Issuu on Google+

1

6(39) 2012 Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің басылымы 2004 жылдан бастап жарыққа шығады Екі айда бір рет шығады Құрылтайшысы Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі • Бас редакторы Қалиева Р.М., Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің Кеңесшісі, ҚР СІМ Ақпараттық-баспа Кеңесінің (АБК) төрайымы, саяси ғылымдарының докторы, профессор Жауапты шығарушылары, аудармашылары жəне корректорлары: Қайырлиева Ə., Тұрақпаева Ə., Жайков С., Жұмаділлаев Н., Оспаналиев Н., Баймашев А., Нургалинова К. Дизайнер - беттеушісі: Баянова С. Суреттер: Бондаренко С., Отарбаев Б., Мүслімов М. • Қазақстан Республикасы СІМ Ақпараттық-баспа Кеңесі (АБК) 010000, Астана қаласы, Қонаев көшесі, 31. Тел./факс (717) 272 05 50; 272 05 07 Журналдың электрондық нұсқасы: www.mfa.kz Журнал Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігінде 04.04.2007 ж. қайта тіркелген. Тіркеу куəлігі № 8230-Ж


ДИПЛОМАТИЧЕСКИЙ КУРЬЕР

2

6(39) 2012 Издание Министерства иностранных дел Республики Казахстан

Issued by the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan

Издается с 2004 года

In circulation since 2004

Выходит раз в два месяца

Bimonthly

Учредитель Министерство иностранных дел Республики Казахстан

Founder the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan

Главный редактор Калиева Р. М., Советник Министра иностранных дел Республики Казахстан, председатель Информационно-издательского Совета (ИИС) МИД РК, доктор политических наук, профессор

Chief Editor R.M. Kaliyeva, Counselor to the Minister of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan, Chair of the Information-Editorial Council (IEC), MFA RK Doctor of Political Sciences, Professor

Ответственные за выпуск, переводчики и корректоры: Каирлиева А., Туракпаева А., Жайков С., Жумадиллаев Н., Оспаналиев Н., Баймашев А., Нургалинова К.

Responsible for issue, translation and proof-reading: A.Kairliyeva, A. Turakpayeva, S. Zhaikov, N. Zhumadillayev, N.Ospanaliyev, A. Baimashev, K. Nurgalinova

Дизайнер - верстальщик: Баянова С.

Designer and page-make up: S. Bayanova

Фото: Бондаренко С., Отарбаев Б., Муслимов М. • Информационно-издательский Совет (ИИС) МИД Республики Казахстан 010000, Астана, ул. Кунаева, 31. Тел./факс (717) 272 05 50; 272 05 07 Электронная версия журнала: www.mfa.kz

Photos: S. Bondarenko, B. Otarbayev, M. Muslimov • Information-Editorial Council (IEC), MFA RK 31 Konaev, Astana, 010000 Tel./fax (717) 272 05 50; 272 05 07 On-line version of the magazine: www.mfa.kz

Журнал перерегистрирован Министерством культуры и информации Республики Казахстан 04.04.2007 г. Регистрационное свидетельство № 8230-Ж

The magazine is reregistered by the Ministry of Culture and Information of the Republic of Kazakhstan on 04.04.2007 Registration certificate № 8230-Zh


3

РЕДАКЦИЯ АЛҚАСЫ Ыдырысов Е.Ə. – Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі, «Дипломатия жаршысы» журналы Редакция Алқасының төрағасы Қалиева Р.М. – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің Кеңесшісі, «Дипломатия жаршысы» журналының Бас редакторы, Қазақстан Республикасы СІМ Ақпараттық-баспа Кеңесінің (АБК) төрайымы, саяси ғылымдарының докторы, профессор Жошыбаев Р.С. – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Жауапты хатшысы, экономика ғылымдарының докторы Сарыбай Қ.Ш. – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрдің орынбасары Абаев Д.Ə. – Қазақстан Республикасы Президентінің Баспасөз хатшысы Əбдікəрімов С.О. – Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Сыртқы саяси талдау жəне болжамдау комитетінің төрағасы Абдрахманов Қ.Қ. – Қазақст ан Ре спубликасының Авст рия Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Вена қаласындағы халықаралық ұйымдар жанындағы Тұрақты өкілі Адырбеков И.А. – Қазақстан Республикасының Парламенті Сенатының Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік жөніндегі комитетінің төрағасы, экономика ғылымдарының докторы Əшімбаев М.С. – Қазақстан Республикасының Парламенті Мəжілісінің Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік жөніндегі комитетінің төрағасы, саяси ғылымдарының кандидаты Ермекбаев Н.Б. – Қазақстан Республикасының Қытай Халық Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Қойшыбаев Ғ.Т. - Қазақстан Ре спубликасының Финляндия Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі жəне Эстония Республикасында осы міндетті қоса атқарушы, философия ғылымдарының кандидаты Лама Шариф Қ.Қ. – Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігінің төрағасы Оразбақов Г.И. – Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Сейдуманов С.Т. – Алматы қаласы Əкімінің орынбасары, əлеуметтану ғылымдарының докторы Түймебаев Ж.Қ. – Қазақстан Республикасының Түрік Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі жəне Албанияда осы міндетті қоса атқарушы, филология ғылымдарының докторы


ДИПЛОМАТИЧЕСКИЙ КУРЬЕР

4

РЕДАКЦИОННАЯ КОЛЛЕГИЯ

EDITORIAL BOARD

Идрисов Е.А. – Министр иностранных дел Республики Казахстан, председатель Редакционной Коллегии журнала «Дипломатия жаршысы»

E.A. Idrisov– Minister of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan, Chair of the Editorial Board of “Diplomatic Herald” magazine

Калиева Р.М. – Советник Министра иностранных дел Республики Казахстан, Главный редактор журнала «Дипломатия жаршысы», председатель Информационно-издательского Совета (ИИС) МИД Республики Казахстан, доктор политических наук, профессор

R.M. Kaliyeva – Counselor to the Minister of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan, Chief Editor of “Diplomatic Herald” magazine, Chair of the InformationEditorial Council (IEC) of the MFA RK, Doctor of Political Sciences, Professor

Жошыбаев Р.С. – Ответственный секретарь Министерства иностранных дел Республики Казахстан, доктор экономических наук

R.S. Zhoshybayev – Executive Secretary of the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan, Doctor of Economic Sciences

Сарыбай К.Ш. – заместитель Министра иностранных дел Республики Казахстан

K.Sh. Sarybay – Deputy Minister of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan

Абаев Д.А. – Пресс-секретарь Президента Республики Казахстан

D.A. Abayev – Press-Secretary to the President of the Republic of Kazakhstan

Аб д ы к а р и м о в С . О . – П р е д с е д а т е л ь Ко м и т е т а внешнеполитиче ского ана лиза и прогнозирования Министерства иностранных дел Республики Казахстан

S.O. Abdykarimov – Chair of the Committee for Foreign Policy Analysis and Forecasting of the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan

Абдрахманов К.К. – Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан в Республике Австрия, Постоянный представитель Республики Казахстан при международных организациях в городе Вена

K.K. Abdrakhmanov – Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of the Republic of Kazakhstan to the Republic of Austria, Permanent Representative of the Republic of Kazakhstan in the international organizations in Vienna

Адырбеков И.А. – Председатель Комитета по международным делам, обороне и безопасности Сената Парламента Республики Казахстан, доктор экономических наук

I.A. Adyrbekov – Chair of the Committee for Foreign Affairs, Defense and Security of the Senate of the Parliament of the Republic of Kazakhstan, Doctor of Economic Sciences

Ашимбаев М.С. – Председатель Комитета по международным делам, обороне и безопасности Мажилиса Парламента Республики Казахстан, кандидат политических наук

M.S. Ashimbayev – Chair of the Committee for Foreign Affairs, Defense and Security of the Mazhilis of the Parliament of the Republic of Kazakhstan, Candidate of Political Sciences

Ермекбаев Н.Б. – Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан в Китайской Народной Республике

N.B. Ermekbayev – Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of the Republic of Kazakhstan to the People’s Republic of China

Койшыбаев Г.Т. – Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан в Финляндской Республике и Эстонской Республике по совместительству, кандидат философских наук

G.T.Koishibayev – Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of the Republic of Kazakhstan in the Republic of Finland and the Republic of Estonia with concurrent accreditation, Candidate of Philosophy Sciences

Лама Шариф К.К. – Председатель Агентства Республики Казахстан по делам религий.

K.К. Lama Sharif – Chairman of the Agency of the Republic of Kazakhstan for Religious Affairs

Оразбаков Г.И. – Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан в Российской Федерации

G.I. Orazbakov – Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of the Republic of Kazakhstan to the Russian Federation

Сейдуманов С.Т. – заместитель Акима г. Алматы, доктор социологических наук

S.T. Seidumanov – Deputy Akim of Almaty, Doctor of Sociological Sciences

Туймебаев Ж.К. – Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан в Турецкой Республике и в Албании по совместительству, доктор филологических наук

Z.K. Tuimebayev –Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of the Republic of Kazakhstan to the Turkish Republic and Albania with concurrent accreditation, Doctor of Philology


5

МАЗМҰНЫ Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің бас мақаласы......................................................................8 I. РЕСМИ АҚПАРАТ

• Қазақстан Республикасы Президентінің шетелдерге сапарлары, кездесулері, сөйлеген сөздері мен сұхбаттары........................................................................11 • Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің шетелдерге сапарлары, кездесулері, сөйлеген сөздері мен сұхбаттары.............23 • Шетелдерге мемлекет, үкімет басшыларының, ресми азаматтарының, аймақтық жəне халықаралық ұйымдар басшыларының Қазақстан Республикасына сапарлары, кездесулері, сөйлеген сөздері мен сұхбаттары............36

Ғалым Оразбақов, Қазақстан-Ресей: жаңа жағдайлардағы стратегиялық ынтымақтастық.......................................62 Алексей Власов, Ресей мен Қазақстан қатынастарының қазіргі жайы мен динамикасы........................................65

• Қазақстан - Ресей: фактілер мен оқиғалар...............67 • Фотосессия: «Қазақстан- Ресей: ынтымақтастықтың 20 жылы»..................................69 Майнұр Мырзамадиева, Қазақстан-Голландия өзара қатынастары туралы..........74

II. ҚР СІМ ЖƏНЕ ДИПЛОМАТИЯЛЫҚ КОРПУС

V. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ШАРТТАРЫ.................................78

• Қазақстан Республикасы Президентінің жаңа

VI. КОНСУЛДЫҚ ҚЫЗМЕТ

тағайындаулар, наградтаулар туралы жарлықтары мен өкімдері......................................................................38 • Сенім Грамоталарын Тапсыру......................................38 • Қазақстан Республикасының СIМ мəлiмдемесі.........39

Елдар Қонаев, Мүдделер шегінде...........................................................79

III. ЕКІ ЖАҚТЫ ЖƏНЕ КӨП ЖАҚТЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ Қазақстан жəне Америка.................................................40 Қазақстан жəне Еуропа...................................................42 Қазақстан жəне Азия.......................................................48 Қазақстан жəне Таяу Шығыс..........................................49 Қазақстан жəне ТМД......................................................50 Қазақстан жəне БҰҰ.......................................................54 Қазақстан жəне ЕО..........................................................54 Қазақстан жəне ЕҚЫҰ....................................................54 Қазақстан жəне АӨСШК................................................54 Қазақстан жəне ШЫҰ.....................................................55 Қазақстан жəне ЕурАзЭҚ...............................................55 Қазақстан жəне ХКБ.......................................................56 Қазақстан жəне ТүркіПА................................................56 IV. ҚР ƏЛЕМДІК ҚОҒАМДАСТЫҚПЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫ «Қазақстан Республикасының Ислам Ынтымақтастығы ұйымына ойдағыдай төрағалық етуі туралы» АРНАЙЫ ЖОБА Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінiң орынбасары Қайрат Сарыбаймен сұхбат.....................57 Қайрат Ахметəлім, Қазақстанның ИЫҰ субсидиарлық органдарымен іс жүзінде өзара ықпалдасуын ілгерілету туралы.....................................59 «Қазақстан – Ресей: тең құқықтық əріптестік стратегиясына 20 жыл» МЕРЕЙТОЙЛЫҚ ЖОБАСЫ

• ҚР СІМ консулдық қызметінің ағымдағы шолуы.....81 VII. ҚАЗАҚСТАН ДИПЛОМАТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫНАН

• Қазақстан тəуелсіздігі: тарих тағылымдары жəне қазіргі заман............................................................82 • Дипломат – Тұлға.........................................................88 • Қазақстан жылнамасының цифрлары мен фактілері....................................................................90 VIII. АБК БАСПАСӨЗ ОРТАЛЫҒЫ ХАБАРЛАЙДЫ... • Қазақстан Республикасы Сыртқы істер Министрінің баспасөз брифингтері..............................92 • Қазақстандағы оқиғалар..............................................93 • Əлемдегі оқиғалар........................................................95 Өзекті проблемалар: пікірлер, позициялар жəне тəжірибе... Бейбіт Атамқұлов, Дамудың қазiргi сатысында Қазақстан Республикасы инвестициялық ахуалын жақсарту шаралары туралы ………….........................100 Тимур Жантикин, Қазақстан – ядролық қаруға қарсы жаһандық диалогтың бастамашысы...............................................103 Қазақстанның жаңа кітаптары................................105 Дипломатиялық терминалогиялар.........................106 2012 жылы «Дипломатия жаршысы» журналында жарияланған мақалалар мен материалдардың көрсеткіші.............................107


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

6

СОДЕРЖАНИЕ Передовая статья Министра иностранных дел Республики Казахстан………..........................………109

Галым Оразбаков, Казахстан-Россия: стратегическое сотрудничество в новых условиях……..................................………….158

I. ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

• Визиты в зарубежные страны, встречи, выступления и интервью Президента Республики Казахстан………………………………........................111 • Визиты в зарубежные страны, встречи, выступления и интервью Министра иностранных дел Республики Казахстан………………………………………...……122 • Визиты в Республику Казахстан, встречи, выступления и пресс- интервью глав государств, правительств и официальных лиц зарубежных стран, руководителей региональных и международных организаций………………..…....…134 II. МИД РК И ДИПЛОМАТИЧЕСКИЙ КОРПУС • Указы и Распоряжения Президента Республики Казахстан о новых назначениях и награждениях.....136 • Вручение верительных грамот……………………..136 • Заявление МИД РК …………………………..….…136 III. ДВУСТОРОННЕЕ И МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО Казахстан и Америка....................................................138 Казахстан и Европа ......................................................140 Казахстан и Азия..........................................................145 Казахстан и Ближний Восток…………..………….....….147 Казахстан и СНГ...........................................................148 Казахстан и ООН..........................................................151 Казахстан и ЕС..............................................................151 Казахстан и ОБСЕ........................................................151 Казахстан и СВМДА………………………….....……151 Казахстан и ШОС……………..…….......................…152 Казахстан и ЕврАзЭС……………….........…………..152 Казахстан и МВБ…………………….……....………..153 Казахстан и ТюркПА…………………………...…….153

Алексей Власов, Современное состояние и динамика отношений России и Казахстана......................................................160

• Казахстан и Россия: факты и события…………...162 • Фотосессия: Казахстан-Россия: 20 лет сотрудничества……………….............………..164 Майнура Мырзамадиева, О казахстанско-голландских взаимоотношениях .…168 V. МЕЖДУНАРОДНЫЕ ДОГОВОРА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН………..................…171 VI. КОНСУЛЬСКАЯ СЛУЖБА Эльдар Кунаев, На границе интересов…………….…………………..172

• Текущий обзор консульской деятельности Министерства иностранных дел Республики Казахстан........................................................................174 VII. ИЗ ИСТОРИИ ДИПЛОМАТИИ КАЗАХСТАНА

• Независимость Казахстана: уроки истории и современность...............................................................176 • Дипломат-Личность……......……………………….182 • Летопись Казахстана в цифрах и фактах…….……184 VIII. ПРЕСС-ЦЕНТР ИИС СООБЩАЕТ…

• Пресс-брифинги Министерства иностранных дел Республики Казахстан............................................186 • События в Казахстане..........................................…..187 • События в мире............................................………..189

IV. МЕЖДУНАРОДНЫЕ ОТНОШЕНИЯ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН С МИРОВЫМ СООБЩЕСТВОМ

Об актуальных проблемах: мнения, позиции и опыт…

СПЕЦИАЛЬНЫЙ ПРОЕКТ «Об успешном председательстве Республики Казахстан в Организации Исламского сотрудничества»

Бейбут Атамкулов, О мерах улучшения инвестиционного климата Республики Казахстан на современном этапе развития ...........................…………………..…194

Интервью с Заместителем Министра иностранных дел Республики Казахстан Кайратом Сарыбай........154 Кайрат Ахметалим, О продвижении практического взаимодействия Казахстана с субсидиарными органами ОИС.....................................................….................…..156 ЮБИЛЕЙНЫЙ ПРОЕКТ «Казахстан-Россия: 20 лет стратегии равноправного партнерства»

Тимур Жантикин, Казахстан – инициатор глобального антиядерного диалога...................................................197 Новые книги Казахстана…………………………...199 Дипломатическая терминология………………….200 Указатель статей и материалов, опубликованных в журнале «Дипломатия жаршысы» в 2012 году..................................................201


7

CONTENT Leading article of the Minister of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan….....................................…203

ANNIVERSARY PROJECT “Kazakhstan-Russia: 20 years of the strategy of equal partnership”

I. OFFICIAL INFORMATION

Galym Orazbakov, Kazakhstan-Russia: Strategic Partnership in the New Environment ………................................…………249

• Visits to foreign states, meetings, addresses and interviews by the President of the Republic of Kazakhstan...................................................205 • Visits to foreign states, meetings, addresses and interviews by the Minister of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan………………………………..215 • Visits to the Republic of Kazakhstan, meetings, addresses and interviews by heads of state or government and officials of foreign states, heads of regional and international organizations……...226 ІІ. MFA RK AND DIPLOMATIC CORPS

• Decrees And Orders Of The President Of The Republic Of Kazakhstan on new appointments and awards….…..228 • Presentation of Letters of Credence……….………….228 • Statement by the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan…..............................................229 ІІІ. BILATERAL AND MULTILATERAL COOPERATION Kazakhstan and America……………………………….230 Kazakhstan and Europe………………………………...231 Kazakhstan and Asia…………………………………....237 Kazakhstan and the Middle East…………………….....238 Kazakhstan and the CIS………………………………...239 Kazakhstan and the UN………………………………...242 Kazakhstan and the EU ………………………………...242 Kazakhstan and the OSCE …………………………….242 Kazakhstan and the CICA ……………………………..242 Kazakhstan and the SCO……………………………….242 Kazakhstan and the EurAsEC …………………………243 Kazakhstan and the BIE ……………………………….243 Kazakhstan and the TurkPA…………………………....244 IV. INTERNATIONAL RELATIONS OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN WITH THE WORLD COMMUNITY SPECIAL PROJECT “On the successful presidency of the Republic of Kazakhstan in the Organization of Islamic Cooperation” Interview with Deputy Minister of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan Kairat Sarybai……...…245 Kairat Akhmetalim, On Some Aspects of the Interaction of the Republic of Kazakhstan with the Subsidiary OIC Bodies ….....……247

Alexei Vlasov, The Current State and Dynamics of the Relationship between Russia and Kazakhstan.......................................251

• Kazakhstan - Russia: facts and events…….......……252 • Photo Session: «Kazakhstan- Russia: 20 years of cooperation»……......................……………254 Mainura Myrzamadiyeva, About Kazakhstan-Dutch Relations ……………………258 V. INTERNATIONAL TREATIES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN…..............................261 VI. CONSULAR SERVICE Eldar Kunayev, The border interests……………………..………………262 • Current Overview of Consulate Activity of the MFA RK…264 VII. FROM THE HISTORY OF DIPLOMACY OF KAZAKHSTAN • Independence of Kazakhstan: lessons of history and modernity …………..........................................……265 • Diplomat – Personality……………......……………….270 • Annals of Kazakhstan in figures and facts……...……..272 VIII. THE IEC PRESS-CENTRE INFORMS… • Press-Briefings of the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan……………………....…..274 • Events in Kazakhstan……………………………...…..275 • World events……………………………………...……277 On Topical Issues: Views, Positions and Experience… Beibit Atamkulov, On Measures to Improve the Investment Climate of Kazakhstan at the Present Stage of Development ..……282 Timur Zhantikin, Kazakhstan - the Initiator of Global Anti-Nuclear Dialogue ………………………..................................…284 New books of Kazakhstan………………….………….286 Diplomatic terminology……………………..…………287 The index of articles and materials published in the magazine «Diplomatic Herald» in 2012…………..….288


8

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ СЫРТҚЫ ІСТЕР МИНИСТРЛІГІНІҢ БАС МАҚАЛАСЫ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖАҢА ЖАҺАНДЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДАҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫ ТУРАЛЫ Қазақстан өзінің егеменді мемлекет ретінде қалыптасқан кезеңiнің өн бойында орнықты əрі дəйекті сыртқы саясатын жүргізіп келеді. Еліміздің дипломатиялық тұрғыда əлемнің əр түрлi елдерiнде қанат жаюы үнемi кеңейіп келеді. Бүгінгі таңда Қазақстан 138 елмен дипломатиялық қатынас орнатып, ең кең тармақталған дипломатиялық өкiлдiктер желiсiне ие болып отыр. ҚР СIМ жоспарында Скандинавия, Оңтүстiк Шығыс Азия, Оңтүстiк Африка жəне Латын Америкасы сияқты өңірлерде жаңа дипломатиялық өкілдіктер мен консулдық мекемелерді ашу бар. Қазақстанның тиімдi əрі сындарлы сыртқы саясаты маңызды дəрежеде əлемде еліміздiң оң келбетін бекемдеуге септігін тигізді. Шет елдерде қазiргi Қазақстанды нарықтық экономикасы жəне тұрақты саяси жүйесі бар қарқынды дамып келе жатқан жас мемлекет деп таниды. Өткен жиырма жылда Қазақстан Республикасы өзекті халықаралық ұйымдардың белсендi қатысушы ретіндегі беделге лайықты түрде ілікті. ҰҚШҰ мен ШЫҰ аясындағы жұмысының, АӨСШК бастамашысы болудың жəне ЕҚЫҰ-ға төрағалық етудің арқасында Қазақстан ұжымдық қауiпсiздiктің қазіргі жүйелерiнің стратегиялық диалогын жолға қоюға жұмыла атсалысты. Еліміз жанталаса қарулануды болдырмаудың, халықаралық қоғамдастықтың ядролық қарусыздану саласындағы күш-жігерiн қолдаудың жəне Ядролық қаруды таратпау туралы шарт тəртібін нығайтудың өзiн өзі ақтаған бағытын жалғастырды. Əлем қоғамдастығы Қазақстан Республикасының ядролық қаруды таратпау тəртібін нығайтуға жəне халықаралық лаңкестікпен күреске қосып отырған үлесін жоғары бағалауда. Қазақстанның өзінің халықаралық аренадағы жағдайын нығайтуы, сондай-ақ күллі Орталық Азия өңірі қауiпсiздiгін одан əрі дамытуы, байсалды этникалық саясатты жүргiзуі, адам құқықтары мен бостандықтарын ілгерілетуі, экономикалық қауiпсiздiктi нығайтуы үшiн оның ЕЫҚҰ қызметіне белсене қатысуының маңызы зор болды. ИЫҰ-ға төрағалық еліміз үшін кешенді сыртқы саяси стратегиясының маңызды саласына айналды. Бұл бағытта iске асырылған іс-шаралар ислам əлемiнің көкейкестi мəселелері бойынша ортақ ұстанымды шешуге жəне əзірлеуге, ИЫҰ қызметі тиiмдiлiгiн жоғарылатуға септігін тигізді. Қазақстан мұсылман əлемі үшiн тұрақты, дамыған, бiлiмді де толерантты мемлекеттiң мысалына айналды. Бұдан бөлек, төрағалық мемлекетiміздiң барлық деңгейлерде халықаралық диалогқа əзір екенін тағы да көрсетiп, Қазақстанның əлемдік Үмбетпен қарым-қатынасын нығайтуына жəне кеңейтуіне мүмкiндiк бердi. Ислам ынтымақтастығы ұйымының басшылары еліміз «Шығыс - Батыс» қарым-қатынасының көпiрi болып отырған, сонымен бiрге жаhандық бейбітшілік пен ынтымақтастыққа қолайлы жағдайлар жасау мақсатында ең iрi халықаралық жəне ұлтаралық ұйымдардың, форумдардың арасын байланыстырып тұратын буынның рөлiн атқарып жүрген Қазақстанның өркениетаралық жəне дiнаралық диалог саласындағы маңызды үйлестiрушi рөлiн мойындап отыр. Қазақстанның бағыты қазіргі геосаяси жағдайларда ислам жəне христиан əлемдері арасын байланыстырушы ретіндегі өз рөлiн күшейтуге, өркениетаралық жəне конфессияаралық диалогты нығайтуға діттелген. Толеранттылықтың қазақстандық үлгiсi кең халықаралық мойындауға ие болды жəне басқа елдер оны мұқият зерделеп жатыр. Шет елдер көшбасшыларының Қазақстан қазiргi көп ұлттық қоғамның үлгiсі болып табылады деп айтып жүрген пікірлері үйреншiктi болып кетті. Қазақстанға тəуелсіздіктің қысқа кезеңінде мемлекеттік шекараны межелеу мен шегендеу үдерісін заңдық жағынан рəсімдеп, қауіпсіздіктің сенімді белдеуін құрудың сəті түсті деп тұжырымдауға болады. Соңғы жылдары қазақстандық дипломаттар, заңгерлер, карта жасаушылар, геодезистер мен шекарашылар зор қыруар жұмысты атқарды, соның арқасында Қазақстанға Қытаймен күрделi шекаралық мəселені толық шешкен алғашқы мемлекет болудың сəті түсті. Астана ҚХР-мен, Қырғызстанмен, Өзбекстанмен, Түркіменстан жəне Ресеймен мемлекеттiк шекара туралы тарихи шарттарға қол қойды жəне ратификациялады.


9

Бiз еуразиялық экономикалық ықпалдасу бағытында, ең алдымен, Кеден одағы жəне Бiрыңғай экономикалық кеңiстiктегі ең жақын интеграциялық əріптестеріміз – Ресей жəне Белоруссиямен алға қарай айтарлықтай жылжыдық. Қазақстан мұнымен қатар өзінің бірегей географиялық орнын, əлемдiк жəне өңіраралық көлiк коммуникациялары жүйесіндегі басты рөлін тиімділікпен пайдалануға ниетті. «ЭКСПО-2017» Халықаралық көрмесін өткізу құқына ие болу жолындағы тарихи жеңістің есебінен еліміздің əлемдiк энергетикалық, экологиялық қауiпсiздiкті қамтамасыз етудегі рөлi айтарлықтай өседі. Қазақстан Республикасы таяудағы жақын уақытта халықаралық еңбек бөлiсу жүйесiнде лайықты орын алады жəне Дүниежүзiлiк сауда ұйымына қатысушы болады. Жақын көршiлеріміз – Орталық Азия мемлекеттерімен ынтымақтастық жəне достық қатынастарды кеңейту Қазақстан дипломатиясы басымдықтарының бірі болған жəне болып қала бермек. Кеңес Одағы ыдырап, өңірімізде тəуелсіз республикалар құрылғаннан кейін-ақ іле-шала Қазақстан Президенті Н.Назарбаев ортақ тарихи тағдырымен біріккен бауырлас халықтардың өзара тиімді ынтымақтастығына негізделген орталық азиялық ықпалдасуды дамытуға бағыт алды. Бұл бағыт өзгермей қалып отыр, біз өңірлік ынтымақтастық Орталық Азияның барлық мемлекеттерінің дамуы мен гүлденуінің тірегіне айналады деп сенеміз. Жалпы, Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты еліміздің халықаралық аренада ұлттық мүдделерiн белсендiлікпен ілгерілетуге, бəсекеге қабiлеттiлiгін ұстап тұруға жəне əлемдегі беделін нығайтуға бағытталып отыр.

Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі

Ерлан Ыдырысов


10

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ


11

I. РЕСМИ АҚПАРАТ  Қазақстан Республикасы Президентінің шетелдерге сапарлары, кездесулері, сөйлеген сөздері мен сұхбаттары 2012 жылдың қарашасы – желтоқсаны

2 қараша Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Монако Князі II Альбермен кездесті. Кездесудің салтанатты рəсімінен кейін мемлекеттер басшылары саяси, сауда-экономикалық, инвестициялық, экологиялық жəне мəденигуманитарлық ынтымақтастық мəселелерін талқылады. Əңгімелесу барысында Қазақстан Президенті бұл II Альбердің Қазақстанға алғашқы сапары екенін атап өтті. Өз сөзінде Монако Князі II Альбер Нұрсұлтан Назарбаевқа жылы қабылдауы мен достық ниеті үшін алғысын айтты. Келіссөздердің қорытындысы бойынша Мемлекет басшыларының Бірлескен декларациясы қабылданды жəне Қазақстан Республикасы Сауда- өнеркəсіп палатасы мен Монако Экономикалық даму палатасы арасындағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды.

Бірлескен декларацияда мемлекеттер басшылары екі елдің ұлттық мүдделері мен жаhандық сипаттағы проблемаларына жауап беретін мəселелер бойынша Қазақстан мен Монако арасындағы түрлі деңгейде жүргізілген саяси диалог пен консультациялардың рөлін жоғары бағалады. Сондай-ақ Нұрсұлтан Назарбаев пен II Альбер жаhандық ауқымда қауіпсіздік пен тұрақтылықты нығайту мақсатында халықаралық жəне өңірлік


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

12

институттар аясындағы екі мемлекеттің бірлескен жұмысын жалғастыруға тілектес екенін білдірді. Бұдан бөлек, Қазақстан Президенті Монаконың БҰҰ Дағдарысқа қарсы кешенді пактісін əзірлеудің жаңа форматы – «G-Global»-ды ілгерілетудегі əлеуетін тартуға мүдделілік білдірді. Князь II Альбер өз кезегінде Қазақстанның қуатты экономикалық дамуын атап өтіп, Нұрсұлтан Назарбаевқа жүргізіп отырған əртараптандыру мен инновация саясатына зор табыс тіледі. Мемлекеттер басшылары Қазақстан мен Монаконың əлеуеті мен тəжірибесін ескере отырып, екіжақты экономикалық қатынастардың дамуын жəне ынтымақтастықтың өзара тиімді бағыттары мен жобаларын белсенді түрде іздеуді жақтайтын пікірлерін айтты.  Сол күні, Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Монако Князі II Альбер «Грейс Келли - Монако Ханшайымының Дəуірі» атты көрменің ашылу салтанатына қатысты. «Грейс Келли - Монако Ханшайымының Дəуірі» атты көрме Монако князі III Реньенің танымал голливуд актрисасы жəне зайыбы Грейс Келлидің жеке өміріне арналған. Бұл бірегей жоба алғаш рет 2008 жылдың шілдесінде Монако Князі II Альбердің ұлының бастамасы бойынша Монакодағы Гримальди Форумының көрме залына қойылған. Əлемдік турне аясындағы көрме əлемнің Париж, Мəскеу, Амстердам, Токио, Рим, Сан-Паулу, НьюЙорк тəрізді ірі қалаларында зор табыспен өтті. Көрмеде князь ханымы өмірінің кейбір сəттері - Филадельфияда өткен балалық шағы, Голливудтағы салтанатты сəттері, Князьбен кездесуі, ана атанған жəне Монако нышанына айналған жылдары көрініс тапқан.

14 қараша Астанада Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының Төрағасы Виктор Христенконы қабылдады.

Кездесу барысында Виктор Христенко Мемлекет басшысын биылғы желтоқсан айында өтетін Кеден одағының үш мемлекеті басшылары деңгейіндегі Жоғары Кеңестің отырысына дайындық барысы туралы хабардар етті. Сонымен қатар кездесуде Кеден одағы жұмысының алдын ала қорытындысы мен алдағы кезеңдегі негізгі міндеттер қарастырылды. В . Х р и с т е н ко К е д е н о д а ғ ы е л д е р і н і ң макроэкономикалық дамуының сенімді динамикасын атап өтті. Мысалы, өзара сауда көлемінің өсу қарқыны сыртқы сауда көлемінің өсімінен екі есе артық. 2012 жылдың тоғыз айының қорытындысы бойынша Кеден одағы елдеріндегі ЖІӨ өсімі 4,5 % болды. Нұрсұлтан Назарбаев кездесудің қорытындысы бойынша Кеден одағы елдері арасындағы сауданы одан əрі жеделдету жəне экономикалық ықпалдасуды тереңдету жөніндегі шараларды əзірлеу туралы нақты ұсыныстарын айтты.

20 қараша Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Шри-Ланка Социалистік Демократиялық Республикасының Президенті Махинда Раджапаксамен кездесу өткізді. Шри-Ланка Президентінің Қазақстан мен Орталық Азияға алғашқы сапары біздің мемлекетпен өзара тиімді ынтымақтастық орнатуға бағытталған. Кездесу барысында тараптар саяси өзара іс-қимыл мен сауда-экономикалық, ғылымитехникалық жəне мəдени-гуманитарлық əріптестік мəселелерін талқылады. Қазақстан Президенті Астана мен Коломбо жаhандық жəне өңірлік қауіпсіздіктің негізгі мəселелері бойынша ұқсас ұстаным ұстанатынын атап өтті. Мемлекет басшысы Махинда Раджапаксаға Қазақстанға алғашқы сапар жасау туралы шақыруын қабыл алғаны үшін алғысын айтты. Өз кезегінде, Шри-Ланка Президенті бүкіл делегация атынан Қазақстан Президентіне Астанада көрсеткен қонақжай қабылдауы мен жылы сөзі үшін ризашылығын білдірді. Шри-Ланка Президентінің м е м л е ке т т і к с а п а р ы од а н ə р і ынтымақтасуға негіз болатын, кең ауқымды өңірлік жəне жаhандық мəселелер бойынша ашық пікірлер алмасу үшін қолайлы кеңістік жасай алады. 

Сол күні Қазақстан


РЕСМИ АҚПАРАТ

13

келісімдерге қол қоюға уағдаласқаны жайында мəлімдеді. Махинда Раджапакса Нұрсұлтан Назарбаевты Шри-Ланкаға алғашқы мемлекеттік сапар жасауға шақырды. Мемлекет басшылары келіссөздерінің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі мен ШриЛанка Социалистік Демократиялық Республикасының Үкіметі арасында туризм саласындағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды.

21 қараша

Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Шри-Ланка Социалистік Демократиялық Республикасының Президенті Махинда Раджапакса келіссөздер қорытындысы бойынша бірлескен баспасөз-брифинг өткізді. Мемлекет басшысы Шри-Ланка Президенті Махинда Раджапаксаның Қазақстанға мемлекеттік сапары үлкен мəнге ие екенін атап өтті. Қазақстан Президенті сауда-экономикалық қарым-қатынастардың қалыптасқан деңгейі қолдағы бар мүмкіндіктерге жауап бере алмайтынын атап көрсетті. Нұрсұлтан Назарбаев жақын арада сауда-экономикалық, ғылымитехникалық жəне мəдени ынтымақтастық жөніндегі Қазақст ан-Шри-Ланка үкіметаралық комиссиясы құрылатынын айтты. Бұдан бөлек, халықаралық күн тəртібіндегі мəселелер бойынша мазмұнды пікір алмасылды. Сөз соңында Мемлекет басшысы Махинда Раджапаксаға жемісті ынтымақтастық үшін ризашылығын білдірді. Өз кезегінде Шри-Ланка көшбасшысы біздің елімізге мемлекеттік сапар жасауына мүмкіндік туғызғанына алғысын айтты. Шри-Ланка Президенті сауда-экономикалық қарым-қатынастарды дамыту, тікелей шетел инвестициясын ұлғайту, атап айтқанда, туристік индустрияны дамыту үшін екі елдің едəуір əлеуеті бар екенін атап көрсетті. Бұдан басқа, Махинда Раджапакса таяу уақытта екі ел арасындағы əуе қатынасын ашу, өзара тиімді визалық режимді жеңілдету жөнінде бірқатар екіжақты

Қазақст ан Ре спубликасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Парижде өзінің жұмыс сапарының аясында Франция Президенті Франсуа Олландпен кездесті. Кездесу барысында мемлекеттер басшылары Қазақстан мен Франция арасындағы əріптестіктің стратегиялық деңгейін атап өтті жəне екі елдің сауда-экономикалық, инвестициялық жəне мəдени-гуманитарлық ынтымақтастығын одан əрі дамыту келешегін талқылады. Нұрсұлтан Назарбаев Франция Қазақстанның жетекші сауда-экономикалық əріптестерінің бірі саналатынына тоқталды. Еліміздің экономикасына Франция салған тікелей инвестицияның жалпы көлемі 9 миллиард доллардан асады.

Қазақстан Президенті осы бағыттағы өзара іс-қимыл деңгейін одан да жоғарырақ көтеру қажеттігіне тоқталды. Атап айтқанда, ҚазақстанФранция іскерлік кеңесі мен экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссия жұмысын жандандыру қарастырылды. Мемлекеттер басшылары нақты экономикалық жобаларды талқылады. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның Үдемелі индустриалдыинновациялық дамуы жөніндегі бағдарламасының


14

басымдықтары туралы айтты. Екі елдің байланысын нығайту үшін Астана мен Париж арасында тікелей əуе қатынасын ашу мүмкіндігі талқыланды. Бұдан бөлек, Қазақстан Президенті біздің елімізді Франциямен білім, зерттеу жəне инновациялар саласындағы, соның ішінде жоғары оқу орындары деңгейіндегі ынтымақтастық қызықтыратынын атап көрсетті. Тарапт ар сондай-ақ халықаралық күн тəртібіндегі өзекті мəселелер мен əлемдегі қазіргі экономикалық жағдайдың дамуының негізгі үрдістерін қозғады. Екі елдің басшыларының əңгімелесуінің барысында жаһандық қауіпсіздіктің қазіргі қауіпқатерін бейтараптандырудың мүмкіндіктері қарастырылды. Атап айтқанда, Ауғанстандағы тұрақтылықты қамтамасыз ету жөніндегі шаралар туралы сөз болды, тараптар бұл ретте осы мəселеге көзқарасының ұқсас екенін көрсетті. Ауғанстан, сондай-ақ күллі өңір үшін де іске асырылуы үлкен мəнге ие нақты ұсыныстар əзірленді. Кездесу соңында Қазақстан Президенті Франция басшысын Астанаға ресми сапармен келуге шақырды. Келіссөздердің қорытындысы бойынша баспасөзге арналып өткізілген брифингте Нұрсұлтан Назарбаев Франсуа Олландпен кездесуі қазіргі кездегі стратегиялық əріптестік туралы шартты ескере отырып, келешекте байланыстар мен ынтымақтастықты жалғастыру мақсатында өткізілгенін атап өтті.

22 қараша Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Францияның Атом энергетикасы жəне баламалы энергия көздері жөніндегі комиссариатының Бас əкімшісі Бернар Бигомен кездесу өткізді. Ке зде суде Қазақст ан мен Еуропа лық одақтың атом энергетикасы саласындағы ынтымақтастығының келешегі талқыланды. Сонымен қатар екі елдің жаңа технология

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

саласындағы өзара іс-қимылын кеңейту мен бірлескен тəжірибелік-конструкторлық жəне технологиялық жұмыстарды жүзеге асыру тақырыбы қозғалды. Нұрсұлтан Назарбаев пен Бернар Биго Үлбі металлургиялық зауытының базасында жақын арада таныстырылымы өтетін, ядролық жылу бөлгіш бөлшек өндіретін кəсіпорынның салыну барысын талқылады. Кездесу аясында сондай-ақ Қазақстанда баламалы энергетиканы дамытуға, «жасыл» технологияны ендіру жөнінде зертхана құруға жəне қоршаған ортаны қорғауға қатысты кең ауқымды мəселелер қарастырылды. Тараптар соның ішінде күн панельдерін шығаруда қолданылатын қазақстандық кремнийді пайдалана отырып, күн энергиясын өндіруге қызығушылық танытты. Қазақстан Президенті мен Атом энергетикасы жəне баламалы энергия көздері жөніндегі комиссариаттың басшысы күн, жел жəне су энергиясына біріктірілген баламалы энергияны бірлесіп пайдалануды қоса алғанда, жаңартылатын көздер саласындағы ынтымақтастықты жалғастыру қажеттігін атап өтті. Өзара əрекеттесудің келешегі бар бағыттарының бірі – түрлі техника шығаруда пайдалануға болатын сирек металдар базасында жоғары пайдалы əрекет еселігі бар магниттерді өндіруді дамыту. Біздің еліміздің баламалы энергия көздерін дамыту жөніндегі бастамасы Астананың «ЭКСПО-2017» - «Болашақтың энергиясы» көрмесін өткізуге берген өтінішінің тақырыбына тікелей байланысты болып отыр.  Сол күні Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ЭКСПО-2017 көрмесін өткізу құқығын иеленген еліміздің құрметіне орай Ха лықара лық Көрмелер Бюросының қабылдауына қатысты. Мемлекет басшысы іс-шараға қатысқандар алдында сөйлеген сөзінде ЭКСПО-2017 көрмесін Астанада өткізу туралы шешім үшін Қазақстан Республикасы атынан алғысын айтты. Нұрсұлт ан Назарбаев келем деушілердің барлығын қазақ қонақжайлығын сезініп, табиғаттың жəне Ұлы дала кеңістігіндегі заманауи қаланың ғажайып əсемдігін тамашалау үшін Қазақстанға шақырды. Астанада «ЭКСПО-2017» көрмесін ұ й ы м д а с т ы ру ү ш і н Қ а з а қ с т а н «Болашақтың энергиясы» атты тақырыпты ұсынды. Ол ең алдымен, баламалы энергия көздерін дамытуды қоса алғанда, энергетикадағы сапалы


РЕСМИ АҚПАРАТ

өзгерістер жолы мен оны тасымалдау тəсілдерін іздестіруге бағытталған. О р н ы қ т ы э н е р г и я м е н ж а бд ы қ т ау жаһандық негізгі мəс еле с аналады, оны шешу экономикалық өсімді қамтамасыз ету жəне қоршаған ортаға жүктемені біруақытта төмендету кезінде əлеуметтік стандарттарды арттыру үшін қажет. Қазақстанның бұл тақырыпты таңдауының өз негізі бар, еліміз дəстүрлі энергиялық ресурстардың елеулі қорына ие бола отырып, баламалы энергия көздерін пайдалану жөніндегі шараларды дəйекті түрде қабылдауда жəне «жасыл» экономика құру бағытын ұстанып отыр. Қазақстанның елордасы «ЭКСПО» көрмесін ұйымдастыру үшін жоғары талаптарға сəйкес келеді деп танылды. Бизнес пен өмір сүру үшін қолайлы жəне серпінді орта қалыптасқан заманауи қала бүгінде ЕҚЫҰ-ның саммиті мен Қысқы Азиада ойындары тəрізді халықаралық ірі ісшараларды өткізіп, тəжірибе жинақтады. Бұдан бөлек, «ЭКСПО-2017» көрмесін өткізу үшін қосымша инфрақұрылым құрылатын болады.

24 қараша Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың атына Германияның бұрынғы канцлері Герхард Шрёдерден жəне Германияның Федералды канцлерінің бұрынғы орынбасары ХансДитрих Геншерден Астана қаласының «ЕХРО2017» көр��есін өткізу құқығын иеленуіне орай құттықтаулар келіп түсті. Г. Ш р ё д е р А с т а н а н ы ң « Е Х Р О - 2 0 1 7 » бүкілəлемдік көрмесінің өткізілетін орын болғаны жайлы хабарды зор қуанышпен қабылдағанын атап өткен. «Федералдық канцлер ретінде маған «ЕХРО2000» көрмесін Ганноверде өткізу мəртебесі бұйырды. Бұл бүкілəлемдік көрме Германияның халықаралық беделін нығайтуына сүбелі үлес қосты. Сондықтан 2017 жылы Астанада өтетін бүкілəлемдік көрме еліңіздің жаңғыру ісіндегі маңызды қадамға айналатынына сенімдімін» деп атап өтті Г.Шрёдер.

15

Автор хатының соңында Нұрсұлтан Назарбаевқа жəне бүкіл елге осы аса маңызды іс-шараны дайындау мен өткізуде табыстар тіледі. Х.Геншер өз хатында Астанада 2017 жылы ЕХРО бүкілəлемдік көрмесін өткізу жөніндегі шешім Қазақстанның экономикалық дамуының маңызды айғағы екенін атап өткен. «Бұл – Қазақстан халқының өз Тəуелсіздігін алған уақыттан бергі зор жетістіктерінің жəне Сіздің Қазақстан Президенті ретінде сіңірген еңбегіңіздің мойындалуы. Мен бұл шешімге шын жүректен ризамын» деп жазған Х.Геншер. Хат авторы Астанадағы халықаралық көрмеге дайындалу мен оны өткізуге қолдау көрсетуге дайын екенін білдірген.  Сол күні Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың атына Германия саяси жəне іскер топтарының белгілі өкілдерінен Астананың «ЕХРО-2017» көрмесінің өтетін орны ретінде таңдалуына орай құттықтаулар келіп түсті. Авторлар өз хаттарында «ЕХРО2017» Халықаралық көрмелер бюросының мамандандырылған көрмесін Қазақстанда өткізу туралы шешіміне ризашылық білдірген. Германия Бундестагының депутаты, ГФР-дың бұрынғы экономика жəне технологиялар федералды министрі Михаэль Глостың құттықтауында «ЕХРО-2017» көрмесін өткізу құқығының Қазақстанға тапсырылуы еліміздің зор əлеуетінің айғағы болып есептелетіні атап айтылған. «Сізге жəне Қазақстан халқына Бүкілəлемдік көрмені өткізуде толайым табыстар тілегім келеді. 2017 жылы Астанаға жеке өзімнің баруыма мүмкіндік туғанына қуаныштымын» деп жазады автор. Бундестаг депутаты Манфренд Грунд «ЕХРО2017» көрмесі Орталық Азияда жəне ТМД елдерінде тұңғыш рет өтетініне тоқталған. Халықаралық көрмелер бюросының шешімі Қазақстанның экономикалық ілгерілеуінің дəлелі болды, ал көрме тақырыбының «Болашақтың энергиясы» деп таңдалуы елдің көрегендігін жəне болашақ дамуы үшін жауапкершілігін айқын танытты. Германия экономикасы Шығыс комитетінің төрағасы Экхард Кордес «ЕХРО-2017» көрмесін Астанада өткізу əлемдік экономикасының табыстарын жəне Қазақстанның жетістіктерін көрсететін алаң болатынына сенім білдіреді. «ЕХРО-2017» көрмесіне дайындық аясында Сіздің еліңіз бен неміс экономикасы арасында бірлескен іс-шараларды ұйымдастыруға


16

үміттенетінімді жеткізгім келеді» деп атап өтіп отыр Э.Кордес. Хаттардың авторлары «ЕХРО-2017» көрмесін ойдағыдай жоспарлау мен өткізу жолында Астанаға жəне бүкіл елге жақсы тілектерін білдірген.

28 қараша Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның ЮНЕСКО-дағы Тұрақты өкілі Олжас Сүлейменовті қабылдады Əңгімелесу барысында Қазақстан мен ЮНЕСКО ынтымақтастығының жай-күйі мен даму келешегі талқыланды. Нұрсұлтан Назарбаев республикамыздың бұл ұйыммен бірлескен жобаларын іске асыру жөніндегі өзара іс-қимылын күшейту қажеттігіне ерекше назар аударды. Олжас Сүлейменов Астанада өткен «Ядролық сынақтарға тыйым салудан - ядролық қарудан азат əлемге» атты халықаралық конференцияның маңызын атап кетті. Ол сонымен қатар Қазақстан Президентін Астанаға «ЭКСПО-2017» Бүкілəлемдік көрмесін өткізу құқығы берілуімен құттықтады жəне бұл оқиға еліміздің одан əрі экономикалық дамуы үшін маңызды рөл атқаратынын айтып өтті.  Сол күні, Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Иордания Королі Абдалла бен Хусейнмен телефон арқылы сөйлесті Тараптар əңгімелесу барысында Таяу Шығыс аймағындағы қазіргі жағдай жəне екі жақты ынтымақтастықты кеңейту мəселелері жөнінде пікір алмасты.

29 қараша Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ат ы н а Ш ве й ц а р и я Ко н ф ед е р а ц и я с ы н ы ң Пре зиденті Эвелин Видмер-Шлумпфтен құттықтау хат келіп түсті. Э.Видмер-Шлумпфт өзінің құттықтау хатында алдағы уақытта өтетін «ЭКСПО-2017» көрмесі «Болашақтың энергиясы» тақырыбының маңыздылығына тоқталған. «Ресурстардың жетіспеушілігі баламалы энергия көздерін іздеуді маңызды ете түседі. «ЭКСПО» көрмесі осы мəселені шешуде пікірлесу жəне тəжірибе алмасу алаңы ретінде маңызды үлес қосатынына сенемін» деп атап көрсетеді Швейцария Конфедерациясының Президенті. Э.Видмер-Шлумпфт сондай-ақ «ЭКСПО» көрмесінің Астанада табысты өтетініне сенім білдірген.

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

 Сол күні Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына ТМДға қатысушы мемлекеттер Парламентаралық Ассамблеясы Кеңесінің Төрайымы, Ресей Федералдық Жиналысы Федералдық Кеңесінің Төрайымы Валентина Матвиенкодан құттықтау хат келді. В . М а т в и е н ко А с т а н а н ы ң т а ң д а л у ы Қазақстанның тəуелсіздік жылдарындағы табыстарының халықаралық мойындалуы екенін атап көрсеткен. Бұл сондай-ақ республика мен бүкіл Еуразия өңірінің даму келешегіне жоғары баға берілуінің дəлелі. «Көрме Астананың да, жалпы алғанда, Қ а з а қ с т а н н ы ң д а э ко н ом и ка л ы қ ж ə н е инфрақұрылымдық дамуы үшін қосымша ынталандыру қызметін атқарады» деп атап өтілген құттықтау хатта. В.Матвиенко Мемлекет басшысына жəне барша Қазақстан халқына «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесін лайықты деңгейде абыроймен өткізуді тілейді.  Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың атына Еуразиялық Экономикалық комиссия Алқасының Төрағасы Виктор Христенкодан құттықтау хат түсті. Құттықтау хатта «ЭКСПО» көрмесі - бүгінгі күннің негізгі жетістіктерін бір ортаға жинауға жəне адамзат дамуының үрдістерін он жыл бұрын жобалауға мүмкіндік беретін болашақтың жұмыс макеті іспетті екені атап өтіледі. «ЭКСПО-2017» - Қазақстан үшін елдің экономикасы мен гуманитарлық саласының дамуындағы елеулі табыстарының мойындалуы ғана емес, сонымен бірге жаһандық техникалық диалогты дамытуға, əлемдегі өз жайғасымын нығайтуға үлес қосудың тамаша мүмкіндігі» делінген хатта. Автор сондай-ақ осынау ауқымды халықаралық іс-шараның Астанада өткізілетіні Еуразия кеңістігінде ықпалдасу үдерістерінің дамуы тұрғысынан алып қарағанда маңызды белеске айналатынына сенім білдірген. В.Христенко Мемлекет басшысына жəне Қазақстанның барша азаматтарына «ЭКСПО-2017» көрмесіне дайындық жасауда жəне өткізуде табыстар тіледі.  С о л к ү н і Қ а з а қ с т а н Қ а з а қ с т а н Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев БҰҰ Бас хатшысының орынбасары ҚасымЖомарт Тоқаевты қабылдады. Ке зде су барысында халықаралық күн тəртібіндегі өзекті мəселелер, сондай-ақ Қазақстан


РЕСМИ АҚПАРАТ

мен БҰҰ-ның ынтымақтастығын одан əрі тереңдету келешегі қаралды. Мемлекет басшысы əлемдегі қақтығыстардың келіссөздер жолымен шешілуі қажеттігіне тоқтала келе, мұнда БҰҰ маңызды рөл атқаруы керектігін атап өтті.

Өз кезегінде Қ.Тоқаев БҰҰ-ның Қарусыздану жөніндегі конференциясының қазіргі қызметі туралы айтты жəне ядролық қаруға тыйым салу мен ядролық арсеналды қысқарту үдерісіндегі Қазақстанның жетекші рөлін атап кетті. БҰҰ Бас хатшысының орынбасары сондай-ақ Нұрсұлтан Назарбаевты Халықаралық көрмелер бюросы мүшелерінің Астанада «ЭКСПО-2017» көрмесін өткізу туралы шешімімен құттықтады.

30 қараша Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Еуропалық Одақтың сыртқы істер жəне қауіпсіздік саясаты жөніндегі Жоғары өкілі – Еуропалық Комиссияның вице-президенті Кэтрин Эштонды қабылдады.

17

Ке з д е с у б а р ы с ы н д а ə р і п т е с т і к п е н ынтымақтастық туралы кеңейтілген келісімнің аясында Қазақстан мен ЕО арасындағы саудаэкономикалық қарым-қатынастарды одан əрі дамыту мен нығайтудың келешегі талқыланды. Тараптар сонымен қатар халықаралық күн тəртібіндегі, Ауғанстандағы жағдайды қоса алғанда, жаһандық жəне аймақтық қауіпсіздік мəселелерін қарастырды. Қазақстан Президенті əңгімелесу біздің еліміз бен ЕО арасындағы қарқынды саяси диалогтың жалғасы болып саналатын осы əңгіменің маңыздылығына тоқталды. Кэтрин Эштон ЕО Қазақстанды БСҰ-ға кіру жөніндегі келіссөздер барысында, сондай-ақ Қазақстан Президентінің аймақтық ықпалдасу жөніндегі бастамаларын қолдайтынын атап өтті. С о л к ү н і Қ а з а қ с т а н Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Шелл» концернінің Бас атқарушы директоры Питер Возерді қабылдады. Кездесуде Қазақстан мен компанияның еліміздің мұнай-газ саласындағы ынтымақтастығының келешегі талқыға салынды. «Концерн бірқатар мұнай-газ кен орындарына, оның ішінде Қашаған тəрізді ірі кен орнына зерттеу жүргізуде Қазақстанның маңызды əріптесі болып саналады. Біз осы кен орнын одан əрі зерттеу мəселесін жəне компанияның еліміздегі жұмысының келешегін талқылауға тиіспіз», - деді Нұрсұлтан Назарбаев. Питер Возер кездесу үшін алғысын айтты жəне бұл оның Қазақстан астанасына жасап отырған алғашқы сапары екеніне тоқталды. «Бүгінде біздің компания Қазақстанда жемісті жұмыс істеп жатыр жəне өзара тиімді ынтымақтастығымыз одан əрі жалғасын табады деп үміттенеміз, - деді «Шелл» концернінің Бас атқарушы директоры. Питер Возер сондай-ақ Нұрсұлтан Назарбаевты жəне Қазақстан халқын үлкен жетістіктерімен – Астанаға «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесін өткізу құқығының берілуімен құттықтады.  Сол күні Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына Түркия Республикасының Президенті Абдулла Гүлден хат келіп түсті. Абдулла Гүл Қазақстан Президентін Астананың «ЭКСПО-2017» бүкілəлемдік көрмесін өткізу құқығына дауыс берудегі сенімді жеңісімен құттықтады. Ол мұндай ауқымды іс-шараны өткізу түркі


18

халықтарының өзара қолдауының артуына септігін тигізетінін атап өткен. Бүкілəлемдік көрме тұңғыш рет мұсылман елінде өтпек. Түркия Президенті көрменің таңдалған тақырыбы «Болашақтың энергиясы» деп аталуы маңызды екенін атап көрсеткен жəне бауырлас Қазақстан халқы осы аса маңызды халықаралық іс-шараны жоғары деңгейде жүзеге асыратынына сенім білдірген. Абдулла Гүл хатының соңында Мемлекет басшысына денсаулық жəне бақыт, ал достас халыққа құт-береке жəне өсіп-өркендеу тіледі.

5 желтоқсан Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ашхабадта өткен ТМД-ға қатысушы мемлекеттер Басшылары кеңесінің отырысына қатысты.

Отырыста өңірдегі орнықты даму мен қауіпсіздікке байланысты мəселелер қ а р а с т ы р ы л д ы . Т М Д е л д е р і н і ң с ауд а экономикалық жəне мəдени-гуманитарлық ынтымақтастығына ерекше назар аударылды. Нұрсұлтан Назарбаев өз сөзінде экономиканы дамыту тақырыбы жəне жалпы қауіпсіздік мəселесі барған сайын өзара байланысты болып бара жатқанын атап өтті. Мемлекеттер басшылары «Кеңес халқының 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңісінің 70 жылдығын мерекелеуге дайындық жасау туралы» шешім қабылдады. Отырысқа қатысушылар тірі қалған соғыс ардагерлері мен тыл еңбеккерлеріне құрмет көрсету қажеттігін атап кетті. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіс біздің елдерімізді біріктіруші басты тарихи оқиға болып саналатыны атап өтілді. Сондай-ақ отырыста «Достастықтың мəдени астаналары» мемлекетаралық бағдарламасы қабылданды. Ол тату көршілестіктің тарихы ортақ дəстүрлер мен мəдениет арқылы байланыс орнатқан елдеріміздің халықтарын жақындастыру

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

үшін маңызды мəнге ие болады. Биыл Астана мен Түркіменстанның Мары қалалары Достастықтың мəдени астаналары болып белгіленді. «Бір жыл – бір тақырып» формуласы бойынша жұмыстар аясында 2013 жылды Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығында Экологиялық мəдениет жəне қоршаған ортаны қорғау жылы деп жариялау туралы шешім қабылданды. Отырысқа қатысушылар елдерімізде тиісті іс-шаралардың өткізілуі о сы с аладағы мемлекет аралық əріптестікке серпіліс беретініне сенім білдірді. Қазақстан бұл тақырып аясында Астананың «Жасыл көпір» бастамасын жəне «Жаһандық энергия-экологиялық стратегияны» əзірлеп те қойды. Бұл құжаттардың ережелері «РИО+20» қорытынды құжатында көрініс тапқан. Бұдан бөлек, ТМД елдерінде экология туралы қамқорлық Қазақстанның «ЭКСПО-2017» үшін ұсынған «Болашақтың энергиясы» тақырыбымен үндеседі. О т ы р ы с т ы ң қорытындысы бойынша ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің біріктірілген валюталық нарығын ұ й ы м д а с т ы ру с а л а с ы н д а ғ ы ынтымақтастық туралы, ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Қаржылық барлау бөлімшелері жетекшілерінің кеңесін құру туралы, ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің құзырлы органдары жоғары оқу орындарында антитеррористік бөлімшелер мамандарын даярлауда ынтымақтастық туралы, лаңкестік пен өзге экстремистік зомбылық көрсетуге қарсы күресті жүзеге асырушы құзырлы органдарды материалдық-техникалық қамтамасыз етуде ынтымақтастық туралы келісімдер жасалды. Сондай-ақ ынтымақтастықтың түрлі бағыттары бойынша 19 шешімге қол қойылды, ТМД-ға қатысушы мемлекеттер басшыларының Декларациясы қабылданды. Қ а з а қ с т а н П р е з и д е н т і С а м м и т т е қ ол жеткізілген уағдаластықтар мемлекетаралық əріптестіктің іргетасын нығайта түсетініне сенім білдірді.  Сол күні Ашхабадта Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Түркіменстан Президенті Ғұрбанғұлы Бердімұхамедовпен жəне Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинмен кездесу өткізді. Түркіменстан Президентімен кездесу ба-


РЕСМИ АҚПАРАТ

рысында сауда-экономикалық жəне көліккоммуникациялық салалардағы екі жақты ынтымақтастықты нығайтудың негізгі бағыттары талқыланды. Сонымен қатар, мемлекеттер басшылары Қазақстан мен Түркіменстан арасындағы бұдан былайғы мəдени-гуманитарлық өзара іс-қимыл мəселелерін қарастырды. Нұрсұлтан Назарбаев пен Владимир Путин сауда-экономикалық ынтымақтастықты нығайту мен дамыту мəселелерін, сондай-ақ бұдан бұрын қол жеткізілген келісімдер мен уағдаластықтардың іске асырылу барысын талқылады.

6 желтоқсан Қазақст анның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына Қытай Халық Республикасының Төрағасы Ху Цзиньтаодан хат келді. ҚХР Төрағасы Қазақстан Президентіне Қытай Коммунистік партиясы 18-съезінің табысты шақырылымына байланысты жолдаған құттықтау хаты үшін алғыс айтқан. Өз кезегінде, Ху Цзиньтао Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстанның «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесін өткізу құқын жеңіп алуымен құттықтады. «Бұл - Қазақстанның əл еуметтік-экономикалық даму ісіндегі табыстарын халықаралық қоғамдастықтың мойындауы. Қазақстан Бүкілəлемдік көрмені табыспен, жарқын жəне ерекше ахуалды өткізе алатынына сенемін»,- делінген хатта. Ху Цзиньтао құттықтау хатының соңында Нұрсұлтан Назарбаевқа денсаулық, қызметінде табысты болуын, Қазақстан мен оның халқына өсіп-өркендеу тілеген.

7 желтоқсан Қазақстан Республикасының Президенті Н ұ р с ұ л т а н Н а з а р б а е вт ы ң ат ы н а Р е с е й Федерациясының Президенті Владимир Путиннен хат келді. Владимир Путин өз хатында Нұрсұлтан Назарбаевты «ЭКСПО-2017» Халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізу құқына өтінімді Астананың жеңіп алуымен құттықтаған. «Бұл ауқымды іс-шара достас Қазақстанның тарихы мен дəстүрін, əлеуметтік-экономикалық жаңаруларының жоғары нəтижелерін əлемдік

19

қоғамдастыққа көрсетеді, Республиканың халықаралық аренадағы беделін одан əрі нығайтуға септігін тигізеді деп сенемін» делінген хатта. Владимир Путин Ресей екі ел арасында қалыптасқан стратегиялық жəне одақтастық қарым-қатынастарды жалғастыра отырып, Астананың кандидатурасын алға жылжытуға белсенділікпен атсалысқанын атап өткен. Ол Екатеринбургте «ЭКСПО-2020» көрмесін өткізу туралы ресейлік тараптан берілген өтінімге байланысты тығыз өзара іс-қимыл жəне тəжірибе алмасылатынына сенім білдіреді. Ресей Федерациясының Президенті Мемлекет басшысына жəне Қазақстанның барша азаматтарына игілік, өсіп-өркендеу жəне жаңа табыстар тілейді.  Сол күні Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қытай Халық Республикасы Мемлекеттік Кеңесі Премьерінің орынбасары Ван Цишаньмен кездесу өткізді. Мемлекет басшысы Ван Цишаньды Қытай

Компартиясының XVIII съезінде ҚКП ОК Саяси бюросы Тұрақты комитетінің мүшесі болып сайлануымен құттықтады. - Тəуелсіздіктің алғашқы күнінен бастап Қазақстан мен Қытай Халық Республикасы арасында достық жəне сенімді қарымқатынастар қалыптасты. Осы уақыт аралығында көптеген өзекті мəселелер шешімін тапты. Атап айтқанда, ҚХР Төрағасы Цзянь Цземинмен біздің мемлекеттеріміз арасында барлық шекаралық мəселелерді шештік. Бүгінгі таңда біздің жалпы шекарамыз достық шекарасы болып есептеледі. Біз тығыз экономикалық əріптестіктің негізін қаладық. Соңғы он жылда біз ҚХР Төрағасы Ху Цзиньтаомен экономикалық ынтымақтастықты дамытуға ерекше назар аударудамыз. Бұл жұмыста үлкен табыстар бар, - деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев қазіргі уақытта екі ел арасындағы тауар айналымы 25 миллиард долларға жеткенін, бұл екі жақты өзара іс-қимылдың үлкен жетістігі екенін атап өтті. Энергетика саласындағы ынтымақтастық аясында елеулі нəтижелерге қол


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

20

жеткізілді - қазір қазақстандық мұнайдың төрттен бірі қытайлық компаниялардың қатысуымен игерілуде, Қазақстан мен Қытай арасындағы газ жəне мұнай құбырларын салу жөнінде жобалар іске асырылды. Мемлекет басшысы сондай-ақ екі елдің өнеркəсібін дамыту жəне индустриялықинновациялық саладағы екі жақты ынтымақтастықты дамыту маңызды екенін атап көрсетті. Ван Цишань Қазақстан Президентіне кездесу үшін алғыс айтты жəне ҚХР Төрағасы Ху Цзиньтаоның, ҚКП ОК Бас хатшысы Си Цзиньпиннің жəне Мемлекеттік Кеңесінің Премьері Вэнь Цзябаоның жүрекжарды сəлемін жеткізді. - Сіз белгілі мемлекет басшысысыз жəне қазіргі əлемдегі көрнекті саясаткерсіз. Сіздің Цзянь Цземин жəне Ху Цзиньтоа жолдастармен араларыңызда жылы шырайлы жұмыс бабындағы жəне терең достық қарым-қатынастар қалыптасқанын дұрыс атап өттіңіз. Қытай мен Қазақстан арасындағы достықты дамытуға Сіздің қосқан зор үлесіңізді ҚХР-да жоғары бағалайды, - деді Ван Цишань. ҚХР Мемлекеттік Кеңесі Премьерінің орынбасары екі жақты өзара іс-қимылдың тиімділігіне тоқталды жəне Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығымен Қазақстанда экономикалық дамудың жоғары қарқыны мен əлеуметтік тұрақтылық сақталып отырғанын, халықтың əл-ауқаты мен өмір ��үру деңгейі артқанын, бұл, жалпы алғанда, елдің халықаралық аренадағы беделінің арта түсуіне ықпал ететінін атап өтті. Нұрсұлтан Назарбаев бұдан бұрын қол қойылған Стратегиялық əріптестікті жанжақты дамыту туралы декларация екі ел халықтарының игілігіне қызмет ететінін атап өте келе, мемлекетаралық байланыстар одан əрі нығаятынына сенім білдірді.  Сол күні Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Филиппин Республикасының Президенті Бенигно III Акиноға жүздеген адам өліміне алып келген табиғат апатына байланысты көңіл айту жеделхатын жолдады. «Мен табиғат апаты салдарынан жүздеген адамның қаза тапқаны туралы суық хабарды терең күйзеліспен қабыл алдым. Достас филиппин халқының орны толмас қайғысына ортақтасып, барша Қазақстан халқы атынан жəне өз тарабымнан құрбан болғандар мен зардап шеккендердің жанұяларына, туыс-туғандарына қайғырып көңіл айтамын», - делінген жеделхатта.

15 желтоқсан Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Америка Құрама Штаттарының Президенті Барак Обамаға Коннектикут штатындағы көптеген жазықсыз жандардың өмірін қиған оқиғаға байланысты көңіл айту жеделхатын жолдады. Жеделхатта Ньютаун қаласындағы көптеген күнəсіз бүлдіршіндер мен жазықсыз жандардың өмірін қиған жан түршігерлік оқиға туралы жайсыз хабар Қазақстан Президенті мен барша Қазақстан халқын қатты күйзелткені атап өтілген. «Халқымыздың атынан жəне жеке өз тарапымнан Сізге, қаза тапқандардың туысжақындарына жəне барша Америка халқына шын пейілмен қайғыра көңіл айтамын. Осындай қасіретті күнде баршаңызға төзімділік пен табандылық тілеймін» делінген жеделхатта.

17 желтоқсан Палестина тарабының бастамасы бойынша Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Палестина Ұлттық Əкімшілігінің Төрағасы Махмұд Аббаспен телефон арқылы сөйлесті. Махмұд Аббас Мемлекет басшысын жəне барша Қазақстан халқын Тəуелсіздік күнімен құттықтап, біздің елімізге одан əрі даму мен өсіп-өркендеу тіледі. Сонымен қатар, Палестина көшбасшысы «Қазақстан-2050» стратегиясын белгілеп берген Президенттің Қазақстан халқына Жолдауын жоғары бағалады. Б ұ д а н б ө л е к , ол П а л е с т и н а - И з р а и л ь мəселелерін реттеу жөніндегі Қазақстанның дəйекті ұстанымына ризашылығын білдірді. Əңгімелесу барысында екі мемлекеттің көшбасшылары екіжақты ынтымақтастық пен Таяу Шығыстағы жағдайдың мəселелері жөнінде пікір алмасты.

18-19 желтоқсан Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясына жұмыс сапарымен келді. Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ре сей Федерациясына жұмыс сапарының аясында ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты. Сессия барысында Қазақстан, Ресей, Армения, Беларусь, Қырғызстан, Тəжікстан басшылары Ұжымдық қауіпсіздік шарт ұйымының жауапкершілігі аймағындағы халықаралық жағдайдың өзекті мəселелерін талқылады. Ауғанстандағы жағдайдың дамуына жəне осы


РЕСМИ АҚПАРАТ

21

бликасына ауысты. ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің келесі отырысы 2013 жылы мамыр айында Бішкек қаласында өтеді.

елдің аумағынан шығатын қауіп-қатерлерге қарсы əрекет ету жөніндегі шараларға ерекше назар аударылды. Ұйымның өткен кезеңдегі қызметінің қорытындылары шығарылды жəне 2013 жылға арналған негізгі міндеттері анықталды. Кездесуді аша отырып, Ресей Президенті Владимир Путин Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа ҰҚШҰ-ға төрағалығы аясындағы тиімді жəне жемісті жұмысы үшін алғысын айтты. Өз кезегінде, Мемлекет басшысы Ұйымға мүше барлық мемлекеттерге Қазақстан жария еткен қызметтің басым бағыттарын іске асыруға белсене қатысқаны жəне көмектескені үшін ризашылығын білдірді. Отырыс барысында мемлекеттер басшылары Орталық Азиядағы жəне Ауғанстандағы ж а ғ д а й д ы , ха л ы қ а р а л ы қ ұйымдармен ҰҚШҰ-ның ынтымақтастығын тереңдету мəселесін талқылады. Отырыстың қорытындысы бойынша Ұйымның əскери құрамдауышын дамыту, табиғи жəне техногендік сипаттағы төтенше жағдайларда ұжымдық реттеу жүйесін қалыптастыру жөніндегі құжаттарға қол қойылды. Мемлекеттер басшылары 2004 жылғы 18 маусымдағы Ұжымдық қауіпсіздік шарт ұйымы аясындағы құпия ақпараттың сақталуын өзара қамтамасыз ету туралы келісімге өзгерістер енгізу туралы хаттамаға қол қойды, сондай-ақ бірқатар өзге шешімдерді қабылдады. Ұйым қабылдаған тəртіпке сəйке с, кезекті сессияаралық кезеңдегі төрағалық өз басымдықтарымен таныстырған Қырғыз Респу-

Сол күні: Қ а з а қ с т а н н ы ң М е м л е к е т б а с шысы Нұрсұлтан Назарбаев ЕурАзЭҚ Мемлекетаралық кеңесінің 35-ші отырысына қатысты. Өз сөзінде Мемлекет басшысы Еуразиялық кеңістіктегі экономикалық интеграция бүгінде біздің елдерімізді біріктіруші күш болып саналатынын атап өтті. ЕурАзЭҚ аясындағы бірле скен жұмыстарды қорытындылай келе, Нұрсұлтан Назарбаев Ұйымның қолдауымен нақты экономикалық жобалар іске асырылып жатқанына тоқталды. Олардың қатарында ортақ энергетикалық жүйе, бейбіт атом энергия өндірісі саласындағы бірыңғай цикл, еуразиялық көлік магистральдарын салу жəне басқалары бар. Мемлекеттер басшылары оның атқарушы құрылымдарын оңтайландыру жолымен Ұйымның тиімділігін одан əрі арттыру қажеттілігі туралы шешім қабылдады. Сонымен қатар, атқарылған жұмыстарды қорытындылай келе, мемлекеттер басшылары ЕурАзЭҚ жалпы алғанда, өзінің құрылтай шарттарында тұжырымдалған алға қойған мақсаттар мен міндеттерді орындады деген қорытындыға келді.

Отырыстың қорытындысы бойынша 15 құжат пакеті, атап айтқанда, ЕурАзЭҚ Мемлекетаралық кеңесінің Төрағасы жəне Төрағаның орынбасары туралы, ЕурАзЭҚ Интеграциялық комитетінің төрағасы туралы жəне кезекті отырысы туралы шешімдер қабылданды. ЕурАзЭҚ Мемлекетаралық кеңесінің келесі отырысын 2013 жылдың екінші жартысында Мəскеуде өткізу жоспарланып отыр. Қазақстан, Беларусь жəне Ресей Президенттері Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің


22

жəне ЕурАзЭҚ Мемлекетаралық кеңесінің отырыстарының қорытындылары бойынша бірлескен брифинг өткізді. Қазақстан Республикасының Президенті Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің жəне ЕурАзЭҚ Мемлекетаралық кеңесінің отырыстарында интеграциялық өзара іс-қимылдың келешегі талқыланғанын атап өтті. ЕурАзЭҚ Мемлекетаралық кеңесінің алдағы жылғы төрағасы болып Ресей Федерациясы анықталды. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинмен кездесті. Мемлекеттер басшылары кездесу барысында

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

екі жақты ынтымақтастықты дамыту барысын, сондай-ақ халықаралық күн тəртібіндегі өзекті мəселелерді талқылады. Нұрсұлтан Назарбаев пен Владимир Путин келіссөздердің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының 2013-2015 жылдарға арналған Бірлескен іс-қимыл жоспарына жəне Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Ресей Федерациясы Үкіметі арасындағы Апат кезінде жедел реттеу жүйесін құру жəне көлік саласындағы қосымша навигациялық-ақпараттық қызмет көрсетудің даму мүмкіндігі саласындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды.


