Page 1

Gepersonaliseerd leren Onderwijs op maat voor iedere leerling

DATA

PORTFOLIO

ROOSTER

Cito-score Opmerkingen 548 Zit in laptopklas Extra vak Cambridge Engels

General coach P. de Heer

Verbredingstraject Een robot maken

Onderwijs op maat. Veel Nederlandse scholen

laten werken is goede adaptieve software nodig

streven hier op de één of andere manier naar.

met mogelijkheid tot reflecteren. Kennisnet (met

Gepersonaliseerd leren heeft de toekomst. Vaak

bijvoorbeeld Ruimte voor talent), Wikiwijs en de

zijn die ambities ingegeven door de noodzaak

leermaterialendatabase VO-content voorzien in

om én zwakkere leerlingen én talentvolle, meer

steeds meer mogelijkheden.

begaafde leerlingen goed onderwijs te geven. In deze brochure zoomt Kennisnet in op een aanVeel scholen die hun leerlingen gepersonaliseerd

tal scholen en onderwijs­ concepten die vorm­ geven

leren willen bieden, onderzoeken de toegevoegde

aan

waarde van ict. Als belangrijk onderdeel van een ge-

hebben al grote stappen gezet, andere zijn hun visie

personaliseerde infrastructuur of als les­materiaal.

aan het fijnslijpen. Kennisnet hoopt u met deze voor-

Want als je leerlingen zelfstandig en op maat wilt

beelden te informeren en inspireren.

gepersonaliseerd

leren.

Sommige

scholen


Kunskapsskolan Zweden, Stockholm Toepassing Moderne coaching en begeleiding van individuele leerlingen. Aan het woord: Cecilia Carnefeldt, CEO Kunskapsskolan Education Sweden Steve Bolingbroke, managing director Kunskapsskolan UK

In Zweden zijn al grote stappen gezet in de richting van gepersonaliseerd leren met Kunskapsskolan (‘kennisschool’ of ‘lerende school’). Er zijn het afgelopen decennium 33 nieuwe scholen opgericht, waar 10.000 leerlingen van 12-15 jaar gepersonali­ seerd onderwijs volgen. Ook 3 Britse scholen en een Amerikaanse school namen het concept van de Kunskapsskolan over. Cecilia Carnefeldt, CEO van Kunskapsskolan Education Sweden: “Op de Kunskapsskolan is geen plaats voor rigide onderwijsstructuren; alles draait er om moderne coaching en begeleiding van individuele leerlingen. Iedereen is anders en iedereen leert anders. Het gaat om de behoeften, ambities en leerdoelen van individuele studenten. Dat is de uitgangsgedachte van Kunskapsskolan. Daarbij zijn – naast leraren, leerlingen en ouders – ook de webportal en huisvesting heel belangrijk.” Leraar als coach Leerlingen hoeven hun leerdoelen niet helemaal zelf te benoemen, vertelt Carnefeldt. “Iedere leerling heeft een personal coach met wie hij overlegt. Stap voor stap werkt hij naar het einddoel toe. Daarvoor hebben we het Zweedse curriculum vertaald naar thema’s en tussenstapjes. Die vormen de basis voor het gepersonali­seerde leerplan van de leerling. Een dag op een Kunskapsskolan begint gezamenlijk, met een groepscoach. Daarna gaat iedere leerling aan de slag met zijn eigen

Iedere leraar is personal coach van een klein groepje leerlingen”

plan. Daarbij werkt hij zelfstandig of in groepjes met leerlingen die met hetzelfde stapje bezig zijn.” De leerling vindt zijn lesmateriaal in een portal dat doet denken aan de persoonlijke leeromgeving uit het onderwijsconcept dat Kennisnet ontwierp voor top­ sporters; Ruimte voor talent. Deze portal geeft de leerling 24/7 toegang tot alle content, zijn doelen en planning, toetsen en de beoordelingscriteria.”

