Duiken naar diepere rust | profiel werkstuk Floor Martens

Duiken naar diepere rust:

De invloed van duiken op mentaal welzijn.

Floor Martens V6A , Eindhoven 23 Januari 2026 2025-2026 Begeleider Meneer Borel

SAMENVATTING Dit profielwerkstuk onderzoekt op welke manier duiken kan worden ingezet als ondersteunende activiteit voor het verbeteren van mentaal welzijn. Aan de hand van literatuuronderzoek en uitgebreide enquêtes onder zowel recreatieve als professionele duikers is gekeken naar de invloed van duiken op stress, angst, somberheid en andere vormen van verminderde mentale veerkracht.

Uit de theorie blijkt dat factoren zoals gecontroleerde ademhaling, gewichtloosheid, natuurbeleving en fysieke activiteit een bewezen positief effect kunnen hebben op mentale gezondheid. Deze elementen komen tijdens het duiken op een unieke manier samen. De onderwateromgeving biedt bovendien een prikkelarme setting die bevorderend is voor een mindfulness-ervaring. De focus op ademhaling, uitrusting, omgeving en buddy zijn vergelijkbaar met mindfulness-technieken.

De resultaten van de enquêtes bevestigen dit beeld. De meeste respondenten ervaren duiken als rustgevend, ontspannend en mentaal verhelderend. Veel duikers geven aan dat zij tijdens het duiken minder last hebben van stress, piekeren of negatieve gedachten. Vooral de stilte onder water, het ritmische ademhalen en het gevoel van gewichtloosheid worden genoemd als belangrijke factoren die bijdragen aan mentale rust. Ook mensen met PTSS, angstklachten of depressieve gevoelens rapporteren positieve effecten.

Tegelijkertijd blijkt dat duiken niet voor iedereen geschikt is. Beginners kunnen stress ervaren door onbekendheid met de uitrusting of de omgeving en omstandigheden zoals slecht zicht, sterke stroming of koude temperaturen kunnen de mentale ervaring negatief beïnvloeden. De positieve effecten lijken vooral op te treden wanneer iemand voldoende ervaring heeft en zich comfortabel voelt onder water.

Daarnaast speelt het sociale aspect een belangrijke rol. Veel duikers geven aan dat zij door het duiken nieuwe sociale contacten hebben opgedaan, zich minder eenzaam voelen en steun ervaren binnen de duikgemeenschap.

De conclusie van het onderzoek is dat duiken een waardevolle ondersteunende activiteit kan zijn voor het verbeteren van mentaal welzijn, maar geen vervanging vormt voor professionele hulp. Het kan vooral effectief zijn voor mensen die zich prettig voelen in het water, openstaan voor nieuwe ervaringen en voldoende begeleiding krijgen.

2

INHOUDSOPGAVE Samenvatting ....................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ..................................................................................................... 3 Begrippenlijst ....................................................................................................... 5 Inleiding............................................................................................................... 9 Waarom dit onderwerp? .................................................................................... 9 Maatschappelijke relevantie ............................................................................ 10 Hoofd en deelvragen ....................................................................................... 12 Hypothese ....................................................................................................... 12 Theoretisch kader ............................................................................................... 13 Mentaal welzijn .............................................................................................. 13 Beweging en welzijn ........................................................................................ 19 Duiken en mentale gezondheid ........................................................................ 22 Mechanismen van duiken ............................................................................... 35 Risico’s en beperkingen .................................................................................. 41 Meerwaarde onderzoek ...................................................................................... 45 Onderzoeksmethode ........................................................................................... 46 Resultaten .......................................................................................................... 51 Algemene enquête Duiken en mentaal welzijn (enquête 1) .............................. 51 Enquête effecten van Duiken (voor) (enquête 2) .............................................. 61 Enquête effecten van Duiken (na) (enquête 3) ................................................. 66 Conclusie ............................................................................................................ 70 Discussie ............................................................................................................ 72 Reflectie ............................................................................................................. 80 Bibliografie ........................................................................................................ 86 Bijlagen .............................................................................................................. 94 Bijlage 1, meetinstrumenten ........................................................................... 94 Bijlage 2, interviews en contacten ................................................................... 96 Bijlage 2.1 .................................................................................................... 96 Bijlage 2.2 .................................................................................................... 97 Bijlage 2.3 .................................................................................................... 98 Bijlage 2.4 .................................................................................................... 99 Bijlage 2.5 .................................................................................................... 99 Bijlage 2.6 .................................................................................................. 100 Bijlage 2.7 .................................................................................................. 100 Bijlage 2.8 .................................................................................................. 102

3

Bijlage 2.9 .................................................................................................. 102 Bijlage 2.10 ................................................................................................ 103 Bijlage 2.11 ................................................................................................ 104 Bijlage 3, complete enquêtes ......................................................................... 105 Bijlage 3.1 .................................................................................................. 105 Bijlage 3.2 .................................................................................................. 107 Bijlage 3.3 .................................................................................................. 109 Bijlage 4, uitgebreide analyse ........................................................................ 111 Bijlage 5, verklaring over het gebruik van AI ................................................. 130 Bijlage 6, verklaring kritisch lezer ................................................................. 131 Bijlage 7, poster en filmpje ............................................................................ 132 Logboek ........................................................................................................... 133

4

BEGRIPPENLIJST Om de leesbaarheid van dit profielwerkstuk te vergroten, is deze begrippenlijst toegevoegd. Begrippen zijn in de tekst gemarkeerd met een * en zijn hieronder verder uitgewerkt. Begrippen staan per hoofdstuk en in de volgorde waarin ze in de tekst voorkomen.

Mentaal welzijn: *Delphistudie “(naar het orakel van Delphi) is een onderzoeksmethode waarbij de meningen van heel veel experts wordt gevraagd over een onderwerp waar geen consensus (overeenstemming) over is. Door de antwoorden van alle experts (anoniem) samen te vatten en terug te koppelen naar de deelnemers wordt in een aantal rondes geprobeerd tot consensus te komen” (Trimbos instituut, sd). *Dopamine is een neurotransmitter die behoort tot de groep van monoaminen. Het speelt een belangrijke rol bij: beweging, motivatie, beloning en genot, stemming en aandacht. Dopamine wordt geproduceerd in verschillende delen van de hersenen , het beïnvloedt hoe we gedrag en emoties ervaren. *Oxytocine is een hormoon en neurotransmitter die een belangrijke rol speelt in sociale binding, vertrouwen en emotionele reacties. Het wordt geproduceerd in de hypothalamus en vrijgegeven door de hypofyse. Het speelt een rol bij: hechting tussen ouder en kind, vertrouwen in sociale relaties, vermindering van stress en angst. Oxytocine wordt ook wel het "knuffelhormoon" genoemd, omdat het vrijkomt bij lichamelijke aanraking, zoals knuffelen, en bij positieve sociale interacties. *Serotonine een stofje (neurotransmitter) in de hersenen dat een belangrijke rol speelt bij het reguleren van stemming, emoties, slaap, eetlust en pijnperceptie. Het staat bekend als het "feelgood" stofje omdat het bijdraagt aan een gevoel van welzijn en geluk. Het kan ook bijdragen via psychosociale mechanismen zoals verbeterd zelfbeeld, sociale interactie en stressreductie. *Neurotransmitter is een chemische stof die signalen overdraagt tussen zenuwcellen (neuronen) in de hersenen en het zenuwstelsel. Ze zorgen ervoor dat informatie van de ene cel naar de andere wordt doorgegeven, bijvoorbeeld om beweging, emoties of gedachten mogelijk te maken. *Endorfines zijn endogene opioïdenstoffen die door het lichaam worden aangemaakt en een belangrijke rol spelen in het zenuwstelsel en immuunsysteem.

Endorfines zijn neurotransmitters die worden geproduceerd in de hypofyse en het centrale zenuwstelsel. Ze binden zich aan opioïde receptoren in de hersenen, wat leidt tot: pijnvermindering, euforie of een gevoel van geluk, stressreductie. Ook hebben endorfines een positief effect op het immuunsysteem. Ze worden vrijgegeven bij fysieke inspanning, lachen, liefdevolle aanrakingen en zelfs bij het eten van bepaalde voedingsmiddelen zoals chocolade. Endorfines geven een gevoel van welzijn, hetzelfde gevoel als morfine maar dan zonder dat het verslavend werkt.

Beweging en welzijn *Stresshormonen zijn stoffen die door het lichaam worden aangemaakt in reactie op stressvolle situaties. De belangrijkste stresshormonen zijn adrenaline, noradrenaline en cortisol. Ze worden geproduceerd in de bijnieren en zorgen ervoor dat je lichaam in een staat van paraatheid komt: je hartslag en ademhaling versnellen, je spieren spannen zich aan, en je bent extra alert. Stresshormonen helpen je lichaam

5

om snel te reageren op gevaar of druk. Ze verhogen je energie en concentratie, maar bij langdurige stress kunnen ze leiden tot klachten zoals vermoeidheid, slaapproblemen, hoofdpijn en zelfs een verstoorde werking van de schildklier (Dalen, 2023). *Adrenaline (ook wel epinefrine genoemd) is een hormoon en neurotransmitter wordt vooral aangemaakt in de bijnieren en zorgt voor een snelle lichamelijke reactie op spanning, stress of gevaar. Het verhoogt de hartslag, verwijdt pupillen, versnelt de ademhaling, men wordt extra alert en spieren worden klaargemaakt voor actie (vecht of-vluchtreactie) (Cleveland clinic, 2022). *Noradrenaline (ook wel norepinefrine genoemd) is een hormoon en neurotransmitter die een belangrijke rol speelt bij de lichamelijke reactie op stress.

Het wordt aangemaakt in de bijnieren en zenuwuiteinden en vrijgegeven in het lichaam wanneer je in een stressvolle of bedreigende situatie komt. Noradrenaline verhoogt de hartslag en bloeddruk door het vernauwen van bloedvaten, stuurt zuurstofrijk bloed naar spieren en hersenen, en helpt het lichaam alert te blijven en klaar te maken voor actie (Hoogland, 2018). *Cortisol is een stresshormoon dat wordt aangemaakt door de bijnieren. Het helpt het lichaam omgaan met stress door onder andere de bloedsuikerspiegel te verhogen, het immuunsysteem tijdelijk te onderdrukken en energie vrij te maken. Cortisol speelt ook een rol bij het slaap-waakritme en het metabolisme (stofwisseling). Langdurig verhoogde cortisolniveaus kunnen leiden tot gezondheidsproblemen zoals vermoeidheid, slaapproblemen en een verzwakt immuunsysteem (Dalen, 2023). *Neurotrofines zijn eiwitten die essentieel zijn voor de groei, overleving en functie van zenuwcellen (neuronen*). Ze spelen een belangrijke rol bij het herstel van zenuwschade en bij het behoud van een gezond zenuwstelsel. Ze werken als een soort "voedingsstoffen" voor de hersenen en het zenuwstelsel, en zijn betrokken bij leerprocessen, geheugen en stemming. *Neuronen zijn gespecialiseerde zenuwcellen in de hersenen en het zenuwstelsel die verantwoordelijk zijn voor het doorgeven van informatie. Ze communiceren met elkaar via elektrische en chemische signalen en vormen zo de basis van alle hersenfuncties, zoals denken, voelen, bewegen en onthouden.

Duiken en mentale gezondheid *IPA, een kwalitatieve onderzoeksmethode naar hoe een persoon zijn ervaringen begrijpt. Hoe begrijpt men wat er met hem of haar gebeurt (Delve, Ho, & Limpaecher, 2023). *Obsessief-compulsief gedrag (OCG), obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) is een stoornis waarbij iemand last heeft van nare, terugkerende gedachten (obsessies) en handelingen (compulsies) die uitgevoerd worden om angst te verminderen (Hersenstichting, 2025). *Zelfeffectiviteit, het geloof dat iemand heeft in zijn eigen vermogen om succesvol een specifieke taak uit te voeren of een probleem op te lossen. *Veiligheidspercepties, hoe iemand veiligheid waarneemt en beleeft. *Adaptieve duikprogramma’s, duikprogramma’s speciaal ontwikkeld voor mensen met een fysieke of mentale beperking.

6

Mechanismen *Cerebrale perfusie, de bloedstroom naar de hersenen. De doorbloeding van de hersenen, oftewel de bloedtoevoer naar het hersenweefsel, die essentieel is voor de aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen. *Vasoconstrictie, vernauwing van de bloedvaten door samentrekking van de gladde spieren in de vaatwand, waardoor de bloeddruk stijgt en de doorbloeding van de huid vermindert. *Mindfulness, een mentale toestand en beoefening waarbij je met aandacht en acceptatie aanwezig bent in het huidige moment, zonder oordeel. *Zelfregulatie, het vermogen om je eigen gedachten, emoties en gedrag te sturen om persoonlijke doelen te bereiken. *Parasympatisch zenuwstelsel, bevordert rust, herstel en vertering in het lichaam. *Hart-slagvariabiliteit, de variatie in het tijdsinterval tussen opeenvolgende hartslagen wordt gemeten in milliseconden. *Sympathisch zenuwstelsel, bereidt het lichaam voor op actie, stress, inspanning en verhoogde alertheid. *Vagale tonus hoe de nervus vagus functioneert (een belangrijke zenuw in het parasympatisch zenuwstelsel). Een hoge vagale tonus betekent dat je lichaam snel kan schakelen van stress naar ontspanning. Het wordt gemeten via HRV (Heart Rate Variability, hartslag variabiliteit), hoe groter het verschil in hartslag tussen in- en uitademing, hoe hoger de vagale tonus.

Risico’s en beperkingen *Situatiestress - lichamelijke en emotionele reactie op een situatie die als spannend, druk of uitdagend wordt ervaren. *Situational awareness – omgevingsbewustzijn, het vermogen om je omgeving waar te nemen, te begrijpen wat het betekent en te voorspellen wat er daarna kan gebeuren. *Decompressie ziekte – Een medische aandoening die wordt veroorzaakt door dat opgeloste gassen tijdens decompressie als bubbels uit de oplossing in het lichaamsweefsel vrijkomen. Wordt ook wel duikersziekte of caissonziekte genoemd, ontstaat wanneer iemand te snel van een omgeving met hoge druk (zoals diep onder water) naar een lagere druk gaat (oppervlakte). Hierdoor vormen zich gasbelletjes (meestal stikstof) in het bloed en de weefsels. Deze belletjes kunnen de bloedstroom blokkeren en schade veroorzaken aan organen en zenuwen. Als deze belletjes het centrale zenuwstelsel bereiken spreekt men van neurologische DCS (DCS type II) (PADI, 2008), (PADI, 2011). *Verdrinkingsincident – is de meest voorkomende doodsoorzaak bij duikers. Het heeft vaak een andere oorzaak, zoals bewustzijnsverlies, paniek, falende duikapparatuur of een medische aandoening zoals een hartinfarct of epileptisch insult. *Intrusieve herinneringen (intrusies) – zijn plotseling, ongewenste ideeën, gedachten of beelden die in je hoofd opkomen. Ze voelen aan als een herbeleving waarop het soms lijkt dat het realistisch is en nu gebeurt (psycholoog.nl, 2025).

7

*Hypervigilantie – een verhoogde, constante staat van alertheid en een overgevoeligheid voor de omgeving en mogelijke bedreigingen. De persoon is constant op zijn hoede (Hofman, sd). *Neuropsychiatrische gevolgen - psychische klachten die ontstaan door een aandoening of beschadiging van de hersenen. *Parese – gedeeltelijke, onvolledige verlamming of spierzwakte. *Neuro-symptomen – klachten die het zenuwstelsel beïnvloeden. *Visusstoornissen – problemen met het zicht. *Convulsies – stuipen of epileptische aanvallen, plotselinge ongecontroleerde spiersamentrekkingen. * PPO2 – (Partial Pressure of Oxygen) partiële druk van zuurstof in het bloed. Het is een maat om aan te geven wat de hoeveelheid zuurstofgas is die in het bloed is opgelost. * Technisch duiken – hierbij ga je over de grenzen van recreatief duiken heen. *Rebreathers – “duiken met een gesloten ademhalingssystem, uitgeademd gas wordt verzameld, koolstofdioxide wordt verwijderd, zuurstof wordt aangevuld en het ververste gas gaat weer naar de duiker” (Murphy-Lavoie & Walker III, 2025). *Gasnarcose – ook wel stikstofnarcose genoemd, ontstaat doordat stikstof in het ademgas onder hoge druk het zenuwstelsel beïnvloedt. De tijdelijke toestand van bedwelming kan ontstaan (lijkt op dronken zijn door alcohol gebruik) op grote diepte (meestal vanaf 30 meter). Symptomen verdwijnen direct bij het opstijgen (Redactie DuikeninBeeld, 2020). *Copingvaardigheden – mentale en gedragsmatige strategieën die mensen gebruiken om met stress en problemen om te gaan. Ze bepalen hoe je reageert op moeilijke situaties en zijn een essentieel onderdeel van de mentale veerkracht en het welzijn. *Risicobeheersing – het proces van het voorkomen en beperken van risico’s en hun gevolgen, door middel van structurele en planmatige maatregelen. *Sensatiezoekgedrag – de neiging van mensen om nieuwe, intense en spannende ervaringen op te zoeken. Vaak gaat dit samen met het nemen van risico’s. *Risicotolerantie – de mate waarin een persoon in staat is om risico’s te verdragen zonder dat dit onacceptabele gevolgen heeft.

8

INLEIDING Dit profielwerkstuk onderzoekt op welke manier duiken kan worden ingezet als ondersteunende activiteit voor het verbeteren van mentaal welzijn. Aan de hand van literatuuronderzoek en drie enquêtes onder zowel recreatieve als professionele duikers is gekeken naar de psychologische en fysiologische effecten van duiken en naar de specifieke omstandigheden waaronder deze effecten optreden.

De belangrijkste conclusie is dat duiken voor veel mensen een duidelijk positief effect heeft op hun mentale gesteldheid. Respondenten rapporteren vooral ontspanning, stressreductie, een leeg hoofd, in het hier en nu zijn en een verhoogd gevoel van welzijn. Deze effecten lijken samen te hangen met factoren zoals gecontroleerde ademhaling, gewichtloosheid, natuurbeleving en de prikkelarme onderwateromgeving. Tegelijkertijd blijkt dat de mate van ontspanning afhankelijk is van ervaring, duikomstandigheden en persoonlijke kenmerken. Duiken kan daarmee een waardevolle ondersteunende activiteit zijn, maar vormt geen vervanging voor professionele psychologische hulp.

WAAROM DIT ONDERWERP? Het onderwerp sport en mentaal welzijn is voor mij erg belangrijk en speelt een grote rol in mijn leven. Ik hou enorm van sporten en het brengt me veel ontspanning en plezier. Het is een uitlaatklep en het zorgt ervoor dat ik lekker in mijn vel zit. Alleen beperkt mijn lijf me ook enorm om te sporten. Door een bindweefselaandoening heb ik veel, eigenlijk altijd, (pijn)klachten en ben ik enorm blessuregevoelig. Hierdoor betaal ik vaak een hoge prijs voor het meedoen met sporten. De pijn in mijn lijf, het vooruitzicht dat ik van de behandelend arts kreeg en de beperkingen die mijn aandoening met zich meebrengt, hadden zo’n grote invloed op mijn leven. Dat er zelfs een moment is geweest dat die allesoverheersend was en het ervoor zorgde dat ik niet lekker in mijn vel zat en het allemaal niet meer zag zitten. Ik wilde niet dood, maar zoals het ging en hoe mijn leven was, dat wilde ik ook niet meer.

Ik ben toen in het voorjaar van 2024 gestart met een revalidatietraject dat 6 weken intern was. Hier kwam ook het sporten en bewegen weer naar voren, evenals ontspanning en mindfulness. Dit had zelfs een behoorlijk prominente plek in de behandeling. Heel veel verschillende sporten kwamen aan bod. Tijdens de activiteit zelf kreeg ik precies wat ik nodig had en het heeft me zeker veel opgeleverd. Echter, de gevolgen van het meedoen met de sportactiviteiten waren vaak nadelig. Ook ontspannings- en mindfulnessoefeningen hielpen me erg goed. Ik heb veel handvatten, tips en trucs gekregen en het ging mentaal echt wel wat beter ; ik zat lekkerder in mijn vel.

In de zomer van 2024 was ik op vakantie in Aruba. Ik heb daar een discovery dive gedaan. Ik kwam na de eerste duik boven en ik was helemaal zen en relaxed, maar bovendien ook enorm enthousiast. Deze ervaring was voor mij de ultieme manier van ontspanning en mindfulness. Ik kon mijn hoofd leegmaken en ik had geen extra pijn.

Ik heb toen mijn open water diver-brevet en mijn advanced open water diver-brevet gehaald.

In Nederland ben ik ook gaan duiken, ook hier kwam ik na mijn duik boven en was ik verkocht. Het onder water zijn, alleen met de bubbels, niks aan je hoofd, niemand die iets van je vraagt, een lijf dat geen pijn doet omdat het gedragen wordt door het water,

9

echt in het hier en nu zijn, geeft me een geweldig gevoel. Inmiddels gedoken in Frankrijk, Aruba, Bonaire, België en Nederland en ik voel me dan echt top en heb minder of zelfs geen last van mijn lijf, afgelopen vakantie in Bonaire heb ik gekscherend gezegd "ik denk dat ik gewoon niet gemaakt ben voor op het land." En eerlijk gezegd voelt dit ook wel echt zo. Zelfs duiken in het zwembad vind ik heerlijk, even lekker onder water bubbels blazen en mijn hoofd leegmaken.

Dit onderwerp dus, omdat ik zelf merk dat het duiken me ontzettend goed doet en het onderwerp raakt me echt enorm. Ik denk ook echt dat het voor veel anderen veel zou kunnen brengen, maar dat het niet zo bekend is. Mentale gezondheid is toch echt wel een hot item. Je hoeft natuurlijk niet meteen in therapie te gaan om je mentaal lekkerder in je vel te voelen. Er zijn vele manieren en voor mij is dat toch echt wel duiken. Terwijl ik in het revalidatieprogramma ontzettend veel aangeboden heb gekregen, maar niks me zoveel heeft gebracht als het duiken. Bovendien ben ik ervan overtuigd dat ik niet de enige ben die dit heeft ervaren. Vandaar de keuze van dit onderwerp voor mijn onderzoek, omdat ik benieuwd ben of dit klopt of dat dit toeval is. Ik vraag me af of meer mensen dit op dezelfde manier, misschien wel extreem, ervaren.

Als ik door dit PWS al maar een paar leeftijdsgenoten/klasgenoten/docenten/mensen in mijn omgeving kan bereiken en bekendheid kan geven hieraan, zou dat een hele mooie bijkomstigheid zijn. Al is er maar 1 persoon die een soortgelijke ervaring eruit haalt als ik, dat het duiken voor die persoon net zoveel brengt als dat het mij brengt, zou top zijn. Als ik dat ook nog wetenschappelijk kan onderbouwen, zou dat helemaal mooi zijn.

MAATSCHAPPELIJKE RELEVANTIE In onze samenleving is het belang van een goede mentale gezondheid zeer sterk aanwezig. Ondanks dat er veel aandacht wordt besteed aan dit onderwerp, neemt nog steeds het aantal mensen met psychische klachten toe. In Nederland heeft bijna de helft van de bevolking een psychische stoornis, de meest voorkomende diagnoses zijn depressie, angststoornissen en stress gerelateerde klachten (Have, sd).

Deze problemen zijn niet alleen nadelig voor de personen die hiermee om moeten gaan, omdat ze een verminderde levenskwaliteit hebben. Maar ook de gezondheidszorg en arbeidsmarkt worden geconfronteerd met hoge kosten en verlies van productiviteit.

Een alternatieve en eventueel preventieve oplossing is daarom niet alleen gewenst, maar ook zeker noodzakelijk.

Duiken kan hiervoor worden gezien als een veelbelovende activiteit. Onderzoek wijst uit dat sportduikers significante verbeteringen in psychische gesteldheid en stressregulatie ervaren ten opzichte van andere sporten (Walton, 2021).

Daarnaast laten verschillende studies met oorlogsveteranen zien dat duiken kan bijdragen aan het verminderen van angst, depressie en symptomen van posttraumatische stress, dit terwijl de sociale verbondenheid en het zelfvertrouwen juist toenemen (Duikersgids, 2019).

Deze bevindingen geven een duidelijk beeld dat duiken meer is dan alleen een recreatieve sport. Het kan dienen als een laagdrempelige, niet -medicamenteuze manier om het mentaal welzijn te verbeteren.

10

Dit is niet de enige rede waarom dit onderwerp maatschappelijk relevant is, ook de omgevingscontext van het duiken is aanzienlijk relevant. Wetenschappers beschrijven het zogenaamde Blue mind-effect: de kalmerende en herstellende werking van water op de menselijke geest (Nichols W. J., 2023) (Nichols W. J., 2015). De onderwateromgeving zorgt ervoor dat veel duikers rust en focus ervaren. Bovendien ervaren ze ook een vorm van mindfulness die kan bijdragen aan mentale veerkracht.

Tot slot bevordert duiken de sociale cohesie en maatschappelijke betrokkenheid.

Tijdens het duiken wordt samenwerking vereist, aangezien de veiligheid onder water grotendeels afhangt van de aanwezigheid van een buddy. Dit zorgt ervoor dat gevoelens van verbondenheid en onderlinge verantwoordelijkheid worden versterkt (Russell, 2023).

In een samenleving waar stress en burn-out steeds meer voorkomend zijn, is het belangrijk dat een activiteit zoals duiken de mogelijkheid voor natuurlijke rustmomenten biedt, die normaalgesproken moeilijk te vinden zijn in het meestal drukke dagelijks leven.

Ook het deelnemen aan milieu-initiatieven zoals dive against debris, waarbij afval uit de oceanen wordt verwijderd, laat zien hoe een individuele sportervaring kan bijdragen aan een collectieve verantwoordelijkheid voor welzijn en milieu (Connell, 2022).

11

HOOFD EN DEELVRAGEN De hoofdvraag is ‘’Op welke manier kan duiken worden ingezet als ondersteunende activiteit voor het verbeteren van mentaal welzijn?’’

Om de hoofdvraag te beantwoorden zijn de onderstaande deelvragen opgesteld om tot een theoretisch kader te komen en als voorbereiding op het onderzoek.

• Wat wordt verstaan onder mentaal welzijn?

- Hoe wordt mentaal welzijn gemeten?

• Welke vormen van mentale gezondheidsproblemen (zoals stress, angst of depressie) kunnen mogelijk beïnvloed worden door duiken?

- Wat zijn de ervaringen van mensen die duiken gebruiken als therapie bij PTSS of angststoornissen?

• Wat zegt de bestaande wetenschappelijke literatuur over de relatie tussen lichaamsbeweging en mentaal welzijn?

- Zijn er al bestaande therapeutische programma’s waarbij duiken wordt ingezet als interventie voor mentaal welzijn?

• Welke specifieke eigenschappen van duiken (zoals ademhaling, gewichtloosheid, onderwateromgeving) kunnen invloed hebben op de mentale gezondheid?

- Hoe beïnvloedt de ademhalingstechniek tijdens het duiken de mentale gezondheid?

- Welke fysiologische effecten (bijvoorbeeld verlaagde hartslag, ontspanning van spieren) tijdens het duiken dragen bij aan mentaal welzijn?

- Welke rol speelt de natuurervaring (het zijn in de zee of onderwaterwereld) in het verbeteren van mentaal welzijn?

• Hoe ervaren recreatieve duikers zelf de invloed van duiken op hun mentale gesteldheid?

- Zijn er verschillen in invloed tussen beginners en ervaren duikers?

• Welke mogelijke risico’s of negatieve effecten kan duiken of de veiligheidsfactoren (bijv. stress door apparatuur of omgeving) die gepaard hiermee gaan hebben op de psychische ervaring van duikers en hun mentale gezondheid?

• In hoeverre speelt het sociale aspect van duiken (samen duiken, duikverenigingen) een rol in het mentale effect?

HYPOTHESE Duiken kan een aanzienlijke bijdrage leveren in het verbeteren van mentaal welzijn, doordat het een combinatie vormt van onder andere lichamelijke inspanning en ontspanning met daarbij een gecontroleerde ademhaling. Duiken is stress verminderend, mindfulness bevorderend en het versterkt gevoelens van zelfvertrouwen en verbondenheid.

12

THEORETISCH KADER Aan de hand van literatuuronderzoek en het interviewen van experts is dit theoretisch kader tot stand gekomen. Voor de leesbaarheid wordt gebruik gemaakt van een begrippenlijst. Woorden die aangegeven zijn met een * zijn terug te vinden in de begrippenlijst.

MENTAAL WELZIJN Mentaal welzijn is een veelzijdig en soms verwarrend begrip, omdat het vaak wordt gebruikt naast termen als mentale gezondheid en psychisch welzijn. In dit hoofdstuk wordt onderzocht wat mentaal welzijn precies inhoudt, hoe het in de literatuur wordt gedefinieerd en hoe professionals uit verschillende werkvelden ernaar kijken.

Daarnaast wordt besproken op welke manieren mentaal welzijn kan worden gemeten en welke instrumenten daarbij worden ingezet.

Wat wordt verstaan onder mentaal welzijn?

Mentaal welzijn wordt vaak in dezelfde context gebruikt als psychisch welzijn of mentale gezondheid, hierdoor ontstaat verwarring. In opdracht van VWS (ministerie van Volksgezondheid, Welzijn & Sport), hebben het Trimbos-instituut en het RIVM een delphistudie uitgevoerd om een onderzoek uit te zetten over de definitie van mentale gezondheid. Hierbij de definitie die uit de delphistudie* is voortgekomen (van Bon-Martens, Kleinjan, Hipple Walters, Shields-Zeeman, & van den Brink, 2022).

“De verschillende perspectieven (doelgroep, onderzoek, beleid en praktijk) geven aan dat mentale gezondheid wordt gekenmerkt door de wijze waarop een individu zich verhoudt tot zichzelf (persoonlijke component), de wijze waarop een individu zich tot anderen verhoudt (sociale component), en de wijze waarop een individu handelt, zich gedraagt of opstelt in het dagelijks leven (functionele component). De wijze waarop naar mentale gezondheid wordt gekeken en hoe hieraan persoonlijk en in de maatschappij betekenis wordt gegeven is de vierde component (perceptieve component).

Iedere component van mentale gezondheid bestaat uit meerdere bouwstenen. Bij de persoonlijke component van mentale gezondheid wordt onderscheid gemaakt in mentale vaardigheden, een positief zelfbeeld, tevredenheid, je goed voelen, persoonlijke ontwikkeling, doelbewust leven, in balans zijn, en een positieve levenshouding.

Bij de sociale component van mentale gezondheid wordt onderscheid gemaakt in erbij horen en meedoen, sociaal functioneren en empathie.

Bij de functionele component van mentale gezondheid wordt onderscheid gemaakt in persoonlijke grenzen stellen, persoonlijke hulpbronnen, dagelijks functioneren en actieve houding.

Ten slotte wordt bij de perceptieve component onderscheid gemaakt in het denkbeeld over mentale gezondheid, de eigenschappen van het concept, en de afwezigheid van psychische klachten.” (van Bon-Martens, Kleinjan, Hipple Walters, Shields-Zeeman, & van den Brink, 2022).

13

In onderstaande afbeelding (Figuur 1) is de definitie van mentale gezondheid kort en bondig weergegeven in een infographic.

Figuur1. Infographic mentale gezondheid (Trimbos instituut, 2024)

De WHO World Health Organization, dit is een gespecialiseerde VN-organisatie die zich inzet voor gezondheid en welzijn wereldwijd, heeft ook een definitie voor geestelijke ook wel mentale gezondheid. Deze definitie is: “Mental health is a state of mental well-being that enables people to cope with the stresses of life, realize their abilities, learn and work well, and contribute to their community” (Mental health, 2025).

Vertaald naar het Nederlands: “Geestelijke gezondheid is een toestand van mentaal welzijn die mensen in staat stelt om te gaan met de stress van het leven, hun capaciteiten te realiseren, goed te leren en te werken, en bij te dragen aan hun gemeenschap” (Mental health, 2025).

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts hierover?

Denise Heutmakers, gz-psycholoog Adelante, advanced open water diver.

Bijlage 2.1

Binnen de revalidatie gaan we eigenlijk altijd uit van de definitie van positieve gezondheid, waarin het niet gaat over het ontbreken van ziektes, maar juist over wat mensen nodig hebben om een betekenisvol leven te leiden en waar ze veerkracht vandaan halen. Dat bestaat uit onderstaande zes pijlers (Figuur 2) en hiervan is mentaal Figuur 2. 6 pijlers positieve welbevinden er dus een (Denise Heutmakers, gezondheid (institute for positive 2025). health, 2024)

14

Mariëlle Vlemmings, gz-psycholoog, heeft in het verleden ook gedoken.

Bijlage 2.2

Marielle werkt als gz-psycholoog bij een ggz instelling (GGzE), haar vriend werkt als casemanager binnen dezelfde instelling. Zij komen tot onderstaande woorden die wat hen betreft gaan over mentaal welzijn.

Mentaal welzijn roept bij hen op: veerkracht, balans, eigen regie, maatschappelijk welzijn; dus betekenisvolle relaties en daginvulling, gezonde financiële situatie, iets betekenen.

In plaats van alleen afwezigheid van psychische klachten, wordt mentaal welzijn steeds vaker gedefinieerd als positieve geestelijke gezondheid, waarbij mensen in staat zijn om met stress om te gaan, betekenis te geven aan hun leven, en zich verbonden te voelen met anderen.

Als we daar literatuur bij gaan zoeken, vinden we veel overeenkomsten met deze termen (Vlemmings, 2025).

Ian Reijnders, arbeid en organisatie kerndeskundige, duikinstructeur.

Bijlage 2.3

Ligt er aan wie je het vraagt. De meeste zullen je een subjectieve omschrijving geven.

Maar je kunt het ook gewoon definiëren in chemische staat van je lichaam. DOSE chemicaliën zijn hier de belangrijkste van (Dopamine*, Oxytocine*, Serotonine* en Endorfine*) Dopamine maak je bijvoorbeeld aan door taken af te ronden of te eten.

Oxytocine maak je aan door bijvoorbeeld met een hond of kind te spelen, Serotonine maak je aan door in de zon te zitten, mediteren of te sporten en Endorfine maak je aan door te lachen of te sporten (Reijnders I. , 2025).

15

Hoe wordt mentaal welzijn gemeten?

Het meten van mentaal welzijn kan met kwantitatief onderzoek, kwalitatief onderzoek of mixed-methods onderzoek.

Kwantitatief onderzoek is meten en tellen om conclusies te trekken uit cijfers. Bij kwantitatief onderzoek worden gegevens verzameld in de vorm van cijfers. Je krijgt hier objectieve, meetbare informatie mee. Er wordt onder andere gebruik gemaakt van metingen en enquêtes die worden geanalyseerd met statistiek.

Kwalitatief onderzoek is diepgaand inzicht krijgen in wat mensen denken, voelen en ervaren. Bij kwalitatief onderzoek gaat het om diepgang . Het is gericht op het begrijpen van ervaringen, meningen en gevoelens. Het werkt met woorden, verhalen en observaties.

Mixed-methods onderzoek is de kracht het van cijfers en verhalen samen gebruiken.

Bij mixed-methods wordt kwantitatief en kwalitatief onderzoek gecombineerd. Zo krijg je breed en diep inzicht (studiemeesters, sd) (Athenacheck, sd).

Voor het meten van het mentaal welzijn bestaan veel verschillende gestandaardiseerde vragenlijsten en meetinstrumenten die wetenschappers en zorgprofessionals gebruiken. Deze meten hoe iemand zich voelt, functioneert en omgaat met stress en uitdagingen. Er zijn vragenlijsten voor het algemeen welbevinden maar ook vragenlijsten die meer gericht zijn op specifieke klachten, daarbij bestaan er ook meer context-specifieke vragenlijsten. Welke soort vragenlijst er gekozen wordt hangt af van de populatie en wat het specifieke doel is. Dit doel kan screening, diagnostiek of monitoring van een behandeling zijn. Een van de belangrijkste factoren bij het kiezen van een meetinstrument is dat er gelet wordt op de validiteit (meet wat men wil meten, juistheid) en betrouwbaarheid (metingen herhalen in dezelfde omstandigheden geeft vrijwel dezelfde resultaten, consistentie).

De gestandaardiseerde vragenlijsten, ook wel zelfrapportagelijsten genoemd, zijn een vorm van kwantitatief onderzoek. In Bijlage 1 zijn enkele voorbeelden van deze gestandaardiseerde vragenlijsten met de uitleg waar ze voor gebruikt kunnen worden te vinden.

Andere methoden om het mentale welzijn te meten, naast de zelfrapportagelijsten, zijn: interviews, waarbij met gestructureerde gesprekken iemand zijn gevoelens en ervaringen beschrijft. Door middel van observaties kan in therapie of onderzoek gekeken worden naar gedrag. Beide zijn vormen van kwalitatief onderzoek.

Dagelijkse dagboekmethoden kunnen een manier zijn om goed inzicht te krijgen in het dagelijks functioneren. Dit kan zowel in kwantitatieve-, kwalitatieve- als mixedmethodsvorm.

Ook biologische meetgegevens zoals het stresshormoon cortisol, de hartslagvariabiliteit en de slaapkwaliteit kunnen ondersteunende informatie geven.

Dit is een vorm van kwantitatief onderzoek.

Experience Sampling Method (ESM).

“Bij ESM krijgen mensen gedurende de dag pushberichten op hun smartphone. Ze noteren dan hun stemming, gedachten en gevoelens en in welke situatie ze zich bevinden. Zo krijgen de behandelaars, maar ook de cliënten zelf, een inkijkje in hun alledaagse leven, zonder verstoringen van het geheugen. Om effectieve psychotherapie te kunnen bieden, moeten behandelaars namelijk een volledig beeld krijgen van iemands dagelijks functioneren, aldus de auteurs. Traditioneel gezien voert een behandelaar gesprekken met cliënten of laat ze een dagboek bijhouden om

16

hun gedachten en gevoelens te achterhalen. Maar dat gaat vaak mis, doordat mensen zich gebeurtenissen verkeerd herinneren (geheugenbias) of ze vergeten het op te schrijven” (Verhagen, 2023), (Daniëls, Verhagen, van Bokhoven, Beurskens, & Delespaul, 2022).

Deze meetinstrumenten zijn allemaal betrouwbaar en valide, maar het meten van mentaal welzijn blijft een uitdaging. Culturele verschillen, subjectieve interpretaties (de gevoelens, ervaringen en mening van de persoon beïnvloeden de beleving) en contextuele factoren (de omgeving, de achtergrond en de omstandigheden waarin iets gebeurt of gezien wordt) kunnen de resultaten beïnvloeden. Daarom is het belangrijk dat er meerdere instrumenten gecombineerd worden. Ook moet er rekening gehouden worden met de levenscontext (alle omstandigheden en de omgeving die de interpretatie en betekenis van een iemands leven beïnvloeden) van de respondent/deelnemer.

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts?

Denise Heutmakers, gz-psycholoog Adelante, advanced open water diver.

Bijlage 2.1

Op de website MijnPositieveGezondheid.nl kan men zijn eigen unieke hexagram laten tekenen door het invullen van de vragenlijst. De uitkomst hiervan kan men gebruiken om zelf al stappen te ondernemen of om samen met een professional in gesprek te gaan. Deze zou je voor je onderzoek kunnen gebruiken. Andere opties zijn de PROMIS vragenlijsten Patient Reported Outcomes Measurement Information System maar hier heeft ze zelf geen directe toegang tot. Veel vragenlijsten en hoe ze geïnterpreteerd dienen te worden zijn betaalde versies. Er zijn wel vrij toegankelijke vragenlijsten met normering. Op de website www.meetinstrumentenzorg.nl staan veel Nederlandstalige meetinstrumenten zowel betaalde en onbetaalde (Denise Heutmakers, 2025).

Marielle Vlemmings, gz-psycholoog, heeft in het verleden gedoken.

Bijlage 2.2

Om het mentaal welzijn te meten maken we binnen onze instelling gebruik van de I.ROC. Het is natuurlijk een subjectief meetinstrument, wat een cliënt invult en op één moment meet.

De I.ROC (Individual Recovery Outcome Counter) is een gevalideerd instrument om mentaal welzijn en persoonlijk herstel te meten binnen de GGZ. Het biedt inzicht in veerkracht, eigen regie, sociale relaties en zingeving (Vlemmings, 2025).

Ian Reijnders, arbeid en organisatie kerndeskundige, duikinstructeur.