РЕСМИ АҚПАРАТ ҚР СІМ ЖƏНЕ ДИПЛОМАТИЯЛЫҚ КОРПУС

23

 Қазақстан Республикасы Сыртқы істер Министрінің шетелдерге сапарлары, кездесулері, сөйлеген сөздері мен сұхбаттары 2012 жылдың қарашасы – желтоқсаны

9-10 қараша Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов «Орталық Азия + Жапония» диалогы Сыртқы істер министрлерінің 4-ші отырысына қатысу үшін Жапонияға сапармен барды. Жапония Сыртқы істер министрі Коитиро Гембаның (Koichiro Gemba) төрағалығымен өткен іс-шараның шеңберінде Орталық Азия өңірінде экономикалық ықпалдасуды жандандыруға жəне тұрақтылықты нығайтуға, сондай-ақ қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қатысты өзекті мəселелер талқыға салынды.

Алты мемлекеттің сыртқы саяси ведомстволарының басшылары өңірдің суэнергетикалық ресурстарын ұтымды пайдалану мен басқару, транзиттік-көлік əлеуетін дамыту, энергияны үнемдеудің жаңа технологияларын енгізу мен энергияның жаңартылатын көздерін дамыту, сондай-ақ Орталық Азияның транзиттіккөлік əлеуетін тиімді пайдалану секілді салалардағы жалпы өңірлік проблемаларды шешудің жолдарын қарастырды. Диалогқа қатысушылардың соның ішінде Ауғанстандағы қалпына келтіру үдерістеріне бірлесе көмектесу жолымен өңірлік əлеуметтіксаяси тұрақтылықты нығайту қажеттілігі туралы пікірлері бір жерден шықты. Іс-шара аясында Жапония Премьер-Министрі Йосихико Ноданың (Yoshihiko Noda) жеке кезде суі ұйымдастырылды, оның барысында да өңірлік ынтымақтастық пен əріптестіктің маңызды тұстары талқыланды. Отырыс қорытындысы бойынша Жапонияның бірыңғай өңірлік нарықты дамытуға жəрдемде су жəне сыртқы


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

24

рыноктармен байланысты нығайту мақсатында Орталық Азияда бірлескен жобаларды іске асыру үшін 700 миллион долларды бөлетіні туралы уағдаластыққа қол жеткізілді, бұл қол қойылған Бірлескен мəлімдемеде көрініс тапты. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов өзінің Жапонияға жасаған сапарының аясында бірқатар, атап айтқанда бұрынғы Премьер-Министр жəне Жапония Парламенті Қазақстанмен Достық Лигасының Төрағасы Юкио Хатоямамен, сауда, экономика жəне индустрия министрі Юкио Эдано жəне Сыртқы істер министрі Коитиро Гембамен маңызды екіжақты кездесулер өткізді, олардың барысында Қазақстан мен Жапонияның саяси-экономикалық жəне мəдени-гуманитарлық салаларда, сондай-ақ халықаралық аренада өзара əрекеттесуінің қазіргі жайы мен келешегі жанжақты талқыланды. Та р ап т а р а р а с ы н д а ғ ы ке л і с с ө зд е рд і ң қорытындысы бойынша екі ел ортасында шарттыққұқықтық базаны одан əрі нығайту, Қазақстанға жапон компаниялары мен инвестицияларын, сондай-ақ инновациялық технологияларын тартуға барынша қолайлы жағдайлар жасау жөнінде нақты уағдаластыққа қол жеткізілді.

10 қараша Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Сыртқы істер министрлерінің IV Кеңесінің қорытындысы бойынша өткен біріккен баспасөз мəслихатында сөз сөйледі. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың «Орталық Азия + Жапония» диалогы біріккен баспасөз мəслихатында сөйлеген сөзі (Токио, 2012 жылдың 10 қарашасы) Бүгін «Орталық Азия + Жапония» диалогы

Сыртқы істер министрлерінің кезекті отырысы өтті. Біз Жапония мен Орталық Азия елдері арасындағы қарым-қатынастың дипломатиялық қатынастар орнағаннан бергі 20 жыл ішінде барлық бағыттарда серпінді дамып келе жатқанын қанағаттана атап өттік. Жапон тарапының бастамасымен құрылған форум алдағы келешекте өңірдегі тұрақтылықты қамтамасыз етуге жəне экономикалық, саудаинвестициялық жəне мəдени-гуманитарлық ынтымақтықты дамытуға нақты үлес қоса алады. Қазақстан Жапония мен Орталық Азия елдері арасындағы қарым-қатынастың жоғары деңгейіне шыққанын білдіріп отырған «Орталық Азия + Жапония» диалогының сындарлы жалғасын қолдайды. Бұл консультациялардың тетігі Жапониямен əріптестік қатынасты жолға қою мақсатында Орталық Азияның əр елі үшін, сондай-ақ біздің аумақта көпжақты өзара əрекеттесуді нығайту үшін маңызды. Тұрақтылық пен орнықты дамуды қамтамасыз ету мақсатында аумаққа ортақ міндеттерді бірігіп шешуге əріптестік қатынасты алға жылжыту да маңызды. Осыған орай, мен технологиялық жəне зияткерлік дамудың жоғары дəрежесіне жəне өңіраралық экономикалық ынтымақтастықтың бай тəжірибесіне ие Жапонияның Орталық Азиядағы көптеген үдерістерге дəнекер болу жəне өңірлік ынтымақтастыққа сындарлылық енгізу ниетін қолдайтынымды білдіргім келеді. Біздің көзқарасымызша, Орталық Азиядағы өзекті мəселелерді шешу жоғары технологиялық деңгейде жəне Орталық Азия елдерінің басқару күш-жігерінің үйлестірілуі негізінде мүмкін болады. Біздің көзқарасымызша, қауымдасудың Орталық Азия елдерінде мемлекеттік басқаруды нығайту, экономиканы арттыру, жекеменшік секторларды, орта жəне шағын бизнесті бекемдеу; ішкіаймақтық сауданы дамыту; өңірдегі көліктранзиттік əлеуетті өркендету; су-энергетикалық ресурстарды ұтымды пайдалану жəне басқару; аймақтың экологиясын сауықтыру; энергия үнемдеудің жаңа технологияларын енгізу жəне энергияның жаңартылатын көздерін дамыту сияқты бағыттардың болашағы зор деп ерекше атап айтпақшымын. Сөзімнің соңында жапониялық тарапқа осы кездесуді ұйымдастырғаны үшін алғысымды айтып, Орталық Азия елдері мен Жапония арасындағы ынтымақтастықтың сəтті болатынына сенім білдіремін.


РЕСМИ АҚПАРАТ

12 қараша Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Астанада Мадагаскар Республикасы сыртқы саяси ведомствосының Жетекшісі Пьеро Раджаонаривелоны (Pierrot Jocelyn Rajaonarivelo) қабылдады.

Ке з д е с у е к і м е м л е к е т т і ң а р а с ы н д а дипломатиялық қатынастардың орнағанына 20 жыл толғанына орай өткізілді. Сыртқы саяси ведомстволардың басшылары Қ а з а қ с т а н м е н М а д а г а с ка р а р а с ы н д а ғ ы екіжақты ынтымақтастықтың перспективалы бағыттарын, сондай-ақ халықаралық ұйымдардың аясында өзара əрекетте су мəселелерін талқылады. Ерлан Ыдырысов кезде су барысында өзінің шетелдік əріптесін Астана қаласының «ЭКСПО-2017» Халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізу құқына кандидатурасымен таныстырды. Əңгімеле сушілер келіссөздердің шеңберінде сыртқы екі елдің саяси ведомстволарының арасында ақпаратпен алмасу туралы уағдаластыққа қол жеткізді. Кездесу қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасы мен Мадагаскар Республикасы арасында Өзара түсіністік туралы Меморандумға қол қойылды.

15 қараша Джибутиде Ислам Ынтымақтастығы Ұйымы Сыртқы істер министрлері кеңесінің 39-шы сессиясы ашылып, сессияға онда ресми сөз сөйлеген Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов бастаған қазақстандық делегация қатысты.

25

Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың Джибутиде ИЫҰ СІМК 39-шы сессиясында сөйлеген сөзі Бисмиллах-ир-Рахман-ир-Рахим! Жоғары Мəртебелілер, министрлер мен делегациялардың басшылары, Жоғары Мəртебелі ИЫҰ Бас хатшысы, профессор Экмел еддин Ихсаноғлы, Құрметті қатысушылар, Мен о сында ИЫҰ СІМК 39-шы с е ссиясының аясында Джибутиде отырғаныма қуаныштымын. Қабылдаушы тарапқа көрсеткен қонақжайлылығы мен осы іс-шараны дайындауға күш салғаны үшін алғысымды білдіргім келеді. Мен Қазақстанның ИЫҰ Министрлер кеңесіне төрағалығы мерзімі аяқталып келе жатқан бүгінгі таңда өзіміз бен төрағалығымыздың алдына қойылған міндеттеріміздің, сондай-ақ ортақ күш жұмылдырған басымдықтарымыз бен ортақ күш-жігеріміздің арқасында өзіміз қол жеткен жетістіктеріміздің тұрғысынан алғанда елімнің төрағалықты қабылдап алған сəтінен бері атқарылған жұмыстарды атап өткім келеді. Талай мəрте атап айтылғандай, төрағалығымыздың барысында басты мақсат мұсылман үмбетінің жаһандық бəсекеге қабілеттігін нығайту болды. Біз осы тұрғыда саяси, экономикалық, əлеуметтік-мəдени жəне идеологиялық бəсекеге қабілеттілікті айтып отырмыз жəне осы бағытта, болашақта да жұмыстың айтарлықтай көлемін жүзеге асыру жəне күш салу керек болатынын білеміз. Осы мақсатты жəне Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2011 жылдың маусымында Астанада өткен ИЫҰ СІМК 38-ші кеңесінде жасаған, Астана Декларациясының негізіне арқау болған мəлімдемесін ескере отырып, біз XXI ғасырдағы жаңғырту мен реформаларды ислам əлеміндегі дамудың негізгі басымдықтары ретінде жарияладық. Еліміз төрағалықтың көкейтесті күн тəртібін ұсынып, ИЫҰ өзінің атауының өзгертуін, əлеуметтік жəне экономикалық бағдарламаларды көтермелеуді, сондай-ақ мұсылман əлемін жаңғыртуды қоса алғанда ИЫҰ-ның халықаралық аренадағы белсенді саяси рөлін, Ұйымның реформасын атап көрсетті. Осы шаралардың бəрі жаһандық бəсекеге қабілеттілікті нығайтуы тиіс. Біз төрағалықтың барысында ИЫҰ-ның күн тəртібі мен іс-тəжірибесін айтарлықтай байытқан 38 ислам жəне халықаралық оқиғаны


26

өткіздік. ИЫҰ-ның министрлер деңгейіндегі органдарының қызметіне қуатты серпін берілді: мүше мемлекеттер Атқарушы комитеттің бес отырысын, БҰҰ Бас Ассамблеясы алаңдарында жыл сайынғы үйлестіру кеңесінің екі сессиясын, сондай-ақ қоршаған ортаға, денсаулық сақтау мен ғылымға қатысты нақты мəселелер бойынша бірқатар конференцияларды өткізді. Жалпы алғанда министрлер деңгейінде 10 отырыс өткізілді жəне бұл ИЫҰ-ның тарихында орын алған отырыстардың ең көп саны. Бəріміз өткен бір жарым жылдағы кезең үмбетіміздің қазіргі тарихының ең драмаға толы кезеңдерінің бірі болғанын білеміз. Осы кезеңде Қазақстан төрағалығының үш, атап айтқанда: «Бейбітшілік, ынтымақтастық пен даму» қағидатын белгіледік, осы барлық үш салада ілгерілеуге қол жеткіздік деп есептеймін. Бейбітшілікке келсек, Таяу Шығыстағы жағдайды жəне Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстың көптеген елдеріндегі ереуілдерден ке й і н г і ө т п е л і ү д е р і с т і м е ң ге ру б а с т ы проблемамызға айналды. Біріккен Ұлттар Ұйымының толық құқықтық мүшесі ретінде өзінің заңды орнын алуға тиісті Палестинаға қолдау көрсету мақсатында күш-жігерді біріктіру төрағалығымыздың стратегиялық мақсаттарының бірі болды. Қазақстанның басшылығымен ИЫҰ алғаш рет өз делегациясын басып алынған аумақтарда католик шіркеуінің меншігіне палестиналық егемендік туралы мəселені көтеру үшін Ватиканға жіберді. Біз сондай-ақ бірқатар халықаралық форумдардың аясында Палестинаның істеріне белсенді түрде жəрдемдесу үстіндеміз. Бəріміз бірге Палестина аумақтарында 1967 жылғы шекара шегінде астанасы Шығыс Иерусалимде орналасқан өзінің тəуелсіз мемлекетін құру жолындағы Палестина халқының құқықтарын қорғауды жалғастыруға тиіспіз. Біз Израильдің жай азаматтардың қаза болуына ұшыратқан жəне инфрақұрылымды зақымдаған Газа секторына əуеден соққылар бергенін айыптаймыз. Тарих көрсетіп отырғанындай, қуғын-сүргін саясаты Израильге бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз етпейді. Екі тарап та қақтығысты ушықтыруды болдырмау шараларын дереу қолдануы, халықаралық гуманитарлық құқық саласында өз міндеттемелерін орындауы жəне Палестина-Израиль жанжалының іргелі түйткілдерін шешуге ден қоюы тиіс. Б і зд і ң е ң ма ң ы зд ы м і н д е т і м і з - о с ы елдерде мемлекетті құруға тиісті саяси жəне экономикалық жағдайларды жасауға, саяси жəне əлеуметтік көтерілуге жетуге, сондай-ақ ислам мемлекеттерінің экстремистердің қолына

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

түсуін болдырмауға септігін тигізе отырып, радикалды жəне бүлдіргіш топтарға адамдарды жаңылыстыруына, бұрынғы жетістіктерді құртуына жəне əлеуметтік, этникалық жəне діни теңгерімді жоюына жол бермей, іске асырылу кезеңінде тұрған саяси өзгерiстер саласында табысқа жету. Біз Ұйымның аясында өзімізді біріктіретін диалогты ілгерілету, тұрақтылықты жəне құндылықтарды сақтау мақсатында əрқайсымыз жұмысымыздың өз бөлігін іске асыруды жалғастыруға тиіспіз. Бұл үшін уақыт керек болатыны сөзсіз. Сириядағы жағдай халықаралық тұрақтылыққа тікелей қауіп төндіріп отыр. Осы елдің басшылары өз халқының заңдық ұмтылыстарын ескерудің көптеген мүмкіндіктерін бос жіберіп алды. Қақтығыс одан бетер əскериленген қақтығысқа, ал күш көрсету сириялықтардың күнделікті өміріндегі басым факторына айналып барады. Гуманитарлық ахуал күннен күнге нашарлау үстінде, бұл ел апатты азамат соғысы алдында тұр, оның зардаптары үшін Сирия халқына бағасы ауыр қиындықтарды басынан кешіруіне тура келіп отыр. Біз Сириядағы дағдарысты бейбіт жолмен реттеуге бағытталған барлық күш-жігерлерді қолдаймыз. БҰҰ мен Араб мемлекеттері лигасының елшісі Брахими мырзаның қызметінің мəні зор. Үкіметке де, оның қарсыластарына да əскери қару-жарақты жеткізуді тоқтату, сондай-ақ қақтығыстың барлық тараптарына Сирияның диалогқа жəне Сирия халқының кеңінен қатысуына негізделген бейбіт болашағы туралы келіссөздерді жүргізу жайында қайырылу барлық тараптардың бейбіт жолмен реттеуге бейілділік танытуға мүдделі екенінің жалғыз жолы болып табылады деп есептейміз. Қазақст анның ИЫҰ аясында Сирияға гуманитарлық көмек беруге бейілдігінің кепілі ретінде менің елім сириялық босқындардың мұқтажына 200 мың доллар бөлді. ИЫҰ соңғы он сегіз айда тек Солтүстік Африка мен Таяу Шығыста ғана емес, сондай-ақ Малиде, Ауғанстанда, Филиппинде, Судан мен Сомалиде де оған мүше мемлекеттердің аясында бейбітшілікті көтермелеудегі қомақты рөл атқарды. Біз сондай-ақ Мьянмадағы қатары аз мұсылмандар рохингьяға қатысты жағдайды да қарап шықтық. Иыұ-ның қақтығыстарды болдырмау жəне делдал болу кезінде өз мүмкіндіктерін дамытуға əлі де əлеуеті зор деп есептеймін. Біз сондай-ақ исламды жек көруге, оған төзбеу мен қорқуға қарсы шығуды жəне лаңкестіктің барлық əрекеттерін айыптауды жалғастыруға тиіспіз. Бұдан бөлек, дінаралық жəне мəдениетаралық диалогқа көмектесу ісінде қарқындырақ жұмыс істеуге тиіспіз.


РЕСМИ АҚПАРАТ

Діни үнқатысу тұғырлары Иыұ-ның кеңістігінде бейбітшілік пен қауіпсіздікті ілгерілету үшін аса маңызды құралдар болып табылады. Таяуда Астанада өткен Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің съезі діни қауымдар арасындағы бейбітшіліктің стратегиялық актив болып табылатынын нақ көрсетті. Осыған орай екі қасиетті мешіттің Сақтаушысы, Сауд Арабиясының королі Абдалла ибн Абдель Азиз ибн Əл Саудтың түрлі ислам ағымдары арасында Халықаралық диалог орталығын құру жөніндегі бастамасын қуаттаймыз. Төрағалығымыздың екінші өзекті саласы, атап айтқанда Ынтымақтастыққа қатысты қол жеткізілген ілгерілеуді атап өтуіме рұқсат етіңіздер. Соңғы СІМК сəтінен бергі ахуалға ИЫҰ аясында «Астананың біріктіру рухы» дем беріп тұр деп есептеймін. Астанада ИЫҰ атауының Ислам Конференциясы Ұйымынан Ислам Ынтымақтастығы Ұйымы болып өзгеруі осының жарқын көрінісі екенін, мұның үмбетіміздің конференциялардан ынтымақтастыққа ауысқанын білдіретінін мақтан тұтамыз. ИЫҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі Тəуелсіз тұрақты комиссиясы сындарлы ынтымақтастықтың тағы бір куəсіне айналды. Бұл алға қарай басылған мəнді қадам жəне соңғы жылдардағы ірі жетістіктеріміздің бірі ретінде қарастыруға болатын мұра. Қазақстан ИЫҰ-ға мүше басқа мемлекеттердің қолдауымен ИЫҰ-ның Сомалиге көмек ретінде 500 млн. АҚШ доллары көлемінде қаражат тартуға бағытталған табысты науқанды өткізуге өз үлесін қосты, бұл шынайы ислам ынтымағын паш етті. Төрағалығымыздың уақытында ИЫҰ Су тұжырымдамасын іске асыруды ілгерілетуге күш салдық. Мен сіздерді келесі жылы БҰҰ 2013 жылды Суға қатысты ынтымақтастықтың халықаралық жылы деп жариялағанын ескере отырып, осы бағытта одан арғы қадамдарды жасауға шақырамын. Тың нақтылықтарға бейімделу басқа халықаралық ұйымдармен тереңірек ықпалдасуды талап етеді. Осыған байланысты Қазақстан халықаралық аренада елеулі қатысушыға айналу үшін ғана емес, сондайақ ИЫҰ-ның елдерінде тұратын халықтың көп болуынан ИЫҰ-ның Үлкен жиырмалық Саммиті кеңестеріне қатысу мəселесін қарастыруды ұсынды. Біз сонымен қатар Еуропалық одақпен, ЕҚЫҰ-мен белсендірек ынтымақтасуға жəне Шанхай ынтымақтастық ұйымымен қосымша қатынастар орнатуға септігімізді тигізіп отырмыз. 38-ші сессиясында ИЫҰ-ның Орталық Азиямен ынтымақтасу жөніндегі Іс-қимыл жоспарының қабылдануы Қазақстан үшін төрағалықтың

27

маңызды қорытындыларының бірі болды. ИЫҰ аясында бұдан əрі де осы Жоспарды жүзеге асыру жолында жұмыс істей береміз жəне осыған орай мұның мүмкін болуы үшін сіздерден оны қолдауларыңызды өтінемін. Ы н т ы м а қ т а с т ы қ ру х ы н д а ə р е ке т е т е отырып, қазақстандық байқаушылар байқаушы миссиялардың құрамында Алжирде, Қырғызстан мен Тунисте сайлауларда болып қайтты. Даму мəселе сі төрағалығымыздың үшінші басымдығы болды. 2011 жылдың маусымында Астанада «Жаһандық экономикалық даму » тақырыбымен 7-ші Дүниежүзілік ислам экономикалық форумы өтті. Форумда Президент Назарбаев инновация мен əртараптандырудың қажеттілігіне тоқталды, бұл мұсылман əлемі елдерінің экономикалық əлеуетін іске асыруға көмектеседі. Біз сондайақ экономикаларды арттыруға қозғаушы күшті қамтамасыз ету мақсатында шағын жəне орта бизнесті дамыту жəне əлеуметтік-экономикалық проблемалардың ықтималын азайту қажеттігін ерекше атап өтеміз. Қазіргі уақытта Қазақстан Ислам даму банкімен бірге шағын жəне орта кəсіпкерлікті дамыту қорын құру жолында жұмыс істеуде. Қазақстан 21-ші ғасырда ең қарқынды экономикаға ие елдердің арасында үшінші орын алып отыр. Халқының саны 16 миллион адамды құрайтын оның орташа табы өсіп келеді, табыстан табысқа жету үстінде. Бүгінгі таңда Қазақстан 160 миллиард АҚШ долл. асатын сомада шетел инвестицияларын тартты. Қысқа мерзімде ЖІӨ жан басына шаққанда 700 АҚШ долларынан 12000 АҚШ долларына дейін өсті, біздің болжауымызша, 2017 жылға қарата ол 24000 АҚШ долларына жетеді. Гүлдену басымдығы жауапкершілік жүгін арқалайды. Қазақстан Орталық Азия елдеріне жəне ИЫҰ басқа мүшелеріне ірі техникалық көмек көрсететін KazAID көмек агенттігін құру жолында жұмыс істеп жатыр. Қазақстанды қоса алғанда, ИЫҰ елдерінің көбі едəуір табиғи ресурстарға ие. Олар қоршаған ортаны қауіпке ұрындыратын мақсаттарға жұмсалмауы тиіс. Сондықтан Қазақстан «Жасыл көпір» бастамасы аясында экологиялық қауіпсіз дамуды қуаттайды. Біз осы бастаманың 2012 жылдың мамырында Астанада өткен Қоршаған ортаны қорғау министрлері Ислам конференциясының 5-ші сессиясында, сондайақ Рио+20 Конференциясында қолдау тапқанына рухтандық. Біз «жасыл даму» жəне барлық елдер үшін лайықты энергетикалық тетігін табу барынша назар аударарлық деп ойлаймыз. Сондықтан Қазақстан Астанада EXPO-2017


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

28

өткізу туралы өз өтінішіне тақырып ретінде «Болашақтың энергиясы» тақырыбын таңдады. Біз Халықаралық көрмелер Бюросына мүше 157 ел өз дауыстарын беретің 22 қарашада Сіздердің қолдауыңызға үміттенеміз деп сенемін. Сондай-ақ орнықты даму азық-түлік қауіпсіздігі саласында аса қажет. ИЫҰ басқа елдерінде азық-түлік қауіпсіздігінің жоқтығын саналы түрде ұғыну Қазақстанды ИЫҰ Азық-түлік қауіпсіздігі офисін құру туралы ұсыныс жасауға итермеледі. Б і з о с ы с е с с и я с ы н д а о с ы м е ке м е н і ң Қазақстандағы штаб-пəтерін құруға мүмкіндік беретін шешімді қолдайсыздар деп сенеміз. Бұдан бөлек, мен Сіздерге қазіргі уақытта Қазақстан мен Ислам даму банкінің ислам Əлемі кеңістігінде азық-түлік көмегінің тиімді жүйесін құрудың нақты қаржылық тетіктерін қалыптастыруға қатысты мəселелерді қарастырып жатқанын хабарлағым келеді. Д е н с аул ы қ с а қ т ау д а м уд ы ң , с о н д а й - а қ халықтарымыздың игілігінің маңызды бөлшегі болып табылады. Қазақстан Астанада 2011 жылдың қыркүйегінде денсаулық сақтау министрлерінің 3-ші Ислам конференциясын қабылдағанын мақтан тұтады. ИЫҰ-ның 20132022 жылдарға арналған денсаулық сақтау саласындағы Стратегиялық бағдарламасын одан əрі жүзеге асыру үшін Мыңжылдықтың даму мақсаттарына жетуге үлес қосып отыр. ИЫҰ Бас хатшысының денсаулық сақтау саласындағы қызметіне қосқан үлесі ретінде Қазақстан өз қызметкерін осы жобаны іске асыру бойынша жаңа бөлімшеге жібереді. Жоғары Мəртебелілер, көріп отырғандарыңыздай, Астанада өткен СІМК 38ші сессиясынан бері маңызды қадамдар жасалды. Мен Сіздерге осынау қиын кезеңде сіздер бізбен жұмыс істеген ынтымақтастықтың рухын қолдағандарыңыз үшін алғыс айтамын. Бейбітшілікке, ынтымақтастық пен дамуға одан əрі жəрдемдесу үшін əлі көп еңбек етуімізге тура келеді. Қазақстанның Джибутиге СІМКке төрағалықты тапсыратынына қарамастан төрағалығымыздың уақытында қолға алынған көптеген бастамаларымызды ілгерілетуге көмектесу, сөйтіп ИЫҰ міндеттерін жүзеге асыру үшін ИЫҰ мəселел��ріне одан əрі де белсене қатыса беретінімізге сеніңіздер. Біз сондай-ақ басқа форумдарда Халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздік жолында жұмыс істеуді жалғастыра береміз. Қазақстан 20172018 жылдары БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне мүше болуға үміткерлер қатарында. Мен сіздердің қолдауыңызбен ислам Əлемі үшін осындай маңызды орынды иелену мүмкіндігіне жетеді деп сенемін.

Біз сондай-ақ ИЫҰ Бас хатшысының ИЫҰның біреуін Астанада құруды қоса алғанда алты өңірлік офисін ашу туралы бастамасын тезірек жүзеге асыруға жəрдемдесуге əзірміз. Бас хатшының үндеуіне жауап ретінде Қазақстан Ұйымның бюджетіне ерікті жарна түрінде 500 мың АҚШ долл. бөлуді ұйғарды. Құрметті əріпте стер, мен Сіздерге бір жарым жыл ішіндегі ынтымақтастығымыз үшін рахметімді айтамын. Ме н И Ы Ұ Б а с хат ш ы с ы , п р о ф е с с о р Экмеледдин Ихсаноғлына төрағалығымыздың кезінде Қазақстанмен тығыз ынтымақтаса жұмыс істегені үшін ризалығымды айтқым келеді. 18 ай бойы оның жақын əріптестері бола отырып, біз Ұйымның құндылықтары мен мақсаттарына оның шынайы берілгендігінің жəне жеке басының бейілдігінің куəсі болдық. Ұйымның беделі мен тиімділігін арттыру жолындағы оның күш-жігері еліктеуге тұрарлық. Мен Қазақстан Республикасы халқы мен үкіметінің атынан Джибутиді осы маңызды саяси оқиғамен шын жүректен құттықтап қоюға жəне төрағалықты ойдағыдай өткізіңіздер деген тілегімді білдіруге қуаныштымын. Мен Сыртқы істер министрі Махмуд Али Юсуф пен оның командасына табыстар тілеймін. Ықыластарыңызға рахмет.

26 қараша Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Бішкекте «Еуропалық Одақ – Орталық Азия» министрлер отырысы аясында өзінің қырғызстандық əріптесі Эрлан Абдылдаевпен кездесу өткізді. Кездесу барысында саяси, сауда-экономикалық, су-энергетикалық, мəдени-гуманитарлық салалардағы екіжақты өзара ықпалдастықтың қазіргі жайы мен болашақ бағыттарының, сондай-ақ халықаралық ұйымдар аясындағы ынтымақтастықтың мəселелері талқыға салынып, Орталық Азиядағы ағымдағы ахуал жайында пікір алмасты. Атап айтқанда, екі елдің сыртқы саяси ведомстволарының жетекшілері ү.ж. тамызында Қазақстан Ре спубликасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қырғыз Республикасына жасаған мемлекеттік сапары барысында қол жеткізілген бірлескен уағдаластықтардың жүзеге асырылу барысын қарастырды. Кездесу қорытындысы бойынша екі елдің дипломатиялық ведомстволары арасында едəуір тығыз ынтымақтастық орнату туралы уағдаластыққа қол жеткізілді.


РЕСМИ АҚПАРАТ

27 қараша Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың БАҚ өкілдеріне арналған «Орталық Азия - Еуропалық Одақ» шеңберіндегі 6-шы министрлер конференциясының қорытындысы бойынша түсініктемесі (Бішкек қ, 2012 ж. 27 қарашасы) Еуроодақпен аймақтық саяси диалогтың кестесiне сəйкес «Орталық Азия - Еуропалық одақ» шеңберіндегі Алтыншы министрлер конференциясы болды. Естерiңiзде болса, сыртқы істер министрлері деңгейіндегі мұндай алғашқы кездесу Астанада 2007 ж. наурызында өтiп, осындай форумдарды өткізу дəстүрінің негізін қаланған болатын. Біз бүгiн ЕО Орталық Азиядағы Стратегиясының бес жылдағы іске асырылуының қорытындыларын, сонымен бiрге Еуропалық комиссиямен, Еуропалық сыртқы іс-қимылдар қызметімен жəне аймақ бойынша əрiптестерімізбен болашақ бiрлескен жұмысты талқыладық. ЕО Өңірлік стратегиясы шеңберiнде Орталық Азия елдерiнен ұлттық басымдықтардың мазмұнына қатысты байсалды пiкiр алысу жүргізілді. Атап айтқанда, ЕО-ның аймағымыздағы мемлекеттердің орнықты экономикалық дамуына жəрдемдесуі, соның ішінде энергетикалық жəне су ресурстарын тиiмдi пайдалану, қоршаған ортаны қорғау, лаңкестікпен жəне экстремизммен күрес сияқты өзара ықпалдасудың көкейкестi бағыттары жайында сөз болды. Жаңа қауіп-қатерлерге қарсы əрекет етудiң ортақ басымдығын ескере отырып, тараптар ЕО мен ОА елдерi арасында 20092013 жылдарға арналған Есiрткiмен күресу жөніндегі іс-қимылдар жоспарының іске асырылу барысын мақұлдады Біз жалпы еуропалық, сондай-ақ «2014 жылдың факторына» қатысты алғанда көкейкестi мəселе болып отырған өңірлік қауiпсiздiкке толық тоқталдық. Бұл тұрғыда сыртқы саяси, соның ішінде Ауғанстан мен Иранға байланысты өзара iс-əрекетiмiздiң мəселелерін қарап шықтық. Осы өңірдегі орнықты да тұрақты дамуға деген қажеттiлiк төңірегінде тараптарымыздың көзқарасы толық бір ойдан шықты. Еуропалық тарап Ауғанстан жөніндегі қазақстандық бiлiм беру бастамасын қуаттады. Дағдарыстан кейінгі реттеуде аймақтағы елдердiң ЕО-мен күш бiріктiріп, экономикалық

29

жаңғырту мен тиiстi жобаларды іске асыру жолында ой бөлісуі қажет екеніне сенемін. Болып өткен пiкiрсайыстарға қанағаттанып отырмыз. Тек сыртқы саяси ынтымақтастықпен айналысып қана қоймай, сондай-ақ ЕО-ОА аясында басқа секторлық жəне өңірлік тетiктерді үйлестiре алатын министрлер деңгейіндегі «Еуроодақ елдерi - Орталық Азия» кездесулері форматы маңызды құрал болып табылады деп есептеймiз. Бiз оның рөлiнің нығаюын, үйлестiруші функциялардың тиiмдiрек орындалуын қалаймыз. Бiрiншiден, келiсiлген шешiмдердi əзірлеу мақсатында істі тараптардың ұстанымы туралы ақпараттармен алмасуынан өте өткiр мəселелер бойынша алдын алу сабағаттарына көшуі жолымен жүргізу, екiншiден, жоғары деңгейдегі кездесулерге қарата өзара қызығушылық тудыратын бiрлескен бастамалардың топтамаларын қалыптастыруға ұмтылу қажет деп есептейміз. Назарларыңызға рахмет.

29 қараша Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Астанада өзінің өңірлік сапары шеңберінде елімізге келген АҚШ Мемлекеттік хатшысының саяси мəселелер жөніндегі орынбасары Уэнди Шерманды қабылдады.

Кездесу барысында əңгімелесушілер екі ел арасындағы ядролық қаруды таратпау жəне ядролық қауіпсіздік саласында бірлесе жұмыс істеуді қамтитын стратегиялық əріптестіктің қазіргі жайы мен келешектегі бағыттарын,


30

сауда-экономикалық өзара қатынастардың, энергетика мен адам құқықтары саласында өзара ықпалдасудың мəселелерін талқыға салды, өңірлік жəне жаһандық қауіпсіздік, атап айтқанда, Ауғанстандағы ахуалды тұрақтандыру мəселелері бойынша пікір алмасты.

4 желтоқсан Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов бастаған қазақстандық делегация Ашхабадта ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Сыртқы істер министрлерінің кезекті отырысына қатысты.

Тараптар кездесу барысында ТМД Мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысына дайындалу мəселелерін талқылап, өзара қызығушылықты тудырып отырған халықаралық күн тəртібіндегі өзекті мəселелер төңірегінде пікір алмасты. Сыртқы саяси ведомстволар басшылары достастық мемлекеттерінің өзара интеграциялық əрекеттесудің кең ауқымды мəселелерін талқыға салды. Отырыс қорытындысы бойынша жанжақты ынтымақтастықты одан əрі дамытуға бағытталған ТМД Мемлекеттер басшылары декларациясының жобасы мақұлданды. Мұнымен қатар, СІМК қатысушылары кеңес халқының Ұлы Отан соғысындағы Жеңісінің 70-жылдығын мерекелеуге дайындық тəртібін анықтайтын құжат жобасын да мақұлдады. Достастық мемлекеттерінде Жеңіс мерейтойына дайындалу мен атап өту жөніндегі ұлттық бағдарлама ларды əзірлеу мен қабылдау жоспарланып отыр. Сондай-ақ, 2013-2014 жылдарға арналған Гуманитарлық ынтымақтастық саласындағы

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

басым іс-шара лар Жо спарының жобасы мақұлданды. ТМД елдерінің гуманитарлық ынтымақтастығын жан-жақты жетілдіруге жəне əрі қарай кеңінен дамытуға бағытталған осы құжатқа сəйкес, екі жүзден аса іс-шараны жүзеге асыру қарастырылған. Атап айтқанда, « Д о с т а с т ы қ т ы ң м ə д е н и Ас т а н а л а р ы » Мемлекет ара лық бағдарламасын жүзеге асыруды жалғастыра беру, дəстүрге айналған шығармашылық жəне ғылыми зиялы қауымның жылсайынғы форумдарын, сондай-ақ бірқатар бірлескен ірі конференциялар, фестивальдар, байқауларды өткізу жоспарлануда. Арнайы бір бөлімі келесі жылға жарияланған Достастық кеңістігіндегі Экологиялық мəдениет пен қоршаған ортаны қорғау жылы шеңберінде атқарылатын ісшараларға арналған. Бұдан бөлек, СІМК қатысушылары бірқатар, атап айтқанда қоршаған о р т а н ы қ о р ғ ау с а л а с ы н д а ғ ы ынтымақтастық, лаңкестікпен жəне экстремизмнің басқа да зорлық көріністерімен күрес жүргізетін құзыретті органдарды материалдықт е х н и к а л ы қ ж а б д ы қ т а уд а ғ ы ынтымақт астық, лаңке стікке қарсы бөлімшелердің мамандарын даярлаудағы ынтымақтастық туралы келісім жобаларын мақұлдады. Форум алаңдарында қазақстандық сыртқы саяси ведомство басшысы өзінің Беларусь Ре с п убл и ка с ы н д а ғ ы ə р і п т е с і В л а д и м и р

Макеймен жəне украиналық əріптесі Константин Грищенкомен екіжақты кездесулер өткізіп, олардың барысында екіжақты ынтымақтастықтың жəне көпжақты өзара ықпалдастықтың өзекті мəселелері талқыға салынды.


РЕСМИ АҚПАРАТ

31

6-7 желтоқсан

ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің сыртқы саяси ведомстволары басшыларының дəстүрлі бейресми кездесуін өткiздi, оның барысында министрлер ЕҚЫҰ аясындағы жұмыстың жəне ҰҚШҰ Ұжымдық қауiпсiздiк кеңесiнің алдағы

Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Дублинде ЕҚЫҰ СІМК 19-шы отырысының жұмысына қатысты.

ҚР сыртқы саяси ведомствосының Басшысы Ирландияда болған бағдарламасының шеңберiнде СІМК бiрiншi пленарлық отырысында жəне «Хельсинки плюс 40» үдерісіне арналған жұмыс бабындағы түскi аста сөз сөйледi, бірқатар екi жақты кездесулер өткiздi, ЕҚЫҰ «Қауiпсiздiк қоғамдастығы» журналына сұхбат берді. Ерлан Ыдырысов өзінің сөйлеген сөзінде ЕҚЫҰ Астана Саммиті тапсырмаларының, бірінші кезекте, Еуроатлантикалық жəне Еуразиялық Қауiпсiздiк қоғамдастығын құрудың стратегиялық мақсатының сақталып отырған өзектiлiгiн атап өтті. «Астана рухын» қолдаудың жəне 2015 жылға дейiнгі ЕҚЫҰ келесi төрағалықтары үшiн ісəрекеттер жоспарын əзірлеудiң маңыздылығын баса айтты. ЕҚЫҰ СІМК шеңберiнде Ерлан Ыдырысовтың Ирландияның Премьер-Министрі орынбасарымен, Сыртқы істер министрімен – ЕҚЫҰ Қазіргі төрағасымен, Финляндия, Норвегия жəне Черногория сыртқы істер министрлерімен, АҚШ Мемлекеттік хатшысы көмекшiсімен, ЕҚЫҰ Бас хатшысымен, ДИАҚБ директорымен, ЯСЖТШҰ Атқарушы хатшысымен, Еуропа Кеңесi сыртқы байланыстары жетекшiсімен бірқатар екi жақты кездесулері болды. Тараптар екi жақты жəне көп жақты күн тəртiбiндегі көкейкестi мəселелер бойынша пікір алмасты. Б ұ д а н б ө л е к , ч е р н о го р и я л ы қ т а р а п дипломатиялық жəне қызметтiк паспорттардың иелерiн визалық талаптардан босату туралы үкіметаралық келiсiмге қол қойды. Төрағалық етуші тарап ретінде Ерлан Ыдырысов

сессиясына дайындықтың басымдықтарын талқылады. Кездесу қорытындысы бойынша «Ортақ жəне бөлiнбейтiн Еуроатлантикалық жəне Еуразиялық қауіпсіздік қоғамдастығын нығайту» Бiрлескен мəлiмдемесі қабылданды. Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Жоғары Мəртебелі Ерлан Ыдырысовтың ЕҚЫҰ Сыртқы істер министрлері 19-шы Кеңесінде сөйлеген сөзі (Дублин қ, 2012 жылдың 6 желтоқсаны) Төраға мырза, Жоғары Мəртебелілер, ханымдар мен мырзалар! Мен, ең алдымен, ЕҚЫҰ-ға Ирландия төрағалығына Дублинде Министрлер кеңесiнің бүгiнгi отырысын өте жақсы ұйымдастырғаны үшін алғыс айтқым келедi. Ү с т і м і зд е г і ж ы л ы Е у р о атл а н т и ка л ы қ жəне Еуразиялық Қауiпсiздiк қоғамдастығын құру үдерісіне тың серпін берілді, екi жыл бұрын Астанада өткен Саммитте бұл туралы уағдаластыққа қол жеткізілген болатын. Ирландия төрағалығы қабылдаған сындарлы блоктарға бағыт өз тиiмдiлiгiн дəлелдеді. Моңғолияның қосылуы мұндай блоктардың бiрiне айналғаны даусыз. Бұл қадам ЕҚЫҰ нығайтты, еуразиялық көзқарасын жəне аймақтағы мəнiн кеңейтті, сонымен бiрге жаhандық ауқымда ұйымның беделін жоғарылатты. Менiң елiм əуелден-ақ, Астана саммитінде, Моңғолияның


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

32

ЕҚЫҰ-ға қосылуға деген талпынысын қолдаған болатын. Бiз Моңғолияның өңірлік қауiпсiздiктi нығайту iсіне, сондай-ақ ортақ қауіп-қатерлермен күре суге жəрдемде сетіне сенiмдiмiз. Бiз Моңғолияны ЕҚЫҰ-ға қатысушы мемлекеттердің тобына кіруімен шын ниеттен құттықтаймыз. Əрине, «Хельсинки плюс 40» үдерісінiң iске қосылуы Министрлер кеңесi бүгінгі отырысының өзекті нəтижесiне айналады. Қазақст анның төрағалығы уақытында қатысушы мемлекеттерге Ұйымның жұмысына тың серпiн берудiң сəтi түстi. Бiз «Хельсинки плюс 40» үдерісі осы даму серпiнiн ұстап тұруға жəне болашақтағы бiрлескен жұмыстың стратегиялық бағытын анықтауға көмектеседі деп есептеймiз. Бұдан бөлек, осы үдеріс бiзге барлық қатысушылардың түсiнетiн жəне қолдайтын еуроатлантикалық жəне еуразиялық қауiпсiздiк қоғамдастығы тұжырымдамасын іске асыру жолындағы мiндеттердi анықтауымызға мүмкіндік бередi. Бұл сонымен қатар жетiстiктеріміз бен сəтсiздiктеріміздің қорытындысын шығаруымызға жақсы мүмкiндiк. Бiз төмендегі үш төраға (Украина, Швейцария, Сербия) жəне 2015 жылдың соңына қарата күтiліп отырған əрекеттер мен нəтижелердің қажеттi бағытына қатысты Қауiпсiздiк пен ынтымақтастық форумы үшiн нақты нұсқауларды əзірлеуiмiз керек. Мен бүгiнгi таңда мемлекеттеріміз бен үкіметтеріміздің басшыларының Астанада Саммитте Іс-əрекеттер жоспарын əзірлеу мен қабылдауға қатысты алдымызға қойған мiндетiн – шешiлмеген ең маңызды мəселені ерекшелегім келеді. Бұдан басқа, бiзге таяудағы үш жылда нақты, соның ішінде ЕҚЫҰ-ның ядролық қаруды таратпау, экономикалық жəне экологиялық ынтымақтастық, сонымен бiрге құқықтық мəртебесін қоса алғанда ЕҚЫҰ реформалау саласындағы қағидаттарын жандандыру бойынша мəселелерді шешуге жəне БҰҰ ҚК «Əйелдер, бейбітшілік пен қауiпсiздiк» 1325-шi қарарын іске асыруға тура келедi. Төраға мырза! Астана декларациясында əскери салада тұрақтылықты, болжамдылық пен ашықтылықты қамтамасыз етудiң негiзгi құралы болып қалып отырған ЕҚЫҰ сенімі мен қауiпсiздiгін нығайту режимін жандандыру, жаңарту жəне жетілдіру міндеті қойылған. 2011 жылғы Вена құжаты бiзге бұдан əрi ілгерілеуді жалғастыру керек болатын дұрыс бағыттағы қадам болды. Ядролық қарудан жəне ядролық сынақтардан бiржақты тəртiппен бас тартқан ел жəне Орталық Азияда ядролық қарудан азат аймақтың

бастамашыларының бiрі бола отырып, Қазақстан БҰҰ ҚК ЖҚҚ таратпау жөніндегі №1540 қарарының батыл жақтаушысы болып табылады. Министрлер кеңесі былтыр қабылдаған шешiм ЕҚЫҰ-ның аймақтық деңгейде қарардың жүзеге асырылу тиiмдiлiгiн жоғарылатуға артып келе жатқан қызығушылығының айшықты куəсiне айналды. Бiз бұдан əрi №1540 қарардың іске асырылуына тиiмдi түрде көмектесуге тиіспіз. Қазақстан Трансұлттық қауіп-қатерлерге қарсы əрекет ету жөніндегі департаменттi құру идеясын қолдады. Бiз трансұлттық қауіп-қатерлер бойынша шешiм қабылдау бүгiнгi СІМК нəтижелерiнің бiрi болады деп үмiттенемiз. Шешiмдердің түпкілікті пакетiн қабылдау Департаменттiң алдына қойылған мiндеттеріне сəйкес оның тиімді қызметін қамтамасыз етуге мүмкiндiк бередi. Бiз əсіресе ұйымдасқан қылмыстылықпен, есiрткi мен қарудың заңсыз айналымымен күрес, шекаралық қауiпсiздiк, демократиялық полицейлік қадағалау жəне полиция тарабынан бұқаралық жиналыстарды басқару саласында одан əрі жұмыс істеуге мүдделіміз. А қ п а р ат т ы қ ж ə н е ком м у н и ка ц и я л ы қ технологияларды заңсыз қолдануға негiзделген қақтығыстардың пайда болу тəуекелiн азайту үшiн сенiмдi нығайту шараларын (СШ) қабылдау ЕҚЫҰ аймағында қауiпсiздiктi едəуiр дəрежеде жоғарылата алады. Төраға мырза! Мемлекеттеріміз бен үкіметтеріміздің басшылары 2010 жылы Астанада ЕҚЫҰ Саммитінде «ЕҚЫҰ аймағындағы қауiпсiздiктің əсiресе Жерорта теңiзi мен Азиядағы іргелес жатқан аймақтардағы қауiпсiздiкпен тікелей байланысты екенін» мойындады жəне «ынтымақтасу жөніндегі əріптестермен бiздiң өзара əрекеттесуіміздің деңгейiн арттыруға» шақырды. Трансұлттық қауіп-қатерлер мен Ауғанстан ау м а ғ ы н а н ш ы ғ ат ы н қ ау і п - қ ат е р л е р туралы мəселенi шешудің бiрiншi кезектегi міндеттеріміздің бiрi болып табылатыны анықтананық. Қазақстан Ауғанстандағы жағдайды тұрақтандыру жолындағы халықаралық күштерге өз үлесін қосуды жалғастыруда. 2014 жылға қарата америкалық əскерлерді осы елден шығару жоспарын ескере отырып, барлық мүдделi тараптар ЕҚЫҰ өңірінде, əсiресе Орталық Азияда қауiпсiздiк деңгейiнің төмендеуiн болдырмау iсінде өз күш-жігерін екi еселеуі керек. ЕҚЫҰ өз жауапкершiлiгiндегі географиялық аймағынан тыс жерде əрекет жасауға өкiлеттi еместігіне қарамастан, біз осы елде жалпы тұрақтылыққа


РЕСМИ АҚПАРАТ

алғышарт болатын Ауғанстанды жаппай экономикалық оңалтуға ұмтылысты қолдауға жəне көтермелеуге тиіспіз. Қазақстан ұйымымыздың аясында ең аз саясаттандырылған бағыт болып табылатын экономикалық жəне экологиялық өлшемге баса мəн беріп отыр. 2003 жылғы Маастрихт стратегиясында көрcетiлген мəселелер бұдан он жыл бұрын көкейкестi болатын жəне бүгiнгі таңда да солай болып қалуда. Дегенмен ЕҚЫҰ аймағындағы жағдай күрт өзгердi. 2013 жылы бұл стратегияның он жылдығы «Маастрихт плюс» құжатымен жұмыс істеу үшiн жақсы мүмкiндiк болмақ. Бiздiң күш-жігеріміз СШ-ға жұмсалуы тиіс, бұл аймақтық ынтымақтастық пен ықпалдасуды күшейту қазiргi технологияларды, басқару ноу-хаулары мен инновацияларды беру iсіне көмектеседi. Тақырыптық бағыттар көлік пен транзитті, сауданы, су ресурстарын басқаруды, ашықтылық пен энергетикалық қауiпсiздiк мəселелерін қамти алады. Мен назарларыңызды Президент Н.Назарбаевтың энергетика мен қоршаған орта (энергетикалық орнықтылық жəне экологиялық қауiпсiздiк) жəне «Жасыл көпiр» əрiптестiк бағдарламасы (технологияларды беруге арналған көпжақты тұғырнама, ноу-хау жəне инвестициялар; энергияның баламалы көздері саласындағы жасыл технологиялар) төңiрегiндегi жаhандық стратегияны əзiрлеу жөніндегi бастамаларына аударғым келедi. Осы екi сала да «Рио плюс 20» декларациясында атап көрсетiлген. ЕҚЫҰ осы мəселелер бойынша ынтымақтасуда қатысушы мемлекеттер үшiн еуроатлантикалық жəне еуразиялық тұғырнама бола алады. Б о л а ш а қ э н е р г е т и ка с ы ө з а р а т и i м д i ынтымақтастық үшiн екінші перспективалы бағыт болып табылады. Бұл мəселе Астанада ұйымдастырылатын «ЭКСПО - 2017» көрмесінiң тақырыбы болып отыр. Адами өлшем мəселелерi күн тəртібіміздегі, соның ішінде ЕҚЫҰ-ға, сондай-ақ ИЫҰға төрағалығымыздың уақытында əрқашан басты орында болды. Биыл Қазақстан БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесіне сайланды, бұл жетiстiктеріміздің анық мойындалғанын байқатады жəне одан арғы қадамдарымызды ынталандырады. Көпұлттық жəне көпконфессиялық қоғамда өмiр сүре отырып, бiз толеранттылықты дамытуға жəне кемсiтушiлiкке қарсы əрекет етуге ерекше ден қоямыз. Бiз атап айтқанда ғаламторда араздық сарында айтылатын сөздердің жəне жек көру негізінде жасалатын қылмыстардың көбейгеніне, сонымен бiрге ксенофобия негізінде қаhарлы

33

қарсы шығу мен шабуылдау жағдайларына алаңдап отырмыз. Бiз ЕҚЫҰ шеңберiнде тиiмдi директивалық шараларды қамтитын құжатты қабылдауымыз керек. ЕҚЫҰ ДИАҚБ Сайлауды байқау миссиясы бұрынғыша ұйымымызда кеңінен дау туғызып отыр. Біз көптеген алауыздықтарды жою үшін Көрнекті қайраткерлер тобының 2005 жылдың маусымында жариялаған қорытынды баяндамасында қамтылған кепiлдемелердi мұқият пысықтауды ұсынамыз. Сайлауды байқау стандарттарына, өлшемдерді əзірлеуге жəне байқау миссияларының шынайылығын, ашықтылығы мен кəсібилігін қамтамасыз ететін əдiстемеге ерекше көңіл бөлу керек. Қазақстан тап сондықтан тиiстi шешiмнің жобасы бойынша ұсыныс авторларының бiрi болды. Бiздің көзқарасымызша, ол сенiмдi нығайту мен осы салада СШ əзірлеуге шақыру болып табылады. ЕҚЫҰ құқықтық мəртебесінің болмауы аландық миссияларда жұмыс iстейтiн халықаралық қызметкерлердiң құқықтарын, артықшылықтары мен иммунитеттерін қамтамасыз ету үшін iргелi жəне амалдық проблемаларды жасауын соңғы кезекте емес, одан əрі де жалғастыруда. Бiз ЕҚЫҰ-ны толыққұнды халықаралық ұйымға айналдыру мəселесіне қатысты диалогы жалғастыру жөніндегі Ирландия төрағалығының күш-жiгерін жоғары бағалаймыз. Бiздiң делегация ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің құрылтай құжатының жобасы бойынша ортақ ұстанымын ЕҚЫҰ қатысушылары арасында таратты. Бiз ЕҚЫҰ құқықтық мəртебесі туралы диалогты, соның ішінде «Хельсинки плюс 40» шеңберiнде жалғастыруға табандылықпен шақырамыз. ЕҚЫҰ құқықтық мəртебесі беру ЕҚЫҰ-ға ортақ əрі айнымастай бейілдігіміздің куəсi болмақ. Бiз қатысушы мемлекеттердi қажеттi саяси ерiктi көрсетуге шақырамыз. Елiмнiң Президентiнің еуроатлантикалық жəне еуразиялық қауiпсiздiк тұғырнамасын жасау туралы бастамасы жайлы соңғы кезекте емес, əрдайым еске салып отырғым келедi. Бiрде-бір мемлекет немесе ұйым қауiпсiздiктiң қазіргі жəне жаңа қауіп-қатерлеріне жалғыз қарсы тұра алмайды. IDEAS (Қауiпсiздiктің еуроатлантикалық жəне еуразиялық қоғамдастығын дамыту бастамасы) жəне Қауiпсiздiк күндерi еуроатлантикалық жəне еуразиялық қауiпсiздiк қоғамдастығын құруға ұмтылуымызды басқа халықаралық жəне аймақтық ұйымдар да бөлісуi керек екенін түсінуге мəжбүрледі. Сонымен бiрге, олардың арасында күш-жігердi қосарлау, келiсiлмеген іс-əрекеттер, тiптi бақталастық жағдайлары да орын алуда. Бiз сондықтан шеңберiнде тиiстi қауiпсiздiк ұйымдары (БҰҰ, ЕҚЫҰ, АӨСШК, ЕО,


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

34

ТМД, НАТО, ҰҚШҰ, ШЫҰ, бəлкім Еуропа кеңесi) жалпы мақсаттарды шешуде келiсудi қамтамасыз ету үшiн бiрге жинала алатын тұғырнаманы жасауды ұсынамыз. Сөзімнің соңында, Төраға мырза, Сiзге қонақжайлылығыңыз, сондай-ақ үстіндегі жылы жұмыстың практикалық нəтижелерiне жету жолында салған қажырлы күш-жігерiңiз үшін алғыс айтқым келедi. Мен сонымен қатар болашақтағы Украина, Швейцария мен Сербияның төрағалығына еуроатлантикалық жəне еуразиялық қауiпсiздiк қоғамдастығын құруға жұмсап отырған күш-жігеріне өз қолдауымды бiлдiргiм келедi. Ықыластарыңызға рахмет.

10 желтоқсан (АҚШ) «The Hill» интернет газетінде Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың мақаласы шықты. «Қазақстанның БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесіне сайлануы» Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың мақаласы* Адам құқықт арының жа лпыға бiрдей декларациясы тарихтағы ең озық жетiстiктердің бiрi деп заңды түрде айтуға болады. Соғыстан жəне жауласу идеологиясынан қорқып үрейленген халықаралық қоғамдастық осыдан алпыс төрт жыл бұрын адам баласының барлық өкiлдерi түгелдей ие болуы керек құқықтар мен бостандықтарды жариялау үшiн топтасты. БҰҰ Декларациясының қабылданған жылдығында атап өтілетін Халықаралық адам құқықтары күні бұл жетiстiкке арналған мерекеге айналды. Бұл күн бiзге сондай-ақ Декларация авторларының артқан үмітіне қарамастан күллі əлемде миллиондаған адамдардың бұрынғыша барып тұрған кедейлік пен үрей жағдайында, асқан ең іргелі адам құқықтары сақталмайтын жағдайларда өмір сүріп жатқанын е ске түсiредi. Ғаламшардың əр жетiншi тұрғыны, мəселен, тамақтың жетіспеуінен зардап шегіп отыр. Көптеген елдер əлі күнге дейiн қатыгез жанжалдардан жəне зорлық-зомбылықтан тарығуда. Жынысы, этникалық жəне сенiм тиiселiгiне қарай кемсiтушiлiк баяғысынша кең таралып отыр. Осы қайғылы жағдайлар жеке адамдардың өмiріне тек қаяу түсіріп қана отырған жоқ. Олар да əлемiміздiң асыл ауқымды үміттерін іске асыру

жолында үлкен бөгеуiл қоюда. Ілгерілеу, өркендеу жəне бейбітшілік миллиондаған адамдар өздерінің негiзгi құқықтарынан айырылып отырған шағында əзiрше мүмкiн болмай тұр. Тап сондықтан алты жыл бұрын құрылған БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесiнің қызметi аса маңызды сипатқа ие. Елдер қызметiн мониторингілеу, сонымен бiрге адам құқықтарын белсендi түрде ілгерілету жəне қорғау арқылы БҰҰ АҚК күллі əлем үшiн жақсылықтың қуатты сақтаушысына айналдыру əлеуетіне ие. Өткен айда Құрама Штаттардың БҰҰ АҚК-ке қайта сайлануы оның əсерiн күшейтуге көмектеседi. Сондай-ақ қатысушы елдердің өз қызметiнің тиiмдiлiгiн жоғарылатуға деген бекемдігі де көмектеседi. БҰҰ АҚК «қысыр кеңес» ретінде қарастырылуы мүмкiн, мұның алдындағы ұйымды осылай деп кiнəлаған. Кеңеске алғаш рет сайланған Қазақстан осы мақсаттарға жетуге көмектесу үшін бел буып отыр. Еуропадағы қауiпсiздiк жəне ынтымақтастық ұйымына таяудағы төрағалығымыздың арқасында бiзде халықаралық ұйымдарда тиiмдi бiрлесе жұмыс істеу тəжiрибе бар. Ислам ынтымақтастығы ұ й ы м ы б i зд i ң т ө р а ғ а л ы ғ ы м ы з бе н а д а м құқықтарына ерекше көңiл бөлдi. Бiздiң көршiлерiмізбен жақсы қарымқатынасымыз жəне Еуразияның қақ ортасында Шығыс пен Батыс арасындағы көпiр ретiндегі бiздiң рөлiміз ілгерілеу жолындағы бөгеуiлді еңсеруімізге көмектеседi деп сенемiз. Мен сонымен қатар Қазақстан бұл маңызды органға сайлануды мəртебе белгiсi ретінде емес, керісінше шет елдерде жəне өз аумағында адам құқықтарын одан əрi жетiлдiруге ынта ретінде қарайды деп сендіремін. Бiз елiміздiң ілгерілеуін мақтан етсек те, бұл салада əлі жұмыс iстей беруіміз керек екенін ұғынамыз. Қазақстан тек 21 жыл бұрын ғана тəуелсiз ел болды. Бiз Кеңес Одағы күйрегеннен кейiн бұл ретте демократияның мəдениетi мен тиiстi институттары жоқ бола тұрып, қалпымызға келдiк. Президент Назарбаев біз жас ел ретінде тек жолымыздың басында тұрмыз жəне біз экономикалық, саяси жəне əлеуметтік жаңартуды кеңейтуіміз керек деп бірнеше мəрте айтқан болатын. Аймақтың кез-келген басқа елiмен салыстырғанда еліміздің адам құқықтары саласында тəуірлеу екеніне қарамастан бізге əлі де көп нəрсені жасамауымызға тура келетініне сенiмдiміз. Тап сондықтан бiз Конституциямыздың құқық қорғау ережелерінің сақталуын қамтамасыз ету үшiн адам құқықтары бойынша кешенді жоспар

* «The Hill» ғаламтор газеті ресми сайтының www.thehill.com 10.12.12 ж. қараңыз


РЕСМИ АҚПАРАТ

қабылдадық. Бұдан бөлек, бұзушылықтарды тергеу үшiн тəуелсiз омбудсмен лауазымы енгiзілді. Қазақстан соңғы жылдары ЭЫДҰ жоғары бағалаған сыбайлас жемқорлықты жою бойынша ауқымды науқанды бастады. Жоғары лауазымды судьялар, саясаткерлер мен шенеунiктер заң бұзғаны үшін сотқа берілді жəне түрмеге жабылды. Өткен жылы полиция қызметкерлерi өз мiндеттерін қаншалықты кəсiби түрде, адал əрі əдiл орындай алатыны анықталуы үшiн аттестациядан өтті. Əлемнiң көптеген басқа елдерi сияқты, бiз өзімізді діни сенімдегі айырмашылықтарға негiзделген экстремизмнiң қаупінен қорғау үшін шаралар қолдандық. Бiрақ бiз бұл қорғау тетiктерін дiни бостандықты бекiту үшiн жаңа шараларды қабылдау арқылы теңгердік. Бiз барлық дiндер өкiлдерiнің үйлесiмді ахуалда тұрып, өз сенiмі-дініне еркiн құлшылық ете алатын қоғамда тұратынымызды мақтан етеміз. Бiз сондай-ақ бір жыл бұрын Жаңаөзендегі естен тандырарлық тəртiпсiздiктер ашып берген экономикалық жəне əлеуметтiк мəселелерді, адам құқықтары саласындағы проблемаларды шешу үшiн жедел шаралар қолдандық. Қылмыстық əрекеттер жағдайдың лап қоюына əкелдi жəне кінəлілер ашық сот үдерістері шеңберiнде жауапқа тартылды. Бiз сондай-ақ жұмысқа орналастыру жəне əлеуметтік саланы дамыту үшiн үздік мүмкiндiктер жасау мақсатында Жаңаөзенді жəне тағы басқа да моноқалаларды дамытуға елеулi инвестициялар салдық. Бiз елімізде адам құқықтары қорғалуының

35

деңгейiн кемелденген демократиялардың деңгейіне жеткізу үшін əлі де көбірек жұмыс істеуімізге тура келетінін түсiнемiз. Бiз осы мақсатқа жету үшiн отандық, сондай-ақ халықаралық үкiметтiк емес ұйымдармен жұмыс iстеуге даярмыз жəне халықаралық деңгейде адам құқықтары мəселелерін ілгерілетуге бел буып отырмыз. Бiз БҰҰ АҚК-ке сайлануымызды қол жеткiзілген мақсат ретінде емес, керісінше еліміздің дамуының жəне халықаралық қоғамдастықтағы рөліміздің жаңа сатысының басталуы деп қараймыз. Біз Қазақстанда да, одан тысқары жерлерде де Адам құқықтарының жалпыға бiрдей декларациясының көреген авторларының арманын жүзеге асыруды жақындатуға көмектесуге бел буып отырмыз.

15 желтоқсан Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов «ИнтерфаксКазахстан» агенттігіне сұхбат берді, онда Қазақстанның ҰҚШҰ-ға төрағалығының қорытындысы туралы əңгімелеп, Қазақстанның EXPO-2017 өткізу құқы жолындағы күрестегі жеңісіне өз бағасын беріп, Астананың Қазақстанда ЕҚЫҰ, НАТО, ҰҚШҰ, ШЫҰ мен ТМД үшін диалогтық алаңшаны құру арманы жайлы баяндап, сонымен қатар Қазақстан мен РФ екі жақты əріптестіктің базалық құжаты - ХХІ ғасырдағы Тату көршілік жəне одақтастық туралы шартқа тезірек қол қоятынына сенім білдірді.*

* Сұхбаттың толық мəтінін Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ресми сайтының www.mfa.kz 15.12.12 ж. қараңыз


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

36

 Шетелдердің мемлекет, үкімет басшыларының, ресми азаматтарының, аймақтық жəне халықаралық ұйымдар басшыларының Қазақстан Республикасына сапарлары, кездесулері, сөйлеген сөздері мен сұхбаттары 2012 жылдың қарашасы – желтоқсаны 9-10 қараша Беларусь Республикасының Премьер-Министрі М.В.Мясникович Қазақстан Республикасына ресми сапармен келіп қайтты. Премьер-Министрдің сапарының аясында екі жақты ынтымақтастықтың барлық салалары бойынша мəселелері талқыланды, сондай-ақ өзара тауар айналымын арттыруға қажетті шаралар талқыланды. Сонымен қатар Қазақстан-Белоруссия іскерлер форумының отырысы өтті.

15 қараша Дүниежүзілік Денсаулық сақтау ұйымының Аймақтық директоры Жужанна Якаб Қазақстанға сапармен келді. Жужанна Якаб сапар барысында ҚР Президенті Əкімшілігінің Жетекшісі Кəрім Мəсімовпен, ҚР Премьер-Министрінің орынбасары Ербол Орынбаевпен жəне ҚР Денсаулық сақтау министрі Салидат Қайырбековамен кездесті. Жужанна Якаб ҚР Президенті Əкімшілігінің Жетекшісімен кезде суі барысында Кəрім Мəсімовке ДДСҚ Бас директоры М.Чанның жаһандық деңгейде темекіге қарсы күреске қосқан үлесі үшін Арнайы наградасын т а п с ы р д ы . Д Д С Қ ж о ғ а р ы л ау а з ы м д ы өкілінің атап көрсеткеніндей, бұл награда Қазақстанның темекіге қарсы күрестегі жетекші рөлінің мойындалып отыруы, сондай-ақ ел басшыларының салауатты өмір салтын қалыптастыру жолында жұмсап жатқан күшжігерін құрметтеу белгісі болып табылады.

21 қараша Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары Амангелді Жұмабаев Астанада Ингушетия Республикасының басшысы Юнусбек Евкуровпен кездесті. Кездесу барысында Ингушетия басшысы бауырлас қазақ халқына ингуш халқының тарихындағы қиын-қыстау сəттерінде көрсеткен қолдауы үшін алғыс айтты. Оның айтқан сөздеріне қарағанда «Президент Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтар үнемі бейбітшілікте, келісім мен достықта өмір сүруі үшін келешектің іргесін

ғасырлар тоғысына зор үмітпен қарай отырып қалайды». Өз ке зегінде, Амангелді Жұмабаев əңгімелесушісін «еліміздің басшыларының қоғамдағы тұрақтылыққа, ұлтаралық жəне конфессияаралық қатынастарды нығайтуға зор мəн беретіні» жайлы хабардар етіп, ингуш диаспорасының өкілдері этносаралық байланыст арды нығайтуға өзінің сүбелі үлесін қосып отырған Қазақстан халықтары Ассамблеясының белсенді қызметіне тоқталды. Юнусбек Евкуров Ингушетияның Қазақстанмен əр түрлі салаларда ынтымақтастықты дамытуға даяр екені жайлы хабардар етіп, Астана мен Алматы əкімдіктері басшыларымен жоспарланған кездесулерінің экономикалық жəне инвестициялық əлеует мəселелерін талқылауға ниетті екенін атап өтті. Осыған орай əңгімелесушілер Бірыңғай экономикалық кеңістікті қалыптастыру бизнесті жүргізуге қолайлы жағдайлар жасайды деп пайымдады. Амангелді Жұмабаев кездесудің соңында əңгімеле сушісіне сындарлы диалог үшін ризалығын айтып, екі жақты байланысты одан əрі дамытуға үміт білдірді.

29 қараша Қазақстан Ре спубликасының ПремьерМинистрі Серік Ахметов АҚШ Мемлекеттік хатшысының орынбасары Уэнди Шерманды қабылдады. Кездесуде екі жақты сауда-экономикалық қатынастарды нығайту, сондай-ақ инвестициялық ынтымақтастықты дамыту мəселелері талқыланды. Əңгімелесу барысында сондай-ақ Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі мəселелері қозғалды. Серік Ахметов «еліміз ДСҰ-ға мүше болуға мүдделі жəне Қазақстан экономикасының болашағы осы беделді халықаралық ұйыммен байланысты» деп баса айтты. Өз кезегінде, Уэнди Шерман «АҚШ Қазақстанның ДСҰ-ға кіруге ұмтылуын қолдайды» деп сендірді. Үкімет Басшысы қолдау үшін ризалығын білдіріп, екі елдің халықаралық ынтымақтастық мəселелерінің кең ауқымы жолында өзара əрекеттесуінің маңыздылығын атап өтті.


РЕСМИ АҚПАРАТ

7 желтоқсан

37

Қ а з а қ с т а н Ре с п убл и ка с ы П а рл а м е н т і Сенатының Төрағасы Қайрат Мəми Елші, Еуропалық Одақтың ҚР-дағы Өкілдігінің Басшысы Аулерия Бушезді қабылдады. Кездесу уақытында Қазақстан мен ЕО-ның саяси үнқатысуын ілгерілету, парламентаралық байланыстарын дамыту, сауда-экономикалық өзара əрекеттесуін нығайту жайында егжейтегжейлі пікір алысты. Қайрат Мəми ынтымақтастықтың 20 жылында Еуропалық Одақ Қазақстанның маңызды стратегиялық əріптесі ретінде берік орныққанын атап өтті. Қазір Кеңейтілген əріптестік жəне ынтымақтастық туралы жаңа келісімді əзірлеу мен жасасу негізгі басымдық болып отыр. Спикер парламентаралық өлшемге тоқталып, еліміздің Еуропалық Парламентпен диалогты одан əрі тереңдетуге мүдделі екенін білдірді. «ҚР-ЕО» Парламенттік ынтымақтастық комитеті өзін тиімді диалог алаңшасы ретінде көрсете білді. Аурелия Бушез Еуроодақтың Қазақстанды өңірлік маңызды əріптес ретінде қарастыратынын жəне көпқырлы диалог пен ынтымақтастықты ілгерілетуге мүдделі екенін атап кетті. Осыған орай əзір етіліп жатқан Кеңейтілген əріптестік туралы келісімге зор үміт артылып отыр.

жұмысының тарихын мақтан ететінін мəлімдеді.  Сол күні Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі Серік Ахметов ЕурАзЭҚ-тің Бас хатшысы Тайыр Мансұровпен кездесті. Əңгіме барысында Кедендік одақ шеңберіндегі сауда-экономикалық ынтымақтастық, сондайақ ЕурАзЭҚ кеңістігінде БЭК құру мəселелері талқыланды. Та й ы р М а н с ұ р о в Ү к і м е т Б а с ш ы с ы н а үстіміздегі жылдың 19 желтоқсанында Мəскеу қаласында Мемлекет басшылары деңгейінде өтетін, ЕурАзЭҚ-тің Мемлекетаралық кеңесінің кезекті отырысына дайындық барысы туралы хабарлады. ЕурАзЭҚ-тің Бас хатшысы сондай-ақ бірқатар бағдарламалар, атап айтқанда, Қазақстан мен Ресей белсенді түрде қатысып отырған «Инновациялық биотехнологиялар» жобасының орындалу барысы жайлы əңгімеледі. Ол бағдарламаның іске асырылуы елдерімізге өнеркəсіп, медицина, аграрлық сектор жəне биотехнология салаларында 56-дан аса өнім түрін алуға мүмкіндік береді деп сендірді. Сонымен қатар, Тайыр Мансұров өткен аптада Минскіде ЕурАзЭҚ Дағдарысқа қарсы қоры кеңесінің кезекті отырысы өткенін, онда ағымдағы мəселелер қаралып, Беларусь Республикасына 440 млн. АҚШ доллары мөлшерінде кредиттің кезекті траншын бөлу туралы шешім қабылданғанын хабарлады.

13 желтоқсан

14 желтоқсан

Қазақстан Ре спубликасының ПремьерМинистрі Серік Ахметов Үкімет үйінде «Шеврон» корпорациясы директорлар кеңесінің Төрағасы жəне Бас атқарушы директоры Джон Уотсонды қабылдады. Тараптар кездесу барысында екіжақты ынтымақтастық шеңберін кеңейте түсу мəселесін талқылады. Джон Уотсон сондай-ақ Серік Ахметовке Қазақстандағы кен орындарын игеру жобаларының жүзеге асырылуы жəне «Шевронның» республикадағы қызметінің болашағы туралы баяндады. «Біз «Шевронның» Қазақстандағы қызметін үнемі қадағалап отырамыз, сондықтан оның болашақтағы жобалары бізге жақсы таныс. Жалпы, Үкімет Мұнай жəне газ министрлігі арқылы еліміздегі қызметтеріңізді қолдап отыр», деді Серік Ахметов. Джон Уотсон, өз кезегінде, өткен 20 жылда компания басшыларының республика Үкіметімен өзара əріптестік қарым-қатынас орната білгенін, сондықтан да «Шевронның» Қазақстандағы

Қазақстан Ре спубликасының ПремьерМинистрі Серік Ахметов Үкімет үйінде Қытай ұлттық мұнай-газ корпорациясының (ҚҰМК) Вице-президенті Ван Дунцзиньді қабылдады. Əңгіме барысында тараптар мұнай жəне газ с аласындағы Қазақст ан-Қыт ай ынтымақтастығының келешегі туралы пікір алмасты.  Сол күні Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі Серік Ахметов Францияның Қазақстандағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Жан-Шарль Бертонэні қабылдады. Жан-Шарль Бертонэ елімізді Астананың «ЭКСПО-2017» халықаралық мамандандырылған көрме сін өткізу құқығына ие болуымен құттықтады. Серік Ахметов өз кезегінде Қазақстанның астанасына қолдау көрсеткені үшін Францияға ризашылық білдірді. Кездесу барысында сауда-экономикалық жəне мəдени-гуманитарлық ынтымақтастықты бекіте түсу мəселесі талқыланды.


