Issuu on Google+

VIERKANT IN EEN VIERKANT IN EEN VIERKANT ... met hennep

14 - 27 juni 2008 het Gele Huis, Wilrijk


VOORWOORD Elk schooljaar begint als een leeg weefgetouw, een ongeprikt kantkussen, een onbewerkte lap stof. Het is telkens een machtige uitdaging: wat is het volgende web dat we samen willen creĂŤren, ontwerpen, uitvoeren? Het geslaagde Vesica Piscis-project van vorig jaar in het Gele Huis met de drie afdelingen van het deeltijds kunstonderwijs Academie Antwerpen: weven, kant, textiele kunsten/zeefdruk en de oud-studenten, werd een begin van een intense samenwerking. Iedereen wilde de draad van ons web verder spinnen en deze draad werd de hennepdraad. Een draad met een enorm verleden, een draad die de ups en downs van onze geschiedenis mee beleefde, een draad die gevoelens oproept als je zijn geschiedenis leest. Kortom een draad van formaat, die vraagt om ruimte en aandacht. Het patroon van dit hennep-web werd het patroon van een vierkant in een vierkant in een vierkant. Een motief met eveneens een groots verleden, een machtige symboliek ! Een symboliek van groeiprocessen, van veranderingen. Een motief dat voor textiel als het ware een leidraad, een landkaart, is doorheen de loop van de geschiedenis. Door dit project ontdekte ik hoe dit motief in elke afdeling: nl. bij de textiele kunsten, weven en kant overal terug te vinden was. Bij de kant is dit motief terug te vinden in de oudste stalenboeken uit de 16de eeuw. Bij de wevers is dit symbool overvloedig aanwezig in veel variaties. En bij de textiele kunsten is dit de basis voor het blokdrukken in India. Dit motief werd een verbindend patroon. Elke afdeling heeft deze twee gegevens, een vierkant in een vierkant in een vierkant... met hennep, op een eigen manier trachten op te lossen, met de mogelijkheden en de beperkingen die gebonden zijn aan hun eigen textieltechnieken. Dit web wil een fragment zijn van het grotere wereld-web, waar creativiteit, schoonheid, ecologie en ethiek bovenaan staan. Kruip als een spin door deze catalogus en ontdek de verschillende standpunten, de verschillende gezichtvelden en de verschillende technieken.


Deze zijn tot stand gekomen dankzij de wisselwerking, de openheid en het enthousiasme van de hele groep. Met deze wil ik al de studenten bedanken, zij zijn er de bedenkers en de uitvoerders van. Ook een grote dank aan mijn collega’s: Trudi Meijer, Christine De Mol, Estelle Verhaegen, Jan Van den Bossche, Caroline Lebrocquy en Herman Declerck en de directie. En in het bijzonder wil ik Lut Verrelst bedanken voor de publiciteit en het tot stand brengen van de catalogus.

Christine Kennis Projectidee en begeleiding


EEN VIERKANT IN EEN VIERKANT IN EEN VIERKANT.... Constructie We vertrekken van de Vesica Piscis. Het is een symbool dat bestaat uit twee cirkels die elkaar overlappen en daardoor een derde vlak creëren*. 1

2

3

1. Om een vierkant te construeren. 2. Door het gebruik van de + en de x tussen de middelpunten en hoeken kunnen we het vierkant in een ritme harmonisch ontleden, zoals in geweven stukken. 3. Verbind de vier middelpunten om een gekanteld vierkant te maken. 4. Markeer de punten waar de diagonaal dit vierkant kruist en verbind ze, zodat een kleiner vierkant ontstaat. 5. Ga zo door met het ‘weven’ van dit patroon. 6. Ieder vierkant bedekt de helft van de oppervlakte van het vorige vierkant. * Zie de tentoonstelling van 2007 in het Gele Huis

4

5

6


MYTHOLOGIE ‘HET GODINNENWEEFSEL’ Vanuit de oudheid tot nu hebben kunstenaars, ontwerpers, architecten en handwerklieden bewust de taal van de meetkundige symboliek als onderliggend raamwerk voor hun werk gebruikt. Het ontlede vierkant werd vaak gebruikt om de vruchtbare, barende of voedende aard van de godin af te beelden. Goden en godinnen zijn de personificatie van natuurlijke processen en principes die in onszelf en in de kosmos aanwezig zijn. De Ouden symboliseerden dit proces door het weven. De oudst bekende godin uit het prehistorische Egypte was Neith, de godin van het weven, de wijsheid en de oorlog, later bij de Grieken bekend als Athene. Haar haartooi van twee gekruiste pijlen is de polaire kruising van mannelijke en vrouwelijke principes, van schering en inslag. Schering en inslag zijn nodig voor het weven van stof, het oude symbool voor materie. Het Griekse woord kosmos betekent letterlijk ‘borduurwerk’ en veel van de grote mythische godinnen: de Egyptische Neith, Nutet en Isis, de Griekse Athene en de drie Schikgodinnen en Ixchel van de Maya’s zijn spinsters, weefsters en borduursters, die de wereld openbaren terwijl ze de draden van het lot van de mens en de gehele kosmos spinnen.