Bijlage 2.3

Hoe meet je? Dat is erg afhankelijk van wat je meet. Ian werkt altijd met groepen dus bijvoorbeeld 300 medewerkers binnen een bedrijf waarvan hij een vaste lijst in kaart moet brengen: werkdruk, agressie, pesten, discriminatie, indeling van de arbeid, nachtwerk, ploegendiensten, kwetsbare medewerkers.

Dit doet hij door: • Kwantitatief, psychologische hypotheses meten aan de hand van kwalitatieve analyse. Dit houdt in dat je onder een grote groep een vragenlijst uitzet.

• Kwalitatief, dit is op basis van een deskundige. Vaak op basis van interviews.

• Modelleren, als derde stap brengt hij dit in kaart met een wetenschappelijk model.

17

In zijn geval bestaan de meeste onderzoeken uit een combinatie. Hij zet eerst een vragenlijst uit binnen een bedrijf (Kwantitatief), hierop laat hij een statistische analyse los. Deze rapporteert hij, waarna hij verdiepende interviews (Kwalitatief) gaat doen en als laatste brengt hij dit in relatie met een model.

Verder wil Ian nog toevoegen dat over het algemeen een psychiater zal meten en de psycholoog zal praten.

Hij is van mening dat de combinatie van de twee het beste werkt. Maar wat het belangrijkste is: Je meet met een doel. En dat doel mag je nooit uit het oog verliezen (Reijnders I. , 2025).

Kort samengevat is mentaal welzijn een toestand van innerlijke balans en veerkracht waarin iemand zich goed voelt, met stress kan omgaan en betekenis ervaart in het leven. Het gaat niet alleen om de afwezigheid van psychische klachten, maar om positief functioneren, persoonlijk, sociaal en dagelijks. Het wordt beïnvloed door factoren als zelfbeeld, verbondenheid, regie over het eigen leven en lichaamseigen stoffen zoals dopamine, serotonine, oxytocine en endorfine.

Mentaal welzijn worden gemeten met kwantitatief onderzoek (cijfers en vragenlijsten), kwalitatief onderzoek (interviews en observaties) of een combinatie van beide. Er bestaan veel betrouwbare meetinstrumenten, zoals de WHO -5 en MHC-SF. Methoden als dagboeken, biologische metingen en de Experience Sampling Method geven extra inzicht. Omdat cultuur, context en persoonlijke beleving de resultaten beïnvloeden, is het combineren van meerdere methoden het meest effectief. Het belangrijkste is: meten met een duidelijk doel.

Deze informatie is van belang voor het onderzoek omdat een duidelijke definitie van mentaal welzijn nodig is om te begrijpen wat er precies verbeterd kan worden en hoe duiken daaraan kan bijdragen. Verder helpt het de juiste en betrouwbare methode te kiezen om mentaal welzijn te meten. Zo kan het onderzoek zorgvuldig worden uitgevoerd en levert het betrouwbare en betekenisvolle resultaten op.

18

BEWEGING EN WELZIJN Lichaamsbeweging blijkt in de wetenschappelijke literatuur sterk samen te hangen met een betere mentale gezondheid. Onderzoek laat zien dat regelmatig bewegen depressieve en angstige klachten vermindert, stressregulatie verbetert en bijdraagt aan een positiever zelfbeeld en beter cognitief functioneren. In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste bevindingen over hoe en waarom bewegen het psychisch welzijn beïnvloedt.

Wat zegt de bestaande wetenschappelijke literatuur over de relatie tussen lichaamsbeweging en psychisch welzijn?

Tussen de relatie van bewegen en mentaal welzijn is wereldwijd al heel veel onderzoek gedaan. Het is duidelijk dat het een positief effect heeft. In Nederland heeft het Expertisecentrum Mentale Gezondheid van het Trimbos-instituut veel kennis van de effecten van bewegen op de mentale gezondheid. Het volgende wordt geschreven.

Bewegen verlaagt de kans op depressie, angst en stress. Mensen zitten lekkerder in hun vel en mensen geloven meer in hun eigen kunnen na bewegen. Sociale interactie, sociale steun en samen bewegen zorgen voor een beter mentaal welzijn.

Bewegen is goed voor je cognitie. Cognitieve functies zijn concentratie, nieuwe dingen leren, beslissingen nemen en problemen oplossen. Tijdens bewegen stroomt er meer bloed door je lichaam, dus ook naar je hersenen en daardoor ontwikkelen en werken de hersenen beter. Ook gaan volwassenen en ouderen door bewegen minder achteruit op cognitief gebied.

Door te bewegen leer je nieuwe vaardigheden en je leert meer controle te krijgen over deze vaardigheden. Daardoor heeft bewegen effect op je zelfvertrouwen; dit is belangrijk om lekker in je vel te zitten. Zie Figuur 3.

Figuur 3. Versterken van sport en bewegen en zelfvertrouwen.

(Biddle, Mutrie, & Gorely, 2015)

Bewegen heeft ook invloed op je emoties (hoe voelt iemand zich als er iets gebeurt) en je gemoedstoestand (hoe voelt iemand zich). Regelmatig bewegen zorgt voor minder angstige en depressieve gevoelens. Het is wel belangrijk om te vermelden dat dit effect minder is bij mensen die geen motivatie hebben of het niet leuk vinden om te bewegen. Zij ervaren dit minder snel. Ook als er bewogen wordt met extreem hoge intensiteit is het effect minder snel te merken.

19

Neurotransmitters nemen toe bij bewegen; dit heeft effect op je positieve emoties.

Daardoor ervaar je plezier en ze laten je goed voelen. Dit zijn ook vaak de belangrijkste redenen en motivaties om te sporten. Ook hier geldt : is iemand niet gemotiveerd of vindt hij het niet leuk om te bewegen, dan is het effect minder of is er zelfs geen effect op positieve emoties.

Bij stress worden stresshormonen* door het lichaam afgegeven. Bewegen zorgt voor de afvoer van deze hormonen en de daarbij komende gevoelens. Het lichaam herstel t en is in de toekomst beter in staat om met nieuwe stressprikkels om te gaan.

Matig intensief bewegen (bijvoorbeeld fietsen of met een stevig tempo wandelen) ondersteunt al het herstelproces. Beweeg je niet na een stresservaring, dan leer je je lichaam niet om in de toekomst beter met stress om te gaan. Hierdoor kan langdurige stress ontstaan, wat weer in verband wordt gebracht met verschillende psychische klachten.

Slaap en mentaal welzijn zijn verweven met elkaar. Door regelmatig te bewegen vallen mensen sneller in slaap, slapen ze dieper en langer. Ook hebben mensen die regelmatig bewegen minder last van vermoeidheid en het gevoel dat ze geen energie hebben. Slapeloosheid kan zorgen voor psychische klachten en problemen (Trimbos instituut, sd).

In Amerika is een groot onderzoek geweest naar lichaamsbeweging en mentaal welzijn. Ook hier komt uit dat lichaamsbeweging sterk samenhangt met een betere mentale gezondheid: mensen die regelmatig sporten rapporteren gemiddeld minder dagen van psychische problemen dan mensen die dat niet doen.

De studie uit The Lancet Psychiatry analyseerde gegevens van meer dan 1,2 miljoen Amerikanen en vond dat alle vormen van lichaamsbeweging geassocieerd zijn met minder mentale gezondheidsproblemen. Enkele belangrijke bevindingen: - Gemiddeld hadden mensen die sportten 1,5 dag minder per maand last van psychische klachten dan mensen die niet sportten.

- Activiteiten zoals teamsporten, aerobicsporten en gymsporten, fietsen en wandelen bleken het meest effectief.

- Drie tot vijf sessies per week van 30 tot 60 minuten gaven het grootste mentale voordeel.

- Te veel sporten (meer dan 23 keer per maand of sessies langer dan 90 minuten) werd juist geassocieerd met meer mentale klachten.

De conclusie van het onderzoek is dat regelmatige, matige lichaamsbeweging gunstig is voor de mentale gezondheid, maar overdrijven kan averechts werken (Chekroud, et al., 2018) .

Het onderzoek Effectiveness of physical activity interventions for improving depression, anxiety and distress: an overview of systematic reviews (vertaald effectiviteit van interventies op het gebied van lichaamsbeweging voor het verbeteren van depressie, spanningen angst: een overzicht van systematische reviews.) wat gepubliceerd is in het British Journal of Sports Medicine onderzoekt juist gerichter op depressie, angst en psychische problemen. Ook in dit onderzoek komt naar voren dat lichaamsbeweging een duidelijke positieve invloed heeft op mentale gezondheid: het vermindert symptomen van depressie, angst en psychische stress bij volwassenen, ongeacht hun gezondheidstoestand.

20

Deze uitgebreide overzichtsstudie analyseerde 97 systematische reviews met meer dan 128.000 deelnemers en concludeerde het volgende: - Matige effecten op depressie (SMD = –0.43), angst (SMD = –0.42) en psychische stress (SMD = –0.60) vergeleken met standaardzorg.

SMD = standardised mean difference, gestandaardiseerde gemiddelde verschil. Dit is een maatstaf voor de effectgrootte die het verschil tussen twee groepsgemiddelden uitdrukt in de eenheid van de standaardafwijking. Een SMD van bijvoorbeeld 0.5 betekent dat het gemiddelde verschil een halve standaardafwijking bedraagt. Over het algemeen is een SMD van 0.2 een klein effect. Een SMD van 0.5 een middelgroot effect. En een SMD van 0.8 wordt beschouwd als een groot effect. (Andrade, 2023) - Alle vormen van beweging (zoals aerobics, krachttraining, yoga, tai chi) waren effectief.

- Hogere intensiteit gaf grotere mentale voordelen dan lage intensiteit.

- Korte tot middellange interventies (tot 24 weken) waren effectiever dan langere programma’s, mogelijk door afnemende motivatie of verminderde progressie.

Grotere effecten werden gezien bij mensen met depressie, hiv, nierziekten, zwangere en pas bevallen vrouwen en gezonde volwassenen.

De verklaringen daarvoor zijn dat beweging neurobiologische processen stimuleert zoals, verhoogde serotonine, noradrenaline*, neurotrofines* en het vermindert ontstekingen.

De conclusie van het onderzoek is dat lichaamsbeweging een krachtige, breed toepasbare interventie voor het verbeteren van mentale gezondheid is en zou een centrale rol moeten spelen in de behandeling van depressie, angst en stress (Singh, et al., 2023).

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts?

Dokter Bram Querido, duikerarts en psychiater.

Bijlage 2.11

Meneer Querido geeft aan dat de wetenschappelijke onderbouwing voor de specifieke claims over duiken en mentale gezondheid nauwelijks aanwezig is. Er is geen bewijs dat duiken beter werkt dan andere vormen van lichaamsbeweging zoals zwemmen. De positieve effecten lijken vooral te komen van ontspanning, beweging en de rustige omgeving, wat algemeen bekend is bij de relatie tussen lichaamsbeweging en mentaal welzijn (Querido, 2026).

Het is duidelijk dat beweging positieve gevolgen heeft op het mentaal welzijn .

Het heeft positieve effecten op stress en stemming, het werkt preventief , kan helpen bij behandeling van psychische aandoeningen en het heeft cognitieve voordelen.

Verder versterkt het de veerkracht en draagt het bij aan emotie regulatie.

Het is belangrijk voor het onderzoek omdat het laat zien dat bewegen mentaal welzijn verbetert, stress en depressie vermindert en slaap en cognitie ondersteunt. Tevens is de invloed meetbaar waardoor er een wetenschappelijke basis is om te onderzoeken hoe bewegen, in dit geval duiken, kan worden ingezet als interventie en preventie bij het mentaal welzijn van mensen.

21

DUIKEN EN MENTALE GEZONDHEID In dit hoofdstuk wordt onderzocht welke mentale gezondheidsaspecten door duiken beïnvloed kunnen worden, welke programma’s bestaan, hoe experts dit zien en hoe duikers zelf de impact ervaren.

Welke vormen van mentale gezondheidsproblemen kunnen mogelijk beïnvloed worden door duiken?

Uit onderzoek blijkt dat stress verminderd kan worden door te duiken, al is dit wel een tijdelijk effect. De stressvermindering was zelfs meer gedaald dan bij andere multi-sportgroepen, dit komt doordat er mentale focus nodig is bij duiken. Men reguleert de ademhaling en de (relatief) rustige onderwateromgeving heeft ook een positief effect (Beneton, et al., 2018).

Stemmingsverbetering bij mensen met een depressie, maar ook met een negatieve stemming en/of gemoedstoestand zoals depressieve gevoelens of klachten kan plaats vinden door te duiken. De fysieke activiteiten, sociale interactie en zintuigelijke prikkels onder water kunnen daar aan bijdragen. Ook het duiken in een “blauwe ruimte” (zee) draagt bij aan een betere gemoedstoestand (Carreño, Gascon, Vert, & Lloret, 2020). Tevens kunnen mensen met angststoornissen baadt hebben bij duiken.

Het vereist dat je een gecontroleerde ademhaling en focus hebt , dit is vergelijkbaar met mindfulness en kan angstgevoelens verminderen.

Duiken kan bijdragen aan het zelfbeeld, het zelfvertrouwen en aan sociale participatie .

Dit zijn niet direct gezondheidsproblemen maar ze zijn wel van invloed op mentaal welzijn. Het heeft namelijk te maken met eigenwaarde, aanvaardingsgevoel en verbondenheid. In een onderzoek met mensen met een fysieke beperkingen kwam naar voren dat duiken kan bijdragen aan een beter zelfbeeld, meer geloof in eigen kunnen en verbetering van sociale interactie (Henrykowska, Soin, & Siermontowski, 2021).

Ook bij posttraumatische stressstoornis (PTSS) zorgt duiken in een gecontroleerde setting (zoals bij duiktherapie) voor stressreductie en de emotionele regulatie kan worden bevorderd (Gibert, et al., 2022). Uit onderzoek blijkt verder dat duiken bij PTSS veel voordelen oplevert. De belangrijkste bevindingen zijn: -

-

-

-

(Human connection) De menselijke verbinding. Door deel te nemen aan duikactiviteiten hadden; deelnemers contact met anderen die vergelijkbare ervaringen hadden, dit gaf steun en herkenning.

(Meaningful leisure) Betekenisvolle vrijetijdsbesteding . De deelnemers zagen duiken als iets meer dan een hobby, het was een activiteit die zin gaf en ruimte bood buiten het trauma.

(Embodiment) Belichaamd ervaren. Fysieke aspecten zoals het gewichtloos onder water zijn, hielpen bij ontspanning van de lichamelijke spanningen en fysieke symptomen die met trauma en PTSS samenhangen.

(The calm) De rust. Het onderwatermilieu bood een ervaring van kalmte, vermindering van stress en symptomen van PTSS waardoor ruimte ontstond voor groei (Walker & Kampman, 2021).

In een onderzoek wat gedaan is door de Johns Hopkins University met veteranen met een dwarslaesie kwam naar voren dat er een daling was van symptomen van obsessief compulsief gedrag en depressie. Ook was er een algehele afname van mentale

22

problemen. Bij PTSS-symptomen werd zelfs een zeer grote daling geconstateerd.

Verdere bevindingen waren dat spasticiteit afnam en gevoeligheid voor lichte aanraking toenam (Johns Hopkins University, 2011).

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts?

Paddy Reijnders, duikexpert en duikinstructeur, Bijlage 2.4

De afwezigheid of verminderde input door zintuiglijke waarnemingen onder water (onder water is er geen reuk, geen smaak, geen geluid, gereduceerd gevoel; volledig in pak van vingertoppen tot tenen) en beperkt gezichtsveld (bril, minder licht en beperkt zichtveld) draagt daartoe bij. Vandaar dat er ook programma’s zijn voor Duiken met PTSS. Duiken in een gecontroleerde omgeving zou wellicht ook voordelen kunnen hebben bij ADHD en gedragsstoornissen. Duiken kan rust en structuur bieden, dit is gunstig voor mensen met ADHD of impulsieve gedragsproblemen.

Ook voor mensen die vallen binnen de autismespectrumstoornissen blijkt duiken een positieve bijdrage te kunnen leveren evenals bij sommige mensen met een verstandelijke beperking het werkt kalmerend en simuleert sociale vaardigheden (Reijnders P. , 2025).

Dokter Arjen van Henten, longarts/duikerarts.

Bijlage 2.5

Dokter van Henten suggereert dat duiken stress verlagend kan werken, vooral voor mensen die al enige ervaring hebben met duiken. Hij benoemt dat PADI, een grote duikorganisatie, duiken als een van de meest stress verlagende sporten beschouwt.

Voor mensen die nog nooit gedoken hebben, kan het echter spannend zijn en zelfs angst oproepen (bijvoorbeeld door het idee van een afgesloten ruimte of de diepte).

Ook wordt genoemd dat duiken in koudere omstandigheden met slecht zicht juist onrustig kan maken (Henten, 2025).

Dr Peter Germonpre, DAN Europe Benelux Medical Director Bijlage 2.6

Duiken kan inderdaad een gunstig mentaal effect hebben, omdat de gewichtloze omgeving, het focussen op enkele simpele taken en de natuurbeleving de alledaagse zorgen even kunnen doen vergeten (Germonpre, 2025).

Dokter Bram Querido, duikerarts en psychiater.

Bijlage 2.11

Volgens meneer Querido heeft de hydrostatische druk tijdens recreatief duiken (tot ongeveer 10 meter diepte) geen directe invloed op mentale aandoeningen zoals depressie, psychose of autisme. Alleen bij extreem diepe duiken (rond de 100 meter) kunnen psychotische verschijnselen optreden, maar dit staat los van bestaande diagnoses.

Voor stress en spanning kan duiken wel een tijdelijk prettiger gevoel geven, vergelijkbaar met andere vormen van beweging zoals hardlopen. Het lost de onderliggende oorzaken van stress niet op, maar kan wel zorgen voor een kortdurend positief effect op stemming en welbevinden (Querido, 2026).

23

Zijn er al bestaande therapeutische programma’s waarbij duiken wordt ingezet als interventie voor mentaal welzijn?

Er zijn verschillende programma’s, vaak ontwikkeld door ervaringsdeskundigen. Er is weliswaar wetenschappelijk onderzoek naar gedaan, maar vaak zijn dit kleinschalige studies met weinig deelnemers. Bovendien zijn er geen sterke RCT’s (randomized Controlled Trial). Hiermee kan in wetenschappelijk onderzoek bepaald worden of een behandeling echt werkt, het bewijs is dus beperkt.

Het programma Deptherapie in het Verenigd Koninkrijk is een non-profitorganisatie.

Dit programma zet duiken in voor veteranen met posttraumatische stressstoornis (PTSS).

Naar dit programma zijn academische onderzoeken gedaan. De studie van de University of East London, gebruikte Interpretative Phenomenological Analysis (IPA)* en toonde aan dat duiken unieke revalidatievoordelen biedt die verder gaan dan andere sportieve interventies. Deelnemers rapporteerden verbeteringen in zelfvertrouwen, emotionele regulatie en zingeving (Walker & Kampman, 2021).

De studie van onderzoekers van de University of Sheffield Medical School concludeert dat het programma Deptherapie aanzienlijke voordelen kan hebben. Er is verbetering opgetreden op het gebied van angst, depressie, slaapstoornissen en het sociaal functioneren als ook chronische pijnverlichting. Bij alle deelnemers waren positieve effecten, maar bij veteranen met voornamelijk psychologische verwondingen waren de positieve effecten groter dan bij veteranen met vooral fysieke verwondingen. De studie laat verder zien dat bij veteranen met ernstig lichamelijk letsel de eigenwaarde en het gevoel van zelfvertrouwen wordt versterkt. Door duiken kunnen deze veteranen op dezelfde manier presteren als een valide persoon. Ook doordat zij dit samen met een valide persoon kunnen doen heeft dat dit effect (Morgan, Sinclair, Tan, Thomas, & Castle, 2018).

Helaas is dit therapieprogramma in december 2023 moeten stoppen doordat er niet genoeg inkomsten zijn (Deptherapie, 2025).

Diveheart, een non-profitorganisatie in Downers Grove, Illinois. Deze organisatie zet zich in voor kinderen, volwassenen en veteranen met een handicap. Dit kunnen onder andere lichamelijke en ontwikkelingsstoornissen zijn, maar ook gezichts- en gehoorstoornissen, amputaties, traumatisch hersenletsel, autisme, posttraumatische stressstoornis of chronische pijn. Zij doen dit doormiddel van adaptieve duik- en duiktherapieprogramma's. Zij hebben een Adaptive Diver-cursus ontwikkeld. Deze cursus is er voor mensen met een handicap of die extra hulp nodig hebben en graag een duikbrevet willen halen. Zij kunnen dan een open water certificering behalen als Adaptive Diver. Mocht men niet volledig voldoen aan de eisen van de erkende recreatieve duikbureaus (PADI, NAUI, SDI) dan bieden ze een op maat gemaakte oplossing aan.

Ook hebben ze buddy cursussen (er zijn 4 certificeringsniveaus) ontwikkeld zodat je als gecertificeerd duiker binnen een Adaptive Dive team kunt werken. Je kunt dan een Adaptive Dive buddy worden voor een Adaptiver diver (Diveheart, 2025).

In Nederland zijn ook diverse stichtingen die zich bezighouden met het inzetten van duiken voor mentale problemen. Het zijn geen therapeutische programma’s, maar een aanvulling daarop.

Zo heb je onder andere de Stichting All Stars Diving deze “heeft als doel (voormalig) geüniformeerde hulpverleners zoals wetshandhavers, brandweerlieden, medisch

24

personeel en medewerkers van defensie bij wie posttraumatische stressstoornis (PTSS) is vastgesteld of soortgelijke psychische klachten en/ of lichamelijke beperkingen hebben opgelopen, tijdens hun inzet ten behoeve van de maatschappij, te ondersteunen (allstarsdiving, sd)”. Zij bieden duiken niet aan als therapie maar wel als een waardevolle aanvulling op professionele therapie en als een steunpunt.

Ook is er de stichting duikdingen. Deze stichting is er voor jongeren die vast zitten in hun ontwikkeling door psychische problemen, een moeilijke thuissituatie, of beide.

“Duikdingen biedt een veilige en ondersteunende omgeving waarin jongeren via de duiksport rust en afleiding vinden, zij hun grenzen verkennen en een positief zelfbeeld opbouwen” (Duikdingen, 2025).

Red Lobster Divers is een organisatie in de regio Eindhoven die bestaat uit een stichting en een vereniging. De stichting werd in 1996 opgericht en richt zich op het geven van snorkel- en duiklessen aan mensen met een beperking. Momenteel krijgen ongeveer 30 deelnemers les, waarvan een deel ook buitenwaterduiken maakt en op duikvakantie gaat.

De organisatie bestaat uit: • Stichting Red Lobster Divers: verantwoordelijk voor het mogelijk maken van duiken en snorkelen met een beperking en het werven van subsidies en donaties (ANBI-status).

• Vereniging Red Lobster Divers: een NOB-duikvereniging (sinds 2020) die aangesloten is bij CMAS en een uitgebreid opleidingspakket en gespecialiseerde verzekering biedt.

De missie van de Red Lobster Divers is dat zij iedereen de kans wil geven om te snorkelen en duiken, met nadruk op aangepaste begeleiding en langdurige relaties.

Door jarenlange ervaring is de organisatie specialist geworden in duiken met een beperking. Naast het leren van snorkel- en duikvaardigheden draagt Red Lobster Divers bij aan het welzijn van deelnemers. Voor mensen met autisme biedt de prikkelarme onderwaterwereld rust en ontspanning, terwijl mensen met een verstandelijke beperking meer zelfvertrouwen en sociale waardering krijgen.

Deelnemers leren bovendien vaardigheden zoals samenwerking en het verleggen van grenzen, wat ook buiten het water een positieve invloed heeft (vereniging red lobster divers, sd).

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts?

Paddy Reijnders, duikexpert en duikinstructeur.

Bijlage 2.4

Geeft aan dat er binnen Scyllus diverse programma’s zijn, namelijk voor autisme, faalangst en bijna-verdrinking. En zo zijn er binnen verschillende duikverenigingen diverse programma’s opgesteld, maar niks universeels. Het opstellen van zo’n programma is enorm veel werk en kost veel geld en tijd. Het huidige programma bestaat uit een: - Theoretische sessie over wat autisme is en hoe zich dat verhoudt tot duiken, gegeven door een SPH (Sociaal Pedagogisch Hulpverlener), zelf duiker en ervaringsdeskundig vanuit haar 2 zussen in het autistisch spectrum.

- ABC-cursus (Autisme Belevings Circuit) gegeven door een psycholoog of gedragskundige.

- Brain Blocks-cursus, gegeven door een gz-Psycholoog of gedragskundige.

25

Het door hen ontwikkelde programma laten goedkeuren door bijvoorbeeld PADI geeft geen aanvullende waarde (Reijnders P. , 2025).

Ian Reijnders, arbeid en organisatie kerndeskundige en duikinstructeur.

Bijlage 2.3

Geeft aan bekend te zijn met de stichting Red Lobster. Dit is een stichting die duikt met mensen met een beperking (lichamelijk, verstandelijk of psychisch). Door een aangepast programma kunnen mensen een duikbrevet halen, al dan niet een aangepast duikbrevet.

Ook weet hij dat de universiteit Ottowa een virtueel duikprogramma ( simulator) heeft om mensen te helpen met stressbeheersing (Reijnders I. , 2025).

Marieke van den Berg-Kemper, Duikdingen.

Bijlage 2.7

Wij helpen kinderen en jongeren van 14 t/m 27 jaar met een psychische kwetsbaarheid zichzelf te overstijgen door middel van de duiksport. Wij nemen deze kinderen en jongeren mee onder water. Daar waar alles anders is: het geluid van je ademhaling, het gevoel dat je zweeft, het lichtspel en onderwaterleven.

Deze overvloed aan sprookjesachtige prikkels kan deze kinderen en jongeren even helemaal van hun gedachten en gevoelens afleiden.

Ontspannen en veilig duiken doe je altijd met een tweede duiker. Duidelijke communicatie, het aangeven van eigen grenzen en onderling vertrouwen zijn noodzakelijke vaardigheden die bij het duiken worden uitvergroot.

De kinderen en jongvolwassenen kunnen deze vaardigheden met ons verkennen en oefenen, waarbij zij altijd zelf de regie houden.

Deze kinderen en jongeren hebben te maken met opvoedings- of gezinsproblemen, bijvoorbeeld ouders met een psychische stoornis, verslaving, geldproblemen, huiselijk geweld en scheiding. Of zij hebben te maken met psychische problemen of stoornissen zoals autisme, ADHD of een licht verstandelijke beperking. Het kan ook een combinatie zijn van het bovengenoemde. Deze kinderen en jongeren kennen deze problemen goed, want zij zijn er vaak genoeg mee bezig. Maar zij willen ook graag met andere dingen bezig zijn, omdat zij hun eigen unieke dromen en talenten hebben. Ze willen ontdekken wat zij leuk vinden en waar ze goed in zijn.

Waarom wij juist met deze kinderen en jongvolwassenen gaan duiken?

Wij weten uit eigen ervaring hoe het is om op te groeien in ongunstige omstandigheden en psychisch kwetsbaar te zijn. Met onze non-profitorganisatie Duikdingen willen wij deze kinderen en jongvolwassenen heel graag meegeven wat de duiksport ons gebracht heeft.

De eerste duik wordt, samen met de andere deelnemers, gemaakt in het zwembad van Zierikzee. Hiervoor zijn er vier keer per jaar instapmomenten. Misschien smaakt het meteen naar meer. In dat geval is er elke maand de mogelijkheid om in het zwembad te duiken. Afhankelijk van de mogelijkheden wordt samen bekeken of een duik in het buitenwater ook een optie is.

Voor wie nog een stap verder wil gaan, is er de mogelijkheid om deel te nemen aan een duikkamp. Tijdens het duikkamp verblijft de groep samen op een camping of een andere locatie en wordt er gezamenlijk gegeten. Het duiken zelf wordt onder begeleiding rustig opgebouwd. De duikkampen worden georganiseerd bij voldoende

26

aanmeldingen. Voor wie dusdanig enthousiast is geworden en het eerste duikbrevet wil halen, wordt dit samen besproken en voorbereid.

Met of zonder duikbrevet, het blijft mogelijk om mee te duiken. Deelname is flexibel en niet beperkt tot een vast aantal dagen. Elke stap die wordt gezet, elke sprong die wordt gewaagd, gebeurt op het moment dat de deelnemer er klaar voor is (Marieke, 2025).

Dokter Bram Querido, duikerarts en psychiater.

Bijlage 2.11

Meneer Querido noemt duikprogramma's voor PTSS als een voorbeeld van bestaande initiatieven, maar is hier kritisch over en stelt dat de effectiviteit en de onderbouwing hiervan beperkt zijn (Querido, 2026).

Dokter Arjen van Henten, longarts/duikerarts.

Bijlage 2.5

Dokter van Henten noemt dat er organisaties bestaan die met twee buddy’s duiken aanbieden voor mensen met beperkingen, zowel fysiek als mentaal. Hij heeft dit op een duikbeurs gezien en denkt dat het met meer buddy’s tegelijk veilig kan. Hij suggereert dat dit kan helpen als er veiligere omstandigheden worden gecreëerd (Henten, 2025).

Hoe ervaren recreatieve duikers zelf de invloed van duiken op hun mentale gesteldheid?

Uit diverse onderzoeken blijkt dat de meest voorkomende ervaring is een verbetering in welbevinden, minder stress, betere stemming en meer ontspanning na het duiken.

Dit komt uit studies die zowel korte duiksessies (één dag) als georganiseerde duikprogramma’s onderzochten (St Leger Dowse, Whalley, Waterman, Conway, & Smerdon, 2019), (Carreño, Gascon, Vert, & Lloret, 2020), (Beneton, et al., 2018).

De oorzaken hiervoor welke door deelnemers genoemd worden zijn gefocuste of wel ritmische ademhaling vergelijkbaar met mindfulness, in het hier en nu zijn zonder dagelijks zorgen en het ervaren van een gevoel van rust. Het focussen op de omgeving, de natuurblootstelling en het “blue space” effect, lichaamsbeweging en de sociale verbondenheid binnen duikgroepen worden ook als oorzaken genoemd (Beneton, et al., 2018) ( Perez, Crowe, Rosopa, Townsend, & Kaufman , 2023).

De onderzoeken (kwantitatieve en mixed-methods studies) laten acute en korte tot middel lange termijn verbeteringen (directe daling van negatieve gemoedstoestand) zien. De meeste studies zijn echter kleinschalig en/of observationeel. De conclusie of er langdurige therapeutische effecten zijn, zijn terughoudend (Carreño, Gascon, Vert, & Lloret, 2020), ( Perez, Crowe, Rosopa, Townsend, & Kaufman , 2023) .

Recreatief duiken wordt door veel deelnemers ervaren als een nuttige, laagdrempelige zelfzorg activiteit die stress kan verminderen en welzijn kan verbeteren (Naumann, et al., 2021).

Er is echter ook een groep die aan geeft (voor of tijdens de duik) angst of paniek te ervaren. Ook wordt er aangegeven dat drukke duikplekken of gebrek aan instructie of zorgen over milieu-impact stress kan opleveren ( Perez, Crowe, Rosopa, Townsend, & Kaufman , 2023) (Colvard & Colvard, 2003) (Carreño, Gascon, Vert, & Lloret, 2020).

Duikers waarschuwen wel dat duikongevallen of traumatische ervaringen kunnen (voor een minderheid) langdurige negatieve psychologische effecten geven. Verder

27

geeft men aan dat duiken geen vervanging is voor professionele psychische of psychiatrische behandeling (Trevett, Peck, & Forbes, 2009), (St Leger Dowse, Whalley, Waterman, Conway, & Smerdon, 2019).

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts?

Ian Reijnders, arbeid en organisatie kerndeskundige en duikinstructeur.

Bijlage 2.3

Geeft aan dat slaap ook heel veel invloed op je mentaal welzijn heeft en dat slaap iets is wat onlosmakelijk verbonden is met duiken. Over het algemeen slaap je wel goed na het duiken. Dit heeft met een aantal dingen te maken: je bent bezig en je bent stiekem inspannender bezig dan je denkt. Maar je wordt ook heel moe van hoe dieper je gaat.

Hoe dieper je gaat, hoe minder je cardiale output wordt. Je hebt een waterdruk en die drukt op jouw lichaam. Dat heeft gevolgen voor de verschuiving van het bloedvolume van benen naar de thorax, wat simpel uitgelegd, de nieren aanzet om het bloedvolume te verminderen en vocht te onttrekken uit het bloedvolume, waardoor het bloed stroperiger wordt en de pomparbeid voor het hart stijgt. Ook wordt de lucht stroperiger, waardoor deze niet meer alle gebieden van de (diepere) longen bereikt. De WoB (Work of Breath), de arbeid die je moet verrichten om te ademen, gaat omhoog.

Als gevolg van deze diverse drukgerelateerde effecten neemt de cardio-pulmonaire output (het vermogen om middels hart en long functie arbeid te verrichten) af met stijging van de viscositeit met de diepte.

Hierdoor moet je hart steeds meer arbeid verrichten om je bloed rond te pompen.

Voor een deel word je dus moe omdat jouw hart en longen systeem het zwaarder te verduren krijgt (Reijnders I. , 2025).

Dokter Bram Querido, duikerarts en psychiater.

Bijlage 2.11

Dokter Querido geeft aan dat gezonde mensen die stress of spanning ervaren, zich door duiken tijdelijk prettiger kunnen voelen. Bij mensen met autisme zijn er positieve ervaringen bekend met de rust en druk onder water (Querido, 2026).

Dokter Arjen van Henten, longarts/duikerarts.

Bijlage 2.5

Dokter van Henten geeft aan dat het in het begin spannend is, maar dat het met ervaring heel rustgevend kan zijn door het geluid van de eigen ademhaling en het zweven. Hij duikt zelf alleen in de tropen vanwege het betere zicht en de temperatuur (Henten, 2025).

Zijn er verschillen in invloed tussen beginners en ervaren duikers?

Er zijn aanwijzingen dat er verschil is in hoe de mentale effecten van duiken worden ervaren door beginners en ervaren duikers.

Beginners ervaren vaker sterke acute effecten zoals ontspanning, verwondering, euforie en stressvermindering tijdens of direct na een duik, dit komt mogelijk doordat het nieuw is, er een intensere aandacht is in combinatie met de zintuigelijke ervaring van het onderwatermilieu. Maar tegelijk ervaren ze ook hogere pre -duik-angst en onzekerheid, dit kan positieve (opwinding, beloning) als negatieve (paniekrisico) consequenties hebben (Aygün & Norman, 2021) (St Leger Dowse, Whalley, Waterman, Conway, & Smerdon, 2019).

28

Ervaren duikers beschrijven vaker dat de mentale voordelen stabieler en meer blijvend zijn. Ze rapporteren ook dat ze grotere, langdurige psychologische voordelen (beter omgaan met stress, hogere tevredenheid) en meer zelfeffectiviteit* ervaren. Er is meer focus op mindfulness, verbondenheid met de natuur en de sociale verbondenheid. Ze ervaren minder pieken in euforie, maar meer langdurige balans en mentale rust.

Ervaren duikers geven aan minder (acute) pre-duik angst te hebben, maar ze kunnen ook kritischer zijn over duikomstandigheden en veiligheidspercepties * (Lucrezi, Milanese, Cerrano, & Palma, 2019) ( Perez, Crowe, Rosopa, Townsend, & Kaufman , 2023).

Ervaring zorgt dat het stressresponsmechanisme matigt, ervaren duikers tonen lagere fysiologische stressindicatoren zoals cortisol bij vergelijkbare duikcondities. Dit wijst op adaptatie (aanpassing) en meer mentale beheersing ( Perez, Crowe, Rosopa, Townsend, & Kaufman , 2023).

Vooral het deelnemen aan langere duik programma’s of herhaalde duiken levert een positief effect op (sociale verbondenheid, zelfvertrouwen, vermindering van psychische klachten) ( Perez, Crowe, Rosopa, Townsend, & Kaufman , 2023).

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts?

Dokter Arjen van Henten, longarts/duikerarts Bijlage 2.5

Dokter van Henten geeft aan dat het natuurlijk een beetje dubbel is, want als je nog nooit hebt gedoken, dan is het natuurlijk best wel spannend om te duiken. Mensen kunnen soms niet tegen het idee dat ze in een afgesloten ruimte zitten. Althans, dat gevoel krijgen ze en dat er ook zoveel water boven hun hoofd is. Andere mensen worden weer onrustig van het naar beneden kijken. De diepte zorgt voor dieptevrees.

Dus je moet wel een bepaalde vaardigheid hebben, denkt hij, om die rust ook te ervaren bij duiken.

In het begin vindt bijna iedereen het spannend en als je wat ervaring hebt, dan kan het heel rustgevend zijn, want je hoort natuurlijk alleen je eigen ademhaling en je zweeft. En het is vaak, zeker in de tropen, dat is de plek waar dokter van Henten duikt, daar is het natuurlijk ook ontzettend mooi.

Maar bijvoorbeeld duiken in Nederland. Heeft echt dus heel andere eisen, omdat het zicht natuurlijk veel slechter is. Het is kouder dat heeft ook wel weer effect op het welbevinden, van mensen. Mensen kunnen daardoor ook wel juist weer onrustig worden (Henten, 2025).

Wat zijn de ervaringen van mensen die duiken gebruiken als therapie bij PTSS of angststoornissen?

Uit diverse studies blijkt dat bij mensen die deelnamen aan georganiseerde of adaptieve duikprogramma’s* PTSS, angst- en/of depressiesymptomen verminderden.

De sterke subjectieve effecten die genoemd worden zijn: rust, ontspanning, flow, mindfulness, verhoogd gevoel van controle en/of zelfvertrouwen en een sociale verbondenheid met andere duikers.

Mogelijk komt dit door regulatie van de ademhaling en de focus op het hier -en-nu (te vergelijken met mindfulness) waardoor acute angstreacties worden verminderd. Ook de fysieke eigenschappen van onderdompeling (gewichtloosheid, sensorische

29

verandering) kunnen ervoor zorgen dat pijn en lichamelijke spanning worden verlaagd. Indirect verbetert dit de stemming.

De sociale re-integratie, zingeving en mastery (leren controleren van complexe vaardigheden) versterken de herstelprocessen en zelfeffectiviteit (Morgan, Sinclair, Tan, Thomas, & Castle, 2018) ( Perez, Crowe, Rosopa, Townsend, & Kaufman , 2023).

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts?

Martin, PTSS-patiënt, ervaringsdeskundige.

Bijlage 2.8

Ik gebruik het duiken idd als een soort therapie. Ik ben in 2016 ziek geworden. Ik werkte als ambulancehulpverlener en heb daar werkgerelateerde PTSS opgelopen.

Ik gebruik het duiken voor de stilte en de rust onderwater. Onder water zijn hoor je in principe niks anders dan je eigen ademhaling. Dat heeft een mindfulness gevoel.

Niemand die je beoordeelt of veroordeeld. Duiken geeft een enorme rust in mijn brein (Bierhaalder, 2025).

Anoniem, C-PTSS-patiënt, ervaringsdeskundige.

Bijlage 2.9

Graag wil ik je wat vertellen over PTSS; Wellicht heb je er al veel over gelezen of gehoord, en wordt het vaak onderverdeeld in PTSS (vaak enkelvoudig) of CPTSS (vaak meervoudig of al in de vroege jeugd ontstaan).

Ik heb CPTSS, wat zich uit in heel veel vervelende blokkades. Ik noem het blokkades, omdat vermijden wel het grootste probleem is, samen met angst/paniek. Voorbeelden zijn: straatvrees, niet meer in drukten kunnen functioneren, claustrofobisch (bang om opgesloten te worden) etc.

Met duiken is o.a. een issue het claustrofobische gevoel dat er kan ontstaan. Maar natuurlijk ook nog vele andere factoren waar ook mensen zonder PTSS bang voor kunnen zijn.

Ikzelf bijvoorbeeld had voordat ik ging duiken een enorme angst voor water. Het gebeurde niet vaak dat ik het water inging, maar als dat gebeurde omdat mijn kinderen toch bleven aandringen, volgde er helaas enorme paniek. Ik kreeg geen lucht meer en het was alsof ik een doodsstrijd aan het voeren was. Ik nam mezelf daarom maar voor om nooit meer het water in te gaan.

Tot ruim 2 jaar geleden; we waren met ons gezin op Zakynthos en ik had voor de kinderen een GoPro gekocht, zodat ze tijdens het snorkelen mooie filmpjes konden maken. Ze kwamen enthousiast terug en op de een of andere manier werd mijn interesse gewekt. Ik pakte het fullface-snorkelmasker en liep het water in. Voorzichtig keek ik (want ik had wel zo de controle = heel belangrijk voor iemand met PTSS) en zag prachtige vissen etc. Het gevoel dat ik zo de controle had, gaf mij vertrouwen. Zo heb ik uiteindelijk aan het eind van de vakantie zelfs echt gesnorkeld. Mijn man was uiteraard wel bij mij, want er waren nog genoeg andere angsten.

