Page 1

«Η τουρκική «πολυπραγµοσύνη» στη Μέση Ανατολή και οι ασαφείς βλέψεις της για το µέλλον της υψηλής στρατηγικής της» Αλέξανδρος Θ. Δρίβας Τα δεδοµένα της επαναπροσδιορισµένης τουρκικής εξωτερικής είναι τρία κατά τον γράφοντα: 1) Η Τουρκία έχει επιλέξει µια στροφή 180 µοιρών στην εξωτερική της πολιτική, βλέποντας περισσότερα οφέλη στο άνοιγµά της προς τις χώρες της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής, παρά στην συνέχεια της κλασικής –θα λέγαµε- εξωτερικής πολιτικής της, που στηρίχθηκε στην από κοινού εξωτερική εξισορρόπηση µεταξύ αυτής, των Η.Π.Α και του Ισραήλ και στόχευε στην διευθέτηση του χάους της περιοχής. 2) Η τάση αλλαγής του διεθνούς συστήµατος, αποτελεί το συστηµικό λόγο, που κατέδειξε ευνοϊκό momentum υπέρ της Άγκυρας.3) Μπορεί στη γείτονα χώρα να συντελούνται βαθιές αλλαγές και το κοσµικό καθεστώς της –από το 1923- να υφίσταται µετατροπές, όµως η ταύτιση της γεωπολιτικής µε την εξωτερική πολιτική για την Τουρκία, παραµένει µια σταθερά. Το παρόν άρθρο, µιλά για «πολυπραγµοσύνη». Στηριζόµενοι στο ότι η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, χαράσσεται µε άξονα το γεωπολιτικό της ρόλο, θα δούµε πως «γεφυρώνει» αρκετές περιφέρειες. Νοτιοανατολική Ευρώπη, Βορειοανατολική Αφρική, Μέση Ανατολή, Καύκασος, Κεντρική Ασία, αποτελούν ταυτόχρονα τη γειτονιά της Τουρκίας. Η σταδιακή αναπροσαρµογή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής από το κόµµα AKP, δεν είναι κάτι άλλο από την πλήρη αποδοχή του γεωπολιτικού συγκριτικού της πλεονεκτήµατος, αποδεχόµενη ταυτόχρονα πως ο κοινός παρονοµαστής στη γειτονιά της, είναι το Ισλάµ. Η «πολυπραγµοσύνη» της Τουρκίας όµως, προκαλεί ασάφεια στόχων υψηλής στρατηγικής και διλήµµατα. Ο ρόλος που θέλει να επιδιώξει η Τουρκία, για παράδειγµα στη Λιβύη, συγκρούεται µε τις δεσµεύσεις της στο ΝΑΤΟ. Στη συγκεκριµένη περίπτωση, η Τουρκία, συµβιβάζεται µε τις νατοϊκές δεσµεύσεις της, δείχνοντας αδυναµία να αποτελέσει µια αυτόνοµη δύναµη. Η άποψη τουBernard Lewis για την Τουρκία, είναι, πως η χώρα εξισλαµίζεται όλο και περισσότερο και αυτό φαίνεται σε όλο το κοινωνικό φάσµα, από τα Μ.Μ.Ε, µέχρι και την οικονοµία. Σε µια δεκαετία η Τουρκία 1


δε θα είναι η ίδια και ενώ στη Μέση Ανατολή φαίνεται ότι υπάρχει η διάθεση για άλλα βήµατα, η Τουρκία κάνει το αντίθετο.1 Προς απόδειξη των όσων λέει ο Bernard Lewis, η Διεύθυνση Τηλεπικοινωνιών της Τουρκίας (TIB), απαγόρευσε τη χρήση 138 λέξεων σε domain names και ιστοσελίδες στο διαδίκτυο και εγείρονται ανησυχίες από πολλούς για την ελευθερία του διαδικτύου και κατ’ επέκταση, της ελευθερίας του λόγου.2 Η δολοφονία του Οσάµα µπιν Λάντεν από αµερικανικές δυνάµεις λίγες µέρες πριν, χαιρετίστηκαν από την πλειοψηφία της διεθνούς κοινότητας. Η τουρκική κοινωνία, κατά 62% δεν επιδοκιµάζει τη δολοφονία, ενώ υπάρχει και ένα 22% που πιστεύει ότι η Αλ Κάιντα εκπροσωπεί το Ισλάµ.3 Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία, µε βάση τους υλικούς συντελεστές ισχύος, διανύει µια ανοδική πορεία Αποτελεί τη 17η οικονοµία στον κόσµο, και η Goldman Sachs, επιχείρησε να προβλέψει πως το 2050 θα είναι 14η .Στρατιωτικά, είναι η δεύτερη χώρα µε τις µεγαλύτερες ένοπλες δυνάµεις –αριθµητικά- στα πλαίσια του ΝΑΤΟ, ενώ υπάρχουν σενάρια για να αποκτήσει µελλοντικά πυρηνικά όπλα. Η Άγκυρα, αναβαθµίζει παράλληλα, τις σχέσεις της µε αναδυόµενες δυνάµεις όπως είναι η Κίνα και η Βραζιλία. Η λεγόµενη ήπια ισχύς της Τουρκίας µεγαλώνει, από τη στιγµή που αποτελεί ολοένα και µεγαλύτερο πρότυπο χώρας/κοινωνίας για τους τουρκογενείς λαούς της Κεντρικής Ασίας και της Μέσης Ανατολής. Ο πληθυσµός της αναµένεται να φτάσει τα 97 εκατοµµύρια κατοίκους κατά το 2050, δίνοντας έτσι περαιτέρω ώθηση στην οικονοµική της ανάπτυξη. Παρόµοια στοιχεία που δείχνουν αντίστοιχη εικόνα για την Τουρκία, αναφέρονται και στο βιβλίο του George Friedman “The Next 100 Years”, όπου παρατίθενται ειδικότερα στοιχεία, όπως το ότι η Τουρκία είναι η 17η κατασκευάστρια χώρα αυτοκινήτων στον κόσµο και µεταξύ άλλων, ότι θα αποτελεί µια από τις 4ις ισχυρότερες περιφερειακές δυνάµεις του πλανήτη τα επόµενα 40 χρόνια. Βέβαια, υπάρχουν αντικειµενικές δυσκολίες που καθιστούν αβέβαιη την τουρκική στροφή. Οι Κούρδοι στο βόρειο Ιράκ, προκαλούν ανησυχία στην Τουρκία,(αναλογιζόµενη και το ντόµινο εξεγέρσεων στην ευρύτερη Μέση Ανατολή) 1