Bron: ‘Ontdek en creëer zelf het universum’ S. Schneider – Altamira-Becht


HET MOTIEF een vierkant in een vierkant nader bekeken vanuit onze drie textielafdelingen.

TEXTIELE KUNSTEN Het blokdrukken = art of azrak, is een decoratieve traditie in India. Deze blokken worden in hout gesneden om afdrukken op stof te maken. De lijnen in het motief zijn een vierkant in een vierkant. Dit is het kader van waaruit de tekeningen worden ontworpen. Elk kruispunt kan een potentieel begin zijn van een vorm. Er kan vanuit een centraal midden worden gewerkt of de vormen kunnen meer gelijk verspreid getekend worden. Hieruit ontstaan verschillende motieven, als indicatie van een symbool van zelfverwezenlijking, een groep, een geografische ligging...

Bron: ‘Handwoven fabrics of India’ Ed. Bij Jasleen Dhamija en Jyotindra Jain. Mapin Publishing pvt.Itd., Ahmedabad


KANT In de kant is dit motief terug te vinden in de oudste stalenboeken uit de 16de eeuw.

Bron: ‘Le pompe, 1559, patterns for Venetian bobbin lace’ Santina M.Levey en Patricia C.Payne Carlton Bedford 1983.


WEVEN

Een herkenbaar patroon bij schadow weave, veelvuldig toegepast in het handweven.

Bron: 1000 (+) Patterns in 4, 6 and 8 Harness Schadow Weavers - Marian Powell publisched by: Robin and Russ Handweavers - Oregon1980


HENNEP Hennep is de oudste gecultiveerde en veredelde vezelplant. Het is een houtachtige eenjarige plant van de familie cannabis sativa L., die 2 tot 4 m hoog wordt en prima gedijt in een gematigd klimaat, weinig voedingsstoffen nodig heeft en vrijwel immuun is voor alle plantenziekten. Het is een plant met een hoge opbrengst aan natuurlijke vezels, bijna elk deel van de plant kan gebruikt worden: in kleding, papierverwerking, isolatiemateriaal, bouwmaterialen, hennepolie, cosmetica, gezondheidsproducten en energie. Door deze sterke en veelzijdige eigenschappen wordt hennep sinds de oudheid gebruikt om papier, touw en textiel te vervaardigen en wordt het ook gebruikt voor medische toepassingen. De vroegste sporen van de hennep vinden we terug in China, ongeveer 4000 v.C. Bij ons werd vanaf de middeleeuwen de hennepvezel gebruikt voor het maken van papier, scheepstouwen, zeilen, visnetten en kledij. Hennepolie uit het zaad leverde zowel brandstof voor lampen als grondstof voor verf en geneesmiddelen, terwijl de plant als windscherm diende. In de 16de eeuw vinden we de eerste geschreven bronnen over hennep terug. De eerste immigranten naar het Amerikaanse continent namen de plant mee vanuit Europa. De hennepteelt werd zo ĂŠĂŠn van de drijvende krachten van het jonge Amerika, cowboys droegen spijkerbroeken van hennep.