Bij thuiskomst ben ik er toch wel over na gaan denken en vond ik dat ik mezelf het moest gunnen om hiermee verder te gaan. Op internet las ik het een en ander over mensen met PTSS die zijn gaan duiken. Het geeft veel rust en controle. Ik besloot dit een kans te geven en heb uiteindelijk een vereniging gevonden die mensen met een beperking zoals ik kon opleiden tot OWD. Ik heb er ongeveer een jaar over ge daan met enorm veel begrip van mijn instructeur. Hij heeft mij stap voor stap begeleid en het

30

vertrouwen gegeven. Dat neemt niet weg dat ik niet als de meeste duikers heel gemakkelijk nieuwe dingen oppak. Telkens vind ik het spannend, maar het gaat ook altijd goed en dat geeft iedere keer weer steeds meer vertrouwen. Ik was ook erg bang dat ik bijvoorbeeld op 18 meter in paniek zou raken. Dat is niet gebeurd. Vooral ook omdat ik daar de controle over heb. Wat wel bijvoorbeeld een probleem was, was het masker onder water afdoen. Dan verlies je de controle en dan kan er wel een panieksituatie ontstaan. Dit is toen ook gebeurd, en gelukkig op een hele goede manier opgelost.

Voor mensen met PTSS is het in een situatie zoals duiken enorm belangrijk om een buddy te hebben die rustig is en die het vertrouwen heeft. Ik zal bijvoorbeeld ook niet zomaar met een wildvreemd iemand gaan duiken.

Inmiddels heb ik mijn AOW, duik ik in Zeeland, Bonaire, Egypte en over een paar maanden in Bali. Alles is extra spannend. Voor mij meer dan bijvoorbeeld mijn echtgenoot die geen PTSS heeft. Ik kan voor een duik dagen wakker liggen en nadenken over wat er kan gebeuren. Is niet nodig, maar daar leef ik al heel lang mee.

Zodra ik in het water ben, verdwijnt alles en komt er rust in mijn hoofd. Dat betekent echt rust, geen angst, geen prikkels, etc. Al het moois wat ik zie, werkt enorm positief op mijn mind. Ik kan van 1 duik enorm lang (wel weken) dat gevoel vasthouden. Het duiken heeft mij minder bang gemaakt. Ik weet nu dat ik iets meer vertrouwen heb. Ik heb controle onder water, omdat ik alles kan zien, en het levert mij iets positiefs op.

Mijn echtgenoot heeft ook zijn brevet gehaald, dus een betere buddy kan ik niet hebben. We zijn altijd samen, en als de situatie wat pittiger is, dan gaat er iemand met mij mee die ik ken en die veel meer ervaring heeft.

Ik ben ook wel van mening dat duiken voor iemand met PTSS positief kan uitpakken, maar wat wel heel erg belangrijk is, is dat dit stapsgewijs gaat. Dus geen 3 of 5 dagen OW. Het heeft echt tijd nodig. Daarnaast denk ik persoonlijk dat het ook van belang is dat je geen suïcidegedachten moet hebben. Er zijn natuurlijk veel PTSS -patiënten die dit wel hebben, en dat vind ik persoonlijk wel een risico. Gelukkig is daar bij mij geen sprake van (wel ooit geweest) maar het lijkt mij niet verstandig als iemand dat wel heeft. Zeker niet omdat je niet alleen bent en ook nog een buddy hebt.

Ik denk niet dat het duiken als een volledige therapie moet worden gezien, maar eerder als een mooie aanvulling daarop. Mensen die in therapie zitten lopen vaak vast, omdat er weinig verschuiving optreedt in hun proces. O.a. duiken zou juist wel wat vertrouwen en positiviteit bij mensen kunnen oproepen, waardoor het voor therapie juist mooi aanslaat. Voor mij heeft het duiken juist gezorgd voor inmiddels al 2 jaar geen therapie, minder vermijding en iedere dag weer een stapje vooruit ipv achteruit of blijven hangen (PTSS'er, 2025).

Marieke van den Berg-Kemper, Duikdingen.

Bijlage 2.7

Marieke heeft hiervoor bij een vrijwilliger/begeleider en een deelnemer geïnformeerd.

Vrijwilliger Gert-Jan: “Je ziet dat de mensen onder water gaan ervaren dat daar meer rust is. Dit komt voornamelijk doordat er veel minder prikkels zijn. Je hoort veel minder, alleen je eigen ademhaling. Je visuele prikkels zijn minder door je duikbril, maar ook zijn de druk en de temperatuur constant en dat geeft even een beetje rust in het hoofd.

Boven water zijn er non-stop prikkels op alle zintuigen: temperatuur, wind, geluiden van mensen, honden, auto’s, visueel, geur en auditief.

31

Onder water zorgt je duikbril ervoor dat zicht alleen vooruit is, niets in ooghoeken; je hebt het gevoel dat je zweeft, waardoor gewicht, lengte etc. er niet toe doen. Alsof je even geen beperking, of in mijn situatie, geen PTSS hebt. Temperatuur is constant; je hoort weinig/niets, alleen je eigen ademhaling. Ofwel veel minder prikkels. Dit geeft rust. Dan ga je kijken naar kleine dingen, als kijken naar een krabbetje dat een kwal oppeuzelt of een zeepaardje. Bij één duik ben ik niet verder dan 50m van de duikplek gekomen en heb ik ruim een uur kunnen genieten van drie zeepaardjes. Daar voel ik mij thuis, is mijn happy place! Alleen golfslag kan de rust mogelijk verstoren.

Uit eigen ervaring weet ik hoe fijn dat is en dat zie ik ook terug bij de deelnemers.

Daarnaast zijn er voldoende spellen te doen onder water waar ze zich op kunnen concentreren, dit maakt het duiken extra leuk.

Bij mijn eerste duik met een deelnemer/buddy van Duikdingen zag ik al meteen dat de deelnemer veel in zijn rugzak had. Wat het is, hoef ik niet te weten. Het hoeft bij duikdingen niet uitgesproken te worden. Iemand zei: we zijn allemaal gek, dus dat is oké en normaal. Hierdoor kan de focus naar het duiken, naar dat wat wel kan, waar het om draait!

De buddy/deelnemer die ik mocht begeleiden, was bovenwater onrustig, merkbaar aan bijv. onrustige oogopslag en onrust in lichaam/beweging.

Onder water zag ik de dwalende ogen en bewegingen van ledematen rustiger worden.

De deelnemer kon zich bijna 10 minuten rustig focussen op een onderwaterpuzzel van Duikdingen. Dan zie je dat de rust er even mag zijn. En dat is mooi om voor iemand te kunnen betekenen.

Het mooie van Duikdingen vind ik dat het geen therapie is en ook geen opleiding en dat geeft de deelnemers de mogelijkheid om even gewoon in het nu te zijn.”

Deelnemer Ilse (25 jaar): De eerste deelnemer die een zwembadduik bij Duikdingen heeft gemaakt , is Ilse.

Bij een zorgboerderij waar Ilse op dat moment was, ving ze zo half en half een enthousiast gehouden gesprek op van Rob en Marieke over Duikdingen. Via iemand die later ook deelnemer is geworden van Duikdingen, hoorde Ilse over dat hij in het verleden al vaker met Rob en Marieke had gedoken bij een van de door hen georganiseerde jaarlijkse ADHD-duikweken.

Omdat Ilse ‘dol is op adrenaline, bewegen en actief bezig zijn’ wilde ze meer weten. Zo is het balletje gaan rollen.

Rob, Marieke, de buddy en Ilse begonnen met theorie. Dit voelde als een warm welkom, een open sfeer en een goede voorbereiding.

Toen Ilse hoorde dat Marieke op de kant van het zwembad zou blijven en dat ze met Rob en nog een man/instructeur zou duiken, vond ze dit eerst erg spannend. Maar ze voelde al snel: “Zij zijn hier om mij hun liefde en enthousiasme voor de duiksport over te brengen. Hierdoor kon ik die angsten loslaten.”

Ilse voelde vanaf het eerste moment dat er goed meegedacht en meegekeken werd met haar mogelijkheden. Dat er niet gekeken wordt naar alle kwetsbaarheden die ze bij zich draagt. D.w.z. dat deze waar mogelijk worden omgezet in mogelijkheden, zowel fysiek als mentaal. “Onder water heb ik minder pijn, voel ik me licht, ervaar ik een bepaalde focus en daardoor rust en stilte in mijn hoofd.”

Als voorbeeld geeft Ilse dat zij erg gelinkt is aan haar telefoon. Het geeft haar veel spanning wanneer ze deze niet bij de hand heeft, omdat ze het heel belangrijk vindt om meteen te kunnen weten als het niet goed gaat met de personen die ze lief heeft.

32

Onder water is er niet de ruimte om aan anderen te denken en kan ze de angst dat er wat met haar dierbaren is gebeurd voor even loslaten. Vooraf vond ze dit spannend.

“Maar ik kwam het water uit, blij, enthousiast. Pas toen ik bij het napraten Marieke op haar telefoon zag kijken, dacht ik daar weer aan. Dit was een openbaring, zo kan het dus ook. Duiken is echt tijd voor mijzelf en hier ben ik heel dankbaar voor.”

“Ik wil en ga zeker vaker duiken, al lig ik daarna twee dagen plat. Fysiek kan ik wel op de bank blijven in bubbeltjesplastic, maar dat ben ik niet. Naast het duiken rijd Ik paard, en sport sowieso graag. De mentale rust, en alles wat ik (over mijzelf) lee r bij Duikdingen is mij dit wel waard” “En voor diegene die zwembadwater vies vindt (lees Paula), “Dat dacht ik ook, maar je lichaam is bijna helemaal bedekt door een duikpak dus ook dat valt heel erg mee” (Marieke, 2025).

Jan Mutsaars, mental coach, nelos duiksport (België) Bijlage 2.10

Even een korte inleiding: wij mental coaches zijn er om duikers na een schokkende ervaring (duik gerelateerd) zo ver te krijgen dat ze het duiken weer opnemen. De schokkende ervaring kan redelijk banaal zijn: angst na een modderduik bijvoorbeeld of hevige stroming, maar ook een buddy die in de problemen komt en een redding uitvoeren maar die ervaring kan ook heftiger zijn t.g.v. een overlijden.

Hiervoor volgen we het veerkrachtmodel waarbij we ervan uitgaan dat als je mensen empowert en ze niet als slachtoffer behandelt. Maar als persoon die zelf nog veel kan, zie je dat ze hun lot terug in handen nemen en verder terug “er boven op” komen.

Met betrekking tot jouw vraag: “Op welke manier kan duiken worden ingezet als ondersteunende activiteit voor het verbeteren van mentaal welzijn?”. We hadden 1 jaar geleden een medisch symposium gevolgd waarin het Franse hyperbare centrum van Marseille een uiteenzetting gaf van een behandeling die ze toegepast hebben op de overlevenden met PTSS die niet onder controle kwam.

De uiteenzetting vond plaats in het kader van een studiedag.

Het tweede onderwerp, gebracht door dr, Mathieu Coulange, gaf de resultaten van een studie met indrukwekkende resultaten.

In het kort: ze hadden 30 personen met zware PTSS na de aanslagen in Parijs in 2015.

Die verdeelden ze in 2 groepen. · Een groep kreeg oefening in mindfulness en specifieke training in kajakken en nog enige bergsporten en oefeningen. · De andere groep kreeg een opleiding duiken en daar specifieke oefeningen bij om onder water meditatie/mindfulness oefeningen te doen.

De resultaten waren zo indrukwekkend voor de 2 de groep dat de mensen van de eerste groep de duik initiatie en oefeningen aangeboden kregen en ook volgden er was hier sprake van bijna 100% succes ratio. Daarna hebben ze deze techniek ook toegepast op andere personen die aan PTSS of soortgelijke aandoeningen leden. Opmerkelijk is ook dat niemand vooraf (blijkbaar) al gedoken had (Mutsaars, Interview met Jan Mutsaars, mental coach, nelos duiksport, 2025).

33

Dokter Bram Querido, duikerarts en psychiater.

Bijlage 2.11

Dokter Querido is kritisch over het gebruik van duiken als therapie voor PTSS. PTSS wordt beschreven als een complexe en brede diagnose, en het is moeilijk om duikprogramma's goed te evalueren zonder duidelijke doelgroep en vergelijking met andere therapieën. Duiken of zwemmen heeft geen invloed op de kernsymptomen van PTSS of complex trauma. Het kan wel tijdelijk een prettig gevoel geven en als ondersteuning naast therapie dienen, maar het vervangt geen behandeling (Querido, 2026).

Duiken kan stress, angst en negatieve stemmingen verminderen, ook kan het zelfvertrouwen worden versterkt. Bij PTSS worden bovendien verbeterde emotionele regulatie, rust en sociale verbondenheid ervaren. Hoewel internationale programma’s zoals Deptherapy en Diveheart positieve resultaten melden, is het wetenschappelijke bewijs beperkt. Recreatieve duikers ervaren vooral ontspanning en welzijn; beginners sterker en acuter, ervaren duikers langduriger en s tabieler.

Binnen PTSS- en angsttrajecten wordt duiken vaak als ondersteunend en positief ervaren.

Voor het onderzoek is het in kaart brengen van de mentale effecten van duiken van belang omdat het inzicht geeft in de potentiële waarde van duiken als ondersteunende activiteit binnen mentaal welzijn. Door te begrijpen welke mentale gezondheidsproblemen positief beïnvloed kunnen worden en welke mechanismen hieraan bijdragen. Hierdoor kan worden beoordeeld of duiken een verantwoorde en effectieve aanvulling kan vormen op bestaande behandelvormen. Bovendien helpt het onderscheiden van ervaringen tussen verschillende doelgroepen (zoals beginners, ervaren duikers of mensen met PTSS) om de inzet van duik als interventie beter af te stemmen op specifieke behoeften. Deze informatie draagt bij aan de relevantie, onderbouwing en maatschappelijke meerwaarde van het onderzoek.

34

MECHANISMEN VAN DUIKEN In dit hoofdstuk worden de fysiologische, psychologische en sociale mechanismen uitgelegd om te begrijpen hoe duiken kan bijdragen aan mentaal welzijn.

Welke specifieke eigenschappen van duiken kunnen invloed hebben op de mentale gezondheid?

Voor de duidelijkheid wordt deze vraag puntsgewijs beantwoord.

- Ademhaling: Tijdens het duiken ademt men langzaam en gecontroleerd in via een ademautomaat. Het lijkt alsof je door de langzame, diepe ademhaling efficiënter zuurstof opneemt en CO₂ beter afvoert, maar fysiologisch is dat niet het geval. Door de ademautomaat neemt de dode ruimte toe, het extra volume waarin geen gasuitwisseling plaatsvindt, waardoor de effectieve ventilatie juist afneemt. Daarnaast is de ademweerstand onder water hoger, zowel bij inademen als uitademen (de Work of Breathing). Hierdoor kost ademen meer moeite en is de gasuitwisseling minder efficiënt dan aan de oppervlakte.

- De hydrostatische druk (druk van het water) zorgt voor een herverdeling van bloed naar de centrale circulatie (thorax en hersenen), het bevordert de bloedcirculatie. Dit verhoogt de cerebrale perfusie* en zuurstoftoevoer, dit ondersteunt cognitieve functies zoals concentratie en geheugen. Een betere bloedcirculatie bevordert de lymfedrainage. Dit alles leidt tot verminderde lichamelijke spanningen, verbeterde slaap en het herstel van het autonome zenuwstelsel. Deze effecten treden vooral op wanneer iemand verticaal in het water staat of hangt, omdat de drukverdeling dan optimaal is voor deze bloedverplaatsing. In horizontale positie zijn deze effecten minder uitgesproken.

- Koelere temperaturen stimuleren thermoregulatie, hormoonbalans en vasoconstrictie*.

- Duiken stimuleert de afgifte van endorfines, serotonine en dopamine, doordat duiken fysieke inspanning vereist: zwemmen, uitrusting dragen, thermoregulatie.

Maar ook door de zintuiglijke ervaring. Hierdoor ervaart men verhoogde gevoelens van geluk, ontspanning en vermindering van depressieve symptomen.

- De onderwateromgeving is prikkelarm en visueel uniek. Dit bevordert een staat van mindfulness* en flow. Hierdoor wordt de concentratie verhoogd, worden piekergedachten verminderd en verbetert de zelfregulatie*.

- Duiken vereist het omgaan met onverwachte situaties en het behouden van kalmte onder druk. Hiermee traint men stressadaptatie, zelfbewustzijn en emotionele controle.

(Carreño, Gascon, Vert, & Lloret, 2020), (St Leger Dowse, Whalley, Waterman, Conway, & Smerdon, 2019), (Russell, 2023), (Gargiulo, 2011).

Tijdens recreatief duiken is aangetoond dat deelnemers na een duikperiode een significante vermindering van het ervaren van stress rapporten. Waarschijnlijk mede dankzij de combinatie van gecontroleerde ademhaling, reflectie en het onderwatermilieu. Een duikomgeving zorgt ervoor dat men focust op ademhaling door de aandacht die men daar aanbesteed werkt het net zoals mindfulness waardoor

35

gedachten worden gestabiliseerd en men minder piekert of angstige gedachten heeft (Beneton, et al., 2018).

Hoe beïnvloedt de ademhalingstechniek tijdens het duiken de mentale gezondheid?

Langzame, gecontroleerde en diepe ademhaling activeert het parasympatisch zenuwstelsel*, verhoogt de hart-slagvariabiliteit (HRV)* en verlaagt stresshormonen en angstgevoelens. Ademhaling bepaalt voor een deel de balans tussen het sympathisch (stress) en parasympathisch (rust) zenuwstelsel. Door ademhaling bewust te vertragen en te verdiepen verbetert de vagale tonus en wordt rust bevorderend gereageerd (Little, 2025), (Fincham, Strauss, Montero-Marin, & Cavanagh , 2023).

Welke fysiologische effecten tijdens het duiken dragen bij aan mentaal welzijn?

Fysiologische effecten zijn reacties van het lichaam op een prikkel of verandering, dit kan een activiteit of situatie zijn. Het zijn de normale lichamelijke processen die hierdoor beïnvloed kunnen worden, zoals hartslag, ademhaling, hormonen en spieractiviteit.

Duiken heeft verschillende positieve fysiologische effecten op het lichaam. De cardiovasculaire voordelen, doordat de bloedtoevoer en hartslag wordt verhoogd wordt het hart sterker en efficiënter. Ook de hart-longfunctie verbetert waardoor je uithoudingsvermogen verbetert. Door de weerstand van het water worden verschillende spiergroepen gebruikt (het is een uitgebreide full-body workout) hierdoor wordt de spierkracht, flexibiliteit en het uithoudingsvermogen verbetert. Het dragen van de uitrusting zorgt voor spieropbouw (SSI, sd).

Dit alles is goed voor de algehele fitheid, waardoor het ook een positieve bijdrage kan leveren aan mentaal welzijn. Algehele fitheid en een goede lichamelijke conditie zorgen ervoor dat men in balans is, een actieve houding heeft en zich goed voelt. Dit draagt bij aan een positief mentaal welzijn.

Ook vindt er calorieverbranding plaats, dit verschilt per duik door de duikomstandigheden. Maar duiken kost behoorlijk wat energie, een uur duiken staat gelijk aan een potje basketballen. Dit kan er voor zorgen dat er gewichtsverlies of gewichtsbehoud plaats vindt, dit kan een positief effect hebben op het mentale welzijn (Appelman, sd).

Welke rol speelt de natuurervaring (het zijn in de zee of onderwaterwereld) in het verbeteren van psychisch welzijn?

Zogenoemde blauwe ruimte, zeeën, rivieren en meren, hebben een kalmerende en stress verminderende werking. Het verlaagt het stress niveau, verbetert het welzijn en verminderd depressieve symptomen (Gascon, Zijlema, Vert, White, & Nieuwenhuijsen, 2017).

Zowel het zien van blauwe ruimte als het bezoeken van blauwe ruimte heeft mentale gezondheidsvoordelen.

Snorkelen en duiken worden genoemd als voorbeelden van blauwe zorg (blue care, therapie waar gebruik wordt gemaakt van zee of water) met positieve effecten op mentaal herstel en sociale interactie (Britton, Kindermann, Domegan, & Carlin, 2018).

36

De natuurervaring zorgt vaak ook voor het gevoel van verwondering, dankbaarheid maar ook de verbondenheid met iets groters dan jezelf. Hierdoor ontstaat zingeving, natuurverbondenheid zorgt voor een beter mentaal welzijn (Barragan-Jason, Loreau, de Mazancourt, Singer, & Parmesan, 2022).

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts?

Paddy Reijnders, duikexpert en duikinstructeur.

Bijlage 2.4

Duiken geeft verminderde zintuiglijke prikkelingen. Doordat je onder water zit zijn je zintuigen beperkt en krijg je minder prikkels. Het geeft rust.

Onder water is je gehoor zeer beperkt, vaak hoor je alleen het geluid van je eigen bubbels en die van je buddy. Je smaak is onder water geheel uitgeschakeld. Onder water is het niet mogelijk iets te ruiken. Het zicht, en zeker met zwart siliconen rubber duikbrillen, is zeer beperkt (tunnel vision) Ook voel je minder op je huid; door het dragen van een duikpak heb je minder gevoel met je omgeving. Verder duik je volgens procedures. Procedures geven houvast en een voorspelbare verwachting. Procedures zijn eenduidig, voor iedereen gelijk en geven een voorspelbaarheid en verwachting.

Het is: “Plan je duik, duik je plan”.

Tijdens het duiken vertraagt de hartslag (bradycardie) door de duikreflex, een reactie op onderdompeling in water. Dit activeert het parasympatisch zenuwstelsel. Maar ook de gewichtsloosheid draagt bij aan een positieve ervaring, net als de back to the Womb ervaring (alsof je weer terug bent in de baarmoeder).

Wat je vaak ziet bij beroepsduikers is dat ze geagiteerd reageren op communicatie van de oppervlakte via de duikslang naar de duikhelm. Duikers zijn geconcentreerd, in hun eigen cocon, prikkel arm aan het werk. Inbreuk van buitenaf, ook al is dat maar de vraag: “hoe ver ben je?” wordt gezien als een ongewenste prikkel en inbreuk op zintuigelijke rust en stilte. Bij afwezigheid of sterk verminderde zintuiglijkheden komt een communicatie via de helm dan ook veel harder “binnen”. Meer in de richting als het heel stil is, hoor je elk geluid. Met een hoog niveau van achtergrond geluid valt een ander geluid veel minder op (Reijnders P. , Interview Paddy Reijnders, duikinstructeur, 2025).

Dokter Bram Querido, duikerarts en psychiater.

Bijlage 2.11

Dokter Querido geeft aan dat paniek onder water kan leiden tot het inhouden van de adem en te snel opstijgen, wat gevaarlijk is. De rust, prikkelreductie en de druk van het water worden genoemd als prettig ervaren door sommige mensen met autisme. Dit kan bijdragen aan een gevoel van kalmte en welzijn, vergelijkbaar met een verzwaringsdeken (Querido, 2026).

Dokter Arjen van Henten, longarts/duikerarts Bijlage 2.5

Dokter van Henten zegt dat je tijdens het duiken alleen je eigen ademhaling hoort, wat rustgevend kan zijn. Echter, paniek kan leiden tot hyperventilatie en het inhouden van de adem, wat juist negatieve gevolgen heeft. Het gevoel van zweven wordt door hem genoemd als rustgevend. De mooie omgeving (vooral in de tropen) kan ook bijdragen aan een positieve ervaring. In Nederland kan het slechte zicht en de kou echter juist onrustig maken. Hij benoemt verder dat het lichaam in koude omstandigheden harder moet werken, wat een verhogende factor kan zijn voor duikongevallen. De

37

schoonheid van de onderwaterwereld, met name in tropische gebieden, wordt genoemd als een positieve factor (Henten, 2025).

In hoeverre speelt het sociale aspect van duiken (samen duiken, duikverenigingen) een rol in het mentale effect?

Samen duiken, lid zijn van een duikvereniging en deelnemen aan groepsactiviteiten zijn voorbeelden van mentale gezondheidsvoordelen die bij het duiken naar voren komen. Sociale verbondenheid is een bekende beschermende factor bij het tegengaan van psychische klachten zoals depressie, angst en stress. Volgens het Trimbos instituut zijn sociale determinanten zoals sociale steun, participatie en verbondenheid cruciaal voor mentale gezondheid. Buddy-systemen en duikverenigingen bevorderen deze verbondenheid. Duiken vereist samenwerking en vertrouwen tussen duikpartner(s) (buddy). Men geeft elkaar emotionele en praktische steun (vertrouwen, hulp bij uitrusting, geruststelling). Dit verlaagt acute stress en anticipatoire angst (overmatige, niet proportionele angst voor toekomstige gebeurtenissen of situaties die al gevaarlijk worden beschouwd).

Dit alles versterkt sociale banden en zorgt voor een gevoel van veiligheid en verbondenheid. Regelmatige groepsactiviteiten, gezamenlijke reizen en trainingen zorgen voor sociale cohesie en een gevoel van gemeenschap. Ook de pre -duik briefings en post-duik debriefings (emotionele check-in) verlagen angst en coping (gedragingen en denkprocessen van mensen in stressvolle situaties) (Trimbos instituut, sd).

Dit is ook een van de voordelen voor personen in het autisme spectrum.

Voorspelbaarheid middels strikte afspraken, briefings, standaarden en procedures, geen onvoorspelbaarheid. Deze personen varen daar wel bij, omdat het een voorspelbare afloop heeft en het hun spanning en stress voor het duiken verlaag t.

De positieve mentale effecten van duiken zijn onder andere dat sociale steun, groepsidentiteit en verbondenheid het welzijn vergroten. Het vermindert stress en verbetert participatie en doorzettingsvermogen. De sociale verbondenheid, samenwerking en gedeelde ervaringen dragen bij aan stressreductie, stemmingsverbetering en emotie-regulatie. Specifiek bewijs van deze effecten voor de duiksport is veelbelovend, maar wel beperkt en vaak observationeel. Er zijn duikstudies die ondersteunen dat de sociale aspecten een rol spelen in een positief effect van duiken op het mentaal welzijn, maar meer onderzoek is nog altijd wenselijk en nodig.

Wat zeggen onderzoeken specifiek naar duiken?

Recente mixed-methods en kwalitatief onderzoek laat zien dat sociale identiteit binnen duikgemeenschappen (gevoel “erbij te horen”, gezamenlijke waarden/rituelen, groepscompetenties) samenhangt met een hogere zelfeffectiviteit (geloof in eigen kunnen), betere sociale gezondheid en verbeterde psychologische uitkomsten bij recreatieve duikers ( Perez, Crowe, Rosopa, Townsend, & Kaufman , 2023).

Kortdurende studies naar recreatief duiken tonen verbeteringen in stressperceptie, stemming en mindfulness na duikactiviteiten (bv. 1-week cursussen of korte duiksessies) Deze studies rapporteren ook dat deelnemers het sociale aspect (buddy’s en groepstraining) uitdrukkelijk noemen als onderdeel van het positieve effect (Carreño, Gascon, Vert, & Lloret, 2020), (Beneton, et al., 2018).

Ook rapporteren sommige studies risico’s (gevoel van paniek of toegenomen angst voor of tijdens een duik bij een deel van de duikers), dit benadrukt dat sociale steun

38

en goede buddy-praktijken ook zorgen voor veiligheids-, angstverminderende- of kalmerende functies (St Leger Dowse, Whalley, Waterman, Conway, & Smerdon, 2019).

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts?

Paddy Reijnders, duikexpert en duikinstructeur.

Bijlage 2.4

In het interview met Paddy Reijnders kwam verder naar voren dat duiken actief is maar niet sportief. Duiken is actief en vraagt zeker wel een inspanning maar is geen sportieve uitdaging. Duiken is niet competitief en prestatiegericht. Duiken wordt altijd gedaan op eigen niveau. De enige uitdaging die er is, is de uitdaging voor jezelf.

Er wordt altijd aangemoedigd en ook wel uitdrukkelijk gezegd om binnen de grenzen van je kennis, kunde, opleiding en training te duiken. Men is lichamelijk bezig zonder dat er een competitief element aan vast zit. Er is geen competitieve drang of (groeps)druk. Duiken wordt vaak gedaan in groepsverband maar niet in teamverband waardoor er dus geen groepsdruk is. Doordat het een groep is en geen team heeft men dus ook niet te maken mat de druk of verwachtingen van een team. Er is dus een groep maar men duikt altijd samen met een buddy. Een buddy begrijpt je en je vertrouwt die persoon, een buddy is dus je gezelschap. Duikt men met een vaste buddy dan zorgt dit voor een vast patroon en een voorspelbare setting waarin gedoken wordt.

Duiken wordt dus gedaan in groepsverband en niet alleen, maar men richt zich op zijn of haar buddy en niet op de gehele groep (Reijnders P. , Waarom is autisme en duiken zo compatibel, 2021), (Reijnders P. , Interview Paddy Reijnders, duikinstructeur, 2025).

Tussen de duiken door en na de duiken is er tijd voor gezelligheid, wat eten en drinken. En zorgt dit sociale samenzijn voor verbondenheid.

Marieke van den Berg-Kemper, Duikdingen.

Bijlage 2.7

Duiken is een sociale sport. Je bent behulpzaam naar elkaar, je deelt ervaringen en je leert van elkaar. Samen met je buddy maak je ontspannen en veilige duiken. Bij het duiken is er duidelijke communicatie. Noodzakelijke vaardigheden die met duiken vergroot worden, zijn het aangeven van je eigen grenzen en het onderling vertrouwen.

Bij ons worden deze vaardigheden verkend en geoefend de deelnemer blijft altijd zelf de regie houden.

Vrijwilliger Gert-Jan: “Het sociale aspect van duiken heeft een hele belangrijke rol op het mentale effect.

Bij duiken is er geen groepsdruk, geen prestatiedrang of eis , maar wordt het als een leuke ontspannen activiteit gezien. Een groep duikers zal zich altijd bekommeren om een andere duiker als die om welke reden dan ook niet wil duiken. Het niet willen duiken is dan niet erg, het wordt niet als vervelend ervaren.

Duiken is een sport, maar prestatiedrift wordt juist ontmoedigd. Er is geen competitiedrang. Je doet het samen. Het is gemoedelijk, we helpen elkaar in de voorbereidingen op de duik. Je bent onder water elkaars buddy en houdt elkaar in de gaten. Dit vraagt en biedt vertrouwen, veiligheid, samenwerking en samen ervaren.

Ik persoonlijk geef ook altijd aan bij een duik dat als mijn buddy niet meer wil o m welke reden dan ook, die dat altijd mag aangeven tijdens de duik. Dan draaien we om en gaan we eruit. Dat is nooit een probleem, al heeft de duik 5 minuten geduurd.”

39

Deelnemer Ilse (25 jaar): In eerste instantie zou Ilse de eerste duik gaan maken met een aantal mensen die ze al kende. Uiteindelijk was ze die dag de enige deelnemer. “Dit vond ik heel spannend en eng. Maar achteraf was het misschien wel goed voor mij. Juist omdat ik niemand kende voelde ik minder groepsdruk”. Sociale contacten maken vindt ze wat lastig, maar bij Duikdingen niet, er wordt niet gekeken naar wat je hebt, iedereen heeft wat.

Tijdens haar eerste duik voelde Ilse meteen ‘rust en stilte in mijn hoofd’. Ilse geeft aan dat ze boven water veel piekert over anderen, faalangst heeft en onzeker is over zichzelf. Dit kan ze onder water loslaten. “Doordat je onder water alleen via gebaren met elkaar kunt communiceren, ben je gefocust op je buddy, meer dan je in woorden kunt uitdrukken. Dit geeft vertrouwen en zelfvertrouwen, maar ook rust in je hoofd.”

Ilse kende haar buddy voor de eerste duik nog niet, maar er ontstond meteen vertrouwen. Ilse voelde/voelt dat ze fouten kon/kan en mocht/mag maken. “Je leert en daarvoor is een buddy”. Dit maakt de duiksport een sociale sport, er is geen prestatiedruk (Marieke, 2025).

Duiken heeft meerdere specifieke eigenschappen die samen een positieve invloed kunnen hebben op de mentale gezondheid. De gecontroleerde ademhaling activeert het parasympatisch zenuwstelsel, verhoogt de hartslagvariabiliteit en vermindert stress en angst. Hydrostatische druk, gewichtloosheid en de duikreflex bevorderen circulatie, ontspanning en lichamelijke rust, wat indirect bijdraagt aan beter mentaal functioneren en slaap. Fysieke inspanning en zintuiglijke prikkels stimuleren de afgifte van neurotransmitters zoals endorfine, serotonine en dopamine, wat zorgt voor stemmingsverbetering.

De onderwateromgeving is prikkelarm en bevordert mindfulness en flow, waardoor piekeren afneemt en zelfregulatie toeneemt. De natuurervaring, vooral in zogenoemde blauwe ruimten, draagt bij aan stressreductie, verbeterd welzijn, zingeving en natuurverbondenheid.

Ook het sociale aspect van duiken speelt een belangrijke rol. Het buddy -systeem, duikverenigingen en groepsactiviteiten versterken sociale steun, vertrouwen en verbondenheid, wat beschermend werkt tegen stress, angst en depressieve klachten.

Het niet-competitieve en gestructureerde karakter van duiken zorgt voor een veilige en voorspelbare setting, waarin deelnemers binnen hun eigen grenzen kunnen functioneren.

Veel bevindingen wijzen op positieve mentale effecten, maar het wetenschappelijke bewijs is vooral op basis van observaties en aanvullend onderzoek is noodzakelijk.

Voor het onderzoek is dit van belang omdat het inzicht geeft welke mechanismen van duiken bijdragen aan mentaal welzijn. Door deze specifieke eigenschappen vast te stellen, kan beter worden onderbouwd waarom duiken mogelijk effect heeft . En aan welke voorwaarden het moet voldoen om als ondersteunende activiteit te kunnen worden ingezet. Dit zorgt voor een theoretische onderbouwing en draagt bij aan de relevantie van het onderzoek.

40

RISICO’S EN BEPERKINGEN In dit hoofdstuk worden de belangrijkste risico’s en beperkingen van duiken besproken. Net als de invloed hiervan op de mentale gezondheid en het belang van adequate veiligheidsmaatregelen en begeleiding.

Welke mogelijke risico’s of negatieve effecten kan duiken hebben op de mentale gezondheid?

Duikers rapporteren vaak gevoelens van paniek vóór of tijdens een duik. Dit kan een negatief effect hebben op het mentale welzijn.

Acute angst, paniek, situatiestress* en stress onder water kunnen zorgen voor levensgevaarlijke situaties, het is een risicofactor voor duikongevallen.

Paniekaanvallen, ernstige angst en stress tijdens een duik kunnen ontstaan door falende duikapparatuur, verlies van richting en/of oriëntatie, slecht zicht, kou en/of ademhalingsproblemen. Onverwachte gebeurtenissen of omgevingsfactoren kunnen snel stress veroorzaken. Stress beïnvloedt zowel fysieke systemen (hartslag, ademhaling) als cognitieve/gedragsmatige systemen (reactietijd, fouten, verlies van situational awareness*) van de duiker.

De psychologische reactie op bedreiging in combinatie met ademhalingsbeperkingen (ademen door ademautomaat) en een sensorische (zintuiglijke) overload kan zorgen voor ademnood (benauwdheid, kortademigheid), hyperventilatie of verkeerd adembeheer kan de paniek verergeren. Eén van de belangrijkste lessen bij het duiken is immers niet voor niks; nooit je adem inhouden. Paniek is nog een speciaal gevaar , het is een escalatie van stress en kan leiden tot foutieve acties.

Een gevolg direct tijdens een duik kan zijn dat men zich onveilig gedraagt door bijvoorbeeld een ongecontroleerde of snelle opstijging. De gevolgen op de lange termijn zijn dat er angst is voor herhaling en het vermijden van duiken. Mensen die een voorgeschiedenis hebben met angststoornissen of fobieën zoals claustrofobie of angst voor diepte of angst voor onder water gaan/zijn hebben een verhoogd risico op paniek onderwater. Dit kan stress verhogend werken (Rumpoko, Sitiasih, & Sudarmanto, 2019), (St Leger Dowse, Whalley, Waterman, Conway, & Smerdon, 2019), (Krzyżak & Korzeniewski, 2021), (Kovacs, 2023).

Een duikongeval of een bijna duik-ongeval (bijvoorbeeld bijna-dood, decompressieziekte* met neurologische verschijnselen, verdrinkingsincident * of bijna verdrinkingsincident) is een traumatische ervaring zowel voor de duiker die het meemaakt als de buddy en ook andere getuigen. Hierdoor kan men symptomen van acute stress of posttraumatische stress stoornis ontwikkelen. Het meemaken van dit soort situatie kan langdurige psychische belasting veroorzaken. Uit onderzoek bleek dat 25-50% van de slachtoffers tot 12 maanden later nog trauma-symptomen heeft.

De gevolgen van een duikongeval of een bijna duikongeval kunnen slaapstoornissen, vermijding of angst voor water en/of duiken, intrusieve* herinneringen en hypervigilantie* zijn. Psychosociale nazorg na een incident is belangrijk (Trevett, Peck, & Forbes, 2009).

De neuropsychiatrische* gevolgen van decompressieziekte (DCS type I) en neurologische DCS (NDCS of DCS type II) kunnen ook negatieve effecten op het mentaal welzijn hebben.

41

DCS en met name neurologische DCS, kan acute cognitieve en neurologische uitval veroorzaken (parese*, gevoelsstoornissen, verlies van spraak, maar ook verandering in stemming, geheugen en persoonlijkheid) sommige duikers ondervinden langdurig cognitieve en/of psychische gevolgen. Dit kunnen geheugen- en concentratieproblemen zijn, verminderde werkcapaciteit maar ook depressieve klachten. Belangrijk is dat DCS en NDCS snel herkend wordt en behandeld wordt met hyperbare zuurstof. (McQueen, Kent, & Murrison, 1994), (Beatty, et al., 2024) Door O2-toxiciteit (CNS-OT) ofwel zuurstofvergiftiging kun je acute neurosymptomen* krijgen (visusstoornissen*, duizeligheid, convulsies*) die gedragsveranderingen en angst kunnen veroorzaken. Vooral convulsies zijn onder water heel gevaarlijk heel gevaarlijk en vrijwel onvermijdelijk dodelijk. Er zijn geen gevallen met onder water convulsies beschreven die geen dodelijke afloop hadden. De kans op CNS-OT bij recreatief duiken is laag maar stijgt bij een hogere PPO2* dit kan bij technische duiken* en rebreaters* (Manning, 2016), (Wingelaar, van Ooij, & van Hulst, 2017).

Wanneer er een gasnarcose* optreedt, beïnvloedt dit het beoordelingsvermogen waardoor men slechte beslissingen neemt, het kan lijden tot desoriëntatie en trage reacties. Er kan op diepte verwardheid of euforie ontstaan wat weer kan leiden tot risicovol gedrag wat weer stress veroorzaakt (Redactie DuikeninBeeld, 2020).

(PADI, 2008), (PADI, 2011) Welke invloed hebben veiligheidsfactoren en risico’s (zoals stress door apparatuur of omgeving) op de mentale ervaring van duikers?

Met duiken gaan altijd risico’s gepaard. Het wordt gedaan in een omgeving en met omstandigheden waar van nature risico’s aan verbonden zijn. De beperkte lucht, drukverandering, maar ook verminderde zichtbaarheid als donkere en onbekende ruimtes kunnen zorgen voor stress.

Veiligheidsfactoren zoals training, vertrouwde goed onderhouden uitrusting, herkenning van stresssituaties, copingvaardigheden*, risico beheersing* en het volgen van protocollen verminderen de kans op negatieve psychische reacties en vergroten het gevoel van controle (Lucrezi, et al., 2018).

Onveilige situaties zoals onervarenheid, onbekende duikomgeving of slecht onderhouden uitrusting verhogen stress en verslechteren de psychische ervaring. Dit kan de veiligheidsrisico’s* vergroten.

Wanneer een duiker risico’s zoals uitrustingsproblemen, moeilijke omstandigheden, stroming of diepte ervaart, wordt zijn psychische toestand, zoals alertheid en angst, beïnvloed en daarmee ook het gedrag onder water.

Ook spelen persoonlijkheidsfactoren mee in hoe iemand de situatie psychologisch verwerkt. Is er sprake van sensatiezoekgedrag* of risicotolerantie* dan heeft dit zeker invloed (Wijk, 2017).