2


Sociale omgeving Kunskapsskolan gaat uit van 1 leraar per 20 leerlingen. Carnefeldt: “Iedere leraar is niet alleen personal coach van een klein groepje leerlingen, maar fungeert ook als general coach: alle leerlingen kunnen iedere leraar aanspreken met vragen. De Kunskapsskolanleraar is dus een soort gids. Ook geven leraren colleges en leiden ze workshops. Docenten die het goed doen krijgen meer betaald. Binnen Kunskapsskolan brengen leraren en leerlingen veel tijd met elkaar door. Naast de onderwijstijd eten ze ook samen. Er ontstaat een hechte onderlinge band en een fijne sociale omgeving waarin ook minder sterke leerlingen en leerlingen met speciale onderwijsbehoeften zich veilig voelen.” Het onderwijsconcept stelt ook eisen aan de fysieke leeromgeving. De gebouwen van Kunskapsskolan bestaan uit verschillende soorten leerruimtes. Ze zijn open en transparant met veel glas, ronde vormen en verschillende kleuren. Kunskapsskolan: van Zweden naar UK, USA en … Nederland? “Een Zweeds model zonder aanpassingen in een ander land overnemen kan niet zomaar”, weet Steve Bolingbroke, managing director van de Kunskapsskolan UK. “Het onderwijsniveau en het welzijn van de Zweden is niet te vergelijken met dat van de Britten. Ook het onderwijssysteem, het curriculum en de wijze van toetsen verschillen drastisch van elkaar. Toch hebben wij nu drie Kunskapsskolan. De gemene deler zit hem in de doelgroep: tieners, die baat hebben bij een systeem waarin ze kunnen leren op een manier die past bij hun ambities en doelen.” Net als in Zweden moest ook in Engeland het curriculum worden vertaald naar ‘steps & themes’, met uitwerkingen in lesvormen die aansluiten bij verschillende leerstijlen. Omdat de leraren daarmee moeten gaan werken, zijn zij ook degenen die het materiaal zouden moeten maken, vindt Bolingbroke. Meer informatie over op maat leren in de Kunskapsskolan.

3


Hondsrugcollege Emmen Toepassing Leren op maat, gebaseerd op individuele interesses, leerstijl en leervoorkeuren. Aan het woord: Kees Versteeg, directeur Hondsrugcollege

Het Hondsrugcollege werkt sinds het schooljaar 2010-2011 met het onderwijskundig programma Leren op maat. De school haalde de landelijke pers omdat zij één van de eerste scholen was die experimenteerde met iPads. “Maar ‘Leren op maat’ gaat verder dan alleen ict”, vertelt directeur Kees Versteeg. “We stellen voor iedere leerling een profiel op. Daarin staat welke interessegebieden die leerling heeft, maar ook welke leerstijl en leervoorkeuren. Daarnaast beschikken we over gemetadateerde content. Die metadata gekoppeld aan het profiel van de leerling, zorgt ervoor dat iedere leerling die leervoorstellen krijgt die aansluiten bij zijn interesses en leerstijlen. Daarnaast werken we met learning analytics. Iedereen laat sporen na; op het web, in de manier waarop hij lesstof verwerkt. Die informatie verwerken we in het profiel. Denk aan de aankoopsuggesties van Bol.com; die zijn gebaseerd op je eerdere aankopen en op bestellingen van mensen met vergelijkbare interesses. Het leerlingprofiel loodst de leerling op zijn persoonlijke route door de stof.” Verschillende content “Het metadateren van lesmateriaal is een enorme klus. We zijn begonnen op het vmbo met een methode Duits. Over een halfjaar willen we tien methodes gemeta­dateerd hebben. We gaan nu met 5 scholen dit traject in, om de lasten samen te dragen. Deze manier van lesgeven zet ook de traditionele leermiddelenmarkt op haar kop. We hebben een iTunes-achtige omgeving voor onze leer­ lingen

Het leerlingprofiel loodst de leerling op zijn persoonlijke route door de stof”

met materiaal van verschillende content­aanbieders. Denk bijvoorbeeld aan 5 lesmethodes Duits: iedere leerling kiest op basis van zijn profiel onderdelen van verschillende methodes die bij hem passen.”

4


Organisatiemodel “Dit werken op iPads met gemetadateerd materiaal is voor ons slechts het begin”, vertelt Versteeg. “Als je verder wilt met gepersonaliseerd leren moet je ook kijken naar de lessentabellen, de groepsformaties, de gebouwen enz. Waarom vasthouden aan het systeem van de jaarklassen? Het is toch onzin dat een leerling vier uur wiskunde per week moet volgen terwijl hij het met een uur per week ook snapt. En waarom maar op één niveau examen doen? En waarom in slechts zes of zeven vakken? We moeten nadenken over doorlopende leerlijnen. Als leerlingen sneller kunnen, waarom dan niet vast vakken volgen op het mbo, hbo of op de universiteit? Ik ben ervan overtuigd dat deze manier van leren de toekomst heeft. Op dit moment doet lector Jos van der Waals (lectoraat vmbo, HvA/BMC) wetenschappelijk onderzoek naar het rendement en de veranderende rol van de leraar in dit proces. Ook voor docenten heeft deze vorm van leren de toekomst. Iedere docent wil zijn leerlingen op maat bedienen, maar we zitten met een organisatiemodel uit de vorige eeuw. Als je die hindernis wegneemt, kunnen leraren weer het werk doen waarvoor ze gekozen hebben en waarvoor ze zijn opgeleid. Eén van onze docenten zei: ‘Ik krijg mijn vak weer terug. Ik heb nu instrumenten waarin ik zwakke én sterke leerlingen goed kan begeleiden.’”