In de 18de eeuw werd door de kolonialisatie, (met de opkomende slavernij) de katoen overal beschikbaar en tegen de 20ste eeuw had katoen hennep volledig verdrongen van de textielmarkt. Ook voor het maken van papier werd overgeschakeld van hennep op hout. In 1937, het jaar waarin het chemische concern Dupont de kunstmatige vezel nylon op de markt bracht en het patent er op kreeg, werd de hennep helemaal verdrongen door synthetische vezels. De Amerikaanse overheid vaardigde in datzelfde jaar een algeheel verbod op hennep uit en er werd een hetze gevoerd tegen de zogenaamde gevaarlijke verslavende drug, men zaaide verwarring rond de plant door desinformatie. Alleen de niet psychoactieve cannabissoorten worden geteeld als bron voor vezels, hout en zaden. Enkel de mannelijke plant wordt gebruikt, deze bevat geen THC (THC= tetra hydro cannabinal, een stof dat bedwelmend werkt). Dit bestanddeel is enkel in voldoende mate aanwezig bij de vrouwelijke plant. De hennep werd hierdoor volledig verbannen uit de westerse wereld, maar sinds het begin van de jaren ’90 is de plant bezig aan een comeback, onder invloed van de vraag van consumenten naar steeds meer ecologische en ethische producten. De fossiele olie, waaruit kunstvezels worden vervaardigd, is beperkt beschikbaar. De katoenteelt is enorm vervuilend en vraagt zeer veel water, kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Deze teelt zal afnemen door verdroging van de teeltgebieden. Deze trends maken dat de textielindustrie op zoek is naar nieuwe, duurzame grondstoffen. In Europa is Frankrijk de koploper in de hennepteelt, gevolgd door Portugal en nog enkele Oost-Europese landen. Ook in Friesland wordt opnieuw hennep geteeld. Europa geeft ondertussen een hectarepremie voor hennepteelt. In 2005 is het interreg IIIa project, ‘regionale henneptextielketen’ gestart om te komen tot een geïntegreerde, duurzame productieketen voor henneptextiel. Het doel is om op een ecologische en maatschappelijk verantwoorde manier de hele henneptextielketen te organiseren.


EEN LOFZANG OVER HENNEP In 1883 werd meer dan 75% van de wereldproductie van papier uit hennepvezels gemaakt. Bijbels en bankbiljetten werden gedrukt op henneppapier. Meer dan 25.000 producten kunnen van hennep worden gemaakt, waaronder papier, textiel, voeding en dranken, lichaamsverzorgingsproducten, verf, brandstoffen, bouwmaterialen, plastics, polymeren en oliën. Hennep absorbeert meer vocht dan katoen en is drie keer vormvaster. Het is sterker en duurzamer. De hennepvezel biedt een natuurlijke bescherming tegen de zon en absorbeert tot 95% van de schadelijke UV-stralen. Hennep is volgroeid in vier maanden en maakt door zijn lange wortels de grond klaar voor het planten van een volgend gewas. De ‘Kempen’ heeft zijn naam te danken aan de hennepcultuur die er vroeger was: ‘kempzaad’ is de naam van het zaad van de hennep en werd veel verbouwd in de Kempen. Hennep produceert ongeveer vier maal meer ruwe vezel dan een gelijke oppervlakte bomen. Hennepolie staat sinds de oudheid bekend om zijn gunstige werking op alle mogelijke huidtypes en voor de verzorging van huidaandoeningen.


Hennepzaden zijn uiterst voedzaam. Na sojabonen zijn ze het rijkst aan proteïnen, maar hennepzaden zijn beter verteerbaar. De zaden zijn rijk aan onverzadigde vetzuren (omega 3,6 en 9 in de meest natuurlijk verhouding) Hennep heeft sterke antischimmel en antibacteriële eigenschappen. Hennep wordt altijd ecologisch verbouwd; wegens zijn sterk immuunsysteem komen er geen pesticiden aan te pas (de plant groeit ook sneller dan onkruid!). Hennep groeit bijna overal, ook in Azië en Afrika. In feite kunnen alle kunststoffen die nu op basis van fossiele brandstoffen worden gemaakt, evengoed met zogenaamde henneppolymeren worden vervaardigd. In de Franse bouwindustrie wordt de hennepvezel toegevoegd aan kalk en een gepatenteerde stof, hetgeen een beton oplevert dat zowel sterker als lichter is. In de auto-industrie kan de asbest in de remschijven vervangen worden door hennep, ook de dashboards van enkele merken zijn met hennep vervaardigd. Spaanplaten met hennepvezels zijn ruim tweemaal zo sterk en driemaal buigzamer dan MDF-platen. Hennep zal een mooie rol spelen in het eco-visionair plan van Michael Braungart en William McDonough, “cradle to cradle”= alle afval moet voedsel en bouwstenen zijn voor iets anders. Leuk detail: de eerste fabriek volgens dit principe is de Zwitserse textielfabriek Rohner. De schoenenfabrikant Nike heeft onder invloed hiervan al een serie schoenen op de markt gebracht van hennep.