(Gargiulo, 2011), (Walton, 2021), (Trevett, Peck, & Forbes, 2009)

42

Wat zeggen de geïnterviewde en gecontacteerde experts Dr Peter Germonpre, DAN Europe Benelux Medical Director Bijlage 2.6

Wat je echt niet mag vergeten is dat duiken ook een heel stresserende bezigheid kan zijn, zeker bij beginnende duikers kan angst en onzekerheid zo sterk aanwezig zijn dat er van een rustgevend effect weinig sprake is. Een goede begeleiding en aangepaste duikactiviteit is dus zeker noodzakelijk (Germonpre, 2025).

Dokter Arjen van Henten, longarts/duikerarts.

Bijlage 2.5

Benoemd meerdere malen dat paniek toch wel het grootste risico is. Het kan elke duiker overkomen en het lastige met duiken ten opzichte van andere sporten is dat je onder water bent, dus elke duiker kan verdrinken door een of andere medische oorzaak, maar ook door paniek dat je mondstuk uitgaat, je masker vol loopt, dat je minder ziet of dat je door het enorme jojo-en (hiermee wordt bedoeld dat je veel naar boven en beneden gaat dus te maken hebt met veel hoogte en diepte verschil, dus niet geleidelijke afdalen of opstijgen) gaat hyperventileren en dan kan paniek toeslaan.

Wat mensen met paniek doen, die willen dan naar boven. Ze doen lucht in hun BCD en gaan met een noodgang omhoog. Met de kans op overdrukletsel en barotrauma.

Paniek is dus wel een ding en een groot risico. Spanning en angst vooral bij beginners, het idee van de diepte, het water boven je hoofd, of het gevoel van een afgesloten ruimte kan angst oproepen. Omgevingsfactoren zoals duiken in koud water met slecht zicht (zoals in Nederland) kan juist onrustig maken en verhoogt het risico op duikongevallen. Het formulier voor duikcursussen vraagt naar psychische problemen, persoonlijkheidsstoornissen en paniekaanvallen. Hoewel dit formulier vooral bedoeld is om de duikschool te vrijwaren, is het wel een indicatie dat deze klachten een risico kunnen vormen. Een duikerarts kan beoordelen of medicatie of een aandoening een contra-indicatie is. Verder geeft hij aan dat hij kleine kinderen (onder de 12-14 jaar) worden afraad om te duiken. Dit vanwege de rijpheid van de longen en de mogelijkheid om sneller in paniek te raken. Het buddy systeem zorgt natuurlijk voor veiligheid maar het niet informeren van je buddy over klachten kan gevaarlijk zijn voor beide duikers (Henten, 2025).

Dokter Bram Querido, duikerarts en psychiater.

Bijlage 2.11

Dokter Querido benoemt diverse risico's. Paniek en stress onder water, dit kan leiden tot gevaarlijke situaties, zoals te snel opstijgen met risico op longoverdruk. Ernstige psychiatrische aandoeningen, voor mensen met psychose, verwardheid, ernstige angsten, middelengebruik of impulsiviteit kan duiken levensgevaarlijk zijn door hallucinaties of verwardheid. Autisme en cognitieve flexibiliteit, gebrek aan flexibiliteit kan paniek veroorzaken bij onverwachte veranderingen onder water.

Suïcidaliteit, mensen met suïcidale gedachten kunnen duiken gebruiken om zelfmoord te plegen, hier zijn een paar gevallen van beschreven. Ook benoemt hij medicatie, versuffende medicatie kan gevaarlijk zijn door slaperigheid en vertraagde reacties (Querido, 2026).

43

Duiken kan negatieve effecten hebben op de mentale gezondheid, vooral door acute stress, angst en paniek vóór of tijdens een duik. Paniek kan leiden tot verminderd beoordelingsvermogen, onveilig gedrag en een verhoogd risico op duikongevallen.

Daarnaast kunnen duikongevallen of bijna-ongevallen traumatisch zijn en langdurige psychische klachten veroorzaken, zoals vermijding, slaapstoornissen en verhoogde waakzaamheid. Ook duik gerelateerde medische aandoeningen, zoals decompressieziekte, zuurstoftoxiciteit en gasnarcose, kunnen cognitieve en emotionele gevolgen hebben. Adequate training, betrouwbaar materiaal, goede begeleiding en het naleven van veiligheidsprotocollen zijn daarom essentieel om mentale belasting te beperken, mentale gezondheidsvoordelen te bevorderen en het gevoel van controle te vergroten, met name bij beginnende duikers.

Dit is van belang voor het onderzoek omdat het laat zien dat duiken niet uitsluitend positieve effecten heeft op de mentale gezondheid. Door ook de risico’s en negatieve ervaringen in kaart te brengen, kan een realistisch en eerlijk totaalbeeld worden weergegeven van duiken als mogelijke ondersteunende activiteit. Dit is essentieel om te bepalen onder welke voorwaarden duiken veilig en verantwoord kan worden ingezet en om de grenzen en beperkingen van duiken binnen mentaal welzijn en therapie te onderbouwen.

44

MEERWAARDE ONDERZOEK Er is weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar dit onderwerp. De onderzoeken die gedaan zijn met betrekking tot duiken richten zich vaak op de nadelige gevolgen van duiken, decompressieziekten en duikongevallen.

Een aantal onderzoeken zijn er gedaan naar de invloed van duiken op het mentaal welzijn. Echter zijn deze onderzoeken vaak gedaan met een laag aantal respondenten. De n (aantal respondenten) is vaak tussen de 5 en 35. Verder zijn veel van de bestaande onderzoeken gedaan bij veteranen met PTSS, al dan niet met een lichamelijke beperking. Ook is er een enkel onderzoek waar de respondenten een verstandelijke beperking, autisme of een neurologische beperking hebben. Bestaande onderzoeken zijn veelal in het buitenland gedaan, vooral in het Verenigd Koninkrijk en Amerika.

Dit onderzoek richt zich op mensen zonder een diagnose, mensen die weleens of zelfs vaak een verminderde mentale veerkracht ervaren en wat duiken voor hen doet.

Aangezien bij de definitie van mentaal welzijn het ook juist gaat om het afwezig zijn van psychische ziekten of diagnoses. Verder is het aantal respondenten in dit onderzoek groter. De n=154 in de algemene enquête.

Verschillende mensen en experts waar contact mee is opgenomen, zijn zeer geïnteresseerd in dit onderzoek, omdat er nog weinig over bekend is. Zij vragen dan ook om het onderzoek te mogen ontvangen. Geïnteresseerden zijn onder andere Jan Mutsaars van Nelos Duiksport, hij ontvangt graag een kopie. Elk inzicht levert hun namelijk ook weer nieuwe inzichten op.

Marieke van Duikdingen is ook zeer geïnteresseerd en weet zo nog 2 organisatie s die interesse hebben.

Henriette Plantinga van Duiken.nl en Duikenmagazine heeft haar interesse getoond.

Daarnaast willen veel respondenten op de hoogte worden gehouden, al dan niet vanuit hun professie.

Het is aannemelijk dat dit onderzoek zeker meerwaarde heeft ten opzichte van de al bestaande onderzoeken.

45

ONDERZOEKSMETHODE Doel van het onderzoek.

Het hoofddoel is om de bijdrage van duiken aan mentaal welzijn te onderzoeken. Dit wordt gedaan door: • Het onderzoeken van de bredere relatie tussen duikervaring en mentaal welzijn.

• Het meten van algemeen subjectief welzijn.

• Het vaststellen van de directe effecten van een duik op stemming, ontspanning en energieniveau.

Onderzoeksvraag.

Op welke manier kan duiken worden ingezet als ondersteunende activiteit voor het verbeteren van mentaal welzijn?

Onderzoekspopulatie.

• Personen die (enige) ervaring hebben met duiken. (Recreatief, professioneel) (enquête 1) • Personen die ervaring hebben met mentale gezondheidsproblemen of verminderde mentale veerkracht.

• Personen die deelnemen aan een duikactiviteit (enquête 2 en 3).

Onderzoeksmethode.

Zoals eerder vermeld, in het hoofdstuk mentaal welzijn, is het meten van mentaal welzijn een uitdaging omdat het over gevoelens en ervaringen van mensen gaat.

Resultaten kunnen door verschillende factoren worden beïnvloed. Het is daarom wenselijk om meerdere meetinstrumenten te gebruiken. Er is daarom gekozen voor een mixed-methods onderzoek.

• Mixed-methods onderzoek: een combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve dataverzameling. o Kwantitatief: enquêtes met gesloten vragen (schaalvragen, meerkeuze) voor het meten van welzijn, stemming, demografie en duikervaring . Evenals de ervaren mentale en fysieke voordelen, de mate waarin duiken bijdraagt aan ontspanning en welzijn. o Kwalitatief: open vragen in de enquêtes voor diepere inzichten in ervaringen en meningen. (De redenen waarom duiken helpt en waarom het aangeraden wordt aan andere).

• Quasi-experimenteel onderzoek (Pre-test/Post-test met extra data): Dit onderzoek meet subjectief welzijn op twee tijdstippen, in dit geval voor en na de duik. Omdat het onderzoek niet gedaan wordt met een willekeurige groep (deelnemers kiezen namelijk zelf om te duiken) is het quasi-experimenteel. o De algemene enquête (enquête 1) verzamelt achtergrondinformatie en bredere ervaringen, die gebruikt kunnen worden om de resultaten van het pre -test/post-test onderzoek beter te begrijpen en verbanden te leggen. o De "voor duik" en "na duik" enquêtes vormen een pre-test/post-test onderzoek om de directe effecten van een specifieke duik te meten.

46

Meetinstrumenten.

Er is gekozen voor 3 verschillende enquêteformulieren. De enquêtes worden gemaakt in Google Forms.

• Enquête 1: Algemene informatie en welzijn. Dit is het primaire meetinstrument. Voor de complete enquête zie Bijlage 3.1 o Demografische gegevens: leeftijd, geslacht, woonplaats, aantal gemaakte duiken, brevet, duikomgeving. Hiermee kunnen eventuele verbanden met ervaringen worden onderzocht. o Ervaringen met mentale veerkracht: meerkeuzevraag waarin men kan aangeven welke ervaring men heeft, zoals stress, eenzaamheid, niet lekker in je vel zitten, concentratieproblemen. o Duikactiviteiten: type duiken, frequentie, luchtmengsel. o Open vragen: gaan over de bredere impact van duiken op mentaal welzijn en het doen van aanbevelingen. Om de subjectieve ervaringen van deelnemers met betrekking tot duiken en mentaal welzijn te onderzoeken. Vragen hebben betrekking op zowel fysieke als mentale effecten van duiken, mogelijke nadelen of negatieve effecten, verschillen afhankelijk van de situatie en de vergelijking met andere activiteiten. Ook vragen om duiken mogelijk in te zetten als ondersteunende activiteit en vragen of respondenten dit aan zouden raden aan anderen zijn hierin opgenomen. Deze vragen geven een dieper inzicht en de mogelijkheid om in eigen woorden te antwoorden en hun eigen ideeën, ervaringen en belevingen te delen. o Extra input: de mogelijkheid wordt gegeven om zelf iets toe te voegen en contactgegevens achter te laten mocht men meer informatie hebben of openstaan voor verder contact gedurende het onderzoek.

• Enquête 2: Voor de duik (pre-test) De complete enquête is te vinden in Bijlage 3.2 o Demografische gegevens: leeftijd, geslacht, aantal gemaakte duiken, brevet.

Met deze gegevens kun je de groep (steekproef) beschrijven en kijken of ervaring invloed heeft. o WHO-5 Well-Being Index: Meet het algemene subjectieve welzijn op een breder niveau. Dit is een gevalideerde korte vragenlijst. De schaal 0 tot 5 is standaard voor deze meetmethode.

Vragen zijn: “Ik voel me opgewekt en in een goede stemming”, “Ik voel me kalm en ontspannen”, “Ik werd ’s ochtends fris en uitgerust wakker”, “Mijn dagelijks leven zit vol met dingen die mij interesseren”. o Contextuele gegevens: duikstek (plek waar men de duik maakt), aantal duiken vandaag. Dit kan helpen bij het interpreteren van de resultaten. ( Bijvoorbeeld of een specifieke locatie of intensiteit een invloed heeft.) o Directe gemoedstoestand: specifieke gevoelens vóór de duik. Vragen over ontspanning/stress, energiek/niet energiek, positief/negatief gestemd. Gemeten op een schaal van 1-5. Deze meten de directe gemoedstoestand vlak voor de duik. o Initialen: worden gebruikt voor het koppelen van de “voor” en “na” antwoorden van dezelfde persoon. o Extra input: mogelijkheid om nog iets toe te voegen.

47

• Enquête 3: Na de duik (post-test) De complete enquête is te vinden in Bijlage 3.3 o Demografische gegevens: leeftijd, geslacht, aantal gemaakte duiken, brevet.

Met deze gegevens kun je de groep (steekproef) beschrijven en kijken of ervaring invloed heeft. o Contextuele gegevens: duikstek (plek waar men de duik maakt), aantal duiken vandaag. Dit kan helpen bij het interpreteren van de resultaten. (Bijvoorbeeld of een specifieke locatie of intensiteit een invloed heeft.) o Directe gemoedstoestand: specifieke gevoelens na de duik. Vragen over ontspanning/stress, energiek/niet energiek, positief/negatief gestemd. Gemeten op een schaal van 1-5. Deze meten de directe gemoedstoestand vlak na de duik. o Initialen: worden gebruikt voor het koppelen van de “voor” en “na” antwoorden van dezelfde persoon. o Extra input: mogelijkheid om nog iets toe te voegen.

Dataverzameling.

• Enquête 1: Deelnemers wordt gevraagd om de “algemene enquête” in te vullen.

Dit helpt om hun achtergrond, algemeen welzijn en duikervaring te begrijpen.

Deze wordt verspreid binnen verschillende duikcommunity ’s, duikverenigingen en duikscholen in Nederland en daarbuiten. Deelnemers wordt gevraagd om de enquête verder te verspreiden om een grotere groep te bereiken.

• Enquête 2 en 3: Deze worden verspreid binnen verschillende duikcommunity ’s, duikverenigingen en duikscholen in Nederland en daarbuiten. Ook wordt deze enquête verspreid bij de laatste buitenduik van Scyllus (duikclub in Eindhoven) en op het clubkamp van Scyllus in Spanje. Deelnemers vullen deze enquêtes respectievelijk direct voor of na de duik in. o Voor de duik: Vlak voor een specifieke duikactiviteit vullen de deelnemers de "Voor de duik" enquête in. Ze noteren hun initialen. o Na de duik: Direct na dezelfde duikactiviteit vullen de deelnemers de "Na de duik" enquête in, wederom met dezelfde initialen. o Koppeling van data: de initialen zijn essentieel om deze antwoorden met elkaar te koppelen.

Data-analyse.

Elke enquêtevraag wordt apart geanalyseerd. Google Forms antwoorden kan men direct exporteren en bekijken in spreadsheets. Ook genereert het grafieken die direct te gebruiken zijn. Voor het analyseren kan onder andere gebruik gemaakt worden van Gemini. Ook wordt er handmatig gecodeerd en thematisch geclusterd. Deze gegevens worden in Excel ingevoerd. Zoveel mogelijk worden antwoorden omgezet naar hele procenten voor een duidelijk beeld.

• Kwantitatieve analyse (cijfers en statistiek) o Bijschrijvende statistieken: de demografische gegevens en duikervaring uit de algemene enquête worden geanalyseerd om een beeld van de respondenten te geven.

Gemiddelden, frequenties en/of procenten worden berekend voor alle geschaalde vragen.

- Demografische gegevens (leeftijd, geslacht, ervaring).

- Duikervaring (aantal duiken, brevetniveau).

- Welzijnsscores (WHO-5 en individuele gevoelens) van voor en na de duik.

48

o Voor- en nametingen vergelijken (pre-test/post-test): - Met Excel een analyse uitvoeren. Of zelf handmatig vergelijken om te onderzoeken of de welzijnsscores significant zijn veranderd na de duik. Hiermee kunnen significante verschillen gevonden worden tussen de "voor" en "na" scores voor ontspanning, energie en stemming.

- Berekenen hoeveel de gemiddelde score is veranderd. o Groepen vergelijken: - Ervaren voordelen tussen verschillende groepen duikers vergelijken, zoals recreatief versus professioneel. Maar ook duikomstandigheden of locatie. o Verbanden: Verbanden onderzoeken tussen verandering in welzijn en variabelen zoals leeftijd, aantal duiken, brevetniveau.

• Kwalitatieve analyse o Thematische analyse: open antwoorden worden geanalyseerd door middel van coderen. Aan de hand daarvan worden vaak genoemde antwoorden (terugkerende thema’s en inzichten) zoals emoties, motivaties of verbeterpunten geclusterd.

Hierdoor worden er meer inzichten verkregen in hoe duiken bijdraagt aan mentaal welzijn. Zowel op korte als lange termijn, maar ook in de subjectieve ervaringen van duiken. Als de vraag het toelaat, worden resultaten zoveel mogelijk in hele procenten weergegeven, met daarbij een beschrijving in woorden voor meer inzicht. Eventueel aangevuld met citaten van respondenten. o Resultaten samenvoegen: de kwantitatieve bevindingen (bijv. verbetering in ontspanning na een duik) worden gecombineerd met de kwalitatieve inzichten (bijv. waarom deelnemers zich ontspannen voelen onder water).

Conclusie.

Bij enquête 1: De open vragen analyseren om kwalitatieve inzichten te verkrijgen die de kwantitatieve resultaten kunnen aanvullen.

Bij enquête 2 en 3: Als de scores na de duik aanzienlijk hoger zijn dan voor de duik, zou dit kunnen betekenen dat duiken een positief effect heeft op het subjectieve welzijn op korte termijn.

Dit samen combineren met de informatie uit het theoretisch kader.

Validiteit en betrouwbaarheid.

Validiteit: de gestelde vragen meten daadwerkelijk wat men wil meten (mentaal welzijn.) Het gebruik van open vragen zorgt ervoor dat er uitgebreide kwalitatieve data verzameld kan worden waarin deelnemers hun ervaring of beleving in hun eigen woorden kunnen omschrijven. Dit zorgt voor inhoudsvaliditeit omdat de vragen aansluiten bij de onderzoeksvraag.

Betrouwbaarheid: een grote steekproef (N) vergroot de betrouwbaarheid van de resultaten. Alle deelnemers beantwoorden dezelfde vragen dit zorgt voor de betrouwbaarheid. Ook kan hiermee op een ander moment door een ander persoon opnieuw hetzelfde onderzoek worden uitgevoerd en is het aannemelijk dat de resultaten overeenkomen.

49

Ethische overwegingen.

• Anoniem: De anonimiteit van de respondenten is gewaarborgd, men kan anoniem de enquête invullen. In enquête 2 en 3 wordt gevraagd om initialen, ook die zijn niet te herleiden. Ook zorgt de anonimiteit ervoor dat er geen sociaal wenselijke antwoorden worden gegeven.

• Vrijwillig: er wordt aangegeven dat deelname vrijwillig is en dat men op elk moment van het onderzoek kan stoppen.

• Duidelijk doel: Er wordt duidelijke informatie gegeven over het doel van het onderzoek.

Beperkingen.

• Subjectiviteit: welzijn en gevoelens zijn subjectief en kunnen beïnvloed worden door externe factoren. Subjectiviteit is een beperkende factor.

• Momentopname: de pre/postmetingen zijn kort na de duik. Meet alleen de directe effecten na de duik. Lange termijneffecten worden indirect gemeten via de algemene enquête.

• Zelfselectie: deelnemers zijn waarschijnlijk al gemotiveerd om te duiken en/of hebben een positieve houding ten opzichte van de activiteit. Dit kan de bruikbaarheid van conclusies beïnvloeden.

• Geen controlegroep: er is geen controlegroep die een andere activiteit doet.

Hierdoor is het moeilijk om het effect van duiken helemaal los te zien van andere factoren die het welzijn kunnen beïnvloeden.

Instrumenten en materialen.

Er is gebruik gemaakt van onderstaande middelen.

• Literatuuronderzoek: voor een wetenschappelijke onderbouwing van het theoretisch kader. o Laptop. o Wetenschappelijke databronnen. o Boeken, zoals de boeken van PADI, de BINAS en biologieboeken. o Emailprogramma voor het contacteren van experts en ervaringsdeskundigen, contact met begeleider en bronnenonderzoek. o Telefoon voor het opnemen van de interviews met experts en ervaringsdeskundigen. o Microsoft Word voor het transcriberen van interviews.

• Onderzoek: o Laptop. o Google Forms voor het maken van de enquêtes. o Spreadsheet voor het in kaart brengen van de antwoorden. o Gemini voor het helpen om antwoorden te analyseren. o Pen en papier voor het analyseren. o Microsoft Excel voor het maken van de grafieken en diagrammen.

50

RESULTATEN In dit hoofdstuk bevinden zich de resultaten van het onderzoek. Voor de overzichtelijkheid zijn de resultaten weergegeven per enquête.

ALGEMENE ENQUÊTE DUIKEN EN MENTAAL WELZIJN (ENQUÊTE 1) Dit hoofdstuk presenteert de bevindingen van het onderzoek, te beginnen bij de demografische gegevens van de respondenten. Vervolgens de resultaten met betrekking tot de specifieke onderzoeksvragen van enquête 1 over duiken en mentaal welzijn. In Bijlage 4 bevindt zich een uitgebreide analyse van de resultaten van enquête 1 inclusief citaten van respondenten.

1. Beschrijving van de steekproef (demografische gegevens).

Hieronder zijn de algemene kenmerken van de deelnemers te vinden.

Aantal

LEEFTIJD

Leeftijden 0-15 16-20 21-25 26-30 31-35 36-40 41-45 46-50 51-55 56-60 61-65 66-70 71-75

1.1 Participanten/onderzoekspopulatie.

In totaal hebben 154 respondenten deelgenomen aan de eerste enquête. (n=154)

30 25 20 15 10 5 0

1.2 Leeftijd.

Leeftijd in jaren De leeftijden varieerden van 15 tot 74 jaar, met een gemiddelde leeftijd van 45,8 jaar. De grootste Figuur 4 leeftijden respondenten leeftijdsgroepen waren 52–55 jaar (16%, n=24) en 46–50 jaar (14%, n=22). Zoals te zien in GESLACHT Zeg ik liever niet Figuur 4.

1%

1.3 Geslacht.

De verdeling (zie Figuur 5) tussen mannen en vrouwen was vrijwel gelijk: • 51%, n=79 vrouw • 48%, n= 73 man • 1%, n=2 niet gespecificeerd 1.4 Woonplaats.

De respondenten kwamen uit diverse landen (Figuur 6). De grootste groepen woonden in: • Nederland (75%) • België (13%) Daarnaast waren er deelnemers uit o.a. het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Egypte, Malta en de Filipijnen.

Man 48%

Vrouw 51%

Figuur 5 Geslacht respondenten

Woonachtig in 140

116

120 100 80 60 40 20

21 1

4

1

2

1

1

2

0

Figuur 6 Woonplaats respondenten

51

1

1

2

1

2. Resultaten met betrekking tot de onderzoeksvragen uit enquête 1.

Hierna worden de bevindingen per vraag weergegeven.

2.1. Ervaren verminderde mentale veerkracht. Mentale veerkracht en mentale klachten Verminderde mentale veerkracht Een groot deel van de respondenten (89%, n≈137) gaf Nee aan weleens last te hebben van verminderde mentale 11% veerkracht of mentale klachten. (Zie Figuur 7) De meest genoemde klachten waren: • Stress (54%) • Niet lekker in je vel zitten (49%) • Prikkelbaarheid (38%) • Piekeren (33%)

Ja 89% Figuur 7 Ervaring verminderde mentale veerkracht

Daarnaast werden o.a. slaapproblemen, negatieve gedachten, angst, somberheid, concentratieproblemen en faalangst genoemd. Enkele respondenten noemden specifieke diagnoses zoals PTSS, ASS, ADHD of burn -out. (Zie Figuur 8) Er moet vermeld worden dat bij deze vraag respondenten meerdere antwoorden konden geven. Vandaar dat alle bij elkaar opgetelde klachten meer is dan 154.

Mentale uitdagingen Anders Stress Somberheid Slaap problemen PTSS Prikkelbaarheid Piekeren Zeg ik liever niet Niet lekker in je vel zitten Negatieve gedachten Geen Faalangst Eenzaamheid Depressie Concentratie problemen Angst 0

10

20

30

40

50

Aantal keer vermeld Figuur 8 Mentale uitdagingen

52

60

70

80

90

2.2. Duikervaring, -praktijk en -activiteiten.

Duikervaring en frequentie Vrijwel alle respondenten (~99%, n=153) hadden duikervaring (Zie Figuur 9). De meeste respondenten hadden 16 jaar of meer duikervaring (38%, n=58), maar er was ook een groep relatief nieuwe duikers (28%, n=43). (Zie Figuur 10) DEELNAME ACTIVITEIT Nee 1%

DUIKERVARING IN JAREN

Introduik 2%

Zeer ervaren 16+ jaar 38%

Cursus 97%

Beginner 0-5 jaar 28%

Ervaren 6-15 jaar 34%

Figuur 9 duikervaring

Figuur 10 duikervaring in jaren

De duikfrequentie (Figuur 11) varieerde sterk: • Wekelijks: 32%, n=50 • Meerdere keren per week/>50 duiken per jaar: 30%, n=46 • Enkele keren per jaar: 22%, n=34 • Alleen op vakantie: 6%, n=9 Het aantal gemaakte duiken liep uiteen van 4 tot 12.000. De grootste groep (35%, n=54) had 251–1000 duiken gemaakt. (Zie Figuur 12) HOE VAAK DUIK JE Minder dan 25 per jaar 22% 25 - 50x per jaar 7%

Regelmatig wekelijks / 2 wekelijks 32% Figuur 11 Duikfrequentie

53

Vakantie 6%

Dagelijks / meerder keren per week / >50x per jaar 30%

Periodiek maandelijks / kwartaal 3%

10000 AANTAL GEMAAKTE + DUIKEN 2% 1000+ Zeer ervaren 17%

0-50 Beginner 16%

251-1000 Ervaren 35%

51-250 Gevorderd 30%

Figuur 12 Aantal gemaakte duiken

Brevetten In Figuur 13 is weergegeven dat bijna alle respondenten (99%, n=152) een duikbrevet hadden. De meest voorkomende brevetten waren: • Advanced Open Water Diver (~26%, n=40) • Instructeur (~24%, n=37) • Rescue Diver (~18%, n=28) • Divemaster/Assistent-Instructeur (~18%, n=27) Een klein deel (~4%, n=6) had een technisch duikbrevet. Dan was er nog ~1%, n=2 zonder brevet zij zijn in opleiding voor hun Open Water.

Type duiken De meest beoefende vormen van duiken (zie Figuur 14) waren: • Recreatief duiken (72%, n=111) • Professioneel recreatief duiken (21%, n=33) • Technisch duiken (5%, n=7) • Snorkelen (2%, n=3) Respondenten doken zowel in warm water (36%, n=55), koud water (28% n=44), als in beide omstandigheden (36%, n=55). (Zie Figuur 15)

BREVETTERING TEC Nee / No 4% 1% Zelfstandig / Independent Instructor 24%

Open Water (OWD) 9% Advanced Open Water (AOWD) 26%

Lesgevend / Teaching (DM of AI) 18%

Rescue Diver (RD) 18%

Figuur 13 Brevettering

DUIKACTIVITEIT Technisch duiken 5%

Snorkelen 2%

Professioneel (recreatief / lesgevend) 21% Recreatief duiken 72%

Figuur 14 Soort duikactiviteit

DUIKOMGEVING

Beide 36%

Warm water 36%

Koud water 28% Figuur 15 Duikomgeving

54

2.3. Gevoelens en voordelen na het duiken.

Mentale effecten Direct na een duik ervaart een meerderheid van de respondenten positieve gevoelens (Figuur 16). De belangrijkste categorieën zijn hierbij: • Rust en ontspanning (65%): dit is de meest voorkomende emotie.

Respondenten beschrijven gevoelens van rust, ontspanning en kalmte. Genoemd worden het loslaten van dagelijkse zorgen en het ervaren van stilte onder water.

• Positieve emotie & plezier (23%): Respondenten voelen zich voldaan, blij, gelukkig of enthousiast na een duik. Ervaringen onder water, zoals het zien van onderwaterleven zorgen hiervoor.

Maar er zijn ook minder positieve gevoelens. Namelijk: • Spannend en uitdagend (3%): Respondenten ervaren de duik als leuk spannend, vooral in het begin of bij nieuwe ervaringen.

• Negatieve emotie (2%): Respondenten geven aan uitgeput te zijn, spanning te ervaren of zelfs totale angst. Negatieve emoties, worden ervaren bij uitdagende omstandigheden of beperkte ervaring.

GEVOEL DIRECT NA DE DUIK Positieve Emotie & Plezier 23% Negatieve emotie 2%

Spanning & Uitdaging 3%

Energie & Vitaliteit 6% Zelfreflectie & Bewustzijn 1%

Rust & Ontspanning 65%

Figuur 16 Gevoel direct na de duik

De meerderheid van de respondenten ervaart positieve mentale effecten tijdens of na het duiken. (Zie Figuur 17) De belangrijkste categorieën zijn: • Ontspanning en mentale rust (60%) Respondenten beschrijven een “leeg hoofd”, rust, kalmte en een mindfulness-achtige staat.

• Positieve emoties (20%) Blijdschap, voldoening, enthousiasme en geluk worden vaak genoemd.

• Toename van mentale kracht (7%) Respondenten rapporteren meer zelfvertrouwen, minder faalangst en beter stressmanagement.

• Verbeterde focus en helderheid (6%) Duiken dwingt tot concentratie, waardoor afleidende gedachten verdwijnen.

• Verbinding en verwondering (3%) De natuurbeleving en sociale interactie met een buddy dragen bij aan een positief gevoel.

MENTALE VOORDELEN NA OF TIJDENS DE DUIK Energie & Vitaliteit 2% Mentale kracht & Veerkracht 7% Focus & Helderheid 6% Verbinding & Verwondering 3% Figuur 17 Mentale voordelen na of tijdens de duik

55

Geen 2%

Positieve emoties & Voldoening 20% Ontspannend, Mentale rust, & Mindfulness 60%

Fysieke effecten Ook fysiek ervaren respondenten duidelijke voordelen (Figuur 18): • Ontspanning van spieren (36%) • Fysieke inspanning/fitheid (17%) • Energie en vitaliteit (13%) • Gewichtloosheid (10%) • Vermindering van pijnklachten (10%) Een kleine groep (11%) ervaart geen fysieke voordelen en 1% noemt praktische nadelen zoals zware uitrusting of kou.

FYSIEKE VOORDELEN TIJDENS OF NA EEN DUIK Beperkingen & Ongemak 1%

Geen 11%

Energie & Vitaliteit 13% Ondersteunend 2%

Fysieke fitheid & Kracht 17%

Minder of geen pijnklachten 10%

Gewichtloosheid/Zweven 10%

Ontspanning & herstel van lichaam 36%

Figuur 18 Fysieke voordelen tijdens of na een duik

2.4. Negatieve effecten en invloed van locatie.

Negatieve effecten De meeste respondenten (71%) ervaren geen negatieve effecten van duiken. De overige respondenten noemen vooral (Figuur 19): • Fysieke belasting (8%) Rug- en schouderklachten door zware uitrusting.

• Ongemakken door uitrusting (7%) • Duikgerelateerde klachten zoals oorpijn of hoofdpijn (3%) • Mentale stress door omstandigheden of onzekerheid (9%) NEGATIEVE EFFECTEN OP FYSIEKE OF MENTALE GEZONDHEID Stress vooraf, door duikomstandigheden & onervarenheid.

9% Duik gerelateerde klachten 3% Lichamelijke ongemakken door zware uitrusting.

7%

Verslavend 1%

Soms 1%

Fysieke belasting & Vermoeidheid 8% Figuur 19 Negatieve effecten op fysieke of mentale gezondheid

56

Nee 71%

Invloed van locatie Voor 69% maakt de duiklocatie (Figuur 20) een duidelijk verschil in de ervaring.

Duikomstandigheden 53% en duikomgeving 23% zorgen voor de grootste invloed (Figuur 21).

Positieve omstandigheden (Figuur 22) (warm water, goed zicht, rustige plekken) leiden tot: • Meer ontspanning • Minder stress • Meer plezier en natuurbeleving

PLEK

Te weinig ervaring 1% Nee 30%

Ja 69% Figuur 20 Invloed van locatie

Uitdagende omstandigheden (Figuur 23) (koud water, stroming, slecht zicht) zorgen voor: • Meer fysieke inspanning • Meer mentale spanning Ook de buddy speelt een belangrijke rol: een ervaren buddy verlaagt stress, terwijl een chaotische buddy stress kan verhogen.

Gevoel van ontdekking 4%

VERSCHIL IN LOCATIE

Fysiek minder zwaar 2%

Duikervaring 4% Fysiek zwaarder 5%

Soort Duik 9%

Duikomgeving 23%

Duikomstandigheden 53% Figuur 21 Merkbare invloed van duiklocatie

Helder zicht 2%

VERSCHIL MENTAAL ONTSPANENDER

Makkelijke duikstek 4%

Hoge golven 4%

Geen fijne plek 2% Onbekende plek 15%

VERSCHIL MENTAAL ZWAARDER

Veilige omstandigheden 2% Bekende plek 7% Stroming 28%

Mooie omgeving 32%

Warm water 53%

Figuur 22 Positieve omstandigheden

57

Slecht zicht 23%

Koud water 28%

Figuur 23 Negatieve omstandigheden

2.5. Ontspanning en vergelijking met andere activiteiten.

Duiken vergeleken met andere ontspanningsactiviteiten Respondenten gaven duiken een Mate waarin duiken helpt bij gemiddelde ontspanningsscore van 8,8 op ontspanning 10. (Figuur 24) 60 50 40 30 20 10 0

Figuur 25 toont de vergelijking met andere sporten.

• 79% vindt duiken ontspannender dan andere activiteiten zoals yoga, wandelen of zwemmen.

• 14% vindt het vergelijkbaar.

• 3% vindt andere activiteiten ontspannender.

De belangrijkste redenen (Figuur 26) waarom duiken als effectiever wordt ervaren zijn: • Gewichtloosheid • Stilte onder water • Prikkelarme omgeving • Focus op ademhaling • Unieke natuurbeleving • Gevoel van avontuur en voldoening

40 16 0

0

0

0

0

2

1

Figuur 24 Mate waarin duiken helpt bij ontspanning

VERGELIJK MET ANDERE SPORTEN Geen mening 4% Hetzelfde 14% Minder 3%

Meer 79% Figuur 25 Vergelijk met andere sporten

WAAROM Meer ontspannen 14%

Stressvol 1%

Zweven 5% Ontsnapping andere wereld & Natuurbeleving 19% Volledige afzondering & Prikkelvrij 14% Figuur 26 Waarom is het ontspannener

58

Spanning & Uitdaging 7% Unieke rust 13%

Passie & Plezier 11%

Focus 16%

46 49

2.6. Duiken als ondersteuning voor mentaal welzijn.

Een grote meerderheid (81%) vindt dat duiken kan INZET Weet ik Niet worden ingezet als ondersteunende activiteit voor niet Misschien 3% specifiek mentaal welzijn. (Figuur 27) De belangrijkste 2% 5% redenen zijn (Figuur 28): Nee • Stressvermindering 9% • Mindfulness en focus • Rust en prikkelarme omgeving • Verhoogd zelfvertrouwen Ja • Overwinnen van angsten 81% • Positieve natuurervaring Figuur 27 Kan duiken worden Een kleinere groep (9%) vindt duiken minder ingezet voor ondersteuning geschikt, vooral vanwege veiligheidsrisico’s of persoonlijke beperkingen (Figuur 29). Enkele respondenten benadrukken dat veiligheid en goede begeleiding essentieel is.

WAAROM WEL

Als je al duikt 2%

Eigen positieve ervaring Gebeurt al 5% 1%

Buddy heeft positieve invloed 2% Mentaal sterker 8%

Prikkelarme omgeving 4% Focus 10%

Ontspanning & stressvermindering 23%

Ligt aan de persoon 10% Mits veilig en goed begeleid 9% Ligt aan de klachten 5%

Mindfulness 12% Onderwaterwereld 9%

Figuur 28 Waarom duiken wel inzetten

WAAROM NIET

Kan tegenovergestelde veroorzaken 21%

Geen medicijn of therapie 22%

Figuur 29 Waarom duiken niet inzetten

59

Teveel waar je aan moet denken 14% Kan spannend zijn 7%

Teveel gevaren & risico's 36%

Een grote meerderheid (80%) zou duiken aanraden als ondersteunende activiteit voor mentaal welzijn. (Figuur 30) De belangrijkste redenen zijn (Figuur 31): • Rustgevend en ontspannend • Mindfulness • Ontsnapping naar andere wereld • Beste wat respondenten ooit is overkomen.

AANRADEN Misschien 10% Nee 8%

Soms 1% Geen idee 1% Ja 80%

Figuur 30 Duiken aanraden.

Er worden door respondenten ook wat nuances genoemd, namelijk dat het niet voor iedereen geschikt is en dat goede begeleiding belangrijk is.

Een klein deel van de respondenten (8%) zou duiken niet aanraden. (Figuur 32) De belangrijkste redenen hiervoor zijn dat het te gevaarlijk is en dat er te veel is waar je over na moet denken. Verder wordt er ook aangegeven dat het vooral een mooie bijkomstigheid is van een bestaande hobby.

10% Van de respondenten zouden het misschien aanraden. (Figuur 33) De belangrijkste redenen hiervoor zijn: het ligt aan de aard van de mentale klachten, het is persoonsgebonden en niet voor iedereen geschikt.

Maar misschien Sociale Raadt het AANRADEN WAAROM WEL niet voor contacten al aan iedereen 2% 6% Beste wat me 7% Met goede ooit is begeleiding overkomen Mentaal sterker 8% 10% 7% Prikkelarm Andere wereld 5% 12% Mindfulness 12% Rustgevend & Goede balans Focus ontspannend rust & activiteit 19% 5% 7% Figuur 31 Waarom duiken wel aanraden

AANRADEN WAAROM NIET Natuurlijke Je moet mentaal fit zijn drempel 6% Te gevaarlijk 6% 22% Mooie bijkomstigeheid van bestaande hobby Geen therapie of 22% medicijn 11% Teveel waar je over Je vindt het leuk na moet denken of niet 22% 11% Figuur 32 Waarom duiken niet aanraden WAAROM MISSCHIEN Ligt aan de mentale klachten 46%

Wat zoekt iemand 7% Figuur 33 Waarom duiken misschien aanraden

60

Niet voor iedereen geschikt 13% Persoonsgebonden 20%

Moet aan veel denken als beginner 7% Risicosport 7%

ENQUÊTE EFFECTEN VAN DUIKEN (VOOR) (ENQUÊTE 2) Dit hoofdstuk presenteert de bevindingen van het onderzoek dat subjectief welzijn VOOR de duik meet. Te beginnen bij de demografische gegevens van de respondenten, gevolgd door de resultaten met betrekking tot de specifieke onderzoeksvragen van enquête 2: over de effecten van duiken op mentaal welzijn. (VOOR) 1. Beschrijving van de steekproef (demografische gegevens).

Hieronder zijn de algemene kenmerken van de deelnemers te vinden.

1.1 Participanten/onderzoekspopulatie.

In totaal hebben 58 deelnemers deelgenomen aan de tweede enquête. (n=58) 1.2 Leeftijd.

De leeftijden van de respondenten varieerden van 13 tot 72 jaar met een gemiddelde van 44,7 jaar. De meerderheid van de respondenten bevond zich in de leeftijdsgroepen 51-55 jaar (17%, n=10). (Figuur 34)

Aantal deelnemers

Leedtijd in jaren.

12 10 8 6 4 2 0

GESLACHT

Vrouw 36%

Man 64% Leeftijd in jaren

Figuur 34 Leeftijd respondenten

Figuur 35 Geslacht

1.3 Geslacht.

Wat betreft geslacht, gaf 36% van de respondenten aan vrouw te zijn (n=21), terwijl 48% man was (n=37). (Figuur 35) 1.4 Duikervaring en brevettering.

Het aantal gemaakte duiken door deelnemers is zeer uiteenlopend. (Figuur 36) De respondent met het minst aantal duiken heeft er 17 gemaakt de respondent met het meeste aantal duiken heeft er 10.000 gemaakt. De grootste groep bestaat uit respondenten die tussen de 251 en 1000 duiken hebben gemaakt (34%, n=20). Gevolgd door een groep die tussen de 51 en 250 duiken heeft gemaakt (33%, n= 19).