38

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

ІІ. ҚР СІМ ЖƏНЕ ДИПЛОМАТИЯЛЫҚ КОРПУС ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ЖАҢА ТАҒАЙЫНДАУЛАР, НАГРАДТАУЛАР ТУРАЛЫ ЖАРЛЫҚТАРЫ МЕН ӨКІМДЕРІ Қазақстан Республикасының Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2012 жылғы 6 қарашадағы Қазақстан Республикасының Израиль Мемлекетіндегі Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Нұрғалиев Болат Қабдылхамитұлын Қазақстан Республикасының Кипр Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы етіп тағайындау туралы Жарлығы. Қазақстан Республикасының Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2012 жылғы 6 қарашадағы Қазақстан Республик��сының Италия Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Елемесов Андриан Көпмағамбетұлын Қазақстан Республикасының Мальта Республикасындағы, СанМарино Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы етіп тағайындау туралы Жарлығы. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2012 жылғы 28 қарашадағы Нұрбаев Орман Кəрімұлын Қазақстан Республикасының Монғолиядағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі лауазымынан босату жəне Қазақстан Республикасының Түркіменстандағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі етіп тағайындау туралы Жарлығы.  Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2012 жылғы 28 қарашадағы Қазақстан Республикасының Украинадағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Тұрысбеков Зауытбек Қауысбекұлын Қазақстан Республикасының Молдова Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарушы етіп тағайындау туралы Жарлығы.  Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2012 жылғы 28 қарашадағы Қазақстан Республикасының Бельгия Корольдігіндегі Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Хамзаев Алмаз Насреддинұлын Қазақстан Республикасының Люксембург Ұлы Герцогтігіндегі Төтенше жəне Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының Еуропа Одағы жанындағы жəне Солтүстік Атлант Шарты ұйымындағы (НАТО) Өкілдігінің Басшысы қызметін қоса атқарушы етіп тағайындау туралы Жарлығы.  Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2013 жылғы 4 қантардағы Омаров Қайрат Ермекұлын Қазақстан Республикасының Америка Құрамы Штаттарындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі етіп тағайындау туралы Жарлығы.

СЕНІМ ГРАМОТАЛАРЫН ТАПСЫРУ 2012 жылдың 26 қарашасында Төтенше жəне Өкілетті Елшілер: Норвегия Корольдігі – Оле Йохан Берной, Египет Араб Республикасы – Набила Ибрагим Салама Фархана, Өзбекстан Республикасы – Алишер Салахитдинов, Израиль Мемлекеті – Элияу Тасман, Индонезия Республикасы – Фостер Гултом, Сербия Республикасы – Владимир Миркович Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа Сенім грамоталарын тапсырды.  2012 жылдың 3 желтоқсанында Қазақстан Республикасының Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Орман Нұрбаев Түркіменстан Президенті Ғурбанғулы Бердымухамедовке Сенім грамоталарын тапсырды.  2012 жылдың 17 желтоқсанында Қазақстан Республикасының Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Алмаз Хамзаев НАТО Бас хатшысы Андерс Фог Расмуссенге Сенiм грамоталарын тапсырды.


ҚР СІМ ЖƏНЕ ДИПЛОМАТИЯЛЫҚ КОРПУС

39

Қазақстан Республикасының СIМ КҚДР-дың баллистикалық зымырандар ұшыруына байланысты мəлiмдемесі Қазақстан Республикасы Корея Халық-Демократиялық Республикасының БҰҰ Қауiпсiздiк Кеңесiнің 1718(2006) жəне 1874(2009) КХДР-ға баллистикалық зымырандар технологиясын пайдаланып, ұшыруына тыйым салатын қарарларын бұза отырып, алыс қашықтықтағы баллистикалық зымырандарды ұшыруына байланысты өкініш білдіреді. Бұл қадам ядролық қаруды таратпаудың жаhандық режимi үшін теріс əсерін тигізеді жəне аймақтық, сондай-ақ жаhандық ауқымдағы қауiпсiздiкке қатер төндіреді деп ойлаймыз. Қазақстан ядролық қарудан өз еркiмен бас тартқан жəне жаhандық қарусыздану үдерісіне елеулi үлес қосқан ел ретінде мұндай ұшырылымдарды жүргiзу тəжiрибесiнен қалыс қалуға шақырады. Қазақстан Республикасы Қытайдың, Ресей, АҚШ, Оңтүстiк Корея жəне Жапонияның қатысуымен Корея түбегi ядролық қауiпсiздiгiнің жəне тағы басқа мəселелерiн реттеу жөніндегі алты жақты форматтағы келіссөздер үдерісін Солтүстік Корея тезiрек қайта бастайды деп үмiт бiлдiредi.


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

40

ІІІ. ЕКІ ЖАҚТЫ ЖƏНЕ КӨП ЖАҚТЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ  Екі жақты жəне көп жақты ҚАЗАҚСТАН жəне АМЕРИКА Бразилия 2 қараша Қазақстан Республикасының Бразилиядағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Бақытжан Ордабаев Бразилия Федеративтік Республикасы Сыртқы байланыстар министрлігінің Бас хатшысы Руй Ногейра Пинтомен кездесу өткізді, оның барысында саяси, экономикалық жəне мəдени салаларында екіжақты қатынасты дамыту мəселелері талқыланды. Жоғары деңгейде қол жеткізілген уағдаластықтардың іске асырылу барысының орында луына ерекше көңіл бөлінді. Қазақстандық «Қазақстан Бразилияны аймақтық көшбасшы жəне жаһандық экономика мен саясаттағы ел еулі ойыншы ретінде қарастырады» деп атап айтты. Бас хатшы, Қазақстанның Бразилияда Елшілігінің ашылуын құттықтай отырып, екіжақты ынтымақтастықты дамытуға зор əлеуеттің бар екеніне тоқталды. Оның пікірінше, «екі мемлекеттің ауданы бойынша ұлан-ғайыр аумақтарының, экономикалық жəне зияткерлік əлеуетінің бар болуы, жүргізіліп жатқан экономикалық реформаларының қарқынындағы ұқсастығы» Бразилияның Қазақстанмен түрлі бағытт арда, соның ішінде с аяси, экономикалық, көлік, ауыл шаруашылығы жəне туристік салаларда, сондай-ақ индустриалдықинновациялық жобаларды бірлесе жүзеге асыруда өзара ынтымақтастықты дамытуға барынша қызығушылығын көтермелейді.

Канада 30 қараша Канаданың ең iрi Монреаль қаласында Ресей мен Еуразиядағы канадалық iскерлер қауымдастығының жəрдемдесуiмен Қазақстан Республикасы Елшiлiгі ұйымдастырған бизнессеминар өтті. Оған Квебек ровинциясындағы «SNC-Lavalin», «Bombardier», «Heenan Blaikie», «Solmax International», «Honco Steel Buildings» сияқты жəне басқа да бірқатар жетекшi компаниялардың, сонымен бiрге əйгілi канадалық ЖОО – Макгилл университеті (Монреаль) мен Карлтон

университетiнің (Оттава) жетекшiлерi қатысты. Қазақстан Республикасының елшiсi Константин Жигалов іс-шараның барысында «Канада жəне Қазақстан: ынтымақтастықтың қазіргі жайы мен келешегi» тақырыбында егжей-тегжейлі таныстырылыммен сөз сөйледі. Қазақстандық дипломат Қазақстан Республикасының Үдемелі индуст риа лды-инновациялық дамуының мемлекеттiк бағдарламасының іске асырылуының негiзгi басымдылықтарына ерекше назар аударды. Таныстырылым сұрақ-жауап түріндегі одан кейінгі пiкiрсайысты пен бизнес-семинардың қатысушыларымен екi жақты кездесулерді бастаудың жақсы сəтіне айналды. Өткiзiлген келiссөздердiң қорытындысы бойынша арналған Қазақстан Республикасы Елшiлiгінің бiздiң елмен сауда-экономикалық жəне инвестициялық салаларда iскерлiк ынтымақтастықты ілгерілетуге мүдделi Квебек компанияларына іс жүзінде жəрдем көрсету туралы уағдаластыққа қол жеткізілді.

Америка Құрама Штаттары 12-23 қараша Қазақстан Республикасы Экономикалық интеграция істері жөніндегі министрі Жанар Айтжанова басқарған қазақстандық делегация Вашингтон қаласына сапармен барып қайтты. Сапар барысында Ақ үйде, Мемлекеттік департаментте, Сенатта, сонымен бiрге АҚШ Сауда өкiлi офисі басшыларымен кездесулер өткізілдi. Осы сапардың барысында Қазақстанның Дүниежүзiлiк сауда ұйымына кiруi жөніндегі келіссөздер үдерісінде елеулі жетiстiктерге жетудiң сəтi түстi. Атап айтқанда, зияткерлiк м е н ш i кт і қ о р ғ ау м ə с е л е л е р і н е қ ат ы с т ы уағдаластықтарға қол жеткізілді. Сондай-ақ АҚШ жəне Еуропалық Одақпен үш жақты форматта ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдау, мемлекеттік сауда кəсіпорындарын реттеу, санитарлық жəне фитосанитарлық шаралар, саудадағы техникалық кедергілер секілді басқа да маңызды мəселелер талқыланды. Жанар Айтжанованың АҚШ Президентi көмекшiсi Алис Уэллспен кездесуінің барысында америкалық тарап кезекті мəрте саяси деңгейде Қазақстанның ДСҰ-ға тезiрек кiруiне қолдау көрсететінін бiлдiрдi. АҚШ iскерлер топтары


ЕКІ ЖАҚТЫ ЖƏНЕ КӨП ЖАҚТЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

Қазақстан экономикасын одан əрi əртараптандыру үшiн инвестициялық ынтымақтастықты үдетуде Қазақстанға деген барынша қызығушылығын тағы да растады. АҚШ сауда өкiлiнің бiрiншi орынбасары Димитриус Марантис ҚР-мен жүйелiк мəселелер бойынша келiссөздердің аяқталу кезеңінде тұрғанына жəне америкалық тараптың Қазақстанның ДСҰ-ға тезiрек кiруi жолындағы жұмысты жалғастыруға ниетті екеніне тоқталды. Одан басқа, осы бастамалардың іс жүзінде іске асырылуы ретінде кездесу қорытындылары бойынша екi жақты сауданы нығайту жəне қазақстандық экономиканың шикізат емес секторларына америкалық инвестицияларды тарту мақсатында ҚР мен АҚШ арасында екi жақты сауда жəне инвестициялар комиссиясын құру туралы шешiм қабылданды. Жанар Айт жанова АҚШ Мемлекеттiк хатшысының көмекшiсi Роберт Блейкпен кездесуінің барысында əңгiмелесушiсін ДСҰ бойынша келіссөздер үдерісінің қазіргі мəртебесі мен құрылған Кеден одағы мен Бiрыңғай экономикалық кеңiстiктің шеңберiнде ҚРдағы америкалық бизнес үшiн инвестициялық мүмкiндiктер туралы хабардар еттi. Америкалық тарап, өз кезегiнде, ҚР-ға аймақтық экономикалық ықпалдасуды дамытуға қосып отырған елеулі үлесі жəне сауда бойымен жəне АҚШ пен Орталық Азия елдерi арасында Сауда жəне инвестициялар жөніндегі негiздемелiк келiсiм аясында қолға алынатын бастамаларды қолдағаны үшін алғысын айтты. Осы сапардың шеңберiнде сондай-ақ Жанар Айтжанованың АҚШ Сенаты Қаржы комитетiнiң өкiлдерiне арналған ДСҰ келіссөздер үдерісінің мəселелері бойынша брифингі өтті.

5-12 желтоқсан Премьер-Министрдің орынбасары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешев бастаған қазақстандық делегация АҚШ-қа барып қайтты. Делегация құрамына ұлттық холдингтер мен компаниялардың жетекшілері, жекеше сектордың өкілдері кірді. Ресми сапар Америка астанасы – Вашингтон қа ласында баст а лды, онда мемлекеттік ведомстволардың, халықаралық ұйымдар мен жекеше компаниялардың басқарушы құрамымен маңызды кездесулер өткізілді. АҚШ Мемлекеттік хатшысының Мұхиттар, халықаралық қоршаған орта мен ғылым мəселелері бюросын басқаратын көмекшісі Кэрри-Энн Джонспен кездесуде америкалық жекеше сектордың еліміздің индустриалдық

41

дамуына қатысуын кеңейту тұрғысында екіжақты ғылыми-техникалық ынтымақтастықтың келешегі талқыланды. АҚШ Энергетика министрлігінде Əсет Исекешевтің Энергетика министрінің бірінші орынбасары Дэниел Понеманмен кездесуінің аясында 2012 ж. 16 қазанында Вашингтон қ. энергетикалық əріптестік жөніндегі Бірлескен Қазақстан-Америка комиссиясының 9-шы отырысының аясында қол қойылған 20122013 жылдарға арналған Энергетикалық əріптестікті іске асыру бойынша бірлескен іс-қимылдар жоспарын жүзеге асыру барысы қаралды. Қазақстанның өнеркəсіптік секторда энергия тиімділігін арттыру жəне энергияның геотерма лдық көздері карт асын əзірлеу мəселелерін талқылауға ерекше көңіл бөлінді. IBM, Cessna, Honeywell, Medtronic, General Electric секілді ірі америкалық корпорациялармен кездесулер қазақстандық делегацияның вашингтондық бағдарламасының құрамдас б ө л і г і н е а й н а л д ы , ол а рд ы ң б а р ы с ы н д а ком п а н и я л а р д ы ң б а с ш ы л а р ы б а с т а п қ ы деректерден 2010-2014 жылдарға арналған ҚР Үдемелі индустриалды-инновациялық даму баағдарламасының аясында Индустрияландыру карт асына кірген жобаларға қатысу мүмкіндіктерімен танысу ықтималына ие болды. Премьер-Министрінің орынбасарының сапармен келесі барған жері Нью-Йорк қаласында Sikorsky Aircraft, Pfizer, Dupont, Alcoa сынды жəне басқа да ірі холдингтермен келіссөздер жүргізілді. Уолл-стрит қаржы институттары да сырт қалған жоқ. Blackstone, Citigroup, Oppenheimer, Wolfenson Capital Partners сияқты жəне басқа да инвестициялық қорлар мен банктердің басшыларымен кездесулер өткізілді. Отандық ұ л т т ы қ ж ə н е ж е ке ш е ком п а н и я л а р д ы ң акционерлік инвестиция салуы мен борыштық құралдары өңірде қазақстандық рынокты мейлінше перспективалы қарқынды рынок деп қарастыратын америкалық инвесторлық қоғамдастықтың зор қызығушылығын тудырып отыр. Сан-Франциско қаласының маңайында орналасқан «Силикон алабын» аралап көру сапардың соңғы кезеңі болды. ПремьерМинистрінің орынбасары Apple, HP, Transcosmos, Digital Sky, Bloom Energy сияқты компаниялардың өкілдерімен кезде сулер өткізді, олардың кейбіреулерінің қазақстандық компаниялармен беллігі бір («старт-ап» деп аталатын) əзірленімдері мен уағдаластықтары бар жəне ынтымақтастықты одан əрі тереңдетуге м ү д д е л і л і к т а н ы туд ы , т ех н ол о г и я л а р ы Қазақстанда жоғары технологиялық өнімдерді


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

42

өндіруге тартылуы мүмкін болатын Luxim, Quantenna, Silluria сияқты басқа да жас перспективалы компаниялар қазақстандық делегацияның сапарына қызығушылық танытты. Өткізілген келіссөздердің нəтижелері бойынша қол жеткізілген уағдаластықтарды іс жүзіне асыру кезеңіне шығару мақсатында оларды одан əрі пысықтау күтілуде.

ҚАЗАҚСТАН жəне ЕУРОПА Болгария 30 қараша Қазақстан Республикасының Болгариядағы Дипломатиялық миссиясы Софияда Қазақстанның мемлекеттiк мерекесi – Тұңғыш Президенттiң күніне арналған дөңгелек үстел өткiздi. Іс-шараға Халық Жиналысының депутаттары, Болгария Президенті Əкiмшiлiгi мен СІМ, София қаласы мэриясының қызметкерлерi, дипломатиялық корпусы, көрнекті саясаткерлері мен қоғам қайраткерлері, iскер жəне ғылыми топтардың, жергiлiктi БАҚ өкiлдері жəне Болгарияда оқып жатқан қазақстандық студенттер қатысты. Дөңгелек үстелдiң барысында жаңа мемлекеттiк мерекенің мəні, Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың қазақстандық мемлекеттiлікті қалыптастыру мен дамытудағы рөлi ерекше аталып, Қазақстанның саяси жəне экономикалық дамуындағы жетiстiктері баса айтылды. 2006 жылы Нұрсұлтан Назарбаевты ұлықтау рəсiміне қатысқан Болгарияның бұрынғы вице-президенті Ангел Марин «Бiз Президент Назарбаевтың дəйекті саясатының арқасында Қазақст ан халқының өркенд еуіне жəне Қазақстанның əлемдiк беделінің одан əрi артуына куə болып отырмыз» деген сенiмін бiлдiрдi. Мерекеге орай Қазақстанның Бiлiм жəне ғылым министрлiгi Мемлекет тарихы институтының «Нұрсұлтан Əбiшұлы Назарбаев – тəуелсiз мемлекеттiң негiзін қалаушы» кiтабы болгарлық басылымының таныстырылымы болды.

Мажарстан 3 желтоқсан Будапештте (Мажарстанда) осы елде өз қызметін аяқтаған Қазақстан Республикасының Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Рашид Ыбыраев Мажарст ан Пре зидентінің Жарлығымен Қазақстан мен Мажарстан арасындағы екі жақты қатынастарды дамыту мен нығайту ісіне қосқан

айтулы үлесі үшін «Жұлдызымен командорлық крест» орденімен марапатталды. Мажарстан басшылары рəсім барысында «аталмыш наградамен əдетте министрлер марапатталады, ал мына айырым белгісін алғаш рет шетел Елшісі иемденіп отырғанын» айрықша атап өтті. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райс, Чехия Сыртқы істер министрі Карл Шварценберг, Ресей Мəдениет министрі Александр Соколов жəне басқалары «Командорлық кресттің» иегерлері атанды», - делінеді хабарда. Қазақстан Республикасының Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Рашид Ыбыраев өз кезегінде, өзінің қарапайым жұмысына о сыншама жоғары баға берілгендігіне ризашылығын білдіріп, «бұл награда бірінші кезекте əлемдік аренадағы Қазақстан мемлекетінің жəне Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке өзінің қазіргі рөлін мойындалып отырғанының куəсі болып табылады», - деді.

Германия 20-22 қараша Қ а з а қ с т а н Ре с п убл и ка с ы П а рл а м е н т і Мəжілісінің Төрағасы Нұрлан Нығматулин ФРГ Бундестаг Президенті Норберт Ламмерттің шақыруымен ГФР-ге ресми сапармен барып қайтты. Нұрлан Нығматулин сапар барысында Норберт Ламмертпен, Бундестаг жəне жерлердің Парламенттері депутаттарымен, Мемлекеттік сыртқы істер министрі К.Пипермен, Германия экономикасы Шығыс комитетінің Төрағасы Э.Кордеспен, сондай-ақ Германия қоғамдық – саяси топтарының өкілдерімен кездесулер өткізді.

6 желтоқсан Берлинде Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары Алексей Волков пен Федералды ішкі істер министрлігіндегі парламенттік Статс-хатшы жəне Федералды үкіметтің қоныс аударушылар жəне аз ұлттар істері жөніндегі өкілетті уəкілі Кристоф Бергнердің бірлескен төрағалығымен Қазақстан Республикасында тұратын этникалық немістер мəселелері жөніндегі Қазақстан-Германия Үкіметаралық комиссиясының 10-шы отырысы өтті. Отырыс іскерлік жəне достық ахуалда өтті. Тараптар Қазақстанда тұратын 200 мыңдай этникалық немістерді қолдау жолындағы одан ынтымақтастықтың қаажеттілігін атап кетті.


ЕКІ ЖАҚТЫ ЖƏНЕ КӨП ЖАҚТЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

Тараптар ҚР-дың көптеген ұлты неміс азаматтарының келешекте Қазақстанда тұруды қалайтынына тоқталды. Соңғы жылдары байқалған Қазақстаннан Германияға кейінірек қоныс аударушылардың санының айтарлықтай төмендеуі қолға алынған қолдау шараларының табысын айғақтайды. Мəселен, 2001 жылы Германияға 46 000 шақты кейінірек қоныс аударушы келсе, 2012 жылдың бірінші жартысында - шамамен 250 адам келген. Бұдан бөлек, отырыс барысында мəдени, білім беру жəне жастар саясатының, Қазақстанда тұратын этникалық немістерді əлеуметтік қолдау бағдарламаларын жалғастырудың мəселелері талқыланды. Алексей Волков ГФР-ге жасаған өзінің жұмыс сапарының барысында сондай-ақ ГФР Федералды сыртқы істер министрлігі саяси директоры ХансДитер Лукаспен жəне Бундестаг депутаты, «Германия–Орталық Азия» парламентаралық ынтымақтастығы тобының төрағасы Дагмар Энкельманмен екіжақты кездесулер өткізді, Қазақстан-Германия екіжақты ынтымақтастығы мəселелерінің кең ауқымы талқыға салынды.

Испания 22 қараша Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры Асхат Дауылбаев Испания Корольдігіне сапармен барды, оның барысында Испанияның Əділет министрі Альберто Руис-Гальярдонмен жəне Бас прокуроры Эдуардо Торрес-Дульсемен келіссөздер жүргізілді. Əңгімеле сушілер Əділет минист рінің Басшысымен келіссөздер барысында қалыптасқан екі жақты қатынастарға қанағаттанатынын білдіріп, ынтымақтастықтың одан əрі даму болашағын талқылады. Қазақстан Ре спубликасы мен Испания Корольдігі арасындағы сотталған адамдарды ұстап беру, сондай-ақ тапсыру туралы шарттарға қол қою келіссөздердің негізгі қорытындысы болды. Қ а з а қ с т а н н ы ң б а с қ а д а ғ а л ау о р г а н ы Басшысының пікірінше, осы оқиға қылмысқа қарсы халықаралық əрекет ету саласындағы «Еуропаға жасалған серпіліс» болып табылады. Испания қылмыстық-құқықтық саладағы халықаралық шарттардың толық топтамасы жасалған алғашқы еуропалық мемлекет болып отыр. А.Дауылбаевтың Испанияның Бас прокуроры Эдуардо Торрес-Дульсемен өткен келіссөздерінің барысында жасалған шарттардың одан əрі іске

43

асырылу мəселелері талқыға салынып, екі елдің қадағалау органдарының өзара ынтымақтасуының болашағы белгіленді. Кездесу қорытындысы бойынша экстремизммен жəне лаңкестікпен күресу саласындағы, сондай-ақ екі елдің қадағалау ведомстволары қызметкерлері үшін оқыту семинарларын өткізудегі тəжірибемен алмасу туралы уағдаластыққа қол жеткізілді. А.Дауылбаев Испанияға жасаған сапарының аясында сондай-ақ Корольдік Парламенті Сенаты Спикерінің Бірінші орынбасары, Қазақстанның до стары клубының Төрағасы Хуан Хо се Лукас Хименеспен кездесті. Əңгімелесушілер кездесу уақытында екі жақты қатынастың өзекті мəселелері, сонымен қатар аймақтық қауіпсіздіктің проблемалары төңірегінде пікір алмасып, трансұлттық қылмыстың алдын алуға жəне жолын кесуге қатысты үйлестірілген ісқимылдардың маңыздылығын атап көрсетті.

30 қараша Қазақст ан Ре спубликасының Испания корольдiгіндегі Елшiлiгi Тұңғыш Президенттiң күніне орай салтанатты қабылдау өткiздi. Іс-шараға Испанияның көрнекті жəне беделдi қоғам қайраткерлері, саясаткерлері, ғалымдары, əр түрлi компанияларының басшылары, сондай-ақ Корольдiкте жұмыс iстейтiн жəне оқитын қазақстандықтар, атап айтқанда «Əлем мəдениетi» Халықаралық қорының президентi, ЮНЕСКО бұрынғы бас хатшысы Федерико Майор Сарагоса, Испания Парламенті төменгi палатасының депутаты Жорди Чукла, «Максим» компаниясының Бас директоры Ана Рубио жəне басқалары қатысты. Қ а з а қ с т а н Р е с п у бл и ка с ы н ы ң Е л ш i с i Б.Дүйсенбаев өзінің сөйлеген сөзде т ы ң д ау ш ы л а р д ы . М е м л е к е т б а с ш ы с ы Н.Ə.Назарбаевтың жаңа тəуелсiз Қазақстанның қалыптасуындағы асқан рөлi туралы хабардар еттi. Өз ке зегiнде, іс-шараға қатысушылар Қазақстанда тиiмдiлiктiң жоғары дəрежесін көрсетіп отырған президенттiк биліктiң əмбебап үлгісін атап өтті.

4 желтоқсан Қазақст ан Ре спубликасының Елшiлiгi Мадридте «Азия үйi» ұйымымен бiрге Қазақстан Республикасы мен Испания Корольдiгі арасында дипломатиялық қатынастардың орнағанының 20 жылдығына арналған «дөңгелек үстел» өткiзді. Іс-шараға көрнекті жəне беделдi қоғамдық қайраткерлері, саясаткерлер, ғалымдар,


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

44

сарапшылар, əр түрлi компаниялардың басшылары жəне БАҚ өкiлдері қатысты. «World Stability Observatory» беделдi талдау орталығының президенті, белгiлi испан саясаткері, бұрынғы сенаторы Фрага Луис іс-шараның модераторы болды. ҚР Елшiсі Бақыт Дүйсенбаев өзінің кiрiспе сөзінде кездесудiң қатысушыларын қазақ-испан қарым-қатынастарының тарихымен, қазіргі ахуалы жəне келешегiмен таныстырды, елдеріміздің арасындағы 2009 жылғы Стратегиялық əріптестiк туралы шарт жəне екi мемлекеттің басшыларының жеке достық қатынастары берік іргетасы болып табылатын қатынастағы толық өзара түсiнiстік пен сенімді атап кетті. Өз кезегiнде, «Азия үйi» Бас директоры Рамон Морено қазақ-испан стратегиялық ынтымақтастығының өткен мерзiм iшiнде дамуын жоғары бағалап, өзара қызығушылық тудыратын мəселелердің кең ауқымы бойынша екi жақты əрекеттестiкті одан əрi кеңейту мен нығайтудың жолдарын iзде стiрудің маңыздылығын атап өтті. Испанияның СІМ Ерекше тапсырмалар бойынша елшісі, Орталық Азия өңірі кураторы Фернандо де ла Серна, ҚР-дағы бұрынғы Елшiсі Альберто Антон Кортес, Сан Пабло университетінің профессоры Антонио Алонсо екi жақты саяси қатынастар тақырыбына арнайы баяндамаларын ұсынды. Шет елдерде испан бизнесiн ілгерілету жөніндегі кеңестiң президенті Хосе Луис Гонсалес Вальве, «Indra» компаниясының Азия өңірі бойынша аймақтық директоры Виктор Муньос, «Talgo» компаниясы президентінің орынбасары Марио Ориоль қазақ-испан экономикалық өзара байланыстарын дамытудың перспективалы бағыттарына арналған арнайы баяндамалармен сөз сөйледі.

Италия

Джулиано Писапиямен кездесуінде Милан-2015 жəне Астана-2017 халықаралық көрмелерiн өткізуге дайындалу шеңберiнде - екi елдiң тəжiрибесімен алмасу жəне көзқарастарын үйлестiру туралы уағдаластыққа қол жеткізілді. Өткiзiлген бизнес-форумның қорытындысы бойынша Милан iскерлер тобы мен Қазақстан аймақтарының арасында инвестициялық экономикалық ынтымақтастықты одан əрi кеңейту туралы шешiм қабылданды.

Латвия 13 желтоқсан Ригада 1992 жылдың желтоқсанында Қазақстан Республикасы мен Латвия Республикасы арасында дипломатиялық қатынастардың орнағанының 20-жылдығы салтанатты іс-шаралармен атап өтілді. Белгiлi суретшi Марис Əбілевтің көрмесі Латвия əлеуметі үшiн ерекше оқиға болды. Суретшiнің жанына жақын Қазақстан тақырыбы – асқақ таулар, қазақтың шетсiз далалары, ауылдары, Алматы апорты экспозицияға келушiлерге қазақ халқының рухы мен табиғатын сезінуіне тамаша мүмкiндiк бердi. Қазақстандық бишi Мəдина Андасованың жəне отандасымыз Натали Сибергтың басшылығымен «Нат али» Би мектебi жаст ар тобының орындауындағы көркем ұлттық билер салтанттың шарықтау шегi болды. «Достық күндерi» қарсаңында латвиялық əлеуметтің назарына сондай-ақ қазақстандық қазiргi суретшi-мүсiншi Ербосын Малдыбековтың еңбектері ұсынылды. «Ригалық симфония» қайырымдылық фестивалінде «Бозторғай» жəне «Таңсəрі» балалар музыкалық топтарының өнер көрсетуі 2014 жылы Еуропаның мəдени астанасы болатын Рига қаласына тағы да бір сый болды.

13 желтоқсан Қазақстан мен Италия арасында дипломатиялық қатынастардың орнағанының 20-жылдығына орайластырылған іс-шаралар кешенінің шеңберiнде Қазақстан Республикасының Елшiсi Андриан Елемесов жұмыс сапарымен Италияның өнеркəсiптiк-iскерлік орталығы Милан қаласына барып қайтты. Өткiзiлген келiссөздердiң барысында Милан əкiмшiлiгiнің басшыларының өкiлдерi Елшiлiктiң 2013 жылдың көктемінде Қазақстанның мəдениет күндерiн ұйымдастыру туралы ойын қолдады. Қазақстандық дипломаттың Милан мэрі

Литва 5 желтоқсан Вильнюс қаласында Казахстан Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбас ары Алекс ей Волков пен Литва Республикасы Сыртқы істер Вице-министрі Эвалдас Игнатавичюстың қатысуымен ҚазақстанЛитва сыртқы істер министрліктері арасындағы консультациялар болып өтті. Тараптар саяси, сауда-экономикалық жəне мəдени-гуманитарлық саладағы екіжақты ынтымақтастықтың қазіргі жай-күйі мен келешегін талқыға салды.


ЕКІ ЖАҚТЫ ЖƏНЕ КӨП ЖАҚТЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

Нидерланд 26 қараша Гаагада Қазақст ан Ре спубликасы мен Нидерланд Корольдiгi арасында дипломатиялық қатынастардың орнатылғанының 20 жылдығына орай қазақстандық əртiстердiң қатысуымен Галаконцерт өтті. Қ а з а қ с т а н Р е с п у бл и ка с ы н ы ң Е л ш i с i Майнұр Мырзамадиева мерекелiк концертті аша отырып, қонақтарды дипломатиялық қатынастардың орнатылғанының мерейтойлық күнімен құттықтады. Қазақстандық дипломат өзінің сөйлеген сөзінде қатысып отырғандарды Қазақстан-Нидерланд қарым-қатынастарының даму тарихымен таныстырды жəне елдеріміздiң арасындағы ынтымақтастықтың одан əрi даму басымдықтарына тоқталды. Голландиялық тараптан салтанатты ахуалда сөз сөйлеген СIМ Еуропа департаментiнiң директоры Вернер Яап екi елдiң арасында қалыптасқан берік əрі достық қатынастарды, орнатылғанын өте жақсы мемлекетаралық байланыстарды жəне өзара сауданың өсiп келе жатқан көлемін атап өтті. «Нидерланд Қазақстанда ең iрi шетелдік инвестор жəне iрi экономикалық əріптес, сонымен бiрге маңызды саяси мəселелерді талқылауға қабiлеттi болып қалып отыр. Голландиялық министрлiктiң өкiлi ынтымақтастықтың басым секторларының арасынан ядролық қаруды таратпау пен қарусыздану мəселелерін, сондайақ мұнай-газ секторын, ауыл шаруашылығын, коньки тебу жəне велосипед спортын ерекшелеп көрсетті. Бұдан бөлек, елдерімізді көп нəрсе бiріктiрiп отыр. Голландиялық ұлттық нышан - қызғалдақтың отаны Қазақстан екенін əлемде жұрттың бəрі бірдей бiле бермейдi деп ойлаймын,- деп атап кетті голландиялық дипломат.

Польша 12 желтоқсан В а р ш а в а д а Қ а з а қ с т а н Ре с п убл и ка с ы Елшiлiгiнiң бастамасымен Қазақстан- Польша ынтымақтастық жəне даму кеңесi құрылды. Варшавада өткен жаңа консультативтік-кеңесу органының бiрiншi отырысына 50 ден аса көрнекті поляк жəне қазақстандық бизнесмендер, саясатшылар мен қоғамдық қайраткерлер қатысты. «Бiз кеңестiң қызметi Қазақстан мен Польша арасында əрiптестiктiң тұғырнамасын қалыптастыруға, елдерiміздiң арасында саудаэкономикалық жəне мəдени-гуманитарлық байланыстарды нығайтуға септігін тигізеді

45

деп үмiттенеміз», - деді ҚР Елшiсі Ерiк Өтембаев Кеңестің ашылуында. Оның сөздерiне қарағанда, перспективалы инвестициялық жобаларды ілгерілетумен қатар, өңіраралық ынтымақтастықты жандандырудың əлеуеті зор. Осыған байланысты келесi жылы аймақтардың бiрiншi Қазақ-поляк форумын ұйымдастыру жұмысы жүргiзілуде. Отырыстың поляк қатысушылары Қазақстанмен өзара тиiмдi ынтымақтастықты нығайтудың келешегi жоғары бағалады. Қатысушылар отырысының қорытындысы бойынша екi елдiң мемлекеттiк органдары мен iскерлер қоғамдастығына жəне қазақ-поляк ынтымақтастығының əлеуетін тиiмдiлікпен іске асыру жəне аймақтардың Форумына дайындалу бойынша кепiлдемелердi жасау үшiн жылына кемiнде екi рет кездесулер өткiзіп отырылсын деген уағдаластыққа қол жеткізілді.

Португалия 6 желтоқсан Лисс абонда екіжақты дипломатиялық қатынастар тарихында алғашқы рет Қазақстанның Тəуелсіздік күні аталып өтті. Іс-шараға Португалияның жоғары лауазымды саяси қайраткерлері, Президенті Əкімшілігінің, Ұлттық Ассамблеясының, Сыртқы істер министрлігінің, астана мэриясының, мемлекеттік экономикалық ұйымдар мен ірі жекеше компаниялардың басшылары қатысты. Елші Нұрлан Дəненов өзінің құттықтау сөзінде Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығымен халықаралық қоғамдастық жоғары бағалап отырған жетістіктерге жеткен Қазақстанның ойдағыдай дамуы жайында сөз етті. Қазақ-португал қатынастары екіжақты форматта, сондай-ақ халықаралық жəне өңірлік институттар шеңберінде даму айтарлықтай жанданды. Португалияның Мемлекеттік министрі – Сыртқы істер министрі Паулу Порташтың үстіміздегі жылдың маусымында Астанаға жағасан ресми сапары саяси диалогты дамытуға тың серпін беріп, экономикалық ынтымақтастықтың жаңа перспективаларын айқындауға мүмкіндіктер туғызды. Португалияға ЭКСПО-2017 науқаны барысында Астананың кандидатурасын ресми қолдағаны үшін алғыс білдірілді. Лиссабонда ЭКСПО-1998 көрмесін өткізу тəжірибесі бар португалдықтарға Астанадағы осы орасан жобаны іске арыруға қатысу ұсынылды. Португалия Президентінің халықаралық қатынастар жөніндегі кеңесшісі Луиза Баштуш Де Альмейда қазақ дипломатиясының жетістіктерін


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

46

айта келіп, Астананы ЭКСПО-2017 көрмесін өткізу құқығына ие болуымен құттықтады. Ол «Лиссабон Астанамен диалогқа ерекше көңіл бөледі жəне екіжақты ынтымақтастықтың əлеуетінің толықтай жүзеге асатынына сенеді», - деп мəлімдеді. Ресми қабылдау сонымен қатар Қазақстан мен Португалия арасында дипломатиялық қатынастар орнатылуының 20-жылдығына орайластырылды. Іс-шара барысында Елші Нұрлан Дəненов саяси жəне экономикалық топтар өкілдерімен екі мемлекеттің тəжірибесін, əлеуеті мен басымдықтарын ескеріп, өзара тиімді ынтымақтастықты үдету мүмкіндіктерін талқылады. Қазақстан туралы бейнематериалдарды көрсету, мерекеге орай қойылған фотокөрме, сондай-ақ кітаптарды, журналдарды, брошюралар мен т.б. жарияланымдарды тарату Португалияда елімізді таныстыруды сапалық жағынан толықтырды. Лиссабонда Қазақстан Елшісі сондай-ақ Португалия СІМ елімізбен ынтымақтастыққа жауапты Сыртқы саясат жөніндегі Бас директоры Руи Мачиейрамен келіссөздер өткізді. Əңгіме барысында Еуроодақтың осы мемлекетінің екіжақты ынтымақт астықты мазмұндық жағынан одан əрі толықтыруға, халықаралық аренада өзара əрекеттесуге, соның ішінде екі мемлекеттің бастамаларын ілгерілетуге қызығушылық танытып отырғаны айтылды. Сондай-ақ экономикалық ынтымақтастық м ə с е л е л е р і д е т а л қ ы ғ а т ү с т і . П о рту г а л дипломаты Лиссабонның жоғары деңгейдегі с аяси диалогты жалғастыруға мейлінше мүдделі деп мəлімдеді.

Түркия 21 қараша Қазақстан Ре спубликасының Елшілігі Анкарада Түркия Ынтымақтастық жəне үйлестіру агенттігімен (ТИКА) бірлесіп Түркия жəне Таяу Шығыс бойынша Мемлекеттік басқару институтында (ТТШМБИ - TODAİE) Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың күніне арналған конференцияны өткізді. Іс-шараға түрік тарабынан ТР Ынтымақтастық жəне үйлестіру агенттігі (ТИКА) төрағасының орынбасары Суррея Эр, Түркия жəне Таяу Ш ы ғ ы с б о й ы н ш а Ме м л е ке т т і к б а с қ а ру институтының басшылары, институттың профессорлар-оқытушылар құрамы, ғылымиакадемиялық топтардың, БАҚ өкілдері, сондай-

ақ қатысушыларды Тұңғыш Президенттің қызметімен таныстырған ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының тыңдаушылары қатысты. Іс-шарада сөз сөйлеген ҚР Елшісі Жансейіт Түймебаев қатысушыларды Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығымен қол жеткізілген Қазақстанның тəуелсіздік жылдарындағы негізгі табыстарымен таныстырды. ТИКА Профессоры Ойуа Читчи өз сөзінде Қазақстанның тəуелсіздіктің қысқа мерзімі ішінде қол жеткізген жетістіктерін жоғары бағалай отырып, Түркияда аса құрметтейтін жəне түркі əлемінің лидері ретінде танылған ҚР Тұңғыш Президентінің əлемдік деңгейдегі көшбасшылық қасиеттерін атап өтті.

30 қараша Анкарада Қазақстан Республикасының Елшілігінде Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күніне арналған ғылыми-тəжірибелік конференция өтті. Іс-шараға түрік тарабынан Президент Аппаратының басшысы Мұстафа Исен, Əділет жəне даму билік партиясының Бас хатшысы Халюк Ипек, Парламенттің бұрынғы Төрағасы Хикмет Четин, Түркия ынтымақтастық жəне үйлестіру агенттігінің (ТИКА) Бас директоры Сердар Чам, «ТРТ-Аваз» Мемлекеттік телеарнасының Бас үйлестірушісі, үкіметтік емес ұйымдардың басшылары, қоғамдық-саяси, академиялық жəне іскер топтардың, шетелдік дипкорпустың жетекші өкілдері қатысты. Қазақстанның Елшісі Жансейіт Түймебаев конференцияның ашылуында Қазақстанның тұңғыш Президент Н.Назарбаевтың тəуелсіз Қазақстанның қалыптасуындағы, елдің əлемдік қоғамдастыққа кірігуіндегі маңызды рөлін атап өтті. Түркия Парламентінің бұрынғы спикері, бұрынғы Сыртқы істер министрі Хикмет Четин 1992 жылы сыртқы саясат ведомствосы басшысы ретінде өзі алғаш рет кездескен Н.Назарбаевтың көшбасшылық қасиеттеріне ерекше тоқталды. «Қазақстан Президентінің қызметі Қазақст ан халқының тұрақты дамуы мен өркендеуін қамтамасыз е ту г е б а ғ ы т т а л ғ а н . Н . Н а з а р б а е в т ы ң басшылығымен Қазақстан əлемдік аренадағы беделді мемлекетке айналды. Н.Назарбаев сондай-ақ өзінің күш-жігерін ұдайы түркі əл емінің тұт астығына жұмылдырып кел ед і . Қ а з а қ с т а н Б а с ш ы с ы н ы ң ө з е кт і халықаралық бастамаларын түркі əлемі де, бүкіл дүниежүзілік қоғамдастық та қолдап


ЕКІ ЖАҚТЫ ЖƏНЕ КӨП ЖАҚТЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

отыр. Бұған Қазақстан Президентінің түркі əлемінің ғана емес, дүниежүзілік ауқымдағы көшбасшыға айналғаны дəлел», - деді Х.Четин. Түркияның Əділет жəне даму билік партиясының бас хатшысы, Парламенттегі қазақ-түрік достық тобының төрағасы Халюк Ипек конференцияға қатысушылардың назарын Президент Н.Назарбаевтың батыл шешімдер қабылдау талап етілген тарихтың сындарлы кезеңінде өзін көшбасшы ретінде көрсеткен тұстарына аударды. Ол тəуелсіздіктің алғашқы күрделі жылдары тұрақтылықты сақтап қана қоймай, сонымен бірге бірқатар өзекті сыртқы саяси бастамаларды ұсынып жəне табысты іске асырып, Қазақстанды дүние жүзіндегі маңызды мемлекеттер қатарына шығара алды. Сөз сөйлегендер сондай-ақ Қазақстан б а с ш ы л а р ы м е н ха л қ ы н Қ а з а қ с т а н н ы ң « Э КС П О - 2 0 1 7 » б ү к і л ə л е м д і к к ө рм е с і н өткізу орны ретінде таңдалуына байланысты құттықтады.

10 желтоқсан Түркияның жетекші индустриалды дамыған провинцияларының бірі - Қожаеліде Қазақстан Республикасының Құрметті консулдығы ашылды. Құрметті консул болып белгілі түрік кəсіпкері, «Кибар холдинг» ірі компаниясының директорлар кеңесінің Төрағасы Əли Кибар тағайындалды. Бұл рəсімге түрік тарабынан Түркияның Индустрия, ғылым жəне технология министрінің орынбасары Давут Кавраноғлы, провинцияның вице-губернаторы Əли Созен, қала мэрі Ибрагим Караосманоғлы, сауда-өнеркəсіп палатасының басшылары, қала мен өңірдің өкілдері, соның ішінде жетекші кəсіпкерлер мен өнеркəсіпшілері, ғылым, мəдениет, өнер жəне спорт қайраткерлері, Парламент депутаттары қатысты.

Финляндия 21 қараша Қазақстанның Финляндиядағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Ғалымжан Қойшыбаев Солтүстік Саво провинциясының əкімшілік орталығы – Куопио қаласына жұмыс сапарымен барды Елші Ғ.Қойшыбаев сапарының шеңберінде Куопионың экономикалық, ғылыми-техникалық жəне білім беру əлеуетімен жан-жақты танысты. Атап айтқанда, Куопио фин қаласының мэрі П.Пароненмен сауда-экономикалық өзара əрекеттесуді кеңейту мəселесі бойынша мазмұнды келіссөздер жүргізілді, оның барысында қазақстандық дипломат фин іскер топтарын

47

Қазақстанда бірлескен жобаларды жүзеге асыруға қатысуға шақырды. «Технополис» инновациялық бағын аралап көру, Шығыс Финляндия мен Савонияның қолданбалы ғылымдар университеттерінің басшыларымен өткен кездесулер бағдарламаның негізгі өзегі болды. Атап айтқанда, бүгінгі таңда тараптар Қазақ ұлттық аграрлық университеті мен Шығыс Финляндия университеті арасында қол қойылған келісімді дамыту үшін студенттерге қос дипломдық білім берудің бірлескен бағдарламасын іске асыру бойынша тəжірибелік жұмыс жүргізуде. Алғашқы қазақстандық студенттерді келесі жылдан бастап қабылдау күтілуде, ал 2014 жылдан бастап олар Финляндияда оқуға кірісе алады. С а п а р д ы ң м а қ с ат ы э ко н о м и к а л ы қ ынтымақтастықты үдету, сондай-ақ Финляндияның ЕО істері жəне сыртқы сауда министрі Александр Стубтың ү.ж. қазанында Қазақстанға жасаған сапарының қорытындысында қол жеткізілген уағдаластықтарды жүзеге асыру болды.

Швейцария 1 желтоқсан ҚР-дың Женевадағы БҰҰ бөлімшесі мен басқа халықаралық ұйымдары жанындағы Тұрақты өкiлдiгінде Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентi күнiн мерекелеуге орай салтанатты кеш өтті. Іс-шараға халықаралық ұйымдар дипломатиялық корпусының жəне БАҚ өкiлдерi, сонымен бiрге Швейцария конфедерациясында тұратын қазақстандық азаматтар қатысты. ҚР Елшiсi Мұқтар Тiлеубердi өзінің сөйлеген сөзiнде жиналғандарды атаулы оқиғамен құттықтады жəне Қазақстан биыл Қазақстан халқының Елбасының төңірегінде топтасуына қуатты құрал болуға тиісті жаңа мемлекеттiк мерекенi алғаш рет атап өтетініне тоқталды. Салтанатты қабылдауға қатысқан қонақтар сондай-ақ Мемлекет басшысының тəуелсiз Қазақст анның қалыпт асуындағы т арихи рөлiн атап өтті. Н.Назарбаевтың елдiң саяси егемендiгін нығайту, нарықтық қатынастарын құру, əлеуметтiк теңдiкті қамтамасыз ету, халықаралық əріптестермен өзара тиiмдi жəне тең құқықты байланыстарды құру жолындағы елеулі қызметінің жалпы мойындалып отырғаны айтылды. Іс-шараға қатысушыларға Қазақстанның тарихы мен мəдениетіне арналған материалдар, сонымен бірге дəстүрлі қазақ тағамдары ұсынылды.


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

48

10 желтоқсан Астанада Қазақстан-Швейцария сыртқы істер министрліктері арасындағы консультациялар болды. Қазақстан делегациясын ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары А.Волков, Швейцария делегациясын СІМ Мемлекеттік хатшысының орынбасары жəне Еуропа, Орталық Азия, Еуропа Кеңесі, ЕҚЫҰ бөлімінің жетекшісі, Елші Артур Маттли басқарды. Тараптар келіссөздер барысында ҚазақстанШвейцария ынтымақтастығы мəселелерінің кең ауқымын, сондай-ақ бірқатар аса көкейтесті халықаралық проблемаларды талқылады.

ҚАЗАҚСТАН ЖƏНЕ АЗИЯ Қытай 5 желтоқсан Қазақстан Ре спубликасының ПремьерМинистрі Серік Ахметов ШЫҰ Үкіметтер Басшылары кеңесінің отырысына қатысу аясында ҚХР Мемлекеттік Кеңесінің Премьері Вэнь Цзябаомен кездесті. Əңгімеле су барысында С.Ахметов пен В.Цзябао Шанхай ынтымақтастық ұйымы шеңберінде Қазақстан мен Қытайдың өзара əрекеттесуін дамыту мəселелерін талқылады. Тараптар екіжақты сауда-экономикалық ынтымақтастықтың өзекті мəселелері бойынша пікір алмасты. В.Цзябао ҚР Президенті Н.Назарбаевқа ҚХР Төрағасы Ху Цзиньтао мен ҚКП ОК Бас хатшысы Си Цзиньпиннің сəлемі мен игі тілектерін жеткізді. «Ұзақ жылдар бойы ҚР мен ҚХР арасында тығыз байланыстар орнап отыр, əсіресе елдеріміздің басшыларының арасындағы іскерлік əрі достық қарым-қатынастарды ерекше атап өткім келеді»,- деді кездесу барысында В.Цзябао. «Қытайдың жаңа басшылары екіжақты қ а р ы м - қ а т ы н а с т а р ы м ы зд ы н ы ғ а й ту ғ а бағытталған жолды жалғастыратын болады», - деп түйіндеді ҚХР Мемлекеттік кеңесінің Премьері. С.Ахметов өз кезегінде, сауда-экономикалық байланыстарды тереңдету тақырыбына қатысты «тауар айналымының өсу қарқынын сақтай отырып, оның деңгейін 2015 жылы 40 млрд. АҚШ долларына дейін жеткізу қажеттігін» баса айтты. С.Ахметов пен В.Цзябао сонымен қатар көлік, энергетика жəне мұнай-газ саласында өзара ықпалдасу мəселелерін талқыға салды.

 Сол күні Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі Əділбек Жақсыбеков жұмыс сапарымен Қытай Халық Республикасына барып қайтты. Қазақстан қорғаныс ведомствосының басшысы өз сапарының барысында ҚХР Ұлттық Қорғаныс министрі генерал-полковник Лян Гуанлемен жəне Орталық əскери кеңесі басшыларымен кездесті. Əділбек Жақсыбеков қазақстандық делегация əскери-техникалық ынтымақтастық саласында қытайлық қорғаныс компанияларымен өздерін қызықтыратын мəселелер төңірегінде жұмысын бастап кеткенін атап өтті. Өткен екі жыл ішінде бұл салада біздің мамандардың өзара іс-қимылы жоғары деңгейге жетті. Қазақстан əскери делегациясы ҚХР-дың бірқатар ірі қорғаныс кəсіпорындарын аралап көрді. ҚР Қорғаныс министрі компаниялардың басшыларымен кездесуінде Қазақстан тарабының қорғаныс өнеркəсібімен айналысатын ірі қытай компанияларымен екі жақты байланысты жолға қоюға мүдделі деп, осы сапардың барысында ҚХР əскери-өнеркəсіп кешенінің кəсіпорындарын аралау аталмыш саладағы ынтымақтастықтың ықтимал бағыттарын анықтайтынына үміт білдірді. Қорғаныс ведомстволарының басшылары ресми сапар аяқталған соң əскери салада қазаққытай қатынастарының бұдан əрі де оң жағынан дами беретініне сенім білдірді.

8 желтоқсан Астанада Қазақстан Республикасы ПремьерМинистрінің Орынбасары Қайрат Келімбетовтың жəне Қытай Халық Республикасы Мемлекеттік кеңе сінің Вице-премьері Ван Цишанның төрағалығымен қазақ-қытай Ынтымақтастық жөніндегі комитетінің алтыншы отырысы болып өтті. Тараптар отырыс барысында қауіпсіздік, энергетика, геология жəне жер қойнауын пайдалану, көлік, қаржы, сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық жəне мəдени-гуманитарлық салалардағы ынтымақтастық мəселелерін қарастырды. Қазақ-қытай Ынтымақтастық жөніндегі комитетінің құрамына 10 кіші комитет пен трансшекаралық өзендерді пайдалану мен қорғау жөніндегі Біріккен қазақ-қытай комиссиясы кіреді. Комитеттің отырыстары екі жылда бір рет өткізіледі. Өткен отырыстың нəтиже сі бойынша қорытындысы Хаттамаға қол қойылды. Тараптар Ынтымақтастық жөніндегі екіжақты комитеттің жетінші отырысын Пекин қаласында өткізуге


ЕКІ ЖАҚТЫ ЖƏНЕ КӨП ЖАҚТЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

уағдаласты, нақты уақыты дипломатиялық арналар арқылы келісілетін болады.

Малайзия 11-16 желтоқсан Қазғарыш Төрағасы Талғат Мусабаев бастаған ҚР Ұлттық ғарыш агенттiгiнiң (ҰҒА) делегациясы Куала-Лумпурде APRSAF-19 жұмысына қатысты. Ғарыш форумына Азия-Тынық мұхиты өңірі ғарыш агенттiктерiнiң үш жүзден аса жетекшiлері мен мамандары келді. APRSAF-19 отырысы форумның бас тең төрағаларының бiрi - Малайзияның Ғарыш агенттiгiнiң жетекшiсi Мустафы Дин Субаридің құттықт ау сөзiнен баст а лды, ол форум тақырыбының өзектiлiгiн - инновациялық ғарыштық бағдармалар арқылы өмiр сүру сапасын байытуға тоқталды. Қазғарыш басшысы өз баяндамасында Қ Р э ко н о м и к а с а л а л а р ы н д а ғ ы ғ а р ы ш технологияларын қолдану туралы əңгiмеледi. Ол атап айтқанда төтенше жағдайларды ғарыштық мониторингілеу бойынша қазақстандық мамандардың тəжiрибесімен бөлiсті, ғарыштан елдiң кейбiр аймақтарын бақылаудың деректерін ұсынды. Арнайы се ссияда Азия-Тынық мұхиты өңірінде дүлей апаттарды басқару жүйесiн қолдау мəселелері, өңірлердің негiзгi атмосфералық тапсырмаларды жəне басқа бастамаларды қарап шығуға əзiрлiгі қаралды. Форум жұмысының қорытындысы бойынша APRSAF-19 кепiлдемелері қабылданды, АзияТынық мұхиты өңірі ғарыш агенттiктерi жетекшiлердi мен өкілдерінің келесi кездесуі Азия елдерiнің бiрiнде бір жылдан кейiн өтеді.

Сингапур 12 желтоқсан Қ а з а қ с т а н Р е с п у бл и ка с ы н ы ң Е л ш і с і Ерлан Баударбек-Қожатаевтың қатысуымен Қазақстанның «Өрлеу» Ұлттық біліктілікті арттыру орталығы (ҰБАО) мен Сингапурдың оқытушылар одағының «EDUCARE International Consultancy» халықаралық бөлімшесі арасында Ынтымақтастық туралы Меморандумға қол қою рəсімі өтті. Құжатқа «Өрлеу» ҰБАО Басқармасының Төрайымы Гүлназ Ахметова мен «EDUCARE International Consultancy» бас директоры Майк Тируман қол қойды. Меморандум оқу бағдарламалары мен семинарлар ұйымдастыруды, кəсіптік даму

49

бойынша бірлескен жобаларды іске асыруды, оқулық жəне мерзімдік басылымдармен алмасуды, сондай-ақ өзара қызығушылық тудырып отырған салаларда тəжірибе алмасуды көздейді. Қол қою рəсімі барысында Қазақстанның əртүрлі облыстарынан Сингапурда тағылымдамадан өткен, Біліктілікті арттыру институттарының 20 басшысына дипломдар тапсырылды.

ҚАЗАҚСТАН жəне ТАЯУ ШЫҒЫС Израиль 29 қараша Қазақстан Республикасының Елшілігі ТельАвивте Журналистер үйінде «Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі мен АӨІСШК аясында Қазақстан мен Израильдің өзара тиімді əрекеттесуі» дөңгелек үстелін ұйымдастырды. Іс-шараға Израиль тарабынан саяси топтар өкілдері мен ғалымдар, сондай-ақ дипломатиялық корпус қатысты. Қазақстан Республикасының Елшісі Болат Нұрғалиев қатысушылар алдында құттықтау сөзін сөйлеп, «Израиль АӨІСШК құрамына кірген алғашқы елдердің бірі болды, ал бас раввиндер Əлемдік жəне дəстүрлі діндер басшылары съезіне дайындалуда жəне оның жұмысында маңызды белсенді рөл атқаруда» деді. Ө з ке з е г і н д е И з р а и л ь С ы рт қ ы і с т е р министрлігі бас директорының орынбасары А.Азари Қазақстан Израиль үшін маңызды рөл атқаратынына тоқталды, өйткені «энергетикалық ресурстардың едəуір үл есі нақ Орталық Азияның осы елінен импортталады». Ол Астананың «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесі өткізілетін орны ретінде таңдалуына байланысты қазақстандықтарды құттықтады жəне «Израиль Астана өтінімін қолдады, өйткені Қазақтан үшін «ЭКСПО-2017» өткізу мейлінше оңай міндет болып табылады» деп атап өтті.

Сауд Арабиясы 4 желтоқсан Сауд Арабиясы Корольдігінің астанасы - ЭрРиядта еліміздің Египет Араб Республикасындағы Елшісі Берік Арын жəне ЮНЕСКО жəне ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссияның Бас хатшысы Əсел Өтегенова бастаған қазақстандық делегация Білім, ғылым жəне мəдениет жөніндегі Ислам ұйымының (ИСЕСКО) Атқарушы кеңесінің


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

50

жəне 11-ші Бас конференциясының 33-ші отырысына қатысты. Конференцияның ашылу рəсімі уақытында Тунис Ре спубликасының Білім министрі Абдуллатиф Убейд Ұйымға төрағалықты Сауд Арабиясы Корольдігінің Жоғары білім министрі Халед Əл-Ангариге тапсырды. ЮНЕСКО бас директоры Ирина Бокова мен ИСЕСКО бас директоры Абдель Азиз Əт-Туэйджри ісшараларда баяндамалар жасады, оларда білім, ғылым жəне мəдениет саласын дамытудың, сондай-ақ халықтар мен өркениеттер арасындағы ы н т ы ма қ т а с т ы қ т ы ң ма ң ы зд ы л ы ғ ы ат ап көрсетілді. Форум барысында ИСЕСКО бас директоры А.Əт-Туэйджри ұсынған Ұйымның 2009-2012 жылдардағы жұмысы туралы есебі мақұлданды, 2 0 1 3 - 2 0 1 5 ж ы л д а р ғ а а р н а л ғ а н Жо с п а р келісілді жəне үш жылдық бюджет бекітілді. Конференцияға қатысушылар сондай-ақ ИСЕСКО жаңа эмблемасын бірауыздан бекітті. Енді Ұйымның ғаламшар түріндегі эмблемасының ортасында Қағба бейнесі орналастырылады. Ұйымның Атқарушы кеңесінің жаңа құрамы мен басшылары сайланды. Қазақстаннан осы кеңестің мүшесі Елші Б.Арын Атқарушы кеңестің Төрағасының орынбаса��ы лауазымына сайланды.

ҚАЗАҚСТАН жəне ТМД 12 желтоқсан Тəуелсіз мемлекеттер достастығы (ТМД) елдерінің Қорғаныс министрлері Мəскеуде əскери ынтымақтастық саласы бойынша 25-тен аса мəселені талқылады. Талқылау ТМД-ға қатысушы мемлекеттер Қорғаныс министрлері кеңесінің 63-ші отырысы шеңберінде өтті, оған Қорғаныс министрі Əділбек Жақсыбековтың жетекшілігімен Қазақстан Республикасы қорғаныс ведомствосының делегациясы жəне Əзірбайжан, Армения, Беларусь, Қырғызстан, Ресей, Тəжікстан, Өзбекстан мен Украина əскери делегациялары қатысты. Əскери салада интеграциялық үдерістердің даму маңыздылығын есепке ала отырып, отырысқа қатысушылар Кеңес жұмыс органдарының 2012 жылғы қызметінің нəтижесіне талдау жасап, ТМД ҚМК 2013 жылға арналған жоспарын бекітті. Əскери мақсаттағы бірлескен жүйелерді құру мен жетілдірудегі ұзақ мерзімді көзқарастарды басшылыққа ала тұрып, əскери ведомстволар басшылары Мемлекеттік радиолокациялық танудың бірыңғай жүйесін дамыту туралы тұжырымдаманың жобасын талқылады.

Радиациялық, химиялық жəне биологиялық жағдай туралы, радиациялық, химиялық жəне биологиялық қауіпсіздіктің бақыланатын параметрлерінің бірыңғай көрсеткіштері туралы ақпарат беруді жүзеге асыратын əскери басқару органдарының (басқару пункттерінің) өзара ісқимылын қарастырды. Қорғаныс министрлері келесі жəне ТМД ƏШҚ БЖ қатысушы мемлекеттердің Əуе шабуылына қарсы қорғаныстың біріккен жүйесінің (ƏШҚҚ БЖ) бірлескен қызметін болашақта жоспарлаудың жəне 2014 жылы ТМД ƏШҚ БЖ құру мен дамытуға қаржы бөлудің мəселелеріне баса назар аударды. ТМД ҚМК кезекті отырысы шеңберінде Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі Əзірбайжан Республикасы, Қырғыз Республикасы, Ресей Федерациясы, Тəжікстан Республикасы мен Беларусь Республикасының қорғаныс ведомстволары басшыларымен кездесті.

Армения 27 қараша Арменияның Севан қаласында Қазақстан Республикасы мен Армения Республикасы арасында ынтымақтастықты дамыту мен нығайтудың болашағына арналған семинар өтті. Іс-шараны Қазақстан Елшілігімен бірге «Еуропалық ықпалдасу» ҮЕҰ ұйымдастырды. Іс-шараға қатысқан Қазақстан Республикасының Елшісі Айымдос Бозжігітов, қазақ-армян қатынастарының саяси диалогтағы жоғары деңгейімен ерекшеленетінін атап өтті. «Халықаралық жəне өңірлік ұйымдардың аясындағы жүйелі кездесулер жəне көрсетілетін өзара қолдау – соның айқын айғағы», - деп айтты дипломат. Семинарға қатысушылардың ортақ пікірінше, екі ел арасындағы саяси ынтымақтастықтың жоғары деңгейі сауда-экономикалық өзара ықпалдасудың деңгейінен біршама озып кетті. Екіжақты экономикалық байланыстарды көтермелеп, кеңейту керек екеніне екпін түсірілді. Семинар барысында 2012 жылдың маусымында өткен сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-Армения үкіметаралық комиссиясының 4-ші отырысы кезінде қол жеткізілген бірқатар уағдаластықтар талқыланды. Баяндама жасаған Армения Президенті ж а н ы н д а ғ ы Қ о ғ а м д ы қ ке ң е с т і ң қ а р ж ы экономикалық жəне бюджеттік мəселелер жөніндегі комиссиясының Төрағасы В.Сафарян Қазақстанның елді əлеуметтік-экономикалық жаңартудағы жетістіктерін жоғары бағалап, армян


ЕКІ ЖАҚТЫ ЖƏНЕ КӨП ЖАҚТЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

тарабының көлік жəне өнеркəсіптің бірнеше салаларындағы бірқатар инфрақұрылымдық жобаларын ұсынды, оларды бірлесе іске асыру қазақ-армян іскерлік ынтымақтастығын нығайтуға септігін тигізе алар еді.

Беларусь 28 қараша Минскіде Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығының штаб-пəтерінде Қазақстан Республикасының мемлекеттік мерекесі – Қазақстанның Тұңғыш Президенті Күнінің қарсаңында еліміздің Елшілігі «Қазақстан П р ез и д е н т і Н ұ р с ұ л т а н Н а з а р б а е в т ы ң кеңестік кезеңнен кейінгі кеңістікте ықпалдасу үдерістерін дамытудағы рөлі» тақырыбында халықаралық дөңгелек үстел өткізді, оған Беларусь Республикасы Парламентінің депутаттары мен мемлекеттік органдарының өкілдері, ғалымдары жəне қоғамдық-саяси қайраткерлері, дипломатиялық корпусының өкілдері қатысты. Қазақстан Елшісі Ерғали Бөлегенов өз сөзінде Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бірыңғай экономикалық жəне гуманитарлық кеңістікті, сондай-ақ өңірлік қауіпсіздік жүйесін қалыптастыру жолындағы дəйекті əрі батыл қадамдарын атап кетті. Қазақстан Көшбасшысының тек өңірлік деңгейде ғана емес, сондай-ақ халықаралық деңгейде болып жатқан үдерістердегі айшықты рөлі дөңгелек үстелде сөйлеген басқа барлық қатысушылардың сөздеріне арқау болды. Мəселен, ТМД Атқарушы комитеті төрағасының бірінші орынбасары В.Гаркун Нұрсұлтан Назарбаевтың ТМД құрылуы мен дамуындағы ерекше мəніне назар аударды. Беларусь Республикасы Парламенті Тұрақты комиссиясының төрағасы А.Зозуля Қазақстан Басшысының «еуразиялық» бастамасы негізіне айналған Кеден одағы мен БЭК құру жұмысына көңіл бөлді.

Қырғызстан 29 қараша Бішкекте Қазақстанның Қырғызстандағы Елшілігінде Қазақстан Республикасының жаңа мемлекеттік мерекесі – Қазақстанның Тұңғыш Президенті Күніне орай кездесу өткізілді. Іс-шараға қырғыз тарабынан Президент аппаратының жетекшісі, үкімет мүшелері, Жогорку Кенеш депутаттары, сыртқы саяси ведомствоның басшылары, саяси партиялар мен қоғамдық ұйымдардың көшбасшылары,

51

қырғызстандық азаматтық сектор, зиялы қауым жəне іскер топтардың, сондай-ақ дипкорпустың, халықаралық ұйымдар мен қазақ диаспорасының өкілдері қатысты. Қазақстан Республикасының Елшісі Бейбіт Исабаев кездесуді ашып, өз сөзінде ҚР Тұңғыш Президентінің Күні биылғы жылы алғаш рет – 1 желтоқсанда атап өтілгелі отырғанын, себебі 1991 жылы дəл осы күні Қазақстанда Мемлекет басшысының алғашқы жалпыхалықтық сайлауы өткеніне тоқталды. Қырғыз Ре спубликасы Пре зидентінің Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті Күніне орай құттықтау хатын қырғыз тарабынан Президент аппаратының жетекшісі Данияр Нарымбаев оқып берді, ол Тұңғыш Президент Нұрсұлт ан Назарбаевтың Қазақст анның мемлекеттік тəуелсіздігінің қалыптасуы мен нығаюындағы, еліміздің табысты мемлекеттер қатарына жедел кіруіндегі ерен еңбегін атап көрсетті. Д.Нарымбаев қазақстандықтарды жаңа ұлттық мерекелерімен құттықтап, Президентке жəне қазақстандықтарға табыскер елдің қарқынды құрылысында жаңа жетістіктерге жетуін тіледі. Іс-шара аясында Қазақстан Республикасы мен Қырғызстан Республикасы арасындағы дипломатиялық қатынастардың 20-жылдығы құрметіне ҚР Елшілігі əзірлеп, шығарған «Ғасырларға созылған достық» жаңа кітабы таныстырылды.

4 желтоқсан Қазақстан Ре спубликасының ПремьерМинистрі Серік Ахметов ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер Үкіметтері басшылары кеңесінің отырысы жұмысына қатысу үшін жұмыс сапарымен Қырғыз Республикасына келді. Ол Қырғыз Ре спубликасына жас аған сапарының аясында осы ел Үкіметінің Басшысы Жанторо Сатыбалдиевпен кездесті. Ке зд е суд е с ауд а - э ко н ом и ка л ы қ ж ə н е инве стициялық салаларда екі жақты ынтымақтастық мəселелерінің кең ауқымы талқыланды. «Қазақстан мен Қырғызстанның тауар айналымын 1 млрд. АҚШ долларына дейін ұлғайтуға мүмкіндігі бар. Бұл үшін біз елдеріміздің арасында жасалған уағдаластықтарды белсенді түрде дамыта беруіміз қажет», - деп атап көрсетті С.Ахметов əңгіме барысында. Ж.Сатыбалдиев өз кезегінде Қазақстанмен ынтымақтастықтың маңызды екеніне тоқталды. «Біз Қазақстанды стратегиялық əріптес ретінде қарастырамыз, бізді ежелгі тарихи жəне экономикалық қатынастар байланыстырып


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

52

отыр», - деп атап көрсетті қырғыз ПремьерМинистрі. Тараптар сондай-ақ қазақ-қырғыз бірлескен инвестициялық қорының қызметін талқылады. Қор онша ұзақ еме с мерзімде екіжақты экономикалық байланыстарды нығайтуға септігін тигізетін бірқатар перспективалы жобаларды қаржыландырды.

5 желтоқсан Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Серік Ахметов Қырғыз Республикасының Президенті Алмазбек Атамбаевпен кездесті. Та р а п т а р с ауд а - э ко н о м и к а л ы қ ж ə н е инвестициялық ынтымақтастықтың жай-күйі жəне оны дамытудың келешегін талқылады. «ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қырғызстанға жасаған сапарынан кейін елдеріміздің арасындағы екіжақты қарымқатынастар жаңа сапалы деңгейге көтерілді. Қырғызстан Қазақстанмен ынтымақтастықты алдағы уақытта да дамытып, нығайта береді. Біз сіздің елдің көрсетіп отырған қолдауын жоғары бағалаймыз» деді кездесу барысында А.Атамбаев. Өз кезегінде С.Ахметов екіжақты байланыстарды қарқынды əрі ілгерілемелі түрде дамыту қажет деп сенім білдірді. «Қазақстан Қырғызстанмен саудаэкономикалық байланыстарды нығайтуға жəне кеңейтуге мүдделі», - деп мəлімдеді Қазақстан Үкіметінің басшысы.

Ресей 12 қараша Қазақстан Республикасының ПремьерМинистрі Серік Ахметов Ресей Федерациясына жұмыс сапарымен барды, оның барысында Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы Дмитрий Медведевпен кездесті. Ат а л м ы ш с а п а р д ы ң а я с ы н д а с ауд а э ко н ом и к а л ы қ с а л а д а ғ ы е к і ж а қ т ы ынтымақтастықты дамыту, сондай-ақ Қазақстан мен Ресейдің индустриалдық-инновациялық секторда өзара ықпалдасуын кеңейту мəселелері талқыланды.

24 қараша Мəскеуде Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары А.Жұмабаев пен Ресей Сыртқы істер министрінің ��рынбасары – Статс-хатшы Григорий Карасиннің басшылығымен СІМ аралық консультациялар болып өтті.

Та р а п т а р ке зд е с у б а р ы с ы н д а с а я с и , с ауд а - э ко н о м и к а л ы қ ж ə н е м ə д е н и гуманитарлық салалардағы Қазақстан-Ресей ынтымақтастығының қазіргі жайы мен болашағын талқыға салып, сондай-ақ халықаралық күн тəртібіндегі кең ауқымды мəселелер жəне Орталық Азия өңіріндегі ахуал бойынша пікір алмасты. Мұнымен қатар сыртқы саяси ведомстволар басшыларының орынбасарлары ТМД, ЕурАзЭҚ, ҰҚШҰ, ШЫҰ секілді интеграциялық бірлестіктер шеңберіндегі ынтымақтастық мəселелерін де қарастырды. Отын-энергетикалық жəне ғарыш салаларындағы өзара ықпалдастықты нығайтуға бағытталған нақты қадамдарға, сондай-ақ 20132015 жылдарға арналған Қазақстан мен Ресейдің Бірлескен іс-əрекеттері жоспарын, 2013 жылға арналған Қазақстан мен Ресейдің сыртқы саяси ведомстволары арасындағы Ынтымақтастық жөніндегі іс-шаралар жоспарын жəне ХХІ ғасырдағы Қазақстан мен Ресейдің Тату көршілігі жəне одақтастығы туралы жаңа келісімді əзірлеуге ерекше назар аударылды. Ке зде су барысында РФ Сыртқы істер министрінің орынбасары – Статс хатшы Г.Карасин Қазақстан Сыртқы істер министрінің орынбасары А.Жұмабаевқа Қазақстан мен Ресей арасындағы жемісті ынтымақтастықты дамытуға, сонымен қатар Қазақстан-Ресей достығын нығайтуға белсене қатысқаны үшін Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің «Халықаралық ынтымақтастыққа қосқан үлесі үшін» төсбелгісін табыс етті.

Өзбекстан 29-30 қараша Ташкентте Қазақстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы екіжақты ынтымақтастық жөніндегі Үкіметаралық комиссияның 12-ші отырысы болып өтті. Қазақстандық делегацияеы ҚР ПремьерМинистрдің орынбасары Қырымбек Көшербаев, өзбек делегациясын ӨР бірінші Қаржы вицепремьері министрі Рустам Азимов басқарды. Сапардың алғашқы күні делегациялардың басшылары Қ.Көшербаев пен Р.Азимов кездесті, оның барысында мəселелердің кең ауқымы, атап айтқанда, сауда-экономикалық жəне инвестициялық əріптестікті кеңейту қаралды. Үкіметаралық комиссия жұмысының аясында делегациялар көлік, ауыл жəне су шаруашылығы, газ жəне электр-энергетика салаларында ынтымақтастықты дамыту, шарттық-құқықтық базаны кеңейту жəне басқа да мəселелерді талқылады.


ЕКІ ЖАҚТЫ ЖƏНЕ КӨП ЖАҚТЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

Та р ап т а р с о н д а й - а қ т р а н с ш е ка р а л ы қ өзендердегі жаңа гидротехникалық құрылыстарды салуды қоса алғанда, су-энергетикалық саладағы барлық мəселелерді шешу халықаралық құқықтың жалпы жұрт таныған нормаларына сай келуі жəне өңірдегі барлық мемлекеттердің мүдделерін ескеруі тиіс деген ортақ пікірге келді. «Елдеріміз екі ел Президенттерінің бірлескен мəлімдемесінде бекітілген Орта Азия өңірінде су

53

пайдаланудың əділ жүйесін дамыту мəселесіне қатысты бірыңғай келісілген ұстанымды ұстанып отыр», - деп атап кетті Қ.Көшербаев. Та л қ ы л ау қ о р ы т ы н д ы с ы б о й ы н ш а Қ.Көшербаев пен Р.Азимов Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы екіжақты ынтымақтастық жөніндегі ҮАК-тың 12-ші отырысы Хаттамасына қол қойды. Комиссияның кезекті 13-ші отырысы келесі жылы Астанада өтеді.