Βλ. [Journal Interview] with Bernard Lewis by Barry Weiss, “Tyrannies Are Doomed”, δηµοσιευµένο στο διαδικτυακό τόπο: http://wsje.newspaperdirect.com/epaper/viewer.aspx , posted (April 2011) 2 Βλ. Άγγελος Καρράς, «138 λέξεις απαγορεύτηκαν στο Διαδίκτυο στην Τουρκία», αναδηµοσιευµένο στο διαδικτυακό τόπο : http://geopolitics-gr.blogspot.com/2011/05/138.html , (από αρχική πηγή : http://www.turkishgreeknews.org/), posted (3/5/2011) 3 Βλ. «Η πλειοψηφία των Τούρκων αποδοκιµάζει τη δολοφονία του Μπιν Λαντεν», δηµοσιευµένο στο διαδικτυακό τόπο: http://geopolitics-gr.blogspot.com/2011/05/blog-post_1460.html , posted (14/5/2011)

2


καθώς αν πετύχουν απόσχιση από το Ιράκ, αυτό θα δηµιουργήσει µεγάλο ζήτηµα µε τους Κούρδους της Τουρκίας. Επίσης, η Δύση φαίνεται να αλλάζει στάση έναντι της Τουρκίας, αφού έχει συνηθίσει µια Τουρκία που λειτουργεί σαν «κράτος µοχλός» και όχι σε µια Τουρκία που θα δρα σαν αυτόνοµη περιφερειακή δύναµη. Επιπρόσθετα, η ύπαρξη χωρών όπως είναι η Αίγυπτος, το Ιράν και η Ρωσία, καθιστά το τουρκικό όραµα αρκετά δύσκολο.4 Πάνω σε αυτά µπορούµε να προσθέσουµε τις τεταµένες σχέσεις της Άγκυρας µε το Ισραήλ και τον έντονο αµερικανικό σκεπτικισµό απέναντι στα όσα επιχειρεί να κάνει η Τουρκία. Όσον αφορά την δυτική αντίθεση µε όσα συνιστούν την τουρκική αλλαγή, αρκεί να δούµε τα γεγονότα της Λιβύης και τον παραδειγµατικό «αποκλεισµό» της Τουρκίας από την κατανοµή ρόλων, µε πιο πρόσφατη τη γαλλο-τουρκική ρήξη. Η Γαλλία, δεν κάλεσε την Τουρκία στη διάσκεψη για τις επιχειρήσεις στη Λιβύη που έγινε στο Παρίσι. Με άλλα λόγια, η Τουρκία, για να θέσει σε πρακτική το όραµά της, πρέπει να ανταγωνιστεί µε δυνάµεις σαν τη Γαλλία. Η Άγκυρα, υπερεκτείνει την εξωτερική «πολυπραγµοσύνη» της και µε το να επιθυµεί την ένταξή της στην Ε.Ε. Το καταληκτικό επιχείρηµα, είναι ότι το ρίσκο που έχει αναλάβει η Τουρκία, όσον αφορά τη νεοθωµανική της εξωτερική πολιτική, είναι υπερβολικά µεγάλο µακροπρόθεσµα, αν αναλογιστούµε όλα όσα προαναφέρθηκαν. Κατά την άποψη του γράφοντος, η πορεία της Τουρκίας πρέπει να εξετάζεται µε πολύ µεγάλη προσοχή λόγω της υπερέκτασης και της «πολυπραγµοσύνης» που έχει αναλάβει, κυρίως από το 2003 και µετά, κάτι που φέρνει ασάφεια στους στόχους υψηλής στρατηγικής της. Τα εσωτερικά προβλήµατα που έχει ακόµη η Τουρκία, σε συνδυασµό µε την ύπαρξη πολλών δυνητικών περιφερειακών ηγεµόνων στην περιοχή, είναι πολύ σηµαντικοί παράγοντες ανάσχεσης της εξέλιξής της Άγκυρας ως περιφερειακής δύναµης µε παγκόσµια εµβέλεια, κάτι που µπορεί να το δείχνουν οι οικονοµικοί δείκτες.

4

Βλ. Business Monitor International, “Turkey: A Global Power In The Mankind?”, δηµοσιευµένο στο διαδικτυακό τόπο : http://www.riskwatchdog.com/2010/07/29/turkey-a-global-power-in-the-making/ , posted (29/7/2010)

3


4

Η τουρκική «πολυπραγμοσύνη» στη Μέση Ανατολή και οι ασαφείς βλέψεις της  

Τα δεδομένα της επαναπροσδιορισμένης τουρκικής εξωτερικής είναι τρία κατά τον γράφοντα: 1) Η Τουρκία έχει επιλέξει μια στροφή 180 μοιρών στη...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you