijke informatie je in de beelden mist en je kunt goed de relatie leggen met de shots of scènes. Het werkt meestal goed als de zinnen kort en krachtig zijn en een actieve vorm hebben (tegenwoordige tijd). Staccatoteksten kunnen heel goed

33


werken: bijvoorbeeld: “1990. 8 uur ‟s ochtends. Temperatuur is rond het vriespunt.”. Vertel niet wat je in beeld ziet, dat is overbodig. Met tekst kun je wel beelden verdiepen of vertellen wat niet in beeld te brengen is. Bijvoorbeeld: als we een druk strand in beeld zien bij het journaal, is het onnodig dat we horen „het was vandaag druk op het strand. Veel mensen zwommen in zee‟. Het is beter als we bijvoorbeeld horen: In deze hittegolf van 35 graden zoeken mensen verkoeling op het strand. Het water is nog fris. Maar, daar trekken veel mensen zich niets van aan‟. Alleen als het beeld niet afleidt (en dat is zo wanneer het beeldverhaal logisch is), heeft de kijker meer aandacht voor de tekst! Je kunt bij eenvoudige beelden meer feiten kwijt dan bij drukke, complexe beelden. Pas op voor veel feiten. Kijkers onthouden in de regel zeer weinig feiten. Opmerking bij punt 8, de finishing touch: Laat je in dit stadium goed adviseren door een leerling of een collega. Je kunt zelf soms moeilijk objectief naar je resultaat kijken. Een ander bekijkt de video voor de eerste keer en je kunt tenslotte video maar één keer voor de eerste keer bekijken! Dit is ook een goede manier om onzinnige shots er alsnog uit te knippen. Soms vind je zelf een shot zo mooi dat je deze erin wilt laten zitten, maar dat past niet altijd. In de filmwereld noemen ze dat: „Kill your darling‟. Je doelgroep kan precies aangeven wat er sterk is of wat er nog beter moet. Probeer hier goed naar te luisteren. Valkuilen 1. Ga niet in je eentje aan de slag tijdens de montage. Betrek een leerling of een collega bij het project om op een paar momenten met je mee te kijken en suggesties te geven. Hij of zij kan als „frisse‟ kijker heel goed aangeven wanneer de boodschap bijvoorbeeld nog niet helemaal helder is. Daar kun jij vervolgens weer verder mee. 2. Tijdens de montage blijkt praktisch altijd dat er nog beelden missen. Het is een valkuil om steeds weer nieuwe opnames te maken. Als het nodig is, moet je het zeker doen. Maar pas op dat je je hier niet in verliest. Goed is goed genoeg. 3. Plan ruim tijd in voor de montage. Het kost vrij veel tijd om te zoeken in het opgenomen materiaal en combinaties van beelden uit te proberen. Daarnaast kost het veel tijd doordat het enorm leuk werk is. Na al het voorbereidende werk komt je video nu echt tot stand! Het is moeilijk te stoppen en tegen jezelf te zeggen: nu is het goed genoeg! Docent Jos Coenders: “Het is heel leuk werk, maar pas op dat je er niet te veel tijd in gaat stoppen want het kan verslavend zijn.”