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

54

 Көп жақты ынтымақтастық ҚАЗАҚСТАН жəне БҰҰ

ҚАЗАҚСТАН жəне ЕҚЫҰ

12 қараша

8-9 қараша

Нью-Йоркте БҰҰ Бас Ассамблеясының 67ші сессиясының аясында өткен, барысында Қазақстан Республикасы алғаш рет БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі кеңесіне (БҰҰ АҚК) мүше болып сайланған Кеңестің сайлауы болды. 183 мемлекет Қазақстан Республикасының кандидатурасын жақтап дауыс берді. Осы сайлауда БҰҰ АҚК-іне барлығы 18 жаңа мүше мемлекет сайланды. БҰҰ АҚК 2006 жылдың 15 наурызында құрылған жəне Адам құқықтары жөніндегі комиссияны ауыстырған адам құқықтарын қорғау саласындағы жетекші халықаралық орган болып саналады. Кеңестің құрамына 47 мемлекет кіреді. Кеңеске БҰҰ БА мүшелерінің тікелей жəне жасырын дауыс беруі арқылы көпшілік дауыспен үш жылға сайланатын БҰҰ-ға мүше мемлекеттер ашық түрде мүше бола алады. Қазақстан 2010 жылдың ақпанында БҰҰ АҚК жаңа құқық қорғау тетігінің – Əмбебап кезеңдік шолудың аясында өзінің алғашқы ұлттық баяндамасын ұсынып, ойдағыдай қорғап шықты. Еліміздің БҰҰ ірі құқық қорғау құрылымына сайлануы Қазақстанның адамның əмбебап құқықтары мен бостандықтарын дəйекті түрде нығайту мен қорғау салаларындағы ілгерілеуінің мойындалғанын, сондай-ақ осы саладағы белсенді халықаралық ынтымақтастықта нық бейіл екенін айқын айғақтайды.

Венада жұмысына қасында ҚР СIМ Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшiсі У.Сүлеймен басқарған қазақстандық делегация қатысқан ЕҚЫҰ-ның «Жиналыстар мен бiрлестiктер бостандығы» адами өлшемі жөніндегі кезектi Қосымша кеңесі өтті. Осы шараның барысында плюралистік жəне демократиялық қоғамды нығайту мақсатында ЕҚЫҰ кеңiстiгiнде бейбiт жиналыстар мен бiрлестiктер бостандығының құқықтарын қорғау мəселелері талқыланды.

ҚАЗАҚСТАН жəне ЕО 14-16 қараша Брюссельде ҚР-ЕО ынтымақтастық комитетiнің 12-ші отырысы болды. ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары Алексей Волков ҚР салалық министрліктері мен ведомстволарының өкiлдерiнен тұратын қазақстандық делегацияны басқарды. Қазақстан Республикасы мен Еуропалық Одақ арасындағы стратегиялық əріптестiктi одан əрi нығайту саясатына сəйкес іс-шараның шеңберiнде екi жақты жəне көп жақты ынтымақтастықтың, сонымен бiрге халықаралық күн тəртiбiнің мəселелері жан-жақты талқыланды.

ҚАЗАҚСТАН жəне АӨСШК 26 қараша Каирде Египет Араб Республикасы Сыртқы істер министрлігі ғимаратында Азиядағы өзара ықпалдастық жəне сенім шаралары жөніндегі кеңестің (АӨСШК) құрылғанының 20 жылдығына арналған салтанатты жиналыс болды, оның барысында бірқатар египеттік дипломаттарға АӨСШК мерейтойлық медальдары табыс етілді. Қазақстан Республикасының Елшісі Берік Арын өзінің сөйлеген сөзінде египеттік дипломаттарға АӨСШК үдерісін дамытуға қосқан үлестері үшін алғысын білдіріп, Кеңеске мүше елдердің ортақ күшжігерінің арқасында бүгінгі таңда ол экономикалық, экологиялық жəне адами өлшемдерде өзара сенімді орнатуға, Азия құрлығында қауіпсіздік пен тұрақтылықты қолдауға септігін тигізетін бірегей жалпы құрлықты диалогтың алаңшасы ретінде қалыптасты деп атап өтті. Ол осыған орай АӨСШК аясында Египетпен өзара ықпалдасуды жалғастыруға жəне Каирдың Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Кеңесті толыққанды ұйымға айналдыру жөніндегі идеясын қолдауға сенімін білдірді. Өз кезегінде орынбасар Египеттің Сыртқы істер министрінің орынбасары Амр Хельми Египеттің Азия құрлығында қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз етуге зор мəн беретінін жеткізді. Қазақстан мен Египет арасындағы өзара қатынастардың жоғары деңгейіне тоқтала отырып, ол «Египет АӨСШК үдерісін одан əрі дамытуға мүдделі жəне осы құрылымның қызметін жетілдіруге бағытталған жаңа бастамаларды оңды түрде қарастырады» деп мəлімдеді.


ЕКІ ЖАҚТЫ ЖƏНЕ КӨП ЖАҚТЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

ҚАЗАҚСТАН жəне ШЫҰ 6-9 қараша Пекинде қырғыз тарабының төрағалығымен Шанхай ынтымақтастық ұйымына (ШЫҰ) мүше мемлекеттердің Ұлттық үйлестірушілері кеңесінің отырысы болып өтті. Қазақстандық делегацияны ШЫҰ қызметі мəселелері жөніндегі Ұлттық үйлестіруші, ҚР СІМ Ерекше тапсырмалар жөніндегі Елшісі Шахрат Нұрышев басқарды. 2012 жылдың желтоқсанында Бішкекте ШЫҰға мүше мемлекеттердің Үкіметтері басшылары (Премьер-Министрлері) кеңесінің отырысына дайындалумен байланысты мəселелер талқыланды. Осы іс-шараның қорытындысы бойынша Бірлескен коммюнике қабылдау, сондай-ақ бірқатар басқа құжаттарға қол қою жоспарланып отыр. Үкіметтер басшылары отырысына ШЫҰ жанындағы бақылаушы мемлекеттердің жəне ТМД мен ЕурАзЭҚ атқарушы органдарының өкілдері қатысады деп күтілуде. Кездесу барысында сондай-ақ ШЫҰ аясында сыртқы-экономикалық жəне сыртқы сауда қызметіне, денсаулық сақтауға, ғылым мен техника, ауыл шаруашылығына, халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығына қатысты іс-шараларды өткізудің мерзімдері талқыланды. Ұлттық үйлестірушілердің кезекті отырысы Бішкекте ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің Үкіметтері басшылары кеңесі отырысының қарсаңында өткізіледі деп жоспарланып отыр.

30 қараша Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінде ҚР Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбековтың төрағалығымен Шанхай ынтымақтастығы ұйымына мүше мемлекеттердің Ауыл шаруашылығы министрлерінің екінші кеңесі болды. Кеңе с барысында мал шаруашылығы, ветеринария, тұқым шаруашылығы, өсімдік карантині мен өсімдікті қорғау саласында ынтымақтастықты одан əрі дамыту мəселелері талқыланды. Кеңе стің қорытындысы бойынша 2010 жылдың 11 маусымында Ташкент қаласында қол қойылған, 2013-2014 жылдарға арналған ШЫҰға мүше мемлекеттердің үкіметтерінің арасында Ауыл шаруашылығы саласында ынтымақтасу туралы келісімді іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары бекітілді.

55

4-5 желтоқсан Бішкек қаласында ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің Үкіметтері басшылары (премьерминистрлері) кеңесiнің (ҮБК) отырысы болып, оның барысында үкіметтер басшылары ШЫҰға мүше мемлекеттердің арасындағы саудаэкономикалық жəне гуманитарлық салада ынтымақтастықты одан əрi тереңдету мен өзара əрекеттесуді жандандырудың келешегі мен шараларын талқылады. Отырыстың қорытындысы бойынша ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің Үкіметтері басшылары (премьер-министрлері) кеңесiнің отырысының қорытындысы бойынша бiрлескен коммюникеге; ШЫҰ хатшылығының ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің көп жақты сауд а - э ко н ом и ка л ы қ ы н т ы м а қ т а с т ы ғ ы бағдарламасының жүзеге асырылу барысы туралы есебi туралы ҮКБ шешiміне; ҮКБ ШЫҰның 2011 жылғы ШЫҰ бюджетiнің атқарылуы бойынша қаржылық есебі туралы шешiміне; ҮКБ ШЫҰ-ның 2013 жылға арналған бюджеті туралы шешiміне; ҮКБ ШЫҰ аясында 2012 2016 жылдарға арналған жобалық қызметтi одан əрi дамыту жөніндегі іс-шаралардың тiзбесі туралы шешiміне; ҮКБ ШЫҰ-ның Даму қоры (Арнайы есебі) жəне ШЫҰ Даму банкі туралы шешiміне қол қойылды. Бұдан басқа, ШЫҰ ҮКБ отырысының шеңберiнде 2005 жылғы 26 қазандағы Шанхай ұйымына мүше мемлекеттер үкiметтерiнiң арасындағы Төтенше жағдайлардың зардаптарын жоюда өзара əрекеттесу туралы келiсiмге Хаттамаға жəне ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің кеден қызметтері арасындағы зияткерлік меншік құқықтарын қорғау жолында ынтымақтасу туралы меморандумға қол қойылды.

ҚАЗАҚСТАН жəне ЕурАзЭҚ 22 қараша Қазақстан Парламенті Сенатының Спикері, Еуразиялық экономика лық қоғамдастық Парламентаралық Ассамблеясының Төрағасы Қайрат Мəмидің төрағалық етуімен СанктПетербургте (Ресей Федерациясы) ЕурАзЭҚ ПАА Бюросының отырысы болды. Іс-шараға ЕурАзЭҚ-қа мүше мемлекеттер п а рл а м е н т т е р і н і ң б а с ш ы л а р ы б а с т а ғ а н делегациялар, байқаушы ретінде Украина парламенттік делегациясы, Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының мүшелері, Қоғамдастық Хатшылығының, ЕурАзЭҚ жанындағы Тұрақты өкілдер комиссиясының


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

56

өкілдері жəне басқа да шақырылғандар қатысты. Бюрода ықпалдастық үдерістерін дамытуға қатысты маңызды мəселелердің топтамасы қаралды. 2012 жəне одан кейінгі жылдарға арналған Заң шығару қызметінің бағдарламасына Ассамблея Тұрақты комиссияларының ЕурАзЭҚ, Кеден одағы жəне Біртұтас экономикалық кеңістік аясындағы ықпалдастық үдерістерін үйлестіру жөніндегі ұсыныстары енгізілді. Сол күні Қазақстан Парламенті Сенатының Төрағасы Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы Парламенттік Ассамблеясының ҰҚШҰ-ға қатысушы мемлекеттер қауіпсіздік кеңестері хатшыларының қатысуымен өткен Кеңесіне қатысты.

ҚАЗАҚСТАН жəне ХКБ 9 қараша Парижде Аст ананың «Бол ашақтың э н е р г и я с ы » т а қ ы р ы б ы н д а Э КС П О - 2 0 1 7 Халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізу құқығына ие болуына бағытталған науқанның аясында Қазақстан Республикасының Үкіметі ұйымдастырған Халықаралық көрмелер бюросына (ХКБ) мүше мемлекеттер өкілдерінің достық кездесуі өтті. Табиғи ресурстарға бай Қазақстан елеулі экологиялық қатерлер алдында тұрған планетаның болашағына қамын жей отырып, еуразиялық құрлықтың энергетика лық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, тұрақтылық пен орнықты дамуға, сүбелі үлес қосып келеді. Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрі Нұрлан Қаппаровтың сөйлеген сөзіне баламалы энергетиканы дамыту арқау болды. «Жасыл көпір» қазақстандық бастамасы мен еліміз бен халықаралық қоғамдастықтың, атап айтқанда, 2012 жылды «Бəріміз үшін т ұ р а қ т ы э н е р г ет и ка н ы ң ха л ы қ а р а л ы қ жылы» деп жариялаған БҰҰ-ның күш-жігерін ұштастастыруға баса назар аударылды. Нұрлан Қаппаров пен «ЭКСПО-2017» жобасының Ұлттық үйлестірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Рəпіл Жошыбаев іс-шара аясында Африка жəне Латын Америкасының бірқат ар мемлекеттерінің Қазақст анның

экономикалық əлеуетін, энергетика жəне табиғатты қорғау саласын дамыту бойынша тəжірибесін есепке ала отырып, ынтымақтастық орнату мүмкіндігін талқылағысы келген елшілерімен жəне ХКБ жанындағы делегаттарымен бірнеше екіжақты кездесулер өткізді. Астана-ЭКСПО-2017 жобасының мақсатының бірі индустриялдық жағынан дамыған, дамушы жəне аз дамыған мемлекеттердің қатысуымен əріптестікті кеңейту болып табылатынын айта кеткен жөн. Бұл ретте Оңтүстік-Оңтүстік бағытына ерекше көңіл бөлінеді. Қазақстандық делегацияның Париждегі сапары барысында Ұйымның Бас ассамблеясының жуық арадағы уақытта өтетін 152-ші сессиясының мəселелеріне қатысты бірқатар кездесулер болып өтті.

ҚАЗАҚСТАН жəне ТүркіПА 11 желтоқсан Астанада Түркi тiлдес елдердің Парламенттiк а с с а м бл е я с ы ( Т ү р к і П А ) х а л ы қ а р а л ы қ байланыстары комиссияның екiншi отырысы өттi. Түрiк Ре спубликасы Ұлы Ұлттық Жиналысының депутаты, Комиссия Төрағасының орынбасары Улкер Гюзель Əзiрбайжан, Қазақстан, Қырғызстан мен Түркиядан келген əрiптестерiн қарсы алды. Бұл комиссияның мүшесі, Мəжiлiс депутаты Қуаныш Сұлтанов құттықтау сөзін айтты. Отырыстың қатысушылары Түркі Кеңесiнің, ТүркіПА жəне ТҮРКСОЙ-дың түркi тiлдес елдердiң арасындағы қарым-қатынасты дамытудағы орны мен рөлін талқылады. Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты, Комиссия мүшесi Оралбай Əбдiкəрiмов осы тақырыпта баяндама жасады. Отырыс барысында өз қызметiн қарымқатынастарды нығайту негiзінде, тарихи, мəдени жəне тiлдің ортақтығына, соның ішінде құндылықтарды сақтау мен болашақ ұрпақтарға беруге сүйеніп, жалғастырып отырған Түркі кеңесі, ТҮРКСОЙ жəне ТүркіПА түрiк əлемінде көп жақты ынтымақтастықты нығайту саласында маңызды рөл атқаратыны атап көрсетілді.


57

IV. ҚР ƏЛЕМДІК ҚОҒАМДАСТЫҚПЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫ «Қазақстан Республикасының Ислам Ынтымақтастығы ұйымына ойдағыдай төрағалық етуі туралы» АРНАЙЫ ЖОБА Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінiң орынбасары ҚАЙРАТ САРЫБАЙМЕН сұхбат 1. Құрметтi Қайрат Шораұлы! Қазақстан 2012 жылдың 15 қарашасында Джибутиде Ислам ынтымақтастығы ұйымы Сыртқы істер министрлері кеңесiнің (ИЫҰ СІМК) отырысында төрағалықты Джибути Республикасына өткізгені мəлім. Қазақстан Рес п у бл и ка с ы н ы ң б ұ л міндетті атқарған кезiндегі қызметі ИЫҰ-ға мүше мемлекеттер жəне Бас хатшылығы тарабынан жоғары баға алды. Қ а з а қ с т а н Рес п у бл и ка с ы н ы ң о с ы Ұйыммен ынтымақтастықты дамытуға қатысты одан арғы жоспарлары қандай? - Қазақстанның ИЫҰ-ға төрағалығы ислам əлемі үшiн күрделi кезеңде ең жақын арадағы бiрнеше жылға арналып, іс жүзіндегі іс-əрекеттердің көкейкестi бағдарламасының ұсынылуының арқасында жоғары халықаралық бағаға ие болды. ИЫҰ тарабынан қолдау тауып та қойған бұл іс-əрекеттердің мағынасы мен түпкі мақсаты ҚР Президентi Н.Ə.Назарбаев қажеттілігі туралы бірнеше мəрте айтқан мұсылман əлемiнің жаhандық бəсекеге қабiлеттiлiгiн жоғарылатуға бағытталған. Қазақстан əрине, ИЫҰ-ға төрағалықтың кезеңiнде ислам əлемiмен ынтымақтастықты дамытуда елiміз iргетасын қалаған бұл бағдарламаны іске асыруға белсендi түрде қатысуға ниетті. Атап айтқанда, ИЫҰ-ның кеңсесiн Астанада орналастыру жоспарланып отырған азық-түлiк қауiпсiздiгi жөніндегі жаңа мамандандырылған органын құру жұмысы жалғасатын болады. Мемлекетiміздiң басшысының осы бастамасын Джибутиде үстіміздегі жылдың қарашасының

о ортасында болған ИЫҰ СІМК 339-шы сессиясында ИЫҰғға мүше мемлекеттер ресми т түрде қолдады. Бұдан бөлек, бiз жақын ккелешекте елімізде ИЫҰның Орталық Азиямен ы ынтымақтасу бойынша ісəəрекеттері жоспарының іске асырылуы аясында 1-ші и инве стициялық форумды ж жəне ИЫҰ Адам құқықтары ж жөніндегі Тəуелсiз тұрақты ккомиссиясының кезектi отыррысын өткізу мүмкiндiгiн қарастырып жатырмыз. А Алматы 2015 жылы ислам əəлемiнің мəдени астанасы а а ғ ы н қ а б ы л д ау ғ а д а й ат ы ында луда. Бiз сондай-ақ Қазақстанды өңiрлiк қаржы орталығына айналдыру мақсатын іске асыру шеңберiнде Қазақстан үшiн Ислам даму банкiнің (ИДБ) қолданысқа енгізіліп те қойылған, бiрнеше жылға есептелген Елдік стратегиясының аясында ИДБ-мен ынтымақтасуға үлкен үмiт артамыз. Елiміз сауда-экономикалық салада ИДБ өзекті көпжақты келiсiмдеріне қосылуы ықтимал, соның есебiнен ҚР-дың ИДБ-мен ынтымақтастығының экономикалық бөлігі күшейтілуі мүмкін. Бұл Қазақстанның ИДБ-мен ынтымақтастықты тереңдету шеңберінде қолға алғысы келетін ниеттерінің тек шамалы бөлiгi ғана. Бұл Ұйымның қамқорлығымен өткізілетін іс-шаралардың күнтiзбелiк кестесі дəстүр бойынша қарбалас кесте болып табылады. Іс-шаралардың көбi күллі мұсылман əлемі, атап айтқанда, Қазақстан үшiн мəні зор мəселелерді қарастыруға арналған. Қорыта келгенде, ИЫҰ-ға төрағалықты аяқтау елімiздiң осы ұйыммен жан-жақты өзара тиiмдi ынтымақтастығын дамытуға жəне ислам əлемi iстеріне белсендi түрде араласуға


58

деген қызығушылығын ешқандай жағдайда төмендетпейді. 2. Қазақстан ҚР-дың ИЫҰ СІМК-ке өз төрағалығын əлем үшiн жай емес уақытта өткiздi. Күрделi сəттердің орын алып, қарапайым емес шешiмдерді қабылдауға тура келген шығар. Төраға Қазақстанға бұл шаруаны атқарудың сəтi қалай түсті? - «Араб көктемiн» жай емес уақыт деп отырсақ, ол шындығында ислам əлемi үшiн де, Ислам ынтымақтастығы ұйымы үшiн де елеулі қауіп болды. Ұйымның қабiлетiне əсер етіп, оның өзіндегі дағдарысты оқиғалардың пайда болуына əкеп соқтырмауы үшін жəне бұдан былай да ислам əлемi елдерiнiң мүдделері мен ынталарының басты білдірушісі бола беру үшін өткiр мəселелер Қазақстаннан төрағалықты атқару кезінде икемділік көрсетуді мен ымыраға əзiр болуды талап етiлді Егер күрделi сəттер туралы айтсақ, онда бірінші кезекте, Сириядағы ж��ғдайды атап өткеніміз жөн. Қазақстанға сириялық мəселе ИЫҰ-ны жікке бөлмеу үшiн барынша дипломатиялық күш салуға тура келдi. ИЫҰ барлық мемлекеттерi дерлік мойындап отырғанындай, қазақстандық төрағалық сириялық жəне тағы басқа мəселелер бойынша пiкiр-сайыстарды дұрыс арнаға бұрып, Ұйымның өзінде дағдарыстың пайда болуына жол бермеді. 3. Қ ұ р м е т т i Қ а й р а т Ш о р а ұ л ы , Қ а з а қ с т а н н ы ң м ү д д ел е р і т ұ р ғ ы с ы н а н төрағалықтың жеткен іс жүзінд егі жетiстiктерi қандай, басқаша айтқанда, «құрғақ қалдығымызда» не бар ? - Ең алдымен, ислам əлемiнде, мұсылман қоғамдастығының күрделi даму кезеңінде Қазақстан өзін көшбасшы рөлiн алуға қабiлеттi, белсендi де жауапты əріптес ретінде көрсетіп, таныла бастады. Ислам əлемiнің Қазақстанды түйсінуінде елеулi сапалы үдерiс орын алды деп айтуға болады. Мемлекет басшысының ИЫҰ аясында Астанада штаб-пəтері бар азық-түлiк қауiпсiздiгi жөніндегі мамандандырылған органын құру туралы бастамасының іске асырылуын үлкен жетiстiгіміз деп есептеймiн. Джибутиде 39-шы ИЫҰ СІМК-те қабылданған тиiстi қарар тек аймақтағы азық-түлiк қауiпсiздiгi мəселесін шешуге септігін тигізiп қана қоймай, сондайақ қазақстандық өнiмдердi, ең алдымен, астық дақылдарын өзара тиiмдi етіп экспорттау мүмкiндiктерін кеңейтедi. Инфрақұрылымды дамыту бойынша

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

нақты жобаларды іске асыруды көздейтiн алғаш қабылданған ИЫҰ – Орталық Азия ынтымақтастығын дамыту жөніндегі іс-əрекеттер жоспары, сөз жоқ, экономикаға қолдау көрсетпек. 4. Төрағалықтың Қазақстанға қаңдай оң өзгерiстер əкелгенін айта алар ма едiңiз? ИЫҰ мамандандырылған институты - Ислам даму банкiмен - (ИБР) ынтымақтастықты дамытуға қуатты серпін берілді. 2012 - 2014 жылдарға арналған ҚР Əрiптестiгінің Бірінші елдік стратегиясы 1 миллиард АҚШ долларынан асатын сомада Қазақстан экономикасының басым секторларын дамыту бойынша жан-жақты ынтымақтастықты дамыту жөніндегі жобаларды іске асыруға бағытталған. Жалпы 2012 жылы ИЫҰ-ға мүшелiктен алынған экономикалық пайда Қазақстан экономикасына ИДБ қаржыландыру көлемдерi түрінде 987 миллион АҚШ долларын құрады. Ислам мемлекеттерiмен көп жақты қарымқатынастарды нығайтудан бөлек төрағалық бiзге ИЫҰ Африка елдерiмен екi жақты қатынастарын дамытуда айтарлықтай iлгерiлеуімізге мүмкіндік бердi. Жоғарыда айтылғанды қорыта келе, ИЫҰ-ның көптеген мемлекеттерінің Отанымыздың елордасы Астанада EXPO-2017 өткізуге Қазақстан кандидатурасын қолдауы Қазақстанның ислам əлеміндегі беделі мен танымалдылығының барынша өсуінің нақты көрінісіне айналды деп айта кетпекпін. 5. Сiз Египетте 2013 жылдың 6-7 ақпанында өтетін алдағы ИЫҰ Саммитінен ненi күтесiз? - ИЫҰ саммиті Египетте 2011 жылдың бірінші жартысында өтуі керек болғаны мəлім, дегенмен ол осы елдегі белгiлi саяси оқиғалардан кейiнге қалдырылған еді. Саммит, сөз жоқ, үлкен халықаралық оқиға болмақ, тек ислам əлемi үшiн ғана емес. Бұл ісшараның Египетте өткізілуінің өзi халықаралық назарға ілікпей қоймайды. Əрине, ИЫҰ-ға өз төрағалығының қорытындыларын ескере отырып, Қазақстан, сөзсіз, Саммит шешiмдерiнің ИЫҰ аясында ауқымды қазақстандық бастамалардың іске асырылуына қолайлы жағдайлар жасауына ұмтылады. Дегенмен ислам əлемiн əлеуметтiк-экономикалық жаңғырту жəне реформалау арқылы оның жаhандық бəсекеге қабiлеттiлiгін жоғарылату қажеттiлiгiне барып саятын стратегиялық дамыту жолдарына қазақстандық көзқарастың негiзгi идеялық тұғырнамасы өзгерiссiз қалады. Сұхбатыңызға рақмет!


ҚР ƏЛЕМДІК ҚОҒАМДАСТЫҚПЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫ

59

Қайрат Ахметəлім, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі жалпыазиалық ынтымақтастық Департаменті Ислам Ынтымақтастық Ұйымы басқармасының бастығы

Қазақстаның ИЫҰ субсидиарлық органдарымен іс жүзінде өзара ықпалдасуын ілгерілету туралы

Қ

азақстан 2011 жылдың маусымында Астанада ИЫҰға мүше елдердің Сыртқы істер минист рлері кеңе сі 38-сессиясының аясында «Əл ем, Ынтымақт астық жəне Даму» ұранымен СІМК төрағалығына кірісті. Төрағалықтың басталуы ислам əлеміндегі қиындау с аяси жəне əлеуметтікэкономикалық өзгерістердің уақытымен тұспа-тұс келдi. ҚР Президенті Н.Ə.Назарбаев осыған байланысты бірқатар ауқымды, соның ішінде жетекшi 10 мұсылман экономикасы тобының диалогтық алаңшасын, ШОБ қолдау қорын, ИЫҰ аясында өзара азық-түлік көмегiнiң жүйесiн құру жөнінде жəне басқа да бастамаларын ұсынып, ислам қоғамын əлеуметтік-экономикалық жəне саяси жаңғыртудың қажеттiлiгі туралы өз ойымен сөз сөйледi. 2012 ж. қарашасында Джибутиде ИЫҰ СІМК 39-шы сессиясының аясында Қазақстан өз төрағалығын ойдағыдай аяқтады. Ислам мемлекеттері бұрын-соңды болмаған қысқа мерзімде Астанада ИЫҰ азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі жаңа институтын құруға қатысты қолдау көрсетті, «ҚР Үкіметі мен ИДБ Тобы арасындағы 2012-2014 жылдарға арналған Əріптестіктің елдік стратегиясы» іске қосылды, оның шеңберінде ШОБ қолдау қорын құру жұмысы жалғастырылады, Ұйымның «Үлкен жиырмалық» жəне басқалармен өзара əрекеттесуі жөнінде қарар қабылданды. Бүгiнгі күннің тұрғысынан қарағаңда Таяу

Ш Шығыстағы қазiргi геосаяси ө өзгерістердің сыртқы саяси қ ы рл а р ы н ы ң ж ə н е с а я с и и ислам мемлекеттері геосаяси ы ықпалының өсуінің аясындағы қ қазақстандық бастамалардың Ұйыммен, сондай-ақ ИЫҰ-ға мүше бірқат ар ж т е к ш і м е м л е ке т т е рм е н же ы н т ы м а қ т а с уд ы ң н е г i з г i б бағыттарын ой елегінен қайта ө өткізуді жəне оңтайлы нысанын i iздестiрудi талап етіп отыр. Бұл ретте ислам қоғамын ə əлеуметтік-экономика лық жəне саяси жаңарту қ қажеттілігі Ұйымның толық қ құқықты мүшесі бола отырып, Қазақстанның ИЫҰ Бас хатшылығымен ғана емес, сондай-ақ алты субсидиарлық органымен1 де белсенді түрде өзара ынтымақтасуы тиіс екенін діттейді. ИЫҰ субсидиарлық органдарының институттандыру мүмкiндiктерiн талдау субсидиарлық органдардың шеңберінде қандай да бір сыртқы саяси міндеттемелерсіз жəне сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық жəне мəдени-гуманитарлық ықпалдасуда орын алып отырған мардымсыздық салдарына қатысты қосымша қаржы шығындарынсыз Қазақстанның Ұйымдағы мүшелiгiнiң тиiмдiлiгiн жоғарылатуға бағытталған ұтымды əрі тиiмдi тəсiлдердi анықтауға мүмкіндік бередi. Атап айтқанда, Сауданы дамыту жөніндегі ислам орталығы (ICDT – Islamic Center for the Development of Trade) шеңберiнде саудаэкономикалық ынтымақтастықты дамытуға болады. Мəселен, ең алдымен, «Kaznex In-

Ислам мемлекеттеріне арналған статистикалық жəне əлеуметтiк-экономикалық зерттеулер жəне тренинг орталығы (SESRIC - Statistical, Economic, Social Research and Training Center for Islamic Countries); Ислам тарихы, өнері мен мəдениеті орталығы (IRCICA - Research Center for Islamic History, Art and Culture); Ислам технологиялар университеті (IUT - Islamic University of Technology); Сауданы дамыту жөніндегі ислам орталығы (ICDT – Islamic Center for the Development of Trade); Халықаралық ислам құқы жөніндегі ислам академиясы (IIFA - International Islamic Fiqh Academy); Ислам ынтымақтастығы мен қайырмалдығы қоры (ISF - Islamic Solidarity Fund and its Waqf).

1


60

vest» Ұлттық экспорт жəне инвестициялар агенттiгі» АҚ сияқты қазақстандық бизнес құрылымдардың ICDT (Permanent Virtual Exhibition) тұрақты виртуалды көрмесінде қазақстандық өндiрушiлердiң өнiмдерін тiкелей ілгерілетуге мүмкiндiгi бар. Инвестициялық ынтымақтастық ҚР-дағы iскерлік мүмкiндiктер жəне ICDT тарабынан жүйелi негiзде басқа да салалық ақпараттар туралы жобаларды таныстыру есебiнен орнатылуы мүмкiн2. Мұнымен қатар, қазақстандық бизнесқауымдастықтар мен iскерлік құрылымдардың ө к i л д е р i н і ң , э ко н ом и ка л ы қ с а л а л а д а ғ ы мемлекеттiк органдардың тиiстi қазақстандық іс-жобаларды ілгерілету үшiн Шарджадағы халал азық-түлiгі жүйелi көрмелерiне, Шарм-ƏлШейхтегі туристік жəрмеңкелерге, Тегерандағы сауда жəрмеңкелеріне, Мароккодағы консалтинг кездесулерiне, Буркино Фасодағы мақта өндiрудi дамыту жөніндегі кездесулерге тұрақты негiзде қатысуға мүмкiндiгі бар. Ғылыми-техникалық ынтымақтастық Ислам технологиялар университетi (IUT-Islamic University of Technology) шеңберiнде орнатылуы мүмкiн. Атап айтқанда, механика жəне химия, электротехника жəне электроника, ақпараттық технологиялар, азаматтық құрылыс, зияткерлiк оқыту жүйелері саласында Энергетика жəне қоршаған орта орталығымен, сондай-ақ IUT Зерттеулер департаментімен бiрлескен зерттеу жұмысы жүргізілуі ықтимал. Қазақстандық экономист ғалымдардың зерттеулерін Ислам мемлекеттеріне арналған статистикалық жəне əлеуметтiк-экономикалық зерттеулер жəне тренинг орталығы (SESRIC Statistical, Economic, Social Research and Training Center for Islamic Countries)3 көп салалық басылымдарының беттерiнде жүйелi негiзде жариялап тұруы мүмкiн. Экономикалық ғылымдар саласындағы диалог ИЫҰ аясында жыл сайынғы Астана экономикалық форумын ілгерілету кезінде өзінің қолданбалы дамуына ие болуы ықтимал. Мəдени-гуманитарлық ынтымақтастық Ислам

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

тарихы, өнері мен мəдениеті орталығы (IRCICA - Research Center for Islamic History, Art and Culture) тарабынан орнатылуы мүмкiн. «Мұсылман елдерiнің тарихы мен мəдениеті» бағдарламасы қазақстандық ғалымдардың; «Қолөнерін дамыту бағдарламасы» халық шығармашылығы өкiлдерiн; «Ислам сəулет өнерінің мұрасы» дерекқорына ҚР нысандарын енгізу, ислам сəулет өнерін сақтағаны үшін ханзада Файсал бин Фахд марапаты, ислам сəулет өнеріндегі ең үздік жоба үшін король Фахд марапаты жəне басқалары іс жүзінде сəулетшілердің қызығушылығын тудыра алады. Бiлiм беру саласында «ИЫҰ Кəсiби-техникалық бiлiм беру жəне тренинг бағдарламасы» жəне «Əлеуетті дамыту бағдарламасы» шеңберiнде SESRIC тарабынан əкiмшілiк-техникалық қызметшiлер құрамын оқыту мүмкiндiгi бар. 13 ислам ЖОО-да Ислам ынтымақтастығы мен қайырмалдығы қоры (ISF-Islamic Solidarity Fund and its Waqf) тарабынан оқуға гранттар бөлу бiлiм берудегі ынтымақтастықтың басқа бір бағыты болып табылады, олардың арасында бiлiктi теолог мамандарды даярлауға болатын Чикагодағы Ислам - америкалық колледжі, Ұлыбритания, Лондондағы АҚШ жəне Еуропа ислам колледжi іс жүзінде қызығушылық тудыра алады. Өз кезегiнде қазақстандық бiлiм беруде көрсетілетін қызметтерді ілгерілету үшiн SESRIC4 бірқатар ұйымдастырушылық-ақпараттық құрылымдарының iске қостырылуы ықтимал. ISF тарабынан авариялардың, зілзалалардың, дүлей немесе өзге де апаттардың салдарынан орын алатын зардаптарды жою саласында ынтымақтастық орнатылуы мүмкiн. ҚР əлеуметтiк-экономикалық дамытудың қазақстандық статистикалық деректер түріндегі сыртқы имидждік құрамдас бөлігі SESRIC сайтында5 өзінің толық форматтық көрінісін таба алады. Қолдағы бар мүмкiндiктерді ескере отырып, ескiлiктi ведомствоаралық хат алысуды болдырмау үшін ИЫҰ субсидиарлық органдарымен өзара ықпалдасуды өз-өзіне жеткiлiктi, өр əрі мүдделi қазақстандық ұйымдарды, ұжымдар

ICDT magazine “Tijaris”; Annual Report on Intra-OIC Trade; Special Reports and Studies. Economic Cooperation and Development Review; Annual Economic Report on the OIC Member Countries; Economic Problems of the Least Developed and Land Locked OIC Countries; International Tourism in the OIC Countries: Prospects and Challenges Prospects and Challenges in the OIC Member Countries; Academic Rankings of Universities in the OIC Member Countries; Environmental Sustainability in OIC Member Countries; Environmental Performance of OIC Member Countries; Climate Change and the Kyoto Protocol: Implications for the OIC Member Countries; Tobacco Control in OIC Member Countries; Microfinance Institutions in the OIC Member Countries; Journal of Economic Cooperation and Development; Socio-Economic Impacts of Food Prices Volatility in the OIC Member Countries. 4 The Training and Technical Cooperation Department; Bulletin on the «Training Opportunities in the Member Countries of the Organisation of Islamic Cooperation»; TROP (Training Opportunities Project) Management Panel; Directory of Training Institutions; The Training Cooperation E-Newsletter. 5 Statistical Yearbook of OIC Member Countries; Basic Facts and Figures on OIC Member Countries; OIC Outlook Series. 2 3


ҚР ƏЛЕМДІК ҚОҒАМДАСТЫҚПЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫ

мен тұлғаларды iздестiруден, анықтаудан жəне тартудан бастаған жөн деп ойлаймыз. ҚР тəжірибелік іс-жобаларын іске асыру жəне толық форматтық қазақстандық қатысу кезінде ИЫҰ субсидиарлық органдарының қолында бар институттандыру мүмкiндiктерiмен сəйкестендіру қазақстандық мүшелiктiң ИЫҰ-

61

мен ынтымақтасуының қолданбалы салаларында қайтарымын жоғарылатуға мүмкiндiк бередi жəне, өз кезегiнде, төрағалықтан кейінгі кезеңде, сонымен бiрге Таяу Шығыстағы жəне жалпы Ислам Үмбетіндегі қазіргі геосаяси өзгерістерге орай ҚР-дың Ұйыммен саяси күнтəртібін теңгереді жəне əртараптандырады.


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

62

«Қазақстан – Ресей: тең құқықтық əріптестік стратегиясына 20 жыл» МЕРЕЙТОЙЛЫҚ ЖОБАСЫ Ғалым Оразбақов, Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі

Қазақстан-Ресей: жаңа жағдайлардағы стратегиялық ынтымақтастық

Р

есей Федерациясымен ынтымақтастық мемлекетіміздің сыртқы саясатының негізгі басымдықтарының бiрi болып табылады. Қ а з а қ с т а н м е н Ре с е й дипломатиялық қатынастар орнаған сəттен бергi өткен 20 жылда тату көрші қатынастардың дамуының, əрiптестiк пен өзара тиiмдi ынтымақтастықты жолға қоюдың қарқынды жолынан өттi. Қазақстан-Ресей қатынастарында дағдарысты сəттердiң жəне шегiністі қозғалыстардың болмағаны көзге көрініп тұр. Қазақстан м е н Р е с е й б а с ш ы л а р ы п а й д а б о л ат ы н мəселелерді өзара тиімділікке сүйене, екi жақты ынтымақтастықтың зор əлеуетін аша отырып, бiртiндеп шештi. Е л д е р і м і зд і ң ұ л т т ы қ к ө ш б а с ш ы л а р ы арасындағы сенiмнің жоғары деңгейi Қазақстан м е н Ре с е й д і ң с т р ат е г и я л ы қ ə р і п т е с т i г i дамуының маңызды факторы болып табылады. Н.Ə.Назарбаевтың үстіміздегі жылдың қазанында Ресей Федерациясына жасаған кезектi сапары мұның жарқын дəлелі. Сапардың қорытындысы бойынша Бiрлескен мəлiмдеме қабылданды, онда ХХІ ғасырдағы Тату көршілестік пен одақтастық туралы жаңа шартты əзірлеу жəне қабылдау қажеттілігі туралы уағдаластық бекітілді. Ө з а р а т ау а р а й н а л ы м ы н ы ң т ұ р а қ т ы өсуі - Қазақстан мен Ресей экономикалық ынтымақтастығының дəйекті түрде нығайып келе жатуының айқын айғағы. Ол 1994 жылдан 2011 жылға дейiнгі кезеңде $4 миллиард доллардан азырақ көрсеткіштен шамамен 24 миллиард доллар көлеміне дейiн 6 еседен аса өстi. Қазақстан мен Ресей арасындағы тауар айналымы 2012 жылдың он айында 19,4 мил-

л лиард доллардан асты, бұл Қ Қазақстанның басқа елдермен ж жалпы тауар айналымының 17%-дан артығын құрайды. Соңғы жылдары əр түрлi ж жүздеген жобалар, мысалы, Қ КамАЗ жүк маҚазақстанда ш шиналарын жасайтын сервис оорталықтарын құру жəне қ құрамдас бөлiктерiн дамыту, А Ангарскіде халықаралық о орталық базада байытылған ууранды өндiру, ғарыштағы ж жəне көптеген басқа да жобал жүзеге асырылды немесе лар i iске қосылды. 3500-ден аса бiрлескен қазақстандық-ресейлiк к кəсiпорындар ойдағыдай жұмыс iстеуде. С о ң ғ ы б е с ж ы л д а Р е с е й д е н т i ке л е й инве стициялардың легі 4,5 миллиард, ал Қазақстаннан Ресейге 1,6 миллиард долларды құрады. Екi елдiң шекаралас ынтымақтастығының стратегиялық əріптестiктi дамытуа алатын мəні зор. Бұл түсiнiкті де, себебi Қазақстан мен Ресей арасындағы мемлекеттiк шекара əлемдегі ең ұзын 7,5 мың км құрайтын шекара болып саналады. Екi елдiң шекаралық аумағы Ресейдің 12 өңірі мен Қазақстанның 7 облысын қамтиды. Осыған байланысты 9 жылдан бері Қазақстан мен Ресейдің мемлекеттер басшыларының, үкіметтер мүшелерінің, өңірлер жетекшiлерiнің, бизнес топтарының, жұртшылық өкiлдерiнің қатысуымен өткiзіліп келе жатқан өңіраралық ынтымақтастықтың жыл сайынғы форумдарының мəнiн ерекше атап өткен жөн. Əлемде екi жақты қатынастардың мұндай алаңшасының теңдесі жоқ. Биыл қыркүйекте Павлодар қаласында өткен өңіраралық ынтымақтастықтың IX форумында 2 миллиард доллардай сомада 4 екi жақты халықаралық құжатқа жəне жобалар бойынша 27 шартқа қол қойылды.


ҚР ƏЛЕМДІК ҚОҒАМДАСТЫҚПЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫ

Форум барысында сауда-экономикалық, инвестициялық жəне ғылыми-техникалық салалардағы ынтымақтастықты тереңдетуге, еуразиялық экономикалық ықпалдасуды дамытуға бағытталған уағдаластыққа қол жеткізілді. «АзияАвто» (Қазақстан) жəне «АвтоВАЗ» (Ресей) компанияларының Қазақстанда жаңа автозауытты салу жөніндегі бiрлескен жобасын іске асыру туралы келiсiм ең əсерлi келiсiм болды: Өскеменде «Ази Авто» зауытының алаңында 2015 жылға қарата автомобильдерді дəнекерлеу, бояу, құрастыру жəне жылына 60 мың бiрлiкке дейiнгі көлемде автомобиль құрауыштарын шығаратын қуаттар құрылмақ. Болашақ өндiрiстiң модельдік қатары «Lada Granta» жəне «Lada Kalina» автомобильдерін қамтиды. 2017 жылға қарай жобаны іске асырудың екiншi кезеңінде кəсiпорынның жəне технопарктің автожабдықтар шығаратын өндiрiстік қуаты жыл сайын 120 мың автомобильге дейiн ұлғайтылады.Тараптар сондай-ақ компаниялардың ірі тораптық құрастыру режимінде «Автоваз» жəне «Renault - Nissan» сияқты тағы басқа үлгiлерiн шығару мүмкiндiгiн қарастыруда. Форумда «Ка-226» азаматтық тiкұшақтарын құрастыратын бiрлескен кəсiпорынды құру туралы уағдаластыққа қол жеткізілді. «МВЕН» компаниясының (Қазан) Қарағанды облысында қосарлы мақсаттағы авиациялық техниканы жасау жөніндегі жобасы - жаңа бiрлескен жобалардың бiрi. Қазақстанда жеңiл ауыл шаруашылығы ұшақтарын құрастыру басталып та кеттi. Қазақстан мен Ресейдің отын-энергетикалық кешен саласында, инновациялар мен жаңа технологиялар, бейбiт атом, ғарыш, биотехнологиялар мен бірқатар басқа да салалардағы ынтымақтастығы барынша қарқынмен дамып келеді. Мысалы, ресейлiк компаниялар мұнай-газ секторында көмiрсутегi шикiзатының ең iрi қазақстандық кенорындарын игеруге белсене қатысуда. Мұнай тасымалдау саласында айтарлықтай үдерiске қол жеткізілді. КҚК кеңейту жобасы (жылына 67 миллион тоннаға дейiн мұнай) іс жүзіндегі кезеңіне ендi. Ол үш кезеңде іске асырылады жəне 2015 жылға қарата толық аяқталады деп болжалданып отыр. Электр-энергетикалық саладағы ҚазақстанРесей ынтымақтастығы одан əрi даму үстінде. 2011 жылдың шiлдесінде Екiбастұз 2-ГРЭС үшiншi энергия блогын бiрлесе салу басталады. Ресей мен Қазақстанның Энергетикалық жүйелерiнiң қатарласа жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету шаралары туралы келiсiм ойдағыдай жүзеге асырылуда.

63

Инновациялық технологиялар саласын дамыту сапалы жаңа деңгейдегі екi жақты ынтымақтастықтың маңызды өрісі болып табылады. 2011 жылы «Қазына Капитал Менеджмент» жəне «Роснано» қатысуымен көлемі 100 миллион АҚШ долларынан асатын қазақстандықресейлiк венчурлық нанотехнологиялар қорын құру бұл бағыттағы бiрлескен жұмыстың табысты мысалдарының бірі болып табылады. Қордың алғашқы жобалары қарастырылып та қойылды. Атап айтқанда, «Батыс Еуропа - Батыс Қытай» көлiк дəлізін құру сияқты маңызды жоба бойынша ынтымақтастық мемлекеттеріміздің стратегиялық ынтымақтастығы болып табылады. Жоба үш негiзгi бағыт бойынша: Қытай – Қазақстан (25%), Қытай – Орталық Азия (35%), Қытай – Қазақстан – Ресей – Батыс Еуропа (40%) жүк тасымалдауды қамтамасыз етедi. Су көлiгi саласындағы ынтымақтастықтың келешегі зор. Ақтау-Астрахань, Ақтау-��ахачкала паромдық желісі ашылды. Мəдени-гуманитарлық саладағы байланыстар қарқынды түрде дамып келедi. Бiрлескен мəдени iс-шаралар: академиялық театрлардың гастрольдері, кинофестивальдар, суретшiлер көрмелері жəне көрші халықтардың ортақ мəдени мұрасын сақтайтын əрі молайтатын этнографиялық ансамбльдердің өнер көрсетуі үнемi өткiзіліп жүр. Ғылым-бiлiм ынтымақтастығы да кеңею үстінде. Қазақстанның 20 мыңнан аса студенті жетекшi ресейлiк ЖОО-ларда бiлiм алуда. Жалпы 20 жылда Қазақстан мен Ресей өзiндiк үлгi ретінде өздерінің ең жақын көршiлеріне ғана емес, сондай-ақ көптеген басқа елдерге де көрсеткен тату көршiлiк үлгiсi мен стратегиялық əрiптестiгінiң берiк iргетасы қаланды. Қазақстан Тəуелсiздiк жылдарында халықаралық қоғамдастықтың беделдi мүшесіне айналды. Бұл орайда елдерімiздiң стратегиялық əріптестiгінiң халықаралық аренада сiңiрген еңбегi аз емес. Қазақстан мен Ресей көптеген маңызды мəселелер бойынша БҰҰ-да жəне басқа да халықаралық ұйымдарда, соның ішінде ТМД, АӨСШК, ЕурАзЭҚ, ҰШҚҰ, ШЫҰ-да ұқсас ұстанымдарды ұстанып келеді. Еуразиялық ықпалдасу Қазақстанның көреген бастамасына айналды. Н.Ə.Назарбаевтың 1994 жылы-ақ ММУ-де сөйлеген сөзінде айтылған идеялар iске асырылуда. 2010 жылдың шiлде сінде Белоруссия, Қазақстан жəне Ресейдің Кеден одағы жұмыс істей бастады, ол 2012 жылдың қаңтарында ықпалдасудың жоғарырақ сатысын – Бiрыңғай


64

экономикалық кеңiстiктi (БЭК) құру алаңына септігін тигізді. Бiрыңғай экономикалық кеңiстiк шеңберiнде заңнамаларды бiр iзге салу негiзiнде төрт еркіндік қағидатын қамтамасыз ету жоспарлануда, бұлар – тауарлар қозғалысының, көрсетілетін қызметтер, капитал жəне жұмыс күшiнің еркiндiгi, сонымен бiрге инвестиция салуға ыңғайлы жағдайлар жасау. Келешекте, БЭК Еуразиялық экономикалық одаққа ұласады деуге толық негiз бар.

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

Е у р а з и я л ы қ ке ң i с т i к т е г i ы қ п а л д а с у үдерістерiнiң жетiстiгі, ен алдымен, елдеріміздің көшбасшыларының жиырма жыл ішінде жүргізіп отырған көреген саясатының нəтижесi екенін ерекше атап кеткен жөн. Қазақстан мен Ресей өз қарым-қатынастарын ортақ тарихи өткенімен бiрiктірілген, күллі еуразиялық өңірдің дамуының қазіргісі мен болашағына көзқарасы ұқсас тең құқықты тəуелсiз мемлекеттер ретінде құрып отыр.


ҚР ƏЛЕМДІК ҚОҒАМДАСТЫҚПЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫ

65

Алексей Власов, Мəскеу Мемлекеттік Университеті посткеңестік кеңістікті зерттеу бойынша Ақпараттық-талдау орталығының Бас директоры, тарих ғылымдарының кандидаты

Ресей мен Қазақстан қатынастарының қазіргі жайы мен динамикасы

Р

есей-Қазақстан қарымқатынастарының дамуы екi негізгі бағыт бойынша жүзеге асырылуда. Бiр жағынан екi жақты диалог, мұнымен қатар, ҚР жəне РФ-тың мəселелердің кең ауқымына: қауiпсiздiк, экономика, гуманитарлық саланы, бiлiмді қамтитын əр түрлi интеграциялық жобаларға қатысуы. Көп жақты ынтымақтастық ТМД, ОДКБ сияқты бiрнеше модульдердің аясында жүзеге асырылуда, бiрақ Мəскеу мен Астананың интеграциялық жобаларға қатысуының ең жоғары деңгейi Кеден одағымен жəне Бiрыңғай экономикалық кеңiстiкпен байланысты. Қазақстан Президентi Н.Ə.Назарбаев бастамасын сонау 1994 жылы көтерген тап осы еуразиялық ықпалдасу бүгiнгі таңда екi елдiң стратегиялық ынтымақтастығына тың серпiн беріп, халықаралық аренада Ресей мен Қазақстанның бəсекеге қабiлеттiлiгiн жоғарылатуға септігін тигізіп отыр. Қазіргі сəтте екi жақты қатынастардың барлық тетiктерi үздiксiз жұмыс iстеп тұр, бұл тауар айналымы көлемiнің өсуіне ғана емес, сондай-ақ көбінесе инновацияларға, ортақ технологиялық серпіліске бағдарланған бiрлескен жобалардың сапалы мазмұнына да қатысы бар деп сенiммен айтуға болады. Биылғы күзде Павлодарда өткен Ресей-Қазақстан өңіраралық ынтымақтастық форумы барысында тап осы жайында сөз болды. Форум аяқталғаннан кейiн журналистер алдында шығып сөйлеген В.В.Путин атап көрсеткендей, «биылғы жыл - Ресей-Қазақстан қарым-қатынастары үшiн атаулы жыл, бiз Достық, ынтымақтастық жəне өзара көмек туралы шарттың 20 жылдығын атап өтеміз. Тарихи өлшем бойынша бұл салыстырмалы түрде шағын мерзiм, бiрақ бiзге осы уақытта көп нəрсені атқарудың сəтi түсті. Біз стратегиялық əріптестiк пен ынтымақтастық

р рухындағы қатынастардың б берік негізін қаладық». Ресей ккөшбасшысының осы пікірі екi ж жақты қатынастардың бүгiнгi к күйi мен даму келешегін бар рынша дəл сипаттайды. Асыллында, дəл Мəскеу мен Астан на бірігу жобаларына басқа қ қатысушылардың арасындағы п р а г м ат и ка л ы қ ж ə н е т е ң құқықты байланыстарды д дəнекерлейтін басты ықпалдасу б белдеуін құрап отыр. Экономика 2015 жылға қарата қ құрылуы жоспарланып отырған е еуразиялық экономикалық о одақтың iргетасы болып табыл лады, мұнда да, елдерімізге əр т түрлi деңгейлерде, бiрлескен өндiрiстердi құруды ғана емес, сондай-ақ технологиялармен алмасуды, бизнестi жүргiзудiң ортақ ережелерін əзiрлеуді, экономикалық одақтың талаптарына сəйкес ұлттық заңнамаларды кезеңкезеңмен үйлестiруді қамтитын əжептəуiр күрделi жолдан өтуіне тура келiп отыр. Бұл жағдайда да, екi елдің көшбасшылары – Нұрсұлтан Назарбаев пен Владимир Путиннің арасында орын алып отырған өзара түсiнiстік пен өзара қолдаудың жоғары деңгейi Ресей мен Қазақстан арасындағы стратегиялық əріптестiктiң негiзі болып табылатынын айтпай кетуге болмайды. Қазақстан президентi «Российская газетада» жарияланған «Ғасырларға созылған достық» мақаласында «Біздің бірлескен жұмыстарымыздың жиырма жылы – ол Қазақстан мен Ресей қарым-қатынастарындағы «алтын мүшел» (шығыстың халық күнтізбесі бойынша 12 жылдық өмір циклі – ред. ескертуі). Бұл кезеңдер біздің елдеріміздің арасында ХХ ғасырдың 90-шы жылдарында бекітілген келісімдер мен уағдаластықтардың терең мазмұнымен толықты. Путиннің саяси ерікжігері мен көрегендігі екіжақты қарымқатынастардың барлық аспектілері бойынша табыстың шешуші факторына айналды» деп бейнелей атап көрсеткен.


66

Əрине, Ресей мен Қазақстан арасында қарымқатынастардың əлдеқашан қоғамдық жобаға айналғанын айтпай кетуге болмайды. Ресей азаматтарының елдің басты одақтасы Қазақстан деп есептейтiнін, қазақстандықтардың дəл солай Ресеймен қарым-қатынастардың мəнiн ерекше жоғары бағалайтынын көру үшін кез-келген қоғамдық пiкiрдi сұрастыруға жүгінудің өзі жеткілікті. Екi жақты келiссөздер деңгейінде шешуге болмайтын бiр де бiр проблема жоқ. Таяу арадағы келешекте мемлекеттеріміздiң алдында қандай мiндеттер тұр? Ең алдымен, еуразиялық ықпалдасу жобасын қолдаудың қоғамдық базасын одан əрi дамыту. Қазақстан мен Ресей көшбасшылары өздерінің соңғы сөйлеген сөздерінде тап осыған

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

мегзеді. Сараптамалық, жастар жəне ақпараттық деңгейде коммуникациялардың қазiргi жəне жаңа заманауи əрі тиiмдiрек нысандарын сақтау керек. Ең бастысы – өзара əрекеттесу құрылатын болашақтың анықтылығы. Қазiр Ресей үшiн де, Қазақстан үшiн де əлеуметтiк жаңғырту проблемалары аса көкейкестi болып отыр. Тап осы саладағы пікірлердің тоғысуын iздестiрудің екi елдiң дамуындағы орнықтылық пен тұрақтылықты жоғарылату үшін келешегі зор болуы мүмкiн. Кеңестік дəуірден кейiнгі жиырма жыл ішінде республикалардың тəуелсiз дамуы - бiз бiрге жүргенде күштiрек екенімізді сенiмдi түрде дəлелдеді. Бұл тұрғыда Қазақстан мен Ресей ынтымақтастығының мысалы мұны анық көрсетiп отыр.


ҚР ƏЛЕМДІК ҚОҒАМДАСТЫҚПЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫ

67

 ҚАЗАҚСТАН ЖƏНЕ РЕСЕЙ: цифрлар мен фактілер Анықтама: Ресей Федерациясы Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк егемендiгiн 1991 жылы таныды. Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасында дипломатиялық қатынас 1992 жылдың қазанында орнатылды. Ресей Федерациясының Қазақстан Республикасындағы Елшiлiгi 1992 жылы ашылды. Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Елшiлiгi 1992 жылы ашылды. Қазақстан Республикасының Бас консулдығы Ресей Федерациясында Санкт-Петербург қаласында жəне Консулдықтары Астрахань мен Омбы қалаларында жұмыс істейді. Ресей Федерациясының Бас консулдықтары Қазақстан Республикасында Алматы, Өскемен қалаларында жəне РФ Консулдығы Орал қаласында жұмыс істейді. Бочарников Михаил Николаевич 2006 жылдың қарашасынан бері Ресей Федерациясының Қазақстан Республикасындағы Төтенше жəне Өкiлеттi Елшiсi болып табылады. Оразбақов Ғалым Iзбасарұлы 2012 жылдың 25 сəуiрінен бері Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше жəне Өкiлеттi Елшiсi болып табылады.

I. САЯСИ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ Қазiргi уақытта Қазақстан-Ресей ынтымақтастығының шарттық-құқықтық базасы əр түрлi салалардағы 170 шарт пен келiсiмді қамтиды. Олардың негiзiн қалайтындарының қатарында: 1992 жылдың 25 мамырындағы Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасында Достық, ынтымақтастық жəне өзара көмек туралы шарт бар (1992 жылдың 7 қазанында күшiне ендi). Қазақстан мен Ресейдiң аса жоғарғы жəне жоғары деңгейдегі кездесулерінің қарқындылығы екi жақты қатынастардың сапалы күйiнің үнемi артып келе жатқанын, достық, тату көршiлiк пен стратегиялық əріптестiктің жоғары деңгейінiң сақталып отырғанын білдіреді. Мəселен, Қазақстан мен Ресейдiң президенттерi тек 2011 жылы ғана 8 мəрте ұшырасты, ал мемлекеттердің басшылары 2012 жылдың 10 айында ынтымақтастықтың келешегін анықтайтын 7 маңызды кездесуді өткiздi.

II. САУДА-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ Ресей Қазақстанның ең iрi сауда əріптесі болып табылады. Екi жақты сауда айналымының үлесi ҚР сыртқы саудасының жалпы көлемiнің шамамен 20% құрайды. Қазақстан мен Ресейдiң арасындағы тауар айналымы тек 2012 жылдың 8 айында ғана 15 млрд.долл. құрады, бұл 2011 жылдың осы көрсеткiшінен 3,5% төмен (15,6 млрд.долл.). Экспорт бұл ретте 15,4% төмендедi жəне 4,5 млрд.долл құрады, ал импорт 2,6% ұлғайды жəне 10,5 млрд.долл құрады. Ресей магистралды құбырларын пайдалана отырып, Қазақстан мен Ресей əлемдiк нарықтарға қазақстандық көмiрсутек шикiзатты тасымалдау мəселесінде өзара əрекеттесіп отыр, мұнай-газ өндiрiстерiн бiрге жаңартуда. Бүгiнгi таңда Атырау-Самара құбыры, КТК құбыры, Атасу-Алашанькоу құбыры, Ақтау порты қазақстандық мұнайдың негiзгi қолданыстағы экспорттық бағыттары болып табылады. Бiртұтас энергетикалық жүйелердің қатарласа жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету жөніндегі жəне Екiбастұз 2-ГРЭС үшiншi блогын салу жəне одан кейін пайдалану туралы, екi мемлекеттің электр желiлерi бойынша электр энергиясын беру кезінде қызмет көрсетуі туралы үкіметаралық келiсiмдер ойдағыдай іске асырылуда. Қазақстан мен Ресейдің атом өнеркəсiбіндегі, соның ішінде Қазақстан-Ресей бiрлескен үш кəсiпорнының уран өндiрудi ұлғайту, азаматтық ядролық энергетика саласында бiрiккен компания құру мəселесіндегі ынтымақтастығы қарқынды түрде дамып келеді. 2010 жылдың 5 шiлдесінде «Росатом» Мемлекеттік атом энергиясы жөніндегі корпорациясы мен «Қазатомөнеркəсiп» «ҰАК» АҚ Бiрлескен мəлiмдемесiне, сонымен бiрге «Росатом» Мемлекеттік атом энергиясы жөніндегі корпорациясы мен «Қазатомөнеркəсiп» «ҰАК» АҚ арасында бейбiт мақсатта атом энергиясын пайдалану саласында ықпалдасу мен ынтымақтасу туралы меморандумға қол қойылды. Қазақстан мен Ресей ғарыш саласында «Байқоңыр» кешенiн бiрлесе пайдалану саласында елеулі істерді қолға алып отыр. «Байқоңыр» ғарыш айлағында «ҚАЗСАТ» спутниктері сериясын құру жəне («ҚАЗСАТ-2» қазақстандық спутнигі 2011 жылдың 16 шiлдесінде ұшырылды), сонымен бiрге «ГЛОНАСС» жаhандық навигациялық спутниктiк жүйесін бiрлесе пайдалану жұмысы жүргізілуде.


68

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

Бiрлескен кəсiпорындарды құру жəне қызметiн жетiлдiру шаралары қолданылуда. Қазiргi уақытта Қазақстанның аумағында 1700 шақты, Ресейде 3 мыңдай бiрлескен Қазақстан – Ресей кəсiпорындары жұмыс істейді, РФ-дың 89 субъектiсінiң 76-сының Қазақстанмен сауда-экономикалық байланыстары бар.

III. МƏДЕНИ - ГУМАНИТАРЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ Егемендi даму жылдарында мəдени-гуманитарлық салада екi жақты ынтымақтастық айтарлықтай жанданды. 2011 - 2012 жылы төмендегідей бағыттар: екi ел халықтарының арасындағы достықты тереңдету, қазақ халқының тарихын, мəдени мұрасы мен құндылықтарын насихаттау, Қазақстанның имиджін нығайту, елдiң əр түрлi салалардағы жетiстiктерiн танымал ету жəне Қазақстанды ресейлiк қоғамда қарқынды дамып келе жатқан заманауи мемлекет ретінде орнықтыру бойынша жүйелiк жұмыс жалғасын тапты. Бұл бағыттар шеңберiнде 60-тан аса Қазақстан-Ресей бiрлескен іс-шарасы жүргізілді. Мəскеу түбіндегі шайқастың 70 жылдығын жəне Панфилов дивизиясының ерлігін мерекелеу барысында: қазақстандық ардагерлердiң Мəскеу қаласында еске алу іс-шараларына қатысуы; қазақстандық ардагерлердi Мəскеу қаласы Үкiметiнің естелік белгiлермен марапаттауы; ММУ-де «Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысына қатысуы» дөңгелек үстелі; РФ Қарулы күштерi Орталық мұражайында жəне Мəскеу қаласының бірқатар бiлiм беретiн мекемелерiнде Кеңес Одағы Маршалы Д.Т.Язовтың «Панфиловшылар Отан үшін ұрыстарда» кiтабының таныстырылымы»; Волоколамск ауданы Нелидово кентінде жəне Мəскеудегі Соғыс жəне еңбек ардагерлерi үйінде мерейтойлық іс-шаралар ұйымдастырылды. Ресейде Қазақстанның көрнекті қайраткерлерiн мəңгi есте сақтау жұмысына: Астрахань облысы Краснояр ауданында Бөкей ханның Мемориалдық кешенінің (Кесенесінің) салынуы мен салтанатты түрде ашылуына, Мəскеу қаласында РСФСР Халкомкеңесі Төрағасының орынбасары Т.Рысқұловқа мемориалдық тақтаның орнатылуына көп көңіл бөлінді Мəскеудегі «Мир» концерт залында «Наурыз мейрамын» мерекелеу Қазақстанның тарихи жəне мəдени мұрасын насихаттау тұрғысындағы iрi оқиға болды. Түрлi əрі ауқымды бағдарлама Қазақстанның əйгiлi шығармашылық ұжымдарының өнерін де қамтыды.


69

ФОТОСЕССИЯ: «Қазақстан-Ресей: ынтымақтастықтың 20 жылы»


70

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ


71


72

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ


73


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

74

Майнұр Мырзамадиева, Қазақстан Республикасының Нидерланд Корольдігіндегі Төтенше жəне Өкілетті Елшісі

Қазақстан-Голландия өзара қатынастары туралы

2

012 жылдың 10 қыркүйегі - Қазақстан Республикасы мен Нидерланд Корольдiгi арасында дипломатиялық қатынастардың орнағанына 20 жыл толған күн. Қазақстан - Голландия өзара қатынастар ы елдеріміздің арасында дипломатиялық қатынастар орнатылған 1992 ж. 10 қыркүйегінде басталды. Елдеріміздің басшыларының елшiлiктердi ашу туралы шешiмi екi жақты қ ат ы н а с т а р д ы д а м ы т уд а маңызды кезең болды. Мəселен, Нидерланд Корольдiгiнің Елшiлiгі 2002 жылы Алматыда ашылды жəне Қазақстан Республикасының Нидерландтағы дипломатиялық миссиясы 2007 жылдың 1 қаңтарында Елшiлiк болып қайта ұйымдастырылды. Король ханымы Беатрикстің шақыруымен Президент Н.Назарбаевтың 2002 жылдың қарашасында Нидерландқа жасаған тұңғыш ресми сапары елдерiміздің арасында қарым-қатынастың қалыптасуындағы ең маңызды кезеңiне айналды. Бұл сапар Қазақстан-Нидерланд қатынастарының əр түрлi салаларда дамуына сүбелі iргетасты қалады. Нидерланд тарабы сапар уақытында Қазақстанның нарықтық экономикасы бар демократиялық қоғамды құрудағы жетiстiктерiн, ҚР-дың Орталық Азия аймағында бейбітшілікті, қауiпсiздiк пен тұрақтылықты қамтамасыз етудегі рөлін жоғары бағалады. 2003 жылға қарат а сыртқы с аяси ведомстволардың арасында байланыстар қарқын ала бастады. Мəселен Нидерланд Сыртқы істер министрі Я.Схеффер 2003 ж. шiлдесінде Қазақстанға тұңғыш сапармен келді. 2004 2005 жылдар ішінде Сыртқы істер министрі Қ.Тоқаевтың Нидерланд СIМ басшысы Б.Ботпен (2004 ж. желтоқсанында Брюссельде, 2005 ж. қыркүйегінде - Нью-Йоркте) екi кездесуi болып өтті. НК Сыртқы істер министрі Б.Бот 2006 жылдың мамырында Қазақстанға ресми сапарын жасады.

ҚР Сыртқы істер министрі М М.Тəжиннің 2009 ж. маусымында Нидерландқа жасаған ресми сапары екi ж жақты ынтымақтастықты ж одан əрi дамытуға қосымша о серпін берді, оның барысынс да д НК Премьер-Министрі Я.Балкененде жəне Сыртқы Я істер министрі М.Верхагенмен і ке зд е сул е р ө т к i з i л д і . Сапардың қорытындысы С бойынша екi мемлекеттің б сыртқы саяси ведомстволары с арасында а Өзара түсiнiстік пен п ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды, м ооның негiзiне «Еуропаға жол» мемлекеттiк бағдарламасында м белгiленген ынтымақтастықтың басым бағыттары алынды. Нидерландтың Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалық етуге кандидатурасын қолдауын б ұ л ж ы т п а й қ а м т а ма с ы з е ту i е к i ж а қ т ы қатынастардағы өзекті сəтке айналғанын айтпай кетуге болмайды. Мадридте Тұрақты Кеңестің, сондай-ақ ЕҚЫҰ СІМК аясында кездесулердің барысында көптеген еуропалық мемлекеттерден бөлек Нидерландтың демократиялық жəне əлеуметтiк-экономикалық дамуда толайым табыстарға жеткен жəне Ұйымның өзінің қызметіне серпін беруге қабiлеттi ел ретiнде Қазақстанның өтiнiмiн қолдауға нанымды түрде шақырып, жақтап отырғаны белгiлi. ЕҚЫҰ саммиті шеңберiнде Астанада 2010 ж. желтоқсанында ҚР Президентi Н.Назарбаев пен Нидерландтың қазiргi Премьер-Министрі М.Рютте арасында тұңғыш кездесу өтті. Бұдан бөлек, нидерландтық тараптың қазақстандық сарапшылар үшін ҚР-дың ЕҚЫҰға төрағалық етуінің практикалық мəселелеріне, сонымен бiрге мемлекеттiк басқару саласында тəжірибе алмасуға арналған арнайы семинарлар мен тренингтерді ұйымдастыруы оңды екi жақты өзара əрекеттесудің мысалы болып табылады. Елшiлiк көптеген жылдар бойы ЕҚЫҰ аз ұлттар істері жөніндегі Жоғарғы Комиссары


ҚР ƏЛЕМДІК ҚОҒАМДАСТЫҚПЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫ

(АҰЖК) К.Воллебек кеңсесімен ынтымақтасып, тығыз байланыс орнатып отыр. АҰЖК кеңсесімен сындарлы өзара iс-əрекеттесу кезінде ұлттық күн тəртiбiнiң мəселелеріне, сондай-ақ халықаралық ынтымақтастық салаларына да басты назар аударылуда. Елшiлiк пен ҚР-дың мемлекеттiк органдары соңғы жылдары АҰЖК кеңсесімен бірқатар маңызды іс-шараларды өткізді, оларда көп ұлттық қоғамда əлеуметтiк ықпалдасуды заңнамалық жағынан қамтамасыз етудің, өзара түсiнiсу мен құрметтеу мəдениетiн қалыптастырудың, этностардың қоғамдық-саяси өмірге қатысуы жəне Қазақстан халқы Ассамблеясы (ҚХА) тəжiрибесiнiң мысалындағы консультациялық органдардың рөлі мен тиiмдiлiгiнің мəселелері талқыланды. Мəселен, «Қазақстан этностарының тарихи шығу елдерiмен қатынастарын нығайту жəне шет елдерде конфессияаралық жəне этносаралық келiсiмді насихаттау» Мемлекеттiк б а ғ д а рл а ма с ы н ы ң а я с ы н д а 2 0 0 9 ж . 2 - 5 қыркүйегiнде Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары Е.Тоғжанов бастаған қазақстандық делегация Нидерланд Корольдiгiне сапармен барып қайтты. Делегация ҚР-дың Нидерландтағы Елшiлiгі ЕҚЫҰ аз ұлттар істері жөніндегі кеңсесiмен жəне ҚХА хатшылығымен бiрге ұйымдастырған «Этникааралық ықпалдасу мен төзімділіктің қазақстандық тəжiрибесi» тақырыбындағы кеңейтілген семинардың жұмысына қатысты. ҚР Мəдениет жəне ақпарат министрлігі Тіл комитетінің төрағасы Е.Шаймерден бастаған қазақстандық делегация АҰЖК кеңсесiнің шақыруымен 2010 ж. ақпанында Гаага қаласына барып қайтты. Тiл комитетiнің өкiлдерi сапар барысында АҰЖК-те екi жақты кездесулер өткiздi, сонымен бiрге үш тiлде бiлiм беру мен мемлекеттiк басқаруда жəне БАҚ-та тiлдердi қолдануды талқылау үшiн Фриз академиясына барды. Алматы қаласында 2009 ж. 21 қыркүйегінде ҚХА мен АҰЖК ұйымдастырған «Этностардың қоғамдық-саяси өмірге қатысуы. Консультативтік органдардың рөлі мен тиiмдiлiгi: Қазақстан халқы Ассамблеясының тəжiрибесi» семинары болды. Семинардың жұмысына К.Воллебек қабысты. Қазақстан мен Нидерландтың ядролық қаруды таратпауды жəне халықаралық лаңкестікпен күресті қоса алғанда жаhандық қауiпсiздiк пен халықаралық ынтымақтастықтың көптеген көкейкестi мəселелері бойынша көзқарастарының ұқсас екенiн атап өту қуанышты жəйт.