1000+ (Zeer ervaren) 19%

0 - 50 (Beginner) 14%

51 - 250 (Gevorderd) 33%

251 - 1000 (Ervaren) 34%

AANTAL GEMAAKTE DUIKEN Figuur 36 Aantal gemaakte duiken

61

Alle deelnemers (100%, n=58) hebben BREVET een brevet. (Figuur 37) Hiervan heeft een klein deel een basisbrevet, namelijk Open Zelfstandig / Water Diver, OWD (~9%, n=5). ~22%, n= Independent 13, had een brevet Advanced Open Water Instructor 29% Diver, AOWD. Het vervolg op AOWD is een brevet Rescue Diver, RD ~21%, n=12 heeft dit brevet. ~19% van de deelnemers, n= 11, had een professioneel Lesgevend / Teaching brevet divemaster of Assistent (DM of AI) Instructeur, DM of AI. Het grootste deel 19% van de deelnemers heeft professioneel brevet Instructeur (~29%, n= 17) Figuur 37 Brevettering

Open Water (OWD) 9%

Advanced Open Water (AOWD) 22%

Rescue Diver (RD) 21%

2. Score WHO-5 welzijnsschaal Bij de vragen van de WHO-5 wordt gebruikt gemaakt van een 6-puntsschaal.

0 = Helemaal niet, 1 = af en toe, 2 = minder dan de helft van de tijd, 3 = meer dan de helft van de tijd, 4 = meestal, 5 = altijd.

1) Ik voel me opgewekt en in een goede stemming. (Tabel 1) ~55%, n=32 voelt zich meestal opgewekt en in een goede stemming

Tabel 1 Stemming

2) Ik voel me kalm en ontspannen. ( Tabel 2) ~47%, n=27 voelt zich meestal kalm en ontspannen.

Tabel 2 Mate van ontspanning

62

3) Ik voel me actief en energiek. (Tabel 3) ~41%, n=24 voelt zich meestal actief en energiek.

Tabel 3 Mate van energie

4) Ik werd ’s ochtends fris en uitgerust wakker. (Tabel 4) ~38%, n=22 werd meer dan de helft van de tijd ’s ochtends fris en uitgerust wakker.

Tabel 4 Gevoel bij opstaan

5) Mijn dagelijks leven zit vol met dingen die mij interesseren. ( Tabel 5) ~48%, n=28 geeft aan meestal een dagelijks leven te hebben dat vol zit met dingen die hen interesseren.

Tabel 5 Invulling dagelijks leven

63

3. VOOR het duiken.

3.1 Waar en hoe vaak duik je vandaag?

De duikstekken die deelnemers noemden waren enorm divers vandaar dat de keuze is gemaakt om ze te categoriseren per land (Figuur 38). De meeste duiken werden in Nederland gemaakt (~55%, n=32) gevolgd door Spanje (~19%, n=11). ~48%, n=28 van de deelnemers geeft aan 1 duik te gaan maken. ~35%, n=20 geeft aan 2 duiken te maken. Deelnemers die meer dan 2 duiken maken zijn in de minderheid (~9%, n=5 en ~5%, n=3). ~3%, n=2 geeft aan vandaag geen duik te gaan maken (Figuur 39).

Frankrijk WAAR DUIK JE VANDAAG België 2% Zwembad 3% Azië Griekenland 2% Italië 2% 1% 2% Bonaire 7%

HOEVEEL DUIKEN MAAK JE VANDAAG?

4 duiken 5%

geen 3%

3 duiken 9%

Mozambique 2%

1 duik 48%

Egypte 5%

Spanje 19% Figuur 38 Duikstek

Nederland 55%

2 duiken 35% Figuur 39 Aantal geplande duiken

3.2 Gevoel voor de duik.

Gevoel wordt op een schaal van 1 tot 5 aangegeven.

De meeste deelnemers voelen zich voor de duik ontspannen (1) (~38%, n=22), energiek (1) (31%, n=18) en positief gestemd (1) (25%, n=43).

1.) 1 Ontspannen – 5 Gestrest. (Tabel 6) Gemiddeld scoren de deelnemers een 2,1

Tabel 6 Mate van ontspanning

64

2.)

1 Energiek – 5 niet energiek (Tabel 7) Gemiddeld scoren de deelnemers een 2,4

Tabel 7 Hoe energiek ben je

3.) 1 Positief gestemd – 5 negatief gestemd. (Tabel 8) Gemiddeld scoren de deelnemers een 2,1

Tabel 8 Hoe is je stemming

4. Opmerkingen/toelichting Enkele deelnemers hebben gebruik gemaakt van de mogelijkheid om iets toe te voegen.

De volgende relevante opmerkingen zijn gemaakt: - Ik heb PTSS. Na een duik ben ik compleet ontspannen. Zo kan ik er weer dagen tegen.

Onder water heb ik geen triggers, dus 45 min niks. Voor de rest sta ik 24/7 aan.

- Altijd wat gespannen voor de duik, omdat er altijd wat kan misgaan, maar tijdens en na, heerlijk ontspannen.

- Voor het duiken ervaar ik enthousiasme die ik in lange tijd niet heb gevoeld.

- Heel de week gewerkt, dus dan moe en is de zin om te duiken er niet altijd.

- Voor het duiken voel ik mij door de C-PTSS vaak slecht. Door te gaan duiken kom ik relaxed het water uit. Duiken geeft rust door de stilte onder water.

- Last van verminderde energie en stemming t.g.v. herfst.

- Duiken is vrijheid en genieten van een andere wereld.

65

ENQUÊTE EFFECTEN VAN DUIKEN (NA) (ENQUÊTE 3) Dit hoofdstuk presenteert de bevindingen van het onderzoek dat subjectief welzijn NA de duik meet. Te beginnen bij de demografische gegevens van de respondenten , gevolgd door de resultaten met betrekking tot de specifieke onderzoeksvragen van enquête 3: effecten van duiken op het mentaal welzijn (NA).

1. Beschrijving van de steekproef (demografische gegevens).

Hieronder zijn de algemene kenmerken van de deelnemers te vinden.

1.1 Participanten/onderzoekspopulatie.

In totaal hebben 53 deelnemers deelgenomen aan de derde enquête. (n=53) 1.2 Leeftijd.

De leeftijden (Figuur 40) van de respondenten varieerden van 17 tot 69 jaar met een gemiddelde van 45,7 jaar. De meerderheid van de respondenten bevond zich in de leeftijdsgroepen 51-55 jaar (19%, n=10).

GESLACHT

Aantal deelnemers

Leeftijd in jaren 12 10 8 6 4 2 0

Vrouw 28%

Man 72%

Leeftijd in jaren Figuur 40 Leeftijd respondenten

Figuur 41 Geslacht

1.3 Geslacht.

Wat betreft geslacht Figuur 41, gaf 28% van de respondenten aan vrouw te zijn (n=15), terwijl 72% man was (n=38).

1.4 Duikervaring en brevettering.

Het aantal gemaakte duiken (Figuur 42) door deelnemers is zeer uiteenlopend. De respondent met het minst aantal duiken heeft er 18 gemaakt de respondent met het meeste aantal duiken heeft er 10.000 gemaakt. De grootste groep bestaat uit respondenten die tussen de 51 en 250 duiken hebben gemaakt (34%, n= 18).

Gevolgd door een groep die tussen de 251 en 1000 duiken heeft gemaakt (28%, n=15).

AANTAL DUIKEN 1000+ (Zeer ervaren) 27%

0 - 50 (Beginner) 11%

51 - 250 (Gevorderd) 34%

251 - 1000 (Ervaren) 28%

Figuur 42 Aantal gemaakte duiken

66

Alle deelnemers (100%, n=53) hebben Open BREVETTERING Water en brevet (zie Figuur 43). Hiervan TEC (OWD) 4% Zelfstandig / heeft een klein deel een basisbrevet, 6% Independent Open Water, OWD (~6%, n=3). ~19%, Instructor 32% n=10 had een brevet Advanced Open water, AOWD, Het vervolg op AOWD is een brevet Rescue Diver, RD ~17%, n=9 heeft dit brevet. ~22%, n=12 had een professioneel brevet Divemaster Lesgevend / of Assistent Instructeur, DM of AI. Teaching (DM Het grootste deel van de deelnemers of AI) 22% heeft professioneel brevet Instructeur (~32%, n=17). Een aantal deelnemers Figuur 43 Brevettering heeft een TEC brevet of gelijkwaardig. (~4%, n=2)

Advanced Open Water (AOWD) 19%

Rescue Diver (RD) 17%

2. NA het duiken.

2.1 Waar en hoe vaak heb je vandaag gedoken?

De duikstekken (Figuur 44) die deelnemers noemden waren enorm divers vandaar dat de keuze is gemaakt om ze te categoriseren per land. De meeste duiken werden in Nederland gemaakt (~54%, n=28) gevolgd door Spanje (~19%, n=10). ~62%, n=33 van de deelnemers heeft 1 duik gemaakt. ~34%, n=18 geeft aan 2 duiken te maken.

Deelnemers die meer als 2 duiken maken zijn in de minderheid (~2%, n=1) (zie Figuur 45).

België WAAR HEB JE VANDAAG GEDOKEN 2% Frankrijk Zwembad Gozo 2% Griekenland 2% 2% 2% Bonaire Italië 2% 7% Mozambique 2%

AANTAL GEMAAKTE DUIKEN VANDAAG 3 duiken 2%

Egypte 6%

1 duik 62% Spanje 19%

Figuur 44 Duikstek

67

4 duiken 2%

Nederland 54%

2 duiken 34% Figuur 45 Aantal gemaakte duiken vandaag

2.2 Gevoel voor de duik.

Gevoel wordt op een schaal van 1 tot 5 aangegeven.

De meeste deelnemers voelden zich na de duik ontspannen (1) (~57%, n=30), en positief gestemd (1) (62%, n=33). De meeste deelnemers scoren op energiek een 2 (40%, n=21).

4.) 1 Ontspannen – 5 gestrest (Tabel 9). Deelnemers scoorden gemiddeld een 1,8.

Tabel 9 Mate van ontspanning.

1 Energiek – 5 niet energiek (Tabel 10). Deelnemers scoorden gemiddeld een 2,1

Tabel 10 Hoe energiek ben je

1 Positief gestemd – 5 negatief gestemd (Tabel 11). Deelnemers scoorden gemiddeld een 1,8

Tabel 11 Hoe is je stemming

68

-

3. Opmerkingen/toelichting Enkele deelnemers hebben gebruik gemaakt van de mogelijkheid om iets toe te voegen. De volgende relevante opmerkingen zijn gemaakt: Na het duiken ben ik wel wat minder fit (he, logisch) maar het is heel fijn om even alle problematiek te vergeten wanneer je aan het duiken bent. En je bent met allemaal mensen om je heen die gewoon gezellig zijn.

Na het duiken gaat het beter, soms niet voor lang, afhankelijk van de prikkels, maar het maakt me altijd rustig.

Heerlijk ontspannen gedoken, voel me lichamelijk vermoeider maar geestelijk stukken beter dan voor de duik!

2 prachtige duiken gehad, mooie foto's gemaakt.

-

Floor, jij en ik weten dat duiken aanwijsbare positieve effecten heeft 👌🏻

-

-

69

CONCLUSIE Dit profielwerkstuk onderzocht hoe duiken kan bijdragen aan een beter mentaal welzijn. De hoofdvraag was: “Op welke manier kan duiken worden ingezet als ondersteunende activiteit voor het verbeteren van mentaal welzijn? ” Met behulp van deelvragen en literatuuronderzoek is er een theoretisch kader opgesteld. Er zijn drie enquêtes afgenomen onder verschillende soorten duikers om de ervaringen van duikers te peilen. Met de resultaten van deze onderzoeken en de opgestelde hypothese is geprobeerd een duidelijk en onderbouwd antwoord te geven op deze vraag.

Uit dit onderzoek blijkt dat duiken op meerdere manieren kan bijdragen aan het verbeteren van mentaal welzijn. De resultaten uit zowel het theoretisch kader als de enquêtes laten zien dat duiken niet alleen een fysieke activiteit is, maar ook een vorm van mentale ontspanning en focus. De unieke combinatie van een gecontroleerde ademhaling, het gevoel van gewichtloosheid, de focus op ademhaling, uitrusting en omgeving, het in het hier en nu zijn en de prikkelarme onderwateromgeving zorgen samen voor rust, stressvermindering, het bevorderen van positieve mentale ervaringen en een staat van mindfulness. Daarnaast ervaren veel duikers een toename in zelfvertrouwen doordat ze nieuwe vaardigheden opbouwen, persoonlijke grenzen verleggen en een gevoel van controle ervaren.

Uit de antwoorden van de respondenten blijkt dat duiken vrijwel unaniem wordt ervaren als rustgevend, ontspannend en mentaal verhelderend. Het geeft positieve emoties en voldoening. Veel duikers geven aan dat zij tijdens het duiken minder last hebben van stress, piekeren of negatieve gedachten. De stilte onder water , de pracht van de onderwaterwereld, het ritmische ademhalen en het gevoel van gewichtloosheid worden vaak genoemd als belangrijke elementen die bijdragen aan mentale rust. Dit komt overeen met de bevindingen uit het theoretisch kader. Bestaande literatuur over ademhalingstechnieken, natuurbeleving “blue mind” en mindfulness, die allemaal bekendstaan om hun positieve invloed op mentale gezondheid Uit het onderzoek blijkt verder dat duiken effectief is voor mensen die te maken hebben met een verminderde mentale veerkracht, zoals stress, niet lekker in je vel zitten, prikkelbaarheid of (faal)angst. Verschillende respondenten met PTSS, angstklachten, depressieve gevoelens en overprikkeling door autisme/ADHD/ADD geven aan dat duiken hen helpt om in het moment te blijven, hun gedachten te ordenen en tijdelijk afstand te nemen van dagelijkse zorgen. Dit wordt veel omschreven als het hoofd leegmaken en dit is voor sommigen noodzakelijk om de wereld boven water beter aan te kunnen. Dit ondersteunt de hypothese dat duiken een vorm van therapeutische waarde kan hebben, mits het veilig en onder goede begeleiding wordt uitgevoerd.

Wel wordt herhaaldelijk benadrukt dat duiken niet voor iedereen geschikt is. Enkele respondenten geven aan dat duiken juist stressvol kan zijn wanneer er sprake is van slechte zichtomstandigheden, sterke stroming, een onervaren buddy of fysieke belasting door zware uitrusting. Dit sluit aan bij de theorie over de risico’s en beperkingen.

Ook blijkt dat duiken pas echt ontspannend wordt wanneer iemand voldoende ervaring heeft opgebouwd en zich comfortabel voelt onder water. Dit betekent dat duiken niet als universele interventie kan worden gezien, maar eerder als een ondersteunend e

70

activiteit die vooral effectief is voor mensen die zich prettig voelen in het water en openstaan voor de ervaring.

Tot slot speelt ook het sociale aspect een belangrijke rol. Veel duikers geven aan dat zij door het duiken nieuwe sociale contacten hebben opgedaan, zich minder eenzaam voelen en steun ervaren binnen de duikgemeenschap. Zoals in het theoretisch kader beschreven, draagt dit sociale component indirect bij aan een verbeterd mentaal welzijn.

Hypothese Duiken kan een aanzienlijke bijdrage hebben in het verbeteren van mentaal welzijn, doordat het een combinatie vormt van onder andere lichamelijke ontspanning en gecontroleerde ademhaling. Duiken is stress verminderend, mindfulness bevorderend en het versterkt gevoelens van zelfvertrouwen en verbondenheid.

Op basis van deze resultaten kan worden geconcludeerd dat duiken, mits het veilig gebeurt en met goede begeleiding, onder gecontroleerde omstandigheden en binnen het vermogen qua opleiding, ervaring en conditie, een waardevolle ondersteunende activiteit kan zijn voor het verbeteren van mentaal welzijn. Het biedt een combinatie van fysieke activiteit, mentale focus, natuurbeleving en sociale verbondenheid die samen een positief effect hebben op de mentale gezondheid. Hoewel duiken geen vervanging is voor professionele hulp, kan het voor veel mensen een effectieve en betekenisvolle aanvulling zijn op hun mentale welzijn.

71

DISCUSSIE Dit hoofdstuk bespreekt de resultaten van het onderzoek naar de rol van duiken bij mentaal welzijn. Ik vergelijk de bevindingen met de verwachtingen en bestaande theorieën, bespreek de betrouwbaarheid en beperkingen van het onderzoek, geef de sterke punten aan, overweeg alternatieve verklaringen en geef suggesties voor toekomstig onderzoek. Ik sluit af met een aantal aanbevelingen.

Interpretatie van de resultaten met betrekking tot de hoofdvraag en de hypothese De resultaten van dit onderzoek, verkregen uit een combinatie van literatuuronderzoek en drie enquêtes (n=154 voor enquête 1, n=58 voor enquête 2 en enquête 3 n=53) ondersteunen de hypothese dat duiken een aanzienlijke bijdrage kan leveren aan het verbeteren van mentaal welzijn. De hoofdvraag, "Op welke manier kan duiken worden ingezet als ondersteunende activiteit voor het verbeteren van mentaal welzijn?", wordt door de verzamelde data op meerdere punten beantwoord.

De indrukwekkende meerderheid van de respondenten uit alle enquêtes rapporteert positieve effecten van duiken op hun mentale gesteldheid. De gemiddelde scores uit enquête 3 voor ontspanning (1,8 schaal 1-5 waarbij 1 ontspannen is en 5 gestrest) en opgewektheid (3: 1,8 schaal 1-5 waarbij 1 positief gestemd is en 5 negatief gestemd) zijn hoog. Ook uit enquête 1 komt naar voren dat het rust en ontspanning brengt (~65%). Antwoorden zoals rust en het vermogen om het hoofd leeg te maken zijn consistent hoog. De mate waarin duiken ontspant is eveneens hoog in deze enquête, namelijk 8.8 op een schaal van 10. Ongeveer 79% van de respondenten geeft zelfs aan dat het ontspannender is dan andere activiteiten. De focus die nodig is bij duiken en de unieke omgeving dragen hieraan bij.

Dit bevestigt de hypothese dat duiken, door de combinatie van fysieke activiteit, gecontroleerde ademhaling en de unieke onderwaterervaring, stressverlagend en mindfulness-bevorderend werkt. Wel moet er een nuance worden aangebracht, namelijk dat het niet altijd en voor iedereen zo is. Het kan dus zo zijn.

Mechanismen die invloed hebben op mentaal welzijn: De resultaten wijzen op specifieke mechanismen die bijdragen aan mentaal welzij n. Zoals de respondenten zelf aangeven.

• Focus op het hier en nu en mindfulness: De noodzaak om zich te concentreren

op ademhaling, uitrusting en de omgeving dwingt duikers in het hier en nu. Dit wordt door velen ervaren als een effectieve manier om piekeren en stressvolle gedachten te verminderen. Dat mindfulness bevorderend is voor het mentale welzijn komt geregeld terug in het theoretisch kader.

• Fysiologische ontspanning: Het gevoel van gewichtloosheid en de gecontroleerde

ademhaling worden meerdere malen genoemd als directe oorzaken van fysieke en mentale ontspanning. Dit ondersteunt het verband, dat in het theoretisch kader in het hoofdstuk mechanismen van duiken wordt uitgelegd, tussen duiken en fysiologische stressreductie.

• Natuurervaring en "Blue Mind": De pracht van de onderwaterwereld en de

ervaring van het zijn in een "andere wereld" worden sterk geassocieerd met rust en welzijn. Dit bevestigt de theorieën over de herstellende werking van natuurcontact, specifiek in blauwe ruimten.

72

• Zelfvertrouwen en aanleren nieuwe vaardigheden: Het is minder

uitdrukkelijk gevraagd, maar de gegeven open antwoorden en de hoge mate om duiken aan te bevelen, geven aan dat het overwinnen van uitdagingen en het beheersen van duikvaardigheden bijdraagt aan een verhoogd zelfvertrouwen. In het theoretisch kader komt naar voren dat dit een positieve invloed heeft op het mentaal welzijn ook bevestigen de geïnterviewde experts dit.

• Impact op specifieke problemen: De enquêteresultaten, met name uit enquête 1,

tonen aan dat duiken een positieve invloed kan hebben op specifieke issues die betrekking hebben op verminderde mentale veerkracht, zoals stress, niet lekker in je vel zitten en angst. Maar ook op mentale problemen zoals PTSS, ADHD en autismespectrumstoornissen. Ook werd dit in enquête 2 uitdrukkelijk benoemd. De ervaringen van respondenten die duiken als een "helende" activiteit beschrijven, zijn veelzeggend. Dit komt overeen met de beschreven ervaringen en de bestaande therapieën in het theoretisch kader.

De rol van duikspecifieke factoren • Ervaringsniveau: De data suggereren dat hoewel duiken over het algemeen

positieve effecten heeft, ervaren duikers mogelijk meer voordelen ervaren. Positieve voordelen worden groter en komen vaker voor naarmate duikers meer ervaring opdoen. Dit kan te maken hebben met een groter comfort onder water, minder focus op technische aspecten en meer ruimte voor ontspanning en genieten van de omgeving. In het theoretisch kader wordt dit ondersteund en komt dit ook naar voren in verschillende onderzoeken.

• Omgevingsfactoren: De locatie en omstandigheden van het duiken spelen een rol.

Warm, helder water met veel leven wordt vaker geassocieerd met maximale ontspanning en positieve ervaringen dan koud, donker water met slechte zichtbaarheid of sterke stroming. Dit laatste kan juist stress veroorzaken, wat de noodzaak van goede begeleiding en het kiezen van geschikte duiklocaties benadrukt.

• Sociale aspecten: Het sociale aspect van duiken (buddy's, clubs) wordt door

meerdere respondenten als een belangrijke aanvulling op het mentale welzijn genoemd, wat bijdraagt aan verbondenheid en het tegengaan van eenzaamheid. In het theoretisch kader komt dit in meerdere wetenschappelijke artikelen ook naar voren evenals in de reacties van de geïnterviewde experts en ervaringsdeskundige n.

Vergelijking met verwachtingen en theorie De resultaten van het onderzoek sluiten grotendeels aan bij mijn vooraf opgestelde hypothese en de bestaande literatuur. Ik verwachtte dat duiken, door de unieke combinatie van fysieke activiteit, gecontroleerde ademhaling, natuurbeleving en focus op het moment, een positieve impact zou hebben op mentaal welzijn. De enquêteresultaten bevestigen dit beeld: de overgrote meerderh eid van de duikers ervaart duiken als rustgevend, stress verlagend en bevorderlijk voor een heldere geest.

De specifieke mechanismen die ik in het theoretisch kader benoemd heb, zoals de fysieke inspanning mindfulness-achtige focus (in het hier en nu zijn), fysiologische ontspanning door de gecontroleerde ademhaling en gewichtloosheid, de prikkelarme omgeving en de herstellende kracht van natuurbeleving ("Blue Mind") worden door de respondenten zelf ook als belangrijke factoren genoemd. Deze combinatie wordt in de bestaande wetenschappelijke literatuur gezien als bijzonder effectief voor het verminderen van stress en het bevorderen van emotionele stabiliteit. De data uit het onderzoek ondersteunen deze theoretische aannames. De bevindingen ondersteunen de

73

theorie dat duiken een combinatie-effect veroorzaakt tussen fysieke activiteit, mentale focus en natuurbeleving, wat leidt tot een verbeterd welzijn. Het maakt duiken misschien wel uniek. Ook de potentiële therapeutische waarde voor specifieke problemen zoals stress, angst en PTSS, zoals benoemd in de literatuur, wordt door de ervaringen van de respondenten sterk onderbouwd.

Respondenten geven aan dat duiken pas ontspannend wordt wanneer men voldoende ervaring heeft opgebouwd. Beginners ervaren juist vaker stress door onbekendheid met de uitrusting, het water of de omgeving. Dit nuanceert de hypothese dat duiken altijd stress verlagend werkt. Verder blijkt dat omgevingsfactoren zoals zicht, stroming, temperatuur en buddy-ervaring een grote rol spelen. Duiken brengt ook fysieke en mentale risico’s met zich mee. Dit betekent dat duiken niet in elke situatie even geschikt is als ondersteunende activiteit.

Vergelijk van resultaten met andere onderzoeken Zoals eerder in de meerwaarde van dit onderzoek vermeld, is er weinig tot geen onderzoek in Nederland gedaan bij mensen of duikers met alleen een verminderde mentale veerkracht. Internationaal zijn er wel onderzoeken gedaan met duikers of mensen met een diagnose zoals PTSS-patiënten. Aangezien deze ook terugkomen in het theoretisch kader gebruik ik deze om de resultaten van dit onderzoek te vergelijken.

Ook al is de onderzoekspopulatie niet helemaal gelijk.

Overeenkomsten tussen de onderzoeken zijn dat de resultaten aantonen dat duiken een duidelijke positieve invloed heeft op het mentaal welzijn. Verschillen zijn vooral het aantal respondenten, 154 in dit onderzoek. Bij de andere onderzoeken is het aantal deelnemers of respondenten tussen de 5 en 35. Verder bestaat dit onderzoek uit enquêtes terwijl de andere onderzoeken ook diepte-interviews bevatten en experimenten waarbij duikers daadwerkelijk gevolgd worden gedurende een bepaalde tijd. Ook wordt gebruik gemaakt van controlegroepen die een andere activiteit doen.

Fysiologische metingen zijn in enkele onderzoeken ook gebruikt.

Er is in dit onderzoek geprobeerd om door middel van de Voor en Na enquêtes een onderbouwing vanuit de “praktijk” te verkrijgen, dus een soort van experiment. Maar dit is niet te vergelijken met de gecontroleerde omgevingen waarin de andere onderzoeken zijn gedaan.

De verschillen komen waarschijnlijk vooral door de gekozen onderzoeksmethode, de onderzoekspopulatie en de kennis en kunde van ervaren onderzoekers. Ook het materiaal, de analysemogelijkheden en methodieken waar ze beschikking over hebben zullen zorgen voor verschillen.

Mogelijke oplossingen om verschillen in volgend onderzoek te beperken zouden zijn meer tijd, meer ervaring en meer kennis over onderzoeken. Waarschijnlijk speelt geld ook nog een rol. Een andere onderzoeksmethode kiezen (enquête, interviews en vervolgens een experimenteel onderzoek) in combinatie met een kleinere onderzoeksgroep zou mogelijk ook voor minder verschillen zorgen. Experimenteel onderzoek doen in een gecontroleerde omgeving zorgt waarschijnlijk ook voor minder verschillen.

Ik weet niet of er vragen zijn blijven liggen, ik ben van mening dat alle vragen die in het begin van het onderzoek zijn gesteld wel zijn beantwoord. Er zijn vooral veel meer vragen bijgekomen, niet direct die betrekking hebben op de onderzoeksvraag, maar meer over het onderwerp. Vervolgonderzoek is nodig om meer inzicht te krijgen en een betere wetenschappelijke onderbouwing te schrijven. Opties voor vervolgonderzoek worden verder uitgewerkt en toegelicht in de vooruitblik.

74

Keuze voor experts Voor dit onderzoek zijn verschillende experts geïnterviewd of geraadpleegd. De keuze voor de experts was, dat ze vanuit de praktijk en vanuit verschillende professies iets toe zouden kunnen voegen aan dit onderzoek. De keuze van persoonlijk, telefonisch of schriftelijk beantwoorden van interviewvragen werd bij de experts gelaten, daar de tijd van hen kostbaar is. Er wordt gekozen voor 2 gzpsychologen voor het algemene gedeelte over mentaal welzijn. Een arbeid en organisatie kerndeskundige, tevens duikinstructeur, wordt ingeschakeld voor een andere blik op mentaal welzijn. Een duikerarts wordt geïnterviewd voor meer inzicht vanuit de medische kant. Daarnaast worden de medisch directeur van DAN Europe en een gespecialiseerde (psychiater) duikerarts vragen gesteld voor meer inzichten in de theorie. Paddy Reijnders, omdat hij al lang in de duikwereld zit en enorm veel kennis bezit. Ervaringsdeskundigen en begeleiders van bestaande programma’s worden geraadpleegd voor input vanuit de praktijk.

Betrouwbaarheid en validiteit Het onderzoek is gebaseerd op zelfrapportage, waardoor de resultaten afhankelijk zijn van de subjectieve beleving van de deelnemers. Subjectieve interpretatie en sociaal wenselijke antwoorden kunnen ervoor zorgen dat respondenten hun ervaringen positiever of negatiever weergeven dan daadwerkelijk het geval is. Er zijn geen gestandaardiseerde meetinstrumenten voor mentale gezondheid gebruikt (behalve de WHO5 in enquête 2), wat de validiteit beperkt en vergelijking met klinische data onmogelijk maakt.

Bovendien bestaat de onderzoeksgroep voornamelijk uit ervaren duikers, instructeurs en recreatieve duikers, er is dus sprake van selectiebias. Personen met negatieve ervaringen of die gestopt zijn met duiken zijn waarschijnlijk ondervertegenwoordigd, wat de betrouwbaarheid van de conclusies kan beïnvloeden. Hierdoor kan het beeld van de mentale voordelen van duiken positiever uitvallen dan in werkelijkheid het geval is.

Het ontbreken van een controlegroep maakt het onmogelijk om de effecten van duiken los van andere factoren, zoals vakantie-omstandigheden of algemene fysieke activiteit, te zien.

Hoewel deze beperkingen voor betrouwbaarheid en validiteit aanwezig zijn, doet dit geen afbreuk aan de kern van de resultaten.

Er is geprobeerd het onderzoek zo betrouwbaar en valide mogelijk te maken . Het onderzoek is zorgvuldig opgezet. Wat betreft de validiteit is dit gedaan door open vragen te stellen, waardoor deelnemers hun ervaringen en belevingen in eigen woorden konden beschrijven. Hierdoor zijn uitgebreide kwalitatieve data verzameld. Dit draagt bij aan inhoudsvaliditeit, omdat de vragen direct aansluiten bij de onderzoeksvraag (er wordt gemeten wat men wil meten, namelijk mentaal welzijn). Daarnaast is de WHO-5 toegepast, een internationaal gevalideerde vragenlijst, wat de meetkwaliteit versterkt.

De resultaten laten bovendien overeenkomsten met enigszins vergelijkbare onderzoeken zien. De hoge score op ontspanning (8.8/10) en de voorkeur voor duiken boven andere activiteiten (79%), ondersteunen de constructvaliditeit.

De betrouwbaarheid is verhoogd door een relatief grote steekproef (n = 154, 58 en 53), het gebruik van gestandaardiseerde vragenlijsten en consistente analyse. Alle deelnemers kregen dezelfde vragen, waardoor herhaalbaarheid mogelijk is. Er kan op een ander moment door een ander persoon opnieuw hetzelfde onderzoek worden

75

gedaan en het is aannemelijk dat de resultaten overeenkomen. Het gebruik van gesloten vragen bevordert objectiviteit van de dataverzameling, terwijl de mogelijkheid tot meerdere antwoorden de realiteit beter weerspiegelt. Bijvoorbeeld bij de vraag over verminderde mentale veerkracht, mensen kunnen meerder klachten tegelijk ervaren.

Hierdoor wordt de betrouwbaarheid van de klachten vergroot .

De onderzoeksmethode is uitgebreid en duidelijk beschreven, de analyse systematisch en consistent uitgevoerd en de resultaten duidelijk gepresenteerd in percentages en getallen. Door te kiezen voor een algemene enquête en een pre/post enquête is er geprobeerd de resultaten te ondersteunen met een moment opname in de “praktijk”.

Daarnaast is er een critical reader ingezet. Dit om de kwaliteit van dit PWS te waarborgen. Deze persoon heeft de tekst beoordeeld op helderheid, logische opbouw maar vooral op consistentie. Op basis van deze feedback zijn enkele aanpassingen gedaan om de leesbaarheid en argumentatie te verbeteren. Door deze extra controle is de betrouwbaarheid van de uiteindelijke tekst versterkt, zie hiervoor bijlage 6.

Zwakke punten en beperkingen Het onderzoek kent ook duidelijke beperkingen. Hoewel de enquêtes veel verschillende duikers hebben bereikt, is de steekproef mogelijk niet helemaal representatief voor de gehele duikpopulatie (bv. qua geografische spreiding, specifieke duikdisciplines).

De oververtegenwoordiging van ervaren duikers kan ervoor zorgen dat de positieve effecten van duiken worden overschat. Beginners, ervaren vaker stress door onbekendheid met de uitrusting of de omgeving, wat in dit onderzoek niet zo goed naar voren komt. Ook mensen met negatieve ervaringen zijn ondervertegenwoordigd.

Omgevingsfactoren zoals zicht, temperatuur en stroming zijn niet systematisch gemeten, terwijl uit dit onderzoek blijkt dat deze factoren aantoonbaar invloed hebben op de mentale ervaring.

Het duiken in Nederland (of vergelijkbaar) verschilt sterk van duiken in tropische gebieden, hierdoor wordt de vergelijkbaarheid beïnvloed.

Doordat er geen gebruik is gemaakt van objectieve of gestandaardiseerde meetinstrumenten, wordt de wetenschappelijke basis van de conclusies beperkt.

Er is geen controle groep gebruikt (personen die niet duiken maar wel ervaring hebben met vergelijkbare verminderde mentale veerkracht), wat het moeilijker maakt om de specifieke impact van duiken los te zien van andere factoren.

Een aantal diepgaande interviews had misschien nog meer genuanceerde inzichten kunnen geven. Ook al zijn er uitgebreide antwoorden gegeven bij de open vragen.

Het onderzoek toont een sterk verband aan tussen duiken en verbeterd mentaal welzijn, maar kan geen definitieve oorzaak-gevolg verbanden aantonen. Het is mogelijk dat mensen die al een positieve mentale gesteldheid hebben zich meer aangetrokken voelen tot duiken. Ook is het mogelijk dat door zelfselectie vooral enthousiaste duikers hebben deelgenomen, dit kan de resultaten positief vertekenen.

Enquête 2 en 3 zijn niet door precies dezelfde respondenten ingevuld. Het aantal verschilt en er zijn respondenten bij die 1 van de 2 enquêtes hebben ingevuld. Dit maakt dat de resultaten daardoor misschien enigszins zijn beïnvloed. De resultaten zijn niet helemaal representatief met betrekking tot het doel van de enquête. Natuurlijk zijn de resultaten wel bruikbaar, omdat het ervaringen van duikers zijn.

76

Sterke punten van het onderzoek Ondanks de beperkingen kent het onderzoek ook verschillende sterke punten. De omvang van de steekproef is relatief groot voor een profielwerkstuk, wat de representativiteit binnen de duikgemeenschap vergroot. Ook biedt de combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve gegevens een rijk, breed en genuanceerd beeld van de mentale effecten van duiken. De ervaringen van respondenten bieden waardevolle, praktijkgerichte inzichten in hoe duiken wordt beleefd.

Het onderwerp zelf is vernieuwend, aangezien de relatie tussen duiken en mentaal welzijn in Nederland weinig is onderzocht. De duidelijke overeenkomsten tussen de data uit het onderzoek en bestaande theorieën versterken bovendien de wetenschappelijke waarde van het onderzoek.

De resultaten laten een consistent patroon zien van factoren die bijdragen aan positieve effecten, zoals natuurbeleving, ademhaling en focus. Ook de combinatie van fysieke activiteit, natuurbeleving en sociale interactie wordt door respondenten consistent genoemd, wat een duidelijk verband suggereert.

De resultaten laten zien dat duiken positieve effecten kan hebben, maar alleen onder bepaalde omstandigheden, een nuance die vaak ontbreekt in populair wetenschappelijke onderzoeken. De nuance in de antwoorden, bijvoorbeeld dat ontspanning pas optreedt na voldoende ervaring, versterkt de geloofwaardigheid van de bevindingen.

Alternatieve verklaringen Hoewel de resultaten wijzen op positieve effecten van duiken op mentaal welzijn, zijn alternatieve verklaringen mogelijk. Zo kan zelfselectie een rol spelen: personen die zich aangetrokken voelen tot duiken beschikken mogelijk al over bepaalde mentale eigenschappen die bijdragen aan een positieve ervaring.

Ook kan het sociale aspect van duiken, zoals het hebben van een buddy, het deelnemen aan een duikactiviteit of lid zijn van een duikclub op zichzelf al bijdragen aan een verbeterd mentaal welzijn. Het zogenaamde ‘vakantie-effect’ kan een rol spelen; veel duiken vinden plaats in ontspannende, warme omgevingen.

Verder kan een deel van de positieve effecten worden toegekend aan algemene fysieke activiteit, en niet specifiek aan duiken. Factoren zoals natuurbeleving, gecontroleerde ademhaling, focus, sociale interactie en fysieke activiteit kunnen afzonderlijk of in combinatie bijdragen aan verbeterd mentaal welzijn. Verwachtingen, enthousiasme voor de sport of sociale wenselijkheid kunnen de antwoorden beïnvloeden.

Het is mogelijk dat duiken vooral werkt als combinatie van gunstige elementen, in plaats van als een op zichzelf staande ondersteunende activiteit.

Vooruitblik Er kan gesteld worden dat wetenschappelijk bewijs nog niet stevig genoeg is. Er zijn niet genoeg RCT’s (randomized Controlled trial). Groter en beter gecontroleerd onderzoek is gewenst.

Toekomstig onderzoek kan de bevindingen verder verdiepen en versterken. Toekomstig onderzoek zou kunnen werken met een meer diverse en representatieve steekproef, inclusief beginners en mensen die gestopt zijn met duiken. Het gebruik van gestandaardiseerde meetinstrumenten voor mentale gezondheid (stress, angst en depressie) zou de validiteit van de resultaten vergroten, hiermee kun je een betrouwbaardere meting krijgen.

77

Lange termijn onderzoek kan helpen om beter te begrijpen in hoeverre duiken daadwerkelijk bijdraagt aan mentaal welzijn en welke specifieke factoren daarbij het meest bepalend zijn. Ook zou het inzicht kunnen geven in de duurzaamheid van de mentale effecten van duiken. Een lange termijn onderzoek waarbij deelnemers vanaf hun eerste duik worden gevolgd, kan inzicht geven in hoe mentale effecten zich ontwikkelen.

Het is waardevol om duiken te vergelijken met andere welzijnsbevorderende activiteiten, zoals yoga, meditatie of wandelen, om te zien hoe effectief het is ten opzichte van andere activiteiten. Ook het vergelijken van verschillende duikomgevingen zoals warm water versus koud water, goed zicht versus slecht zicht, recreatief versus technisch duiken. Zou van toegevoegde waarde kunnen zijn, aangezien deze factoren invloed lijken te hebben op de mentale ervaring.

Fysiologische metingen, zoals hartslagvariabiliteit of cortisolniveaus, kunnen objectieve ondersteuning bieden voor de gerapporteerde stressverlagende effecten.

Hiermee kun je de effecten wetenschappelijker onderbouwen.

Onderzoek naar de effectiviteit bij specifieke doelgroepen, zoals personen met PTSS, burn-outklachten en autismespectrumstoornissen, zou ook zeker de moeite waard zijn, aangezien in het onderzoek aangegeven wordt dat duiken hen helpt . Ook de doelgroep jongeren met psychische problemen of jongeren die vastgelopen zijn zou interessant zijn voor verder onderzoek.

Ook de rol van duikinstructeurs in het begeleiden van mensen met mentale uitdagingen of met een verminderde mentale veerkracht en de training die hiervoor nodig is, is een relevant onderwerp voor vervolgonderzoek.

Verder zou het enorm interessant zijn om bijvoorbeeld in samenwerking met GGZinstellingen een gestructureerd duikprogramma te ontwikkelen en te evalueren specifiek gericht op het verbeteren van mentaal welzijn. Dit zou kunnen helpen bij het vaststellen van oorzaak-gevolg verbanden.

Aanbevelingen Op basis van de resultaten, conclusie en de discussie kunnen er ook een aantal aanbevelingen worden gedaan.

Voor duikscholen en instructeurs Bied programma’s aan gericht op ontspanning en mentale rust . Bijvoorbeeld “mindful diving” workshops of -duikcursussen waarin ademhalingstechnieken expliciet worden geïntegreerd.

Zorg voor goede begeleiding van beginners. Omdat beginners meer stress ervaren, is extra aandacht voor veiligheid, vertrouwen en rust essentieel.

Let op signalen van een verminderde mentale veerkracht. Instructeurs zouden basiskennis moeten hebben over hoe om te gaan met cursisten die mentale klachten ervaren, zonder dat ze de rol van therapeut overnemen.

Voor mensen die duiken willen inzetten voor hun mentale welzijn Begin rustig en bouw ervaring op. De positieve effecten worden sterker naarmate iemand zich comfortabeler voelt onder water.

Kies een omgeving die past bij je mentale belastbaarheid. Warm water, goed zicht en rustige omstandigheden worden door veel respondenten als ontspannender ervaren.

Beginnen in een zwembad is geen verkeerd idee.