5


Praktijkschool Kennemer College Heemskerk Toepassing Uitgaan van de sterke kanten van de leerling. Aan het woord: Ria van Tuinen, afdelingsdirecteur Kennemer College Praktijkschool/Iwoo

Ria van Tuinen, afdelingsdirecteur van de Kennemer Praktijkschool/lwoo: “Wij zijn een school voor Praktijkonderwijs: we geven les aan leerlingen met praktijkonderwijs­beschikking en aan leerlingen op een vmbo/lwoo-niveau met een gestapelde problematiek. We zagen vaak dat onze docenten zich druk maakten voor de klas, terwijl de leerlingen onderuit in de banken hingen. Sinds een paar jaar werken we daarom met een nieuw onderwijskundig concept. We bieden nu echt onderwijs op maat. We gaan uit van de sterke kanten van iedere leerling. Iedere leerling heeft een begeleider, een ‘leermeester’. Die vraagt tijdens individuele gesprekken aan de leerling: Wat wil je? Waar ben je goed in? Waar wil je naartoe? Vervolgens kiest die leerling samen met de leermeester een leerlijn die past bij zijn wensen. Daarmee bouwt hij een portfolio op met ‘bewijzen van prestaties’, dat hij meeneemt naar de bovenbouw. Natuurlijk is het niet alleen maar feest. Misschien moet een leerling extra aandacht besteden aan Nederlands,

De leerling kiest samen met zijn leermeester een leerlijn die past bij zijn wensen”

omdat hij naar het mbo wil. Dat komt dan naar voren tijdens het gesprek met zijn leermeester. Vervolgens zal die leerling zélf besluiten om extra bewijzen voor zijn portfolio te verzamelen. Het moet vanuit hemzelf komen, daar gaat het om.” Ict “Om dit onderwijs op maat te kunnen bieden gebruiken we veel ict. Iedere ochtend tijdens het gesprek met de leermeester plannen de leerlingen hun dag door de ‘aanbiedingen’ aan te klikken waarop ze zich willen inschrijven. Zo bouwen ze een persoonlijk rooster. De prestaties voor het portfolio bestaan onder andere uit ontdekvragen, die klaar staan in de elo. Ook toetsen we veel digitaal en gebruiken we adaptieve software.”

6


Positieve insteek “Onze positieve insteek werpt zijn vruchten af: het aantal incidenten is fors terug­gelopen, 75% van de leerlingen stroomt door naar het mbo en de leerlingen rea­geren positief. ‘Ik voel me prima’, horen we dan.”

7


Kennemer College Heemskerk Toepassing Talentklassen en zapp-uren. Aan het woord: Marleen Lemstra, algemeen directeur Kennemer College vmbo/Praktijkonderwijs

Marleen Lemstra, algemeen directeur Kennemer College vmbo/Praktijkonderwijs: “We willen op het Kennemer College onze leerlingen zoveel mogelijk individueel op maat bedienen. Op de Praktijkschool zijn we daarmee ver gevorderd, dat is ons pareltje. Maar ook bij de andere afdelingen zetten we stappen. Op de mavo kunnen de plusleerlingen naast een zevende examenvak kiezen voor een extra praktijkvak. Zo’n 60% van hen doet dat ook. Ook de vakcolleges (vmbo-bbl) zijn meer individueel gericht. Alle opleidingen hebben talentklassen en zapp-uren, om leerlingen te laten ontdekken waar hun talenten liggen en eigen keuzes te laten maken.” Lesmateriaal “Als je je leerlingen echt op maat wilt laten leren, stelt dat eisen aan hoe je het onderwijs inricht. Daarbij moet er een sterk onderwijskundig concept onder liggen. Onze docenten zijn continu op zoek naar websites en ander digitaal materiaal dat hun lessen interessanter leerlingen bijvoorbeeld instructiefilmpjes maken over

Alle opleidingen hebben talentklassen en zapp-uren, om leerlingen te laten ontdekken

onderwerpen als ‘hoe gebruik je een draaibank’ en

waar hun talenten liggen”

kan maken. We ontwikkelen ook zelf materiaal; we laten

‘hoe dek je een tafel voor een viergangenmenu’. Ons doel is om ons complete curriculum te digitaliseren. Als we daarover beschikken kunnen we de logistiek anders inrichten: minder klassikaal onderwijs, en meer individuele lessen op maat. De Zweedse Kunskapsskolan is bruikbaar voor de ontwikkeling van ons denken.”