Bronnen artikel: Hennep in Europa - H. Harms artikel: Hennep: een plant met een imagoprobleem - bond 2005 www.hempmade.be www.midgaard .be www.goedewaar.nl www.braungart.com


DEELNEMERS Ariane Barbieux

Le fil d’Ariane en carré

85 cm x 35 cm

Chris Kuylen

zonder titel

106 cm x 70 cm

Christine Kennis

Het vierkant maken van een cirkel

175 cm x 175 cm

Claire Vervenne

Fragile

20 cm x 20 cm x 20 cm

Estelle Verhaegen

Zonder titel

70 cm x 70 cm

Estelle Verhaegen

Zonder titel

50 cm x 50 cm

Frieda De Witte

Perspectief

24 cm x 34 cm

Gerda Wynants

Kwadratuur

40 cm x 30 cm

Greet Van Overstraeten

Nostalgie

100 cm x 100 cm

Hilde Van Schoor

Ontluikend

45 cm x 45 cm

Imelda Gysen

Moeder aarde

50 cm x 50 cm

Irena Radlinska

4kanten (aan elkaar)

50 cm x 50 cm x 70 cm

Jacqueline De Visser

Day by day - step by step - stamp by stamp

140 cm x 120 cm

Jeannine Franken

Transformatie (44)

60 cm x 60 cm

Katia Wittock

Stabiliteit van donker naar licht

110 cm x 30 cm

Katrien Muylaert

Beweging in structuur

110 cm x 110 cm

Lea Mertens

Zonder titel

50 cm x 50 cm

Leen Smolders

Pas de quatre

110 cm x 110 cm

Leentje Crauwels

Vijf in ‘t kwadraat

61 cm x 61 cm


Lien Vanreusel

Binnenwerelden

10 cm x 10 cm

Lieve Pelckmans

Kinderdromen

65 cm x 65 cm x 30 cm

Lieve Povré

Dwarsligger

50 cm x 50 cm

Lieve Spruyt

Vederlicht

20 cm x 20 cm x 20cm

Lut Joosen

Een gewichtige uitdaging

66 cm x 66 cm

Lut Verrelst

Bogolan

58 cm x 46 cm

Lutgardis Gielis

Vergina

230cm x 150 cm

Martine Van Acker

Le lac sans fond

30 cm x 30 cm

Mia Van Regenmortel

Een diep vierkant (of toch niet)

100 cm x 100 cm

Micheline Van Gilsen

Harmonie

130 cm x 130 cm

Monika Hoppenbrouwers

Zonder titel

36 cm x 38 cm

Myriam Maes

Onverwacht geluk

34 cm x 24 cm

Ria Vercammen

4x4

15 cm x 41 cm

Sylwia Wozniak

Mijn godinnen

300 cm x 120 cm x 120 cm

Teresa Claes

Bloed op de weg naar Compostela

100 cm x 100 cm

Thilly Verheyen

Het vierkante doosje

14 cm x 14 cm x 5,5 cm

Trudi Meijer

Verscheurd

60 cm x 25 cm

Yasmeen Perwaz

Mozaïek

300 cm x 300 cm


Binnenwerelden - Lien Vanreusel


Ontluikend - Hilde Van Schoor


4kanten (aan elkaar) - Irena Radlinska


Een gewichtige uitdaging - Lut Joosen


Perspectief - Frieda De Witte


Het vierkante doosje - Thilly Verheyen


Beweging in structuur - Katrien Muylaert


Fragile - Claire Vervenne


Stabiliteit van donker naar licht Katia Wittock


Een diep vierkant (of toch niet) - Mia Van Regemortel


Zonder titel - Monika Hoppenbrouwers


Kinderdromen - Lieve Pelckmans


Moeder aarde - Imelda Gysen


Zonder titel - Estelle Verhaegen


Zonder titel - Lea Mertens


4 x 4 - Ria Vercammen


Moza誰ek - Yasmeen Perwaz


Transformatie (44) - Jeannine Franken


Het vierkant maken van een cirkel - Christine Kennis


Le fil d’Ariane en carré - Ariane Barbieux


Vederlicht - Lieve Spruyt


Mijn godinnen - Sylwia Wozniak


Pas de quatre - Leen Smolders


Zonder titel - Estelle Verhaegen


Bloed op de weg naar Compostela - Teresa Claes


Kwadratuur - Gerda Wynants


Day by day - step by step - stamp by stamp - Jacqueline De Visser


H armonie - Micheline Van Gilsen


Onverwacht geluk - Myriam Maes


Vijf in ‘t kwadraat - Leentje Crauwels


Le lac sans fond - Martine Van Acker


Zonder titel Chris Kuylen


Verscheurd - Trudi Meijer


Dwarsligger - Lieve PovrĂŠ


Vergina - Lutgardis Gielis


Nostalgie - Greet Van Overstraeten


Binnenstebuiten - buitenstebinnen Bogolan - Lien Vanreusel - Lut Verrelst


Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen Deeltijds kunstonderwijs - avondschool info: KASKA DKO tel. 03 213 71 60 (62) (63) www.academieantwerpendko.org e-mail: kaska.dko@g-o.be


Vierkant in een vierkant met hennep