78

Kies een plek waar je goede begeleiding krijgt. Vertrouwen in je begeleider en buddy helpt enorm.

Gebruik duiken als aanvulling, niet als vervanging. Duiken kan helpen bij ontspanning en stressvermindering, maar het vervangt geen professionele behandeling wanneer die nodig is.

Dit onderzoek heeft aangetoond dat duiken een waardevolle en veelzijdig ondersteunende activiteit kan zijn voor het verbeteren van mentaal welzijn. De unieke combinatie van fysieke activiteit, gecontroleerde ademhaling, natuurbeleving, de focus op het hier en nu en sociale interactie, zorgt voor een ondersteunende omgeving voor ontspanning, stressvermindering en het vergroten van zelfvertrouwen. Hoewel duiken geen wondermiddel is en er risico's zitten aan de sport, bieden de resultaten sterke aanwijzingen voor de therapeutische mogelijkheden ervan, mits veilig toegepast en met de nodige begeleiding. Het is wel belangrijk om te erkennen dat duiken geen vervanging is voor professionele psychologische hulp. Verschillende respondenten geven dit zelf ook aan. Duiken kan ondersteunend zijn, maar het is geen behandeling op zichzelf.

79

REFLECTIE Reflectie is een belangrijk onderdeel van dit profielwerkstuk, omdat het niet alleen laat zien wat ik heb onderzocht, maar ook hoe ik dat heb gedaan en wat ik daarbij heb geleerd. Door terug te kijken op het proces kan ik zien welke keuzes effectief waren, waar ik tegenaan liep en hoe dit onderzoek heeft bijgedragen aan mijn leerproces.

Voor dit profielwerkstuk heb ik onderzocht op welke manier duiken kan bijdragen aan mentaal welzijn. Ik heb literatuuronderzoek gedaan, drie enquêtes opgesteld en verspreid en uiteindelijk een grote dataset geanalyseerd met zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens. Tijdens dit proces heb ik veel contact gehad met duikers, instructeurs en mensen uit de duikgemeenschap. Omdat ik zelf de rust en het bijzondere gevoel van duiken herken, was het interessant om te zien hoe de persoonlijke ervaringen overeenkwamen met de resultaten van de enquêtes en de literatuur.

Proces Het onderzoek verliep in verschillende fases. Eerst heb ik heel veel (wetenschappelijke) bronnen gezocht en gelezen. Ik heb een begin gemaakt met het leggen van contacten met experts die me mogelijk konden helpen. Vervolgens heb ik een theoretisch kader opgebouwd over mentaal welzijn en hoe te meten, de relatie tussen lichaamsbeweging en mentaal welzijn en mentale gezondheidsproblemen die mogelijk beïnvloed kunnen worden. Maar ook de specifieke eigenschappen van duiken, de ervaring van duikers en mogelijke risico’s en negatieve effecten komen hierin terug.

Daarna heb ik drie enquêtes ontworpen en verspreid via sociale media en duikgroepen. De analyse van de resultaten was enorm veel werk, vooral omdat ik heel veel reacties heb gekregen. Daarbij gaven veel respondenten uitgebreide open antwoorden, wat ook wel weer enorm interessant was. Ik heb Excel gebruikt om data te ordenen, te filteren en grafieken te maken, iets wat ik vooraf nog niet goed kon.

Tussendoor heb ik interviews gehad met experts en ervaringsdeskundigen. Ook ben ik een avond bij de Red Lobster Divers geweest. Hier heb ik vragen kunnen stellen aan ouders/begeleiders maar ook aan deelnemers. Op dat moment kon ik goed zien hoe zo’n avond verloopt en wat voor aanpassingen er gedaan worden om duiken mogelijk te maken voor mensen met een beperking. Dit was enorm interessant en ik ben blij en dankbaar dat ik die kans heb gekregen.

Vervolgens heb ik de conclusie en discussie geschreven. De conclusie wilde ik zo beknopt mogelijk houden zodat de hoofdvraag beantwoord zou worden. Maar wel op zo’n manier dat ook de deelvragen hierin beantwoord zouden worden. Alle informatie beknopt samenbrengen was een uitdaging. Verder wilde ik kort maar krachtig de hypothese aannemen of verwerpen.

De discussie schrijven aan de hand van zo enorm veel resultaten was pittig , een echte uitdaging. Ik heb zeker niet alle gegevens kunnen gebruiken en verwerken. Telkens heb ik geprobeerd mijn doel in mijn achterhoofd te houden. Dit hield in, de hoofdvraag beantwoorden en de hypothese al dan niet aannemen. Dus meet wat je wil meten. Ook heb ik geprobeerd om niet te veel uit te weiden, maar ik wilde ook een goede discussie schrijven, aangezien dit profielwerkstuk al pagina’s genoeg bevat. In dit profielwerkstuk was er geen apart hoofdstuk interpretatie (van de

80

resultaten) nodig, dus heb ik besloten om dit op te nemen in de discussie. Hierdoor is er misschien enige overlap of herhaling in de discussie. Verder heb ik een kritische lezer geraadpleegd, zodat ik zeker weet dat er geen onjuiste informatie is opgenomen in dit PWS. Eigen rol Mijn rol in dit profielwerkstuk was die van onderzoeker, schrijver en data-analist. Ik heb zelf de structuur van het onderzoek bepaald, de vragenlijsten opgesteld en de data verwerkt. Ik heb ervoor gekozen om veel aandacht te besteden aan het theoretisch kader, zodat ik een goede basis zou hebben. Ook heb ik veel aandacht besteed aan de open antwoorden, omdat deze een waardevolle inkijk gaven in de persoonlijke ervaringen van duikers. Ik heb ervoor gekozen en geprobeerd om kritisch te blijven op mijn eigen verwachtingen, zodat de resultaten niet gekleurd zouden worden door mijn persoonlijke interesse in duiken en mentale gezondheid en mijn eigen ervaring.

Keuzes die ik heb gemaakt Ik heb ervoor gekozen om alleen te werken omdat ik vorig jaar voor LO een werkstuk heb gemaakt over beweging en mentaal welzijn. Dit zou als basis dienen voor mijn profielwerkstuk. Echter kreeg ik als feedback om het specifieker te maken, dit heb ik gedaan door specifiek op duiken in te gaan. Omdat het onderwerp heel dichtbij mezelf ligt, vond ik het ook fijn om alleen te werken.

Met betrekking tot het onderzoek is gekozen voor enquêtes, omdat dit een efficiënte manier was om veel duikers te bereiken. Ik heb bewust zowel gesloten als open vragen gemaakt om zowel cijfers als persoonlijke ervaringen te verzamelen. Ik heb ervoor gekozen om de enquêtes breed te verspreiden, zodat zowel beginners als ervaren duikers vertegenwoordigd zouden zijn in de antwoorden. Ik wilde graag een voor en na enquête om te zien of er ook directe effecten van het duiken zijn en of die dan de uitkomsten van de algemene enquête ondersteunden of niet. Ook heb ik ervoor gekozen om de analyse zelf te doen in Excel, zodat ik meer inzicht kreeg in de data en het proces.

Bij de conclusie is er bewust voor gekozen geen grafiek of tabel toe te voegen , omdat ik dat niet nuttig vond voor de beantwoording van de onderzoeksvraag.

Naar aanleiding van de reactie van Ian heb ik contact gezocht met de Red Lobster Divers. Daarop had Gerrit van de Red Lobster Divers mij uitgenodigd om een avond mee te kijken in het zwembad, omdat hij van mening was dat ik voor goede informatie vooral bij de deelnemers en hun ouders/begeleiders moest zijn. Ook om te zien hoe zo’n aangepaste duikactiviteit nu vormgegeven wordt en hoe zoiets in de praktijk werkt. Dit heb ik met beide handen aangegrepen. Ik vond dit zeer indrukwekkend. Het heeft me waardevolle en bijzondere inzichten gegeven. Toch heb ik er voor gekozen om deze niet expliciet te verwerken in mijn PWS aangezien dit toch echt mensen betrof met een diagnose, dus niet alleen met verminderde mentale veerkracht. Ik ben wel enorm dankbaar dat deze mogelijkheid me is geboden. Vooral voor mijn eigen toekomstplannen.

81

Sterke punten Er zijn verschillende aspecten die goed gingen tijdens dit project: • Grondige aanpak: Ik heb veel tijd gestoken in het zoeken en lezen van bronnen en het maken van mijn theoretisch kader. Enquêtes heb ik breed uitgezet zodat ik veel data zou verzamelen. Veel tijd heb ik gestoken in het analyseren van data, waardoor de resultaten betrouwbaar en uitgebreid zijn.

• Creativiteit: Het maken van de enquêtes, het analyseren van de data en het bedenken en maken van de poster en het filmpje gingen goed. Bij het analyseren van de data had ik een systeem bedacht. Dit werkte prima en het zorgde voor een betrouwbare analyse. Mijn creativiteit kon ik verder kwijt in het bedenken van het presentatie idee.

• Doorzettingsvermogen: Ondanks de enorme omvang van de dataset ben ik gestructureerd blijven werken. Ook als ik vastliep kon ik toch de motivatie vinden om door te zetten en verder te gaan.

• Communicatie: Het benaderen van duikers en instructeurs ging goed, waardoor ik veel waardevolle reacties heb gekregen. Ook het benaderen van respondenten die contactgegevens achterlieten ging goed, waardoor ik extra en diepgaandere informatie heb gekregen. Het benaderen van experts en ervaringsdeskundigen ging ook goed. Ik had niet verwacht zoveel reacties terug te krijgen, dit zorgde wel voor heel veel informatie.

• Nieuwe vaardigheden: Ik heb beter geleerd om Excel te gebruiken en dit ook toegepast voor data-analyse, wat mijn onderzoek veel sterker en duidelijker heeft gemaakt.

• Oprechte interesse vanuit experts: Verschillende experts waar ik contact mee heb gehad hebben oprechte interesse in mijn onderzoek. Dat motiveert enorm . Ik heb zelfs een aanbod gehad van Duiken Magazine dat er wellicht een artikel geschreven wordt over mij en hoe duiken mij helpt om door het leven te gaan.

• Contact met begeleider: Het contact met mijn begeleider was prima. Als ik vragen had kreeg ik snel reactie en gegeven feedback heb ik zoveel mogelijk proberen te verwerken.

Uitdagingen en zwakke punten Natuurlijk waren er ook momenten waarop het minder soepel ging: •

Overzicht: Door de enorme hoeveelheid informatie was het met enige regelmaat lastig om overzicht te houden. Ook dat ik nog telkens nieuwe informatie aangedragen kreeg van experts en ervaringsdeskundige was niet even handig.

•

Tijdsdruk: Het analyseren van zoveel open antwoorden kostte meer tijd dan verwachtte. Dit kwam vooral doordat ik van tevoren had bedacht dat in spreadsheet de functie zit dat Gimini de data kan analyseren. Echter, deze bleek niet echt accuraat te zijn en gaf soms zelfs analyses die gewoon niet klopten. Daarop besloten om alles handmatig te analyseren, coderen en clusteren.

•

Tijd: Ik moet beter op de tijd letten, anders verlies ik me erin. Al is dit ook weer niet erg, want ik vind het ontzettend interessant. Dit geldt voor alle onderdelen van het lezen van de bronnen tot het analyseren, alsook het houden van de interviews.

82

•

Selectiebias: Ik merkte dat vooral ervaren duikers reageerden, waardoor ik moest nadenken over hoe dit de resultaten beïnvloedde.

•

Structuur aanbrengen: Het was soms lastig om alle informatie overzichtelijk te houden en overzichtelijk te verwerken. Soms maakte ik een keuze voor een bepaalde manier maar als ik op een ander moment verderging deed ik het onbewust anders.

•

Bronnen vinden: Wetenschappelijke literatuur over duiken en mentaal welzijn was beperkt. Vooral literatuur die gericht was op duiken en een verminderde mentale veerkracht was er bijna niet. Literatuur die raakvlakken (PTSS, autisme) had hiermee was er wel meer te vinden. Daardoor heb ik toch veel bruikbare bronnen gevonden. Ik merkte dat ik me kon verliezen in het lezen van artikelen, vooral als er dan weer een volgend relevant artikel werd genoemd. Ook het maken van keuzes vond ik soms lastig, waardoor ik alle bronnen bleef gebruiken.

•

Alleen werken: Nadeel van alleen werken, is dat als je vastloopt, loop je ook even echt vast, doordat je niet even snel kan overleggen of sparren. Ook moet ik zeggen dat ik vooraf al dacht er meer tijd aan kwijt te zijn dan de ongeveer 80 uur per persoon. Want ik moet hetzelfde inleveren en wordt hetzelfde beoordeeld (rubrics) als een groepje van 2 of 3 personen. Dus dat kan nooit in 80 uur als zij 160 of 240 uur eraan moeten besteden.

•

Goed = Goed: Ik vond alles zo interessant dat ik er dieper op inging maar dit was niet per se nodig voor mijn PWS, meer omdat ik dit zelf graag wil. Mijn perfectionisme is hierin ook echt wel mijn valkuil geweest. Maar tevens ook mijn leerdoel. (Dit zal ook altijd zo wel blijven) •

Oprechte interesse vanuit experts: Dit zorgde er ook voor dat ik het echt goed wilde doen. Dat ze ook iets aan mijn onderzoek hebben en dat het klopt. Mijn perfectionisme werd hier wel enigszins door getriggerd.

•

Excel: Ik ben niet handig met Excel. Dat zorgde er dus ook voor dat de resultaten verwerken veel meer tijd in beslag nam dan nodig.

•

Missen workshop: Soms had ik het idee dat het missen van de workshop academische vaardigheden in mijn nadeel werkte, omdat ik vaak terug moest zoeken in het boekje en dan niet echt duidelijkheid kreeg. Ik weet natuurlijk niet of dit ook echt zo is.

•

Keuzes maken: Ik vond het moeilijk om keuzes te maken welke bronnen wel, welke niet te gebruiken. (Natuurlijk wel alleen maar bronnen die relevant waren.)

Ook keuzes maken in wat ik uit informatie van mijn interviews en contacten met experts en ervaringsdeskundigen wel of niet zou gaan gebruiken, vond ik lastig.

•

3 Enquêtes: De keuze hiervoor was achteraf gezien misschien wat ambitieus. Ik had vooraf nog geen idee hoeveel data er alleen al uit de eerste enquête zou komen.

Ik wist natuurlijk ook niet dat ik zoveel respons zou krijgen. Toch heb ik enquête 2 en 3 niet weggelaten uit mijn onderzoek, omdat het wel mijn hypothese enigszins bevestigde en ook meer aanvulling en inzicht gaf.

Hoe ik dit heb opgelost De herfstvakantie heb ik gebruikt om overzicht te creëren. Dit gaf me rust en daardoor kon ik weer verder. Door mijn planning aan te passen en taken op te delen in kleinere stappen, veel lijstjes te maken en af te vinken. Bij het handmatig analyseren maximaal 2 keer dezelfde antwoorden tellen. En voor het thematisch clusteren hulp ingeschakeld van AI (Retaincards, Gimini). Ook heb ik gebruik

83

gemaakt van een wekkertje zodat ik niet te veel tijd ergens aan kon besteden. Al werkte dit niet altijd even goed. Soms ook de keuze gemaakt om informatie niet meer te verwerken in mijn PWS omdat het te veel was. De uitdagingen waar ik tegen aan liep omdat ik alleen werk heb ik zeker niet allemaal op kunnen lossen maar ik heb mijn moeder geregeld als klankbord gebruikt en af en toe ook AI (Retaincards, Gimini, Copilot, Chatgpt) ingezet om inzichten te verkrijgen. (Al moet ik hierbij wel opmerken dat AI met enige regelmaat niet kloppende informatie geeft. (Zie Bijlage 5, Verklaring over het gebruik van AI) Ook heb ik gebruik gemaakt van een kritische lezer (Bijlage 6, verklaring kritische lezer). Ik heb echt geprobeerd om de lat niet telkens een stukje hoger te verschuiven vooral na de leuke en geïnteresseerde reactie van mensen die ik als expert benaderde, ik heb mezelf heel vaak voor moeten houden goed is goed.

Geregeld heb ik een pas op de plaats gemaakt om het geheel te overzien. Vervolgens soms keuzes gemaakt om niet verder ergens op in te gaan omdat ik dan merkte dat ik me weer verloor in hetgeen waar ik mee bezig was. Zonder dat ik het in de gaten had ging ik er weer dieper op in. Mijn probleem met Excel heb ik opgelost door wat uitlegfilmpje te bekijken. Vervolgens na een boel gepruts de keuze gemaakt om vooral met cirkeldiagrammen te werken. Op de eerste plaats omdat ik dit duidelijk vind en op de tweede plaats die lukken inmiddels prima om te maken. Verder heb ik gekozen om de kant en klare grafieken uit Google Forms te gebruiken deels, omdat het me niet goed lukte in Excel en deels om tijd te besparen. Ook heb ik geprobeerd om kritisch te reflecteren op de beperkingen van mijn onderzoek en deze uitdrukkelijk te benoemen in de discussie.

Leerpunten Tijdens dit project heb ik veel geleerd, zowel over het onderwerp als over mezelf.

•

Over het onderwerp: Door het theoretisch kader heb ik nog meer inzicht gekregen in het onderwerp mentaal welzijn en dan vooral de invloed van factoren die met duiken gepaard gaan. Zoals ik zelf ervaar en door dit onderzoek bevestigd heb gekregen, combineert duiken meerdere welzijnsbevorderende factoren zoals ademhaling, natuurbeleving en focus. De mentale effecten van duiken zijn complexer dan ik vooraf dacht en sterk afhankelijk van ervaring en omstandigheden. De verhalen van duikers hebben me enorm veel inzichten gegeven. Ze lieten me zien hoe waardevol een recreatieve activiteit zoals duiken kan zijn voor mentale gezondheid.

Maar ook dat mijn ervaring vanaf het eerste moment niet voor iedereen geldt.

•

Over mezelf: Ik heb geleerd dat ik goed ben in analyseren en structureren, dat ik dit ook leuk vind, maar dat ik soms te perfectionistisch ben. Ik heb ontdekt dat ik het leuk vind om onderzoek te doen. Wel heb ik gemerkt dat ik het onderdeel waarin je contact hebt met mensen, ervaringen en reacties van mensen terugkrijgt leuker vindt dan het literatuuronderzoek. Ook het verwerken van data ging me goed af, al vind ik al die uren achter de computer niet echt mijn ding. Ik heb geleerd om kritisch, objectief en open te blijven en mijn eigen mening of gevoel zoveel mogelijk proberen uit te schakelen. Ook heb ik Excel iets beter leren kennen en leren gebruiken. Ik heb geleerd hoe ik kwalitatieve gegevens kan ordenen, patronen kan herkennen en deze kan koppelen aan theorie uit de literatuur.

•

Over academische vaardigheden: Wetenschappelijke artikelen en andere bronnen niet volledig doorlezen, maar meer een soort van scannen is prima. Ga je het gebruiken dan pas dieper erop in gaan. Heb je de informatie, dan is goed ook goed en niet nog dieper erin duiken. Met minder bronnen werken is misschien

84

makkelijker. Verder heb ik geleerd hoe ik kwalitatieve gegevens kan ordenen, patronen kan herkennen en deze kan koppelen aan theorie uit de literatuur. Om open te blijven staan voor andere uitkomsten en om kritisch te blijven op mijn eigen aannames. Ook heb ik geleerd om de beperkingen van mijn onderzoek eerlijk te benoemen zonder de waarde van mijn resultaten te verzwakken of aan te tasten. Het was soms lastig om alle informatie overzichtelijk te houden, maar hierdoor heb ik nog beter geleerd om structuur aan te brengen. Ook mijn schrijfvaardigheid is hierdoor denk ik wel beter geworden.

Conclusie en vooruitblik Dit profielwerkstuk was een enorme, leerzame uitdaging. Het heeft mij niet alleen inhoudelijke kennis opgeleverd, maar ook belangrijke onderzoeksvaardigheden en een basis voor mijn tussenjaar. De ervaring die ik heb opgedaan, zoals het uitwerken van het theoretisch kader, interviewen van experts, het opzetten van een enquête, het analyseren van data en het schrijven van een academisch verslag , zal mij zeker helpen in mijn vervolgopleiding. Vooral het kritisch denken, het structureren van informatie en het werken met data zijn vaardigheden die ik later goed kan gebruiken.

Verder heeft dit profielwerkstuk mij laten ervaren hoe interessant het is om een onderwerp vanuit verschillende perspectieven te onderzoeken en hoe belangrijk het is om open te blijven staan voor onverwachte inzichten.

Als ik het opnieuw zou moeten doen met alle kennis die ik nu heb , zou ik een volgende keer mijn onderwerp nog meer specificeren. Ik dacht dat ik dat nu al behoorlijk gedaan had, maar uiteindelijk is het toch nog best breed.

Dit profielwerkstuk heeft me een nog groter (duik gerelateerd) netwerk opgeleverd en hierdoor zijn weer andere mogelijkheden voor mijn tussenjaar ontstaan. Ik was al van plan om in mijn tussenjaar verder op dit onderwerp in te gaan en hiermee aan de slag te gaan, maar nu heb ik daarover nog een duidelijker beeld en plan. En misschien is een cursus Excel en snel lezen in mijn tussenjaar een waardevolle activiteit.

Verder is het misschien leuk om te vermelden dat me is gevraagd naar aanlei ding van dit PWS een presentatie te maken en die te gaan geven op een bijscholingsdag voor de instructeurs en het opleidingskader (DM i.o. en hoger). Dit ga ik zeker doen. Ook wordt mijn PWS (en dan vooral de opgestelde enquête vragen) gebruikt voor het verzamelen van ervaringen zodat men hierdoor goede reviews op het duikprogramma kan verkrijgen. En deze worden dan gepubliceerd voor meer bekendheid. Dus al met al heeft dit profielwerkstuk me heel veel extra gebracht.

Deze reflectie laat zien dat dit profielwerkstuk niet alleen een onderzoek was naar duiken en mentaal welzijn, maar ook een leerproces waarin ik mezelf beter heb leren kennen als onderzoeker en als persoon.

85

BIBLIOGRAFIE Perez, T. S., Crowe, B. M., Rosopa, P. J., Townsend, J. N., & Kaufman , M. R. (2023, Maart 30). Diving into Health: A Mixed Methods Study on the Impact of Scuba Diving in People with Physical Impairments. Opgehaald van www.mdpi.com: https://www.mdpi.com/2227-9032/11/7/984 allstarsdiving. (sd). allstarsdiving. Opgehaald van https://allstarsdiving.com/: https://allstarsdiving.com/ Andrade, C. (2023, augustus 7). How to Use Percentiles to Better Understand Standardized Mean Difference (SMD) as a Measure of Effect Size . Opgehaald van www.psychiatrist.com: https://www.psychiatrist.com/jcp/using -percentiles-tounderstand-smds-as-measure-of-effectsize/#:~:text=The%20standardized%20mean%20difference%20(SMD,medium%2C %20and%20large%2C%20respectively.

Appelman, F. (sd). afvallen met duiken. Opgehaald van www.duikdokter.com: https://www.duikdokter.com/duikmedische-informatie/afvallen-met-duiken/ Athenacheck. (sd). Verschillen kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Opgehaald van www.athenacheck.nl: https://athenacheck.nl/kennisbank/onderzoek/onderzoeksmethoden/onderzoeksbe naderingen/kwantitatief-en-kwalitatief/verschillen Aygün, Y., & Norman, G. (2021, Mei). Beneath the Waves: Experiences of Beginner SCUBA Divers and sensorium. Opgehaald van https://pjmhsonline.com: https://pjmhsonline.com/2021/may/1666.pdf Barragan-Jason, G., Loreau, M., de Mazancourt, C., Singer, M. C., & Parmesan, C. (2022, December 15). Psychological and physical connections with nature improve both human well-being and nature conservation: A systematic review of meta-analyses.

Opgehaald van https://www.sciencedirect.com: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320722003950 Beatty, P., Evans, W., Gravelyn, S., Tumperi, M., Daubon, D., & Veith, A. (2024, December 18). Physiological monitoring to prevent diving disorders. Opgehaald van www.frontiersin.org: https://www.frontiersin.org/journals/physiology/articles/10.3389/fphys.2024.1517 361/full Beck, A. T., & Steer, R. A. (1988). BAI-NL - Beck Anxiety Inventory. Opgehaald van https://www.pearsonclinical.nl: https://www.pearsonclinical.nl/nl nl/Aanbod/Tests/Persoonlijkheid-%26-Psychopathologie/Kort-en-of-snel/BeckAnxiety-Inventory-%E2%80%93-Nederlandstaligebewerking/p/P100100081?tab=beschrijving Beneton, F., Michoud, G., Coulange, M., Laine, N., Ramdani, C., Borgnetta, M., . . .

Trousselard, M. (2018, December 18). Recreational Diving Practice for Stress Management: An Exploratory Trial. Opgehaald van https://www.frontiersin.org: https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2017.021 93/full Biddle, S., Mutrie, N., & Gorely, T. (2015). Psychology of physical activity: Determinants, well-being and interventions (3rd ed.). Routhledge.

Bierhaalder, M. (2025). Interview PTSS. (F. Martens, Interviewer)

86

Britton, E., Kindermann, G., Domegan, C., & Carlin, C. (2018, December 18). Blue care: a systematic review of blue space interventions for health and wellbeing . Opgehaald van https://academic.oup.com: https://academic.oup.com/heapro/article/35/1/50/5252008 Carreño, A., Gascon, M., Vert, C., & Lloret, J. (2020, Juli 17). The Beneficial Effects of Short-Term Exposure to Scuba Diving on Human Mental Health. Opgehaald van www.mdpi.com: https://www.mdpi.com/1660-4601/17/19/7238 Center of Inquiry in the Liberal Arts at Wabash College. (sd). RYFF SCALES OF PSYCHOLOGICAL WELL-BEING. Opgehaald van https://centerofinquiry.org/wpcontent/uploads/2018/04/Ryff_Scales.pdf: https://centerofinquiry.org/wp content/uploads/2018/04/Ryff_Scales.pdf Center of Inquiry in the Liberal Arts at Wabash College. (sd). RYFF SCALES OF PSYCHOLOGICAL WELL-BEING. Opgehaald van https://centerofinquiry.org/wpcontent/uploads/2018/04/Ryff_Scales.pdf: https://centerofinquiry.org/wp content/uploads/2018/04/Ryff_Scales.pdf Chekroud, S. R., Gueorguieva, R., Zheutlin, A. B., Paulus, M., Krumholz, H. M., Krystal, J. H., & Chekroud, A. M. (2018, Augustus 8). Association between physical exercise and mental health in 1·2 million individuals in the USA between 2011 and 2015: a cross-sectional study. Opgehaald van https://www.sciencedirect.com: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S221503661830227X Cleveland clinic. (2022, mei 19). Adrenaline. Opgehaald van https://my.clevelandclinic.org/: https://my.clevelandclinic.org/health/body/23038 adrenaline Colvard, D. F., & Colvard, L. Y. (2003, Januari). A Study of Panic in Recreational Scuba Divers. Opgehaald van www.researchgate.net: https://www.researchgate.net/publication/237595016_A_Study_of_Panic_in_Rec reational_Scuba_Divers Connell, T. B. (2022, Juli 12). 13 Manieren waarop duiken goed voor je gezondheid is.

Opgehaald van blog.padi.com: https://blog.padi.com/nl/10 -redenen-waaromduiken-goed-is-voor-je-gezondheid/ Dalen, F. v. (2023, mei 19). Stress? Let op je schildklier! Opgehaald van www.gezondheidsnet.nl: https://www.gezondheidsnet.nl/schildklieraandoeningen/stress-let-op-jeschildklier Daniëls, N., Verhagen, S., van Bokhoven, M., Beurskens, A., & Delespaul, P. (2022, november 8). How to use experience-sampling technology to understand daily functioning: A practical guide for mental health professionals. Opgehaald van www.onlinelibrary.wiley.com: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cpp.2798 Delve, Ho, L., & Limpaecher, A. (2023, juni 8). What is Interpretative Phenomenological Analysis (IPA)? Opgehaald van https://delvetool.com: https://delvetool.com/blog/interpretive-phenomenological-analysis Denise Heutmakers, G.-p. (2025). Interview met Denise Heutmakers, GZ-psycholoog Adelante. (F. Martens, Interviewer)

87

Deptherapie. (2025). Deptherapy. Opgehaald van https://deptherapy.co.uk/old_site_backup/: https://deptherapy.co.uk/old_site_backup/ Diener, E., Emmons, R., Larsen, R., & Griffin, S. (1985). satisfaction-with-life-scale-swls.

Opgehaald van https://eddiener.com/satisfaction-with-life-scaleswls/#1739214863537-d5e66c44-7212: https://eddiener.com/satisfaction-withlife-scale-swls/#1739214863537-d5e66c44-7212 Diveheart. (2025). diveheart imagine the possibilities. Opgehaald van www.diveheart.org: https://www.diveheart.org/ Duikdingen. (2025). in het diepe jezelf overstijgen. Opgehaald van www.duikdingen.nl: https://www.duikdingen.nl/ Duikersgids. (2019, Januari 26). Nieuw wetenschappelijk onderzoek bevestigt therapeutische waarde sportduiken. Opgehaald van www.duikersgids.nl: https://www.duikersgids.nl/actueel/studie-bevestigt-therapeutische-waardesportduiken Fincham, G. W., Strauss, C., Montero-Marin, J., & Cavanagh , K. (2023, Januari 09). Effect of breathwork on stress and mental health: A meta-analysis of randomisedcontrolled trials. Opgehaald van https://www.nature.com: https://www.nature.com/articles/s41598-022-27247-y Gargiulo, M. L. (2011, Juli 15). Psychological reactions and scuba diving, description of a treatment. Opgehaald van https://alertdiver.eu: https://alertdiver.eu/en_US/articles/psychological-reactions-and-scuba-divingdescription-of-a-treatment/ Gascon, M., Zijlema, W., Vert, C., White, M. P., & Nieuwenhuijsen, M. J. (2017, Augustus 18). Outdoor blue spaces, human health and well-being: A systematic review of quantitative studies. Opgehaald van https://www.sciencedirect.com: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1438463917302699 Germonpre, D. P. (2025). Dokter Germonpre, DAN Europe Benelux Medical Director. (F. Martens, Interviewer) Gibert, L., Coulange , M., Reynier , J.-C., Le Quiniat, F., Molle, A., Bénéton, F., . . .

Trousselard, M. (2022, Februari 7). Comparing meditative scuba diving versus multisport activities to improve post-traumatic stress disorder symptoms: a pilot, randomized controlled clinical trial. Opgehaald van www.tandfonline.com: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20008198.2022.2031590 Have, M. t. (sd). cijfers: psychische gezondheid. Opgehaald van www.trimbos.nl: https://www.trimbos.nl/kennis/cijfers/psychische-gezondheid-ggz/ Henrykowska, G., Soin, J., & Siermontowski, P. (2021, April 14). Scuba Diving as a Form of Rehabilitation for People with Physical Disabilities. Opgehaald van https://www.mdpi.com: https://www.mdpi.com/1660-4601/18/11/5678 Henten, D. A. (2025). Interview Dokter Arjen van Henten, Longarts / Duikerarts MMC Veldhoven. (F. Martens, Interviewer) Hersenstichting. (2025). OCS (Obsessieve-compulsieve Stoornis). Opgehaald van www.hersenstichting.nl: https://www.hersenstichting.nl/hersenaandoeningen/ocs obsessieve-compulsieve-stoornis/

88

Hofman, A. (sd). HYPERVIGILANTIE bij volwassenen. Opgehaald van www.arthurhofman.com: https://www.arthurhofman.com/hypervigilantie -bijvolwassenen-wetenschappelijk-inzicht-in-de-gevolgen-van-emotioneleverwaarlozing-enmishandeling#:~:text=Hypervigilantie%20is%20een%20toestand%20van,van%20vo lwassen%20overlevers%20van%20mishandeling.

Hoogland, A. (2018, maart 1). De lichamelijke reactie op stress. Opgehaald van www.gezondheidsnet.nl: https://www.gezondheidsnet.nl/stress -en-burn-out/delichamelijke-reactie-op-stress https://chatgpt.com/. (sd). Opgehaald van https://chatgpt.com/: https://chatgpt.com/ iMTA. (sd). mhqol. Opgehaald van https://www.imta.nl/questionnaires/mhqol/instruments/: https://www.imta.nl/questionnaires/mhqol/instruments/ institute for positive health. (2024). Gezondheid is meer dan niet-ziek-zijn. Opgehaald van www.mijnpositievegezondheid.nl: https://mijnpositievegezondheid.nl/ Johns Hopkins University. (2011, Oktober 10). Scuba diving improves function in vets with spinal cord injury. Opgehaald van https://gazette.jhu.edu: https://gazette.jhu.edu/2011/10/10/scuba-diving-improves-function-in-vets-withspinal-cordinjury/#:~:text=The%20researchers%20saw%20an%20average,apparent%20escape %20from%20PTSD%20symptoms.

Kovacs, C. R. (2023, September 26). Scuba diving and the stress response: considerations and recommendations for professional and recreational divers . Opgehaald van https://journals.viamedica.pl: https://journals.viamedica.pl/international_maritime_health/article/view/91707/7 3847 Krzyżak, J., & Korzeniewski, K. (2021, Maart 29). Medical assessment of fitness to dive.

Part I. Opgehaald van https://journals.viamedica.pl: https://journals.viamedica.pl/international_maritime_health/article/view/MH.202 1.0005/55406 Little, A. L. (2025, Augustus 12). The A52 Breath Method: A Narrative Review of Breathwork for Mental Health and Stress Resilience. Opgehaald van https://onlinelibrary.wiley.com: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/smi.70098 Lucrezi, S., Egi, S. M., Pieri, M., Burman, F., Ozyigit, T., Cialoni, D., . . . Saayman, M. (2018, Maart 23). Safety Priorities and Underestimations in Recreational Scuba Diving Operations: A European Study Supporting the Implementation of New Risk Management Programmes. Opgehaald van https://www.frontiersin.org: https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2018.003 83/full Lucrezi, S., Milanese, M., Cerrano, C., & Palma, M. (2019, Juli 5). The influence of scuba diving experience on divers’ perceptions, and its implications for managing diving destinations. Opgehaald van https://journals.plos.org: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0219306 Manning, E. P. (2016, Mei 1). Central Nervous System Oxygen Toxicity and Hyperbaric Oxygen Seizures. Opgehaald van https://asma.kglmeridian.com:

89

https://asma.kglmeridian.com/view/journals/amhp/87/5/article p477.xml?body=PDF Marieke. (2025). Interview Marieke, Duikdingen. (F. Martens, Interviewer) McQueen, D., Kent, G., & Murrison, A. (1994, Juni 28). Self-reported long-term effects of diving and decompression illness in recreational scuba divers. Opgehaald van https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1332040/?page=1 meetinstrumentenzorg. (sd). hospital-anxiety-and-depression-scale. Opgehaald van meetinstrumentenzorg.nl: https://meetinstrumentenzorg.nl/instrumenten/hospital anxiety-and-depression-scale/ meetinstrumentenzorg.nl. (sd). depression-inventory. Opgehaald van https://meetinstrumentenzorg.nl: https://meetinstrumentenzorg.nl/instrumenten/beck-depression-inventory/ Mental health. (2025). Opgehaald van www.who.int: https://www.who.int/health topics/mental-health#tab=tab_1 Morgan, A., Sinclair, H., Tan, A., Thomas, E., & Castle, R. (2018, Juni 29). Can scuba diving offer therapeutic benefit to military veterans experiencing physical and psychological injuries as a result of combat? A service evaluation of Deptherapy UK. Opgehaald van www.tandfonline.com: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09638288.2018.1480667?scroll=to p&needAccess=true Murphy-Lavoie, H., & Walker III, J. (2025, April 27). Diving Rebreathers. Opgehaald van https://europepmc.org: https://europepmc.org/article/nbk/nbk482469 Mutsaars, J. (2025). Interview Jan Mutsaars, mental coach. (F. Martens, Interviewer) Mutsaars, J. (2025). Interview met Jan Mutsaars, mental coach, nelos duiksport. (F. Martens, Interviewer) Naumann, K., Kernot, J., Parfitt, G., Gower, B., Winsor, A., & Davison, K. (2021, December 4). What are the effects of scuba diving-based interventions for clients with neurological disability, autism or intellectual disability? A systematic review.

Opgehaald van www.dhmjournal.com: https://www.dhmjournal.com/images/IndividArticles/51Dec/Naumann_SCUBAInt erventions_2020-113(759).pdf Nichols, W. J. (2015). Blue Mind. New York: Little, Brown & Company.

Nichols, W. J. (2023, mei 17). Blue mind | Wallace J. Nichols (Author of Blue Mind, United States). Opgehaald van www.youtube.nl: https://www.youtube.com/watch?v=RowtrDtoNDo Olivares, M., & Lacson, N. (2025, augustus 2). becks-anxiety-inventory. Opgehaald van www.carepatron.com: https://www.carepatron.com/templates/becks -anxietyinventory/#app-chapter-one PADI. (2008). The Emcyclopedia of Recreational Diving. Rancho Santa Margarita, USA: PADI. PADI. (2011). Divemaster manuel. Rancho Santa Margarita: PADI.

90

psycholoog.nl. (2025). Hoe ga ik om met intrusieve gedachten? Opgehaald van https://psycholoog.nl: https://psycholoog.nl/blogs/hoe-ga-ik-om-met-intrusievegedachten/ PTSS'er, A. (2025). Ervaringsdeskundige. (F. Martens, Interviewer) Querido, D. B. (2026, 01 10). interview Dokter Bram Querido, duikerarts en psychiater. (F. Martens, Interviewer) Redactie DuikeninBeeld. (2020, Mei 21). Wat is inertgasnarcose? Opgehaald van https://duikeninbeeld.tv: https://duikeninbeeld.tv/scubapedia -inert-gas-narcose/ Reijnders, I. (2025). Interview Ian Reijnders arbeid en organisatie kerndeskundige, duikinstructeur. (F. Martens, Interviewer) Reijnders, P. (2021, 11 11). Waarom is autisme en duiken zo compatibel. Waarom is autisme en duiken zo compatibel.

Reijnders, P. (2025). Interview Paddy Reijnders, duikinstructeur. (F. Martens, Interviewer) Rumpoko, S., Sitiasih, V., & Sudarmanto, E. (2019, Januari). Anxiety and Performance of Scuba Diver. Opgehaald van www.researchgate.net: https://www.researchgate.net/publication/331593897_Anxiety_and_Performance _of_Scuba_Diver Russell, C. (2023, Juni 29). FEIT: Duiken kan bijdragen aan je mentale gezondheid.

Opgehaald van blog.padi.com: https://blog.padi.com/nl/feit -duiken-kan-bijdragenaan-je-mentale-gezondheid/ Singh, B., Olds, T., Curtis, R., Dumuid, D., Virgara, R., Watson, A., . . . Maher, C. (2023, februari 3). Effectiveness of physical activity interventions for improving depression, anxiety and distress: an overview of systematic reviews. Opgehaald van https://bjsm.bmj.com/content/57/18/1203: https://bjsm.bmj.com/content/bjsports/57/18/1203.full.pdf SSI. (sd). Fitheid voor duiken: De beste tips om fit te blijven. Opgehaald van https://www.divessi.com: https://www.divessi.com/nl/blog/fitness -for-scubadiving-9824.html St Leger Dowse, M., Whalley, B., Waterman, M. K., Conway, R. M., & Smerdon, G. R. (2019, December 4). Diving and mental health: the potential benefits and risks from a survey of recreational scuba divers. Opgehaald van www.dhmjournal.com: https://www.dhmjournal.com/images/IndividArticles/49Dec/StLegerDowse_Menta lHealth_2019-30(551).pdf studiemeesters. (sd). Het verschil tussen kwalitatief en kwantitatief onderzoek . Opgehaald van www.studiemeesters.nl: https://www.studiemeesters.nl/studietips/het -verschiltussen-kwalitatief-en-kwantitatief-onderzoek/ Trevett, A., Peck, D., & Forbes, R. (2009, Juli 17). The psychological impact of accidents on recreational divers: A prospective study. Opgehaald van www.sciencedirect.com: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0022399909001846 Tricia A. Seifert, U. o. (2005). https://centerofinquiry.org. Opgehaald van The Ryff Scales of Psychological Well-Being: https://centerofinquiry.org/uncategorized/ryff -scalesof-psychological-wellbeing/#:~:text=About%20the%20Ryff%20Scales%20of%20Psychological%20Well%

91

2DBeing&text=Both%20the%20long%20and%20medium,life%2C%20and%20self%2 Dacceptance.