8


Aurum College Lelystad Toepassing Digitaal lesmateriaal op maat voor leerlingen met een autistische stoornis. Aan het woord: Peter Nooitgedagt, directeur Aurum College Sjoerd Veltman, algemeen manager IVIO@school

Het Aurum college in Lelystad is een school voor voortgezet speciaal onderwijs. Leerlingen met een stoornis in het autistisch spectrum of internaliserende psychiatrische problemen krijgen er les in klassen van maximaal 12 leerlingen. “Ze hebben een Cluster 4-indicatie”, vertelt directeur Peter Nooitgedagt. “Veel van onze leerlingen hebben het syndroom van Asperger. Ze krijgen zoveel mogelijk individueel onderwijs, op maat. Daarnaast werken we binnen de school aan sociale ontwikkeling.” Leren op afstand Twee dingen zijn bijzonder aan deze school. Ten eerste is het een school voor havo/ vwo. Er zijn maar weinig scholen voor voortgezet speciaal onderwijs waar deze leerlingen een diploma op dat niveau kunnen halen. En ten tweede: de leerlingen zien hun vakdocenten vrijwel nooit. “Een mentor begeleidt het onderwijskundig proces. Hij helpt de leerlingen bij het plannen van het werk en onderhoudt het contact met de ouders”, vertelt Peter Nooitgedagt. “Vakdocenten op afstand regelen de

We structureren het lesmateriaal duidelijker, zodat leerlingen met een stoornis uit het autistisch spectrum ermee overweg kunnen”

lesinhoud en kijken het werk van de leerlingen na. Voordat de lessen beginnen maken de vakdocenten kennis met de leerlingen. Vaak schrijven ze elkaar daarvoor via e-mail een aantal brieven. Ict is binnen onze onderwijs­organisatie een fantastisch middel. Het lesmateriaal komt van IVIO@school.” Gestructureerd lesmateriaal “De oorsprong van het materiaal is een reguliere methode die we gebruiken voor de Wereldschool (De Wereldschool werd 1948 opgericht door stichting IVIO om ­Nederlandse kinderen in het buitenland van onderwijs te voorzien)”, vertelt Sjoerd Veltman van IVIO@school. “De leerdoelen moeten immers aansluiten bij het regulier onderwijs. Die methode hebben we geïndividualiseerd: er is een lesprogramma naast waarbij het tempo en de hoeveelheid te verwerken stof wordt aangepast aan 9


de individuele leerling. Bovendien structureren we het materiaal duidelijker, zodat leerlingen met een autistische stoornis er beter mee overweg kunnen. Bij een schrijfopdracht staat dan bijvoorbeeld een icoon van een pennetje. Ook houden we er rekening mee dat keuzeopdrachten lastig kunnen zijn voor deze leerlingen. Als het materiaal van de Wereldschool leerlingen laat kiezen, selecteren we voor deze groep gewoon alvast een vraag. Hier en daar passen we ook de inhoud aan op de doelgroep. Een opdracht die inlevingsvermogen vereist kan lastig zijn, dus zoeken wij een vervangende opdracht waarbij het leerdoel op een andere manier kan worden bereikt.�

10


Baken Poort Almere Toepassing Vakken waar leerlingen goed in zijn benutten. Aan het woord: Mirjam van Veelen, teammanager Baken Poort