75

Мəселен, Нидерланд 2011 ж. мамырында 400 мың еуро мөлшеріндегі Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан ядролық қауiпсiздiк жөніндегі америкалық жобаны қолдады, ол «Қауіп-қатерді азайту туралы жаhандық бастама» бағдарламасын іске асыруға бағытталған. Гаагада 2011 ж. қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Қанат Саудабаев пен Нидерланд Сыртқы істер министрі У.Розентальдың қатысуымен өткен «Ядролық екіұшты таңдау: бүгінгісі мен болашағы» конференциясы мұндай ортақ жұмысымыздың мысалдарының бiрi болып саналады. Астанада 2012 ж. қазанында ҚР Президенті жанындағы Жаппай қырып жоятын қаруды таратпау жөніндегі комиссияның Төрағасы, «Назарбаев орталығы» көпфункционалды ғылыми-талдау жəне гуманитарлық-ағарту ММ директоры Қ.Саудабаевтың Нидерланд Парламентi Сенатының бұрынғы президенті, Еуропа Кеңесi Парламенттiк Ассамблеясының бұрынғы төрағасы, қазіргі сенатор Рене ван дер Линденмен кездесуі болды. Ү.ж. 29 қазанында Химиялық қаруға тыйым салу жөніндегі халықаралық ұйымның ғимаратында «Назарбаев орталығы» көпфункционалды ғылыми-талдау жəне гуманитарлық-ағарту» мемлекеттік мекемесі ұйымдастырған картиналар көрмесі мен АТОМ жобасының таныстырылымы өтті. Осы іс-шарада қазақстандық суретшi жəне АТОМ жобасының Құрметтi консулы К.Күйiковтың картиналары қойылды. АТОМ жобасы – «Назарбаев орталығы» жүзеге асыратын алғашқы халықаралық бастамаларының бiрi. Бұл президенттiк бастама «Назарбаев орталығының» міндетіне кiретін мүдделердің əр саласын қамтиды. АТОМ жобасы ядролық қарудың сынақтарын өткізуге түпкілікті тыйым салуға қол жеткізу мақсатында жұртшылықтың күш-жігерін бiрiктiруге бағытталған халықаралық науқан болып табылады. Елдеріміздің арасында парламентаралық байланыстар қарқынды түрде дамуда. Мəселен, 2010 ж. Нидерланд Парламентi Өкiлдері палатасының депутаты, сондай-ақ ЕҚЫҰ нидерландтық парламенттiк делегациясының төрағасы Коскун Чоруз бастаған «Қазақстанның достары» парламенттiк тобы құрылды. Сенаттың Əлеуметтiк-мəдени мəселелер жөніндегі комитетiнің төрағасы А.Бижанов б а с т а ғ а н Қ Р П а р л а м е н т і с е н ат о р л а р ы делегациясының 2010 ж. қарашасында Гаага қаласына жасаған сапары парламентаралық


76

байланыстарды нығайтуда маңызды қадам болды. Қазақстандық делегация сапар барысында Нидерланд Парламентi Сенатының Президенті Рене ван дер Линденмен, халықаралық iстер, əлеуметтiк-мəдени, сондай-ақ аграрлық мəселелер жөніндегі комитеттердің атынан голландиялық сенаторлардың тобымен кездесулер өткізді. Сонымен қатар НК Премьер-Министрінің халықаралық қатынастар мəселелері жөніндегі кеңесшiсі К. ван Оостероммен, НК СІМ басшыларымен жəне ЕҚЫҰ АҰЖК Жоғарғы комиссары К.Воллебекпен келiссөздер жүргізiлді. Гаага қаласында ҚР Елшiлiгі ашылған күннен бастап күш-жігеріміз ынтымақтастықты əртараптандыруға, жоғарғы технологияларды тартуға жəне шетелдiк перспективалы компаниялардың акцияларын сатып алу жолымен Қазақстан экономикасының бəсекеге қабiлеттiлiгiн жоғарылату тұрғысында еліміздiң Басшыларының тапсырмаларын іске асыруға бағытталды. Экономиканың Қазақстанда шапшаң дамып келе жатқан салалары – көмiрсутектерін өндiру мен ұқсату, химия өнеркəсiбi, ауыл шаруашылығының қуатты секторы, логистика, қаржы голландиялық экономиканың негiзi болып табылатыны белгiлi. Қазақстан Нидерланд Корольдiгiмен саудаэкономикалық қатынастарды дамытуға зор мəн беріп отыр. Бұл мəн-жай, ең алдымен, Нидерландтың елімізге тартылған (ҚР Ұлттық банкінің 1993-2012 жылдардағы деректері бойынша 47 миллиард АҚШ долларынан асатын) инвестициялар көлемі бойынша Қазақстанда №1 инвестор болып табылатынына негiзделген. Қазақстанда қазiргi уақытта 380 аса бiрлескен кəсiпорын тiркелген, олардың көбi ауыл шаруашылығы өнiмдерін өңдеу мен өндiру, технологиялардың жаңа нысандарын енгiзу, халық тұтынатын тауарларды өндiру жəне қызмет көрсету салаларында белсене жұмыс iстеуде. Нидерланд Экономика министрі М.Хувеннің 2009 жылдың қазанында Қазақстанға, ҚР көлiк жəне коммуникациялар министрi Ə.Құсайыновтың 2010 жылдың мамырында Нидерландқа жасаған сапарлары екi жақты сауда-экономикалық қатынастарды нығайтудағы маңызды оқиғалар болды. Басқарма Төрағасы Т.Құлыбаев бастаған «Самұрық-Қазына» АҚ делегациясының 2011 жылдың қарашасында Нидерландқа жасаған сапары елдеріміздің экономикалық блоктары жетекшiлерi байланыстарының өсу қарқынын сүйемелдеуге септігін тигізді. Т.Құлыбаевтың

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

Ханзада Виллем-Александр Оранскиймен, Премьер-Министрдің орынбасары М.Верхагенмен кездесулерінде елдеріміздiң арасындағы саудаэкономикалық қатынастарды дамытудың келесi жолдары белгіленді, сонымен бiрге қазақстандық, жəне голландиялық экономикалардың энергетика, көлiк логистикасы, қаржы-банк секторы жəне ауыл шаруашылығы сияқты елдеріміз үшiн маңызды салаларда инновациялық дамыту мəселелері бойынша өзара əрекеттесе алатыны атап көрсетілді. Нидерландпен өзара қатынаста қазақ диаспорасымен нығайып келе жатқан байланыстардың мəнi зор. Жыл сайын өткiзiлетiн көп салалы мəдени фестивальдар, диаспора мен Нидерландта оқып жүрген студенттер арасындағы спорт жарыстары, бiрге өткiзiлетiн ұлттық мерекелер қазақ диаспорасының тарихи отанымен байланысын нығайтудың маңызды құрамдас бөлiгі болып табылады. Қазақстан Нидерландпен мəденигуманитарлық ынтымақтастықты, атап айтқанда, бiлiм беру с аласында ынтымақт астықты күшейтуге зор мəн беріп отыр. Қазiргi уақытта Нидерландтың (Делфт, Маастрихт, Роттердам, Эйндховен жəне Твенте, Арнем, Ляйден жəне басқа да) университеттерiнде 50-ден аса қазақстандық студенттер оқып жүр. Мəдени-гуманитарлық ынтымақтастық шеңберiнде Нидерландта қазақстандық өнердi насихаттауға ерекше көңіл бөлінуде. Елшiлiк соңғы жылдардың ішінде бірқатар жылжымалы қазақстандық кескiндеме көрмелерiн, тақырыптық фотогалереяларды, қазақстандық фольклорлық саз жəне би фестивальдарын ұйымдастырды, кино көрсетуді өткiздi. Голландия жұртшылығын Қазақстан халқының тарихымен, дəстүрлерімен, салттарымен етене таныстыру мақсатында Нидерландтың iрi қалаларында НК мемлекеттiк органдарының, қоғамдық, мəдениет-бiлiм беру жəне басқа да ұйымдары өкiлдерiнің қатысуымен конференциялар, симпозиумдар мен семинарлар өткiзілдi. Сондай-ақ аймақтық жəне муниципалдық деңгейлердегі қарым-қатынастар да дамып келеді. Қорыта келгенде, Қазақстан-Нидерланд қарым-қатынастары дамуының жоғары деңгейін, Нидерланд үшiн еліміздің мəнiн мойындай отырып, сонымен бiрге екi жақты дипломатиялық қатынастардың орнағанының 20 жылдығын атап өту мақсатында 2011 ж. қыркүйегінде Роттердам қаласының Мэриясы таяудағы уақытта қаланың əсем көшелерінің бiрiне «Астанастраат» есiмін беру туралы шешiм қабылдады, осыған орай


ҚР ƏЛЕМДІК ҚОҒАМДАСТЫҚПЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАЙЛАНЫСТАРЫ

Елшiлiк салтанатты ашу рəсімін өткізудi жоспарлап отыр. Қазақстан-Голландия қарым-қатынастарының орнағанының 20 жылдығының қорытындысын шығара отырып, Еуропалық, атап айтқанда, нидерландтық бағытта жүргізiлетiн сыртқы саяси өріс аса жемiстi де табысты болды деп сенiмдiлiкпен айтуға болады. Еліміздiң тəуелсiздiгінiң жиырма жылдығы маңызды сыртқы жəне ішкі саяси оқиғаларға толы болды жəне қазақстандық өмiрдiң белсендiлiгі

77

мен серпiні екi жақты ынтымақтастықтың iлгерілемелi түрде дамуында, тараптардың барынша маңыздылығы мен дəйектілігін талай мəрте көрсеткен Қазақстан-Нидерланд қарымқатынастарының дамуында өз көрінісін тапқаны əбден орынды нəрсе. Алайда, ынтымақтастықтың қол жеткiзілген зор нəтижелерiне қарамастан, Қазақстан мен Нидерланд арасындағы қарым-қатынастар стратегиялық əріптестiктiң барлық бағыттары бойынша дами береді деп есептеймiн.


ҚАЗАҚСТАН 78

ДИПЛОМАТИЯСЫ ТАРИХЫНАН

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

V. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ШАРТТАРЫ

2012 ж. сəуір-желтоқсан  Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Малайзияның Үкіметі арасындағы минералдық ресурстарды игеру саласындағы ынтымақтастық жөніндегі өзара түсіністік туралы меморандум (18.04.12. Қол қойылған күннен бастап күшіне енді)  Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттердің ұзақмерзімді тату көршілік, достық жəне ынтымақтастық туралы шарты (16.08.07. 31.10.12 күшіне енді)  Қазақстан Республикасы мен Испания Корольдігі арасындағы Қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы конвенция (17.06.11. 01.12.12 күшіне енді)  Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Австрия Республикасының Үкіметі арасындағы Инвестицияларды кетермелеу жəне өзара қорғау туралы келісім (12.01.10. 21.12.12 күшіне енді)


ҚАЗАҚСТАН ДИПЛОМАТИЯСЫ ТАРИХЫНАН

79

VI. КОНСУЛДЫҚ ҚЫЗМЕТ Елдар Қонаев, Қазақстан Республикасының Омбы қаласындағы Кеңесші-уəкілі, Консулы

Мүдделер шегінде

О

сыдан жеті жыл бұрын Қазақст ан мен Ресей Федерациясы үкіметтерінің шешімімен Омбыда Қазақстан Республикасының консулдығы ашылды. Омбы облысынан басқа консулдық округқа Ресейдің сегіз аймағы кіреді: Томск, Новосибирск, Кемерово, Корған, Түмен, Челябинск, Алтай Республикасы жəне Алтай өлкесі. Қазақ диаспорасының басым бөлігі Омбыда тұрады (80 мыңға жуық). Салыстырғанда Челябинск облысында 35 мыңнан астам, Новосибирск облысында 11 мыңға жуық, Алтай Республикасында 13 мың шамасында, Түменде 18 мыңнан астам қазақ тұрады. Үстіміздегі жылғы қарашасында Түменде Қазақстан Республикасының алғашқы Құрметті консулдығы ашылды. Құрметті консул болып түмендік іскер Сейілхан Николаевич Мақаш тағайындалды. Омбы облысы екі ел шекаралық ынтымақтастығының орталығы болып саналатындығы кездейсоқ емес. Оған ең алдымен себепші болған жер көлемі. Кезінде Омбы мен Астана Ақмола облысының құрамында Ресей империясының бір бөлігі болған. Ежелден біздің тарих, мəдениет, экономикалық түптеріміз бір. Біз іс жүзінде өмірлік іс əрекеттің барлық саласында мыңдаған жіптермен байланыстымыз. Біздін құрлық шекара да Ресейде ең үлкен болып саналады. Сондықтан консулдықтың Омбыда ашылуын өмірдің өзі бұйырған. Алғашқы жылдары біздің көмегіміз керек азаматтардың ағыны таусылмайтын тұғын. Ең біріншіден азаматтық сұрақтарына байланысты құжаттарды рəсімдеу көмегі керек болды. Біз əлі күнге дейін ескі «кеңестік» төлқұжаттарымен келетін азаматтарды қабылдаймыз. Сонымен өткен жылдың өзінде осындай өтініштердің

ссаны жүзден асты. Адамдар ш шалғайда тыныш өмір сүріп ккеле, кенет асығыс түрде аймақ м маңынан шығатын кезде нем месе зейнетақысын ресімдеу к кезінде құжаттарының жарамс екендігі анықталады. Сонан сыз к кейін Қазақстанға сұрау жолдан нып, олардың біздің азаматтар е екендігі анықталады. Адамдар ш шекараны кесіп өтіп, тиісті қ құжаттарды рəсімдеу үшін о оларға қайтуға куəлігі беріледі. Б Бұдан былай Ресейде тұрақты т тұруға рұқсат алынып, тек сод кейін Ресей азаматтығын дан қ қабылдауға өтініш білдіруге б болады. 2003 жылдан бері ҚР мен РФ шекаралық ынтымақтастық Форумдары өтіп тұрады. Сол кезден бастап форумдардың жүйелі түрде өткізілуі дəстүрге айналды. Бір жыл Қазақстанда өтсе, екінші жылы Ресейде өтеді. Биылғы жылы Павлодарда кездесті. Соңғы екі жылдың ішінде аталмыш шараның арқасында екі ел арасында мəдениет, экономика, ғылым жəне т.б. салаларында ынтымақтастық жөнінде жүздеген келісімдерге қол қойылды. Форум бірыңғай экономикалық кеністіктің қалыптасуына түрткі болды. Екі ел арасындағы кеден бекеттерінің жойылуы нəтижесінде Омбы облысы мен Қазақстан аймақтары арасындағы тауар айналымы 400 миллион АҚШ долларына дейін өсті. Ертіс маңы кəсіпорындары қазақстанның бизнесімен белсінді қызмет ете бастады, инвестицияның көлемі айтарлықтай өсті. Дегенмен мəселе тек экономикада ғана емес. Адамдардың бір-біріне қонаққа баруы жеңілденді. «Air Astana» Авиакомпанияның арқасында Омбы мен Астана арасында əуе қатынасы орнады. Енді шекараны кесіп өту үшін кезекте тұру қажет емес ол үшін 15 минут жеткілікті. «Қазақстан Темір жолының» күшімен «Омбы-Қарағанды» арасындағы əйгілі пойыз қайтадан жүре баста-


80

ды. Жаздыгүні омбылықтар Бурабайға жəне Қазақстанның басқа шипажай аймақтарына демалуға барып, астанамызды көре кетеді. Өз кезегінде қазақстандықтар Омбы облысына емденуге келеді, ірі мегамоллдарында шопинг жасайды, жергілікті жоғарғы оқу орындарына оқуға түседі. Негізінде консулдық есепке Ресейге тұрғылықты мекенжайға көшіп келген азаматтар тұрады. Қазіргі уақытта консулдықта 400 астам адам тіркелген. Ертіс маңы қазақстандықтардың Ресейге «Соотечественники» бағдарламасы бойынша көшіп келушілердің арасында жетекші аймақ болып саналады. Ал омбының жоғары оқу орындарында 1500 астам қазақстандық студенттер білім алады. Бүгінгі күні Ресейдің білімі абыройын сақтауда. Бірақ, өкінішке орай, көптеген аймақтарда практика өтетін кезде проблемалар туындайды. Техникалық мамандығы боцынша оқып жүрген студенттерге көптеген кəсіпорындар «жабық». Ал Қазақстанда қазіргі уақытта білімді инженерлер жетіспеуде. Жақында Омбы техникалық университетінің ректорына Қазақстанмен достық қарым-қатынастарының нығаюна қосқан үлесі үшін мақтау қағазын тапсырдым. Қазақ студенттерінің жартысы сонда оқиды жəне кейін бəрі елімізге оралады. Əсіресе бұл көршілес мемлекеттердің аймағында бірыңғай экономикалық кеңістіктің құрылуы шеңберінде ерекше маңызды. Омбы Мемлекеттік университетінің жанында қазақ тілі жəне мəдениеті орталығы, «АвантажБолашақ» еуропалық жəне шығыс тілдері орталығының негізінде «Замандас» қазақ тілі əуесқойларының клубы ашылды. Ал қазақ жастары болса өзінің тегіне, тіліне бет бұруда. Қазір Орталықта айналасуға əртүрлі

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

омбылықтар келуде. Сабақтар тегін өткізіледі. Онда тілден басқа қазақ халқының салт-дəстүрі, мəдениеті туралы айтылады. Сабақтан соң тындаушылар шай ішіп, əңгімелеседі. Бірге діни жəне ұлттық мерекелерді атап өтеді. Омбының қазақ диаспорасы өте белсенді. Омбы облысында бірнеше ұлттық қазақ мəдениет бірлестіктері жұмыс істейді. Оның ішінде атақтыларының бірі «Мөлдiр» Сібір қазақ мəдениет орталығы, оны көптеген жылдар бойы Алтынай Хайдулловна Жүнісова басқарады. Ол Ресейде, атап айтқанда Сібірде бірінші болып ата-бабаларымыздың ұмытылған мұрасын қайта өркендету жұмысын бастады. Фольклорлық жəне этнографиалық материалдарды жинайды, ұлтаралық фестивальдарға қатысып тұрады. Біздің диаспорамыздың шақыруымен Омбыға əйгілі Қазақ драма жəне комедия театры жиі келіп тұрады, көрмелер өтеді. Өткен қыста Омбыға Кентау шоу тобы келіп кетті. Жігіттер Омбының сахнасына шығу үшін аязда автобуспен үш мың километр жол жүріп келді. Байқағаным Омбы қазақтары өзінің тамырын, түбірін ұмытпайды. Ертіс маңында жайлы ахуал қалыптасқан. Бұл жерде басқа ұлт өкілдерін жеккөрушілік жоқ. Аймақта қазақтардан басқа армяндар, немістер, татарлар, тəжіктер, украиндықтар жайлы өмір сүреді. Дегенмен бұл сібірліктердің ашық жүзді, қонақжай, сенімді мінезіне байланысты болар. Біз оны бағалаймыз. Ресеймен достық пен көршілік Қазақстанның сыртқы саясатының басты басымдықтарының бірі болып табылады. Сондықтан біз ары қарайда біздің шекара екі халықты бөлмей керісінше байланыстыру үшін қолымыздан келгенін аянбаймыз.


КОНСУЛДЫҚ ҚЫЗМЕТ

81

• ҚР СІМ консулдық қызметінің ағымдағы шолуы 2012 жылдың қарашасы-желтоқсаны Еуропа жəне Америка елдері  Ү.ж. қараша – желтоқсан кезеңінде Қазақстан Республикасының Испания Корольдігіндегі (Мадрид қаласы) Құрметті консулы лауазымына Луис Фрага Эгускиагирре мырза тағайындалды.  Ү.ж. қараша – желтоқсан кезеңінде Қазақстан Республикасының Латвия Республикасындағы Құрметті консулы Янис Шиминстің жəне Қазақстан Республикасының Америка Құрама Штаттарындағы Құрметті консулдары Хоуард Далдың, Пэрис Териоттың пен Кеннет Деррдің консулдық патенттерінің мерзімдері ұзартылды.  Ү.ж. 13 қарашада Брюссель қаласында ҚР СІМ Консулдық қызмет департаментінің басшылығы Бельгия Корольдігінің СІМ Консулдық қызмет департаментінің Бас директоры С. Ваутиермен кездесті. Кездесу барысында Қазақстан мен Бенилюкс елдері (Бельгия, Нидерланд, Люксембург) арасындағы дипломатиялық паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату жəне реадмиссия туралы келісімдердің жобалары талқыланды.  Ү.ж. 14 қарашада Брюссельде «Қазақстан Республикасы – Еуропалық Одақ» Ынтымақтастық комитетінің 12-ші отырысының шеңберінде Қазақстан Республикасы мен Еуропалық Одақ арасында азаматтардың өзара сапарлары жəне ҚР мен ЕО азаматтары үшін визалық режимді жеңілдету мəселелері талқыланды.  Ү.ж. 6 желтоқсанда Қазақстан Республикасында тұратын этникалық немістердің мəселелері бойынша Берлин қаласында өткен қазақ-герман Үкіметаралық комиссиясының 10-шы отырысында жəне ү.ж. 10 желтоқсанда Астана қаласында Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі мен Швейцария Конфедерациясының Сыртқы істер министрлігі арасындағы өткен консультациялардың кезекті раундында визалық режимді жеңілдету мəселелері талқыланды.  Ү.ж. 5-6 желтоқсан аралығында Дублин қаласында өткен Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымының Сыртқы істер министрлері 19-шы кеңесінің шеңберінде Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Черногория Үкіметінің арасындағы дипломаттық паспорттардың иелерін визалық талаптардан босату туралы келісімге қол қойылды.

ТМД елдері  Ү.ж. желтоқсан кезеңінде Қазақстан Республикасының Украинанадағы Құрмет��і консулы Галина Маслюктің консулдық патентінің мерзімі 2014 жылға дейін ұзартылды.  Ү.ж. желтоқсан кезеңінде Минск қаласына Қазақстан Республикасының Құрметті консулы лауазымына Беларусь азаматы Чермен Шоқанов тағайындалды.

Таяу Шығыс, Азия жəне Африка елдері  Ү.ж. 20 қарашада Ұлан-Батыр (Моңғолия) қаласында Қазақстан-Моңғолия консулдық консультацияларының кезекті алтыншы раунды өтті. Екі ел арасындағы келіссөздер өзара түсіністік деңгейінде өтіп, консулдық саладағы екіжақты ынтымақтастықты кеңейту мен дамытудың жолдарын талқылауға мүмкіндік жасалды. Консулдық сұрақтар бойынша консультациялар шеңберінде Қазақстан Республикасы жəне Моңғолияның арасында азаматтықты жеңілдетілген тəртіппен алу, тоқтату, азаматсыздық пен қос азаматтықты болдырмау жөнінде жəне сотталған адамдарды беру туралы Келісімдерге қол қою мəселелері талқыланды. Тараптар, азаматтарының құқықтары мен мүдделерін қорғау бойынша пікір алмасты, құқыққорғау органдары жұмыс бабында жедел ақпаратпен алмасуға келісті, екі мемлекеттің тиісті органдары тарапынан азаматтарға берілетін анықтамаларды мойындау мəселелері қаралды. Сонымен қатар, Моңғолияның Баян-Өлгей аймағында ҚР Құрметті консулдығы жанында консулдық пункт ашу мəселесі қарастырылды. Консультациялар соңында тараптар өткізілген консультациялардың нəтижесі бойынша қол жеткізген уағдаластықтарды бекіту үшін Хаттамаға қол қойды.


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

82

VIІ. ҚАЗАҚСТАН ДИПЛОМАТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫНАН Қазақстан тəуелсіздігі: тарих тағылымдары жəне қазіргі заман* Бiздiң мeмлeкeттiгiмiздiң тарихи бeлeстeрi Oсыдан бiр жарым мың жылдай бұрын бiздiң ата-бабаларымыз өздeрiнiң тұңғыш ұлы мeмлeкeтiн — Түркi қағандығын құрды. Eуразиядағы көптeгeн мeмлeкeттeр, oлардың iшiндe бiздiң eлiмiз дe сoл қағандықтың бүгiнгe кeлiп жeткeн сiлeмi бoлып табылады. Ұлан-ғайыр аумақта арлы-бeрлi жөңкiлiп күн кeшкeн Азия көшпeлiлeрi тұтас құрлықтардың этникалық жəнe мeмлeкeттiк кeлбeтiн талай өзгeрiскe түсiрдi. Түркiлeрдiң көшпeлi жəнe жартылай көшпeлi тайпалары бүгiнгi көптeгeн халықтардың, eң алдымeн, түркi тiлдeс халықтардың қалыптасуына нeгiз жасап бeрдi. Oлар ұлан-ғайыр аймаққа oрналасты. Бiр шeтi сoнау Саха eлiнeн бастап, eкiншi шeтi сoнау Жeрoрта тeңiзiнe дeйiнгi аралықтағы 10 мың шақырым жeрдi жайлап жатты. Бiр eлдeн кeйiн бiр eлдi жаулап алып, VII —XIII ғасырлардың аралығында жeр-жаhанға қанатын жайған арабтарды, ұлы гeoграфиялық жаңалықтар кeзeңiнeн кeйiн ашылған құрлықт арды, oтаршылдықпeн басып алған eурoпалықтарды қoспағанда, бұрын-сoңды бiрдe-бiр халық нeмeсe тiптi халықтардың тұтас бiр тoбы мұндай аса ұлан-ғайыр аумақты қoныстанып көрмeптi. Oсыншама ұлан-байтақ аумақты басқалар eмeс, тап көшпeлiлeрдiң игeрeтiн жөнi дe бар. Өйткeнi, oлар қoғамдық өндiрiстiң eрeкшe табиғи жағдайларға бeйiмдeлгeн, төрт түлiктi бағып-күтугe лайықталған бiтiмi бөлeк мəдeнишаруашылық тұрпатын жасақтады. «Жылқы ысқырса жeлдiкi, айдаса жаудiкi» дeйдi қазақ. Сoндықтан да көшпeлiлeр малшы ғана eмeс, жауынгeр дe бoла бiлдi. Əскeри тұрғыдан даусыз басымдығының арқасында ғана көшпeлi халықтар əлгiндeй кeң-байтақ аймақтарға иe бoла алды. Түркi көшпeлiлeрiнiң əлeм тарихында алар oрны eрeкшe. Сан ғасырлар бoйында түркiлeр құрған импeриялар, o баста жаугeршiлiктiң арқасында дүниeгe кeлгeнiмeн бара-бара eдəуiр дəрeжeдe өркeниeттi рөл дe атқарды. Сoндықтан да көшпeлiлeргe «жабайы oрдалар» дeп қарау тарихи əдiлeттiлiккe жатпайды. Oның үстiнe əлeмдeгi көптeгeн мeмлeкeттeрдiң — Қытайдың, Үндiстанның, Мысырдың, тағы басқа eлдeрдiң дамуына көшпeлiлeрдiң қoсқан үлeсi қoмақты eкeнi даусыз.

Түрiк қағандығы тұсында бастау алған мeмлeкeттiгiмiздi кeшeгi тарихи oқиғалар көп өзгeрiскe ұшыратты. Eуразия құрлығының кeлбeтiн Шыңғысханның басқыншылығы астанкeстeн eттi. Мoнғoл шапқыншылығы Қазақстан аумағында халықтың қалыптасуын күрт тoқтатып тастады. Iрi тайпалар тoбы сапырылысқа түсiп кeттi. Қыпшақтардың бiр тoбы Қазақстанның сoлтүстiгi мeн Батыс Сiбiрдiң ту сыртына көштi. Қуғынға түскeн наймандар мeн кeрeйлeр дe сoлай қарай жөңкiлдi. Қыпшақтардың талайы Жeрoрта тeңiзiнeн Үндi мұхиты мeн Тынық мұхитқа дeйiнгi аралықтағы eлдeргe тарап, сiңiп кeттi. Амалсыз қoныс аудару мoнғoл билiгi oрнағаннан кeйiн дe тoқтай қалған жoқ. Мoнғoл билeушiлeрi Шығыс Қазақстан мeн Жeтiсудың шұрайлы жайылымдарын басып алды. Сoл жeрлeрдeгi тұрғылықты халықтың тoз-тoзын шығарды. Өздeрi мeншiктeгeн өлкeлeрдi ұлыс-ұлысқа бөлiп тастады. Бұл этникалық тұрғыдан туыстас тайпалардың бiр-бiрiнeн қoл үзiп, бөлшeктeнiп кeтуiнe əкeп сoқтырды. Басқыншылық бiткeннiң бəрi дe қатыгeздiкпeн жүзeгe асырылғанында дау жoқ. Дeгeнмeн, басқа жайды да eстeн шығаруға бoлмайды. Eлдi бiр oрталықтан басқарудың нeгiзi тап сoл кeзeңдe қаланған-ды. Тап сoл ұлыстардың нeгiзiндe кeйiннeн Батыс, Oңтүстiк, Сoлтүстiк хандықтары құрылды. Шыңғысхан көшпeлiлeрдi қарудың күшiмeн бiрiктiргeндe бiр oрталықтан билiк жүргiзудi жəнe салық төлeтудi көздeгeн бoлатын. Бұл өз кeзeгiндe, қазақ жeрiнiң бiрiгуiнe жағдай жасады. Мoнғoл импeриясының қиратылған жұртында көптeгeн мeмлeкeттeр дүниeгe кeлдi. Қазақстан жeрiндe басқыншылық тoқтатып тастаған халықтың, мeмлeкeттiң қалыптасу прoцeсi қайта өрiс алды. Қазақ хандығының дүниeгe кeлуi — мoнғoл басқыншылығы қарсаңында қазiргi Қазақстан жeрiндe бастау алған əлeумeттiк-экoнoмикалық жəнe этнoсаяси прoцeстeрдiң заңды нəтижeсi бoлды. Қазақ мeмлeкeтiнiң дүниeгe кeлуi Жəнiбeк пeн Кeрeй хандардың eсiмдeрiмeн, ал 1480 жылдан бастап Бұрындық ханның атымeн байланыстырылады. XV ғасырдың үшiншi бөлiгiндe Жeтiсудағы тайпалар мeн рулардың бiртe-бiртe

* Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсултан Назарбаевтың «Тəуелсіздік бeлeстeрi» кітабынан: Алматы, Атамұра, 2003. 180 б.


ҚАЗАҚСТАН ДИПЛОМАТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫНАН

Қазақ хандығына қoсылуы үдeй түстi. Сырттан қазақ билeушiлeрiнiң қысымы жиiлeп, iштeн алауыздық күшeйiп, бiр кeздeгi тeгeурiндi Мoғoлстан хандығы бeт-бeтiнe бытырап кeттi. Мoғoл билeушiлeрi 1514 жылға қарата Шығыс Түркiстанға ығысуға мəжбүр бoлды. Oсы кeзeңдe қазақ хандары Oрта Азияға иeлiк eткeн хандармeн Сыр бoйындағы қалалар үшiн күрeстi өршiттi. XVI—ХVII ғасырларда Қазақ хандығы нығайып, шeк-шeңбeрi кeңи түстi. Eндi oның аумағы қазақтардың этникалық жeр-суларының нeгiзгi бөлiгiн тұтасқа жуық қамтитын бoлды. Шeктeс жатқан Oрта Азиямeн, Астрахан, Сiбiр хандықтарымeн, Oрыс мeмлeкeтiмeн алыс-бeрiс, барыс-кeлiс жиiлeдi. Туған «жeрдi түгeндeудi» тeздeтe түскeн көрнeктi қазақ хандарының арасында Қасым ханның oрны айрықша. Қазақ мeмлeкeтiнiң құрылуы oның құқықтық нeгiзiн жасақтауға мүмкiндiк бeрдi. Сoл дəуiрдeгi заң жəдiгeрлiктeрi дeп бiз бүгiнгi күнгe жeтпeй қалған «Қасым ханның қасқа жoлын», oсы дəуiргe дeйiн сақталған Тəукe ханның «Жeтi Жарғысын» атаймыз. Қазақ даласына қай кeздe дe дұшпан көздiң сұғы көп қадалған. XVIII ғасырдың басынан бeрi қарай Қазақстанның сыртқы саяси жағдайы күрт шиeлeнiсiп кeттi. Батыс жақтан Oрал казактары қoлтығына су бүрiккeн Eдiл қалмақтары шабуылдай бастады. Жайық бoйындағы eн шалғынға башқұрттар таласуын қoймады. Oның үстiнe қалмақтар да, башқұрттар да oрыс патшалығының бoдандары eдi. Мұның өзi, айналып кeлгeндe, oрыс-қазақ қатынастарының шиeлeнiсe түсуiнe сeбeпкeр бoлды. Дeгeнмeн, басты қауiп шығыстан, oйраттардың бiр oрталықтан басқарылатын қуатты көшпeлi мeмлeкeтi — Жoңғар хандығы тарапынан төнiп тұрды. Oрталық Азия тарихындағы oсы бiр қиынқыстау кeзeңдe қазақ халқы азулы басқыншыға қарсы eкiжүзжылдық күрeстiң eң ауыр жүгiн жeкe өз мoйнымeн көтeрдi. Бұл жoлда eлiм дeп eңiрeгeн eрлeр мeн кeмeл қoлбасшыларды алға шығарды. Бөгeнбай, Қабанбай, Наурызбай, Тайлақ, Саңырақ, Малайсары, Eсeт, Жəнiбeк сияқты көптeгeн батырлар сoндай тұлғалар бoлды. Oлардың eрeн eңбeгiн халық жырға қoсып, атын аңызға айналдырды. Eр eсiмi — eл eсiндe. Eркiндiк алған eлдiң бүгiнгi ұрпақтары өздeрiнiң батыр бабаларына тағзым eтiп, əзiз аттарын ардақтайтыны, əбдeн əдiлeттi iс. 1726 жылы Түркiстанның oңтүстiк шығыс бeтiндeгi Oрдабасы биiгiндe қазақтың барлық тайпалары мeн руларының жақсысы мeн жайсаңының басы қoсылған ұлы жиыны өттi. Сoл жиында бүкiл қазақ қoсынының басын бiрiктiру

83

жөнiндe тарихи мəнi eрeкшe шeшiм қабылданды. Халықтың үш ұлы пeрзeнтi — Əлiбeкұлы Төлe би, Кeлдiбeкұлы Қазыбeк би, Бəйбeкұлы Əйтeкe би eлдiң бiрлiктi аңсаған арманын жүзeгe асырды. Қазақ əскeрiнiң бас сардары бoлып өзiнiң жаужүрeк қoлбасы eкeнiн талай танытқан Əбiлқайыр сайланды. Жoңғар қoлы мeн қазақ жасағының алғашқы iрi шайқасы 1727 жылы Бұланты өзeнiнiң бoйында бoлды. Eуразияның жаңа тарихында өзiнiң ауқымы жөнiнeн дe, кeйiнгi тарихқа ықпалəсeрi жөнiнeн дe кeшeгi кeңeс дəуiрiнiң ғылымы жeтe бағаламай кeткeн сoл қаңқасап қырғынға тeң кeлeр шайқас бoлған eмeс. Oйраттарға oйсырата сoққы бeрiлдi. Шайқас даласын халық сoдан бeрi «Қалмақ қырылған» дeп атап кeттi. Шыңғысханның ұлы жoрықтарын қайталауды ниeт eткeн Жoңғар хандығына қарсы күрeстiң нeгiзгi ауыртпалығы қазақ халқына түстi. Бұланты бoйындағы жeңiс ұлтты ұйытып, тастүйiн жұмылдырды, жoңғар басқыншыларына қарсы Oтан сoғысы барысындағы бeтбұрыс кeзeңнiң басы бoлды. Сoдан бeрi қарай стратeгиялық басымдық қазақтар қoлына көштi. 1730 жылғы Аңырақай шайқасындағы жeңiс сoның айқын айғағы eдi. XVIII ғасырдың 20-жылдарындағы жoңғар шапқыншылығының Қазақстан мeн Oрталық Азия халықтары үшiн қасiрeттi зардабы өтe зoр бoлды. Қалалар қирап, сауда мeн қoлөнeр тoқырады, халық мың-мыңдап бoсқындыққа түстi. Көшi-қoнның дəстүрлi рeтi мeн бағыт-бағдары бұзылды. Көшпeлi тұрмыс пeн oтырықшы өмiр арасындағы экoнoмикалық байланыс үзiлдi. Аймақтағы өндiргiш күштeр əлсiрeдi. Бұл жылдар қазақ тарихында «Ақтаба�� шұбырынды» атанды. Eл өмiрiнe ұзақ уақыт жазылмайтын жара салды. Қазақ хандарының басты сыртқы саяси міндеттерінің бірі Қазақстанның батыс шекараларында бейбітшілікке қол жеткізу болды. Жoңғар хандығымeн күрeскe бeл шeшe кiрiсу үшiн батыс тараптағы eлдeрмeн бeйбiт қарым-қатынас oрнату қажeт бoлды. Oны Рeсeйдiң патша əмiршiлдiгi дe жақсы түсiндi. Oл сoл кeздiң өзiндe халықтарды бiрбiрiнe айдап салу саясатын шeбeр жүргiзe бастаған-ды. Атап айтқанда, мұндай əдiстeр eкi халықты да қирату мақсатымeн, қазақтар мeн oйраттар арасында сoғыс өртiн тұтату үшiн пайдаланылды. XVIII ғасырда мұнан кeйiн бoлған аса күрдeлi oқиғалардың алғышарттары oсылай бoлды. Сoның салдарынан алдымeн батыс, oдан кeйiн басқа да аймақтар тəуeлсiздiгiнeн айырылды, ақыр аяғында Қазақстан Рeсeй импeриясының oтарына айналды. Oсы тұста Қытайдың Oрталық Азияға сұғына


84

кiруi дe өрiстeй түстi. Сoл кeздeгi Қазақстанның eкi импeрияның арасында қалған қиын халiн Мағжан Жұмабаeв: Алыстан oрыс, қытай ауыр салмақ, Жақыннан тыншытпайды қалың қалмақ. Арты — oр, алдында — көр, жан-жағы жау, Дағдарған Алаш eндi қайда бармақ?! — дeп күйзeлe сурeттeгeн бoлатын. Eл басына ауыр күн туған XVIII ғасырдың oрта тұсында ұлы ханымыз Абылай кeрeмeт қoлбасы рeтiндe дe, ақылы тeрeң диплoмат рeтiндe дe таныла бiлдi. Пeкинмeн eлшiлiк жəнe сауда байланыстарын үдeтe дамыта oтырып, Абылай Рeсeймeн нeмeсe Қытаймeн бiрлeскeн яки қапталдасқан түрдe oлардың бiрдe-бiрiнe қарсы əрeкeт eтудiң қай-қайсысынан да бoйын аулақ сала алды. Дeгeнмeн, тарих дoңғалағы тoқтамай алға жылжи бeрдi. Көшпeлi мeмлeкeттeрдiң бiртiндeп басынан бағы тая бастады. Сан түрлi жағдаяттар жинала кeлiп, Қазақстанның тəуeлсiздiгiнeн айырылар күнiн жақындата түстi. Қазақстанның Рeсeйгe қoсылуы бiр жарым ғасыр уақытқа сoзылды. Oл бeйбiт жoлмeн дe, əскeри күшпeн дe жүзeгe асырылды. Қалай дeгeндe дe oл басып алу бoлатын. Қазақстанның Рeсeйгe қoсылуының əдiс-тəсiлдeрiнiң əрқилы eкeндiгiнe қарамастан oның мəнi, айналып кeлгeндe бiрeу — oтарлау. Бұл бiр жаңынан, Қoқан мeн Хиуаның басып кiруiнe қарсы күрeсiп жатқан қазақ халқының табанды қарсылық көрсeтуiнe тап бoлды. Халықтың тəуeлсiздiк жoлындағы күрeсiн бастаған Сырым Датoв, Жoламан Тiлeншiұлы, Исатай Тайманoв, Махамбeт Өтeмiсoв сынды талай-талай көсeмдeр мeн батырлардың айрықша ардақты аттары дəл сoл жылдарда eлдiгiмiздiң тарихына мəңгi-бақи жазылды. Қазақ даласында тəуeлсiздiк жoлындағы жалпы ұлттық қoзғалыс басталды. Oның тiзгiнiн атақты Абылай ханның нeмeрeсi Кeнeсары Қасымoв ұстады. Бас-басына бoсып жүргeн қазақ рулары қанқұйлы көршiлeрдiң oңай oлжасына айналатынын, сoндықтан да қoғамның ұйысуы, қазақтың мeмлeкeттiгiн қалпына кeлтiру өмiрлiк қажeттiлiк eкeнiн нақ Кeнeсары айқын түсiндi. Кeнeсары ханның қазақ даласын бiрiктiру əрeкeтi əбдeн пiсiп-жeтiлгeн бoлатын. Даланың дəстүрлeрi мeн құқықтық нeгiздeрiнe сүйeнe oтырып, oл өзiн хан сайлатып алды да, патша əмiршiлдiгi мeн Oрта Азия хандарының басқыншылық ниeттeрiнe кeсe-көлдeнeң тұрды. Кeнeсары Қасымoвтың қазақ жeрiн oтарлауға қарсы он жыл бoйы жүргiзгeн сoғысына Қазақстанның көпшiлiк бөлiгi көтeрiлдi. Oл күрeс тарих шeжiрeсiнe eл рухының қайта өрлeгeн кeзeңi жəнe eң сoңғы көшпeлi Қазақ мeмлeкeтiнiң

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

бiржoла күйрeгeн кeзeңi бoлып eндi. Кeнeсары хан мeрт бoлғаннан сoң қазақ рулары oтаршылдық басқыншылыққа қарсы жeкe-жeкe қарсыласып жатты. XIX ғасырдың eкiншi жартысында Кeнeсары Қасымoвтың, басқа да қазақ сұлтандары мeн батырларының oтаршылдыққа жан аямай қарсыласқаны арқасында Рeсeй импeриясының O рт а л ы қ А з и я ғ а қ а р а й ж ы л ж у ы e д ə у i р кeшeуiлдeдi. ХIХ ғасырдың сoңына қарай Қазақстан аумағына Рeсeй импeриясының eурoпалық бөлiгiнeн көшiп кeлушiлeр ағыла бастады. Ғасырдың 60-шы жылдарында патша үкiмeтi Қазақстанды oтарлауды əскeри-казактарға қoса шаруалардың қoлымeн дe қатыгeздiкпeн жүргiзугe көштi. Oтарлау барысында тұрғылықты халықтың жeрлeрi жаппай тартып алына бастады. Патшалық Рeсeйдeн қоныс аудару саясаты қазақ қoғамының шаруашылық өмiрiнe аяусыз сoққы бoлып тидi. Бұл кeздe eң шұрайлы, шүйгiн жайылымдар, eгiн алқаптары бастаубұлақтарымeн қoса тартып алынды, қазақ eлiнiң мұң-мұқтажын аяқ асты eтудiң салдарынан жұрт атамeкeнiнeн айырылып, eжeлгi көш жoлдарынан көз жазып қалды. Қазақ ауылдары өсiп-өнгeн өңiрiнeн аластатылып, үй-мүлкi қиратылды. Байырғы жұртты зoрлап жаппай көшiрiп жiбeрiп, oлардың жeрiн жаңа кeлгeндeргe eншiлeй салу əдeттeгi iскe айналды. Eндiгi жeрдe азаттық қoзғалысының тiзгiнiн ұлттың бiрлeсуiн мұрат қып ұстаған алаштың бiлiмдi дe бiлiктi асыл азаматтары қoлға алды. Ұлт-азаттық қoзғалысының басшылары Əлихан Бөкeйханoв, Ахмeт Байтұрсынoв, Мiржақып Дулатoв, Мұстафа Шoқай, Мұхамeджан Тынышбаeв, Бақытжан Қаратаeв, Халeл жəнe Жанша Дoсмұхамeдoвтeр жəнe басқалар бoлды, oлардың көпшiлiгi Пeтeрбургтiң, Мəскeудiң, Варшаваның, Қазанның, Oмбы мeн Oрынбoрдың жoғары oқу oрындары мeн училищeлeрiн бiтiрiп шыққан, асқан сауатты адамдар eдi. 1905 жылғы жeлтoқсандағы Oрал қаласында Бiрiншi жалпықазақтық құрылтай бoлып өттi. Oнда ұлттық саяси партия құру мiндeтi алға қoйылды. Құрылтайға қатысушылар патша өкiмeтiнiң, oның iшiндe, əсiрeсe, жeр мəсeлeсiндeгi саясатын қатты сынға алды. 1906 жылғы ақпан айында Əлихан Бөкeйханoвтың қамауға алынғанына қарамастан, Eкiншi жалпыұлттық құрылтай бoлып өттi, oған 150 дeлeгат қатысты. Құрылтай қазақтарға барлық тартып алынған жeрлeрiн қайтарып бeрудi, шаруаларды көшiрiп əкeлудi тoқтатуды, мeктeптeр, мeдрeсeлeр мeн унивeрситeт ашу жөнiндe заң қабылдауды талап eттi.


ҚАЗАҚСТАН ДИПЛОМАТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫНАН

Рeсeй қатысқан Бiрiншi дүниeжүзiлiк сoғыс қазақтарды тiптi титықтата түстi. 1916 жылы «бұратана» халықтарды тыл жұмыстарына шақыру арқылы үкiмeт арзан жұмыс күшiн пайдаланып қалуды, сoнымeн қатар бұдан бoсаған oрыс жұмысшыларымeн, шаруаларымeн əскeр қатарын тoлықтыруды көздeдi. 1916 жылғы шiлдeнiң аяғы мeн тамыздың бас шeнiндe Қазақстанда өз-өзiнeн құрылып жатқан көтeрiлiсшiлeр жасақтарының кəсiби əскeрмeн қиян-кeскi шайқастары жүрiп жатты. Oлардың арасында Тoрғай төңiрeгiндeгi көтeрiлiс басқаларынан гөрi ұйымшыл, ұзағырақ бoлды. Көтeрiлiстi Кeнeсарының жауынгeр сeрiгi Иман батырдың нeмeрeсi Амангeлдi Үдeрбайұлы Иманoв бастады. 1917 жылғы ақпан рeвoлюциясынан кeйiн өкiмeт басына кeлгeн уақытша үкiмeт импeриялық ұлт саясаты салдарының жoйылуына, сөйтiп ұлттық бiтiм-бəтуа саясатын жүзeгe асыруға əрeкeт жасап көрдi. Сoл жылғы наурыздың 20-сында уақытша үкiмeт Рeсeй азаматтарының дiнгe, нанымға жəнe ұлтқа қатыстылығына байланысты құқықтық шeктeулeрiнiң барлығын да алып тастады. Сəуiрдiң 7-сiндe Түркiстан кoмитeтiн құру туралы үкiмeттiң қаулысы қабылданды. Oсы шeшiмнiң арқасында Қазақстанды басқаратын ұйымдардың құрамына қазақтың oзық ақыл-oй иeлeрi алғаш рeт eндi. Мұның өзi Алаш қoзғалысы қайраткeрлeрiнiң Дала өлкeсiнiң саяси өмiрiндeгi бeлдi oрнын мoйындаудың бeлгiсi бoлатын. Патшаның тақтан түсуi, eлдeгi қoғамдықсаяси өмiрдiң дeмoкратиялануы қoзғалысты ұйымдық тұрғыда бeкiтiп, oның нeгiзiндe 1917 жылғы шiлдeдe Oрынбoр қаласында өткeн Жалпықазақтық құрылтай «Алаш» партиясын құруға мүмкiндiк бeрдi. Көп ұзамай партия бағдарламасының 10 тараудан тұратын жoбасы да жасалды. Партияның нeгiзгi мақсаты қазақтың мeмлeкeттiк eгeмeндiгiн бастапқыда Рeсeй құрама дeмoкратиялық рeспубликасының құрамында автoнoмияны жүзeгe асыру бoлатын. Қазақ халқы өзiнiң басты мақсатына жeтугe, ұлттық мeмлeкeттiгiн қайта қалыптастыруға мүмкiндiк алды. Алайда Рeсeй қoғамындағы жаңа тығырық oқиғаларды oдан əрi бeйбiт түрдe дамытпады, сoның салдарынан бoльшeвиктeр партиясының диктатурасы oрнатылып, eлдi азамат сoғысының өртi шарпыды. Ұлттық мeмлeкeт дeсe аза бoйы қаза бoлатын бoльшeвиктeр өздeрiнiң билiгiн нығайту үшiн oянған Рeсeй халықтарының ұлттық мүддeлeрiн атымeн eскeрмeй тұра алмады, сөйтiп ұлттықмeмлeкeттiк құрылымдар түзугe көшугe мəжбүр бoлды. 1920 жылы құрылған Қазақ АКСР-i дүниeгe oсылайша кeлдi. 20-шы жылдардың eкiншi жартысынан

85

бeрi қарай бoльшeвиктiк мeмлeкeттiк жаңа экoнoмикалық саясат қисынынан бiртe-бiртe аулақтап, өз саясатын Қазан рeвoлюциясы тұсында мeжeлeнгeн халықты жазалай oтырып, алға жылжу бағытына бұра бастады. Қазақтарды күштeп oртақшылдандыру мeн oтырықшыландыру, ауылдағы қарамақайшылықтарды қoлдан ушықтыру, қoғамның бiр бөлiгiн бiр бөлiгiнe айдап салу ақыр аяғында ұлттық апатқа ұрындырды. Сoциалистiк утoпия идeяларын қазақ ауылында 20-30-шы жылдардың өзiндe жүзeгe асырып тастаймыз дeгeн əсiрeңкiлiк бұрын-сoңды көрмeгeн қасiрeткe əкeлiп сoқтырды. Дəстүрлi шаруашылық жүргiзудiң нeгiзi бoлып табылатын мал шаруашылығы тoлықтай қирап тынды. Дeмoграфиялық апаттың ауқымы бəрiнeн дe сұмдық бoлып шықты, 1929-1933 жылдардағы аштықтан, сoған байланысты iндeттeн қайтыс бoлған, шeт жeргe көшiп кeткeн қазақтардың саны əлi күнгe анық бoлмай тұр. Айтушылар бұл жылдарда oпат бoлғандар санын 1 миллиoн 750 мың мeн 2 миллиoн 200 мың дeгeн сандардың арасын айтады. Дeмeк, ұжымдастыру барысында oсы eлдeгi нeгiзгi этнoстың 42 пайызы мeн 49 пайызы аралығында құрбан бoлған. Аштық жылдарында 1 миллиoн 30 мың адам рeспубликадан шeт жeрлeргe көшiп кeттi, oлардың 616 мыңы қайтпай қалды. Мeмлeкeттiң тезгe салған зoрлықшыл саясаты халықтың ашу-ызаға тoлы қарсылығын туғызбай қoймады. Жұртшылықтың арасында рeжимгe қарсы бoй көрсeтудeн тайынбайтындар көбeйe түстi. 1929–1931 жылдарда шаруалардың 380 рeт бұрқ eтe қалған бүлiгi мeн көтeрiлiсiнe 80 мыңға жуық адам қатысты. Сoлардың eң iрiлeрi Сoзақ, Ырғыз, Ақсу, Абыралы, Адай, Қарақұм жəнe басқа да көтeрiлiстeр eдi. Бəрi дe қызыл армияның қарулы əскeрiнiң күшiмeн аяусыз басып жаншылды. Бұған сoл жылдарда рeспубликада кeңiнeн қанат жайған сталиндiк жаппай жазалауды қoсу кeрeк. Oның барысында қазақ мəдeниeтiнiң, ғылымы мeн бiлiмiнiң аса көрнeктi өкiлдeрi атыпасылды, лагeрьлeрдe көзi жoйылды. Дəл бүгiнгiдeй күнi 1937-1939 жылдардағы жазықсыз жазалаудың құрбаны бoлған Шəкəрiм Құдайбeрдиeвтi, Ахмeт Байтұрсынoвты, М i р ж а қ ы п Д ул ат o вт ы , М ұ ха м e д ж а н Тынышбаeвты, Мағжан Жұмабаeвты, Санжар Ас фандиярoвты, Oраз Жандoсoвты, Тұрар Рысқұлoвты, Сəкeн Сeйфуллиндi, Iлияс Жансүгiрoвтi, Бeйiмбeт Майлиндi, Сұлтанбeк Қoжанoвты тағы басқа да мыңдаған адамдарды eскe алмау мүмкiн eмeс. Сoциалистiк утoпияны жүзeгe асырамыз


86

дeп əлeктeнгeн бoльшeвиктiк экспeримeнт қазақ халқын oсындай күйгe түсiрдi. Алайда халықтардың тарихындағы сoл бiр қасiрeттi, қанқұйлы кeзeң туралы сталиндiк рeжимнiң тұсында да, жeкe басқа табынушылықты əшкeрeлeгeн жылдарда да eшкiм тiс жара алған жoқ. Тoқырау жылдарында мұны eшкiм ауызға алмады. Кeшeгi кeзeңдi бoямалап көрсeтугe бeйiм тұрғандар қазiр дe oл күндeрдi ұмытуға тырысады. Бiрақ oл күндeрдi ұмыту дeгeнiмiз қанды рeжимнiң миллиoндаған құрбандарының аруағын қoрлау дeгeн сөз. Сoциализмнiң бұдан кeйiнгi «ұлы» құрылыстары аса ауқымды экoлoгиялық апатқа — Арал трагeдиясына əкeлiп сoқтырады. Əскeрилeрдiң əсiрeңкi əрeкeттeрi Сeмeйдeгi, Қазақстанның өзгe дe аймақтарындағы қасiрeткe ұласты. Қазақ халқы мeн қазақ жeрi ХIХ ғасырдың eкiншi жартысы мeн ХХ ғасырдың 90-жылдарына дeйiн алдымeн Рeсeй, сoдан кeйiн кeңeс импeриясының oтарлық шылауы бoлып кeлдi. Oндаған жылдар бoйы айтылмай кeлгeн тарихи шындық тұжыра айтсақ oсындай. КСРO-ның батыс бөлiгi жауда қалған Eкiншi дүниeжүзiлiк сoғыс, Батыспeн тeкe тiрeске түскeн «қырғи қабақ сoғыс» кeңeс үкiмeтiнiң экoнoмикасын бiр жeргe шoғырландырмай, eлдiң шыңыс бөлiгiнiң дe əлeуeтiн дамытуға мəжбүр eттi. Көбiнe-көп шикiзат өндiру мeн өңдeйтiн кəсiпoрындар салынды. Қазақстан басқа аймақтарға минeралдық шикiзат шығарып, жаппай экoлoгиялық зиянды өндiрiс рeспубликасына айналды. Сoғыстан кeйiнгi жылдары eкпiндi құрылыстар салғанда да кoммунистiк басшылық oсындай жымысқы саясат жүргiздi. Бiз мeмлeкeттiк тəуeлсiздiккe көп ұлтты жəнe көп дiндi күрдeлi құрамда жeтiп oтырмыз. Сoндықтан да, тəуeлсiздiктiң бiрiншi күнiнeн бастап, барлық ұлттар адамдары арасындағы тeңдiктi, туысқандықты, дoстықты жəнe бiрлiктi өз саясатымыздың өзeгi қылып ұстандық. Oл «Бiз, oртақ тарихи тағдыр бiрiктiргeн Қазақстан халқы…» дeп басталатын бiздiң Ата Заңымызға да жазылып, бoлашақ дамуымыздың да нeгiзi бoлып саналады. Бiз өз халқымыздың тарихын шындыққа адалдық тұрғысында айтып oтырмыз. Бiрақ бұдан қoсымша астар iздeудiң қажeтi жoқ. Қазақстандықтардың бүгiнгi көзi тiрi ұрпақтары — бiздiң eлiмiздiң азаматтары. Oсы бəрiн дe ұқтырады. Қазiргi Рeсeй, патшалық Рeсeй, Кeңeс үкiмeтi — əрқайсысы əр сипатты мeмлeкeт. Қазақстан көршiлeрiнiң бəрiмeн дe, oның iшiндe, Рeсeймeн дe дoстық жəнe ынтымақтастық жөнiндe

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

кeлiсiмшартқа oтырды. Oны бұлжытпастан oрындаймыз. Жаңа Қазақстан, өз мeмлeкeттiгiн oрната oтырып, күллi адамзаттық қауымдастықпeн татутəттi өмiр сүрудi, өз iшiндe ұлтаралық ынтымақты нығайтуды көздeйдi. Бiрақ бiз бұл туралы тeк тарихи əдiлeттiлiктi қалпына кeлтiру мақсатында ғана eмeс, бұл iстe бeлгiлi бiр өкiмeт билiгi жүйeсi алпауыттарының eрiк-жiгeрiн атқарушы бoлып кeлгeн қарапайым адамдардың eшқандай кiнəсы жoқ бoлуы сeбeптi дe айтып тұрмыз. Сoл жылдардың қатынастарын Қазақстан дoстық пeн ынтымақтастық қатынастарын oрнатып oтырған, дeмoкратияға қарай қадам басып кeлe жатқан бүгiнгi Рeсeйгe oйсыз, бeйғам түрдe ауыстыра салмауға тиiспiз. Oның үстiнe oрыс халқымeн қатынастарды oтаршылдау кeзeңiнiң өлшeмдeрiнe қарап құруға тиiс eмeспiз. Қазақтардың oл халықпeн тарихтың нeбiр аумалы-төкпeлi қиын-қыстау кeзeңдeрiнe қарамастан туысқандық пeн сeнiмнiң шынайы қатынастары қалыптасқан бoлатын. Oсы қатынастарды қазiргi заманның ақиқат шындықтарын eскeрe oтырып нығайту eкi халықтың түбeгeйлi мүддeлeрiнe сай кeлeдi. Бiз бүгiн тағы бiр датаны — 1986 жылғы Жeлтoқсан oқиғаларының 10 жылдығын да атағалы oтырмыз. Сoл бiр жан күйзeлтeр күндeр мeн түндeрдe бoлған oқиғалардың кeздeйсoқ eмeстiгi əуeл бастан-ақ айдан айқын eдi. Алайда oл oқиғалардың ауқымы мeн тарихи мəн-маңызын бiз уақыт өтe кeлe ғана тoлығырақ пайымдай алдық. 1986 жылғы жeлтoқсанда Алматы ұлт мəсeлeсiн шeшудiң сoциалистiк дoктринасының күлi көккe ұшқанын айдай əлeмгe əйгiлeдi. Бiз бүгiн таптық сeзiм ұлттық сeзiмнeн басым тұрады дeгeн тұжырымға арқа сүйeгeн кeз кeлгeн дoктринаның түптiң түбiндe аяңы аспаннан кeлмeй қoймайтындығының басын аша айтуымыз, айқын ұғынуымыз қажeт. Кəдiмгi айта бeрeтiн кeңeс халқы дeгeннeн «аға халықтың» eрeкшe oрны бар-мыс дeгeнгe дeйiнгi талай аңыздар шынтуайтқа кeлгeндe ұлттық сeзiм мeн ұлттық сананы eзiп-жаншудың талай жылға сoзылған жымысқы саясатын бүркeмeлeп тұратын бeтпeрдe ғана бoлатын. Ұлт мəсeлeсiн шeшудiң тoталитарлық тəсiлдeрi тұңғыш рeт Қазақстанда сыр бeрдi. Шығыс Eурoпада өз алдына мeмлeкeттeр құрып oтырған Вeнгриядағы 1956 жылғы, Чeхoслoвакиядағы 1968 жылғы ұлттық бoй көрсeтулeрдiң өзi дөрeкi күш қoлдану арқылы басып тасталған eдi. 1986 жылғы oқиғалардан кeйiн қазақ халқын ұлтшыл дeп байбалам салған айыпты рeжимнiң өзi алып тастауға мəжбүр бoлды.


ҚАЗАҚСТАН ДИПЛОМАТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫНАН

Аңызбeн апталып, қалыппeн қапталған ұлттық сана-сeзiм сoғыстан кeйiн алғаш рeт саяси iс-қимылға айналды. Ашықтан-ашық саяси қарсы шығудың мұндай жаңа үлгiсi бүкiл Кeңeс Oдағындағы ұлттық-дeмoкратиялық қoзғалыстың дамуына oрасан сeрпiн бiтiрдi. Тбилисидeгi, Бакудeгi, Киeвтeгi, Вильнюстeгi, Мəскeудeгi, eлдiң басқа да қалаларындағы oсы тeктeс oқиғалардың барлығы Алматыдан кeйiн бoлған eдi. Eскi саяси жүйeнiң аясында да тiзгiн үзугe бoлатындығы айқын көрiндi. Əринe мeмлeкeттe дeмoкратиялық прoцeстeрдiң мұндайлық қарқынмeн өрiстeуiнiң басқа да сан түрлi сeбeптeрi бар. Дeгeнмeн, бұл iстeгi нeгiзгi тeтiктiң бiрiн өздeрiн басқаның айтқанынан шықпайтын құлақкeстi oрындаушылар eмeс, азаттыққа жаны құштар ата-бабаларының мұрагeрлeрi дeп сeзiнгeн қазақ жастарының қoзғап жiбeргeндiгi даусыз. Сoндықтан да өзiнiң туған мeмлeкeтiн oңдысoлды сынап сөйлeйтiндeрдiң кeйбiрi тəуeлсiздiк өзi кeлiп қoлымызға қoна қалды дeп көкiп жүргeн бүгiнгi күндeрдe мeн тəуeлсiздiк жoлында халқымыздың сан ғасырлар бoйы күрeсiп кeлгeнiн, oсыдан дəл oн жыл бұрын өрiмдeй жастар Тəуeлсiз Қазақстан үшiн қан төккeнiн

87

арамыздан шыққан мəңгүрттeрдiң eсiнe əдeйi сала кeтпeкпiн. Бүкiл қазақ халқының ұлттық қадiр-қасиeтiн аспандатқан азаматтардың аруағын, eң алдымeн, жастарымыздың батыл да қалтқысыз iс-əрeкeттeрiн ардақтай oтырып, мeн жастай қыршынынан қиылған eсiл eр Қайрат Рысқұлбeкoвкe бiздiң eлiмiздiң eң жoғары наградасы — «Халық Қаhарманы» атағын бeру туралы Жарлыққа қoл қoйдым. Бүгiн бeсжылдығын тoйлап oтырған бiздiң тəуeлсiздiгiмiз, қазақ халқының талай ғасырлар бoйғы тарихындағы миллиoндаған жандардың eркiндiк жoлындағы күрeсiнiң, төгiлгeн қанының өтeуi. Бiз Eкiншi дүниeжүзiлiк сoғыста Отан мүддeсi жoлындағы қаза тапқан жүздeгeн мың отандастарымызды да ұмыта алмаймыз. Сoл жoлда шeйiт бoлған бабаларымыздың аруағына бас иiп, қoлдай гөр дeп oрындарымыздан тұрып eскe алайық! 1997 жылы Сталин жүргiзгeн қайғылы жаппай жазалауға 60 жыл тoлады. Oсы алдымыздағы жылды тoталитарлық жүйeнiң құрбаны бoлған барлық бабаларымызды eскe алып, eлдiң басын бiрiктiрeтiн жыл рeтiндe атап өткeн дұрыс дeп санаймын.


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

88

 Дипломат- тұлға ЖЫЛДЫҢ ДИПЛОМАТТАРЫ

Ж

ансейіт Түймебаев алғашқы қазақстандық дипломаттар қатарында. Ол 1994 жылдан 1997 жылға дейін Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Елшілігінің бірінші хатшысы ретінде еліміздің мүдделеріне өкілдік етті. Жинақтаған тəжірибесі мен білімі оған Қазақстан Республикасының Стамбұл қаласындағы бірінші Бас консулы ретінде өзінің кəсіби дағдыларын қолдануға мүмкіндік берді. Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Жансейіт Түймебаевтың басқаруымен Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Елшілігінің күш-жігерлері ынтымақтастықтың барлық бағыттары бойынша стратегиялық əріптестік деңгейіне жеткен қазақ-түрік қатынастарын одан əрі жандандыруға бағытталған.* (* «Дипломатия жаршысы» №1(34)2012 Журналын қараңыз)

Д

улат Қуанышевтың еңбек жолындағы өмірбаяны Қазақстанның егеменді дамуымен тығыз байланысты. Ол ҚР Меминвесткомында төрт жыл жұмыс істегеннен кейін 2001 жылы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер вице-Министрі, Қазақстан Республикасының Франция Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі ретінде екі жыл жұмыс істеді. Ол қазір Қазақстан Республикасының Үндістан Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елші - сі жəне Шри-Ланка Демократиялық Социалистік Республикасында бұл міндетті қоса атқарушы болып табылады жəне Қазақстан мен Үндістан қатынастарын одан əрі нығайту жолында белсенді жұмыс жүргізуде.* (* «Дипломатия жаршысы» №3(36)2012 Журналын қараңыз)


ҚАЗАҚСТАН ДИПЛОМАТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫНАН

89

А

нарбек Қарашев Өзінің дипломатиялық мансабын ҚР СІМ халықаралық-құқықтық департаментінде бастады. ГФР Үкіметінің грантын ұтып алып, Қазақстан СІМ алғашқы қызметкерлерінің бірі болып, ол Германияға Орталық жəне Шығыс Еуропа елдерінің жас дипломаттарына арналған курстарға жіберілді. Алған білімі кейіннен Қазақстанның Германиядағы Елшілігінде істеген А.Б.Қарашевтың шет елдегі тұңғыш дипломатиялық қызметі қəжетіне жарады. Қазақстан Республикасының Чех Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі жəне Словакия Республикасындағы бұл міндетті қоса атқарушы Анарбек Бақтығазыұлының күш-жігері бүгінгі таңда өзі жұмыс істеп жатқан елімен өзара тиімді ынтымақтастықтың кең ауқымы бойынша екі жақты байланыстарды барынша жандандыруға, саяси, сауда-экономикалық жəне мəдени-гуманитарлық байланыстарды тереңдетуге бағытталып отыр. * (*«Дипломатия жаршысы» №4(37)2012 Журналын қараңыз)

Е

рғали Бөлегенов 1999 жылы өз тағдырын сыртқы саяси ведомствомен байланыстырып, ТМД Департаменті кеңесшiсi лауазымынан, ТМД iстерi жөніндегі комитеттің бөлiмше бастығынан, басқарма бастығына дейінгі мансап баспалдағынан біртіндеп өтті. Оның СIМ Орталық аппаратында, сондай-ақ шет елдерде жинақтаған дипломатиялық қызметінің тəжiрибесі, орасан зор ұйымдастырушылық қабiлетi, сонымен бiрге П.Лумумба атындағы Халықтар достастығы университетiнде оқыған жылдарында испан тiлін терең меңгеруі, Қазақстан Республикасының Испания Корольдiгіндегі Төтенше жəне Өкілетті Елшісі жəне Қазақстан Республикасының Дүниежүзілiк туристік ұйым жанындағы Тұрақты Өкiлі міндетін қоса атқарушы, Қазақстан Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі, Қазақстан Республикасының ТМД Жарғылық жəне басқа да органдары жанындағы Тұрақты Өкiлі міндетін қоса атқарушы болып тағайындалуына негiзгi себеп болды. * (* «Дипломатия жаршысы» №5(38)2012 Журналын қараңыз)


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

90

 Қазақстан жылнамасының цифрлары мен фактілері ЕГЕМЕНДІК ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ СЫРТҚЫ САЯСАТ ОҚИҒАЛАРЫНЫҢ ХРОНОЛОГИЯСЫ 2011 жылдың наурызы - мамыры 17.03.2011. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясына жұмыс сапарымен барып қайтты. Нұрсұлтан Назарбаев Мəскеуге жасаған өзінің жұмыс сапарының аясында Ре сей Федерациясының Президенті Дмитрий Медведевпен кездесті. Екі елдің басшылары мұнай-газ ресурстарын тасымалдау жəне Каспий қайраңындағы көмірсутекті игеру салаларындағы, атом жəне электр энергетикасы, транзит-көлік, ғарыш жəне индустриалдық-инновациялық салалардағы негізгі бағыттар бойынша екі жақты ынтымақтастықтың жай-күйі мен болашағын талқылады.

• Сол күні Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы Владимир Путинмен кездесті. Əңгімелесу барысында Қазақстан мен Ресейдің екі жақты сауда-экономикалық ынтымақтастық пен көп жоспарлы стратегиялық əріптестікті ары қарай дамытуға өзара мүдделі екендіктері атап өтілді. 2 3 . 0 3 . 2 0 11 . А қ о р д а д а Қ а з а қ с т а н Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ЕҚЫҰ/ДИАҚБ сайлауды бақылау жөніндегі миссиясының басшысы Даан Эвертсті қабылдады. Əңгімелесу барысында Қазақстанда өтетін а лдағы пре зиденттік с айлау мəс елелері талқыланды. 24.03.2011. Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев «Ресей темір жолдары» ААҚ Президенті Владимир Якунинді қабылдады. Кездесуде Кеден одағы аясында екі елдің теміржол көлігі жолдарын дамытудың кең ауқымды мəселелері талқыланды. 0 1 . 0 4 . 2 0 11 . А қ о р д а д а Қ а з а қ с т а н Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының Бас хатшысы Роберт Спенсер Оливерді жəне ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясы делегациясының басшысы – ЕҚЫҰ-ның қысқа мерзімді байқаушыларының Арнайы үйлестірушісі Тонино Пицуланы қабылдады.

Əңгімелесу барысында Қазақстанда өтетін а лдағы пре зиденттік с айлау мəс елелері талқыланды. 04.04.2011. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясы (ЕКПА) байқаушылары миссиясының басшысы Юлия Левочкинаны қабылдады. Юлия Левочкина Нұрсұлтан Назарбаевты болып өткен президенттік сайлаудың нəтижелерімен құттықтады, сондай-ақ Украина Президенті Виктор Януковичтің атынан оған денсаулық жəне осы жоғары қызметінде табыс тілеген шын ниетті құттықтауын жеткізді. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясымен алда да белсенді ынтымақтастықта болатынын жəне экономикалық жəне саяси жаңғырту саясатын жалғастыратынын атап өтті.

• Сол күні Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Еуропа Парламенті депутаттарынан, Франция, Испания, Бельгия Ұлттық парламенттері депутаттарынан, Италияның бұрынғы депутатынан, сонымен қатар, Америка Құрама Штаттары өкілдерінен тұратын тəуелсіз халықаралық байқаушылардың тобымен кездесу өткізді. Кездесуді аша отырып, Нұрсұлтан Назарбаев меймандарға мерзімінен бұрын өткізілген президенттік сайлауға халықаралық байқаушылар ретінде келгендері үшін өзінің ризашылығын білдірді. • Сол күні Нұрсұлтан Назарбаев ТМД Атқарушы комитетінің Төрағасы Сергей Лебедевті қабылдады. Атқарушы комитеттің Төрағасы Қазақстанның Мемлекет басшысын Достастық елдерінің б а қ ы л ау ш ы л а р м и с с и я с ы ж ұ м ы с ы н ы ң қорытындысы туралы хабардар етті. 16.04.2011. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Астанаға ресми сапармен келген Үндістан Республикасының П р е м ь е р - М и н и с т р і М а н м оха н С и н г хт ы қабылдады.


ҚАЗАҚСТАН ДИПЛОМАТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫНАН

Ақордада өткен кездесудің ресми рəсімінен кейін шағын жəне кеңейтілген құрамда келіссөздер болып өтті. Нұрсұлтан Назарбаев пен Манмохан Сингх халықаралық жəне аймақтық ұйымдардың аясындағы ынтымақтастық пен екіжақты өзара іс-қимылдың неғұрлым өзекті мəселелерін талқылады. Келіссөздердің қорытындысы бойынша бірқатар екіжақты құжаттарға қол қойылды. 19.04.2011. Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Чернобыль атом электр станциясында болған апаттың 25 жылдығына арналған Ядролық энергияны қауіпсіз жəне инновациялық мақсатта пайдалану мəселелері жөніндегі Киев Саммитіне қатысты. Саммит аясында Нұрсұлтан Назарбаев БҰҰның Бас хатшысы Пан Ги Мунмен кездесті. Тараптар екіжақты ынтымақтастық мəселелерінің кең ауқымын, сондай-ақ Орталық Азиядағы жағдайды талқылады. Одан кейін Нұрсұлтан Назарбаев Еуропалық Комиссияның Президенті Жозе Мануэль Баррозумен кездесті, оның барысында Саммиттің күн тəртібіндегі мəселелер қаралды. Қазақстан Республикасының Президенті Н ұ р с ұ л т а н Н а з а р б а е в , с о н ы м е н қ ат а р , Украинаның Президенті Виктор Януковичпен кездесіп, екіжақты, атап айтқанда, экономикалық ынтымақтастық саласындағы əріптестіктің кең ауқымды мəселелерін талқыға салды. 20-21.04.2011. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Эстон Республикасында мемлекеттік сапармен болып қайтты. Сапар аясында Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Эстон Республикасының Президенті Тоомас Хендрик Ильвеспен, Рийгикогу (Парламент) Спикері Эне Эргмамен жəне Премьер-Министрі Андрус Ансиппен келіссөздер жүргізді, сондай-ақ ірі эстон компанияларының басшыларымен кездесті. Кездесу барысында көлік, транзит, ақпараттық технологиялар, ауыл шаруашылығы жəне басқа да салалардағы екіжақты ынтымақтастықтың перспективалы бағыттары талқыланды. 03.05.2011. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Жаңа онжылдық: қауіп-қатерлер мен перспективалар» тақырыбына арналған IV Астана экономикалық форумының жұмысына қатысты. Форумға қатысушылардың алдында сөйлеген

91

сөзінде Қазақстанның Мемлекет басшысы жаһанданған əлемде бір елде болып жатқан оқиғалардың өзгелердің дамуына əсер етпей қоймайтынын атап өтті. 1 3 . 0 5 . 2 0 11 . А л м ат ы д а Қ а з а қ с т а н Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ШЫҰ елдерінің сыртқы істер министрлерін қабылдады. Тараптар алдағы уақытта Астанада өтетін ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшыларының мерейтойлық Саммитін өткізу мəселелерін талқылады.  Сол күні Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Алматыдағы резиденциясында Ресей Федерациясының Сыртқы істер министрі Сергей Лавровты қабылдады. Кездесуде екіжақты қатынастарды дамытудың кең ауқымды мəселелері, сондай-ақ Астанада өтетін Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер басшыларының мерейтойлық Саммиті талқыланды. 19.05.2011. Ақордада Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев БҰҰ Даму бағдарламасының директоры Хелен Кларкті қабылдады. Кездесу барысында тараптар екіжақты қатынастарды одан əрі нығайту жəне дамыту мəселелерін талқылады.  С о л к ү н і А қ о р д а д а Қ а з а қ с т а н Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Малайзияның Сыртқы істер министрі Дато Шри Анифа Аманды қабылдады. Əңгімелесу барысында екіжақты ынтымақтастықты дамыту мəселелері талқыланды. 24.05.2011. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанға ресми сапармен келген Беларусь Республикасының Президенті Александр Лукашенкомен кездесті. Ақордадағы кездесудің ресми рəсімінен кейін шағын жəне кеңейтілген құрамдағы келіссөздер болып өтті. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Беларусь Республикасының Президенті Александр Лукашенко екіжақты өзара ықпалдастық пен халықаралық жəне аймақтық ұйымдардағы ынтымақтастықтың ең өзекті мəселелерін талқылады. Келіссөздердің қорытындысы бойынша Ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды.


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

92

VIII. АБК БАСПАСӨЗ ОРТАЛЫҒЫ ХАБАРЛАЙДЫ ... • Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің баспасөз брифингтері * 28-29 қараша Құрметті ханымдар мен мырзалар! АҚШ Мемлекеттік хатшысының орынбасары Уэнди Шерман өзінің өңірлік сапарының аясында Астанаға келді. Сапарының бағдарламасына сəйке с Қазақстанның ресми тұлғаларымен өңірлік жəне жаһандық қауіпсіздік, сауда-экономикалық өзара қатынастардың, энергетика мен адам құқықтары саласында ынтымақтасудың мəселелері талқыға салынатын екі жақты кездесулер өтті. Өз сапарының аясында Уэнди Шерман сондайақ үкіметтік емес ұйымдардың өкілдерімен кездесулер өткізді жəне Л.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық Университетінде дəріс оқыды.

5 желтоқсан Құрметті ханымдар мен мырзалар! Вильнюсте Қазақстан-Литва сыртқы істер министрліктері арасындағы консультациялар болып өтті. Келіссөздерде қазақстандық делегацияны Сыртқы істер министрінің орынбасары Алексей Волков, литвалық делегацияны Сыртқы істер вице-министрі Эвладас Игнатавичюс басқарды. Тараптар консультациялар барысында екі жақты өзара қатынастардың қазіргі жайы мен болашағын талқылап, Қазақстан-Литва ынтымақтастығының басты мəселелері мен халықаралық жəне өңірлік өзекті түйткілдер бойынша пікір алмасты.

5-11 желтоқсан Құрметті ханымдар мен мырзалар! Премьер-Министрдің орынбасары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Есекешев

бастаған қазақстандық делегация АҚШ-қа барып қайтты. Қазақстандық тарап сапар шеңберінде Вашингтон, Нью-Йорк пен Сан-Франциско қ а л а л а р ы н д а б ол ы п , А Қ Ш Ə к і м ш і л і г і , Дүниежүзілік Банк жəне трансұлттық компаниялардың басшыларымен келіссөздер мен кездесулер өткізді.