Trimbos instituut. (2024). Infographic definitie mentale gezondheid. Opgehaald van www.trimbos.nl: https://www.trimbos.nl/wp-content/uploads/2024/09/1Begrippenkader-handouts.pdf Trimbos instituut. (sd). https://www.trimbos.nl. Opgehaald van Wat zijn de effecten van bewegen op de mentale gezondheid?: https://www.trimbos.nl/kennis/mentalegezondheid-preventie/expertisecentrum-mentale-gezondheid/bewegen-en-mentalegezondheid/effecten/ Trimbos instituut. (sd). Sociale determinanten van mentale gezondheid. Opgehaald van www.trimbos.nl: https://www.trimbos.nl/kennis/mentale-gezondheidpreventie/expertisecentrum-mentale-gezondheid/sociale-determinanten/ Trimbos instituut. (sd). Wat is mentale gezondheid? Opgehaald van www.trimbos.nl: https://www.trimbos.nl/kennis/mentale-gezondheid-preventie/expertisecentrummentale-gezondheid/definitie-mentale-gezondheid/ Trimbos. (sd). Wat is mentale gezondheid? Opgehaald van www.trimbos.nl: https://www.trimbos.nl/kennis/mentale-gezondheid-preventie/expertisecentrummentale-gezondheid/definitie-mentale-gezondheid/ van Bon-Martens, M., Kleinjan, M., Hipple Walters, B., Shields-Zeeman, L., & van den Brink, C. (2022). Delphistudie Definitie mentale gezondheid. Opgehaald van www.trimbos.nl: https://www.trimbos.nl/wp-content/uploads/2022/05/AF1979Factsheet-Delphistudie-Definitie-mentale-gezondheid.pdf vereniging red lobster divers. (sd). Opgehaald van https://redlobsterdivers.nl/vereniging/: https://redlobsterdivers.nl/vereniging/ Verhagen, D. S. (2023, maart 20). Praktische gids voor psychotherapeuten: zo gebruik je de Experience Sampling Method. Opgehaald van www.ou.nl: https://www.ou.nl//praktische-gids-voor-psychotherapeuten-zo-gebruik-je-de-experience-samplingmethod Vlemmings, M. (2025). Interview met Mariëlle Vlemmings, GZ-psycholoog GGZE. (F. Martens, Interviewer) Vragenlijst Dutch Mental Health Continuum-Short Form . (2016, 12 11). Opgehaald van https://www.ract.nl/wp-content/uploads/2018/06/Vragenlijst-MHC-SF-2.pdf: https://www.ract.nl/wp-content/uploads/2018/06/Vragenlijst-MHC-SF-2.pdf Walker, P. A., & Kampman, H. (2021, Oktober 29). “It didn't bring back the old me but helped me on the path to the new me”: exploring posttraumatic growth in British veterans with PTSD. Opgehaald van www.researchgate.net: https://www.researchgate.net/profile/Petra-Walker2/publication/355759302_It_didn%27t_bring_back_the_old_me_but_helped_me _on_the_path_to_the_new_me_exploring_posttraumatic_growth_in_British_vete rans_with_PTSD/links/667325ef8408575b837897d5/It-didnt-bringWalton, L. (2021, maart 4). Finding wellbeing in diving via improved regulation.

Opgehaald van www.alertdiver.eu: https://alertdiver.eu/en_US/articles/finding wellbeing-in-diving-via-improved-regulation/ Warwick Medical School, University of Warwick. (2020, november 6). WEMWBS: 14-item vs 7-item scale. Opgehaald van https://warwick.ac.uk/fac/sci/med/research/platform/wemwbs/about/wemwbsvss

92

wemwbs/: https://warwick.ac.uk/fac/sci/med/research/platform/wemwbs/about/wemwbsvss wemwbs/ Wijk, C. H. (2017, December 31). Personality and behavioural outcomes in diving: current status and recommendations for future research. Opgehaald van https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29241235/ Wingelaar, T. T., van Ooij, P.-J. A., & van Hulst, R. A. (2017, Juli 25). Oxygen Toxicity and Special Operations Forces Diving: Hidden and Dangerous. Opgehaald van www.frontiersin.org: https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2017.012 63/full World Health Organization. (2024). The World Health Organization-Five Well-Being Index. Opgehaald van www.cdn.who.int: https://cdn.who.int/media/docs/default source/mental-health/who-5_englishoriginal4da539d6ed4b49389e3afe47cda2326a.pdf

93

BIJLAGEN In dit hoofdstuk bevinden zich de bijlage behorend bij dit onderzoek.

BIJLAGE 1, MEETINSTRUMENTEN Wat wordt verstaan onder mentaal welzijn?

Enkele voorbeelden van gestandaardiseerde vragenlijsten die fungeren als algemene meetinstrumenten voor mentaal welzijn zijn: - WHO-5 Well-Being Index Korte vragenlijst (5 items) die meet hoe vaak iemand zich gelukkig, rustig of energiek heeft gevoeld. Deze wordt veel gebruikt in onderzoek en klinische praktijken. (World Health Organization, 2024) - Mental Health Continuum – Short Form (MHC-SF) Meet het emotioneel, psychologisch en sociaal welzijn. Dit onderzoek geeft een breed beeld van hoe iemand functioneert. De MHC-SF is gevalideerd in verschillende populaties wordt veel gebruikt in onderzoek. (Vragenlijst Dutch Mental Health Continuum-Short Form , 2016) - RYFF scales of psychological well-being.

Meet het mentaal welzijn aan de hand van zelfacceptatie, positieve relaties met anderen, autonomie, beheersing van de omgeving, doel in het leven en persoonlijke groei. Het is een instrument dat helpt bij het beoordelen en verbeteren van iemands algehele mentale gezondheid en levensvoldoening.

(Center of Inquiry in the Liberal Arts at Wabash College) (Tricia A. Seifert, 2005), (Center of Inquiry in the Liberal Arts at Wabash College, sd) - General Health Questionnaire (GHQ) Meet de algemene mentale gezondheid, inclusief stress en depressieve klachten.

- Warwick-Edinburgh Mental Well-Being Scale (WEMWBS) Vragenlijst van 14 items die focust op positieve mentale gezondheid. De focus licht hierbij vooral op gevoel van competentie, verbondenheid en optimisme. Er is ook een verkorte versie van 7 items. WEMWBS is ontwikkeld in het Verenigd Koninkrijk en wordt internationaal gebruikt. (Warwick Medical School, University of Warwick, 2020) - Satisfaction With Life Scale (SWLS) Deze vragenlijst bestaat uit vijf stellingen en richt zich specifiek op hoe tevreden iemand is met het leven in het algemeen. Deze wordt wereldwijd gebruikt om subjectief welzijn te meten. (Diener, Emmons, Larsen, & Griffin, 1985) - Mental Health Inventory 5 (MHI-5) Een korte vragenlijst bestaand uit 5 vragen die betrekking hebben op hoe iemand zich gedurende de afgelopen 4 weken voelde.

• Meetinstrumenten voor specifieke klachten zijn: - Beck Depression Inventory (BDI) Hierbij wordt de ernst van depressieve klachten gemeten. (meetinstrumentenzorg.nl, sd) - Back Anxiety Inventory (BAI) Meet de ernst van angstklachten. (Beck & Steer, 1988), (Olivares & Lacson, 2025) - Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) Zowel angst als depressie worden hierbij gemeten. (meetinstrumentenzorg, sd)

94

• Context specifieke meetinstrumenten: - Mental Health Quality of Life (MHQoL) Voor mensen met psychische problemen om hun kwaliteit van leven te meten. (iMTA, sd) Onderstaand de WHO-5

95

BIJLAGE 2, INTERVIEWS EN CONTACTEN In deze bijlage zijn de uitgewerkte interviews met de experts te vinden. Alsook de reacties van gecontacteerde experts/ervaringsdeskundigen.

BIJLAGE 2.1 Interview/contact Denise Heutmakers, gz-psycholoog, advanced gecertificeerd duiker.

96

BIJLAGE 2.2 Interview/contact Marielle Vlemmings gz-psycholoog, advanced gecertificeerd duiker.

97

BIJLAGE 2.3 Interview Ian Reijnders, arbeid en organisatie kerndeskundige, duikinstructeur.

Volledig audiobestand en transcriptie zijn in bezit bij onderzoeker.

98

BIJLAGE 2.4 Interview Paddy Reijnders, duikexpert en duikinstructeur.

BIJLAGE 2.5 Interview Dokter van Henten, duikerarts, gecertificeerd duiker. Volledig audiobestand en transcriptie zijn in bezit bij onderzoeker.

99

BIJLAGE 2.6 Contact, interviewvraag aan dr. Peter Germonpre, DAN Europe Benelux Medical Director

BIJLAGE 2.7 Contact/interview Marieke Duikdingen. Een aantal keer heb ik telefonisch contact gehad met Marieke. Marieke heeft zelf mijn vragen beantwoord maar ze ook door een vrijwilliger en deelnemer laten beantwoorden.

100

101

BIJLAGE 2.8 Contact, interviewvraag voor PTSS-patiënt antwoord via mailcontact.

BIJLAGE 2.9 Contact, interviewvraag voor PTSS-patiënt antwoord via mailcontact. Anoniem, naam bij onderzoeker bekend.

102

BIJLAGE 2.10 Contact, interviewvragen aan Jan Mutsaars, mental coach, Nelos Duiksport.

103

BIJLAGE 2.11 Interview met dokter Bram Querido, duikarts en psychiater. Volledig audiobestand en transcriptie zijn in bezit bij onderzoeker.

104

BIJLAGE 3, COMPLETE ENQUÊTES In deze bijlage bevinden zich de genoemde bijlage uit de onderzoeksmethode.

BIJLAGE 3.1 Enquête 1 Duiken en mentaal welzijn algemene enquête.

Diving and mental well-being ------ Duiken en mentaal welzijn Hello! My name is Floor Martens and i am currently in my final year of pre -university education (vwo 6) at the eckartcollege in Eindhoven, the Netherlands. For my final research project, I'm researching to what extent scuba diving can contribute to mental well-being.

Would you like to help me?

You can do so by: filling out this survey and sharing it with others would also help me a lot!

The more people respond, the better the quality of my research will be.

Participation is completely voluntary, and you may stop at any time.

The curvey is completely anonymous; only I will have access to the results. The answers will only be used for my research.

Thank you very much in advance!

Hallo! Ik ben Floor Martens, ik zit nu in vwo 6 op het Eckartcollege in Eindhoven. Voor mijn profielwerkstuk onderzoek ik, in hoeverre duiken kan bijdragen aan mentaal welzijn.

Zou jij mij willen helpen? Dit kan door: Deze enquête in te vullen, maar ook doorsturen zou mij enorm helpen!

Hoe meer mensen er reageren, hoe beter de kwaliteit van mijn onderzoek zal zijn.

Deelname is volledig vrijwillig, je kan op ieder moment stoppen.

De vragenlijst is volledig anoniem; alleen ik krijg de resultaten te zien. De antwoorden gebruik ik alleen voor mijn onderzoek.

Alvast heel erg bedankt! * Verplichte vraag • Hoe oud ben je? - How old are you? * • Waar woon je? - Where do you live? * • Wat is je geslacht? - What's your sex? * O Vrouw/Woman O Man O Zeg ik liever niet/ I'd rather not say O Anders: • Heb je weleens last gehad of ongemak ervaren van verminderde mentale veerkracht? Zo ja, waarvan? - Have you ever experienced any discomfort from mental health struggles? If so, what were they? * O Zeg ik liever niet/ I'd rather not say O Stress O Eenzaamheid/ Loneliness O Negatieve gedachten/ Negative thoughts O Niet lekker in je vel zitten/ Not feeling well or comfortable O Somberheid/ Gloom O Angst/ Fear O Prikkelbaarheid/ Irritability O Concentratie problemen/ Concentration problems O Faalangst/ Fear of failure O Slaap problemen/ Sleep problems O Piekeren/ To worry, to be in your head a lot O Depressie/ Depression O PTSS/ PTSD O Anders:

105

•

• • •

•

• •

•

• • • • •

•

Heb je wel eens deelgenomen aan een Scuba Diving activiteit? Zo ja, waaraan? - Have you ever participated in a scuba diving activity? If so, what did you do? * O Nee/No O Introduik/Discover Dive O Cursus/Course O Anders: Sinds wanneer duik je? - Since when do you dive?

Hoe vaak duik je? (Ongeveer) - How often do you dive? (Approximately) Wat doe je meestal? - What do you usually do?

O Recreatief duiken/Recreational diving O Professioneel in de recreatieve sector/Professional in the recreational sector (DM, AI, Instructor) O Technisch duiken/Tec diving O Freediven O Professioneel duiken (offshore, cilive, militair, publieke veiligheid, etc. )/ Professional diving (offshore, civile, military, public safety, etc.)

O Wetenschappelijk of archeologisch duiken/Scientific or archaeological diving O Snorkelen/Snorkeling O Anders: Met welk luchtmengel duik je het meest? - What air mixture do you dive with most often?

O Lucht/ Air O Nitrox O Trimix Hoeveel duiken heb je gemaakt? (Ongeveer)- How many dives have u done?

(Approximately)* Heb je een brevet? Zo ja, welk brevet? - Do you have a license? If so, which one? * O Nee/ No O Open Water (OWD) O Advanced Open Water (AOWD) O Rescue Diver (RD) O Lesgevend/ Teaching (DM of AI) O Zelfstandig/ Independent Instructor O Anders: Ben je een warm water of een koud water duiker? - Are you a warm water or a cold water diver? * O Warm water O Koud/ Cold water O Anders: Hoe voel(de) je je direct na het duiken? Vond je het leuk, spannend, rustgevend, etc. - How did you feel immediately after diving? Did you find it enjoyable, exciting, relaxing, etc.? * Welke fysieke voordelen ervaar je na of tijdens het duiken? - Which physical benefits do you experience after or during diving? * Welke mentale voordelen ervaar je na of tijdens het duiken? - Which mental benefits do you experience after or during diving? * Heeft het duiken negatieve effecten op je fysieke- of mentale gezondheid? Welke effecten? Does diving have negative effects on your physical or mental health? Which effects? * Merk je psychisch en/of fysiek verschil in effect afhankelijk van de plek waar je duikt? Welk verschil? - Do u notice a psychological and/or physical difference in effect depending on where you dive? Which difference? * In welke mate helpt duiken jou om te ontspannen? - To what extent does diving help you relax? * Helpt helemaal niet/Doesn't help at all 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

106

•

•

•

• •

Helpt super goed/Helps super well Vergeleken met andere activiteiten (zoals yoga, zwemmen, wandelen, etc.) helpt duiken je meer of minder om je beter te voelen? Waarom? - Compared to other activities (such as yoga, swimming, walking, etc.) does diving help you to feel more or less better? Why? * Denk je dat duiken ingezet kan worden als ondersteunende activiteit voor mentaal welzijn?

Waarom? Do you think diving can be used as a supportive activity for mental well -being?

Why? * Zou je duiken aanraden aan anderen die hun mentale welzijn willen verbeteren? Waarom? Would you recommend diving to others who want to improve their mental well -being?

Why? * Wil je nog iets toevoegen over jouw ervaring met duiken en/of mentaal welzijn? - Would you like to add anything about your diving experience and/or mental well -being?

Denk je dat je me verder kan helpen naar aanleiding van deze enquête of het onderwerp, of heb je verdere informatie en mag ik daarvoor contact met je opnemen? Laat dan hieronder je contactgegevens achter. - Do you think you can help me further with this survey or the topic, or do you have further information that I can contact you for? Then please leave your contact information below.

BIJLAGE 3.2 Enquête 2 Duiken en mentaal welzijn algemene enquête.

Effects of diving (BEFORE) ------ Effecten van duiken (VOOR) Hello! I'm Floor Martens, and I'm currently in my final year of highschool (VWO 6) at Eckart College in Eindhoven. For my final research project, I'm researching the extent to which scuba diving can contribute to mental well-being.

Would you like to help me?

You can do this by completing this questionnaire BEFORE diving. To help me even more, you can also complete the questionnaire AFTER the dive: https://forms.gle/sapP3sjMvGuDAXQaA The results will only be visible to me; they will not be shared further. Your initials will be requested so I can process the results more effectively and prevent any confusion. I will use your answers for my research, but of course, I will not mention any names.

Thank you very much in advance!!

Hallo! Ik ben Floor Martens, ik zit nu in vwo 6 op het Eckartcollege in Eindhoven. Voor mijn profielwerkstuk onderzoek ik, in hoeverre duiken kan bijdragen aan mentaal welzijn.

Zou je mij willen helpen?

Dit kan door VOOR het duiken deze vragenlijst in te vullen, om mij nog beter te kunnen helpen kan je ook nog de vragenlijst voor NA de duik invullen: https://forms.gle/sapP3sjMvGuDAXQaA Alleen ik krijg de resultaten te zien en deze worden niet verder verspreid. Er wordt om je initialen gevraagd, zodat ik de resultaten beter kan verwerken en er geen chaos ontstaat. De antwoorden gebruik ik voor mijn onderzoek, maar ik zal uiteraard geen na men vermelden.

Alvast heel erg bedankt!! * Verplichte vraag • Wat is je leeftijd? - How old are you? * • Wat is je geslacht? - What's your sex? * o Man o Vrouw/Woman o Zeg ik liever niet/I'd rather not say o Anders: • Hoeveel duiken heb je in totaal gemaakt? - How many dives have you made in total? * • Welk brevet heb je? - Which license do you have? * o Open water

107

o Advanced open water o Rescue o Divemaster o Assistent instructor o Instructor o Anders: WHO-5 Meet algemeen subjectief welzijn. Antwoord op 6-puntsschaal: 0 = helemaal niet 1 = af en toe 2 = minder dan de helft van de tijd 3 = meer dan de helft van de tijd 4 = meestal 5 = altijd Measures general subjective well-being. Answer on a 6-point scale: 0 = not at all 1 = occasionally 2 = less than half the time 3 = more than half the time 4 = most of the time 5 = always • Ik voel me opgewekt en in een goede stemming - I feel cheerful and in a good mood * 0 1 2 3 4 5 • Ik voel me kalm en ontspannen - I feel calm and relaxed * 0 1 2 3 4 5 • Ik voel me actief en energiek - I feel active and energetic * 0 1 2 3 4 5 • Ik werd 's ochtend fris en uitgerust wakker - I woke up fresh and rested in the morning * 0 1 2 3 4 5 • Mijn dagelijks leven zit vol met dingen die mij interesseren - My daily life is full of things that interest me * 0 1 2 3 4 5 Voor het duiken - Before Diving De volgende vragen gaan over hoe je je op dit moment voelt VOOR het duiken .

The following questions are about how you feel right now BEFORE diving • Bij welke duikstek ga je duiken? - Which at dive site are you going to dive?

• Hoeveel duiken ga je vandaag maken? - How many dives are you going to make today? * o Één duik/one dive o Twee duiken/two dives o Anders: • Hoe voel je je? - How are you feeling? * Ontspannen/Relaxed 1 2 3 4 5 Gestresst/Stressed • Hoe voel je je? - How are you feeling? * Energiek/Energetic 1 2 3 4 5 Niet energiek/Not energetic • Hoe voel je je? - How are you feeling? * Positief gestemd/Positive minded 1 2 3 4 5 Negatief gestemd/ Negative minded • Wil je nog iets toevoegen? - Do you want to add something?

• Wat zijn je initialen? - What are your initials? *

108

BIJLAGE 3.3 Enquête 3 Duiken en mentaal welzijn algemene enquête.

Effects of diving (AFTER) ------ Effecten van duiken (NA) Hello! I'm Floor Martens, and I'm currently in my final year of highschool (VWO 6) at Eckart College in Eindhoven. For my research project, I'm investigating the extent to which diving can contribute to mental well-being.

Would you like to help me?

You can do so by completing this questionnaire AFTER the dive.

There's also another questionnaire you can complete BEFORE the dive: https://forms.gle/eM9hSMmEfnZH9MHV9 The results will only be visible to me; they will not be shared further. Your initials will be requested so I can process the results more effectively and prevent any confusion. I will use your answers for my research, but of course, I will not mention any names.

Thank you very much in advance!

Hallo! Ik ben Floor Martens, ik zit nu in vwo 6 op het Eckartcollege in Eindhoven. Voor mijn profielwerkstuk onderzoek ik, in hoeverre duiken kan bijdragen aan mentaal welzijn.

Zou je mij willen helpen?

Dit kan door NA de duik deze vragenlijst in te vullen.

Er is ook nog een vragenlijst die je VOOR de duik kan invullen: https://forms.gle/eM9hSMmEfnZH9MHV9 Alleen ik krijg de resultaten te zien en deze worden niet verder verspreid. Er wordt om je initialen gevraagd, zodat ik de resultaten beter kan verwerken en er geen chaos ontstaat. De antwoorden gebruik ik voor mijn onderzoek, maar ik zal uiteraard geen na men vermelden.

Alvast heel erg bedankt!! * Verplichte vraag • Wat is je leeftijd? - How old are you? * • Wat is je geslacht? - What's your sex? * o Man o Vrouw/ Woman o Zeg ik liever niet/ I'd rather not say o Anders: • Hoeveel duiken heb je in totaal gemaakt? - How many dives have you made in total?* • Welk brevet heb je? - Which license do you have? * o Open water o Advanced open water o Rescue o Divemaster o Assistent instructor o Instructor o Anders: Na het duiken - After diving De volgende vragen gaan over hoe je je op dit moment voelt NA het duiken .

The following questions are about how you feel right now AFTER diving .

• Bij welke duikstek heb je gedoken? - At which dive dite did you dive? * • Hoeveel duiken heb je vandaag gemaakt? - How many dives have you made today? * o Één duik/ one dive o Twee duiken/ two dives o Anders: • Hoe voel je je? - How are you feeling? * Ontspannen/Relaxed 1 2 3 4 5 Gestresst/Stressed • Hoe voel je je? - How are you feeling? *

109

Energiek/Energetic 1 2 3 4 • Hoe voel je je? - How are you feeling? * Positief gestemd/Positive minded 1 • •

5 Niet energiek/Not energetic 2

3

4

Wil je nog iets toevoegen? - Do you want to add something?

Wat zijn je initialen - What are your initials? *

110

5 Negatief gestemd/ Negative minded

BIJLAGE 4, UITGEBREIDE ANALYSE In deze bijlage bevinden zich de uitgebreide analyses van enquête 1.

Aantal

1. Beschrijving van de steekproef (demografische gegevens).

Hieronder zijn de algemene kenmerken van de deelnemers te vinden.

1.1 Participanten/onderzoekspopulatie.

In totaal hebben 154 respondenten deelgenomen aan de eerste enquête. ( N=154) 1.2 Leeftijd.

LEEFTIJD De leeftijden van de respondenten 30 varieerden van 15 tot 74 jaar, met een 25 gemiddelde van 45,8 jaar (gebaseerd 20 op 153 numerieke antwoorden). Eén 15 respondent gaf “oud genoeg” aan. De 10 meerderheid van de respondenten 5 bevond zich in de leeftijdsgroepen 520 55 jaar (16%, n=24) en 46-50 jaar (14%, n=22).

Leeftijd in jaren

1.3 Geslacht.

Wat betreft geslacht gaf 51% van de respondenten aan vrouw te zijn (n=79), terwijl 48% man was (n=73). Twee respondenten (1%, n=2) kozen ervoor om hun geslacht niet te specificeren.

GESLACHT

Zeg ik liever niet 1%

Man 48%

Vrouw 51%

1.4 Woonplaats.

De respondenten woonden verspreid over diverse locaties wereldwijd. De grootste concentraties bevonden zich in Nederland (75%, n=116) en België (13%, n=21). Ook waren er respondenten woonachtig in het Caribisch gebied (o.a.

Bonaire, Aruba), de Verenigde Staten, Egypte, Malta, de Filipijnen en andere internationale locaties.

111

Woonachtig in 140 120 100 80 60 40 20 0

116

21 1

4 1 2 1 1 2

1 1 2 1

2 Resultaten met betrekking tot de onderzoeksvragen uit enquête 1.

Hierna worden de bevindingen per vraag weergegeven. Citaten van respondenten uit de enquête zijn cursief weergegeven.

2.1. Ervaren verminderde mentale veerkracht.

Een aanzienlijk deel van de respondenten (89%, n137) geeft aan wel eens last te hebben van een verminderde mentale veerkracht of mentale ongemakken. De meest genoemde klacht is stress (~54%, n=84). Andere veelgenoemde klachten zijn 'niet lekker in je vel zitten' (~49%, n=75), prikkelbaarheid (~38%, n=59 ) en piekeren (~33%, n=51). Minder frequent, maar nog steeds significant, zijn slaapproblemen (~22%, n=34), negatieve gedachten (~21%, n=33), angst (~21%, n=33), somberheid (~18%, n= 29), concentratieproblemen (~16%, n=25) en faalangst (~16%, n=25). Andere genoemde klachten zijn eenzaamheid, PTSS, depressie, autismespectrumstoornis (ASS), ADHD, burn-out, menstruatieklachten, vervelende thuissituatie en neuralgie.

Er moet vermeld worden dat bij deze vraag respondenten meerdere antwoorden kunnen geven, vandaar dat alle bij elkaar opgetelde klachten meer dan 154 is.

Verminderde mentale veerkracht Nee 11%

Ja 89%

Mentale uitdagingen Anders Stress Somberheid Slaap problemen PTSS Prikkelbaarheid Piekeren Zeg ik liever niet Niet lekker in je vel zitten Negatieve gedachten Geen Faalangst Eenzaamheid Depressie Concentratie problemen Angst 0

20

40

60

80

Aantal keer vermeld

112

100

2.2. Duikervaring, -praktijk en -activiteiten.

Bijna alle respondenten (~99%, n=153) hebben deelgenomen aan duikactiviteiten.

Het overgrote deel heeft één of meerdere cursussen gedaan (~97%, n=150). De duikactiviteit die het meest gedaan wordt, is recreatief duiken (~72%, n=111).

Gevolgd door professioneel in de recreatieve sector (als divemaster, assistent instructeur, instructeur of gelijkwaardig aan deze brevetten) (~21%, n=33). Een klein aantal respondenten deed aan technisch duiken (~5%, n=7). Dit is een gespecialiseerde en veeleisende vorm van duiken (diepe, lange of decompressie duiken). Hier is een zeer hoge mate van focus en mentale discipline vereist. Dan zijn er nog enkele duikers (~2%, n=3) die aangegeven hebben vaker te snorkelen.

DEELNAME ACTIVITEIT Nee 1%

DUIKACTIVITEIT Introduik 2%

Technisch duiken 5%

Snorkelen 2%

Professioneel (recreatief / lesgevend) 21% Recreatief duiken 72%

Curs us 97%

De meeste respondenten hebben 16 jaar of meer ervaring (~38%, n=58), hoewel er ook een groep recent begonnen duikers is (~28%, n=43). De frequentie van duiken varieert sterk, van alleen op vakantie (~6%, n=9) tot enkele keren per jaar (~22%, n=34) tot wekelijks (~32%, n=50) of zelfs dagelijks, meerdere keren per week of meer dan 50 keer per jaar (~30%, n=46).

DUIKERVARING IN JAREN Zeer ervaren 16+…

HOE VAAK DUIK JE Beginner 0-5 jaar 28%

Ervaren 615 jaar 34%

Minder dan 25 per jaar 22% 25 - 50x per jaar 7%

Regelmatig wekelijks / 2 wekelijks 32%

Vakantie 6% Dagelijks / meerder keren per week / >50x per jaar 30% Periodiek maandelijks / kwartaal 3%

Bijna alle respondenten (~99%, n=152) hebben een brevet. Hiervan heeft een klein deel een basisbrevet, Open Water Diver, OWD (~9%, n=14). Een brevet Advanced Open Water Diver, AOWD (~26%, n= 40), het vervolg op de basisopleiding , is het meest behaald. Vervolgt door respondenten met een professioneel brevet Instructeur (~24%, n= 37) een instructeur mag zelfstandig duikopleidingen geven, cursisten beoordelen en brevetteren, en duikactiviteiten organiseren en leiden.

Dan is er nog een groep met het brevet Rescue Diver, RD (~18%, n=28) die duiknoodsituaties kan herkennen, voorkomen en effectief beheren, en fungeert als een zeer bekwame en zelfredzame buddy, maar heeft geen professionele bevoegdheden. Ongeveer hetzelfde aantal respondenten heeft een professioneel brevet divemaster of Assistent Instructeur, DM of AI (~18%, n= 27) die zijn bevoegd om duikactiviteiten te begeleiden, toezicht te houden op duikers en te assisteren bij

113

opleidingen onder supervisie van een instructeur. Een klein aantal (~4%, n=6) heeft een brevet behorend bij technisch duiken. Deze mogen duiken uitvoeren die dieper, complexer en risicovoller zijn dan recreatieve duiken, met speciale gasmengsels, uitrusting en decompressieprocedures om extreme dieptes en omgevingen veilig te bereiken.

Er zijn enkele respondenten zonder brevet (~1%, n=2) zij zijn nog in opleiding tot OWD. BREVETTERING TEC Nee / No 4% 1% Zelfstandig / Independent Instructor 24%

AANTAL GEMAAKTE DUIKEN

Open Water (OWD) 9%

1000+ Zeer ervaren 17%

10000+ 2%

0-50 Beginner 16%

Advanced Open Water (AOWD) 26%

Lesgevend / Teaching (DM of AI) 18%

Rescue Diver (RD) 18%

251-1000 Ervaren 35%

51-250 Gevorderd 30%

Het aantal gemaakte duiken door respondenten is zeer uiteenlopende. De aantallen variëren van enkele duiken tot tienduizenden. De respondent met het minst aantal duiken heeft er 4 gemaakt de respondent met het meeste aantal duiken heeft er 12.000 gemaakt. De grootste groep bestaat uit respondenten die tussen de 251 en 1000 duiken hebben gemaakt (35%, n=54). Gevolgd door een groep die tussen de 51 en 250 duiken heeft gemaakt (30%, n= 47).

LUCHTMENGSEL Nitrox 17%

DUIKOMGEVING

Trimix 1%

Beide 36%

Lucht 82%

Warm water 36%

Koud water 28%

De meeste respondenten gebruiken lucht (~82%, n=126) als luchtmengsel. Nitrox wordt door een aanzienlijk kleiner deel gebruikt (~17%, n=27). Er is maar 1 persoon die met Trimix (~1%, n=1) duikt.

De respondenten geven aan zowel in warme (~36%, n=55) als koude (~28%, n=44) wateren te duiken, waarbij een aanzienlijk deel aangeeft beide (~36%, n 55) voorkeuren te hebben of het hele jaar door te duiken.

114

2.3. Gevoelens en voordelen na het duiken.

Direct na een duik ervaart de overgrote meerderheid van de respondenten positieve gevoelens. De positieve emoties, variëren van ontspanning en voldoening tot enthousiasme en energie.

GEVOEL DIRECT NA DE DUIK Spanning & Uitdaging 3% Positieve Emotie & Plezier 23%

Negatieve emotie 2% Energie & Vitaliteit 6%

Rust & Ontspanning 65%

Zelfreflectie & Bewustzijn 1% •

•

• • •

Rustgevend/ontspannen: Dit is de meest voorkomende emotie. (~65%) Respondenten beschrijven gevoelens van rust, ontspanning, kalmte, of een "zen" gevoel. Dit wordt vaak geassocieerd met het loslaten van dagelijkse zorgen en het ervaren van stilte onder water.

Positieve emotie & plezier: Een aanzienlijk deel van de respondenten (~23%) voelt zich voldaan, blij, gelukkig of enthousiast na een duik. Respondenten noemen deze positieve emoties. Dit wordt vaak gekoppeld aan de ervaringen onder water, zoals het zien van onderwaterleven.

Energiek/vitaal: Een aantal respondenten (~6%) voelt zich energiek of "awake" na een duik. Ook moe op een positieve voldane manier wordt hierbij genoemd.

Spannend/uitdagend: ~3% ervaart de duik als leuk spannend, vooral in het begin of bij nieuwe ervaringen.

Negatieve emotie: ~2% van de respondenten geeft aan uitgeput te zijn, spanning te ervaren of zelfs totale angst.

Diverse andere positieve gevoelens worden genoemd, zoals bevrijdend, inspirerend, extatisch, verkwikt en een gevoel van "de wereld aankunnen".

Enkele respondenten noemen dat het gevoel kan variëren afhankelijk van de duikomstandigheden (bijv. stroming, wat ze gezien hebben) of dat het gevoel van "ellende" of "angst" (in het begin) snel omslaat in positieve gevoelens na de duik. De uitspraak "Meteen genezen van alle kwaaltjes. Ik ga er brak en ongelukkig in, vol pijntjes en hoofdzaken. Ik kom eruit als herrezen." is een voorbeeld van dit omslagpunt.

Een paar respondenten beschrijven de directe nasleep als eerst “zakelijk” (materiaal opruimen), gevolgd door uitgelatenheid of zelfreflectie. Veel respondenten rapporteerden ook een mentaal voordeel in de vorm van stressvermindering, een leeg hoofd en verbeterde focus of zelfvertrouwen.

115

MENTALE VOORDELEN NA OF TIJDENS DE DUIK Energie & Vitaliteit Geen 2% 2% Mentale kracht & Veerkracht 7% Focus & Helderheid 6%

Positieve emoties & Voldoening 20%

Verbinding & Verwondering 3%

Ontspannend, Mentale rust, & Mindfulness 60% •

•

•

•

•

Ontspannend/mentale rust/mindfulness: ~60% van de respondenten geeft aan dat duiken dit als mentaal voordeel heeft. Het meest wordt genoemd: hoofd leegmaken en nergens aan denken. Men geeft aan dat duiken hen helpt hun hoofd leeg te maken, nergens aan te denken, of in het "hier en nu" te zijn. Dit wordt vaak geassocieerd met het ontsnappen aan dagelijkse zorgen en de focus op de duikervaring zelf. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja kan je hoofd leeg maken", "Even aan niks anders kunnen denken.", "Het hoofd leeg, de dagelijkse drukte vergeten".

Een zeer groot aantal respondenten ervaart rust, ontspanning, kalmte of een meditatief gevoel. Dit wordt vaak gekoppeld aan de stilte onder water, de focus op de ademhaling en de gewichtloosheid. Voorbeelden hiervan zijn: "Ontspannen/kalmerend", "Mentale rust", "Ontstressen", "Rustgevend en stres s verlagend", "Rust, helder hoofd, een zijn met de natuur", "Rustgevend ontspannen leeg hoofd", "Ontspanning ook door de gewichtloosheid", Positieve emoties/voldoening: ~20% van de respondenten ervaren specifieke positieve emoties zoals blijdschap, geluk of een "good mood". Voorbeelden hiervan zijn: "Rust, blij, dankbaar,", "Trots, blij en vrolijk", "Gelukzalig en rust in mijn hoofd", "Positief, enthousiast", "Voldaan gevoel".

Mentale kracht/ veerkracht ~7% van de respondenten ervaart een toename in zelfvertrouwen, mentale veerkracht of het vermogen om met uitdagingen om te gaan. Voorbeelden hiervan zijn: "Sinds ik duik heb ik veel meer zelfvertrouwen gekregen, kan ik beter omgaan met stress, heb ik minder faalangst en sta ik positiever in het leven" en "Zelfvertrouwen, rustig en leeg hoofd, blijheid en dankbaarheid om te leven". Een aantal respondenten noemt expliciet dat duiken helpt bij stressvermindering, het beter omgaan met stress, of het onderdrukken van paniek.

Focus/Helderheid/Alertheid: ~6% van de respondenten ervaren verbeterde focus, helder denken, alertheid, of een "survival modus" die hen scherp houdt.

Voorbeelden hiervan zijn: "clear thinking", "Ik ben scherper/alerter", "I have ADHD so it is difficult for me to relax, but if there is not a lot of people under water I feel calm and more focused", "Geen tijd om in je hoofd te zitten, heel erg in het hier en nu zijn en genieten".

Verbinding/verwondering: ~3% van de respondenten noemt gezelligheid, sociale contacten, afleiding door beleving of het één zijn met de natuur als mentaal voordeel. Voorbeelden hiervan zijn: "Onderwater vergeet je alles en dan is het alleen jij en je buddy en het genieten van de andere wereld" , "Afleiding door beleving en sociale contacten met oa buddy."

116

• •

Energie/vitaliteit: ~2% van de respondenten geeft aan energieker te zijn en beter te slapen. Voorbeelden hiervan zijn: "Soezerig na de duik", "Energiek".

Geen voordelen: ~2% van de respondenten geeft aan geen mentale voordelen te ervaren, of heeft een andere kijk erop. Behalve het antwoord "geen" zijn er een aantal antwoorden die een nuance aangeven "Meestal rust (afhankelijk van de duik)" (dit is een nuance, geen direct voordeel), "Soms ervoor wat stress maar als ik dan bezig ben niet meer" (ook een nuance).

De fysieke voordelen die respondenten ervaren na of tijdens het duiken zijn divers, maar er is een duidelijke nadruk op het gevoel van gewichtloosheid, ontspanning, lichte inspanning en het verdwijnen van fysieke ongemakken/pijn.

FYSIEKE VOORDELEN TIJDENS OF NA EEN DUIK Beperkingen & Ongemak 1%

Fysieke fitheid & Kracht 17%

Gewichtloosheid/Zweven 10%

•

•

•

Geen 11%

Energie & Vitaliteit 13% Ondersteunend 2% Minder of geen pijnklachten 10%

Ontspanning & herstel van lichaam 36%

Ontspanning/herstel van lichaam: ~36% van de respondenten ervaart fysieke ontspanning, rust, of kalmte. Dit overlapt deels met de mentale voordelen, maar hier ligt de focus op het fysieke gevoel van ontspannen spieren en een kalm lichaam.

Voorbeelden hiervan zijn: "Rust, ontspanning, geen last van spieren of iets dergelijks", "Ontspannen spieren", "Ontspanning", "Ontspanning en rust". Verder noemen de respondenten specifiek de rustige, gecontroleerde ademhaling als een fysiek voordeel, soms gekoppeld aan het bewustzijn hiervan. Voorbeelden hiervan zijn: "Rustige ademhaling", "bewust van het ademhalen", "Minder spanning op de borstspieren, rustigere ademhaling", "Goede ademhaling", "Rustige ademhaling die onder controle is, toename van dopamine en serotonine", "Rustige diepe ademhaling".

Fysieke fitheid/kracht: ~17% van de respondenten geeft aan dat duiken een vorm van fysieke inspanning is, die bijdraagt aan fitheid, een "full body workout", of het gevoel dat het lichaam heeft gewerkt. Dit wordt vaak als positief ervaren, zelfs als het niet als zware inspanning wordt gezien, maar meer als een lichte inspanning/lichaamsbeweging. Voorbeelden hiervan zijn: "Je merkt dat je lichaam heeft moeten werken, ook al lijkt het onderwater geen moeite te kosten", "Ben fysieker", "Calorieverbranding (positief side-effect)", "Fitheid", "Bewegen", "A moderate workout, physical activity", "Betere conditie", "I noticed I got stronger after diving more frequently this summer", "Beweging", "Ontspanning en inspanning", "algemene fysieke inspanning", "Fysieke inspanning om over de dijken te komen met die uitrusting".

Energie/Vitaliteit: 13% van de respondenten voelt zich energiek, verkwikt, fris, of "awake" na de duik. Dit kan een gevolg zijn van de fysieke activiteit en de frisse

117

•

•

•

• •

lucht. Voorbeelden hiervan zijn: "Energiek", "Fris, helder, enthousiast", "Uitgerust, energiek", "Krijg meer energie", "Voor heb veel energie en daarna ook omdat ik het leuk vind". Respondenten geven verder een voldaan gevoel en gezonde vermoeidheid te ervaren na de duik. Voorbeelden hiervan zijn: "Gezonde moeheid", "Voldaan gevoel", "Lichamelijk moe".

Gewichtloosheid/zweven/vrij bewegen: Een opvallend fysiek voordeel. ~10% van de respondenten noemt het gevoel van gewichtloosheid, zweven, vrij bewegen onder water of het onbelast zwemmen. Dit draagt bij aan een gevoel van bevrijding en ontspanning. Voorbeelden die genoemd worden: "Zwevend", "Gewichtsloosheid, bewust van het ademhalen. Ontspannen", "Gewichtloosheid, onbelast zwemmen", "Vooral het gevoel dat je “zweeft", "Gewichtloos zijn".

Verdwijnen van pijn/ongemak/spanning: ~10% van de respondenten ervaart een vermindering van pijnklachten, spierpijn, rugpijn, gespannen schouders, of algemene fysieke spanning. Dit wordt vaak gekoppeld aan de gewichtloosheid en ontspanning. Voorbeelden hiervan zijn: "Minder pijnklachten", "Minder last van spier en rugpijn", "Minder last van gespannen schouders", "Minder spanning op de borstspieren, rustigere ademhaling", "De spanning uit je lijf", "Less neck problems", "energie in balans, en alle pijntjes rug nek etc zijn weg". "During the dive I'm weightless and without pain, after the dive my body is tired and my spirit is 100% relaxed." (Dit laatste is een combinatie, waarbij de fysieke moeheid na de duik wordt benoemd).

