__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1


ΚΑΡΙΠΙΔΟΥ ΒΑΡΒΑΡΑ

Η Δ.Ε.Η. Α.Ε. ως φορέας κοινωνικών και χωρικών μεταβολών ΠΟΝΤΟΚΩΜΗ ΑΝΑΡΓΥΡΟΙ ΚΟΜΑΝΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ


Η Δ.Ε.Η. Α.Ε. ως φορέας κοινωνικών και χωρικών μεταβολών ΚΑΡΙΠΙΔΟΥ ΒΑΡΒΑΡΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΛΕΞΗ 2016 Επιβλέπων: Πατρίκιος Γεώργιος, Επ. Καθηγητής ΔΠΘ Σύμβουλοι: Κόκκορης Παναγιώτης Παπαγιαννόπουλος Γεώργιος ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ


Στην αδερφή μου και στους γονείς μου

5


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

μετεγκαταστασεις οικισμων

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ - Η ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΑ ΛΙΓΝΙΤΗ 1. Εισαγωγή 1.2 Ηλεκτρική Ενέργεια στην Ελλάδα 1.3 Ιστορική ανασκόπηση της αξιοποίησης λιγνιτικών κοιτασμάτων 1.3.1. Κοιτάσματα 1.3.2 Κοιτασματολογία του λιγνίτη 1.3.3 Αποθέματα - Ποιότητα λιγνίτη 1.4 Η ίδρυση της Δ.Ε.Η. 1.4.1 Πτολεμαΐδα και Ταυρωπός 1.5 Δυτική Μακεδονία 1.5.1 Πτολεμαΐδα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 - ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΓΙΑ 2. Μετεγκαταστάσεις οικισμών λόγω εξορύξεων, στην ξένη βιβλιογραφία 2.1.1 Τύποι μετεγκαταστάσεων MIDR και DIDR 2.1.2 Οι MIDR μετεγκαταστάσεις 2.1.3 Βασικά χαρακτηριστικά MIDR 2.1.4 Eξωτερικοί παράγοντες που επηρεάζουν τις μετεγκαταστάσει 2.1.5 Κοινωνική αποδοχή- Εταιρική πολιτική 2.1.6 Οικονομικός προϋπολογισμός 2.1.7 Βιωσιμότητα νέων οικισμών- Η έννοια του ‘νοικοκυριού’ 2.2Δομή μελέτης Ι Τεκμηρίωση 6

12 13 15 17 17 18 20 21 25

32 32 33 34 35 41 44 49 52


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 - Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ 3. Μετεγκαταστάσεις Οικισμών λόγω Εξορυκτικής 56 Δραστηριότητας 56 3.1 Οροπέδιο Εορδαίας 3.1.2 Σχέδιο μετεγκαταστάσεων / Βασικές παράμετροι 57 διαδικασίας 3.1.3 Αναγκαστική Απαλλοτρίωση υφιστάμενων οικισμών59 Συντελεστή απαλλοτριώσεων 3.1.4 Διαδικασία Επιλογής του χώρου Μετεγκατάστασης 62 3.1.5 Κριτήρια-παράμετροι επιλογής της θέσης 65 μετεγκατάστασης του οικισμού 3.1.6 Οριστική επιλογή θέσης μετεγκατάστασηςΔικαιούχοι-Αριθμός οικοπέδων-Τίτλοι κυριότητας65 Αδιάθετα οικόπεδα 65 3.1.6.1 Οριστική επιλογή θέσης μετεγκατάστασης 66 3.1.6.2 Δικαιούχοι οικοπέδων 67 3.1.6.3 Αριθμός οικοπέδων 70 3.1.6.4 Τίτλοι κυριότητας 70 3.1.6.5 Αδιάθετα οικόπεδα 3.1.7 Άσκηση των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων στις εκτάσεις που αποδεσμεύονται στους παλαιούς οικισμούς 71 Υλοποίηση αποκατάστασης 71 3.1.7.1 Άσκηση ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων 72 3.1.7.2 Υλοποίηση αποκατάστασης 3.1.8Προεκτίμηση του ύψους των αποζημιώσεων 72 αναγκαστικών απαλλοτριώσεων 3.1.9 Προεκτίμηση δαπάνης έργου υποδομής στους νέους 70 οικισμούς 3.1.10 Προσδιορισμός έργων υποδομής που θα 73 κατασκευαστούν στους νέους οικισμούς 3.1.11 Απόκτηση εκτάσεων στους νέους οικισμούς – Διαδικασίες παραχώρησης οικοπέδων στους δικαιούχους 74 στη νέα θέση 74 3.1.11.1 Απόκτηση εκτάσεων στους νέους οικισμούς 75 3.1.11.2 Διαδικασίες παραχώρησης οικοπέδων στους