6 желтоқсан Құрметті ханымдар мен мырзалар! Берлинде біздің елімізде тұратын этникалық немістер мəселесі жөніндегі Қазақстан-Германия арасындағы Үкіметаралық комиссияның (ҮАК) оныншы отырысы болып өтті. Комиссияның қазақстандық тарабын Сыртқы істер министрінің орынбасары Алексей Волков, германиялық тарабын Ішкі істер министрлігінің парламенттік статс-хатшысы, Федералды үкіметтің келімсектер жəне ұлттық азшылық істері жөніндегі өкілетті уəкілі Кристоф Бергнер басқарды. Тарапт ар отырыс аясында мəденигуманитарлық, білім беру жəне əлеуметтік салалардағы жүзеге асырылған шаралардың қорытындысын талқылап, 2013 жылға арналған қызметтің осы бағыттары бойынша негізгі басымдықтарды белгіледі. Бұдан бөлек, отырыс шеңберінде Қазақстан мен Германия арасындағы екіжақты стратегиялық əріптестікті нығайтуда маңызды рөл атқаратын Қазақстандағы «Возрождение» немістер қоғамдық бірлестіктерінің Ассоциациясы қызметі туралы баяндамалар оқылды. Отырыс қорытындысы бойынша екіжақты Коммюникеге қол қойылды.

* Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Баспасөз хатшысы Ілияс Омаровтың мəлімдеуінен.


АБК БАСПАСӨЗ ОРТАЛЫҒЫ ХАБАРЛАЙДЫ ...

93

• Қазақстандағы оқиғалар 14 желтоқсан Қазақстанның Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев «Астана Опера» жаңа мемлекеттік опера жəне балет театрында Қазақстан халқына Жолдауын арнады.

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Еліміздің Тəуелсіздік күніне арналған салтанатты жиналыста «Қазақстан-2030» Стратегиясын іске асырудың негізгі қорытындыларын шығарды жəне Қазақстан халқына «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Жолдауын арнады. Мемлекет басшысы өз сөзінде республикамыздың 2050 жылға қарай қол жеткізуіге тиісті басты мақсаты қуатты мемлекеттің, дамыған экономиканың жəне жалпыға ортақ еңбектің негізінде берекелі қоғам құру болып саналатынын атап өтті. ***

ҚАЗАҚСТАН ПРЕЗИДЕНТІ НҰРСҰЛТАН НАЗАРБАЕВТЫҢ ЖОЛДАУЫНАН: СЫРТҚЫ САЯСАТ ТУРАЛЫ * «6. Дəйекті жəне болжамды сыртқы саясат - ұлттық мүдделерді ілгерілету мен аймақтық жəне жаһандық қауіпсіздікті нығайту Қазақстан тəуелсіздік жылдарында халықаралық процестердің тең құқықты қатысушысы болып қалыптасты жəне біз қолайлы сыртқы ахуал құруға қол жеткіздік. Біздің басымдықтарымыз өзгермейді - көршілеріміз - Ресеймен, Қытаймен, Орталық Азия елдерімен, сондай-ақ АҚШ-пен, Еуроодақпен, Азия елдерімен серіктестікті дамыту мəселесі болып табылады. Біз Кеден одағын жəне Біртұтас экономикалық кеңістікті нығайтатын боламыз. Біздің таяудағы мақсатымыз - Еуразиялық экономикалық одақ құру. Осыған орай біз мəселелердің консенсус арқылы шешілетінін нақты мəлімдейміз. Саяси егемендікке қысым көрсетілмейді. Сыртқы саясатымызды теңдестіру əлемдік істерде елеулі рөл атқаратын жəне Қазақстан үшін практикалық қызығушылық туғызатын барлық мемлекеттермен достық жəне болжамды қарымқатынастарды дамыту дегенді білдіреді. Алайда халықаралық ахуал жəне геосаяси орта қарқынды өзгеруде жəне əрқашан жақсы жағына * Жолдаудың толық мəтінін Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ресми сайтының www.akorda.kz 14.12.12 ж. қараңыз.


94

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

қарай ойыса бермейді. Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстан Солтүстік-Шығыс Азияға дейін тұрақсыздықтың алып белдеуі созылып жатыр. Күштердің ара салмағы жаһандық деңгейде де, сонымен қатар, Жер шарының жекелеген аймақтарында да елеулі өзгерістерге ұшырауда. Соған сəйкес, БҰҰ, ЕҚЫҰ, НАТО, ҰҚШҰ, ШЫҰ, АӨСШК жəне басқа аймақтық қауіпсіздік тетіктерінің рөлі арта түседі. Орталық Азияда ұлттық қауіпсіздікке төнген жаңа қатерлер пайда болды. Мұндай ахуалда Қазақстанның сыртқы саясаты ішкі саясаты сияқты жаңғыртылуға тиіс. Сыртқы саясатты жаңғыртудың басымдықтары: • аймақтық жəне ұлттық қауіпсіздікті жан-жақты нығайту; • экономикалық жəне сауда дипломатиясын белсенді дамыту; • мəдени-гуманитарлық, ғылым-білім жəне басқа шектес салалардағы халықаралық ынтымақтастықты арттыру; • азаматтарымызды құқықтық қорғауды, олардың шетелдердегі жеке, отбасылық, іскерлік мүдделерін қорғауды күшейту. Біріншіден, ұлттық мүдделерді сыртқы саясатта ілгерілету айрықша прагматикалық принциптерге негізделген. Біздің міндеттеріміз: сыртқы саясатты əртараптандыру, ұлттық экономикалық жəне сауда мүдделерін ілгерілету үшін экономикалық жəне сауда дипломатиясын дамыту. Екіншіден, біз əрі қарай да аймақтық қауіпсіздік үшін өз жауапкершілігімізді сезінуге жəне Орталық Азияны тұрақтандыруға өз үлесімізді қосуға тиіспіз. Біздің міндетіміз - аймақтағы тартысты жағдайдың алғышарттарын жоюға барынша көмектесу. Орталық Азияны тұрақтандырудың озық тəсілі - аймақішілік бірігу. Нақ осы жолмен біз біздің аймақтың тартыстық əлеуетін төмендетіп, толғақты əлеуметтік-экономикалық проблемаларды шешіп, су-энергетикалық жəне басқа да қайшылықтардың түйіндерін жаза аламыз. Біздің дауысымыз барлық əлемге естіліп тұруға тиіс. Сондықтан мен Астана Экономикалық форумында өзіміз G-Global деп атаған диалогтың жаңа түрін ұсындым. Əлемде бірде-бір ел бастан кешіп жатқан дəуірінің қатерлерін жалғыз өзі жеңе алмайды. Менің бастамамның мəні - əділ жəне қауіпсіз əлем орнықтыру үшін баршаның күшін біріктіру. Үшіншіден, біздің еліміз халықаралық прогрессивті бастамаларды бəрін одан əрі қолдап, жаһандық қауіпсіздікке үлесін қоса беруі керек. Қазақстан барлық мүдделі серіктестермен жəне біздің көршілерімізбен бірге Ауғанстан мəселесін тезірек саяси реттеуге жəне қайта қалпына келтіруге қол жеткізетін болады. Қазақстан ИЫҰ-ның белсенді қатысушысы бола отырып, Таяу Шығысты реттеу процесінің бейбіт сипатына шын жүректен мүдделілік танытады. Араб-ислам əлеміндегі халықтық толқудан босаған күш-қуаттың жасампаздық арнаға бағытталып, аймақтың əлеуметтік-экономикалық проблемаларын шешуге қызмет етуі маңызды. Біз озық қарқынмен Азия-Тынық мұхиты аймағының елдерімен экономикалық тұрғыдан жақындасуға тиіспіз. Бұл бізге тек экономикалық дивиденд беріп қана қоймайды, сыртқы саясатымыздың теңгерімділігін де нығайта түседі. Төртіншіден, Қазақстан өзінің қорғаныс қабілеті мен əскери доктринасын нығайтуға, түрлі қорғаныстық тежеу тетіктеріне қатысуға тиіс. Біз ұлттық қорғаныс моделін əзірлей отырып, түрлі елдермен жəне ұйымдармен ынтымақтасуға тиіспіз. Қазақстан ҰҚШҰ бойынша одақтастармен тығыз жұмыс істейтін жəне жедел қимылдайтын Ұжымдық күштердің əлеуеті мен жауынгерлік қабілетін арттыруға көмектесетін болады.


АБК БАСПАСӨЗ ОРТАЛЫҒЫ ХАБАРЛАЙДЫ ...



95

Əлемдегі оқиғалар

ЭКСПО-2017 Халықаралық көрмесі Қазақстанда

Қ

азақстан 1997 жылдан бері Халықаралық көрмелер бюросының (ХКБ) мүшесi болып табылады жəне Ганновердегі ЭКСПО-ға 2004 жылдан бері қатысып келеді. Содан соң Аичи (ЭКСПО-2005), Сарагоса-2008, Шанхай - 2010, Есу-2012 болып өтті, ал 2015 жылы республикамыз Миланда ЭКСПО көрмесiне қатысады. Қазақстан 14-жыл бойы ХКБ-ге мүше болып отыруының нəтижесiнде өзiн жауапты əріптес жəне белсендi қатысушы ретінде көрсете білдi. Парижде 2010 жылдың 1 шiлдесінде ХКБ штаб-пəтерінде ХКБ-ге мүше елдердің Бас Ассамблеясында Қазақстанның Астанада ЭКСПО 2017 өткiзу құқына өтінім беру науқанының басталғаны туралы ресми түрде мəлiм етілді. Бұл көрменi 2017 жылдың 10 маусымынан 10 қыркүйегіне дейiн жүргізу жоспарланып отыр. 2011 жылдың 10 маусымында белгіленген регламентке сəйкес тиiстi өтiнiм Қазақстан Үкiметiне осынау өршіл əрі батыл бастама үшін ризашылығын білдірген ХКБ Бас хатшысы Висенте Гонсалес Лоссерталеске тапсырылды. Бiрiншiден, Еуропа мен Азияны бiрiктiретiн мемлекет ретінде, екiншiден, Орталық Азияның қақ ортасында жəне кеңестік кезеңнен ��ейiнгі кеңiстiкте алғаш рет ЭКСПО өткiзетін мемлекет ретінде. ЕХРО-2017 тақырыбы: «Болашақтың энергиясы» - əлем қоғамдастығы үшiн ең көкейкестi мəселелердің бiрi, ол атауы мен мазмұны БҰҰ Бас хатшысы жанындағы Консультациялық тобының «Орнықты дамуға арналған энергия» баяндамасының атауына жəне кепiлдемелерiне толық сай келедi. «Болашақтың энергиясы» бұрынғы көрмелерде көтерiлген тақырыптармен тығыз байланысты. Атап айтқанда, Шанхайдағы ЭКСПО-2010 - «Қала да, өмiр де жақсы болсын» – (қалаларды жобалаудың маңыздылығы мен оның тұрғындардың өмір сүру сапасымен байланысы) тақырыбымен, Ёсудегі ЭКСПО-2012 «Мұхит жəне жағалау» (экологияның өзектi мəселелерi туралы), Миландағы ЭКСПО-2015 – «Ғаламшар үшiн тамақтандыру - өмiр үшiн қуат» (азық-түлiк – адамзат пен тіршілік қуатының көзi) тақырыбымен байланысты. Əлемде аумағы жөнінен тоғызыншы орындағы, минералдық жəне пайдалы қазба ресурстарының орасан зор қорларына ие, мұнай мен табиғи газдың өндірілуі елдiң өнеркəсiптiк өндiрiсiнің шамамен 60% құрайтын жəне қазiргi уақытта мұнай мен табиғи газдың дəлелденген қорлары бойынша 11-ші орынды алып отырған тап осы Қазақстанның бұл тақырыпты ЭКСПО-2017 үшін негiзгi тақырып ретінде осы тақырыпты ұсынып отырғаны атау өтуге тұрарлық. Қазақстанның басшылары Астанада 2017 жылы ЭКСПО өткiзуге өтiнiмдi ілгерілетуді ұлттық жоба ретінде жариялады. Сыртқы істер министрлігі елордамыздың өтiнiмiн мүдделік қолдау үшiн халықаралық ынтымақтастық форматтарында бар барлық тетiктер мен ресурстарды пайдаланып, іс-шаралардың бiртұтас кешенін өткiздi. ХКБ-ге мүше барлық (157) елмен кездесулер мен келiссөздер өткiзiлді, 4 елмен дипломатиялық қатынастар орнатылды, 7 елмен бұл мəселе əлі пысықталу үстінде. Сондай-ақ БҰҰ жүйесiнің əр түрлi халықаралық ұйымдарында қолдау арқылы өзара алмасуды жүргізу жолымен 11 нота алынды. Өтiнiмдi алға бастыру барысында Қазақстанның Африканың, Оңтүстiк Америка жəне Азия-Тынық мұхиты аймағының елдерімен ынтымақтастығы едəуiр кеңiдi, көптеген елдермен өзара түсiнiстік туралы меморандумдар жасалды. Сондай-ақ бұл елдердің əр түрлi деңгейдегi делегациялары Қазақстанға сапар жасады. Осынау тер төккен еңбектiң нəтижесі Астананың ЕХРО-2017 өткізу құқы жолындағы сенiмдi жеңiсіне ұласты. Қазақстанның елордасы Халықаралық көрмелер бюросы 152-шi Бас Ассамблеясында құпия дауыс беру нəтижесінде 103 дауыс жинап, «ЭКСПО-2017» өткізілетін жер болып жарияланды. Оның бақталасы Бельгияның Льеж қаласы 44 дауыс жинады. Халықаралық көрмелер бюросының тарихында алғаш рет женiске аса зор айқын басымдықпен қол жеткізіліп отыр. Бірінші кезекте бұл Қазақстан Республикасы дипломатиясының ғана емес, жалпы күллі еліміздің жеңiсi болып табылады. Халықаралық көрмелер бюросы 152-шi Бас Ассамблеясының өткізілуi мен Қазақстан Республикасының Президентi Н.Назарбаевтың Француз Республикасына жасаған сапарының тұспа-тұс келуі атап өтуге тұрарлық. Мемлекет басшысы өзінің сөйлеген сөзінде Қазақстанның адал əрі бəсекелі күресте женiп шыққанына тоқталды. Қазақстан бүгінгі таңда 2013 жылы Астана қаласында ЭКСПО-2017 Ұйымдастыру мен өткiзу жөніндегі мемлекеттiк корпорацияны құруды жоспарлап отыр. Жалпы, əлемнiң кемiнде 110 елiнің жəне халықаралық ұйымдардың қатысуымен өтетін бұл көрме еліміздiң əлемдiк аренадағы беделі мен келбеті негізінен тұтастай күллі əлем қоғамдастығының орнықты əрі серпінді дамуына бағытталған бейбiт бастамалар мен жобалар арқылы қалыптасады дегенді тағы да дəлелдейтін болады.


96

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

Қазақстан Республикасының EXPO-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізу құқына таныстырылымдары хроникасынан:  Франция. 2011 жылдың 10 маусымында Парижде Халықаралық Көрмелер Бюросы штаб пəтерінде ASTANA EXPO-2017 жобасының Ұлттық үйлестірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Рəпіл Жошыбаев ХКБ Бас хатшысы Винсенте Гонсалес Лоссерталеспен кездесті. Кездесу барысында Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Кəрім Мəсімовтың 2017 жылы «ЭКСПО» көрмесін өткізу құқына Астана қ. кандидатурасын қолдауға қатысты хаты табыс етілді.  Бразилия, Мексика, Венесуэла, Гайана. 2011 жылдың 25 шілдесінде ASTANA EXPO-2017 жобасының Ұлттық үйлестірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Р.Жошыбаев бастаған қазақстандық делегация жұмыс сапарымен Латын Америкасының бірқатар елдеріне барып қайтты. Сапар барысында Бразилия, Мексика, Венесуэла жəне Гайана сыртқы саяси ведомстволары басшыларымен келіссөздер жүргізілді. Отандық дипломаттар саяси жəне экономикалық ынтымақтастықтың келешегін талқылаумен қатар Мемлекет басшысының тапсыруымен шетелдік əріптестерінің назарына Астананың ЭКСПО-2017 Дүниежүзілік мамандандырылған көрмесін өткізу құқына өтінімін ұсынды.  Германия. 2011 ж. 23 желтоқсанында A S TA N A E X P O - 2 0 1 7 жо б а с ы н ы ң Ұ л т т ы қ үйле стірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Р.Жошыбаев Германияға жұмыс сапарымен барды. Ол Берлинде болған сапарының аясында ЕХРО мəселелеріне жетекшілік ететін ГФР Экономика жəне технологиялар министрінің орынбасары КарлЭрнст Браунермен кездесу өткізді.  Филиппин. 2012 ж. 27 ақпанында, Қазақстанның Астанада EXPO-2017 халықаралық көрмесін өткізуге өтінімін ілгерілету мақсатында қазақстандық делегация Филиппинге барып қайтты. СІМ БҰҰ жəне халықаралық ұйымдармен жұмыс жөніндегі департаментінің Атқарушы директоры Мариан Джоселин Тирол-Игнасио ханым филиппин тарабын ұсынды.  Ав ст ра лия, Камбоджа Корольдігі, Сүлеймен аралдары. 2012 ж. 7 наурызында ASTANA


АБК БАСПАСӨЗ ОРТАЛЫҒЫ ХАБАРЛАЙДЫ ...

EXPO-2017 жобасының Ұлттық үйлестірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Р.Жошыбаев бастаған қазақстандық делегация Австралияға, Камбоджа мен Сүлеймен аралдарына барып, сол елдерде Австралия Премьер-Министрінің сыртқы саясат мəселелері жөніндегі аға Кеңесшісі Р.Маудемен жəне Австралия Сыртқы істер министрлігі хатшысының орынбасары П.Григсонмен келіссөздер жүргізілді. Кездесулердің барысында Қазақстанның экономикалық мүмкіндіктерінің таныстырылымы, сондай-ақ EXPO-2017 арналған бейне таныстырылымы өткізілді.  Швеция Корольдігі, Дания Корольдігі, Финляндия Республикасы. 2012 ж. 19 мен 23 наурызы кезеңінде ASTANA EXPO-2017 жобасының Ұлттық үйлестірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Р.Жошыбаев бастаған қазақстандық делегация Швеция, Дания Корольдіктеріне жəне Финляндия Республикасына жұмыс сапарымен барды, оның мақсаты Қазақстанның Астанада 2017 жылы EXPO халықаралық көрмесін өткізуге өтінімін ілгерілету болды.  Словак Республикасы. 2012 жылдың 6-8 маусымында ASTANA EXPO-2017 жобасының Ұлттық үйлестірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Р.Жошыбаев бастаған қазақстандық делегация жұмыс сапарымен Словак Республикасына келді. Кездесу барысында Мемлекеттік хатшы Петер Бурианмен жəне Бас хатшы Юрай Сивачекпен келіссөздер өткізілді, мұның EXPO-2017 бойынша қазақстандық кандидатураны ілгерілету мен екі ел арасындағы қатынастарды нығайту үшін мəні зор болды.  Сан-Марино. 2012 жылдың 15 маусымында ASTANA EXPO-2017 жобасының Ұлттық үйле стірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Р.Жошыбаев бастаған қазақстандық делегация СанМарино Республикасына жұмыс сапарымен барды, онда Сыртқы жəне саяси істер, телекоммуникациялар мен көлік жөніндегі мемлекеттік хатшы Антонелла Муларонимен, Туризм, спорт, экономикалық жоспарлау мен қатынастар жөніндегі мемлекеттік хатшы Фабио Берардимен, Индустрия, қол өнері мен сауда жөніндегі мемлекеттік хатшы Марко Ардзиллимен келіссөздер жүргізілді. Талқылаудың өзекті тақырыптары екі жақты сауда-экономикалық ынтымақтастықты барынша дамыту жəне EXPO2017 өткізуге Астананың кандидатурасын қолдау болды.  Грекия. 2012 жылдың 15-16 қазанында ASTANA EXPO-2017 жобасының Ұлттық үйлестірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Р.Жошыбаев бастаған қазақстандық делегация Грекияға барып қайтты, онда қазақстандық ұстаным егжей-тегжейлі дəлелденген, EXPO2017 өткізуге Астана өтінімінің таныстырылымы

97


98

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

ұйымдастырылды. Сапардың аясында Қазақстан Республикасы делегациясы Басшысының Сыртқы істер министрінің орынбасары Костас Циароспен, СІМ еуропалық істер жөніндегі Бас хатшысы Аристидис Калогеропулос-Стратиспен, Туризм министрі Ольга Кефалоянни жəне Даму, бəсекелестік қабілеті, инфрақұрылым, көлік жəне желілер министрінің орынбасары Нотис Митаракиспен кездесулері болып өтті.  Доминикан Республикасы. 2012 жылдың 19 қазанында Доминикан Республикасында ASTANA EXPO-2017 жобасының Ұлттық үйлестірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Р.Жошыбаев Доминикан Республикасы СІМ Бас хатшысы Аксел Витткоппен жəне Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі Рафаэль Мэломен келіссөздер жүргізді. Астананың EXPO-2017 өткізу құқына кандидатурасын ілгерілету үшін қазақстандық тарап əріптестерін «Болашақтың энергиясы» тақырыптық көрмесінің аясында басталатын жобалар жайында хабардар етті.  Антигуа и Барбуда. 2012 жылдың 24 қазанында ASTANA EXPO-2017 жобасының Ұлттық үйлестірушісі, ҚР СІМ Жауапты хатшысы Р.Жошыбаев Антигуа жəне Барбуда астанасында Кариб бассейні елдеріне жасаған Астананың EXPO-2017 өткізу құқына өтінімімен таныстыру жөніндегі сапарының аясында Антигуа жəне Барбуда Сыртқы істер министрінің орынбасары, Орталық Азия өңірі бойынша жетекшісі жəне EXPO үшін жауапты тұлғасы Мамба Ливерпульмен келіссөздер жүргізді. *** 2012 жылдың 22 қарашасынд�� Парижде Қазақстан Республикасының елордасы Астана қаласы Халықаралық көрмелер бюросы 152-шi Бас Ассамблеясында құпия дауыс беру нəтижесінде дауыстың көпшілігін жинап, Бельгияның Льеж қаласынан айқын басымдықпен озып, «ЭКСПО-2017» өткізілетін жер болып жарияланды. Осылайша, Астанадағы ЕХРО-2017 Орталық Азия өңірі мен ТМД елдерінде өтетін тұңғыш халықаралық көрме болмақ.


АБК БАСПАСӨЗ ОРТАЛЫҒЫ ХАБАРЛАЙДЫ ...

19 желтоқсан Оңтүстік Кореяда президент сайлауында дауыс беру болып өтті. Бұл елдің тарихында мемлекеттік жоғарғы лауазымды тұңғыш рет əйел адам иеленді. Биліктегі «Сэнури» партиясының өкілі Пак Кын Хе ел президент орнына күресте Либералдық Біріккен демократиялық партияның кандидаты Мун Чже Иннен басып озды. 13,54 мыңнан аса сайлау пункттері жергілікті уақыт бойынша 06:00-де ашылды. Осы елдегі сайлау комиссиясының деректері 17:00-де сайлаушылардың келуі 70,1% құрағанын куəландырып отыр. Дауыс беру 18:00-де аяқталды. Сайлау комиссиясының деректері бойынша бюллетеньдердің 80% көбі есептелген соң Пак Кын Хе үшін сайлаулардың 51,6% дауыс берді. Дауыстардың 20% азы есептелмегеніне қарамастан ОСК Пак сайлауда жеткен жеңісін қамтамасыз етті деп мəлімдеді. Сайлау бір турлық мажоритарлық сайлау жүйесі бойынша өтті. Дауыстардың ең көп санын жинаған кандидат Президент болып сайланады. Оңтүстік Кореяның Конституциясына сəйкес президент 5 жылға сайланады жəне бір мерзіммен шектеледі. Қазіргі іс басындағы Президент Ли Мен Бактың өкілеттік мерзімі 2013 ж. ақпанында аяқталады,

99

 Қытай Халық Ре спубликасы эмиграцияның жаңа толқынын бастан өткеріп отыр. Бақуатты қытайлар көбінесе өз активтерін шет елдерде орналастырудың мүмкіндіктерін і зд е с т і р е б а с т а д ы , д е л і н ед і Қ ы т а й д ы ң халықаралық мигранттары туралы баяндамада. Статистикалық деректерге сəйкес 2011 жылы 150 мыңдай бай қытайлар шет елдерге кетіп қалды. Қытайлар үшін АҚШ, Канада, Австралия жəне Жаңа Зеландия басым бағыттар болып табылады. АҚШ бұл тізімде бірінші орынды алып отыр. 2011 жылы 87 мыңдай қытай, олардың арасынан АҚШ экономикасына салынған инвестициялардың арқасында шамамен 3340 қытай АҚШ-та тұруға ықтиярхат алды. Соңғы он жылда бір миллионға тарта қытайлар АҚШ-қа қоныс аударды. Америкалық қытайлар АҚШ-та сандық құрамы жөнінен бесінші этникалық топқа айналды жəне бұл үрдіс таяудағы уақытта арта бермек. Қытайлардың Батысқа көшіп кетуінің негізгі себептері үздік білім беру жəне зейнетақы жүйелері, активтердің қорғалуының үздік тетігі, сондай-ақ инвестициялар мен бизнесті жүргізуге қолайлы жағдайлар болып отыр. 2010 жылға арналған деректер бойынша шет елдердегі қытайлық мигранттардың саны 45 миллионнан асты.


ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

100

 Өзекті проблемалар: пікірлер, позициялар жəне тəжірибе... Бейбіт Атамқұлов, Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігінің Жауапты хатшысы

Дамудың қазiргi сатысында Қазақстан Республикасы инвестициялық ахуалын жақсарту шаралары туралы

И

нве стицияларды тарту экономикалық өсуді жəне ұлттық э ко н о м и к а н ы ң б ə с е к е г е қабiлеттiлiгiнің жоғарылауын анықтайтын, сонымен бiрге оның əлемдiк өндiрiстiк үдерістерге кірігуіне септігін тигізетін ең маңызды факторлардың бiрi болып табылады. Қазақстан бүгiнгі таңда барынша ашықтық жəне тұрақтылық саясатын жүргізіп отыр, бұл шетелдiк компанияларды т артудың кiлтi болып саналады. Инве стицияларды тарту жөніндегі Ұлттық жо спар деп аталатын айқын бағдары бар Республикамызда сыртқы күрделі қаржы жұмсалымын басқару, тарту мен ынталандыру тетiктері жасалуда. Тартылған инвестициялардың көлемдерi шет инве сторлары тарабынан Қазақстанға деген сенiмдi білдіреді. Мəселен, 1993 жылдан 2012 жылдың 30 маусымына дейiнгі кезеңде Қазақстан экономикасына шамамен 160 миллиард АҚШ доллары көлемінде тікелей шетелдiк инвестициялар (ТШИ) тартылды, мұның 10 млрд. АҚШ долларынан астамы Қазақстанның э ко н ом и ка с ы н а 2 0 1 2 ж ы л д ы ң 1 ж а рт ы жылдығында тартылды. Жалпы соманың $100 миллиардтан астамы соңғы 5 жылда тартылған. Сонымен, тiптi əлемдiк қаржылық дағдарыс жылдарында да бiздiң инвестициялық ахуалымыз жəне еліміздегі макроэкономикалық жағдай тұрақты болып қалды жəне инвесторлардың бойында сенiм тудырды. Қ а з а қ с т а н н ы ң жо ғ а р ы х а л ы қ а р а л ы қ рейтингi елімізде жүріп жатқан экономикалық жəне əлеуметтiк үдерістерге мұқият қарауға мəжбүрледі. Қазақстан Республикасының соңғы 10 жылда тікелей шетелдiк инвестициялардың жинақталған

ккөлемі бойынша Орталық Азия е елдерiнің арасында бірінші оорын жəне ТМД елдерiнің аарасында екiншi орын алып оотырғаны, сонымен бiрге жан б басына шаққанда жинақталған ш шетелдiк инвестициялардың ккөлемі бойынша көшбасшы б болып табылатыны белгiлi. Қазақстан Standard&Poor’s х лықара лық рейтингілік ха аагенттiгінің бағалауынша ш шетелдік валютадағы ұзақ м мерзiмдi рейтинг бойынша ««ВВВ+» деңгейіне жетті. Елдiң ккредиттік келешегi «тұрақты» б болып анықталды. Бұдан бөлек, Дүниежүзiлiк Банктiң е с ебiне сəйке с Қазақстанның алған о р ы н д а р ы н ы ң ж а қ с а ру ы Қ а з а қ с т а н н ы ң осы бағытта жеткен елеулi жетiстiктерінің, сонымен бiрге жалпы саяси жəне экономикалық тұрақтылығының айшықты үлгiсі болып табылады. Мəселен, Қазақстан «DoingBusiness» бизнестi жүргiзудiң оңайлылық рейтингiсінде 2007 - 2012 жылдары 80 орыннан 49 орынға дейiн, ал «Инвесторларды қорғау» көрсеткiші бойынша «DoingBusiness» рейтингісінде 2011 жылы 44 орыннан 10 орынға көтерiлдi (жəне бұл орынды 2012 жылы ұстап қалып отыр)». Қазақстанда қазiргi уақытта шетелдiк капиталдың қатысуымен шамамен 10 мың компания, соның iшiнде Fortune-500 тiзiміне кiретін (Алкатель-Люсент, Альстом, Арева, Викат, Данон (Франция), ENI /Agip, Bonatti, Saipem, AugustaWestland, Italcementi (Италия), GE (АҚШ) компаниялар жұмыс iстеуде. Шетел инвесторына салық салудың жеңiлдiк шарттары ғана емес, сондай-ақ мемлекет үшiн де, инвестор үшін де тұрақты, болжанатын жəне экономикалық тиiмдi жай-күйі де маңызды екенін атап өту абзал. Қ ол а й л ы и н ве с т и ц и я л ы қ а хуа л д ы қалыптастыруда тек қана оған, сондай-ақ əлемдiк


АБК БАСПАСӨЗ ОРТАЛЫҒЫ ХАБАРЛАЙДЫ ...

капитал рыногының жалпы жай-күйіне əсер етуге қабiлеттi iшкi факторларды ғана емес, сонымен қатар сыртқы факторларды да ескерген жөн. Сондықтан, шетелдік инвесторлардың өз қызметiнің өрісін кеңейте отырып, саяси жағдайы тұрақты жəне əлеуметтiк-экономикалық жағдайлары ұқсас елдермен жұмыс iстеуді қалайтыны кездейсоқтық емес. Еліміздегі инвестициялық қызметтi құқықтық реттеу мəселесі де маңызды болып табылады. Мəселен, Заңда Қазақстан экономикасының басым салаларында жүзеге асырылатын инвестицияларды мемлекеттік қолдау шаралары анықталған. Инвестицияларды мемлекеттік қолдау шаралары отандық инвесторларға да, сол сияқты шетелдік инвесторларға да тең дəрежеде қолданылады. Мəселен, Заңға сəйкес, Қазақстан экономикасының шикізаттық емес салаларында өз қызметін жүзеге асыру кезінде инвесторларға инвестициялық преференциялардың мынадай түрлері: - инвестициялық жобаны іске асыру үшін əкелінетін жабдық пен оның жинақтауыштарына, сондай-ақ технологиялық жабдықтың қосалқы бөлшектеріне, шикізат пен материалдарға кеден баждарын салудан босату; - мемлекеттік заттай гранттар берілуі мүмкін. Бұдан бөлек, инвестициялық стратегиялық жобалар үшiн қосымша: - ҚР салық заңнамасымен көзделген тəртiппен жер салығы жəне мүлiк салығы бойынша жеңiлдiктер; - əлеуметтiк-экономикалық даму деңгейi төмен елдi мекендерде өнеркəсiптiк жеңiлдiктер көзделіп отыр. Инвестицияларды тарту үдерісін жандандыру үшiн дипломатиялық өкiлдiктерден өңірлік əкімдіктерге дейiнгі күллі мемлекеттiк аппарат бойынша жүйелi жұмыс құрылған. Бұдан басқа, бiз əр инвестормен жұмысты іріктемелі түрде жүзеге асырамыз жəне кең ауқымды имидж жұмысы жүргізіледi. Ұлттық инвестицияларды тарту жөніндегі жоспарда Қазақстанның инвестициялық белсендiлiгiн жоғарылату бойынша осындай жəне тағы басқа да шаралар бекiтiлген. Мұнымен қатар Қазақстанда инвестициялық ахуалды жақсарту жөніндегі кеңестің шеңберiнде отандық жəне шетелдік инвесторларды қолдау, олардың құқықтары мен мүдделерін қорғау, сонымен бiрге бюрократтық кедергiлердi жою алаңшасы құрылған, онда ай сайынғы негiзде Премьер-министрдiң төрағалығымен Қазақстан Республикасының аумағындағы инвестициялық қызмет мəселелері бойынша отандық жəне шетелдік инвесторлармен жүйелi консультациялар өткiзіледі.

101

Арнайы экономикалық аймақтар (АЭА) инвестицияларды тартудың екінші бір маңызды құралы болып табылады. Қазақстанда бүгiнгi таңда 10 АЭА жұмыс iстеп тұр, олардың қатысушылары үшiн заңнамаға сəйкес салық жеңiлдiктерi берiледi. Халықаралық тəжiрибе (50 шақты ЕЭА қызметін талдау) ескеріліп жасалған, АЭА қатысушылары үшiн жеңiлдiктердiң қолданыстағы пакетiн айтарлықтай кеңейтуді жəне рұқсат беретiн рəсімдерді жеңiлдетуді қарастыратын АЭА туралы тиiстi заң жобасы қабылданды. Бұл орайда АЭА дамыту үшін компаниялардың кəсiби басқарушыларын тарту, инвесторларға “бір терезе” қағидаты бойынша қызмет көрсету Заң жобасының маңызды жаңалығы болып табылады. Мұндай тəжiрибе бүкiл əлемде əжептəуiр кең көлемде қолданылады. Бiз негiзiнен, қазiргi уақытта экономиканың басым салаларында жобаларын iске асырып жатқан шетелдік инвесторларға инвестициялық қолдаудың толық ауқымын ұсынуға даярмыз: бұл жарғылық капиталға қатысу; қарыздық қ а р ж ы л а н д ы р уд ы ұ с ы н у, л и з и н г ; АЭ А мүмкiндiктерiн пайдалану; инвестициялық преференцияларды беру; аналитикалық қамтамасыз ету; экспорттық қолдау. Бұдан бөлек, Қазақстан, Ресей мен Белоруссия арасындағы Кеден одағы Қазақстанға салатын инвесторлардың алдында жаңа мүмкiндiктердi ашып отыр. Шындығында, Қазақстан өзінің бірегей географиялық орналасуының арқасында 170 миллион адам халқы бар жəне жиынтықты ІЖӨ шамамен 2 трлн. АҚШ долларын құрайтын iрi аймақтық рыноктарға шығатын қақпаға айналды. Алайда, белгiлi бір тартымды сипаттары – бай табиғи ресурстары, жеткілікті білікті жұмыс күшi, жоғары ғылыми-техникалық əлеуеті бар Қазақстан ресурстарды үнемдеу, ең алдымен энергия үнемдеу кезеңiнен əлі өткен жоқ. Сол себептен iшкi нарық бағасы əлемдiк бағадан əлі асып тұр. Бұл міндеттерді шешу, сонымен бiрге Қазақстан Ре спубликасы Үкiметiнің реформаларды тереңдету жөніндегі iс-қимыл бағдарламасының негiзiнде экономиканың құрылымдық өзгерістерiн қамтамасыз ету үшін энергия үнемдеу жəне баламалы энергия көздерiн енгiзу мəселесi, сондай-ақ республиканың экономикасына шетелдiк капиталды белсендi түрде тарту айрықша маңызға ие болып келеді. Астанада «Болашақтың энергиясы» тақырыбымен ЕХРО-2017 халықаралық көрмесін өткізу құқы тап осы мiндеттерді шешуге септігін тигізеді. Мұнымен қатар, Қазақстанда инвесторларды сервистік қолдау бойынша толық кең ауқымды қызметтерді көрсету мақсатында «KaznexInvest»


102

Экспорт жəне инвестицияларды ілгерілету жөніндегі ұлттық агенттігі құрылған, оның басты мiндеті - шетелдік инвесторға «жалғыз терезе» қағидаты бойынша көрсетілетін қызметтердің күллі кешенін ұсыну. Қазақстан Республикасының 12 тiлде жасалған www.invest.gov.kz Ұлттық инвестициялық интерактивті веб-сайты келбетті ілгерілетудің маңызды құралы болып табылады, онда Қазақстанның инвестициялық мүмкiндiктерi жайлы барлық қажеттi ақпаратты табуға болады. Қорыта келгенде, Қазақстанда бүгiнгi таңда шетелдік инвесторлар үшiн керектi барлық жағдайлар – ырықтандырылған нарықтық экономика, қолайлы салық жəне кеден режімдерi, шетелдiк инвестициялардың мүдделерін қорғауды қамтамасыз ететiн заңнама жасалып отыр, бұл елімізде инвестициялық саясаттың дұрыс іске асырылып жатқанын білдіреді.

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

Ұлт көшбасшысы – мемлекетіміздің Басшысы Нұрсұлтан Назарбаев шетелдік инвесторлардың қызметi үшiн қолайлы əлеуметтiк, қаржылықэкономикалық, құқықтық режімді жəне олардың мүдделеріне сай келетін инвестициялық ахуалды құруға жəне барынша қолдауға, мемлекеттiң мiндеттерiн бiр мезгiлде шешуге жəне қойылған мақсаттарға жетуге ұмтылуда. Қазақстан Республикасы Президентi Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған «Қазақстан-2050» Стратегиясы» жаңа Жолдауында бұл туралы тағы да атап көрсетілді, онда «Қазақстанға... шетелдік инвестициялар мен ішкі салымдардың деңгейі жоғары ашық нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өсу тəн. Біз дамудың нақты, орнықты жəне үдемелі қарқынына қол жеткізу міндетін қойдық. Біз осы міндетті тарихи тұрғыдан алғанда аса қысқа мерзімде шештік» делінген.


АБК БАСПАСӨЗ ОРТАЛЫҒЫ ХАБАРЛАЙДЫ ...

103

Тимур Жантикин, Қазақстан Республикасы Атом Энергетикасы Агенттігінің Төрағасы

Қазақстан – ядролық қаруға қарсы жаһандық диалогтың бастамашысы

Қ

а з а қ с т а н Республикасының Президенті – Ұлт көшбасшысы Н.Ə.Назарбаев өзінің «Қазақстан - 2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа с аяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында біздің ядролық қаруды таратпау режімін нығайту жөніндегі бастамаларымыз – əлемдік тұрақтылыққа, тəртіп пен қауіпсіздікке қосқан сөзсіз үлесіміз екендігін атап өтті. Қ а з а қ с т а н Р е с п у бл и касы ядролық қаруды таратпау режимін нығайтуда жарияланған бағытын қатаң ұстанады. Қазақстан жаппай қырып жою қаруын таратпау саласындағы барлық халықаралық келісімдердің, сонымен қатар ядролық материалдарды заңсыз пайдалануды болдырмау шарттарының мүшесі болды. Қазақстан əлемдік қауымдастықтың ядролық терроризм қатеріне қарсы тұрудағы күш-жігерін барынша қолдайды. Республика ядролық отын циклы мен ядролық материалдардың сезімтал технологияларын бақылауды күшейту жөніндегі барлық бастамаларға белсенді қатысуда, сондықтан біз Америка Құрама Штаттарының Президенті Б.Обаманың 2010 жылы Вашингтон қаласында Ядролық қауіпсіздік Саммитін шақыру жөніндегі бастамасын оң қабылдадық жəне қолдадық. Бұл Саммитте қарастырылуы болжанған мəселелердің көпшілігі қазақстандық үкіметтік жəне сауда ұйымдарының күнделікті қызметімен сəйкес келді. Жоғары байытылған уран мен плутоний сияқты ядролық материалдармен жұмыс істеудің сезімталдығын ұғына отырып, республика бұл ядролық материалдарды мүмкін болатын азаматтық ядролық қызметтен алып тастау жөнінде жұмыс жүргізді жəне жүргізетін болады. 1999 жылы отын ретінде жоғары байытылған уран пайдаланылған жəне плутоний дайындалған Каспий теңізінің жағасындағы Ақтау қаласында жылдам нейтрондағы БН-3500 реакторы тоқтатылды. АҚШ Энергетика министрлігінің жəне басқа да əртүрлі елдердегі əріптестердің

қ қолдауымен ре актордың п пайда ланылған ядролық о отынын қауіпсіз сақтауға о орналастыру жөніндегі жоба і іске асырылды. Құрамында ж жоғары байытылған уран бар р реактордың қалған жап-жаңа о отыны қазақстандық технолог гиямен Өскемен қаласындағы Ү Үлбі металлургия зауытында қ қайта өңделді. Жоғары байытылған уран с сонымен қатар, зерттеу реа акторларында жəне əр түрлі р а д и о и з ото п т а рд ы ат ап а айтқанда, медицинада кеңінен п пайдаланылатын технеция (молибден) -99 өндіруде пайдаланылады. Қазақстан Ред сспубликасы Ұлттық ядролық орталығының Ядролық физика институтында Жоғары байытылған уранды пайдаланбай-ақ бұл маңызды изотопты өндіруге мүмкіндік беретін технеция генераторы жасалды. Бұл жерде Жоғары байытылған уранды (ЖБУ) пайдалана отырып изотоптар өндіру технологиясының аса жоғары тиімділігімен байланысты байыпты проблема барын атап өткен жөн, бұл осындай изотоптық өнімнің тым төмен өзіндік құнын береді. ЖБУ изотоптарын өндіретін коммерциялық кəсіпорындардың ЖБУ пайдаланусыз технологияға көшуін ынталандыру үшін Сеулде 2012 жылы Ядролық қауіпсіздік жөніндегі екінші саммитке қатысушыларға ЖБУ пайдалана отырып технология бойынша дайындалған изотоптық өнімге арнайы салықтар, алымдар мен баждар енгізу сияқты ықтимал экономикалық механизмдерді қарастыруға ұсыныс жасалды. Осындай механизмдерді енгізу АҚШ жəне басқа да Ядролық қауіпсіздік жөніндегі саммитке қатысушылардың бастамаларын шын мəнінде іске асыруға шақырудан азаматтық ядролық қызметте сезімтал материалдар мен технологияларды пайдалану көлемін төмендету саласына өтуге мүмкіндік береді. Қазақстанның бастамасы кеңінен қолдау тапқанына қарамастан, ол өкінішке орай бүгінгі күні радиоизотопты өнімнің жетекші өндірушілері болып табылатын кейбір мемлекеттердің тарапынан қарсылыққа кезікті –


104

бұл елдердің кəсіпорындарының көпшілігі ЖБУ негізіндегі дəстүрлі технологияларды пайдаланады. Алайда нақты экономикалық ынталандырусыз ЖБУ-ды коммерциялық технологиядан шығару мүмкін болмайтыны анық. Сонымен қатар ЖБУ технологияларымен өндірілген өнімдерге сараланған салықтарды, баждар мен алымдарды енгізу тиімділігі аз жəне ЖБУ-сыз тым қымбат технологияларға өтетін кəсіпорындарға əділ өтемақы болар еді. Ядролық физика институтының реакторында АҚШ Энергетика министрлігімен бірлесіп, оның атом реакторларын ЖБУ-нан төмен байытылған отынға ауыстыру жөніндегі жоба іске асырылуда. Жобаның маңызды сатысы аяқталды Институттың (нөлдік қуаттағы реактор) сыни стенді төмен байытылған уранға ауыстырылды. Эксперименттік төмен байытылған отын басты реакторға орнатылды жəне реакторды осы отынға ауыстырудағы қауіпсіздікті дəлелдеуге қажетті сəулеге шалдығу сынағынан өткізілуде. Сəулеге шалдығу циклы аяқталғаннан жəне оның зерттеулері жүргізілгеннен кейін жобаның келесі сатысына құжаттама дайындалатын болды, реакторға жаңа төмен байытылған ядролық отынға тапсырыс беріледі жəне орнатылады, бұл пайдаланылған жоғары байытылған отынды

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

жою жəне Үлбі зауытында жоғары байытылған ядролық материалдарды қайта өңдеу жөніндегі жүргізілген жұмыстармен бірге Ядролық физика институтын тек қана төмен байытылған ядролық материалдармен жұмыс істеуге толық ауыстыруға мүмкіндік береді Ұлттық ядролық орталығының зерттеу қызметінен жоғары байытылған уранды алып тастау жұмысы мұнымен аяқталмайды. Курчатов қаласындағы Атом энергиясы институтының атом реакторларын төмен байытылған уранға ауыстыру мүмкіндіктерінің алғашқы зерттеуі басталды. Бұл реакторлар ойға алғанды іске асыру тұрғысынан тым күрделі, алайда нақты мүмкіндіктер бар. Реакторлардың біріне төмен байытылған отынға қажетті нақты сипаттамасы жасалынуда жəне экспериметтік отын құрастырмасын дайындау мүмкіндігі қарастырылуда. Осылайша, Қазақстан ядролық қаруды таратпау режимін қолдау бойынша өзіне алған міндеттемені қатаң түрде орындап отырғанын, режимді одан əрі нығайту, ядролық материалдар мен технологияларды заңсыз пайдалану қаупін болдырмау, адамдардың игілігі үшін атом энергиясын тек бейбіт мақсатта пайдалану мүмкіндігін белсенді іздеуде жəне іске асырып жатқанын айта аламыз.


АБК БАСПАСӨЗ ОРТАЛЫҒЫ ХАБАРЛАЙДЫ ...

105

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЖАҢА КІТАПТАРЫ

 «Тамаша адамдар өмірі» сериясындағы «Шəкəрім» кітабы 2012 жылдың қарашасында Астана қаласында Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасында «Тамаша адамдар өмірі» сериясымен жарыққа шыққан «Шəкəрім» кітабының таныстырылымы өтті. Қазақстанның алтын қорына енгізілген шығарманың авторы - Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ректоры, тарих ғылымдарының докторы, профессор Ерлан Сыдықов. Автордың айтуынша, кітап 5 мың дана таралыммен шыққан. Шəкəрім Құдайбердіұлы – XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы əйгілі қазақ ақыны, жазушы, аудармашы, сазгер, тарихшы жəне философ. Ол «Алаш» ұлт-азаттық қозғалысына қатысып, сталиндік қудалаудың құрбаны болды. Кітаптың таныстырылымы аясында ЕҰУ-нің ғалымдары мен оқытушыларының соңғы оқу жылында шыққан еңбектерінің көрмесі өткізілді. Көрмеде 70-ке тарта еңбектің атауы қойылған. Кітап оқырмандардың кең қауымына арналған.  «Ғаламат жұт шежіресі» кітабы 2012 жылдың қарашасында Алматыда Қазақстан Республикасы Ұлттық кітапханасында Валерий Михайловтың «Ғаламат жұт шежіресі» кітабының қазақ тіліндегі аудармасының таныстырылымы өтті. Кітапта ХХ ғасырдың 30-шы жылдарындағы

жаппай ашаршылық кезінде 2 млн. қазақтың жəне шамамен жарты миллион басқа ұлт өкілдерінің қырылуы кеңінен баяндалады. Жаңа басылымның таралымы - 10 мың дана. Осы кітаптардың бəрі Қазақстанның кітапханаларына, бірінші кезекте, мектептер мен жоғары оқу орындарына тегін таратылды. «Ғаламат жұт шежіресі» кітабы алғаш рет 1990 жылы орыс тілінде жарық көрген болатын. Оның алғашқы аудармасын журналист Талғат Айтбайұлы жасап, кітапты қазақша нұсқасында шығарды. Ал жаңа басылымда аудармамен ақын Ғұсман Жандыбаев айналысты. «Мектеп» баспасы шығарған «Ғаламат жұт шежіресінің» қазіргі нұсқасы – сегізінші нұсқасы, ал көктемде кітап Англияда, Лондонда шығады деп жоспарланып отыр. Аударма əзір етіліп те қойылды, онымен аудармашы Катрин Юдельсон айналысқан. «Қазақ трагедиясы - 30-шы жылдардағы аштық – жаңа тарихтағы əлемдік ірі қайғықасіреттердің бірі деп санаймын. Сондықтан кітаппен жұмыс істеген кезімде бұл трагедияны күллі əлем білетін болуын қалаған едім. Енді міне 15-20 жылдан кейін бұл жүзеге асырыла бастады...Кітап алғаш рет Батыста осыдан жеті жыл бұрын жарық көрді: Германияда неміс тілінде шықты. Таяуда Англияда шығады. Францияда да, Түркияда да, басқа елдерде де ол қысқаша баяндалған күйінде белгілі», - деп кітаптың авторы В.Михайлов атап өтті. Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің IV съезіне қатысушылардың cөйлеген сөздерінің жинағы 2012 жылдың желтоқсанында ҚР Парламенті Сенатының Аппараты ҚР Дін істері агенттігі жəне Халықаралық мəдениеттер мен діндер орталығымен бірлесе отырып, Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің IV съезіне қатысушылардың сөйлеген сөздерінің жинағы мен фотоальбомнан құралған екі томдық туындыны қазақ, орыс жəне ағылшын тілдерінде дайындап шығарды. Кітаптарда Астана қаласында 2012 жылдың 3031 мамырында өткен кезекті дінаралық форумның жұмысы туралы баяндалады. Жа р ы қ к ө р ге н м ат е р и а л д а р ф о рум ғ а қатысушылардың негізгі баяндамалары, Съезд Хатшылығының жұмысын қамтыған, сондайақ Съездің пленарлық отырысы, секциялық отырыстары мен оның аясындағы басқа да ісшаралар туралы толық мəлімет берілген.


106

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

ДИПЛОМАТИЯЛЫҚ ТЕРМИНОЛОГИЯ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КЕПIЛДIКТЕР қандай да бір мемлекеттiң (мемлекеттер тобының) белгіленген құқықтарды немесе мəртебені сақтауын, халықаралық міндеттемелердiң орындалуын немесе халықаралық қатынастардың белгiлi бір жағдайда сақталуын қамтамасыз ететін белгiлi бір үлгідегі əрекеттерге қатысты белгiлi бір мемлекеттердің халықаралық қатынасудың басқа қатысушыларына растамаларын немесе кепілгерліктерін көздейтін халықаралық-құқықтық актiлер ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДЕЛИКТ халықаралық құқық субъектiсiнің осы субъект халықаралық жауапкершiлiкке ұрындыратын халықаралық-құқықтық нормалар мен қағидаттарды немесе шарттық міндеттемелерді бұзатын əрекетті жасауы (жасамауы). ІЗГІ КӨМЕК КӨРСЕТУ халықаралық дауларды шешудің бейбiт құралдарының бiрi. Ізгі көмек көрсету дауға қатыспайтын тараптың (мемлекет немесе халықаралық ұйымның) дауды немесе қақтығысты бейбiт реттеуге қатысты келiссөздердi бастау үшін дауласушы тараптардың арасында тікелей байланыстарды орнату мақсатында жасайтын əрекеті болып табылады. ДИПЛОМАТИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ дипломатиялық арналар бойынша халықаралық құқыққа сəйкес мемлекеттің өз азаматтарының құқықтары мен мүдделерін қамтамасыз ету немесе шет мемлекет оларды бұзғанда қалпына келтiру мақсатында оларды қорғауы. ИНДУЛЬТ Соғыстың заңдары мен əдеттеріне сəйкес жəне олар дұшпан мемлекеттiң порттарын тастап кетуі үшiн кемелерге соғыс жарияланатын жағдайда берiлетiн мерзiм. Бұл мерзiм өтіп кеткенде кемелер тəркiлеуге жатады. ШТАТТАН ТЫС (құрметтi) КОНСУЛ мемлекеттiк, консулдық немесе дипломатиялық қызметті атқармайтын, бiрақ өзін жіберген мемлекетінің тапсырмасымен жəне барып отырған мемлекетiнің келiсiмiмен консулдық функцияларын орындайтын тұлға. Штаттан тыс консул консулдық функцияларын орындаудан бөлек кəсiпкерлiк қызметпен айналысып, өзін жіберген мемлекетінен консулдық функцияларын орындағаны үшін сыйақы ала алады немесе ала алмайды. Штаттан тыс консулдың азаматтығына ерекше талаптар қойылмайды, бiрақ өзін жіберген мемлекет өз азаматтарын iс жүзiнде əрқашан осы сапада пайдалануға ұмтылады. 1963 жылғы Консулдық қатынастар туралы Вена конвенциясы штаттан тыс консулға артықшылықтар мен иммунитеттердің штаттық консулдарға ұсынылатындай көлемін бередi. Алайда, іс жүзiнде, барып отырған мемлекетi штаттан тыс консулдың артықшылықтары мен иммунитеттерін тек консулдық функцияларды орындау актiлерiмен ғана байланыстырып шектейді.


АБК БАСПАСӨЗ ОРТАЛЫҒЫ ХАБАРЛАЙДЫ ...

107

2012 жылы «Дипломатия жаршысы» журналында жарияланған мақалалар мен материалдардың көрсеткіші № Адырбеков И. Қазақстан: халықаралық ынтымақтастықтың қазіргі №2(35) жағдайлардағы ерекшеліктері Айтмаханов Н. Америка Құрама Штаттарында өмір сүру мен жұмыс істеу №2(35) туралы Акмырадов М. Түркіменстан жəне Қазақстан Республикасы: дипломатиялық №5(38) қатынастардың орнауының 20 жылдығы Альберто Антон Кортес. Испан экономикасының серпінді сыртқы секторы №3(36) жəне испан үкіметінің экономикалық дағдарыспен батыл күресі Аманжолова З. Каспий теңізі құқықтық мəртебесінің кейбір проблемалық №4(37) мəселелері туралы Əміров С. Қазақстан Республикасы сыртқы экономикалық қызметінің қазіргі №3(36) жағдайдағы жайы мен ерекшеліктері туралы Арыстанбекова А. Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымына кіру тарихынан: №1(34) Қазақстан Республикасының БҰҰ-дағы тұңғыш Тұрақты өкілінің айтқан сөздерінен Атамқұлов Б. Дамудың қазiргi сатысында Қазақстан Республикасы №6(39) инвестициялық ахуалын жақсарту шаралары туралы Əуезов М. Ұлы Жібек жолы дəстүрлерін жаңғырту №3(36) Ахметəлім Қ. Қазақстанның ИЫҰ субсидиарлық органдарымен іс жүзінде өзара №6(39) ықпалдасуын ілгерілету туралы Байменов Ə. Əлемнің жаһандық дамуы жағдайында Қазақстан Республикасы №4(37) мемлекеттік қызметін реформалау туралы Батыршаев Б. Қазақстанның ИЫҰ-ға төрағалығы: Жиддадан көзқарас №3(36) Божко В. Азаматтар қауіпсіздігінің қамтамасыз етілуі ел тұрақтылығының №1(34) факторы Власов А. Ресей мен Қазақстан қатынастарының қазіргі жайы мен динамикасы №6(39) Дəуренбек Ы. Қазақтан Республикасы консулдық қызметінің шет №3(36) емлекеттермен дипломатиялық қатынастар орнатылған 20 жыл ішіндегі қызметі туралы Жанболатов С. Қытай мен Қазақстан – тату көршілер жəне тең құқылы №3(36) серіктестер Жантикин Т. Қазақстан – ядролық қаруға қарсы жаһандық диалогтың №6(39) бастамашысы Жигалов К. Қазақстан мен Канада: 20 жылдық əріптестіктің нəтижелері мен №4(37) келешегі Жошыбаев Р. Қазақстан Республикасы – Дүниежүзілік көрмені өткізуге үміткер: №2(35) ЕХРО -2017 Астана ұлттық жобасын ілгерілету туралы Жұмабаев А. Қазақстан Республикасы жəне Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы: №3(36) 20 жылдық жол Жұмағұлов Б. Табыстың өзекті факторы ретіндегі қазіргі қазақстандық білім №5(38) беруді дамытудың негізгі үрдістері Ибатуллин С. Арал теңізі бассейнінің қазіргі проблемалары жəне əлем №3(36) қоғамдастығы Қалиева Р. Əлемнің жаһандық саясатындағы қазақстандық фактор №2(35) Қондыкерова Қ. Қазақстан Республикасы халықаралық шарттарының іске №5(38) асырылу мəселелері Консильо Ди Нино. Қазақстан-Канадалық ынтымақтастық жетістіктері туралы №4(37)

Бет 97 67 52 105 46 82 40 100 92 59 66 107 66 65 88 71 103 33 54 59 82 110 94 88 38


108

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

Қонаев Е. Мүдделер шегінде Құнанбаева С. Абылай хан атындағы ҚазХҚжƏТУ кадрларды даярлау саласындағы «Graduate-recruitment» тиiмдi тəжiрибесі Лазарев С. ЮНЕСКО жəне Қазақстан: жемісті ынтымақтастықтың 20 жылы Лама Шариф Қ. Қазақстан: қазіргі халықаралық дінаралық ынтымақтастықтың ерекшеліктері Мансұров Т. Қазақстанның ЕурАзЭҚ шеңберіндегі ынтымақтастығы Маргарет Скок. Канада-Қазақстан дипломатиялық қатынастары: мүлде болжамсыз тарих емес Мирослав Енча. Қауіпсіз əлем жəне Орталық Азия: Қазақстанның алатын орны мен рөліне көзқарас Мұқаш Е. Қазақстанның Орталық Азия мемлекеттерімен ынтымақтастығының басымдылықтары Мұстафин О. Қазақстан Республикасының ислам əлемінің жүрегі Жиддадағы консулдық қызметі Мырзамадиева М. Қазақстан-Голландия өзара қатынастары туралы Ноэль Кинселла. Канада мен Қазақстанның парламентаралық байланыстары туралы Нұрғалиев Б. Тарихи аядағы портрет: дипломатияда 45 жыл Нұрмағамбет Д. Америка жеріндегі қазақ диаспорасы ҚР-дың БҰҰ жанындағы Тұрақты Өкілдігінің қызметі туралы Оразбақов Ғ. Қазақстан-Ресей: жаңа жағдайлардағы стратегиялық ынтымақтастық Ричард Вейтц. Неліктен Вашингтон Астанаға тамсанады Садыков Б. Қазақстанның БҰҰ-мен ынтымақтастығы Сəрсембаев М. Парламентіміздің Мəжілісі: сайлау оны мерзімінен бұрын жаңартты Сүлейменов Т. Қазақстан Республикасындағы жоғары білікті дипломаттар даярлаудың жағдайы жəне ерекшеліктері туралы Сырғабаева Б. Қазақстан-Қытай қатынастарының қазіргі жайы мен қарқыны Тим Гитцель. Атом қуаты саласындағы екіжақты ынтымақтастық туралы Туматов А. Қазақстан жəне Азия елдері: ынтымақтастықтың қазіргі жағдайы мен ерекшеліктері Тэд Мензиес. Канада мен Қазақстан арасындағы екіжақты байланыстары туралы Уильям Кортни. АҚШ-тың Қазақстандағы тұңғыш Елшісінің естеліктерінен Шигео Катсу. Назарбаев Университеті - негізіне білім қоғамын дамыту алынған заманауи зерттеу университетін құру туралы Қазақстанның батыл мəлімдемесі • Қытай Халық Республикасының Қазақстан Республикасындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Чжоу Ли мырзамен айрықша сұхбат • Қазақстан Республикасының Америка Құрама Штаттарындағы Төтенше жəне Өкілетті Елшісі Ерлан Ыдырысовпен айрықша сұхбат • Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары Қайрат Сарыбаймен сұхбат

№6(39) №5(38)

79 85

№5(38) №2(35)

50 99

№2(35) №4(37)

92 40

№1(34)

37

№4(37)

69

№5(38)

64

№6(39) №4(37)

74 37

№2(35)

103

№2(35) №1(34) №6(39)

65 42 62

№2(35) №1(34) №1(34)

63 48 71

№2(35)

101

№3(36) №4(37) №5(38)

73 42 60

№4(37)

39

№2(35) №1(34)

60 69

№3(36)

68

№2(35)

56

№6(39)

57


109 ПЕРЕДОВАЯ СТАТЬЯ МИНИСТРА ИНОСТРАННЫХ ДЕЛ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

О МЕЖДУНАРОДНЫХ СВЯЗЯХ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН В НОВЫХ ГЛОБАЛЬНЫХ УСЛОВИЯХ На протяжении всего периода своего существования в качестве суверенного государства Казахстан проводит устойчивую и последовательную внешнюю политику. Дипломатическое присутствие нашей страны в различных государствах мира непрерывно расширяется. На сегодняшний день Казахстан установил дипломатические отношения с 138 странами и располагает разветвленной сетью дипломатических представительств. В планах МИД РК – открытие новых дипломатических и консульских учреждений в таких регионах, как Скандинавия, ЮгоВосточная Азия, Южная Африка и Латинская Америка. Эффективная и конструктивная внешняя политика Казахстана способствовала закреплению позитивного образа нашей страны в мире. Современный Казахстан ассоциируется у зарубежной аудитории с образом молодого и динамично развивающегося государства с рыночной экономикой и стабильной политической системой. За прошедшие два десятка лет Республика Казахстан по праву заслужила репутацию активного участника ключевых международных организаций. За счет своей работы в рамках ОДКБ и ШОС, инициирования СВМДА и председательства в ОБСЕ Казахстан деятельно способствовал налаживанию стратегического диалога между существующими системами коллективной безопасности. Наша страна продолжила оправдавший себя курс на предотвращение гонки вооружений, поддержку усилий международного сообщества в сфере ядерного разоружения и укрепление режима Договора о нераспространении ядерного оружия. Мировое сообщество высоко оценивает вклад Республики Казахстан в укрепление режима нераспространения ядерного оружия и борьбу с международным терроризмом. Активное участие Казахстана в деятельности ОБСЕ имело важное значение как для укрепления его собственных позиций на международной арене, так и для дальнейшего развития системы безопасности всего центральноазиатского региона, проведения взвешенной этнической политики, продвижения прав и свобод человека, укрепления экономической безопасности. Председательство в ОИС стало для нашей страны не менее важным аспектом комплексной внешнеполитической стратегии. Мероприятия, осуществленные на этом направлении, способствовали решению важных вопросов и выработке общих позиций по актуальным проблемам исламского мира, повышению эффективности деятельности ОИС. Для исламского мира Казахстан стал примером стабильного, развитого, просвещенного и толерантного государства. Кроме того, председательство позволило укрепить и расширить отношения Казахстана с мировой уммой, в очередной раз подчеркнув готовность нашего государства к международному диалогу на всех уровнях. Руководство Организации исламского сотрудничества признает важную координирующую роль Казахстана в сфере продвижения межцивилизационного и межрелигиозного диалога, где наша страна служит мостом общения по линии «Восток – Запад», а также играет роль связующего звена между крупнейшими международными и транснациональными организациями и форумами с целью создания более благоприятных условий для глобального мира и сотрудничества. В современных геополитических условиях курс Казахстана нацелен на укрепление своей роли связующего звена между исламским и христианским мирами, расширение межцивилизационного и межконфессионального диалога. Казахстанская модель толерантности получила широкое международное признание и внимательно изучается другими странами. Привычными стали признания лидеров зарубежных стран, что Казахстан являет собой образец современного многонационального общества. Можно констатировать и то, что Казахстану за короткий период независимости удалось создать надежный пояс безопасности, юридически оформив процесс делимитации и демаркации государственных границ. За последние годы была проделана огромная и кропотливая работа казахстанских дипломатов, юристов, картографов, геодезистов и пограничников, вследствие чего Казахстану удалось стать первым государством, с которым Китай полностью урегулировал сложный пограничный вопрос. Астана подписала и ратифицировала исторические договоры о государственной границе с КНР, Кыргызстаном, Узбекистаном, Туркменистаном и Россией.


110

ДИПЛОМАТИЯ ЖАРШЫСЫ

Мы серьезно продвинулись в направлении евразийской экономической интеграции, прежде всего с нашими самыми близкими интеграционными партнерами по Таможенному союзу и Единому экономическому пространству – Россией и Белоруссией. Наряду с этим, Казахстан намерен более эффективно использовать свое уникальное географическое положение и ключевую роль в системе мировых и межрегиональных транспортных коммуникаций. За счет источрической победы в борьбе за право проведения международной выставки «ЭКСПО-2017» существенно возрастет роль нашей страны в обеспечении мировой энергетической, экологической безопасности. Республика Казахстан планирует уже в ближайшее время занять подобающее место в системе международного разделения труда, став участником Всемирной торговой организации. Одним из важнейших приоритетов дипломатии Казахстана было и остается сотрудничество и расширение дружественных отношений с нашими ближайшими соседями – государствами Центральной Азии. Вслед за распадом Советского Союза и образованием независимых республик в нашем регионе, Президент Казахстана Н.Назарбаев взял курс на развитие центральноазиатской интеграции, основанной на взаимовыгодном сотрудничестве братских народов, объединенных общей исторической судьбой. Этот курс остается неизменным, и мы верим, что региональное сотрудничество станет опорой для развития и процветания всех государств Центральной Азии. В целом, внешнеполитическая стратегия Республики Казахстан направлена на активное продвижение национальных интересов на международной арене, поддержание конкурентоспособности и укрепление мирового авторитета нашей страны.

Министр иностранных дел Республики Казахстан

Ерлан Идрисов


111

I. ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ  Визиты в зарубежные страны, встречи, выступления и интервью Президента Республики Казахстан Ноябрь – декабрь 2012 года

2 ноября В Астане Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев встретился с Князем Монако Альбером II. После торжественной церемонии встречи главы государств обсудили вопросы политического, торгово-экономического, инвестиционного, экологического и культурно-гуманитарного сотрудничества. В ходе беседы Президент Казахстана отметил, что это первый визит Альбера II в Казахстан. В своей речи Князь Монако Альбер II поблагодарил Нурсултана Назарбаева за оказанный теплый прием и знаки дружбы. По итогам переговоров была принята Совместная декларация глав государств и подписано Соглашение о сотрудничестве между Торговопромышленной пал��той Республики Казахстан и Палатой экономического развития Монако. В Совместной декларации главы государств высоко оценили роль политического диалога и

консультаций, проводимых на разных уровнях между Казахстаном и Монако по вопросам, отвечающим национальным интересам двух стран, и проблемам глобального характера. Также Нурсултан Назарбаев и Альбер II выразили желание продолжить совместную работу двух государств в рамках международных и региональных институтов в целях укрепления безопасности и стабильности в глобальном масштабе. Кроме того, Президент Казахстана выразил заинтересованность в привлечении потенциала Монако к продвижению «G-Global» – нового формата для выработки комплексного Антикризисного пакта ООН. В свою очередь, Князь Альбер II отметил мощное экономическое развитие Казахстана и пожелал Нурсултану Назарбаеву больших успехов в проводимой им политике диверсификации и инноваций. Главы государств выступили за развитие двусторонних экономических отношений и активный поиск взаимовыгодных направлений и проектов сотрудничества с учетом потенциала и опыта Казахстана и Монако.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

112

период. В.Христенко отметил уверенную динамику макроэкономического развития стран Таможенного союза. Так, темп роста объема взаимной торговли в два раза превышает увеличение объема внешней торговли. По итогам девяти месяцев 2012 года рост ВВП в странах Таможенного союза составил 4,5%. По итогам встречи Нурсултан Назарбаев высказал конкретные предложения по дальнейшей интенсификации торговли между странами Таможенного союза и выработке мер по углублению экономической интеграции.

20 ноября  В тот же день, Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев и Князь Монако Альбер II приняли участие в церемонии открытия выставки «Грейс Келли - Эпоха Принцессы Монако». Выставка «Грейс Келли - Эпоха Принцессы Монако» посвящена частной жизни знаменитой голливудской актрисы и супруги князя Монако Ренье III Грейс Келли.Впервые этот уникальный проект по инициативе ее сына, Князя Монако Альбера II был представлен в июле 2008 г. в Монако в выставочном зале Форума Гримальди. Выставка в рамках мирового турне побывала в крупнейших городах мира, таких как Париж, Москва, Амстердам, Токио, Рим, Сан-Паулу, НьюЙорк, где ее сопровождал неизменный успех. На выставке были продемонстрированы некоторые страницы жизни княгини: детство в Филадельфии, триумф в Голливуде, встреча с Князем, материнство и годы в качестве символа Монако.

14 ноября В Астане Глава государства Казахстан Нурсултан Назарбаев принял Председателя Коллегии Евразийской Экономической комиссии Виктора Христенко. В ходе встречи Виктор Христенко проинформировал Главу государства о ходе подготовки к предстоящему в декабре текущего года заседанию Высшего Совета на уровне глав трех государств Таможенного союза. На встрече также были рассмотрены предварительные итоги работы Таможенного союза и ключевые задачи на предстоящий

В Астане Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев провел встречу с Президентом Демократической Социалистической Республики Шри-Ланка Махиндой Раджапакса. Первый визит Президента Шри-Ланки в Казахстан и Центральную Азию направлен на налаживание взаимовыгодного сотрудничества с нашим государством. В ходе встречи стороны обсудили вопросы политического взаимодействия и активизации торгово-экономического, научно-технического и культурно-гуманитарного партнерства. Президент Казахстана отметил, что Астана и Коломбо придерживаются схожих позиций по основным вопросам глобальной и региональной безопасности. Глава государства Казахстан также поблагодарил Махинда Раджапакса за принятие при-


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

глашения совершить первый визит в Казахстан. В свою очередь, Президент Шри-Ланки от имени всей делегации поблагодарил Президента Казахстана за теплые слова приветствия и гостеприимный прием, оказанный в Астане. Государственный визит Президента ШриЛанки создает площадку для открытого обмена мнениями по широкому кругу региональных и глобальных проблем, основу для дальнейшего сотрудничества.  В тот же день, Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев и Президент Демократической Социалистической Республики ШриЛанка Махинда Раджапакса по итогам переговоров провели совместный пресс-брифинг. Глава государства отметил, что государственный визит Президента Шри-Ланки Махинда Раджапакса в Казахстан имеет большое значение. Президент Казахстана подчеркнул, что сложившийся уровень торгово-экономических отношений не отвечает имеющимся возможностям. Нурсултан Назарбаев отметил, что в ближайших планах - создание казахстанско-ланкийской межправительственной комиссии по торговоэкономическому, научно-техническому и культурному сотрудничеству. Кроме этого, состоялся содержательный обмен мнениями по вопросам международной политики. В заключение Глава государства Казахстан поблагодарил Махинда Раджапакса за плодотворное сотрудничество. В свою очередь, лидер Шри-Ланки выразил признательность за возможность совершить государственный визит в нашу страну. Президент Шри-Ланки отметил, что у двух стран есть значительный потенциал для развития торгово-экономических отношений, роста прямых иностранных инвестиций, в частности, в туристическую индустрию. Кроме того, Махинда Раджапакса сообщил о договоренности подписать в ближайшее время ряд двусторонних соглашений в том числе, по открытию воздушного сообщения между странами, облегчению взаимного визового режима. Махинда Раджапакса пригласил Нурсултана Назарбаева совершить первый государственный визит в Шри-Ланку. По итогам переговоров глав государства было подписано Соглашение между Правительством

113

Республики Казахстан и Правительством Демократической Социалистической Республики ШриЛанка о сотрудничестве в области туризма.

21 ноября В Париже в рамках рабочего визита во Францию Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев встретился с Президентом Франции Франсуа Олландом.

В ходе встречи главы государств подчеркнули стратегический уровень партнерства между Казахстаном и Францией и обсудили перспективы дальнейшего развития торгово-экономического, инвестиционного и культурно-гуманитарного сотрудничества двух стран. Нурсултан Назарбаев отметил, что Франция является одним из ведущих торгово-экономических партнеров Казахстана. Общий объем прямых французских инвестиций в экономику нашей страны превышает 9 миллиардов долларов. Президент Казахстана подчеркнул, что необходимо поднять планку взаимодействия в этом направлении на еще более высокий уровень. В частности, предусмотрено активизировать работу казахстанско-французского Делового совета и межправительственной комиссии по экономическому сотрудничеству. При этом главы государств обсудили конкретные экономические проекты. Нурсултан Назарбаев рассказал также о преимуществах программы форсированного индустриально-инновационного развития Казахстана. Для укрепления связей двух стран была обсуждена возможность открытия прямого авиасообщения между Астаной и Парижем. Кроме того, Президент Казахстана отметил заинтересованность нашей страны в сотрудничестве с Францией в области образования, исследований и инноваций, в том числе на уровне высших учебных заведений. Стороны также затронули актуальные вопро-


114

сы международной повестки дня и ключевые тенденции развития текущей экономической ситуации в мире. В ходе беседы лидеров двух стран были рассмотрены возможности для нейтрализации существующих угроз глобальной безопасности. В частности, речь шла о мерах по обеспечению стабильности в Афганистане, при этом стороны продемонстрировали схожие подходы к данному вопросу. Были выработаны конкретные предложения, реализация которых имеет большое значение как для Афганистана, так и всего региона. В завершение Президент Казахстана пригласил главу Франции совершить официальный визит в Астану. На брифинге для прессы по итогам проведенных переговоров Нурсултан Назарбаев отметил, что встреча с Франсуа Олландом состоялась с целью продолжения контактов и развития сотрудничества в будущем, с учетом имеющегося договора о стратегическом партнерстве.

ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

источников, включая совместное использование комбинированной альтернативной энергии - солнечной, ветровой и гидроэнергии. Одним из перспективных направлений взаимодействия является развитие производства магнитов с высоким КПД на базе редкоземельных металлов, которые можно использовать в выпуске различной техники. Инициатива нашей страны по развитию альтернативных источников энергии непосредственно связана с темой заявки Астаны на «ЭКСПО-2017» - «Энергия будущего».  В тот же день, Президент Казахстана Нурсултан Назарбаев принял участие в приеме Международного Бюро Выставок в честь страны, получившей право на проведение ЭКСПО-2017. Обращаясь к присутствующим, Глава государства от имени Республики Казахстан поблагодарил за решение провести выставку ЭКСПО-2017 в Астане.

22 ноября Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев провел встречу с Генеральным администратором Комиссариата по атомной энергетике и альтернативным источникам энергии Франции Бернаром Биго. На встрече были обсуждены перспективы сотрудничества Казахстана и Европейского союза в сфере атомной энергетики. Также была затронута тема расширения взаимодействия двух стран в области новых технологий и осуществлении совместных опытно-конструкторских и технологических работ. Нурсултан Назарбаев и Бернар Биго обсудили ход строительства предприятия по производству ядерных тепловыделяющих сборок на базе Ульбинского металлургического завода, презентация которого состоится в ближайшем будущем. Также в рамках встречи был рассмотрен широкий спектр вопросов, касающихся развития альтернативной энергетики в Казахстане, создания лабораторий по внедрению «зеленых» технологий и защиты окружающей среды. Стороны выразили заинтересованность в производстве солнечной энергии, в том числе с использованием казахстанского кремния, который применяется при выпуске солнечных панелей. Президент Казахстана и глава Комиссариата по атомной энергетике и альтернативным источникам энергии отметили необходимость продолжения сотрудничества в сфере возобновляемых

Нурсултан Назарбаев также пригласил всех желающих в Казахстан для того, чтобы они смогли насладиться казахским гостеприимством, уникальными красотами природы и суперсовременным городом на просторах Великой степи. Для организации «ЭКСПО-2017» в Астане Казахстаном была предложена тема «Энергия будущего». Она направлена на поиск путей для качественных изменений в энергетике, включая, прежде всего, развитие альтернативных источников энергии и новых способов ее транспортировки. Устойчивое энергоснабжение является ключевой глобальной проблемой, и ее решение необходимо для обеспечения экономического роста и повышения социальных стандартов при одновременном снижении нагрузки на окружающую среду. Выбор Казахстаном данной темы обусловлен


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

тем, что обладая значительными запасами традиционных энергоресурсов, наша страна последовательно принимает меры по использованию альтернативных источников энергии и взяла курс на построение «зеленой» экономики. Столица Казахстана была признана соответствующей высоким требованиям для организации выставки «ЭКСПО». Современный город, обладающий динамичной и комфортной средой для бизнеса и проживания, уже имеет опыт проведения крупных международных мероприятий, включая Саммит ОБСЕ и Зимние Азиатские игры. Кроме того, для проведения «ЭКСПО-2017» будет создана дополнительная инфраструктура.

24 ноября На имя Президента Казахстана Нурсултана Назарбаева поступили поздравления от бывшего канцлера Германии Герхарда Шрёдера и бывшего заместителя Федерального канцлера Германии Ханс-Дитриха Геншера по случаю получения Астаной права проведения «EXPO-2017». Г.Шрёдер отметил, что он с большой радостью воспринял новость о том, что Астана стала местом проведения всемирной выставки «EXPO-2017». «В качестве Федерального канцлера мне выпала честь принимать «EXPO-2000» в Ганновере. Эта всемирная выставка внесла важный вклад в укрепление международного имиджа Германии. Поэтому я убежден, что всемирная выставка в Астане в 2017 году станет дальнейшим важным шагом в деле модернизации Вашей страны» - отметил Г.Шрёдер. В заключение письма автор пожелал Нурсултану Назарбаеву и всей стране успехов в подготовке и проведении столь значимого мероприятия. В своем письме Х.Геншер отметил, что решение о проведении в 2017 году в Астане всемирной выставки EXPO является важнейшим свидетельством экономического развития Казахстана. «Это заслуженное признание больших достижений казахстанского народа со времени своей Независимости и признание Ваших личных заслуг как Президента Казахстана. Я от всего сердца рад данному решению», - подчеркнул Х.Геншер. Автор письма выразил готовность оказать поддержку при подготовке и проведении международной выставки в Астане.  В тот же день на имя Президента Казахстана Нурсултана Назарбаева поступили поздравления от видных представителей политических и деловых кругов Германии по случаю выбора Астаны в качестве места проведения «EXPO-2017». В свои письмах авторы выразили удовлетво-

115

рение по поводу решения Международного бюро выставок о проведении Всемирной специализированной выставки «EXPO-2017» в Казахстане. В поздравлении депутата Бундестага Германии, бывшего Федерального министра экономики и технологий ФРГ Михаэля Глоса отмечается, что присуждение Казахстану права провести «EXPO-2017» является свидетельством огромного потенциала нашей страны. «Я хотел бы пожелать Вам и казахстанскому народу больших успехов в проведении Всемирной выставки и рад возможности лично приехать в Астану в 2017 году», - пишет автор. Депутат Бундестага Манфред Грунд подчеркнул, что выставка «EXPO-2017» впервые будет проведена в Центральной Азии и странах СНГ. Решение Международного бюро выставок стало подтверждением экономического прогресса Казахстана, а выбранная тематика выставки «Энергия будущего», продемонстрировала дальновидность и ответственность страны за будущее развитие. Председатель Восточного комитета германской экономики Экхард Кордес убежден, что «EXPO2017» в Астане станет площадкой демонстрации как успехов мировой экономики, так и достижений Казахстана. «Хотел бы выразить надежду на организацию совместных мероприятий между Вашей страной и немецкой экономикой в рамках подготовки к «EXPO-2017», - отмечает Э.Кордес. Авторы писем выразили наилучшие пожелания Астане и всему Казахстану в деле успешного планирования и проведения «EXPO-2017».

28 ноября Глава государства Казахстан Нурсултан Назарбаев принял Постоянного представителя Казахстана в ЮНЕСКО Олжаса Сулейменова. В ходе беседы были обсуждены состояние и перспективы развития сотрудничества Казахстана и ЮНЕСКО. Нурсултан Назарбаев обратил особое внимание на необходимость усиления взаимодействия нашей республики с данной организацией по реализации совместных проектов. Олжас Сулейменов отметил значимость прошедшей в Астане международной конференции «От запрета ядерных испытаний к миру, свободному от ядерного оружия». Также он поздравил Президента Казахстана с предоставлением Астане права проведения Всемирной выставки «ЭКСПО-2017» и отметил, что данное событие сыграет важную роль для дальнейшего экономического развития страны.


116

 В тот же день, состоялся телефонный разговор Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева с Королем Иордании Абдаллой бен Хусейном В ходе разговора собеседники обменялись мнениями по текущей ситуации в регионе Ближнего Востока и вопросам расширения двустороннего сотрудничества.

29 ноября В адрес Президента Казахстана Нурсултана Назарбаева поступило поздравление от Президента Швейцарской Конфедерации Эвелин Видмер-Шлумпф В своем поздравлении Э.Видмер-Шлумпф отметила значимость темы предстоящей выставки «ЭКСПО-2017» - «Энергия будущего». «Нехватка ресурсов делает важным поиск альтернативных источников энергии. Верю, что «ЭКСПО» в качестве площадки для дискуссий и обмена опытом внесет важный вклад в решение этого вопроса», - подчеркнула Президент Швейцарской Конфедерации. Также Э.Видмер-Шлумпф выразила уверенность в том, что выставка «ЭКСПО» в Астане пройдет с успехом.  В тот же день на имя Главы государства Казахстан Нурсултана Назарбаева поступило поздравление от Председателя Совета Межпарламентской Ассамблеи государств-участников СНГ, Председателя Совета Федерации Федерального Собрания России Валентины Матвиенко. В.Матвиенко подчеркнула, что выбор Астаны – это международное признание успехов Казахстана за годы независимости. Также это свидетельствует о высокой оценке перспектив развития республики и всего Евразийского региона. «Выставка послужит дополнительным стимулом для экономического и инфраструктурного развития как Астаны, так и Казахстана в целом», - отмечается в поздравлении. В.Матвиенко также пожелала Главе государства и всему народу Казахстана с честью провести международную выставку «ЭКСПО-2017» на достойном уровне.  Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева поздравил и Председатель Коллегии Евразийской Экономической Комиссии Виктор Христенко.

ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

В поздравлении отмечается, что «ЭКСПО» представляет собой рабочий макет мира будущего, позволяющий собрать воедино ключевые достижения сегодняшнего дня и прочертить тенденции развития человечества на десятилетия вперед. «ЭКСПО-2017» для Казахстана – это не только признание значительных успехов в развитии экономики и гуманитарной сферы страны, но и прекрасная возможность внести свой вклад в развитие глобального технического диалога, укрепить свои позиции в мире», - говорится в письме. Также автор выразил уверенность в том, что проведение столь представительного международного мероприятия в Астане станет важной вехой с точки зрения развития интеграционных процессов на Еврази��ском пространстве. В завершение В.Христенко пожелал Главе государства и всем гражданам Казахстана успехов в подготовке и проведении «ЭКСПО-2017».  В тот же день Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев принял заместителя Генерального секретаря ООН Касым-Жомарта Токаева. В ходе встречи были рассмотрены актуальные вопросы международной повестки дня, а также перспективы дальнейшего углубления сотрудничества Казахстана и ООН.

Глава государства отметил необходимость разрешения конфликтных ситуаций в мире переговорным путём, подчеркнув, что значимую роль в этом должна играть ООН. В свою очередь, К.Токаев рассказал о текущей деятельности Конференции ООН по разоружению и отметил ведущую роль Казахстана в процессе запрета ядерного оружия и сокращения ядерного арсенала. Заместитель Генерального секретаря ООН также поздравил Нурсултана Назарбаева с реше-


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

нием членов Международного бюро выставок о проведении в Астане «ЭКСПО-2017».

30 ноября Глава государства Казахстан Нурсултан Назарбаев принял Верховного представителя Европейского Союза по иностранным делам и политике безопасности – Вице-президента Европейской Комиссии Кэтрин Эштон.

В ходе встречи были обсуждены перспективы дальнейшего развития и укрепления торгово-экономических отношений между Казахстаном и ЕС в рамках расширенного соглашения о партнерстве и сотрудничестве. Стороны также рассмотрели вопросы международной повестки дня, глобальной и региональной безопасности, включая ситуацию в Афганистане. Президент Казахстана отметил важность беседы, которая является продолжением интенсивного политического диалога между нашей страной и ЕС. Кэтрин Эштон отметила, что ЕС поддерживает Казахстан в процессе переговоров по вступлению в ВТО, а также инициативы Президента Казахстана по региональной интеграции.  В тот же день Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев принял Главного исполнительного директора концерна «Шелл» Питера Возера. На встрече обсуждались перспективы сотрудничества Казахстана и компании в нефтегазовой отрасли страны. «Концерн является важным партнером Казахстана в разработке целого ряда нефтегазовых месторождений, крупнейшим из

117

которых выступает Кашаган. Нам необходимо обсудить вопросы дальнейшей разработки этого месторождения и перспективы работы компании в нашей стране», - отметил Нурсултан Назарбаев. Питер Возер поблагодарил за встречу и подчеркнул, что это его первый визит в столицу Казахстана. «Сегодня наша компания плодотворно работает в Казахстане, и мы надеемся на дальнейшее продолжение взаимовыгодного сотрудничества», - подчеркнул Главный исполнительный директор концерна «Шелл». Питер Возер также поздравил Нурсултана Назарбаева и народ Казахстана с большим успехом – присуждением Астане права проведения международной выставки «ЭКСПО-2017».  В тот же день в адрес Главы государства Казахстан Нурсултана Назарбаева поступило письмо от Президента Турецкой Республики Абдуллы Гюля. Абдулла Гюль поздравил Президента Казахстана с убедительной победой Астаны в голосовании на право проведения всемирной выставки «ЭКС-

ПО-2017». Он отметил, что проведение такого масштабного мероприятия будет способствовать росту взаимной поддержки тюркских народов. Впервые всемирная выставка проводится в стране с преобладающим мусульманским населением. Президент Турции подчеркнул важность выбранной темы выставки «Энергия будущего» и выразил уверенность в том, что братский народ Казахстана сможет провести это важнейшее международное мероприятие на самом высоком уровне. В завершение Абдулла Гюль пожелал Главе государства здоровья и счастья, а дружественному народу – благополучия и процветания.

5 декабря Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев принял участие в заседании Совета глав государств-участников СНГ, состоявшемся в Ашхабаде. На заседании рассматривались вопросы, связанные с устойчивым развитием и безопасностью в регионе. Большое внимание было уделено торгово-экономическому и культурно-гуманитарному сотрудничеству стран СНГ.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

118

В своем выступлении Нурсултан Назарбаев отметил, что тема развития экономики и проблематика общей безопасности все в большей степени становятся взаимосвязанными. Главы государств приняли решение «О подготовке к празднованию 70-й годовщины Победы советского народа в Великой Отечественной войне 1941–1945 годов». Участники заседания подчеркнули, что необходимо отдать дань уважения оставшимся в живых ветеранам войны и труженикам тыла. Было отмечено, что Победа в Великой Отечественной войне является главным историческим событием, объединяющим наши страны. На заседании также была принята Межгосударственная программа «Культурные столицы Содружества». Она будет иметь важное значение для сближения народов наших стран, связанных историческими узами добрососедства, общими традициями и культурой. В этом году культурными столицами Содружества определены Астана и туркменский город Мары. В рамках работы по формуле «один год – одна тематика» было принято решение об объявлении 2013 года Годом экологической культуры и охраны окружающей среды в Содружестве Независимых Государств. Участники заседания выразили уверенность, что проведение в наших странах соответствующих мероприятий позволит придать импульс межгосударственному партнерству в этой области. В контексте данной тематики Казахстаном уже были разработаны Астанинская инициатива «Зеленый мост» и «Глобальная энерго-экологическая стратегия». Положения этих документов нашли отражение в итоговом документе «РИО+20». Кроме того, забота об экологии в странах СНГ перекликается и с темой, предложенной Казахстаном для «ЭКСПО-2017» - «Энергия будущего». По итогам заседания заключены Соглашения о сотрудничестве в области организации интегрированного валютного рынка государств – участников СНГ, об образовании Совета руководителей подразделений финансовой разведки государств – участников СНГ, о сотрудничестве в подготовке специалистов антитеррористических подразделений в учебных заведениях компе-

тентных органов государств – участников СНГ и о сотрудничестве в материально-техническом обеспечении компетентных органов, осуществляющих борьбу с терроризмом и иными насильственными проявлениями экстремизма. Также было подписано 19 Решений по различным направлениям сотрудничества, принята Декларация глав государств-участников СНГ. Президент Казахстана выразил уверенность, что достигнутые на Саммите договорённости укрепят фундамент межгосударственного партнерства.  В тот же день в Ашхабаде Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев провел встречу с Президентом Туркменистана Гурбангулы Бердымухамедовым и Президентом Российской Федерации Владимиром Путиным. В ходе встречи с Президентом Туркменистана были обсуждены основные направления укрепления двустороннего сотрудничества в торгово-экономической и транспортно-коммуникационной сферах.

Кроме того, главы государств рассмотрели вопросы дальнейшего культурно-гуманитарного взаимодействия между Казахстаном и Туркменистаном. Нурсултан Назарбаев и Владимир Путин обсудили вопросы укрепления и развития торгово-экономического сотрудничества, а также ход реализации достигнутых ранее соглашений и договоренностей.

6 декабря В адрес Главы государства Казахстан Нурсултана Назарбаева поступило письмо от Председателя Китайской Народной Республики Ху Цзиньтао


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

Председатель КНР поблагодарил Президента Казахстана за поздравительное письмо в связи с успешным созывом 18-го съезда Коммунистической партии Китая. В свою очередь, Ху Цзиньтао поздравил Нурсултана Назарбаева с завоеванием Казахстаном права проведения международной выставки «ЭКСПО-2017». «Это является признанием международным сообществом успехов Казахстана в деле социально-экономического развития. Уверен, Казахстан сможет провести успешную, яркую и особенную Всемирную выставку», - говорится в письме. В завершение Ху Цзиньтао пожелал Нурсултану Назарбаеву здоровья и успехов в работе, а Казахстану и его народу – процветания.

7 декабря На имя Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева поступило письмо от Президента Российской Федерации Владимира Путина Владимир Путин в своем письме поздравил Нурсултана Назарбаева с победой заявки Астаны на право проведения Международной специализированной выставки «ЭКСПО-2017». «Убежден, что это масштабное мероприятие продемонстрирует мировому сообществу высокие результаты социально-экономических преобразований, историю и традиции дружественного Казахстана, будет способствовать дальнейшему укреплению авторитета Республики на международной арене», - говорится в письме. Владимир Путин отметил, что Ро ссия, следуя сложившимся между двумя странами отношениям стратегического партнерства и союзничества, активно участвовала в продвижении кандидатуры Астаны. Он также выразил надежду на тесное взаимодействие и обмен опытом в связи с поданной российской стороной заявкой на проведение «ЭКСПО-2020» в Екатеринбурге. Президент Российской Федерации пожелал Главе государства и всем гражданам Казахстана благополучия, процветания и новых успехов.  В тот же день Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев провел встречу

119

с заместителем Премьера Госсовета Китайской Народной Республики Ван Цишанем. Глава государства поздравил Ван Цишаня с избранием его членом Постоянного комитета Политбюро ЦК КПК на XVIII съезде Компартии Китая.

- Между Казахстаном и Китайской Народной Республикой с первых дней независимости складываются дружеские и доверительные отношения. За это время было разрешено много актуальных вопросов. В частности, с Председателем КНР Цзянь Цземинем были решены все приграничные вопросы между нашими государствами. И сегодня наша общая граница является границей дружбы. Мы заложили основы тесного экономического партнерства. Последние десять лет мы с Председателем КНР Ху Цзиньтао обращаем особое внимание на развитие экономического сотрудничества. Эта работа имеет большой успех, - отметил Президент Казахстана. Нурсултан Назарбаев подчеркнул, что в настоящее время товарооборот между странами достиг 25 млрд. долларов, что является большим достижением двустороннего взаимодействия. Значительные результаты были получены в рамках сотрудничества в сфере энергетики - сегодня порядка четверти казахстанской нефти добывается китайскими компаниями, были реализованы проекты по строительству газо- и нефтепроводов между Казахстаном и Китаем. Глава государства также отметил, что важным является развитие двустороннего сотрудничества в индустриально-инновационной сфере и развитии промышленности двух стран. Ван Цишань выразил благодарность Президенту Казахстана за встречу и передал теплый привет от Председателя КНР Ху Цзиньтао, Генерального секретаря ЦК КПК Си Цзиньпина и Премьера Госсовета Вэнь Цзябао. - Вы известный руководитель государства и видный политик современного мира. Вы правильно отметили, что между Вами и товарищами


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

120

Цзянь Цземинем и Ху Цзиньтао сложились теплые рабочие отношения и глубокая дружба. В КНР высоко ценят выдающийся вклад, который Вы внесли в развитие сотрудничества между Китаем и Казахстаном, - отметил Ван Цишань. Заместитель Премьера Госсовета КНР отметил эффективность двустороннего взаимодействия и подчеркнул, что под руководством Нурсултана Назарбаева в Казахстане сохраняется высокая динамика экономического развития и социальная стабильность, повышается уровень жизни и благосостояния населения, что в целом способствует росту авторитета страны на международной арене. Нурсултан Назарбаев выразил уверенность в дальнейшем укреплении межгосударственных связей, отметив, что подписанная ранее Декларация о развитии всестороннего стратегического партнерства послужит во благо народов двух стран.

стана Нурсултана Назарбаева с Председателем Палестинской Национальной Администрации Махмудом Аббасом. Махмуд Аббас поздравил Главу государства и весь казахстанский народ с Днем Независимости, пожелав нашей стране дальнейшего развития и процветания. Палестинский лидер также высоко оценил Послание Президента народу Казахстана, в котором была представлена стратегия «Казахстан-2050». Кроме того, он выразил благодарность за последовательную позицию Казахстана по урегулированию палестино-израильской проблемы. В ходе беседы лидеры двух государств обменялись мнениями по вопросам двустороннего сотрудничества и ситуации на Ближнем Востоке.

 В тот же день Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев направил телеграмму соболезнования Президенту Республики Филиппины Бенигно Акино ІІІ в связи с тайфуном, повлекшим многочисленные жертвы «Я с глубокой скорбью воспринял печальную весть о стихийном бедствии, повлекшим сотни человеческих жертв. Разделяя невосполнимую потерю дружеского филиппинского народа, от всего народа Казахстана и от себя лично прошу передать соболезнования и слова поддержки семьям, родным и близким погибших и пострадавшим», - говорится в телеграмме.

Президент Республики Казахстана Нурсултан Назарбаев прибыл с рабочим визитом в Российскую Федерацию. Глава государства Казахстан Нурсултан Назарбаев в рамках рабочего визита принял участие в заседании Совета коллективной безопасности ОДКБ. В ходе сессии главы Казахстана, России, Армении, Беларуси, Кыргызстана, Таджикистана обсудили актуальные вопросы международной обстановки в зоне ответственности Организации Договора о коллективной безопасности. Особое внимание было уделено развитию ситуации в Афганистане и мерам по противодействию угрозам, исходящим с территории этой страны. Подведены итоги деятельности Организации за истекший период и определены основные задачи на 2013 год. Открывая встречу, Президент России Владимир Путин поблагодарил Президента Казахстана Нурсултана Назарбаева за эффективную и плодотворную работу в рамках председательства в ОДКБ. В свою очередь, Глава государства поблагодарил все государства-члены Организации за активное участие и содействие в реализации приоритетных направлений деятельности, объявленных Казахстаном. В ходе заседания главы государств обсудили ситуацию в Центральной Азии и Афганистане, вопросы углубления сотрудничества ОДКБ с международными организациями. По итогам заседания были подписаны документы по развитию военной составляющей Организации, формированию системы коллективного реагирования на чрезвычайные ситуации природного и техногенного характера. Так, главы государств подписали Протокол о внесении из-

15 декабря Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев направил телеграмму соболезнования Президенту Соединенных Штатов Америки Бараку Обаме в связи с инцидентом в штате Коннектикут, повлекшим многочисленные жертвы. В телеграмме отмечается, что Президент Казахстана и весь народ нашей страны глубоко потрясены известием о трагическом происшествии в городе Ньютаун, унесшем жизни невинных людей, большинство из которых были дети. «Искренне сопереживая, от имени народа и от себя лично, выражаю соболезнования Вам, родным и близким погибших и всему американскому народу. В этот скорбный день желаю вам всем терпения и стойкости», - говорится в телеграмме.

17 декабря По инициативе палестинской стороны состоялся телефонный разговор Президента Казах-

18-19 декабря


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

менений в Соглашение о взаимном обеспечении сохранности секретной информации в рамках Организации Договора о коллективной безопасности от 18 июня 2004 года, а также приняли ряд других решений. В соответствии с принятым порядком в Организации, председательство на очередной межсессионный период перешло к Кыргызской Республике, которая презентовала свои приоритеты. Следующее заседание Совета коллективной безопасности ОДКБ состоится в мае следующего года в Бишкеке.

 В тот же день: - Глава государства Казахстан Нурсултан Назарбаев принял участие в 35-ом заседании Межгосударственного совета ЕврАзЭС. В своем выступлении Глава государства отметил, что экономическая интеграция на Евразийском пространстве на сегодняшний день является объединяющей силой наших стран. Подводя итоги совместной работы в рамках ЕврАзЭС, Нурсултан Назарбаев отметил, что под эгидой Организации реализуются конкретные экономические проекты. Среди них создание общей энергетической системы, единого цикла в области производства мирной атомной энергии, сооружение евразийских транспортных магистралей и другие. Главы государств приняли решение о дальнейшей необходимости повышения эффективности Организации путем оптимизации ее исполнительных структур. Также, подводя итоги деятельности, главы государств пришли к выводу, что ЕврАзЭС в целом выполнило сформулированные в своих учредительных договорах поставленные цели и задачи. По итогам заседания был принят пакет из 15 документов, в частности, решения о Председателе и заместителе Председателя Межгосударственного совета ЕврАзЭС, о председателе Интеграционного комитета ЕврАзЭС и об очередном заседании. Следующее заседание Межгосударственного

121

совета ЕврАзЭС запланировано провести в Москве во второй половине 2013 года. - Президенты Казахстана, Беларуси и России провели совместный пресс-брифинг по итогам заседания высшего Евразийского экономического совета и Межгосударственного Совета ЕврАзЭС. Президент Республики Казахстан отметил, что на заседаниях Высшего Евразийского экономического совета и Межгосударственного Совета ЕврАзЭС обсуждались перспективы интеграционного взаимодействия. Председателем Межгосударственного Совета ЕврАзЭС на предстоящий год определена Российская Федерация. - Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев встретился с Президентом Российской Федерации Владимиром Путиным. В ходе встречи главы государств обсудили ход развития двустороннего сотрудничества, а также актуальные вопросы международной повестки дня. По итогам переговоров Нурсултан Назарбаев и Владимир Путин подписали План совместных действий Республики Казахстан и Российской Федерации на 2013-2015 годы и Меморандум

между Правительством Республики Казахстан и Правительством Российской Федерации о сотрудничестве в области создания системы экстренного реагирования при авариях и возможном развитии дополнительных навигационно-информационных услуг в сфере транспорта.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

122

 Визиты в зарубежные страны, встречи, выступления и интервью Министра иностранных дел Республики Казахстан Ноябрь – декабрь 2012 года

9-10 ноября Состоялся визит Министра иностранных дел Республики Казахстан Ерлана Идрисова в Японию для участия в работе 4-го Заседания Министров иностранных дел стран-участниц Диалога «Центральная Азия + Япония». В рамках мероприятия, прошедшего под председательством Министра иностранных дел Японии Коитиро Гемба (Koichiro Gemba), были обсуждены актуальные вопросы, касающиеся активизации экономической интеграции и укрепления стабильности, а также обеспечения безопасности в центрально-азиатском регионе. Руководители внешнеполитических ведомств шести государств рассмотрели пути решения общерегиональных проблем в таких сферах, как рациональное использование и управление водно-энергетическими ресурсами, развитие транзитно-транспортного потенциала региона, внедрение новых технологий энергосбережения и развитие возобновляемых источников энергии, а также эффективного использования транзитнотранспортного потенциала Центральной Азии. Участники диалога были едины во мнении о

необходимости укрепления региональной социально-политической стабильности, в том числе путем оказания совместной помощи и содействия восстановительным процессам в Афганистане. В рамках мероприятия была организована отдельная встреча с Премьер-Министром Японии Йосихико Нода, в ходе которой также были обсуждены важные аспекты регионального сотрудничества и партнерства. По итогам заседания была достигнута договоренность о выделении Японией 700 миллионов долларов для реализации совместных проектов в Центральной Азии с целью содействия развитию единого регионального рынка и укрепления связей с внешними рынками, что было отражено в подписанном Совместном заявлении. В рамках своего визита в Японию Министр иностранных дел Республики Казахстан Ерлан Идрисов также провел ряд важных двусторонних встреч, в частности с бывшим Премьер-Министром и Председателем японской парламентской Лиги дружбы с Казахстаном Юкио Хатояма, министром торговли, экономики и индустрии Юкио Эдано и Министром иностранных дел Коитиро Гемба, во время которых были предметно обсуж-


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

дены состояние и перспективы взаимодействия Казахстана и Японии в политико-экономической и культурно-гуманитарной сферах, а также на международной арене.

По итогам переговоров между сторонами были достигнуты конкретные договоренности по дальнейшему укреплению договорно-правовой базы между двумя странами, созданию максимально благоприятных условий для привлечения японских компаний и инвестиций, а также инновационных технологий в Казахстан.

10 ноября Выступление Министра иностранных дел Республики Казахстан Ерлана Идрисова на совместной пресс-конференции по итогам IV Совещания Министров иностранных дел. Выступление Министра иностранных дел Республики Казахстан Ерлана Идрисова на совместной пресс-конференции по итогам IV Совещания Министров иностранных дел Диалога «Центральная Азия + Япония» (Токио, 10 ноября 2012 года) Сегодня состоялось очередное заседание Министров иностранных дел стран Диалога «Центральная Азия + Япония». Мы с удовлетворением отметили, что отношения между Японией и странами Центральной Азии за 20 лет после установления дипломатических отношений динамично развиваются по всем направлениям. В предстоящей перспективе Форум, созданный по инициативе японской стороны, может внести реальный вклад в обеспечение стабильности в

123

регионе и развитие экономического, торговоинвестиционного и культурно-гуманитарного сотрудничества. Казахстан приветствует конструктивное продолжение Диалога «Центральная Азия + Япония», который знаменует собой выход на более высокий уровень отношений между Японией и странами Центральной Азии. Этот механизм консультаций важен для каждой центрально-азиатской страны в целях налаживания партнерских отношений с Японией, а также для укрепления многостороннего взаимодействия в нашем регионе. Важно продвигать партнерство для совместного решения общих для региона задач в целях обеспечения стабильности и устойчивого развития. И в этой связи хотел бы приветствовать то, что Япония, обладающая высоким уровнем технологического и интеллектуального развития, богатым опытом межрегионального экономического сотрудничества стремится стать катализатором многих процессов в Центральной Азии, внести конструктивизм в региональное сотрудничество. На наш взгляд, решение актуальных проблем Центральной Азии возможно на более высоком технологическом уровне и большей скоординированности управленческих усилий стран Центральной Азии. Хотел бы особо отметить, что наиболее перспективными, на наш взгляд, являются следующие направления кооперации: укрепление государственного управления; рост экономики; укрепление частных секторов, малого и среднего бизнеса в странах Центральной Азии; развитие внутрирегиональной торговли; развитие транзитно-транспортного потенциала региона; рациональное использование и управление водно-энергетическими ресурсами; оздоровление экологии региона; внедрение новых технологий энергосбережения и развитие возобновляемых источников энергии. В заключении хотел бы поблагодарить японскую сторону за организацию встречи и выразить уверенность, что сотрудничество центрально-азиатских стран и Японии будет успешным.

12 ноября В Астане Министр иностранных дел Республики Казахстан Ерлан Идрисов принял Руководителя внешнеполитического ведомства Республики Мадагаскар Пьеро Раджаонаривело (Pierrot Jocelyn Rajaonarivelo).


124

Встреча прошла под знаком 20-летия установления дипломатических отношений между двумя государствами. В ходе встречи главы внешнеполитических ведомств обсудили перспективные направления двустороннего сотрудничества между Казахстаном и Мадагаскаром, а также вопросы взаимодействия в рамках международных организаций.

Ерлан Идрисов ознакомил своего зарубежного коллегу с кандидатурой города Астаны на право проведения Международной специализированной выставки «ЭКСПО-2017». В рамках переговоров собеседники достигли договоренности по обмену информацией между внешнеполитическими ведомствами двух стран. По итогам встречи состоялась подписание Меморандума о взаимопонимании между Республикой Казахстан и Республикой Мадагаскар.

15 ноября В Джибути открылась 39-я сессия Совета министров иностранных дел Организации Исламского Сотрудничества, в которой приняла участие казахстанская делегация во главе с Министром иностранных дел Ерланом Идрисовым, который выступил с официальной речью. Выступление Министра иностранных дел Республики Казахстан Ерлана Идрисова на 39-м СМИД ОИС в Джибути Бисмиллах-ир-Рахман-ир-Рахим! Ваши Превосходительства, министры и главы делегаций, Ваше Превосходительство Генеральный секретарь ОИС, профессор Экмеледдин Ихсаноглу! Уважаемые участники!

ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

Я рад находиться здесь в Джибути в рамках 39-й сессии СМИД ОИС. Хотелось бы поблагодарить принимающую сторону за гостеприимство и усилия, которые она приложила для подготовки данного мероприятия. Сегодня, когда срок председательства Казахстана в Совете министров ОИС подходит к концу, хотел бы отметить ту работу, которая была проделана с момента принятия председательства моей страны с точки зрения тех задач, которые мы поставили перед собой и нашим председательством, а также приоритетов, на которых мы сосредоточили наши усилия, и достижений, которых мы добились благодаря нашим общим усилиям. Как уже неоднократно отмечалось, нашей главной целью в ходе председательства было укрепление глобальной конкурентоспособности мусульманской уммы. В данном контексте мы имеем в виду политическую, экономическую, социально-культурную и идеологическую конкурентоспособность и мы знаем, что на данном направлении и в будущем потребуется осуществление значительного объема работы и усилий. Исходя из этой цели и заявления Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева на 38-м СМИД в Астане в июне 2011 года, что стало основой для Астанинской Декларации ОИС, мы объявили модернизацию и реформы в качестве основных приоритетов развития исламского мира в XXI веке. Наша страна предложила актуальную повестку дня председательства, подчеркнув более активную политическую роль ОИС на международной арене, реформу Организации, включая изменение самого названия ОИС, поощрение социальных и экономических программ, а также модернизацию мусульманского мира. Все эти меры призваны привести к укреплению глобальной конкурентоспособности. В ходе председательства мы про��ели 38 исламских и международных событий, которые значительно обогатили повестку дня и практику ОИС. Мощный импульс был дан деятельности органов ОИС на уровне министров: государствачлены провели пять заседаний Исполнительного комитета, две сессии ежегодного координационного совещания на полях Генеральной Ассамблеи ООН, а также ряд конференций по конкретным вопросам, касающимся окружающей среды, здравоохранения и науки. В общей сложности было проведено 10 заседаний на уровне министров и это наибольшее количество в истории ОИС. Мы все знаем, что прошедшие полтора года были одним из наиболее драматических периодов в современной истории уммы. В течение этого периода мы установили три принципа председательства Казахстана, а именно: «Мир, сотрудни-


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

чество и развитие», и я считаю, что мы добились прогресса во всех трех областях. Что касается Мира, нашей главной проблемой стало управление ситуацией на Ближнем Востоке и переходный процесс после восстаний во многих странах Северной Африки и Ближнего Востока. Одной из стратегических целей нашего председательства было объединение усилий с целью оказания поддержки Палестине, которая должна занять свое законное место в качестве полноправного члена Организации Объединенных Наций. Под казахстанским руководством, ОИС впервые направила свою делегацию в Ватикан для поднятия вопроса о палестинском суверенитете над собственностью католической церкви на оккупированных территориях. Мы также активно содействуем делу Палестины в рамках ряда международных форумов. Вместе мы должны продолжать отстаивать права палестинского народа для создания их собственного независимого государства на палестинских территориях в пределах границ 1967 года со столицей в Восточном Иерусалиме. Мы осуждаем авиаудары Израиля по сектору Газа, повлекшие гибель гражданского населения и ущерб инфраструктуре. Как показывает история, политика репрессий не обеспечит мира и безопасности Израилю. Обе стороны должны незамедлительно принять меры по предотвращению эскалации конфликта, выполнять свои обязательства в сфере международного гуманитарного права и сконцентрироваться на разрешении фундаментальных проблем палестино-израильского конфликта. Наиболее важная наша задача заключается в достижении успеха в области политических преобразований, которые находится в стадии реализации, способствуя созданию надлежащих политических и экономических условий для построения государства, достижению политического и социального экономического подъема в этих странах, а также предотвращению попадания исламских государств в руки экстремистов, не позволяя радикальным и деструктивным группам вводить людей в заблуждение, разрушать прошлые достижения и уничтожать социальный, этнический и религиозный баланс. В рамках Организации мы должны продолжать осуществлять каждый свою часть работы с целью продвижения диалога, стабильности и сохранения ценностей, которые нас объединяют. Безусловно, для этого потребуется время. Ситуация в Сирии представляет собой прямую угрозу международной стабильности. Руководство этой страны упустило многочисленные возможности пойти навстречу законным стремлениям своего народа. Конфликт становится все

125

более военизированным, а насилие превратилось в доминирующий фактор в повседневной жизни сирийцев. Гуманитарная ситуация ухудшается с каждым днем, страна находится в состоянии катастрофической гражданской войны, за последствия которой сирийский народ платит высокую цену. Мы поддерживаем все усилия, направленные на мирное урегулирование кризиса в Сирии. Деятельность посланника ООН и Лиги арабских государств г-на Брахими имеет решающее значение. Мы считаем, что единственный путь для всех заинтересованных сторон продемонстрировать их приверженность мирному урегулированию является прекращение военных поставок, как правительству, так и оппозиции, а также обращение ко всем сторонам в конфликте вести переговоры о мирном будущем Сирии, основанном на диалоге и широком участие сирийского народа. Как залог приверженности Казахстана оказанию гуманитарной помощи Сирии в рамках ОИС моя страна выделила 200 тысяч долларов на нужды сирийских беженцев. За последние восемнадцать месяцев ОИС сыграла существенную роль в поощрении мира в рамках ее государств-членов не только в Северной Африке и на Ближнем Востоке, но и в Мали, Афганистане, на Филиппинах, в Судане и Сомали. Мы также рассмотрели ситуацию касательно мусульманского меньшинства рохингья в Мьянме. Я считаю, что за плечами ОИС кроется еще больший потенциал для развития своих возможностей по предотвращению конфликтов и посредничеству. Мы также должны продолжать выступать против ненависти, нетерпимости и исламофобии и осуждать все акты терроризма. Кроме того, мы должны работать еще интенсивнее в деле оказания содействия межрелигиозному и межкультурному диалогу. Платформы религиозного диалога являются важнейшими инструментами для продвижения мира и безопасности на пространстве ОИС. Съезд лидеров мировых и традиционных религий, недавно состоявшийся в Астане, четко продемонстрировал то, что мир между религиозными общинами является стратегическим активом. В этой связи мы приветствуем инициативу Хранителя двух священных мечетей, короля Саудовской Аравии Абдаллы ибн Абдель Азиз ибн Аль Сауда по созданию Международного центра диалога между различными исламскими течениями. Позвольте мне отметить тот прогресс, который был достигнут в отношении второго ключевого аспекта нашего председательства, а именно Сотрудничества. Я считаю, что с момента последнего СМИД настроение в рамках ОИС навеяно кооператив-


126

ным «духом Астаны». Мы гордимся тем, что наиболее очевидным проявлением этого является изменение названия ОИС в Астане с Организации Исламской Конференции в Организацию Исламского Сотрудничества, что говорит о переходе нашей уммы от конференций к сотрудничеству. Еще одним свидетельством конструктивного сотрудничества стало начало деятельности Независимой постоянной комиссии по правам человека ОИС. Это существенный шаг вперед и то наследие, которое можно рассматривать как одно из наших крупнейших достижений за последние годы. Казахстан при поддержке других государствчленов ОИС внес свой вклад в проведение успешной кампании ОИС, направленной на привлечение средств для помощи Сомали, в размере 500 миллионов долл. США, что продемонстрировало истинную исламскую солидарность. Во время нашего председательства мы прилагали усилия по продвижению реализации Водной концепции ОИС. Я призываю Вас предпринять в следующем году дальнейшие шаги в этом направлении, учитывая, что 2013 год был объявлен ООН Международным годом водного сотрудничества. Адаптация к новым реалиям требует более глубокой интеграции ОИС с другими международными организациями. В данной связи, Казахстан предложил рассмотреть вопрос участия ОИС в совещаниях Саммита Большой двадцатки, не только для того, чтобы стать более заметным участником на международной арене, но по той причине, что в странах ОИС проживает большое население. Мы также способствуем более активному сотрудничеству с Европейским союзом, ОБСЕ и установлению дополнительных контактов с Шанхайской организацией сотрудничества. Для Казахстана одним из наиболее важных итогов председательства было принятие на 38-й сессии Плана действий ОИС по сотрудничеству с Центральной Азией. Мы будем и дальше в рамках ОИС работать над осуществлением данного Плана, и в связи с этим я прошу Вашей поддержки, с тем, чтобы это стало возможным. Действуя в духе сотрудничества, казахстанские наблюдатели в составе миссий по наблюдению за выборами побывали в Алжире, Кыргызстане и Тунисе. Третьим приоритетом нашего председательства был вопрос Развития. В июне 2011 года в Астане прошел 7-й Всемирный исламский экономический форум, темой которого было «Глобальное экономическое развитие». На форуме Президент Назарбаев подчеркнул необходимость в инновации и диверсификации, что поможет реализовать экономический потенциал

ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

стран мусульманского мира. Мы также особо отметили необходимость развивать малый и средний бизнес с целью обеспечения движущей силы для роста экономик, и уменьшить вероятность социально-экономических проблем. В настоящее время Казахстан совместно с Исламским банком развития работает над созданием Фонда по развитию малого и среднего предпринимательства. Казахстан занимает третье место среди стран с самой динамичной экономикой в 21-го веке. В составе его населения, равного 16 миллионам человек, средний класс растет и становится все более преуспевающим. На сегодняшний день Казахстан привлек иностранные инвестиции на сумму более 160 миллиардов долл. США. За короткий срок ВВП на душу населения вырос с 700 до 12 000 долл. США, и по нашим предположениям к 2017 году он достигнет 24 000 долл. США. Привилегия процветания несет в себе долю ответственности. Казахстан работает над созданием агентства помощи KazAID, которое будет оказывать крупную техническую помощь странам Центральной Азии и другим членам ОИС. Многие страны ОИС, включая Казахстан, обладают значительными природными ресурсами. Они должны идти на такие цели, которые не будут подвергать опасности окружающую среду. Поэтому Казахстан поддерживает экологически безопасное развитие в рамках инициативы «Зеленый мост». Мы воодушевлены тем, что данную инициативу поддержали на 5-й сессии Исламской конференции министров по окружающей среде, которая состоялась в мае 2012 года в Астане, а также на Конференции Рио+20. Мы полагаем, что «зеленое развитие» и задачи по нахождению подходящего энергетического механизма для всех стран заслуживает еще больше внимания. Поэтому Казахстан выбрал тему «Энергия Будущего» в качестве темы для своей заявки на проведение EXPO-2017 в Астане. Я надеюсь, что мы можем рассчитывать на Вашу поддержку, когда 22 ноября 157 стран-членов Международного Бюро выставок отдадут свои голоса. Устойчивое развитие также крайне необходимо в области продовольственной безопасности. Осознание отсутствия продовольственной безопасности в других странах ОИС побудило Казахстан вынести предложение по созданию Офиса по продовольственной безопасности ОИС. Мы надеемся, что на данной сессии Вы поддержите решение, которое позволит создать данное учреждение со штаб-квартирой в Казахстане. Кроме того, мне хотелось бы сообщить Вам, что в настоящее время Казахстан и Исламский банк развития рассматривают вопросы, касающиеся


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

формирования реальных финансовых механизмов по созданию эффективной системы продовольственной помощи на пространстве исламского мира. Здравоохранение является важным элементом для развития, а также для благополучия наших народов. Казахстан гордится тем, что принимал 3-ю Исламскую конференцию министров здравоохранения в Астане в сентябре 2011 года. Дальнейшее осуществление Стратегической программы ОИС в области здравоохранения на 2013-2022 годы внесет вклад в достижение Целей развития тысячелетия. В качестве практического вклада в деятельность Генерального секретариата ОИС в сфере здравоохранения, Казахстан направит своего сотрудника в новое подразделение по реализации данного проекта. Ваши Превосходительства, Как Вы видите, с момента 38-й сессии СМИД в Астане были сделаны важные шаги. Я благодарю Вас за поддержание духа сотрудничества, с которым Вы работали с нами в течение этого трудного периода. Нам предстоит сделать еще много работы для дальнейшего содействия миру, сотрудничеству и развитию. Будьте уверены, что, несмотря на то, что Казахстан передает Джибути председательство в СМИД, мы будем и дальше активно принимать участие в вопросах ОИС с тем, чтобы помочь в продвижении многих инициатив, которые были запущены во время нашего председательства, и тем самым осуществить задачи ОИС. Мы будем также продолжать работать во имя международного мира и безопасности на других форумах. Казахстан является кандидатом в члены в Совет Безопасности ООН на 2017-2018 годы. Я надеюсь, что с Вашей поддержкой у нас будет возможность занять столь важное место для исламского мира. Мы также готовы содействовать скорейшему осуществлению инициативы Генерального секретаря ОИС об открытии шести региональных офисов ОИС, включая учреждение одного из них в Астане. В ответ на призыв Генерального секретаря, Казахстан решил выделить 500 тысяч долл. США в качестве добровольного взноса в бюджет Организации. Уважаемые коллеги! Я благодарю Вас за сотрудничество на протяжении полутора лет. Я хотел бы поблагодарить Генерального секретаря ОИС, профессора Экмеледдина Ихсаноглу за его тесное сотрудничество с Казахстаном в период нашего председательства. Будучи его ближайшими коллегами в течение 18 месяцев,

127

мы стали свидетелями его бесподобной преданности и личной приверженности ценностям и целям Организации. Его усилия по повышению авторитета и эффективности Организации достойны подражания. Я рад от имени народа и правительства Республики Казахстан искренне поздравить Джибути по случаю этого важного политического события и пожелать успешного председательства. Я желаю всяческих успехов Министру иностранных дел Махмуду Али Юсуфу и его команде. Благодарю за внимание.

26 ноября В Бишкеке Министр иностранных дел Республики Казахстан Ерлан Идрисов в рамках министерского заседания «Европейский Союз – Центральная Азия» провел встречу со своим кыргызским коллегой Эрланом Абдылдаевым. В ходе встречи были обсуждены вопросы текущего состояния и перспективных направлений двустороннего взаимодействия в политической, торгово-экономической, водно-энергетической, культурно-гуманитарной сферах, сотрудничество в рамках международных организаций, состоялся обмен мнениями по текущей ситуации в Центральной Азии. В частности, руководители внешнеполитических ведомств двух стран рассмотрели ход реализации совместных договоренностей, достигнутых в ходе государственного визита Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева в Кыргызскую Республики в августе т.г. По итогам встречи достигнута договоренность по созданию более тесного взаимодействия между дипломатическими ведомствами двух стран.

27 ноября Комментарий для представителей СМИ Министра иностранных дел Республики Казахстан Ерлана Идрисова по итогам 6-ой министерской конференции в формате «Центральная Азия – Европейский Союз» (г.Бишкек, 27 ноября 2012 г.) В соответствии с графиком регионального политического диалога с Евросоюзом состоялась Шестая министерская конференция в формате «Центральная Азия – Европейский Союз». Как вы помните, первая подобная встреча на уровне министров иностранных дел прошла в марте 2007 г. в Астане, которая и заложила традицию проведения подобных форумов.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

128

Сегодня мы обсудили итоги пятилетней реализации Стратегии ЕС в Центральной Азии, а также будущую совместную работу с Европейской Комиссией, Европейской службой внешних действий и нашими коллегами по региону. Состоялся обстоятельный обмен мнениями по поводу содержания национальных приоритетов для каждой из Центрально-Азиатских стран в рамках Региональной стратегии ЕС. Речь, в частности, шла о таких актуальных направлениях взаимодействия как содействие ЕС устойчивому экономическому развитию государств нашего региона, в т.ч. эффективное использование энергетических и водных ресурсов, охрана окружающей среды, борьба с терроризмом и экстремизмом. С учетом общего приоритета противодействия новым угрозам и вызовам, стороны одобрили ход реализации Плана действий по борьбе с наркотиками между ЕС и странами ЦА на 2009-2013 гг. Мы подробно говорили о безопасности, как общеевропейской, так и региональной, что особенно актуально в свете «фактора 2014 года». В этом контексте рассмотрели вопросы нашего внешнеполитического взаимодействия, в том числе по Афганистану и Ирану. Видение наших сторон в необходимости устойчивого и стабильного развития этого региона полностью совпадают. Европейская сторона поддержала казахстанскую образовательную инициативу по Афганистану. Убежден в необходимости объединять усилия стран региона с ЕС в посткризисном урегулировании, обмена идеями по экономической модернизации и реализации соответствующих проектов. Удовлетворены состоявшимися дискуссиями. Считаем, что формат встреч «Евросоюз – страны Центральной Азии» на министерском уровне, который может не только заниматься собственно внешнеполитическим сотрудничеством, но и координировать другие секторальные и региональные механизмы по линии ЕС-ЦА, является важным инструментом. Мы хотим, чтобы его роль укреплялась, и чтобы он более эффективно выполнял координирующие функции. В перспективе считаем необходимым, вопервых, вести дело к переходу от обмена информацией о позициях сторон к упреждающим консультациям по наиболее острым вопросам с целью выработки согласованных решений, вовторых, стремиться формировать к встречам на высоком уровне пакеты совместных инициатив, представляющих взаимный интерес. Благодарю за внимание.

29 ноября В Астане Министр иностранных дел Республики Казахстан Ерлан Идрисов принял заместителя Государственного секретаря США по политическим вопросам посла Уэнди Шерман, прибывшей в нашу страну в рамках регионального турне.

В ходе встречи собеседники обсудили текущее состояние и перспективные направления стратегического партнерства между двумя странами, включающей совместную работу в области нераспространения и ядерной безопасности, вопросы торгово-экономических взаимоотношений, взаимодействия в области энергетики и прав человека, обменялись мнениями по вопросам региональной и глобальной безопасности, в частности, по стабилизации ситуации в Афганистане.

4 декабря В Ашхабаде казахстанская делегация во главе с Министром иностранных дел Ерланом Идрисовым приняла участие в очередном заседании Совета министров иностранных дел государств участников СНГ. В ходе встречи стороны обсудили вопросы подготовки заседания Совета глав государств СНГ, обменялись мнениями по актуальным вопросам международной повестки дня, представляющим взаимный интерес. Руководители внешнеполитических ведомств обсудили широкий круг вопросов интеграционного взаимодействия государств содружества. По итогам заседания одобрен проект Декларации глав государств СНГ, направленной на дальнейшее развитие всестороннего сотрудничества. Наряду с этим, участники СМИД одобрили проект документа, определяющего порядок


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

подготовки к празднованию 70-й годовщины Победы советского народа в Великой Отечественной войне. В государствах Содружества планируется разработать и принять национальные программы по подготовке и празднования юбилея Победы. Был также одобрен проект Плана приоритетных мероприятий в сфере гуманитарного сотрудничества на 2013-2014 годы. В соответствии с этим документом, направленным на всемерное совершенствование и дальнейшее развитие широкомасштабного гуманитарного сотрудничества стран СНГ, предусматривается проведение более двухсот мероприятий. В частности, планируется продолжить реализацию Межгосударственной программы «Культурные столицы Содружества», провести ставшие уже традиционными ежегодные форумы творческой и научной интеллигенции, а также целый ряд крупных совместных конференций, фестивалей, конкурсов. Специальный раздел посвящен мероприятиям в рамках объявленного в следующем году Года экологической культуры и охраны окружающей среды на просторах Содружества. Кроме того, участники СМИД одобрили ряд проектов соглашений, в частности, о сотрудничестве в области охраны окружающей среды, о сотрудничестве в материально-техническом обеспечении компетентных органов, осуществляющим борьбу с терроризмом и иными насильственными проявлениями экстремизма, о сотрудничестве в подготовке специалистов антитеррористических подразделений.

На полях Форума глава казахстанского внешнеполитического ведомства провел двусторонние встречи со своими коллегами из Республики Беларусь Владимиром Макеем и Украины Константином Грищенко, в ходе которых обсудил актуальные вопросы двустороннего сотрудничества и взаимодействия в многостороннем формате.

129

6-7 декабря В Дублине Министр иностранных дел Республики Казахстан Ерлан Идрисов принял участие в работе 19-го заседания СМИД ОБСЕ.

В рамках программы своего пребывания в Ирландии Глава внешнеполитического ведомства РК выступил на первом пленарном заседании СМИД и рабочем обеде, посвященном процессу «Хельсинки плюс 40», провел ряд двусторонних встреч, дал интервью журналу ОБСЕ «Сообщество безопасности». В своих выступлениях Ерлан Идрисов отметил сохраняющуюся актуальность поручений Астанинского Саммита ОБСЕ, в первую очередь, стратегической цели построения Евроатлантического и Евразийского сообщества безопасности. Подчеркнул важность поддержания «духа Астаны» и выработки плана действий для последующих председательств ОБСЕ вплоть до 2015 года. В рамках СМИД ОБСЕ состоялся ряд двусторонних встреч Ерлана Идрисова: с заместителем ПремьерМинистра, Министром иностранных дел Ирландии – Действующим председателем ОБСЕ, министрами иностранных дел Финляндии, Норвегии и Черногории, Помощником Госсекретаря США, Генеральным секретарем ОБСЕ, Директором БДИПЧ, Исполнительным Секретарем ОДВЗЯИ, руководителем внешних связей Совета Европы. Стороны обменялись мнениями по наиболее актуальными вопросам двусторонней и многосторонней повестки дня. Кроме того, с черногорской стороной было подписано межправительственное соглашение об освобождении владельцев дипломатических


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

130

и служебных паспортов от визовых требований. Ерлан Идрисов, как председательствующая сторона, провел традиционную неформальную встречу глав внешнеполитических ведомств государств-членов ОДКБ, в ходе которой министры обсудили приоритеты работы в рамках ОБСЕ и подготовки к предстоящей сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ. По итогам встречи было принято Совместное заявление «Укрепление общего и неделимого Евроатлантического и Евразийского сообщества безопасности». Выступление Министра иностранных дел Республики Казахстан Его Превосходительства Ерлана Идрисова на 19-м Совете министров иностранных дел ОБСЕ (г.Дублин, 6 декабря 2012 года) Г-н Председатель, Ваши Превосходительства, дамы и господа! Прежде всего, я хотел бы поблагодарить ирландское председательство в ОБСЕ за превосходную организацию нынешнего заседания Совета министров в Дублине. В текущем году был дан новый импульс процессу создания евроатлантического и евразийского сообщества безопасности, договоренность о котором была достигнута на Саммите в Астане два года назад. Направление на создание конструктивных блоков, принятое ирландским председательством, доказало свою эффективность. Несомненно, одним из таких блоков стало присоединение Монголии. Этот шаг укрепил ОБСЕ, расширил ее евразийское видение и значимость в регионе, а также повысил авторитет организации в глобальном масштабе. Моя страна с самого начала, еще на Астанинском саммите, поддержала стремление Монголии присоединиться к ОБСЕ. Мы уверены, что Монголия окажет содействие в деле укрепления региональной безопасности, а также борьбы с общими угрозами и вызовами. Мы искренне приветствуем Монголию в кругу государств-участников ОБСЕ. Запуск процесса «Хельсинки плюс 40», безусловно, станет одним из ключевых результатов текущего заседания Совета министров. Во время председательства Казахстана государствам-участникам удалось придать новый динамизм работе организации. Мы считаем, что процесс «Хельсинки плюс 40» поможет поддержать эту динамику развития и определить стратегический курс будущей совместной работы. Кроме

того, данный процесс позволит нам определить понятные и поддерживаемые всеми участниками задачи по реализации концепции евроатлантического и евразийского сообщества безопасности. Это также станет хорошей возможностью для нас подвести итоги наших успехов и неудач. Мы должны выработать конкретные указания для трех следующих председателей (Украина, Швейцария, Сербия) и Форума по безопасности и сотрудничеству относительно необходимого курса действий и результатов, ожидаемых нами к концу 2015 года. На сегодняшний день я могу выделить наиболее важный нерешенный вопрос – задачу, поставленную перед нами главами наших государств и правительств на Саммите в Астане относительно разработки и принятия Плана действий. Кроме того, в течение ближайших трех лет нам предстоит решать конкретные вопросы, в том числе по актуализации принципов ОБСЕ в области нераспространения, экономического и экологического сотрудничества, а также реформирования ОБСЕ, включая ее правовой статус, и реализации резолюции СБ ООН 1325 «Женщины, мир и безопасность». Г-н Председатель! В Астанинской декларации поставлена задача активизации, обновления и модернизации режима укрепления доверия и безопасности ОБСЕ, который остается основным инструментом для обеспечения стабильности, предсказуемости и прозрачности в военной сфере. Венский документ 2011 года стал шагом в верном направлении, в котором нам следует продолжать двигаться и далее. Будучи страной, в одностороннем порядке отказавшейся от ядерного оружия и ядерных испытаний и ставшей одним из инициаторов зоны, свободной от ядерного оружия, в Центральной Азии, Казахстан является решительным сторонником резолюции СБ ООН №1540 по нераспространению ОМУ. Наглядным свидетельством растущего интереса ОБСЕ к повышению эффективности осуществления резолюции на региональном уровне стало решение, принятое Советом министров в прошлом году. Мы и далее должны эффективно содействовать реализации резолюции №1540. Казахстан поддержал идею создания Департамента по противодействию транснациональным угрозам. Мы надеемся, что одним из результатов сегодняшнего СМИД станет принятие решения по транснациональным угрозам. Принятие окончательного пакета решений позволит обеспечить


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

эффективную деятельность Департамента в соответствии с поставленными перед ним задачами. Мы особенно заинтересованы в дальнейшей работе по борьбе с организованной преступностью, незаконным оборотом наркотиков и оружия, в области пограничной безопасности, демократического полицейского надзора и управления массовыми собраниями со стороны полиции. Принятие мер укрепления доверия (МД) для уменьшения риска возникновения конфликтов, основанных на неправомерном использовании информационных и коммуникационных технологий, может в значительной степени повысить безопасность в регионе ОБСЕ. Г-н Председатель! На Саммите ОБСЕ в Астане в 2010 году главы наших государств и правительств признали, что «безопасность региона ОБСЕ неразрывно связана с безопасностью в прилегающих регионах, особенно в Средиземноморье и в Азии» и призвали «повысить уровень нашего взаимодействия с партнерами по сотрудничеству». Совершенно очевидно то, что решение вопроса о транснациональных угрозах и угрозах, исходящих с территории Афганистана, является одной из наших первоочередных задач. Казахстан продолжает вносить свой вклад в международные усилия по стабилизации обстановки в Афганистане. С учетом планов по выводу американских войск из страны к 2014 году все заинтересованные стороны должны удвоить свои усилия в деле предотвращения снижения уровня безопасности в регионе ОБСЕ, особенно в Центральной Азии. Несмотря на то, что ОБСЕ не уполномочена действовать за пределами географической зоны своей ответственности, мы должны поддерживать и поощрять стремление к всеобъемлющей экономической реабилитации Афганистана, которая станет предпосылкой для общей стабилизации в стране. Казахстан придает большое значение экономическому и экологическому измерению, являющемуся наименее политизированным направлением в рамках нашей организации. Проблемы, указанные в Маастрихтской стратегии 2003 года, были актуальны десять лет назад и остаются таковыми и сегодня. Однако ситуация в регионе ОБСЕ резко изменилась. Десятая годовщина этой стратегии в 2013 году станет хорошей возможностью для работы над документом «Маастрихт плюс». Наши усилия должны быть сосредоточены на МД, что поможет в деле укрепления регионального сотрудничества и интеграции, передачи современных технологий, управленческих ноу-хау

131

и инноваций. Тематические направления могут включать в себя транспорт и транзит, торговлю, управление водными ресурсами, вопросы прозрачности и энергетической безопасности. Я хотел бы привлечь Ваше внимание к инициативам Президента Н.Назарбаева по разработке глобальной стратегии в области энергетики и окружающей среды (энергетической устойчивости и экологической безопасности) и программы партнерства «Зеленый мост» (многосторонней платформы для передачи технологий, ноу-хау и инвестиций; зеленых технологий в области альтернативных источников энергии). Оба эти аспекта были отмечены в Декларации «Рио плюс 20». ОБСЕ может стать для государств-участников евроатлантической и евразийской платформой для сотрудничества по этим вопросам. Другим перспективным направлением для взаимовыгодного сотрудничества является энергетика будущего. Этот вопрос станет темой выставки «ЭКСПО-2017», которая будет организована в Астане. Вопросы человеческого измерения всегда занимали одно из первых мест в нашей повестке дня, в том числе во время нашего председательства как в ОБСЕ, так и в ОИС. В этом году Казахстан избрали в Совет по правам человека ООН, что стало очевидным признанием наших достижений и стимулом для дальнейших шагов. Живя в многонациональном и многоконфессиональном обществе, мы уделяем особое внимание развитию толерантности и противодействию дискриминации. Мы обеспокоены увеличением враждебных выступлений и преступлений на почве ненависти, в том числе в интернете, а также случаями яростных выпадов и нападок на почве ксенофобии. Нам необходимо принять документ в рамках ОБСЕ, который будет содержать в себе эффективные директивные меры. Миссия БДИПЧ ОБСЕ по наблюдению за выборами по-прежнему вызывает широкие споры в нашей организации. Чтобы положить конец многочисленным разногласиям, мы предлагаем внимательно изучить рекомендации, содержащиеся в итоговом докладе Группы видных деятелей, опубликованном в июне 2005 года. Необходимо уделить особое внимание стандартам наблюдения за выборами, выработке критериев и методологии, обеспечивающей объективность, прозрачность и профессионализм наблюдательных миссий. Именно поэтому Казахстан был одним из авторов предложения по проекту соответствующего решения. На наш взгляд, он является своего рода призывом к укреплению доверия и разработке МД в данной области. Отсутствие правового статуса ОБСЕ продолжает


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

132

создавать фундаментальные и операционные проблемы, не в последнюю очередь для обеспечения прав, привилегий и иммунитетов международных сотрудников, работающих в полевых миссиях. Мы высоко оцениваем усилия ирландского председательства по продолжению диалога, касающегося вопроса преобразования ОБСЕ в полноценную международную организацию. Наша делегация распространила среди участников ОБСЕ совместную позицию государствчленов ОДКБ по проекту учредительного документа. Мы настоятельно призываем продолжить диалог о правовом статусе ОБСЕ, в том числе в рамках процесса «Хельсинки плюс 40». Предоставление ОБСЕ правового статуса будет свидетельством нашей совместной и неизменной приверженности ОБСЕ. Мы призываем государства-участники продемонстрировать необходимую политическую волю. Не в последнюю очередь, я хотел бы напомнить об инициативе Президента моей страны создать евроатлантическую и евразийскую платформу безопасности. Ни одно государство или организация не могут в одиночку противостоять существующим и новым вызовам безопасности. IDEAS (Инициатива по развитию евроатлантического и евразийского сообщества безопасности) и Дни безопасности дали понять, что наше стремление построить евроатлантическое и евразийское сообщество безопасности должны разделять и другие международные и региональные организации. Вместе с тем, имеются случаи дублирования усилий, несогласованных действий и даже соперничества между ними. Поэтому мы предлагаем создать платформу, в рамках которой соответствующие организации по безопасности (ООН, ОБСЕ, СВМДА, ЕС, СНГ, НАТО, ОДКБ, ШОС, возможно Совет Европы) могут собраться вместе для обеспечения согласованности в решении общих целей. В заключение, г-н Председатель, я хотел бы поблагодарить Вас за гостеприимство, а также за Ваши неустанные усилия по достижению практических результатов работы в текущем году. Я также хотел бы выразить свою поддержку будущим председательствам Украины, Швейцарии и Сербии в их усилиях по построению евроатлантического и евразийского сообщества безопасности. Благодарю за внимание.

10 декабря Министр иностранных дел Республики Казахстан Ерлан Идрисов выступил со статей в

интернет газете «The Hill» (США). Статья Министра иностранных дел Республики Казахстан Ерлана Идрисова «Избрание Казахстана в Совет по правам человека ООН»* Всеобщую декларацию прав человека можно по праву считать одним из наиболее прогрессивных достижений в истории. Шестьдесят четыре года назад международное сообщество, потрясенное ужасами войны и идеологии вражды, объединилось, чтобы провозгласить права и свободы, которыми должны обладать все, без исключения, представители человечества. Международный день прав человека, отмечаемый в годовщину принятия Декларации ООН, стал праздником, посвященным этому достижению. Этот день также напоминает нам о том, что, несмотря на надежды авторов Декларации, миллионы людей во всем мире по-прежнему живут в крайней нищете и страхе, в условиях несоблюдения наиболее фундаментальных прав человека. Каждый седьмой житель планеты, к примеру, страдает от нехватки еды. Многие страны до сих пор страдают от жестоких конфликтов и насилия. По-прежнему широко распространена дискриминация по признаку пола, этнической принадлежности и убеждений. Эти печальные обстоятельства не просто омрачают жизнь отдельных лиц. Они также представляют собой самое большое препятствие на пути к реализации более масштабных надежд нашего мира. Прогресс, процветание и мир не станут возможными пока миллионы людей лишены своих основных прав. Именно поэтому деятельность Совета по правам человека ООН, созданного шесть лет назад, носит критически важный характер. Посредством мониторинга деятельности стран, а также с помощью активного продвижения и защиты прав человека, СПЧ ООН обладает потенциалом превращения в мощный носитель добра для всего мира. Переизбрание Соединенных Штатов в СПЧ ООН в прошлом месяце поможет усилить его влияние. Также поможет и решимость стран-участниц повысить эффективность своей деятельности. СПЧ ООН не может рассматриваться как «говорильня», в чем обвиняли предшествовавшую ему организацию. Казахстан, избранный в Совет впервые, преисполнен решимости помочь в достижении этих целей. Благодаря нашему недавнему председательству в Организации по безопасности и

* См. официальный сайт интернет газеты «The Hill» www.thehill.com от 10.12.12 г.


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

сотрудничеству в Европе у нас есть опыт эффективной совместной работы в международных организациях. Под нашим председательством Организация Исламского сотрудничества обратила особое внимание на права человека. Мы верим, что наши добрые взаимоотношения с соседями и наша роль в качестве моста между Востоком и Западом в самом сердце Евразии помогут нам устранить препятствия на пути прогресса. Я также могу заверить, что Казахстан рассматривает избрание в этот важный орган не как знак престижа, а как стимул для дальнейшего совершенствования прав человека за рубежом и на своей территории. Хотя мы и гордимся прогрессом нашей страны, мы осознаем, что нам есть еще над чем работать. Казахстан стал независимой страной лишь 21 год назад. Мы восстановились после развала Советского Союза, не имея при этом культуры демократии и соответствующих институтов. Президент Назарбаев неоднократно подчеркивал, что мы как молодая страна находимся только в начале пути и что мы должны расширять экономическую, политическую и социальную модернизацию. Хотя мы и уверены в том, что в сфере прав человека наша страна выдерживает сравнение с любой другой страной региона, нам еще многое предстоит сделать. Именно поэтому мы приняли комплексный план по правам человека для обеспечения соблюдения правозащитных положений нашей Конституцией. Кроме того, была введена должность независимого омбудсмена для расследования нарушений. В последние годы Казахстан начал масштабную кампанию по искоренению коррупции, которая была высоко оценена ОЭСР. Высокопоставленные судьи, политики и чиновники были преданы суду и заключены в тюрьму за нарушения закона. В прошлом году сотрудники полиции проходили аттестацию, чтобы определить, насколько профессионально, честно и справедливо они могут выполнять свои обязанности. Как и многие другие страны мира, мы предприняли шаги, чтобы защитить себя от угрозы экстремизма, основанного на различиях в религиозных убеждениях. Но мы сбалансировали

133

эти защитные механизмы принятием новых мер для закрепления религиозной свободы. Мы гордимся тем, что живем в обществе, где представители всех религий живут в гармонии и могут свободно исповедовать свои убеждения. Мы также приняли оперативные меры для решения экономических и социальных вопросов, проблем в области прав человека, высвеченных год назад шокирующими беспорядками в Жанаозене. Преступное поведение привело к взрыву ситуации, и виновные были привлечены к ответственности в рамках открытых судебных процессов. Мы также вложили значительные инвестиции в развитие Жанаозена и других моногородов для создания лучших возможностей для трудоустройства и развития социальной сферы. Мы понимаем, что нам предстоит еще много работы, чтобы уровень защиты прав человека в нашей стране достиг уровня более зрелых демократий. Мы готовы работать как с отечественными, так и международными неправительственными организациями для достижения этой цели и мы полны решимости продвигать вопросы прав человека на международном уровне. Мы рассматриваем наше избрание в СПЧ ООН не как достигнутую цель, а как начало нового этапа развития нашей страны и нашей роли в международном сообществе. Как в Казахстане, так и за его пределами мы полны решимости помочь приблизиться к осуществлению мечты дальновидных авторов Всеобщей декларации прав человека.

15 декабря Министр иностранных дел Республики Казахстан Ерлан Идрисов дал интервью агентству «Интерфакс-Казахстан», в котором рассказал об итогах казахстанского председательства в ОДКБ, дал свою оценку победе Казахстана в борьбе за право проведения EXPO-2017, рассказал о мечте Астаны создать в Казахстане диалоговую площадку для ОБСЕ, НАТО, ОДКБ, ШОС и СНГ, а также выразил надежду на скорое подписание Казахстаном и РФ базового документа двустороннего партнерства - Договора о добрососедстве и союзничестве в XXI веке.*

* См.полный текст интервью на официальном сайте Министерства иностранных дел Республики Казахстан www.mfa.kz от 15.12.12 г.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

134

 Визиты в Республику Казахстан, встречи, выступления и интервью глав государств, правительств и официальных лиц зарубежных стран, руководителей региональных и международных организаций Ноябрь – декабрь 2012 года 9-10 ноября Состоялся официальный визит Премьер-Министра Республики Беларусь М.В.Мясниковича в Республику Казахстан. В рамках визита Премьер-Министра обсуждены вопросы по всему спектру двустороннего сотрудничества, а также меры, необходимые для наращивания взаимного товарооборота. Также было проведено заседание Казахстанско-Белорусского делового форума.

15 ноября Состоялся визит Регионального директора Всемирной Организации здравоохранения Жужанны Якаб в Казахстан. В ходе визита состоялись встречи Жужанны Якаб с Руководителем Администрации Президента РК Каримом Масимовым, заместителем Премьер-Министра РК Ерболом Орынбаевым и Министром здравоохранения РК Салидат Каирбековой. В ходе встречи с Руководителем Администрации Президента РК Жужанна Якаб вручила Кариму Масимову была Специальная награда Генерального директора ВОЗ М.Чан за вклад в борьбу против табака на глобальном уровне. Как отметила высокопоставленный представитель ВОЗ, данная награда является признанием лидирующей роли Казахстана в борьбе против табака, а также знаком уважения усилиям, предпринимаемым руководством страны, по формированию здорового образа жизни.

21 ноября В Астане заместитель Министра иностранных дел Республики Казахстан Амангельды Жумабаев встретился с главой Республики Ингушетия Юнусбеком Евкуровым. В ходе встречи руководитель Ингушетии поблагодарил братский казахский народ за поддержку в трудную минуту в истории ингушского народа. По его словам «Президент Нурсултан Назарбаев закладывает все с перспективой на столетия вперед, чтобы казахстанцы всегда жили в мире, согласии и дружбе».

В свою очередь, Амангельды Жумабаев информировал собеседника, что «руководство нашей страны придает первостепенное значение стабильности в обществе, укреплении межнациональных и межконфессиональных отношений», отметив активную деятельность Ассамблеи народов Казахстана, где представители ингушской диаспоры вносят свои активный вклад в укрепление межэтнических связей. Юнусбек Евкуров проинформировал, что Ингушетия готова развивать сотрудничество с Казахстаном в различных сферах, отметив, что в ходе запланированных встреч с руководством акиматов Астаны и Алматы намерен обсудить вопросы экономического и инвестиционного потенциала. В этой связи собеседники констатировали, что формирование Единого экономического пространства создает более благоприятные условия для ведения бизнеса. Завершая встречу, Амангельды Жумабаев поблагодарил собеседника за конструктивный диалог и выразил надежду на дальнейшее укрепление двусторонних связей.

29 ноября Премьер-Министр Республики Казахстан Серик Ахметов принял заместителя Госсекретаря США Уэнди Шерман. На встрече были обсуждены вопросы укрепления двусторонних торгово-экономических отношений, а также развития инвестиционного сотрудничества. В ходе беседы также были затронуты вопросы вступления Казахстана во Всемирную торговую организацию. Серик Ахметов отметил, что «наша страна заинтересована, чтобы стать членом ВТО, и будущее экономики Казахстана связано с этой авторитетной международной организацией». В свою очередь, Уэнди Шерман заверила, что «США поддерживают стремление Казахстана вступить в ВТО». Глава Правительства выразил благодарность за поддержку и отметил важность взаимодействия двух стран по широкому спектру вопросов международного сотрудничества.


ОФИЦИАЛЬНАЯ ИНФОРМАЦИЯ

135

7 декабря

партнерские взаимоотношения с Правительством республики.

Председатель Сената Парламента Республики Казахстан Кайрат Мами принял Посла, Главу Представительства Европейского Союза в РК Аурелию Бушез. Во время встречи состоялся обстоятельный обмен мнениями о продвижении политического диалога, развитии межпарламентских связей, укреплении торгово-экономического взаимодействия Казахстана и ЕС. Кайрат Мами подчеркнул, что за 20 лет сотрудничества Европейский Союз прочно утвердился в качестве важного стратегического партнера Казахстана. В настоящее время приоритетным является разработка и заключение нового Соглашения о расширенном партнерстве и сотрудничестве. Касаясь межпарламентского измерения, Спикер высказал заинтересованность нашей страны в дальнейшем углублении диалога с Европейским Парламентом. В качестве эффективной диалоговой площадки зарекомендовал себя Комитет парламентского сотрудничества «РК-ЕС». Аурелия Бушез отметила, что Евросоюз рассматривает Казахстан в качестве важного регионального партнера и заинтересован в продвижении многопланового диалога и сотрудничества. В этой связи высокие ожидания связываются с разрабатываемым Соглашением о расширенном партнерстве.