Baken Poort is een nieuwe school in Almere, voor mavo en havo. Mirjam van Veelen, teammanager: “Onze toelatingseis is mavo+, we vragen een minimale Citoscore van 534. We laten alle leerlingen de eerste twee jaar havo doen, dus ook de leerlingen met een mavo-advies. Dat lukt niet met een reguliere methode. Maar omdat onze leerlingen allemaal een Citoscore hebben van 534 of hoger weten we dat ze zeker vakken hebben waar ze goed in zijn. Dat willen we benutten. Misschien kunnen ze bijvoorbeeld een uurtje wiskunde missen en die tijd gebruiken voor Frans, en zo hun gemiddelde niveau omhoog brengen naar havo.” Lessentabel “We zijn nog aan het onderzoeken hoe we dit precies willen inrichten. We denken aan een bepaalde flexibiliteit in de lessentabel; de leerlingen kunnen dan zelf kiezen hoe ze sommige uren benutten. Maar met deze doelgroep weten we ook dat ze niet altijd de goede keuze zullen maken. Ze

Ook de mavoleerlingen starten op havoniveau”

hebben dus veel begeleiding én vakdocenten die de lesstof kunnen didactiseren nodig. Als ons onderwijs deze kant opgaat zal ict dit kunnen ondersteunen. We kunnen de leerlijnen dan in modules opknippen en die in de elo beschikbaar stellen.” Kunskapsskolan “Ik vind het Zweedse concept van de Kunskapsskolan zeer inspirerend en ben benieuwd hoe we dat in ons Nederlandse onderwijssysteem zouden kunnen gebruiken. Mijn wens is om een groep te vormen van enthousiaste schoolleiders, getalenteerde mentoren en SLO (voor de leerlijnontwikkeling). Samen kunnen we dan uitzoeken welke onderdelen van Kunskapsskolan we kunnen overnemen.”

11


Stedelijk Gymnasium Nijmegen Nijmegen Toepassing Differentiatie door verbreding en verdieping. Aan het woord: Gisela Ewals, conrector bovenbouw Stedelijk Gymnasium Nijmegen

Gisela Ewals, conrector bovenbouw: “Het Stedelijk Gymnasium Nijmegen is een begaafdheidsprofielschool. In klas 1 nemen we bij alle leerlingen een intelligentie- en motivatietest af. De resultaten bespreken we met het Centrum Begaafdheidsonderzoek. Als blijkt dat een leerling meer aan kan dan het vaste programma, dan komt hij in aanmerking voor een verbredingstraject. Een aantal uur per week mag zo’n leerling de les uit om te werken aan een eigen onderwerp. Hij heeft hierbij een vaste begeleider die hem helpt bij de organisatie. De leerling kiest zelf aan welke onderwerpen hij wil werken. De interesses zijn breed: van het maken van een robot tot het schrijven van een boek. Vanaf klas 4 kunnen leerlingen die dat aankunnen colleges lopen aan de universiteit. Ook kunnen ze extra lessen volgen. Bijna de helft van alle leerlingen die Duits of Frans in hun pakket hebben, kiest voor Goethe Duits en Delf Frans. Ongeveer een derde van de leerlingen kiest voor Cambridge Engels. Ze kiezen hiervoor omdat het iets bijzonders is dat hen meer mogelijkheden biedt

Met facultatiefkaarten kunnen leer­ lingen tijdens lesuren die ze eigenlijk niet nodig hebben andere activiteiten ontplooien”

bij buitenlandse universiteiten. Voor iets bijzonders werken ze vrijwillig harder. Ook werken we met facultatiefkaarten. Daarmee kunnen leerlingen tijdens lesuren die ze eigenlijk niet nodig hebben andere activiteiten ontplooien. Daarnaast denken we na over Bèta-plusklassen. We voeren gesprekken met universiteiten, misschien kunnen uitblinkers alvast beginnen met de propedeuse.” Ict “Vorig jaar zijn we begonnen met twee laptopklassen. We wilden ict inzetten om te kunnen differentiëren. We hebben daarmee nu ervaring opgedaan, maar we hebben geconstateerd dat de ontwikkelingen minder snel gaan dan we dachten. Bestaand lesmateriaal is niet zomaar omgezet naar geschikt digitaal materiaal 12


voor de lessen. Ook heeft het materiaal van bijvoorbeeld Wikiwijs vaak niet het gymnasiale niveau dat onze docenten nastreven. De docenten blijven oefenen met het ontwikkelen en met name arrangeren van digitaal lesmateriaal, maar we rollen de laptopklassen nu nog niet verder uit. Er is meer tijd nodig. Ons einddoel is differentiatie, die behoefte voelen we al heel lang. Als digitale middelen kunnen helpen om dat doel te bereiken is dat mooi, maar het hoeft niet per se digitaal.�

13


Stichting Voortgezet Onderwijs Parkstad Limburg (SVO|PL) Limburg Toepassing Online expertisecentrum vol lesideeën. Aan het woord: Tjeu Seeverens, beleidsadviseur CvB en directielid TalentenAcademie SVO|PL