Geen fysieke voordelen: ~11% van de respondenten geeft aan geen fysieke voordelen te ervaren tijdens of na de duik. De meeste respondenten geven geen toelichting een enkeling geeft aan: "De ene keer beweeg je meer als de andere keer.

Ik ervaar niet extra fysieke voordelen."

Ondersteunend: ~2% van de respondenten ervaart het als een ondersteuning bij het afvallen of stoppen met roken.

Beperkingen/ongemak: ~1% van de respondenten noemt praktische nadelen zoals het sjouwen met uitrusting, koud omkleden, of dat de voordelen minimaal zijn.

Voorbeelden hiervan zijn: "Niet veel eigenlijk omdat ik last van schouders en rug heb", "Meer ongemak door de zware spullen" 2.4. Negatieve effecten en invloed van locatie.

De meeste respondenten ervaren geen negatieve effecten van duiken op hun PLEK Te weinig fysieke of mentale gezondheid. Echter, een ervaring 1% deel van de groep (~29%) meldt wel Nee specifieke, vaak beheersbare, nadelen, 30% voornamelijk gerelateerd aan fysieke belasting en incidentele mentale stress.

Negatieve effecten die genoemd worden, Ja zijn voornamelijk fysiek van aard. Zoals 69% rug- of schouderklachten door het sjouwen met uitrusting, vermoeidheid of koudegerelateerde ongemakken. Mentale negatieve effecten, zoals stress of spanning bij moeilijke omstandigheden (stroming, slecht zicht, onbekende plekken), werden ook genoemd.

118

NEGATIEVE EFFECTEN OP FYSIEKE OF MENTALE GEZONDHEID Stress vooraf, door duikomstandigheden & onervarenheid.

9% Duik gerelateerde klachten 3% Lichamelijke ongemakken door zware uitrusting.

7% Fysieke belasting & Vermoeidheid 8% •

•

•

•

•

Verslavend 1%

Soms 1%

Nee 71%

Nee: Een overweldigende meerderheid van ~71% respondenten geeft aan geen negatieve effecten te ervaren, of benadrukt zelfs dat duiken alleen maar positieve effecten heeft. Voorbeelden hiervan zijn: "Nee", "Neen", "Nope", "Nee helemaal niet.

Duiken geeft mij heel erg veel rust want je bent wanneer je duikt even afgesloten van de 'andere' wereld", "Nee alleen positieve effecten", "Positief, mentaal tevreden gevoel".

Fysieke belasting/Vermoeidheid: ~8% van de respondenten meldt fysieke nadelen. Dit varieert van algemene vermoeidheid, zwaar tillen van uitrusting, tot specifieke klachten zoals rugpijn, knieproblemen en schouderpijn. Voorbeelden hiervan zijn: "Vermoeidheid", "Ja, de fysieke inspanning om over de dijk te klimmen wordt steeds zwaarder.", "Soms last van de rug", "Elke dag duiken is zwaar op je lichaam. Je tilt ook nog eens veel tussen de duiken door, terwijl we iedereen aanraden om het rustig aan te doen i.v.m. decompressie ziekte etc.", "Duiken blijft fysiek pittig om al je spul aan/in/uit het water te krijgen", "Alleen fysiek. Overbelasting rug en schouders en bij lange wandelingen ook peesplaten voeten", "Nee, hooguit vermoeid na een intensieve duikweek (2-3 duiken p.d.)", "Het kan soms fysiek zwaar zijn!", "Alleen bij meerdere duiken en dagen achter elkaar, last van gewrichten door artrose", "the older you get, the more it worns you out".

Lichamelijke ongemakken door zware uitrusting: ~7% van de respondenten geeft expliciet aan dat de zware uitrusting voor ongemak zorgt. Voorbeelden die genoemd worden zijn: "Beetje extra belasting op rug van boven water sjouwen met alle spullen", "In Zeeland is het duiken intensiever door het sjouwen met de spullen over de dijken. Hierdoor krijg ik soms last van het gewicht op bijvoorbeeld de heupen (lood)", Duikgerelateerde klachten: ~3% van de respondenten geeft aan last te hebben van typisch duikgerelateerde klachten zoals oorklachten, droge keel, krampen en hoofdpijn. Voorbeelden hiervan zijn: "Soms wel, ik krijg redelijk snel oorontstekingen", "Je oren krijgen soms wel een tik", "Soms hoofdpijn na 2 duiken op 1 dag".

Stress, vooraf/door duikomstandigheden/onervarenheid: ~9% van de respondenten ervaart mentale stress, spanning, angst of onzekerheid, vaak gerelateerd aan de duikomstandigheden, de sociale context of persoonlijke onzekerheden. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja maar dat voornamelijk door spanningen binnen de duikclub", "Tijdens de duik kan het soms spannend zijn bij weinig zicht bijvoorbeeld", ""Duiken brengt mentale spanning mee. De vraag “ben ik goed genoeg” is in meer of mindere mate aanwezig en lang niet altijd op de

119

•

•

logische momenten in de logische mate.", "Ik stress nog altijd heel veel over de duik", "When teaching it can be stressful sometimes.", "sometimes I bit scared, like strong currents", "I feel stressed when there are a lot of people under water or if there is bad visibility", "can be stressful or physically tiring at times", "Misschien wat stress soms", "Ja, ik denk dat het voor mij makkelijk is om stress te ervaren als je dingend voor het eerst doet, dit is tijdens een opleiding nou eenmaal dus daar ga je meer gestrestst van raken dan nodig", "Stress of ik het wel goed doe, stress met het klaren van mijn masker of stress dat er koud water in mijn masker loopt.".

Verslavend: ~1% van de respondenten noemt dat duiken "verslavend" is of dat ze eigenlijk voor eeuwig onder water willen blijven. Voorbeelden hiervan zijn: "Het is heel verslavend: ik wil eigenlijk voor eeuwig onder water blijven.", "Nee zeker niet.

Wel als ik te weinig duik".

Soms: Enkele respondenten (~1%) noemen specifieke, minder voorkomende effecten. Snel in slaap vallen en dit in de negatieve zin. Maar ook dat het mentaal pittig kan zijn als vrouw in een mannenwereld. Een voorbeeld is: "Technical diving is a really hard sport where you are as women quite lonely in a mens world".

Een meerderheid (~69%, n=107) geeft aan dat de duiklocatie een significant verschil maakt in de ervaren effecten. ~30% (n= 46) geeft aan geen verschil te merken in de plek of locatie waar ze duiken. Een aantal respondenten geeft hierbij aan dat het belangrijkste is dat ze maar kunnen duiken. Een voorbeeld hiervan is: "Nee niet echt.

Zolang ik maar onder water ben".

VERSCHIL IN LOCATIE Duikervaring 4% Fysiek zwaarder 5%

Gevoel van ontdekking 4%

Fysiek minder zwaar 2% Soort Duik 9%

Duikomgeving 23%

Duikomstandigheden 53%

De verschillen in locatie, die merkbare invloed op zowel de psychische als de fysieke ervaring van de respondenten hebben, zijn vooral de duikomstandigheden (~53%) en de duikomgeving (~23%).

Warm, helder water en bekende, rustige plekken worden geassocieerd met meer ontspanning en minder stress, terwijl koud, donker water, sterke stroming of onbekende locaties meer fysieke inspanning en mentale spanning kunnen veroorzaken. Respondenten ervaren psychische spanning, onzekerheid of stress, vaak gerelateerd aan onbekende locaties, de buddy, diepere of technische duiken, wrakpenetratie, of de sociale dynamiek.

Verder geeft ~9% aan dat de soort duik (diepere duiken, lange duiken, nachtduiken, bootduiken, wrakduiken, kantduiken) die er gemaakt wordt ook zeker invloed heeft. ~5% van de respondenten geeft aan dat het verschil in locatie fysiek zwaarder kan zijn. Voorbeeld hiervan is: "Ja. Duiken in Nederland is fysiek meer belastend dan in

120

tropische gebieden omdat je meer duikkleding (bv droogpak) aanhebt en zwaardere uitrusting en vaker vanaf de kant duikt met klim/klauterwerk. In de tropen duik je vanaf een boot of je loopt vanaf het strand het water in." . ~4% van de respondenten geeft aan dat de locatie een gevoel van ontdekking met zich mee kan brengen. De mate van duikervaring (~4%) in combinatie met de locatie kan ook een verschil maken in het ervaren van de effecten. Niet alleen de eigen duikervaring , maar ook die van de buddy, gekoppeld worden aan een onervaren buddy kan stress verhogend werken.

Terwijl een ervaren buddy kan bijdragen aan een meer ontspannen duik. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja en met wie je duikt. Een chaotische buddy werkt bijzonder stress verhogend. " Factoren zoals watertemperatuur, zicht, stroming, diepte en de bekendheid van de plek spelen hierbij een rol, zowel positief als negatief. De respondenten die aangeven een verschil te merken, geven aan dat duiken op mooie (~32%), warme (~53%), heldere (~2%), of bekende (~7%) plekken leidt tot meer ontspanning, rust, enthousiasme en een algemeen positiever gevoel. Dit wordt vaak geassocieerd met vakantie en een grotere mate van genieten. Voorbeelden hiervan zijn: "Hoe mooier de omgeving hoe relaxter en opwindend tegelijkertijd", "In warm, helder water ben ik veel rustiger en heb ik minder stress", "Zeker, meer relaxed in helder water, rustige onderwatercondities zorgen voor meer ontspanning zowel fysiek als mentaal" .

Helder zicht 2%

VERSCHIL MENTAAL ONTSPANENDER

Makkelijke duikstek 4%

Hoge golven 4%

Geen fijne plek 2% Onbekende plek 15%

VERSCHIL MENTAAL ZWAARDER

Veilige omstandigheden 2% Bekende plek 7% Stroming 28%

Mooie omgeving 32%

Warm water 53%

Slecht zicht 23%

Koud water 28%

Respondenten ervaren duiken als fysiek en mentaal zwaarder onder bepaalde omstandigheden. Zoals sterke stroming (~28%), koud water (~28), slecht zicht (~23%). Voorbeelden hiervan zijn: "Als het zicht slecht is, geeft de duik wat meer stress", "Duiken op plekken met sterke stroming, hoge golven, koud water of slecht zicht. Kan zowel psychisch als fysiek zwaarder zijn", "Elke duiklocatie heeft weer zijn eigen uitdagingen. Psychisch is vaak wanneer je duikt op een nog onbekende plek, wat ga je meemaken, hoe is de temperatuur, hoe is het zicht."

121

2.5. Ontspanning en vergelijking met andere activiteiten.

Duiken wordt door de respondenten over Mate waarin duiken helpt bij het algemeen als een zeer effectieve ontspanning methode voor ontspanning beschouwd.

60 De gemiddelde score op de schaal van 1 46 49 50 40 (helemaal niet ontspannend) tot 10 40 30 (extreem ontspannend) is hoog 8.8, wat 16 20 aangeeft dat de meeste duikers 10 0 0 0 0 0 2 1 aanzienlijke ontspanning ervaren.

0 Een meerderheid van de respondenten (~79%, n= 121) ervaart duiken als meer ontspannend of beter voor hun welzijn dan andere activiteiten zoals yoga, zwemmen of wandelen. De redenen hiervoor zijn divers, maar bestaan uit de unieke ervaring van gewichtloosheid (~5%), de stilte onder water/de unieke rust (~13%), de prikkelvrije omgeving/totale afzondering (~14%), de mentale focus/de focus op ademhaling (~16%), de natuurbeleving/de onderwaterervaring (~19%), en het gevoel van passie, plezier en voldoening (~11%). Al dan niet een combinatie hiervan wordt vaak als doorslaggevend genoemd. Ook de spanning en uitdaging (~7%) worden genoemd als reden waarom het meer ontspanning oplevert.

VERGELIJK MET ANDERE SPORTEN Geen mening 4% Hetzelfde 14%

Zweven 5% Ontsnapping andere wereld & Natuurbeleving 19%

Minder 3%

Meer 79% •

Spanning & Stressvol Uitdaging Unieke 1% 7% rust Meer ontspannen 13% 14%

WAAROM

Volledige afzondering & Prikkelvrij 14%

Passie & Plezier 11%

Focus 16%

Duiken helpt meer/voelt beter: (~79%, n=121) respondenten geven aan dat duiken hen meer helpt om zich beter te voelen dan andere activiteiten. De redenen variëren van de unieke onderwaterervaring tot de effectiviteit van de mentale focus .

Voorbeelden hiervan zijn: "Meer, ik hou van duiken, het binnenstappen van een andere wereld", "Voel me meer beter door de rust en het gevoel van zweven wat veel ontspanning geeft, en natuurlijk al het moois wat je ziet.", "Meer, de rust in het omgevingsgeluid, alleen je ademhaling horen en het zweven is niet te vergelijken met de andere opties", "Vooral de stilte onder water, alleen het geluid van de bubbels en je eigen ademhaling zijn heel fijn.", "Meer; alle gedachten zijn weg tijdens het duiken. Dat ervaar ik bij geen enkele andere activiteit.", "Veel meer, door de aard van duiken word je gedwongen kalm aan te doen. Daarnaast zorgt het duiken voor een prikkelarme omgeving", "More, you need to pay attention to diving while diving. So you need to focus on diving and nothing else.", "Meer, door het avontuur van onder water zijn en ondertussen samenwerkend met buddy" .

122

•

•

•

Hetzelfde/vergelijkbaar: (~14%, n=21) respondenten vinden dat duiken hen ongeveer evenveel of vergelijkbaar helpt als andere activiteiten, of dat het moeilijk te vergelijken is. Voorbeelden hiervan zijn: "Vergelijkbaar, de kick na duiken is wel groter vergeleken met andere activiteiten.", "Vergelijkbaar. Moeilijk onderscheid te geven", "Hetzelfde als bij yoga", "Het is niet zo zwart wit. Met duiken moet je je kop erbij houden, dus absoluut niet te vergelijken met yoga of wandelen. En het genieten is ook heel anders, het voelt heel uniek en surreëel. Het is niet zo dat duiken je altijd beter of niet beter doet voelen dan andere activiteiten. Dat verschilt iedere keer en is afhankelijk van een hoop factoren.".

Duiken helpt minder/andere activiteiten zijn beter: (~3%, n=5) respondenten geven aan dat duiken hen minder helpt dan andere activiteiten, of dat andere activiteiten beter voor hen zijn. Voorbeelden hiervan zijn: "Minder, yoga of sporten is rustgevender doordat je daar minder bezig bent met je veiligheid", "Minder, ik stress nog te veel", "less, because I often teach while doing diving" .

Geen mening: (~4%, n=7) Enkele antwoorden geven geen mening weer.

2.6. Duiken als ondersteuning voor mentaal welzijn.

De meerderheid van de respondenten INZET Weet ik niet (~81%, n=125) is van mening dat Niet specifiek 3% duiken ingezet kan worden als 2% Misschien ondersteunende activiteit voor 5% mentaal welzijn. De belangrijkste Nee redenen hiervoor zijn de 9% ontspannende effecten, de rustgevende omgeving, de natuurervaring, de focus op het hier Ja 81% en nu, gewichtloosheid, de afleiding van dagelijkse zorgen en het loslaten daarvan, de mogelijkheid om grenzen te verleggen, het verhoogde zelfvertrouwen en de positieve impact op stressmanagement. Er is echter ook een aanzienlijke groep (nee, ~9%, n=14, misschien, ~5%, n=8, Niet specifiek ~2, n=3) die kanttekeningen plaatst, met name rondom veiligheid, de noodzaak van goede begeleiding en de individuele geschiktheid.

•

Ja, duiken kan ondersteunen: ~81%, n=125 respondenten denken dat duiken ingezet kan worden voor mentaal welzijn. Vaak wordt hierbij de nadruk gelegd op de WAAROM WEL

Als je al duikt 2%

Eigen positieve ervaring Gebeurt al 5% 1% Prikkelarme omgeving 4% Focus 10%

Ligt aan de persoon 10% Mits veilig en goed begeleid 9% Ligt aan de klachten 5%

123

Buddy heeft positieve invloed 2% Mentaal sterker 8%

Ontspanning & stressvermindering 23%

Mindfulness 12% Onderwaterwereld 9%

positieve effecten zoals rust, focus, gewichtloosheid, de natuurervaring, het overwinnen van angsten en de prikkelarme omgeving. Veel van deze antwoorden bevatten echter ook de voorwaarde van goede begeleiding, openheid van de persoon, of dat het niet voor iedereen geschikt is.

- Ontspanning & Stressvermindering (~23%): Veel respondenten ervaren duiken als een directe manier om te ontspannen en stress te verminderen. Voorbeeld hiervan is: "Ja, is ontspannend en een andere wereld, dus geen ruimte voor dagelijkse stress."

- Mindfulness (~12%): De noodzaak om zich te concentreren op het hier en nu, de ademhaling en de omgeving, bevordert een mindfulness-achtige staat.

Voorbeelden hiervan zijn: "Ja, omdat als ik duik heb ik m’n focus altijd op het nu."

"Ja dat denk ik wel. Omdat je onder water bewust op je ademhaling moet letten".

- Focus (~10%): Duiken vereist een specifieke focus die andere gedachten kan verdringen. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja omdat je zo gefocust bent op iets dat je andere zaken loslaat.", "Ja, je moet goed op jezelf letten en anderen tijdens het duiken."

- Prikkelarme omgeving (~4%): De onderwaterwereld wordt vaak beschreven als een omgeving met weinig externe prikkels, wat rust bevordert. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja absoluut, onder is er een prikkelarme omgeving.", "Ja omdat er onderwater geen of weinig prikkels zijn."

- Onderwaterwereld (~9%): De schoonheid en het unieke karakter van de onderwaterwereld dragen bij aan een positief gevoel. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja, het mooie van de onderwaterwereld is fenomenaal.", "Voor mij creëert het onderwaterleven een rust en stilte.", "Ja, omdat dit vaak tot mentale rust brengt.

Je bent in een totaal andere wereld".

- Mentaal Sterker (~8%): Duiken kan bijdragen aan een verhoogd zelfvertrouwen en veerkracht. Voorbeelden hiervan zijn: "Zeker en vast, het zorgt ervoor dat je meer zelfvertrouwen krijgt, je leert omgaan met stress en angsten alsook met faalangst, je wordt in het algemeen mentaal sterker.", "Ja, het geeft zelfverzekerdheid.", "Ja zeker! Ik denk dat het heel kan helpen om meer mindfull te zijn en misschien ook wel leren omgaan met angsten (dan denk ik vooral aan het oefenen van noodsituaties etc. die toch ook enorm spanning verhogend zijn)".

- Ligt aan de persoon (~10%): De effectiviteit van duiken voor mentaal welzijn is sterk afhankelijk van de individuele persoon. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja, zolang mensen er zelf voor open staan. Anders kan het misschien het tegenovergestelde veroorzaken.", "Ja bij bepaalde mensen kan het rustgevend zijn maar voor anderen geeft het stress.", "Dat ligt helemaal aan de persoon zelf. Ik ken duikers met 1000 duiken die nog steeds gestrest zijn onder water."

- Mits veilig en goed begeleid (~9%): Veiligheid en adequate begeleiding worden als cruciale voorwaarden genoemd. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja, mits een goede begeleiding.", "Ja, 100%, maar, er moet goede begeleiding zijn met mensen die ervoor getraind zijn om met mensen met psychische problemen te werken." , "Ja, maar dan wel pas als de duiker verder opgeleid is en minder met zijn uitrusting bezig is.", "Ja. Zeker als zwembad activiteit in een veilige omgeving met voldoende begeleiding."

- Ligt aan de klachten (~5%): De geschiktheid kan afhangen van de specifieke mentale klachten die men ervaart. Voorbeelden hiervan zijn: "ja, wel afhankelijk van welke mentale problemen verbeterd moeten worden. Duiken vraagt wel om een evenwichtige mindset.", "Ja, maar niet bij extreme angst; duiken kan bij sommige mensen ook juist angst oproepen!"

124

- Als je al duikt (~2%): Ervaring met duiken lijkt de positieve effecten te versterken. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja, als je eenmaal duiken onder de knie hebt kan je vooral genieten van wat je ziet onderwater.", "Ja, maar dan wel pas als de duiker verder opgeleid is en minder met zijn uitrusting bezig is."

- Buddy heeft positieve invloed (~2%): De aanwezigheid van een goede buddy kan de ervaring en het welzijn positief beïnvloeden. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja zeker. Je bent met maar 1 ding tegelijk bezig. En er is een buddy om mee te delen." , "Ja, je hoort alleen je eigen ademhaling wat rustgevend werkt en als je met een fijne buddy duikt waarbij je je volledig op je gemak voelt versterkt dat gevoel."

- Eigen positieve ervaring (~5%): Persoonlijke positieve ervaringen met duiken worden vaak als reden gegeven. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja! Voor mij is dit echt de beste keuze ooit geweest, ondanks dat ik ptss heb en heel bang was van water.

Het is juist helend.", "Ik ben om te herstellen van een burn out gaan duiken." , "Ja voor mij wel. Ik word er blij van en de rust in het water die ik ervaar."

- Gebeurt al (~1%): Sommige respondenten geven aan dat duiken al wordt ingezet voor mentaal welzijn. Voorbeelden hiervan zijn: "Zeker! Dat gebeurt ook al.", "Jazeker en ik weet dat bijvoorbeeld in Engeland ook wordt gedaan."

•

Nee, duiken is niet geschikt/te gevaarlijk/niet voor iedereen: ~9%, n=14 respondenten denken dat duiken niet ingezet kan worden als ondersteuning voor mentaal welzijn, of plaatsen hier sterke kanttekeningen bij. De redenen zijn divers: de sport is te gevaarlijk, vereist te veel training/ervaring, kan angst oproepen, is niet voor iedereen geschikt (bv. bij claustrofobie, paniek), het is geen therapie.

WAAROM NIET

Kan tegenovergestelde veroorzaken 21%

Geen medicijn of therapie 22%

Teveel waar je aan moet denken 14% Kan spannend zijn 7%

Teveel gevaren & risico's 36%

- Te veel waar je aan moet denken (~14%): Voor beginners kan de hoeveelheid informatie en procedures overweldigend zijn, wat stress kan veroorzaken in plaats van verminderen. Voorbeelden hiervan zijn: "Nee te veel waar je over moet nadenken als beginnende duiker.", "Niet direct. Je moet het echt willen en kunnen.

Voordat je relaxed gaat duiken, ben je al 100 duiken en heel veel geld verder. Je weet dus pas echt wat t met je doet als je goed kan duiken, buoyancy onder controle hebt en geen angst meer hebt onder water."

- Kan spannend zijn (~7%)/Kan tegenovergestelde veroorzaken (~21%): De activiteit zelf kan, afhankelijk van de persoon en de omstandigheden, angst of stress opwekken. Voorbeelden hiervan zijn "Nee, kan best spannend zijn.", "Niet altijd i.v.m. paniek bij anders ademen en controle kwijt zijn omdat je niet direct boven water bent." "No. If you're mentally not well, you shouldn't be diving!"

125

- Te veel gevaren & risico's (~36%): De sport wordt als potentieel gevaarlijk beschouwd, zeker zonder training en goede begeleiding. Paniekaanvallen onder water kunnen levensgevaarlijk zijn. De bijkomende gevaren van duiken worden als een obstakel gezien voor het gebruik ervan als algemene welzijnsactiviteit.

Voorbeelden hiervan zijn: "Nee, is een te gevaarlijke sport om zonder training en cursussen te kunnen doen.", "Nee, daarvoor zitten er te veel gevaren aan duiken."

"Nee, tijdens een rustige duik kan je paniek ervaren als je boven water te veel stress hebt in je leven. Paniekaanvallen onder water zijn heel gevaarlijk."

- Geen medicijn of therapie (~22%): Duiken wordt niet gezien als een vervanging voor professionele mentale gezondheidszorg. Voorbeelden hiervan zijn: "Nee, is geen therapie.", "Nee, duiken vind je leuk of niet maar kan niet ingezet worden als soort medicijn."

Bijna 80%, n=122, zou duiken dan ook zeker AANRADEN Soms Geen idee aanraden aan anderen die hun mentale welzijn 1% 1% Misschien willen verbeteren. Wel wordt er vaak een 10% kanttekening geplaatst: duiken is niet voor iedereen Nee 8% geschikt en vereist vaak goede begeleiding, vooral voor mensen met specifieke angsten of mentale Ja 80% uitdagingen. De antwoorden van de respondenten op de vraag over de inzet van duiken als ondersteunende activiteit voor mentaal welzijn en of het aangeraden wordt to nen enige overlap.

Raadt het al aan Maar misschien AANRADEN WAAROM WEL 6% niet voor iedereen Sociale contacten 7% Met goede 2% Beste wat me ooit begeleiding is overkomen 8% 10% Mentaal sterker 7% Prikkelarm Andere wereld 5% 12%

Mindfulness 12% Rustgevend & ontspannend 19%

Focus 7%

Goede balans rust & activiteit 5%

• Ja ~80%, n=122: De meeste respondenten zouden duiken aanraden. ~6% doet dit ook al geregeld. De belangrijkste redenen om duiken aan te raden zijn: - Rustgevend & ontspannend (~19%), mindfulness (~12%), prikkelarm (~5%): Het onderwaterleven biedt een serene omgeving die helpt om tot rust te komen en te ontspannen. Duiken wordt gezien als een activiteit die diepe rust en ontspanning brengt, vaak door de afwezigheid van externe prikkels en de focus op de eigen ademhaling.

- Mentaal Sterker (~7%)/Beste wat me ooit is overkomen (~10%): Sommige respondenten ervaren duiken als een activiteit die hen niet alleen rust brengt, maar hen ook mentaal sterker maakt of een enorme positieve impact heeft gehad. Duiken kan bijdragen aan veerkracht en een beter mentaal welzijn.

Voorbeelden hiervan zijn: "Jazeker. Heeft mij enorm geholpen.", "Jazeker, Ik gebruik het bij burn-out therapie." Er zijn zeer sterke aanbevelingen gebaseerd op een overweldigend positieve, levensveranderende ervaring. Voorbeelden hiervan

126

zijn: "yes! Diving is an amazing experience and changes your perspective.", "Yes. I want everyone to feel the life changing effects it had for me.", "Absoluut, het is zo sereen. Het geeft een adrenaline kick die niet te vergelijken is."

- Met goede begeleiding (~8%)/Maar misschien niet voor iedereen (~7%): Goede begeleiding, een geleidelijke opbouw, een veilige omgeving en het overwinnen van angsten worden als cruciaal beschouwd. Voorbeeld hiervan is: "Met de juiste instructeurs en eerlijke openheid over medicatie en zorgen." Veel respondenten benadrukken dat duiken niet universeel geschikt is en dat persoonlijke geschiktheid belangrijk/cruciaal is. Voorbeeld hier van is: "Ja, maar vertel er dan wel bij dat het niet geschikt is voor iedereen."

- Andere wereld (~12%)/Focus (~7%): Respondenten raden duiken aan, omdat het een ontsnapping biedt naar een compleet andere omgeving. Voorbeelden hiervan zijn: "Overgeven aan andere wereld.", "Ja, het is met niets te vergelijken." Het wordt aangeraden, omdat het helpt om de focus te verleggen van dagelijkse zorgen naar het hier en nu . De reden die gegeven wordt, is dat de activiteit concentratie vereist, wat helpt om het hoofd leeg te maken Voorbeelden hiervan zijn: "Ja vanwege de focus op de activiteiten waarbij een andere rustgevende activiteit in de plaats komt.", "Geen tijd om aan iets anders te denken."

- Goede balans rust & activiteit (~5%)/Sociale contacten (~2%) Duiken biedt een combinatie van fysieke activiteit en mentale rust. Voorbeelden hiervan zijn: "Ja, het geeft je rust en is ook nog eens goed voor je fysiek.", "Zeker, omdat je gewoon tot rust komt onderwater terwijl je geniet maar ook eigenlijk sport." en kan ook leiden tot sociale interactie en voordelen. Voorbeeld hiervan is: "Rust, controle, sociale contacten."

AANRADEN WAAROM NIET Je moet Natuurlijke mentaal fit zijn 6% drempel 6%

Mooie bijkomstigeheid van bestaande hobby 22%

Teveel waar je over na moet denken 22%

Te gevaarlijk 22%

Geen therapie of medicijn 11%

Je vindt het leuk of niet 11%

• Nee ~8%, n=13: De respondenten die duiken niet aanraden voor het verbeteren van mentaal welzijn, doen dit om specifieke redenen die vaak te maken hebben met risico's, de aard van de activiteit, of de rol van duiken als therapie.

- Te gevaarlijk (~22%)/ te veel waar je over na moet denken (~22%)/je moet mentaal fit zijn (~6%): Respondenten geven aan de activiteit te risicovol te vinden. Voorbeeld hiervan is: "Nee, heb te veel gezien tijdens de opleidingen die ik heb gegeven." Het vereist een zekere mentale stabiliteit die niet iedereen heeft.

Voorbeeld hiervan is: "Nee. Ik heb te veel paniekaanvallen gezien die niet veroorzaakt werden door onder water te zijn maar door het leven van die persoon." De complexiteit van duiken kan juist stress veroorzaken. De technische aspecten of de vereiste concentratie kunnen contraproductief werken voor iemand die juist rust zoekt. Voorbeeld hiervan is: "Ik zou het niet aanbevelen aan mensen

127

die mentale stabiliteit zoeken. Duiken kan veel van je vragen en daar moet je mentaal klaar voor zijn."

- Geen therapie of medicijn (~11%): Duiken wordt niet gezien als een vervanging voor professionele hulp of medicijnen.

Voorbeeld hiervan is: "no, I’d recommend therapy." "duiken vind je leuk of niet maar kan niet ingezet worden als een soort van medicijn."

- Je vindt het leuk of niet (~11%)/ Natuurlijke drempel (~6%): Respondenten geven aan dat de persoonlijke voorkeur doorslaggevend is en als het niet bevalt, is het geen aanrader. Voorbeeld hiervan is: "Nee, je moet het leuk vinden." De natuurlijke drempel die je over moet daadwerkelijk met je hoofd onder water en dan ademen, is niet voor iedereen geschikt. "Nee, er spelen nog andere dingen mee. Zoals onderwater zijn."

- Mooie bijkomstigheid van bestaande hobby (~22%) Door respondenten wordt het niet aanbevolen als een specifieke therapie, maar als een activiteit die toevallig positieve effecten kan hebben. Een bonus bij een al bestaande hobby/interesse. Voorbeeld hiervan is: "Nee, wel als hobby en als daar mentaal welzijn uit komt is dat mooi meegenomen."

WAAROM MISSCHIEN

Ligt aan de mentale klachten 46%

Niet voor iedereen geschikt 13%

Persoonsgebon den 20% Moet aan veel denken als beginner 7%

Wat zoekt iemand 7%

Risicosport 7%

• Misschien n=~10%, n=15/soms ~1%, n=1: Enkele respondenten gaven een genuanceerd antwoord, waarbij de aanbeveling afhankelijk is van specifieke omstandigheden. Ze benadrukken dat de geschiktheid van duiken voor mentaal welzijn sterk afhankelijk is van de individuele omstandigheden en de aard van de mentale klachten.

- Niet voor iedereen geschikt (~13%)/ persoonsgebonden (~20%)/ Wat zoekt iemand (~7%): Respondenten geven aan dat duiken geen universele oplossing is. Het is sterk afhankelijk van de persoon en zijn of haar specifieke behoeften en persoonlijkheid, de activiteit is niet voor iedereen weggelegd.

Voorbeeld hiervan is: "Hangt er van af. Niet iedereen is geschikt om te duiken." De geschiktheid is individueel bepaald. Een voorbeeld hiervan is: "Ligt aan de persoon." De intentie en de behoefte van de persoon spelen een rol. Een voorbeeld hiervan is: "Als iemand rust zoekt, ja. Als iemand actie zoekt, ja."

- Ligt aan de mentale klachten (~46%): Respondenten geven aan dat de aard en ernst van de mentale klachten bepalend zijn voor de geschiktheid van duiken. Voorbeeld hiervan is: "Ligt aan de mate van mentale gesteldheid. Wat is er aan de hand? Burn-out? Overspannen? Depressie?

Moet je wel voorzichtig mee zijn."

128

- Moet aan veel denken als beginner (~7%)/ Risicosport (~7%) Respondenten geven aan dat de complexiteit en de risico's met name voor beginners een drempel kunnen vormen. Het leren en de technische aspecten van duiken kunnen overweldigend zijn. Voorbeeld hiervan is: "Als beginner moet je aan veel denken." Denken brengt altijd bepaalde gevaren met zich mee. Voorbeeld hiervan is: "Het blijft een risico sport."

• Geen idee ~1%, n=2: Dan zijn er nog enkele respondenten die geen idee hebben of ze duiken zouden aanraden.

2.7. Overige opmerkingen.

Van de respondenten heeft ~26%, n=40 gebruik gemaakt van de mogelijkheid om nog een opmerking toe te voegen over de eigen ervaring met duiken en/of mentaal welzijn.

Respondenten benadrukken nogmaals dat duiken ervaren wordt als rustgevend en positief voor het mentale welzijn. Voorbeelden hiervan zijn: "Ik vind er na iedere duik rust en ontspanning" en "Duiken geeft me de rust die je nodig hebt na een drukke werkweek". "Je hoort vrijwel niets behalve de bubbels van je uitademing, en alles gaat vertraagd. " Daarnaast noemen respondenten sociale verbondenheid en zelfvertrouwen als belangrijke effecten. Voorbeelden hiervan zijn "Ik voel me veel beter in mijn vel, ook doordat ik leuke mensen heb ontmoet en een paar vaste duikvrienden heb gevonden.", "Door het duiken en mensen op te leiden bouw je je zelfvertrouwen op."

Enkele respondenten ervaren duidelijke mentale ondersteuning. Voorbeeld hiervan zijn "Het helpt mij enorm in periodes van depressie" en "Fysiek stik kapot na de duik, maar mentaal zoveel rust. " Respondenten vermelden nogmaals dat de effecten persoonsafhankelijk zijn en dat duiken ook inspanning en soms stress met zich mee kan brengen, vooral voorafgaand aan de duik of bij onvoldoende fysieke of mentale stabiliteit. Angst onder water wordt door sommigen genoemd, maar anderen geven juist aan dat controle en ervaring deze angst verminderen. Voorbeelden hiervan zijn: "Zorg dat je fysiek gezond bent wanneer je intensief gaat duiken voor een fijne en ontspannen ervaring. Beschik je niet over deze fysieke voorwaarde duik dan onder begeleiding." "Angst is een bijzonder begrip. Ik hoor zo vaak dat mensen het onder water eng vinden. Maar juist doordat je controle hebt, maakt het deze sport juist laagdrempelig."

De voldoening en het ontstressende effect kunnen verschillen tussen duiken als hobby en als werk. Een voorbeeld hiervan is: "Duiken als werk doen geeft wel minder voldoening dan duiken voor plezier. Ook het ontstressen is veel minder." Tot slot geven enkele respondenten aan spijt te hebben dat zij niet eerder met duiken zijn begonnen. Voorbeelden hiervan zijn: "Pas op mijn 61 begonnen en spijt dat ik niet eerder gestart ben." "Ik had er 30 jaar eerder aan moeten beginnen."

129

BIJLAGE 5, VERKLARING OVER HET GEBRUIK VAN AI In deze bijlage bevindt zich de verklaring over gebruik van AI.

130

BIJLAGE 6, VERKLARING KRITISCH LEZER In deze bijlage bevindt zich de verklaring van de kritische lezer.

131

BIJLAGE 7, POSTER EN FILMPJE In deze bijlage bevindt zich de poster van de presentatie en de link naar het filmpje.

Scan onderstaande QR-code voor de link naar het youtube filmpje.

132

LOGBOEK Hierbij het logboek.

DATUM

ONDERDEEL

Hh-mm

18-8- ‘25

Onderzoeksvraag maken Deelvragen maken Opzet maken Bronnen zoeken bij deelvragen Vragen maken voor enquête Enquêtes maken Mail naar begeleider Deelvragen aanscherpen Welke experts + contact gegevens zoeken Mail voor experts Bronnenlijst maken Vragen voor experts Lijst maken naar wie de enquête gaat Onderzoeksvraag aanscherpen Deelvragen aanscherpen Vragen voor experts categoriseren Maatschappelijke relevantie schrijven + begin aan inleiding ’s Avonds info vragen met de intro’s van het duiken Vragen en aandachtspunten voor begeleider maken Gesprek met begeleider Mensen op de club vragen of ik ze mag interviewen Deelvraag 1 info lezen Deelvraag 1 uitwerken Deelvraag 7 info lezen Deelvraag 7 uitwerken Deelvraag 4 info lezen Deelvraag 4 uitwerken Deelvraag 2 info lezen Deelvraag 3 info lezen Informatie vragen bij Ian en een vervolg afspraak maken Deelvraag 2 uitwerken Deelvraag 3 uitwerken Vragenlijst maken voor, voor en na het duiken Vragenlijst laten invullen bij laatste buitenduik (vragenlijst voor en na duiken) (proefexperiment) Denise mailen Experts en andere organisaties mailen of ze info hebben en mij willen helpen Overzicht creëren tussen alle info, wat nog moet gebeuren en van wie ik nog info moet krijgen Deelvraag 5 info lezen

00:15 00:45 00:30 03:30 00:45 02:15 00:10 00:45 00:30

19-8- ‘25 20-8- ‘25

21-8- ‘25

22-8- ‘25

30-8- ‘25 1-9- ‘25 5-9- ‘25 6-9- ‘25 7-9- ‘25 10-9- ‘25 14-9- ‘25 17-9- ‘25 20-9- ‘25 21-9- ‘25 24-9- ‘25 26-9- ‘25 28-9- ‘25 5-10- ‘25

8-10- ‘25 9-10- ‘25

12-10- ‘25

133

OPMERKING WAAROM LANGER/KORTER

00:15 01:45 01:40 00:15 00:15 00:30 00:30 01:45 00:30 00:20 00:20 00:30 02:00 04:30 01:30 03:45 02:30 05:45 01:45 02:00 01:30 04:30 03:45 01:15 00:15

00:10 00:45

04:00

02:15

Veel bronnen

15-10- ‘25

16-10- ‘25 18-10- ‘25

30-10- ‘25 1-11- ‘25 2-11- ‘25 3-11- ‘25 22-11- ‘25

23-11- ‘25 25-11- ‘25 02-12- ‘25 04-12- ‘25 08-12- ‘25 20-12- ‘25 22-12- ‘25 23-12- ‘25

29-12- ‘25 05-01-26 05-01- ‘26 06-01- ‘26 07-01- ‘26 12-01- ‘26 14-01- ‘26

Telefonisch contact Marieke Interview met Ian

00:15 03:00

Transcriberen interview Deelvraag 5 uitwerken Deelvraag 6 info lezen Deelvraag 6 uitwerken Vragenlijsten/enquête nalopen en delen Mail maken voor begeleider Onderzoeksmethode hoe uitschrijven en starten daarmee.

Interview dr. Van Henten Transcriberen interview Interview Paddy

02.00 04:00 02:30 03.45 01:00

Transcriberen samenvatten interviews Afspraak begeleider Analyseren resultaten enquête 1 Beginnen met gegevens in Excel zetten Analyseren resultaten enquête 1 en verwerken in resultaten Mail begeleider Analyseren resultaten enquête 2 verwerken Analyseren resultaten enquête 3 verwerken Afspraak meneer Borel Telefonische afspraak Marieke Resultaten afmaken Conclusie schrijven Discussie schrijven Reflectie schrijven Idee poster op klad uitwerken, start filmpje maken.

Alles nalezen en aanpassen Mail Borel Feedback verwerken Resultaten hoofdstuk aanpassen Feedback verwerken Poster maken Laatste feedback verwerken Interview Marieke toevoegen

01:30

Totaal: 137 uur en 40 minuten

134

Geen (tijds)planning voor gemaakt heel veel info gekregen.

Kost veel meer tijd als gedacht.

00:10 02:15 00:20 01:00 02:30

00:20 08:00

Geen (tijds)planning voor gemaakt, veel informatie.

Gimini analyseert niet correct, dus overgegaan op handmatig dit kost veel meer tijd als ingepland.

08:00 00:05 02:00 02:00 00:20 00:30 08:00 01:30 03:00 02.00 02:00 08:00 00:15 01:30 03:00 01:00 01:00 01:00 00:15

De verwijzingen lukte niet goed.