 В тот же день Премьер-Министр Республики Казахстан Серик Ахметов провел встречу с Генеральным секретарем ЕврАзЭС Таиром Мансуровым В ходе беседы были обсуждены вопросы торгово-экономического сотрудничества в рамках Таможенного союза, а также формирования ЕЭП на пространстве ЕврАзЭС. Таир Мансуров проинформировал Главу Правительства о ходе подготовки очередного заседания Межгоссовета ЕврАзЭС на уровне Глав государств, которое состоится 19 декабря текущего года в Москве. Генсек ЕврАзЭС также доложил об исполнении ряда программ, в частности, о проекте «Инновационные биотехнологии», в котором активно участвуют Казахстан и Россия. Реализация программы даст нашим странам более 56 продуктов в сфере промышленности, медицины, аграрного сектора и биотехнологий, заверил он. Кроме того, Таир Мансуров сообщил, что на прошлой неделе в Минске состоялось очередное заседание Совета Антикризисного фонда ЕврАзЭС, где были рассмотрены текущие вопросы и принято решение о выделении очередного транша кредита Республике Беларусь в размере 440 млн. долларов США.

13 декабря В Үкімет Үйі Премьер-Министр Республики Казахстан Серик Ахметов принял Председателя совета директоров и главного Исполнительного директора корпорации «Шеврон» Джона Уотсона. В ходе встречи стороны обсудили перспективы расширения двустороннего сотрудничества. Также Джон Уотсон проинформировал Серика Ахметова о реализации проектов по освоению казахстанских месторождений и перспективах деятельности «Шеврон» в республике. «Мы внимательно следим за деятельностью «Шеврон» в Казахстане и нам хорошо известны перспективные проекты корпорации. В целом, Правительство в лице Министерства нефти и газа поддерживает вашу деятельность в нашей стране», - сказал Серик Ахметов. В свою очередь, Джон Уотсон заявил, что гордится историей работы «Шеврон» в Казахстане, поскольку за 20 лет продуктивного сотрудничества у руководства компании сложились

14 декабря В Үкімет үйі Премьер-Министр Республики Казахстан Серик Ахметов принял Вице-президента Китайской национальной нефтегазовой корпорации (КННК) Ван Дунцзиня В ходе беседы стороны обменялись мнениями о будущих перспективах казахстанско-китайского сотрудничества в сфере нефти и газа.  В тот же день Премьер-Министр Республики Казахстан Серик Ахметов принял Чрезвычайного и Полномочного Посла Франции в Казахстане Жана-Шарля Бертонэ. Жан-Шарль Бертонэ поздравил нашу страну с победой Астаны в праве проведения международной специализированной выставки «ЭКСПО-2017». В свою очередь, Серик Ахметов выразил признательность Франции за поддержку столицы Казахстана. В ходе встречи были обсуждены вопросы укрепления торгово-экономического и культурногуманитарного сотрудничества.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

136

ІІ. МИД РК И ДИПЛОМАТИЧЕСКИЙ КОРПУС УКАЗЫ И РАСПОРЯЖЕНИЯ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН О НОВЫХ НАЗНАЧЕНИЯХ И НАГРАЖДЕНИЯХ  Указ Главы государства Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева от 6 ноября 2012 года о назначении Чрезвычайного и Полномочного Посла Республики Казахстан в Государстве Израиль Нургалиева Болата Кабдылхамитовича Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Казахстан в Республике Кипр по совместительству.  Указ Главы государства Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева от 6 ноября 2012 года о назначении Чрезвычайного и Полномочного Посла Республики Казахстан в Итальянской Республике Елемесова Андриана Копмагамбетовича Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Казахстан в Республике Мальта, Республике Сан-Марино по совместительству.  Указы Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева от 28 ноября 2012 года об освобождении Нурбаева Ормана Каримовича от должности Чрезвычайного и Полномочного Посла Республики Казахстан в Монголии и назначении Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Казахстан в Туркменистане.  Указ Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева от 28 ноября 2012 года о назначении Чрезвычайного и Полномочного Посла Республики Казахстан в Украине Турисбекова Зауытбека Каусбековича Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Казахстан в Республике Молдова по совместительству.  Указ Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева от 28 ноября 2012 года о назначении Чрезвычайного и Полномочного Посла Республики Казахстан в Королевстве Бельгия Хамзаева Алмаза Насреддиновича Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Казахстан в Великом Герцогстве Люксембург, Главой Представительства Республики Казахстан при Европейском Союзе и в Организации Североатлантического договора (НАТО) по совместительству.  Указ Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева от 4 января 2013 года о назначении Умарова Кайрата Ермековича Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Казахстан в Соединенных Штатах Америки.

ВРУЧЕНИЕ ВЕРИТЕЛЬНЫХ ГРАМОТ 26 ноября 2012 года Чрезвычайные и Полномочные послы Королевства Норвегии – Оле Йохан Берной, Арабской Республики Египет – Набила Ибрагим Салама Фархана, Республики Узбекистан – Алишер Салахитдинов, Государства Израиль – Элияу Тасман, Республики Индонезия – Фостер Гултом, Республики Сербия – Владимир Миркович вручили Верительные грамоты Президенту Республики Казахстан Нурсултану Назарбаеву. 3 декабря 2012 года Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан Орман Нурбаев вручил Верительные грамоты Президенту Туркменистана Гурбангулы Бердымухамедову. 17 декабря 2012 года Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан Алмаз Хамзаев вручил Верительные грамоты Генеральному секретарю НАТО Андерсу Фог Расмуссену.


МИД РК И ДИПЛОМАТИЧЕСКИЙ КОРПУС

137

Заявление МИД Республики Казахстан в связи с проведением КНДР запуска баллистической ракеты Республика Казахстан выражает сожаление в связи с проведением Корейской Народно-Демократической Республикой запуска баллистической ракеты большой дальности в нарушение резолюций Совета Безопасности ООН 1718(2006) и 1874(2009), запрещающих КНДР пуски с использованием технологии баллистических ракет. Полагаем, что данный шаг может вызвать негативный эффект для глобального режима нераспространения и несет угрозу безопасности как в региональном, так и глобальном масштабе. Казахстан как страна, добровольно отказавшаяся от обладания ядерным оружием и внесшая значительный вклад в процесс глобального разоружения, призывает воздержаться от практики проведения таких пусков. Республика Казахстан выражает надежду на скорейшее возобновление Северной Кореей переговорного процесса в шестистороннем формате по урегулированию ядерной и других проблем безопасности Корейского полуострова с участием Китая, России, США, Южной Кореи и Японии.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

138

ІІІ. ДВУСТОРОННЕЕ И МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО  Двустороннее сотрудничество КАЗАХСТАН и АМЕРИКА Бразилия 2 ноября В Бразилии Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан Бахытжан Ордабаев провел встречу с Генеральным секретарем Министерства внешних связей Федеративной Республики Бразилия Руй Ногейра Пинто, в ходе которой были обсуждены вопросы развития двусторонних отношений в политической, экономической и культурной сферах. Особое внимание было уделено выполнению хода реализации договоренностей, достигнутых на высшем уровне. Казахстанский дипломат отметил, что «Казахстан рассматривает Бразилию, как регионального лидера и как заметного игрока в глобальной экономике и политике». Генеральный секретарь, приветствуя открытие Посольства Казахстана в Бразилии, отметил большой потенциал для развития двустороннего сотрудничества. По его мнению, «наличие значительных по площади территорий, экономического и интеллектуального потенциала двух государств, схожесть в темпах проводимых экономических реформ», стимулируют большую заинтересованность Бразилии в развитии взаимовыгодного сотрудничества с Казахстаном в различных направлениях, в том числе в политической, экономической, транспортной, сельскохозяйственной и туристической сферах, а также в совместной реализации индустриальноинновационных проектов.

Канада 30 ноября В крупнейшем канадском городе Монреаль состоялся бизнес-семинар, организованный Посольством Республики Казахстан при содействии канадской деловой ассоциации в России и Евразии. В нем приняли участие руководители ряда ведущих компаний провинции Квебек, таких как «SNC-Lavalin», «Bombardier», «Heenan Blaikie», «Solmax International», «Honco Steel Buildings» и

др., а также известных канадских ВУЗов – университета Макгилла (Монреаль) и Карлтонского университета (Оттава). В ходе мероприятия Посол Республики Казахстан Константин Жигалов выступил с развернутой презентацией на тему «Казахстан и Канада: состояние и перспективы сотрудничества». Казахстанский дипломат уделил особое внимание основным приоритетам реализации Государственной программы форсированного индустриально-инновационного развития Республики Казахстан. Презентация стала хорошей отправной точкой для последовавшей дискуссии в виде вопросов и ответов и двусторонних встреч с участниками бизнес-семинара. По итогам проведенных переговоров была достигнута договоренность об оказании практического содействия Посольством Республики Казахстан квебекским компаниям, заинтересованным в продвижении делового сотрудничества с нашей страной в торгово-экономической и инвестиционной сферах.

Соединенные Штаты Америки 12-23 ноября Состоялся визит казахстанской делегации во главе с Министром по делам экономической интеграции Республики Казахстан Жанар Айтжановой в г.Вашингтон. В ходе визита были проведены встречи в Белом доме, Госдепартаменте, Сенате, а также с руководством Офиса торгового представителя США. В ходе данного визита удалось достичь существенных успехов в переговорном процессе по вступлению Казахстана во Всемирную торговую организацию. В частности, были достигнуты договоренности по вопросам защиты прав интеллектуальной собственности. Также в трехстороннем формате с США и Европейским Союзом были обсуждены такие важные вопросы, как государственная поддержка сельского хозяйства, регулирование государственных торговых предприятий, санитарные и фитосанитарные меры, технические барьеры в торговле и др. В ходе встречи Жанар Айтжановой с помощником Президента США Алис Уэллс американская сторона на политическом уровне в


ДВУСТОРОННЕЕ И МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО

очередной раз выразила поддержку скорейшему вступлению Казахстана в ВТО. США вновь подтвердили существенный интерес к Казахстану со стороны деловых кругов в наращивании инвестиционного сотрудничества для дальнейшей диверсификации экономики Казахстана. Первый заместитель торгового представителя США Димитриус Марантис подчеркнул, что переговоры с РК по системным вопросам находятся на завершающей фазе, и американская сторона намерена продолжать работу для скорейшего вступления Казахстана в ВТО. Кроме того, в качестве практической реализации данных инициатив, по итогам встречи было принято решение о создании между РК и США двусторонней комиссии по торговле и инвестициям с целью укрепления двусторонней торговли и привлечения американских инвестиций в несырьевые сектора казахстанской экономики. Жанар Айтжанова в ходе встречи с помощником Государственного секретаря США Робертом Блейком проинформировала собеседника о текущем статусе переговорного процесса по ВТО и инвестиционных возможностях в РК для американского бизнеса в рамках созданного Таможенного союза и Единого экономического пространства. Американская сторона, в свою очередь, поблагодарила РК за ее существенный вклад в развитие региональной экономической интеграции и поддержку инициатив, предпринимаемых в рамках Рамочного соглашения по торговле и инвестициям между США и странами Центральной Азии. В рамках данного визита состоялся также брифинг ЖанарАйтжановой для представителей Финансового комитета Сената США по вопросам переговорного процесса по ВТО.

5-12 декабря Казахстанская делегация во главе с заместителем Премьер-Министра – Министром индустрии и новых технологий Асетом Исекешевыв посетила США. В состав делегации вошли руководители национальных холдингов и компаний, представители частного сектора. Официальная поездка началась с американской столицы - города Вашингтон, где были проведены важные встречи с руководящим составом государственных ведомств, международных организаций и частных компаний. На встрече с помощником Государственного секретаря США Кэрри-Энн Джонс, возглавляющей Бюро океанов, международной окружающей среды и вопросов науки, были обсуждены перспективы двустороннего научно-технического сотрудничества в контексте расширения участия

139

американского частного сектора в индустриальном развитии нашей страны. В Министерстве энергетики США в рамках встречи Асета Исекешева с первым заместителем Министра энергетики Дэниелом Понеманом был рассмотрен ход реализации Плана совместных действий по реализации энергетического партнерства на 2012-2013 годы, подписанного 16 октября 2012 г. в г. Вашингтон в рамках 9-ого заседания Совместной казахстанско-американской комиссии по энергетическому партнерству. Особое внимание было уделено обсуждению вопросов повышения энергоэффективности в промышленном секторе и разработки карты геотермальных источников энергии Казахстана. Составной частью вашингтонской программы казахстанской делегации стали встречи с крупнейшими американскими корпорациями, такими как IBM, Cessna, Honeywell, Medtronic, General Electric, в ходе которых руководители компаний получили возможность из первых уст ознакомиться с возможностями участия в проектах, вошедших в Карту индустриализации в рамках Программы по форсированному индустриальноинновационному развитию РК на 2010-2014 гг. Следующим пунктом визита заместителя Премьер-Министра стал город Нью-Йорк, где были проведены переговоры с крупнейшими холдингами, такими как Sikorsky Aircraft, Pfizer, Dupont, Alcoa и др. Не остались в стороне и финансовые институты Уолл-стрита. Были проведены встречи с руководителями таких инвестиционных фондов и банков, как Blackstone, Citigroup, Oppenheimer, Wolfenson Capital Partners и др. Инвестирование в акционерный капитал и долговые инструменты отечественных национальных и частных компаний вызывает огромный интерес у американского инвесторского сообщества, которое рассматривает казахстанский рынок как наиболее перспективный и динамичный в регионе. Завершающим этапом визита стало посещение «Силиконовой долины», расположенной в окрестностях города Сан-Франциско. Заместитель Премьер-Министра провел встречи с представителями таких компаний, как Apple, HP, Transcosmos, Digital Sky, Bloom Energy, некоторые из которых уже имеют определенные наработки и договоренности с казахстанскими компаниями и проявляют интерес к дальнейшему углублению сотрудничества. К визиту казахстанской делегации проявили также интерес перспективные молодые компании (т.н. «старт-апы»), такие как Luxim, Quantenna, Silluria и др., технологии которых могли бы быть привлечены для производства высокотехнологичной продукции в Казахстане.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

140

По результатам проведенных переговоров ожидается дальнейшая проработка достигнутых договоренностей с целью вывода их на этап практической реализации.

КАЗАХСТАН и ЕВРОПА Болгария 30 ноября В Софии Дипломатическая миссия Республики Казахстана в Болгарии провела круглый стол, посвященный государственному празднику Казахстана – Дню Первого Президента. На мероприятии присутствовали депутаты Народного Собрания, сотрудники Администрации Президента и МИД Болгарии, мэрии города София, дипломатический корпус, видные политики и общественные деятели, представители деловых и научных кругов, местных СМИ и казахстанcкие студенты, обучающиеся в Болгарии. В ходе круглого стола было отмечено значение нового государственного праздника, роли Президента Нурсултана Назарбаева в становлении и развитии казахстанской государственности, были подчеркнуты успехи в политическом и экономическом развитии Казахстана. Бывший вице-президент Болгарии Ангел Марин, который принимал участие в церемонии инаугурации Нурсултана Назарбаева в 2006 году, выразил уверенность, что «благодаря последовательной политике Президента Назарбаева, мы будем свидетелями процветания казахстанского народа и дальнейшего роста мирового авторитета Казахстана». По случаю праздника состоялась презентация болгарского издания книги Института истории государства Министерства образования и науки Казахстана «Нурсултан Абишевич Назарбаев – основатель независимого государства».

Венгрия 3 декабря В Будапеште (Венгрия), Указом Президента Венгерской Республики за значительный вклад в дело укрепления и развития двусторонних отношений между Казахстаном и Венгрией, награжден орденом «Командорского креста со звездой» Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан Рашид Ибраев, завершивший свою миссию в этой стране. В ходе церемонии руководство Венгрии особо отметило, «что данного высокого знака отличия

впервые удостоен иностранный Посол, как правило, такой награды удостаиваются министры. В числе кавалеров «Командорского креста» Государственный Секретарь США Кондолиза Райс, Министр иностранных дел Чехии Карл Шварценберг, Министр культуры России Александр Соколов и др». - говорится в сообщении. В свою очередь, Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан Рашид Ибраев, выразив благодарность за столь высокую оценку его скромного труда, подчеркнул, что «это награда в первую очередь служит признанием современной роли государства Казахстан и лично Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева, на мировой арене».

Германия 20-22 ноября Состоялся официальный визит Председателя Мажилиса Парламента Республики Казахстан Нурлана Нигматулина в ФРГ по приглашению Президента Бундестага Норберта Ламмерта. В ходе визита Нурлан Нигматулин провел встречи с Норбертом Ламмертом, депутатами Бундестага и земельных Парламентов, Государственным министром иностранных дел К.Пипер, Председателем Восточного комитета германской экономики Э.Кордесом, а также представителями общественно-политических кругов Германии.

6 декабря В Берлине состоялось 10-ое заседание казахстанско-германской Межправительственной комиссии по вопросам этнических немцев, проживающих в Республике Казахстан под совместным председательством заместителя Министра иностранных дел Республики Казахстан Алексея Волкова и парламентского Статс-секретаря в Федеральном министерстве внутренних дел и уполномоченного Федерального правительства по делам переселенцев и национальных меньшинств Кристофа Бергнера. Заседание прошло в деловой и дружественной атмосфере. Стороны отметили необходимость дальнейшего сотрудничества по поддержке около 200 тыс. этнических немцев, проживающих в Казахстане. Стороны констатировали, что многие граждане РК немецкой национальности желают и в будущем проживать в Казахстане. Существенное снижение количества поздних переселенцев из Казахстана в Германию, отмеченное в последние годы, свидетельствует об успехе предпринятых


ДВУСТОРОННЕЕ И МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО

мер поддержки. К примеру, если в 2001 году в Германию п��иехало около 46 000 поздних переселенцев, в первой половине 2012 года приехало - около 250 человек. Кроме того, в ходе заседания были обсуждены вопросы культурной, образовательной и молодежной политики, продолжение программ социальной поддержки этнических немцев в Казахстане. В ходе своего рабочего визита в ФРГ, Алексей Волков также провел двусторонние встречи с политическим директором Федерального Министерства иностранных дел ФРГ Ханс-Дитер Лукасом и депутатом Бундестага, председателем группы межпарламентского сотрудничества «Германия– Центральная Азия» Дагмар Энкельманн, где были обсуждены широкий круг вопросов двустороннего казахстанско-германского сотрудничества.

Испания 22 ноября Состоялся визит Генерального Прокурора Республики Казахстан Асхата Даулбаева в Королевство Испания, в рамках которого прошли переговоры с Министром юстиции Альберто Руис-Гальярдоном и Генеральным прокурором Испании Эдуардо Торрес-Дульсе. В ходе переговоров с Главой министерства юстиции собеседники выразили удовлетворение сложившимися двусторонними отношениями и обсудили перспективы дальнейшего сотрудничества. Основными итогами переговоров стало подписание договоров между Республикой Казахстан и Королевством Испания о выдаче, а также о передаче осужденных лиц. По мнению Главы надзорного органа Казахстана, для нашей страны это событие стало «прорывом в Европу» в области международного противодействия преступности. Испания стала первой европейской страной, с которой заключен весь пакет международных договоров в уголовно-правовой сфере. В ходе состоявшихся переговоров А.Даулбаева с Генеральным прокурором Испании Эдуардо Торрес-Дульсе были обсуждены вопросы последующей реализации заключенных договоров и намечены перспективы дальнейшего совместного сотрудничества надзорных органов двух стран. По итогам встречи была достигнута договоренность об обмене опытом в сфере борьбы с экстремизмом и терроризмом, а также проведении обучающих семинаров для сотрудников надзорных ведомств двух стран. В рамках визита в Испанию А.Даулбаев также встретился с Первым заместителем Спикера Сената Парламента Королевства, Председателем Клуба

141

друзей Казахстана Хуаном Хосе Лукас Хименесом. Во время встречи собеседники обменялись мнениями по актуальным вопросам двусторонних отношений, а также проблемам региональной безопасности, отметив важность скоординированных действий в отношении предупреждения и пресечения транснациональной преступности.

30 ноября Посольство Республики Казахстан в Королевстве Испания провело торжественный прием по случаю Дня Первого Президента. В мероприятии приняли участие видные и авторитетные испанские общественные деятели, политики, ученые, главы различных компаний, а также казахстанцы, работающие и обучающиеся в Королевстве. В частности, президент международного фонда «Культура мира», эксГенеральный секретарь ЮНЕСКО Федерико Майор Сарагоса, депутат нижней палаты Парламента Испании Жорди Чукла, Генеральный директор компании «Максам» Ана Рубио и др. В своем выступлении Посол Республики Казахстан Б.Дюсенбаев проинформировал аудиторию об исключительной роли Главы государства Н.А.Назарбаева в становлении нового независимого Казахстана. В свою очередь, участники мероприятия отмечали об универсальности модели президентской власти в Казахстане, демонстрирующей высокую степень эффективности.

4 декабря В Мадриде Посольство Республики Казахстан совместно с организацией «Дом Азии» провело «круглый стол», посвященный 20-летию установления дипломатических отношений между Республикой Казахстан и Королевством Испания. В мероприятии приняли участие видные и авторитетные общественные деятели, политики, ученые, эксперты, главы различных компаний и представители СМИ. Модератором мероприятия стал президент авторитетного аналитического центра «World Stability Observatory», известный испанский политик, экс-сенатор Луис Фрага. В своем вступительном слове Посол РК Бахыт Дюсенбаев ознакомил участников встречи историей, текущим состоянием и перспективами казахстанско-испанских отношений, подчеркнув полное взаимопонимание и доверие в отношениях между нашими странами, прочным фундаментом которых являются Договор о стратегическом партнерстве 2009 года и личные дружеские отношения Глав двух государств.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

142

В свою очередь, генеральный директор «Дома Азии» Рамон Морено, который высоко оценил развитие казахстанско-испанского стратегического сотрудничества за прошедший период, отметил важность поиска путей по дальнейшему расширению и укреплению двустороннего взаимодействия по самому широкому спектру вопросов, представляющих обоюдный интерес. Специальные доклады на тему двусторонних политических отношений представили посол по особым поручениям МИД, куратор Центрально-азиатского региона Фернандо де ла Серна, бывший Посол Испании в РК Альберто Антон Кортес, профессор университета Сан Пабло Антонио Алонсо. Со специальными докладами, посвященными перспективным направлениям развития казахстанско-испанских экономических взаимосвязей, выступили президент совета по продвижению испанского бизнеса за рубежом Хосе Луис Гонсалес Вальве, региональный директор по азиатскому региону компании «Indra» Виктор Муньос, заместитель президента компании «Talgo» Марио Ориоль.

отношений между Республикой Казахстан и Латвийской Республикой, которые были установлены в декабре 1992 года. Особым событием для латвийской публики стала выставка известного художника Мариса Абилева. Величественные горы, бескрайние казахские степи, аулы, алматинский апорт – эта близкая художнику тема Казахстана дала прекрасную возможность посетителям экспозиции почувствовать дух и природу казахского народа. Кульминацией торжества стали красочные национальные танцы в исполнении казахстанской танцовщицы Мадины Андасовой и молодежной группы из Школы танца «Натали» под руководством нашей соотечественницы Натали Сиберга. В канун «Дней дружбы» латвийской публике также была представлена работа казахстанского современного художника - скульптура Ербосына Мельдибекова. Еще одним подарком городу Рига, которая в 2014 году станет культурной столицей Европы, стало выступление детских музыкальных групп «Бозторгай» и «Тансари» в благотворительном фестивале «Рижская симфония».

Италия

Литва

13 декабря

5 декабря

В рамках комплекса мероприятий по случаю 20-летия установления дипломатических отношений между Казахстаном и Италией, Посол Республики Казахстан Андриан Елемесов с рабочей поездкой посетил промышленно-деловой центр Италии – город Милан. В ходе проведенных переговоров представители руководства администрации Милана поддержали идею Посольства об организации Дней культуры Казахстана весной 2013 года. На встрече казахстанского дипломата с мэром Милана Джулиано Писапия была достигнута договоренность об обмене опытом и координации подходов двух стран в рамках подготовки к проведению международных выставок Милан-2015 и Астана-2017. По итогам проведенного бизнес-форума было принято решение о дальнейшем расширении инвестиционно-экономического сотрудничества между деловыми кругами Милана и регионами Казахстана.

В г.Вильнюс состоялись казахстанско-литовские межмидовские консультации с участием заместителя Министра иностранных дел Республики Казахстан Алексея Волкова и Вице-министра иностранных дел Литовской Республики Эвалдаса Игнатавичюса. Стороны обсудили состояние и перспективы двустороннего сотрудничества в политической, торгово-экономической и культурно-гуманитарной области.

Латвия 13 декабря В Риге торжественными мероприятиями отметили 20-летие установления дипломатических

Нидерланды 26 ноября В Гаага состоялся гала-концерт с участием казахстанских артистов по случаю 20-летия установления дипломатических отношений между Республикой Казахстан и Королевством Нидерландов. Открывая праздничный концерт, Посол Республики Казахстан Майнура Мурзамадиева, поздравила гостей с юбилейной датой со дня установления дипломатических отношений. В своем выступлении казахстанский дипломат ознакомила присутствовавших с историей развития казахстанско-нидерландских отношений и отметила приоритеты дальнейшего развития сотрудничества между странами.


ДВУСТОРОННЕЕ И МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО

С голландской стороны с торжественным словом выступил директор Департамента Европы МИД Яап Вернер, который отметил сложившиеся прочные и дружественные отношения между двумя странами, наличии превосходных межправительственных контактов и о растущем объеме взаимной торговли. «Нидерланды остаются крупнейшим иностранным инвестором в Казахстане и крупным экономическим партнером, в то же время, оставаясь способными обсуждать важные политические вопросы. Среди приоритетных секторов сотрудничества представитель голландского министерства отметил вопросы ядерного нераспространения и разоружения, а также нефтегазовый сектор, сельское хозяйство, конькобежный и велосипедный спорт. Помимо этого, наши страны объединяет большее. Думаю, в мире не все знают, что родина голландского национального символа тюльпана – Казахстан», - отметил голландский дипломат.

Польша 12 декабря В Варшаве по инициативе Посольства Республики Казахстан учрежден Казахстанско-польский совет сотрудничества и развития. В первом заседании нового консультативносовещательного орган, которое состоялось в Варшаве приняли участие более 50 видных польских и казахстанских бизнесменов, политиков и общественных деятелей. «Мы рассчитываем, что деятельность совета будет способствовать формированию платформы партнерства между Казахстаном и Польшей, укреплению торгово-экономических и культурногуманитарных связей между нашими странами», - подчеркнул на открытии Совета Посол РК Ерик Утембаев. Наряду с продвижением перспективных инвестиционных проектов, значительный потенциал, по его словам, кроется и в активизации межрегионального сотрудничества. В связи с этим ведется работа по организации в следующем году первого Казахско-польского Форума регионов. Польские участники заседания высоко оценили перспективы укрепления взаимовыгодного сотрудничества с Казахстаном. По итогам заседания участники достигли договоренность проводить встречи не менее двух раз в год для выработки рекомендаций государственным органам и деловому сообществу двух стран по эффективной реализации потенциала казахско-польского сотрудничества и подготовке к Форуму регионов.

143

Португалия 6 декабря В Лиссабоне состоялось первое в истории двусторонних дипломатических отношений празднование Дня независимости Казахстана. В мероприятии приняли участие высокопоставленные политические деятели, руководство Администрации Президента, Национальной Ассамблеи, Министерства иностранных дел Португалии, столичной мэрии, государственных экономических организаций и крупнейших частных компаний страны. В своем приветственном выступлении Посол Нурлан Даненов рассказал об успешном развитии Казахстана, добившегося под руководством Президента Нурсултана Назарбаева результатов, высоко оцениваемых международным сообществом. Заметно активизировались казахстанско-португальские отношения, как в двустороннем формате, так и в рамках международных и региональных институтов. Официальный визит в Астану Государственного министра – Министра иностранных дел Португалии Паулу Порташа в июне этого года послужил импульсом к развитию политического диалога, позволил определить новые перспективы экономического сотрудничества. Отдельная благодарность была выражена Португалии за официальную поддержку кандидатуры Астаны в ходе кампании ЭКСПО-2017. Португальцам, имеющим опыт проведения в Лиссабоне ЭКСПО-1998, предложено принять участие в реализации грандиозного проекта в Астане. Советник по международным отношениям Президента Португалии Луиза Баштуш Де Альмейда, отметив успехи казахстанской дипломатии, поздравила Астану с завоеванием права на проведение ЭКСПО-2017. «Лиссабон уделяет особое внимание диалогу с Астаной и верит в полноценную реализацию потенциала двустороннего сотрудничества», - заявила она. Проведенный прием был также приурочен к 20-летию установления дипломатических отношений между Казахстаном и Португалией. В ходе мероприятия Посол Нурлан Даненов обсудил с представителями политических и экономических кругов возможности наращивания взаимовыгодного сотрудничества с учетом опыта, потенциала и приоритетов двух государств. Показ видеоматериалов о Казахстане, фотовыставка, развернутая по случаю праздника, а также распространение книг, тематических журналов, брошюр и других публикаций качественно дополнили презентацию нашей страны в Португалии. Находясь в Лиссабоне, Посол Казахстана


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

144

также провел переговоры с Генеральным директором по внешней политике МИД Португалии Руи Мачиейра, курирующим сотрудничество с нашей страной. В ходе беседы была отмечена заинтересованность этого государства Евросоюза в дальнейшем содержательном наполнении двустороннего сотрудничества, взаимодействии на международной арене, в том числе путем продвижения инициатив обоих государств. Были также обсуждены вопросы экономического сотрудничества. Португальский дипломат заявил, что Лиссабон решительно настроен на продолжение политического диалога на высоком уровне.

Турция 21 ноября В Анкаре Посольство Республики Казахстан совместно с Агентством по сотрудничеству и координации Турции (ТИКА) в Институте государственного управления по Турции и Ближнему Востоку (ИГУТБВ - TODAIE) провела конференцию, посвященную Дню первого Президента Республики Казахстан Нурсултана Назарбаева. В мероприятии приняли участие с турецкой стороны заместитель председателя Агентства по сотрудничеству и координации ТР (ТИКА) Суррея Эр, руководство института госуправления по Турции и Ближнему Востоку, профессорско-преподавательский состав института, представители научно-академических кругов, СМИ, а также слушатели Академии государственного управления при Президенте РК, которые ознакомили участников о деятельности Первого Президента РК. Выступивший на мероприятий Посол РК Жансеит Туймебаев ознакомил участников с основными достижениями Казахстана за годы независимости под руководством Президента Нурсултана Назарбаева. Профессор ТИКА Ойуа Читчи в своем выступлении высоко оценила достижения Казахстана за столь короткий период независимости, подчеркивая при этом лидерские качества мирового уровня Первого Президента РК, которого очень уважают и в Турции и воспринимают как признанного лидера тюркского мира.

30 ноября В Анкаре в Посольстве Республики Казахстан состоялась научно-практическая конференция, посвященная Дню Первого Президента Республики Казахстан. В мероприятии с турецкой стороны приняли участие руководитель Аппарата Президента Му-

стафа Исен, Генеральный секретарь правящей Партии справедливости и развития Халюк Ипек, бывший Председатель Парламента Хикмет Четин, Генеральный директор Турецкого агентства по сотрудничеству и координации (ТИКА) Сердар Чам, Генеральный координатор государственного телеканала «ТРТ-Аваз», руководители неправительственных организаций, ведущие представители общественно-политических, академических и деловых кругов, иностранного дипкорпуса. На открытии конференции Посол Казахстана Жансеит Туймебаев подчеркнул важную роль первого Президента Н.Назарбаева в становлении независимого Казахстана, интеграции страны в мировое сообщество. Экс-спикер Парламента, бывший Министр иностранных дел Турции Хикмет Четин особо отметил лидерские качества Н.Назарбаева, с которым он впервые встретился в 1992 году в должности главы внешнеполитического ведомства Турции. «Деятельность Президента Казахстана направлена на обеспечение стабильного развития и процветания казахстанского народа. Казахстан под руководством Н.Назарбаева превратился в авторитетное государство на мировой арене. Н.Назарбаев также неустанно работает во имя консолидации тюркского мира. Актуальные международные инициативы Главы Казахстана поддерживаются как тюркским миром, так и всем мировым сообществом, что свидетельствует о том, что Президент Казахстана стал не только лидером тюркского мира, а лидером мирового масштаба», - отметил Х.Четин. Генеральный секретарь правящей Партии справедливости и развития, Председатель казахстанско-турецкой группы дружбы Парламента Турции Халюк Ипек акцентировал внимание участников конференции на том обстоятельстве, что Президент Н.Назарбаев проявил себя как лидер в критический период истории, когда требовалось принятие волевых решений. Он сумел не только сохранить стабильность в сложные первые годы независимости, но и вывести Казахстан в ряд важных государств мира, выдвинув и успешно реализовав целый ряд актуальных внешнеполитических инициатив. Выступавшие также поздравили руководство и народ Казахстана в связи с избранием Казахстана в качестве места проведения всемирной выставки «ЭКСПО-2017».

10 декабря В одной из ведущих индустриально-развитых провинций Турции Коджаели состоялось


ДВУСТОРОННЕЕ И МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО

открытие Почетного консульства Республики Казахстан. Почетным консулом назначен известный турецкий бизнесмен, Председатель совета директоров крупнейшей холдинговой компании «Кибар холдинг» Али Кибар. В церемонии с турецкой стороны приняли участие заместитель Министра индустрии, науки и технологии Давутом Кавраноглу, вице-губернатор провинции Али Созен, мэр города Ибрагим Караосманоглу, руководство торгово-промышленной палаты, представители города и региона, в т.ч. ведущие бизнесмены и промышленники, деятели науки, культуры, искусства и спорта, депутаты Парламента Турции.

Финляндия 21 ноября Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Казахстан в Финляндии Галымжан Койшыбаев посетил с рабочей поездкой административный центр провинции Северное Саво – город Куопио. В рамках поездки Посол Г.Койшыбаев подробно ознакомился с экономическим, научнотехническим и обра��овательным потенциалом Куопио. В частности, содержательные переговоры по вопросам расширения торгово-экономического взаимодействия состоялись с мэром финского города Куопио П.Пароненом, в ходе которых казахстанский дипломат пригласил представителей финских деловых кругов принять участие в реализации совместных проектов в Казахстане. Важным пунктом программы стали посещение инновационного парка «Технополис», встречи с руководством университетов Восточной Финляндии и прикладных наук Савонии. В частности, в настоящее время в развитие подписанного соглашения между Казахским национальным аграрным университетом и университетом Восточной Финляндии стороны ведут практическую работу по запуску совместной программы двудипломного образования для студентов. Ожидается, что в будущем году начнется первый набор казахстанских студентов, а начиная с 2014 г. они смогут приступить к обучению в Финляндии. Целью поездки в восточный регион Финляндии стало осуществление наращивания экономического сотрудничества, а также реализация договоренностей, достигнутых по итогам визита министра по делам ЕС и внешней торговле Финляндии Александра Стубба в Казахстан в октябре т.г.

145

Швейцария 1 декабря В Постоянном представительстве РК при отделении ООН и других международных организациях в Женеве состоялся торжественный вечер по случаю празднования Дня Первого Президента Республики Казахстан. В мероприятии приняли участие представители дипломатического корпуса, международных организаций и СМИ, а также казахстанские граждане, проживающие в Швейцарской Конфедерации. В своем выступлении Посол РК Мухтар Тлеуберди поздравил собравшихся со знаменательным событием и отметил, что Казахстан в этом году впервые отмечает новый государственный праздник, который призван стать мощным инструментом сплочения казахстанского народа вокруг Лидера нации. Гости торжественного приема также подчеркнули историческую роль Главы государства в становлении независимого Казахстана. Выражалось общее признание выдающейся деятельности Н.Назарбаева по укреплению политического суверенитета страны, построению рыночных отношений, обеспечению социального равенства, созданию взаимовыгодных и равноправных контактов с международными партнерами. Участникам мероприятия были предложены материалы по истории и культуре Казахстана, а также традиционные блюда казахской кухни.

10 декабря В Астане состоялись Казахстанско-швейцарские межмидовские консультации. Делегацию Казахстана возглавил заместитель Министра иностранных дел РК А.Волков, делегацию Швейцарии - заместитель Государственного секретаря МИД и руководитель Отдела Европы, Центральной Азии, Совета Европы, ОБСЕ, Посол Артур Маттли. В ходе переговоров стороны обсудили широкий спектр вопросов казахстанско-швейцарского сотрудничества, а также ряд наиболее актуальных международных проблем.

КАЗАХСТАН И АЗИЯ Китай 5 декабря Премьер-Министр Республики Казахстан Серик Ахметов в рамках участия в заседании Совета


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

146

глав Правительств ШОС встретился с Премьером Госсовета КНР Вэнь Цзябао. В ходе беседы С.Ахметов и В.Цзябао обсудили вопросы развития казахстанско-китайского взаимодействия в рамках Шанхайской организации сотрудничества. Стороны обменялись мнениями по актуальным вопросам двустороннего торгово-экономического сотрудничества. В.Цзябао передал слова приветствия и наилучшие пожелания Президенту РК Н.Назарбаеву от Председателя КНР Ху Цзиньтао и Генерального секретаря ЦК КПК Си Цзиньпиня. «В течение многих лет между РК и КНР существуют тесные связи, особенно хотел бы подчеркнуть деловые и дружеские отношения между руководителями наших стран», - отметил в ходе встречи В.Цзябао. «Новое руководство Китая продолжит курс, направленный на укрепление наших двусторонних отношений», - добавил Премьер Госсовета КНР. В свою очередь, С.Ахметов, касаясь темы укрепления торгово-экономических связей, подчеркнул «необходимость сохранения положительной динамики товарооборота с перспективой его роста в 2015 году до 40 млрд. долларов США». С.Ахметов и В.Цзябао также обсудили вопросы взаимодействия в транспортной сфере, энергетической отрасли и нефтегазовом секторе.  В тот же день Министр обороны Республики Казахстан Адильбек Джаксыбеков посетил с рабочим визитом Китайскую Народную Республику В ходе визита глава оборонного ведомства Казахстана встретился с Министром Национальной обороны КНР генерал-полковником Лян Гуанле и руководством Центрального военного совета. Адильбек Джаксыбеков отметил, что казахстанская делегация уже начала работу с китайскими оборонными компаниями по интересующим вопросам в области военно-технического сотрудничества. За прошедшие два года достигнут высокий уровень взаимодействия наших специалистов в этой области. Военная делегация Казахстана посетила ряд крупных оборонных предприятий КНР. При встрече с руководством компаний Министр обороны РК сказал, что казахстанская сторона заинтересована в налаживании двусторонних связей с крупными китайскими компаниями оборонной промышленности и выразил надежду, что посещение предприятий военно-промышленного комплекса КНР в ходе проходящего визита определит вероятные направления сотрудничества в данной сфере. По окончании официального визита главы

оборонных ведомств выразили уверенность в дальнейшем позитивном развитии казахстанскокитайских отношений в военной области.

8 декабря В Астане состоялось шестое заседание казахстанско-китайского Комитета по сотрудничеству под руководством заместителя Премьер-Министра Республики Казахстан Кайрата Келимбетова и Вице-премьера Госсовета Китайской Народной Республики Ван Цишаня. В ходе заседания стороны рассмотрели вопросы сотрудничества в области безопасности, энергетики, геологии и недропользования, транспорта, финансов, в торгово-экономической, научно-технической и культурно-гуманитарной сферах. В состав Комитета по сотрудничеству входит 10 подкомитетов и казахстанско-китайская Совместная комиссия по использованию и охране трансграничных рек. Заседания Комитета проводятся не реже одного раза в два года. По итогам прошедшего заседания состоялось подписание итогового Протокола. Стороны договорились провести седьмое заседание двустороннего Комитета по сотрудничеству в г.Пекин, конкретные сроки будут согласованы по дипломатическим каналам.

Малайзия 11-16 декабря В Куала-Лумпур Делегация Национального космического агентства (НКА) РК во главе с Председателем Казкосмоса Талгатом Мусабаевым приняла участие в работе APRSAF-19. На космический форум прибыли свыше трехсот руководителей и специалистов космических агентств Азиатско-Тихоокеанского региона. Заседание APRSAF-19 началось с приветственного слова одного из генеральных сопредседателей Форума - Руководителя космического агентства Малайзии Мустафы Дин Субари, который отметил актуальность тематики форума обогащение качества жизни через инновационные космические программы. В своем докладе глава Казкосмоса рассказал о применении космических технологий в отраслях экономики РК. В частности, он поделился опытом казахстанских специалистов по космическому мониторингу чрезвычайных ситуаций, представил некоторые данные наблюдения из космоса за регионами страны. На специальной сессии были рассмотрены вопросы поддержки системы управления сти-


ДВУСТОРОННЕЕ И МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО

хийными бедствиями в Азиатско-Тихоокеанском регионе, готовность регионов к просмотру основных атмосферных миссий и другие инициативы. По итогам работы Форума приняты рекомендации APRSAF-19, следующая встреча руководителей и представителей космических агентств Азиатско-Тихоокеанского региона состоится через год в одной из стран Азии.

Сингапур 12 декабря С участием Посла Республики Казахстан Ерлана Баударбек-Кожатаева состоялась церемония подписания Меморандума о сотрудничестве между казахстанским Национальным центром повышения квалификации (НЦПК) «Өрлеу» и международным подразделением Союза преподавателей Сингапура «EDUCARE International Consultancy». Документ подписали Председатель правления НЦПК «Өрлеу» Гульназ Ахметова и генеральный директор «EDUCARE International Consultancy» Майк Тируман. Меморандум предусматривает организацию учебных программ и семинаров, реализацию совместных проектов профессионального развития, обмен учебными и периодическими изданиями, а также обмен опытом в областях, представляющих взаимный интерес. В ходе церемонии подписания состоялось вручение дипломов для 20 руководителей Институтов повышения квалификации из разных областей Казахстана, которые прошли стажировку в Сингапуре.

КАЗАХСТАН И БЛИЖНИЙ ВОСТОК Израиль 29 ноября В Тель-Авиве в Доме журналистов Посольство Республики Казахстан организовало круглый стол «Эффективное взаимодействие Казахстана и Израиля в рамках Съезда Лидеров мировых и традиционных религий и СВМДА». В мероприятии приняли участие с израильской стороны представители политических кругов и ученые, а также дипломатического корпус��. С приветственным словом к участникам обратился Посол Республики Казахстан Болат Нургалиев, который напомнил, что «Израиль был одной из первых стран, вошедших в состав СВМДА, а главные раввины играют очень важную и актив-

147

ную роль в подготовке и работе Съезда лидеров мировых и традиционных религий». В свою очередь заместитель генерального директора Министерства иностранных дел Израиля А.Азари подчеркнула, что Казахстан играет важную роль для Израиля, т.к. «внушительная доля энергоресурсов импортируется сюда именно из этой Центрально-Азиатской страны». Она поздравила казахстанцев с избранием Астаны в качестве места проведения международной выставки «ЭКСПО-2017», отметив, что «Израиль поддержал заявку Астаны, так как для Казахстана проведение «ЭКСПО-2017» представляется достаточно легкой задачей».

Саудовская Аравия 4 декабря В столице Королевства Саудовская Аравия - Эр-Рияде казахстанская делегация во главе с Послом нашей страны в Арабской Республике Египет Бериком Арыном и Генеральным секретарем Национальной комиссии по делам ЮНЕСКО и ИСЕСКО Асель Утегеновой приняла участие в 33-ом заседании Исполнительного совета и 11-ой Генеральной конференции Исламской организации по образованию, науке и культуре (ИСЕСКО). Во время церемонии открытия Конференции Министр образования Тунисской Республики Абдуллатиф Убейд передал председательство в Организации Министру высшего образования Королевства Саудовская Аравия Халеду АльАнгари. На мероприятиях генеральный директор ЮНЕСКО Ирина Бокова и генеральный директор ИСЕСКО Абдель Азиз Ат-Туэйджри выступили с докладами, в которых была отмечена важность развития сферы образования, науки и культуры, а также сотрудничества между народами и цивилизациями. В ходе форума был одобрен отчет о работе Организации за 2009-2012 гг., представленный Генеральным директором ИСЕСКО А.Ат-Туэйджри, согласован План на 2013-2015 гг. и утвержден трехлетний бюджет. Участники Конференции также единогласно утвердили новую эмблему ИСЕСКО. Теперь эмблема Организации будет в виде планеты, в центре которой расположено изображение Каабы. Были избраны новый состав и руководства Исполнительного совета Организации. Член данного совета от Казахстана Посол Б.Арын был избран на должность заместителя Председателя Исполнительного совета.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

148

КАЗАХСТАН и СНГ 12 декабря Министры обороны стран Содружества независимых государств (СНГ) обсудили в Москве более 25 вопросов в области военного сотрудничества. Обсуждение прошло в рамках 63-го заседания Совета министров обороны государств-участников СНГ, в котором приняла участие делегация оборонного ведомства Республики Казахстан под руководством Министра обороны Адильбека Джаксыбекова и военные делегации Азербайджана, Армении, Беларуси, Кыргызстана, России, Таджикистана, Узбекистана и Украины. Учитывая важность развития интеграционных процессов в военной сфере, участники заседания проанализировали итоги деятельности рабочих органов Совета в 2012 году и утвердили План работы СМО СНГ на 2013 год. Исходя из долгосрочных подходов к созданию и совершенствованию совместных систем военного назначения, главы военных ведомств обсудили проект концепции развития Единой системы государственного радиолокационного опознавания. Рассмотрели взаимодействие органов военного управления (пунктов управления), осуществляющих обмен информацией о радиационной, химической и биологической обстановке, о единых показателях контролируемых параметров радиационной, химической и биологической безопасности. Министры обороны особое внимание уделяли вопросам перспективного планирования совместной деятельности – Объединенной системы противовоздушной обороны (ОС ПВО) государствучастников ОС ПВО СНГ в следующем году и выделения ассигнований на создание и развитие ОС ПВО СНГ в 2014 году. В рамках очередного заседания СМО СНГ Министр обороны Республики Казахстан встретился с главами оборонных ведомств Азербайджанской Республики, Кыргызской Республики, Российской Федерации, Республики Таджикистан и Республики Беларусь.

Армения 27 ноября В армянском городе Севан прошел семинар, посвященный перспективам развития и укрепления сотрудничества между Республикой Казахстаном и Республикой Армения. Мероприятие

было организовано совместно НПО «Европейская интеграция» с Посольством Казахстана. Принявший участие в мероприятии, Посол Республики Казахстан Айымдос Бозжигитов, отметил, что казахстанско-армянские отношения отличают высокий уровень политического диалога. «Регулярные встречи и оказываемая взаимная поддержка в рамках международных и региональных организаций – яркое тому свидетельство», - подчеркнул дипломат. По общему мнению участников семинара, высокий уровень политического сотрудничества между нашими странами намного опережает уровень торгово-экономического взаимодействия. Было подчеркнуто, что двусторонние экономические связи нужно стимулировать и расширять. В ходе семинара был обсужден ряд договорённостей, достигнутых в ходе прошедшего в июне 2012 года 4-го заседания Казахстанско-армянской межправительственной комиссии по торгово-экономическому сотрудничеству. Выступивший с докладом Председатель комиссии по финансово-экономическим и бюджетным вопросам Общественного совета при Президенте Армении В.Сафарян, высоко оценив достижения Казахстана в социально-экономической модернизации страны, представил ряд инфраструктурных проектов армянской стороны в области транспорта и ряда отраслей промышленности, совместная реализация которых могла бы способствовать укреплению казахстанско-армянского делового сотрудничества.

Беларусь 28 ноября В Минске в штаб-квартире Содружества Независимых Государств в преддверии государственного праздника Республики Казахстан – Дня Первого Президента Посольством нашей страны был проведен международный круглый стол на тему: «Роль Президента Казахстана Нурсултана Назарбаева в развитии интеграционных процессов на постсоветском пространстве», в котором приняли участие депутаты Парламента и представители государственных органов Республики Беларусь, ученые и общественно-политические деятели, представители дипломатического корпуса. В своем выступлении Посол Казахстана Ергали Булегенов напомнил о последовательных и решительных шагах Президента Нурсултана Назарбаева по формированию единого экономического и гуманитарного пространства, а также системы региональной безопасности.


ДВУСТОРОННЕЕ И МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО

Сквозным тезисом выступления всех других участников круглого стола стала выдающаяся роль Лидера Казахстана в процессах, происходящих не только на региональном, но и международном уровне. Так, первый заместитель председателя Исполкома СНГ В.Гаркун обратил внимание на исключительное значение Нурсултана Назарбаева в образовании и развитии СНГ. Председатель постоянной Комиссии Парламента Республики Беларусь А.Зозуля акцентировал внимание на работе по созданию Таможенный союз и ЕЭП, основой которых стала «евразийская» инициатива Главы Казахстана.

Кыргызстан 29 ноября В Бишкеке в Посольстве Казахстана в Кыргызстане состоялась встреча по случаю нового государственного праздника Республики Казахстан - Дня Первого Президента Казахстана. В мероприятии приняли участие с кыргызской стороны руководитель Аппарата Президента, члены Правительства, депутаты Жогорку Кенеша, руководители внешнеполитического ведомства, лидеры политических партий и общественных организаций, представители кыргызстанского гражданского сектора, интеллигенции и деловых кругов, а также представители дипкорпуса, международных организаций и казахской диаспоры. Открыл встречу Посол Республики Казахстан Бейбит Исабаев, который в своем выступлении подчеркнул, что День первого Президента РК впервые празднуется в этом году – 1 декабря, так как именно в этот день в 1991 году впервые в Казахстане состоялись всенародные выборы Главы государства. От кыргызской стороны поздравительное послание Президента Кыргызской Республики по случаю Дня Первого Президента Республики Казахстан зачитал руководитель президентского Аппарата Данияр Нарымбаев, который отметил особые заслуги первого Президента Нурсултана Назарбаева в деле становления и укрепления государственной независимости Казахстана и динамичного вхождения нашей страны в число успешных государств. Д.Нарымбаев поздравил казахстанцев с новым национальным праздником и пожелал Президенту и казахстанцам новых успехов в динамичном строительстве преуспевающей страны. В рамках мероприятия была презентована новая книга «Дружба на века», подготовленная и выпущенная Посольством РК в честь 20-летия установления дипломатических отношений между Республикой Казахстан и Кыргызской Республикой.

149

4 декабря Премьер-Министр Республики Казахстан Серик Ахметов прибыл с рабочей поездкой в Кыргызскую Республику для участия в работе заседания Совета глав Правительств государствчленов ШОС. В рамках данной поездки в Кыргызскую Республику встретился с Главой Правительства этой страны Жанторо Сатыбалдиевым. На встрече был обсужден широкий спектр вопросов двустороннего сотрудничества в торговоэкономической и инвестиционной сферах. «У Казахстана и Кыргызстана есть возможность увеличить объем товарооборота до 1 млрд. долларов США. Для этого нам необходимо активнее развивать те договоренности, которые заключены между нашими странами», - отметил в ходе беседы С.Ахметов. В свою очередь, Ж.Сатыбалдиев подчеркнул важность сотрудничества с Казахстаном. «Мы воспринимаем Казахстан как стратегического партнера, нас связывают давние исторические и экономические отношения», - подчеркнул кыргызский Премьер-Министр. Стороны также обсудили деятельность совместного казахстанско-кыргызского Инвестиционного фонда. За небольшой срок фонд профинансировал ряд перспективных проектов, способствующих укреплению двусторонних экономических связей.

5 декабря Премьер-Министр Республики Казахстан Серик Ахметов встретился с Президентом Кыргызской Республики Алмазбеком Атамбаевым. Стороны обсудили состояние и перспективы развития торгово-экономического и инвестиционного сотрудничества. «После визита в Кыргызстан Президента РК Н.Назарбаева, двусторонние отношения между нашими странами вышли на качественно новый уровень. Кыргызстан и впредь будет развивать и укреплять сотрудничество с Казахстаном. Мы глубоко ценим ту поддержку, которую оказывает нам ваша страна», - подчеркнул в ходе встречи А.Атамбаев. В свою очередь, С.Ахметов выразил уверенность в необходимости динамичного и поступательного развития двусторонних отношений. «Казахстан заинтересован в расширении и укреплении торгово-экономических связей с Кыргызстаном», - заявил Глава Правительства Казахстана.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

150

Россия 12 ноября Состоялся рабочий визит Премьер-Министра Республики Казахстан Серика Ахметова в Российскую Федерацию, в ходе которого состоялась встреча с Председателем Правительства Российской Федерации Дмитрием Медведевым. В рамках указанного визита обсуждены вопросы развития двусторонних отношений в торгово-экономической сфере, а также расширения казахстанско-российского взаимодействия в индустриально-инновационном секторе.

24 ноября В Москве прошли межмидовские консультаций во главе с заместителем Министра иностранных дел Республики Казахстан А.Жумабаевым и Статс-секретарем – заместителем Министра иностранных дел Российской Федерации Г.Карасиным. В ходе встречи стороны обсудили нынешнее состояние и перспективы казахстанско-российского сотрудничества в политической, торговоэкономической и культурно-гуманитарной областях, а также обменялись мнениями по широкому спектру проблем международной повестки дня и ситуации в Центрально-азиатском регионе. Наряду с этим, заместители глав внешнеполитических ведомств рассмотрели вопросы сотрудничества в рамках интеграционных объединений СНГ, ЕврАзЭС, ОДКБ, ШОС. Особое внимание было уделено практическим шагам по укреплению взаимодействия в топливно-энергетической и космической сферах, а также подготовки Плана совместных действий Казахстана и России на 2013-2015 годы, Плана мероприятий по сотрудничеству между внешнеполитическими ведомствами Казахстана и России на 2013 год и нового Договора о добрососедстве и союзничестве Казахстана и России в XXI веке. В ходе встречи Статс-секретарь – заместитель Министра иностранных дел РФ Г.Карасин за активное участие в развитии плодотворного взаимодействия между Казахстаном и Россией, а также в укреплении казахстанско-российской дружбы

вручил заместителю Министра иностранных дел РК А.Жумабаеву нагрудный знак Министерства иностранных дел Российской Федерации «За вклад в международное сотрудничество».

Узбекистан 29-30 ноября В Ташкенте состоялось 12-ое заседание Межправительственной комиссии по двустороннему сотрудничеству между Республикой Казахстан и Республикой Узбекистан. Казахстанскую делегацию возглавил заместитель Премьер-Министра РК Крымбек Кушербаев, узбекскую – первый вице-премьер–Министр финансов РУ Рустам Азимов. В первый день поездки состоялась встреча глав делегаций К.Кушербаева и Р.Азимова, в ходе которой был рассмотрен широкий спектр вопросов, в частности, расширение торгово-экономического и инвестиционного партнерства. В рамках работы Межправительственной комиссии делегации обсудили вопросы развития сотрудничества в сфере транспорта, сельского и водного хозяйства, газовой и электроэнергетической отраслях, расширения договорно-правовой базы и другие. Стороны также сошлись во мнении, что решение всех вопросов водно-энергетической сферы, включая строительство новых гидротехнических сооружений на трансграничных реках, должно соответствовать общепризнанным нормам международного права и учитывать интересы всех государств региона. «Наши страны занимают единую согласованную позицию в отношении вопроса развития справедливой системы водопользования в регионе Средней Азии, которая закреплена в совместном заявлении Президентов двух стран», - подчеркнул К.Кушербаев. По итогам обсуждений К.Кушербаев и Р.Азимов подписали Протокол 12-го заседания МПК по двустороннему сотрудничеству между Казахстаном и Узбекистаном, где нашли отражение согласованная позиция сторон по более 30 вопросам сотрудничества. Очередное 13-ое заседание комиссии состоится в Астане в следующем году.


ДВУСТОРОННЕЕ И МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО

151

 МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО

КАЗАХСТАН и ООН

КАЗАХСТАН и ОБСЕ

12 ноября

8-9 ноября

В рамках 67-й сессии Генеральной Ассамблеи ООН в Нью-Йорке состоялись выборы в Совет ООН по правам человека (СПЧ ООН), в ходе которых Республика Казахстан была впервые избрана членом Совета. За кандидатуру Казахстана проголосовали 183 государства. Всего в СПЧ ООН на данных выборах было избрано 18 новых государствчленов. СПЧ ООН был учрежден 15 марта 2006 г. и является ведущим международным органом в области защиты прав человека, заменив Комиссию по правам человека. В состав Совета входят 47 государств. Членство в Совете открыто для всех государств-членов ООН, которые избираются большинством голосов членов ГА ООН путем прямого и тайного голосования на три года. В феврале 2010 г. Казахстан представил и успешно защитил свой первый национальный доклад в рамках нового правозащитного механизма СПЧ ООН – Универсального периодического обзора. Избрание нашей страны в крупнейшую правозащитную структуру ООН стало признанием прогресса Казахстана в вопросах последовательного укрепления и защиты универсальных прав и свобод человека, а также ярким свидетельством твердой приверженности активному международному сотрудничеству в этой области.

В Вене состоялось очередное Дополнительное совещание ОБСЕ по человеческому измерению «Свобода собраний и объединений», в работе которого приняла участие казахстанская делегация во главе с Послом по особым поручениям МИД РК У.Сулеймен. В ходе данного мероприятия обсуждены вопросы защиты прав на свободу мирных собраний и объединений на пространстве ОБСЕ с целью укрепления плюралистического и демократического общества.

КАЗАХСТАН и ЕС 14-16 ноября В Брюсселе состоялось 12-ое заседание Комитета сотрудничества РК-ЕС. Казахстанскую делегацию из числа представителей профильных министерств и ведомств РК возглавил заместитель Министра иностранных дел РК Алексей Волков. В русле политики на дальнейшее укрепление стратегического партнерства между Республикой Казахстан и Европейским Союзом, в рамках мероприятия были предметно обсуждены вопросы двустороннего и многостороннего сотрудничества, а также международной повестки дня.

КАЗАХСТАН и СВМДА 26 ноября В Каире в здании Министерства иностранных дел Арабской Республики Египет состоялось торжественное собрание, посвященное 20-летию создания Совещания по взаимодействию и мерам доверия в Азии (СВМДА), в ходе которого ряду египетских дипломатов были вручены юбилейные медали СВМДА. В своем выступлении Посол Республики Казахстан Берик Арын, поблагодарив египетских дипломатов за вклад в развитие процесса СВМДА, отметил, что сегодня благодаря общим усилиям стран-членов Совещание сформировалось в качестве уникальной общеконтинентальной диалоговой площадки, которая способствует установлению взаимного доверия в экономическом, экологическом и человеческом измерениях, поддержанию безопасности и стабильности на азиатском континенте. В этой связи он выразил надежду на продолжение тесного взаимодействия с Египтом в рамках СВМДА и поддержку Каиром идеи Президента Нурсултана Назарбаева в трансформацию Совещания в полноценную организацию. В свою очередь, заместитель Министра иностранных дел Египта Амр Хельми подчеркнул, что Египет придает важное значение обеспечению безопасности и стабильности на Азиатском континенте. Отметив уровень высокий взаимоотношений между Казахстаном и Египтом, он заявил, что «Египет заинтересован в дальнейшем развитии процесса СВМДА и положительно рассматривает новые инициативы, направленные на совершенствование ��еятельности данной структуры».


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

152

КАЗАХСТАН и ШОС 6-9 ноября В Пекине под председательством кыргызской стороны состоялось заседание Совета национальных координаторов государств-членов Шанхайской организации сотрудничества (ШОС). Казахстанскую делегацию возглавил Национальный координатор по вопросам деятельности ШОС, Посол по особым поручениям МИД РК Шахрат Нурышев. Были обсуждены вопросы, связанные с подготовкой заседания Совета глав правительств (Премьер-Министров) государств-членов ШОС в декабре 2012 года в Бишкеке. По итогам данного мероприятия планируется принятие Совместного коммюнике, а также подписание ряда других документов. Ожидается, что в заседании глав правительств примут участие представители государств-наблюдателей при ШОС и исполнительных органов СНГ и ЕврАзЭС. В ходе встречи также обсуждались сроки проведения мероприятий в рамках ШОС по линии внешнеэкономической и внешнеторговой деятельности, здравоохранения, науки и техники, сельского хозяйства, санитарно-эпидемиологического благополучия населения. Очередное заседание национальных координаторов запланировано к проведению накануне заседания Совета глав правительств государствчленов ШОС в Бишкеке.

30 ноября В Министерстве сельского хозяйства Республики Казахстан под председательством министра сельского хозяйства РК Асылжана Мамытбекова состоялось второе Совещание министров сельского хозяйства государств-членов Шанхайской организации сотрудничества. В ходе совещания были обсуждены вопросы дальнейшего развития сотрудничества в области животноводства, ветеринарии, семеноводства, карантина и защиты растений. По итогам совещания был утвержден План мероприятий на 2013-2014 годы по реализации Соглашения между правительствами государствчленов ШОС о сотрудничестве в области сельского хозяйства, подписанного 11 июня 2010 года в городе Ташкент.

4-5 декабря В г.Бишкек состоялась заседание Совета глав правительств (премьер-министров) государств-

членов (СГП) ШОС, в ходе которого главы правительств рассмотрели и обсудили перспективы и меры дальнейшего углубления сотрудничества и активизации взаимодействия между государствами-членами ШОС в торгово-экономической и гуманитарной сфере. По итогам заседания подписаны Совместное коммюнике по итогам заседания Совета глав правительств (премьерминистров) государств–членов ШОС; Решение СГП об Отчете Секретариата ШОС о ходе осуществления Программы многостороннего торгово-экономического сотрудничества государств-членов ШОС; Решение СГП о Финансовом отчете ШОС по исполнению бюджета ШОС за 2011 год; Решение СГП о бюджете ШОС 2013 год; Решение СГП о Перечне мероприятий по дальнейшему развитию проектной деятельности в рамках ШОС на период 2012-2016 гг.; Решение СГП о Фонде развития (Специальном счете) ШОС и Банке развития ШОС. Кроме того, в рамках заседания СГП ШОС подписаны Протокол к Соглашению между правительствами государств-членов Шанхайской организации сотрудничества о взаимодействии при оказании помощи в ликвидации последствий чрезвычайных ситуаций от 26 октября 2005 г. и Меморандум между таможенными службами государств-членов ШОС о сотрудничестве по защите прав интеллектуальной собственности.

КАЗАХСТАН и ЕврАзЭС 22 ноября В Санкт-Петербурге (Российская Федерация) под председательством Спикера Сената Парламента Казахстана, Председателя Межпарламентской Ассамблеи Евразийского экономического сообщества Кайрата Мами состоялось заседание Бюро МПА ЕврАзЭС. В мероприятии приняли участие делегации во главе с руководителями парламентов государствчленов ЕврАзЭС, парламентская делегация Украины в качестве наблюдателя, члены Коллегии Евразийской экономической комиссии, представители Секретариата Сообщества, Комиссии Постоянных представителей при ЕврАзЭС и другие приглашенные лица. На Бюро рассмотрен важный блок вопросов, касающихся развития интеграционных процессов. В Программу законотворческой деятельности на 2012 и последующие годы включены предложения Постоянных комиссий Ассамблеи по гармонизации интеграционных процессов в рамках ЕврАзЭС, Таможенного союза и Единого экономического пространства.


ДВУСТОРОННЕЕ И МНОГОСТОРОННЕЕ СОТРУДНИЧЕСТВО

В этот же день Председатель Сената Парламента Казахстана принял участие в Совете Парламентской Ассамблеи Организации Договора о коллективной безопасности с участием секретарей Советов безопасности государств-участников ОДКБ.

КАЗАХСТАН и МБВ 9 ноября В Париже состоялась дружеская встреча представителей стран-членов Международного бюро выставок (МБВ), организованная Правительством Республики Казахстан в рамках кампании, направленной на получение Астаной права на проведение Международной специализированной выставки ЭКСПО-2017 на тему «Энергия будущего». Обладая богатыми природными ресурсами, Казахстан вносит значительный вклад в обеспечение энергетической безопасности евразийского континента, укрепление стабильности и устойчивого развития, заботясь о будущем планеты, стоящей перед серьезными экологическими вызовами. Развитие альтернативной энергетики стало лейтмотивом выступления Министра охраны окружающей среды Республики Казахстан Нурлана Каппарова. Особый акцент был сделан на казахстанской инициативе «Зеленый мост» и конвергенции усилий нашей страны и международного сообщества, в частности, ООН, которая объявила 2012 год «Международным годом устойчивой энергетики для всех». В рамках мероприятия Нурлан Каппаров и Национальный координатор проекта «ЭКСПО-2017», Ответственный секретарь МИД РК Рапиль Жошыбаев провели серию двусторонних встреч с послами и делегатами при МБВ ряда государств Африки и Латинской Америки, пожелавших обсудить возможности установления

153

сотрудничества с учетом экономического потенциала Казахстана, опыта по развитию энергетической и природоохранной сфер. Следует отметить, что одной из целей проекта Астана-ЭКСПО-2017 является расширение глобального сотрудничества с участием индустриально развитых, развивающихся и менее развитых государств. При этом особое внимание уделяется вектору Юг-Юг. В ходе пребывания казахстанской делегации в Париже состоялись ряд встреч по вопросам предстоящей в ближайшее время 152-ой сессии Генассамблеи Организации.

КАЗАХСТАН и ТюркПА 11 декабря В Астане прошло второе заседание Комиссии по международным связям Парламентской ассамблеи тюркоязычных стран (ТюркПА). Приветствовала коллег-депутатов из Азербайджана, Казахстана, Кыргызстана и Турции депутат Великого Национального Собрания Турецкой Республики, заместитель Председателя Комиссии Улкер Гюзель. Слова приветствия произнес и депутат Мажилиса, член этой Комиссии Куаныш Султанов. Участники заседания обсудили место и роль Тюркского Совета, ТюркПА и ТЮРКСОЙ в развитии отношении между тюркоязычными странами. С докладом на эту тему выступил депутат Сената Парламента Республики Казахстан, член Комиссии Оралбай Абдыкаримов. В ходе заседания было отмечено, что Тюркский совет, ТЮРКСОЙ и ТюркПА играют важную роль в области укрепления многостороннего сотрудничества в тюркском мире, которые продолжают свою деятельность на основе укрепления отношений, опираясь на историческую, культурную и языковую общность, в том числе в сохранении и передачи ценностей будущим поколениям.


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

154

IV. МЕЖДУНАРОДНЫЕ ОТНОШЕНИЯ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН С МИРОВЫМ СООБЩЕСТВОМ СПЕЦИАЛЬНЫЙ ПРОЕКТ «Об успешном председательстве Республики Казахстан в Организации Исламского сотрудничества» Интервью с Заместителем Министра иностранных дел Республики Казахстан КАЙРАТОМ САРЫБАЙ 1. Уважаемый Кайрат Шораулы! Как известно, 15 ноября 2012 года в Джибути Казахстан передал председательство на заседании Совета министров иностранных дел Организации Исламского Сотрудничества (СМИД ОИС) Республике Джибути. Деятельность Республики Казахстан на этом посту получила высокие оценки со стороны государств-членов и Генерального секретариата ОИС. Каковы дальнейшие планы Республики Казахстан в отношении развития сотрудничества с этой Организацией? - Председательство Казахстана в ОИС получило высокую международную оценку благодаря тому, что в сложный для исламского мира период была предложена актуальная программа практических действий на ближайшие несколько лет. Смысл и конечная цель этих действий, уже получивших поддержку со стороны ОИС, направлены на повышение глобальной конкурентоспособности мусульманского мира, о необходимости которой не раз говорил Президент РК Н.А.Назарбаев. Казахстан намерен принять самое активное участие в реализации этой программы, естественно, опираясь на тот фундамент, который был заложен нашей страной в развитии сотрудничества с исламским миром в период председательства в ОИС. В частности, будет продолжена работа по созданию нового специализированного органа ОИС по продовольственной безопасности, офис которого планируется разместить в Астане. Эта инициатива Главы нашего государства уже официально поддержана государствами-членами ОИС на 39-й сессии СМИД О��С, состоявшейся

в середине ноябре этого года в Джибути. Кроме того, мы рассматривваем возможность проведения в ближайшей перспективе в н нашей стране 1-го инвестиц ционного форума в рамках рреализации Плана действий О ОИС по сотрудничеству с Ц Центральной Азии и очередн ного заседания Независимой п постоянной комиссии ОИС п по правам человека. Алматы б будет готовиться к принятию в 2015 году звания культурной сстолицы исламского мира. В ррамках реализации целей по п превращению Казахстана в ррегиональный финансовый ц центр мы также возлагаем большие надежды на сотрудничество с Исламским Банком Развития (ИБР) в рамках уже вступившей в действие Страновой стратегии ИБР для Казахстана, рассчитанной на несколько лет. Экономическая составляющая сотрудничества РК с ОИС также может быть усилена за счет возможного присоединения нашей страны к ключевым многосторонним соглашениям ОИС в торгово-экономической сфере. И это лишь малая часть из того, что Казахстан намерен делать в рамках углубления сотрудничества с ОИС. Календарный график мероприятий под эгидой этой Организации традиционно весьма насыщенный. Многие из мероприятий посвящены рассмотрению вопросов, имеющих важное значение для всего мусульманского мира и Казахстана, в частности. Таким образом, завершение председательства в ОИС никоим образом не снижает интерес нашей страны к развитию всестороннего взаимовыгодного сотрудничества с этой организацией и активному участию в делах исламского мира.


МЕЖДУНАРОДНЫЕ ОТНОШЕНИЯ РК С МИРОВЫМ СООБЩЕСТВОМ

2. Казахстан провел свое председательство РК в СМИД ОИС в непростое для мира время. Наверняка, были сложные моменты, приходилось принимать непростые решения. Как председателю Казахстану удалось с этим справиться? - Если под непростым временем имеются в виду события «арабской весны», то она действительно стала серьезным вызовом как для исламского мира в целом, так и для Организации Исламского Сотрудничества. От Казахстана требовалось проявлять гибкость и готовность к компромиссу на посту председателя, чтобы острые проблемы не привели к возникновению кризисных явлений в самой Организации, отразившись на ее способности и далее выступать главным выразителем интересов и чаяний стран исламского мира. Если говорить о сложных моментах, то в первую очередь, следует отметить ситуацию в Сирии. Казахстану пришлось приложить максимум дипломатических усилий, чтобы сирийский вопрос не расколол ОИС. Казахстанское председательство сумело, и это признается всеми без исключения государствами ОИС, направить дискуссии по сирийскому и другим вопросам в верное русло, не допустив возникновения кризиса в самой Организации. 3. Уважаемый Кайрат Шораулы, каковы практические достижения председательства с точки зрения интересов Казахстана, иначе говоря, что мы имеем в «сухом остатке»? - Прежде всего, Казахстан стал гораздо более узнаваем в исламском мире, зарекомендовав себя в качестве активного и ответственного партнера, способного взять на себя роль лидера в сложный период развития мусульманского сообщества. Можно говорить о том, что произошел значительный качественный прогресс в восприятии Казахстана исламским миром. Большим нашим достижением считаю реализацию инициативы Главы государства о создании в рамках ОИС специализированного органа по продовольственной безопасности со штаб-квартирой в Астане. Соответствующая резолюция, принятая 39-м СМИД ОИС в Джибути, не только способствует решению вопросов продовольственной безопасности в регионе, расширяет возможности взаимовыгодного экспорта казахстанской продукции, прежде всего, зерновых культур в страны-члены ОИС. Несомненную поддержку нашей экономике окажет впервые принятый План действий по развитию сотрудничества ОИС – Центральная

155

Азия, который предусматривает реализацию конкретных проектов по развитию инфраструктуры. 4. Не могли бы вы рассказать, какие положительные изменения принесло председательство Казахстану? Дан мощный импульс развитию сотрудничества со специализированным институтом ОИС - Исламским банком развития (ИБР). Первая Страновая стратегия партнерства РК с на 20122014 годы, направлена на реализацию проектов по развитию всестороннего сотрудничества по развитию приоритетных секторов казахстанской экономики на сумму более 1 млрд. долл. США. В целом примечательно, что экономический эффект от членства в ОИС по состоянию на 2012 г. составил 987 млн. долл. США в виде объемов финансирования ИБР в казахстанскую экономику. Помимо укрепления отношений с исламскими государствами в многостороннем формате, председательство позволило нам существенно продвинуться в развитии двусторонних отношений с африканскими странами ОИС. Подытоживая вышесказанное, отмечу, что одним из конкретных проявлений заметно возросшего авторитета и узнаваемости Казахстана в исламском мире стала поддержка многими государствами ОИС кандидатуры Казахстана на проведение EXPO-2017 в столице нашей Родины Астане. 5. Что Вы ожидаете от предстоящего Саммита ОИС в Египте 6-7 февраля 2013 года? - Как известно, саммит ОИС в Египте должен был состояться еще в первой половине 2011 года, однако из-за известных политических событий в этой стране он откладывался. Саммит, несомненно, обещает стать большим международным событием, и не только для исламского мира. Сам факт проведения этого мероприятия в Египте не может не привлечь к себе международного внимания. С учетом итогов своего председательства в ОИС Казахстан, безусловно, будет стремиться к тому, чтобы решения Саммита создали более благоприятные условия для реализации масштабных казахстанских инициатив в рамках ОИС. Однако основная идейная платформа казахстанского видения путей стратегического развития исламского мира, заключающегося в необходимости повышения его глобальной конкурентоспособности через социально-экономическую модернизацию и реформы, остается неизменной. Спасибо за интервью!


ВЕСТНИК ДИПЛОМАТИИ

156

Кайрат Ахметалим, Начальник управления ОИС ДОАС МИД РК

О продвижении практического взаимодействия Казахстана с субсидиарными органами ОИС

В

июне 2011 г. в Астане в рамках 38-й сессии Совета министров иностранных дел стран-членов ОИС Казахстан приступил к председательству в СМИД под девизом «Мир, Сотрудничество и Развитие». Начало председательства пришлось на время непростых политических