Tjeu Seeverens, beleidsadviseur van het College van Bestuur SVO|PL en directielid van de TalentenAcademie: “Gepersonaliseerd leren heeft wat ons betreft de toekomst. Hier werken we binnen het SVO|PL op verschillende manieren naartoe. Bijvoorbeeld met de TalentenAcademie; daarmee stimuleren we het delen van kennis, de talentontwikkeling en ondernemerschap bij leerlingen, medewerkers en ouders. Zowel het programma als de content wordt digitaal aangeboden. We signaleren nieuwe ontwikkelingen en stimuleren docenten om daarmee aan de slag te gaan. Het online expertisecentrum bevat een databank vol lesideeën, tips om ict beter in te zetten en informatie over gepersonaliseerd onderwijs. Bij geperso­ naliseerd leren moet je leerlingen voldoende ruimte geven om ook een bijdrage te leveren aan de content. In een traditionele les bepaalt de docent de leerstof; hij geeft instructie, het huiswerk dient om die instructie te verwerken. We zouden naar een situatie moeten waarin een groot deel van de huiswerktijd wordt ingezet om de al beschikbare kennis vanuit verschillende invalshoeken

Gepersonaliseerd leren draagt bij aan een grotere intrinsieke motivatie “

en leerstijlen te ver­ zamelen, te beoordelen en te verwerken. Als je die verzamelde kennis in kaart hebt gebracht en nog eens beoordeelt, dan kun je vervolgens in de les veel aandacht besteden aan verdieping. Tot slot laat je de leerlingen de kennis die ze over het onderwerp willen bewaren, opslaan in een webbased omgeving. Zo ontstaat er een digitaal kennisgeheugen.”

14


Ruimte voor Talent Daarnaast werkt het SVO|PL samen met Kennisnet aan de verdere ontwikkeling van het onderwijsconcept Ruimte voor talent. Kennisnet ontwikkelde dit concept met 2 LOOT-scholen, om hun topsportende leerlingen gelegenheid te geven een op maat gemaakt programma te volgen. Seeverens: “Kennisnet, SVOPL en Onderwijs­ gemeenschap Venlo & Omstreken onderzoeken nu samen of dit onderwijsconcept ook voor andere leerlingen in het regulier onderwijs goed werkt.” Motivatie “Gepersonaliseerd leren draagt bij aan een grotere intrinsieke motivatie. Daarom denk ik dat het hiernaartoe gaat voor alle leerlingen. Je moet wel rekening houden met de kenmerken van het soort leerling. Een vmbo-leerling heeft meer hulp nodig bij het plannen, verantwoording afleggen en afspraken nakomen dan een vwo’er. Voor de leraren geldt: hun betrokkenheid is bepalend voor het succes van het onder­ wijs. Van bovenaf opleggen werkt niet. Wij zijn daarom met een groep docenten aan de slag gegaan om dit vorm te geven.”

15


Colofon Uitgave Kennisnet, 2012 Tekst Lisette Blankestijn Vormgeving Tappan Communicatie, Den Haag

Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 2.5 Nederland De gebruiker mag: • het werk kopiëren, verspreiden, tonen en op en uitvoeren onder de volgende voorwaarden:

Naamsvermelding. De gebruiker dient bij het werk de naam van Kennisnet te vermelden. Niet-commercieel. De gebruiker mag het werk niet voor commerciële doeleinden gebruiken. Geen Afgeleide werken. De gebruiker mag het werk niet bewerken.

• Bij hergebruik of verspreiding dient de gebruiker de licentievoorwaarden van dit werk kenbaar te maken aan derden. • De gebruiker mag uitsluitend afstand doen van een of meerdere van deze voorwaarden met voorafgaande toestemming van Kennisnet. Het voorgaande laat de wettelijke beperkingen op de intellectuele eigendomsrechten onverlet. (www.creativecommons.org/licenses). Dit is een publicatie van Stichting Kennisnet. kennisnet.nl

16


Meer informatie: Stichting Kennisnet Paletsingel 32 2718 NT Zoetermeer T 0800 - 32 12 233 E info@kennisnet.nl I kennisnet.nl

Postbus 778 2700 AT Zoetermeer

Brochure Gepersonaliseerd leren  

In deze brochure zoomt Kennisnet in op een aantal scholen en onderwijsconcepten die vormgeven aan gepersonaliseerd leren. Sommige scholen he...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you