34


Fase 5. Afronding Inleiding Hoe mooier en scherper het eindresultaat van de film is, des te moeilijker en duurder het is om deze te verspreiden. DVD kwaliteit is mooi, maar moeilijk te beheren. Ook is het lastig om DVD‟s onder je leerlingen en onder andere scholen te verspreiden. Er wordt daarom steeds vaker gebruik gemaakt van streaming video. Dat is video met een lage resolutie die snel via internet is te uploaden, te bekijken of te downloaden. Afronden De video is klaar. Als je wilt dat zoveel mogelijk docenten en leerlingen van verschillende scholen jouw video kunnen bekijken en gebruiken, kun je de video uploaden: van jouw computer naar internet. Dat is meestal heel eenvoudig. Je kunt je video uploaden naar You Tube (www.youtube.nl) of bijvoorbeeld Google Video (http://video.google.nl). Als je werkt met een elektronische leeromgeving, kun je het webadres van je video in je eigen vaksites opnemen. Wel willen we je nog even wijzen op het belang van rechtenvrij materiaal. Het is verboden om in je video‟s muziek of videobeelden te gebruiken die niet rechtenvrij zijn. De boetes kunnen hoog oplopen als je het verspreidt via internet omdat je dan veel gebruikers bereikt. Voorkom dit! Tot slot Zelden wordt een talentvol filmmaker geboren. Je leert een video maken door het te doen, door jezelf te verdiepen in instructiemateriaal, zoals dit handboek, het Engelstalige handboek over de productie van educatief videomateriaal van het project Videoaktiv: http://www.atit.be/dwnld/VideoAktiv_Handbook_fin.pdf en de X-learn Bootcamp workshops: http://webvideo.kennisnet.nl/maakjeeigenvideofilm/docentvo/aandeslag. Ook leer je veel door je eigen werk en andermans video‟s te analyseren. En natuurlijk door passie, lef en doorzettingsvermogen! Het mooie van het vak is dat beeld er altijd is. Iedere dag kun je op TV of internet talloze video‟s bekijken en analyseren als je maar weet waar je op moet letten. Probeer niet meteen de beste videoclip te maken maar ontwikkel jezelf stapje voor stapje. Kijk kritisch naar je eigen films en beoordeel bij aanvang vooral de effectiviteit en efficiëntie en niet hoe „mooi‟ iets in beeld is gebracht. Dat is een kwestie van smaak. Als beginnend filmmaker is dat minder van belang. Belangrijker is het om te kijken of de boodschap overkomt en de inhoud helder en eenduidig is. Heel veel plezier met de productie van je eigen videoclips!

35


Bijlage 1: Ideeformulier Met onderstaande informatie kun je een scenario/script gaan uitwerken. Doelgroep Voor welke leerlingen wil je het materiaal ontwikkelen?

Onderwerp Waar gaat het materiaal globaal over?

Functie en leerdoel Hoe helpt het materiaal de leerlingen om te leren? (motiveren, informeren, oefenen,...) Wat moeten ze ervan kunnen leren? Didactische inbedding Hoe wil je leerlingen met het materiaal laten werken? Individueel of groepsgewijs? Geef je een kijkopdracht mee? Hoe laat je de leerlingen de informatie verwerken? Combinatie met andere materialen Wil je de video aan leerlingen aanbieden in combinatie met extra tekstuele informatie, opdrachten, tips, fotoâ€&#x;s,... ? En wil je dat op papier aanbieden of digitaal via een ELO? Format Welk format (zie apart document) lijkt je geschikt om te gebruiken voor het materiaal?

Bronmateriaal Heb je gecontroleerd of er bestaand videomateriaal is dat je kunt gebruiken? Of zijn er andere bruikbare bronnen?

36


Bijlage 2: Scriptformulier Script titel: …………………………………………………………………………………………….. Beeld

Geluid en tekst

Locatie

Acteurs

Motief

37


Colofon Dit is een uitgave van het SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma. De handleiding „Inblikken van lessen met video‟ is een naslagwerk voor docenten in het onderwijs die zelf video‟s willen maken. Projectleider Karin van Bakel, SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma Auteurs Klaudie Bartelink, Learning by action Iris van de Kamp, Tien Plus Onderwijsinnovatie Beide onderwijskundigen zijn jarenlang werkzaam als zelfstandig onderwijskundig adviseur, trainer en ontwikkelaar van leermiddelen. Zij hebben zich gespecialiseerd in de analyse en ontwikkeling van educatief videomateriaal via een opleiding itemregie van de media-academie in Hilversum. In hun werk combineren zij hun onderwijskundige ervaring met hun kennis van de kracht van videomateriaal en hun kennis van het produceren van korte video-items. Met medewerking van Montessori College Nijmegen Etty Hillesum Lyceum Deventer (locaties Het Slatink en De Keurkamp) Versie Eerste editie, juli 2008 Sommige rechten voorbehouden

SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma 2008

38

Handboek Film  

Handboek Film, inblikken van lessen

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you