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

7


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

μετεγκαταστασεις οικισμων

δικαιούχους στη νέα θέση 3.1.12 Σύστημα Διοίκησης της συνεργασίας για την αποτελεσματική υλοποίηση των προβλεπόμενων διαδικασιών. 3.1.13 Ανάθεση υπηρεσιών (μελέτες και υπηρεσίες συντονισμού και υποστήριξης) καθώς και των έργων δημόσιου χαρακτήρα στους νέους οικισμούς 3.1.14 Χρηματοδότηση μετεγκαταστάσεων 3.1.15 Διαδικασία εκταμιεύσεων - Επιτροπή Ελέγχου 3.1.16 Καθορισμός των απαιτούμενων ενεργειών για τις μετεγκαταστάσεις a.Α’ φάση b.Β’ φάση c.Γ’ φάση d.Δ’ φάση

8

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ 4.1. .Μετεγκαταστάσεις λόγω εξορύξεων στο οροπέδιο Εορδαίας 4.1.1 Ποντοκώμη 4.1.2 Χαρακτηριστικά παλαιού οικισμού 4.1.3 Μετεγκατάσταση οικισμού Ποντοκώμης Νέα Ποντοκώμη 4.1.4 Πολεοδομική οργάνωση του νέου οικισμού Ποντοκώμης 4.1.5 Προτεινόμενο λειτουργικό σύστημα 4.1.6 Πολεοδομικά χαρακτηριστικά του νέου οικισμού 4.1.7 Πολεοδομική οργάνωση συνολικής περιοχής 4.2 Ανάργυροι 4.2.1 Χαρακτηριστικά παλαιού οικισμού 4.2.2 Περιοχή μετεγκατάστασης του οικισμού 4.2.3 Πολεοδομική οργάνωση νέου οικισμού 4.2.4. Πολεοδομικά χαρακτηριστικά νέου οικισμού Αναργύρων

78 80 81 82 83 83 84 85 85

88 88 90 94 102 104 108 111 116 116 119 124 130


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

4.3 Κόμανος Χαρακτηριστικά παλαιού οικισμού Κομάνου 4.3.1 Πολεοδομική οργάνωση νέου οικισμού Κομάνου 4.3.2 Πολεοδομικά χαρακτηριστικά του νέου οικισμού

132 133 136

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 5.1 Ο χωροτακτικός αντίκτυπος της Δ.Ε.Η. Α.Ε. 5.2 Οι μετεγκατεστημένοι οικισμοί 5.3 Παθογένειες διαδικασίας μετεγκαταστάσεων 5.4 Βιωσιμότητα νέων οικισμών και κρατική πολιτική

142 147 150 156 157

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

162

9


10


Ευχαριστίες: Ευχαριστώ πολύ για την πολύτιμη βοήθεια τους, τον κ. Δημήτρη Μιχαηλίδη, αγρονόμο-τοπογράφοο της Δ.Ε.Η. Α.Ε., υποτομεάρχη τοπογραφήσεων ορυχείων Καρδιάς και τον κ. Βασίλειο Σιτρά, αγρονόμο-τοπογράφο μηχανικό και πολεοδόμο, προϊστάμενο τμήματος πολεοδομικού σχεδιασμού της Αναπτυξιακής Δυτικής Μακεδονίας, καθώς και τους επιβλέποντες καθηγητές, τους γονείς και τους φίλους μου που βοήθησαν με συζητήσεις, ιδέες και συμβουλές, για την εκπόνηση αυτής της εργασίας.

11


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1.

12

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Εισαγωγή

Η παρούσα μελέτη έχει ως αφετηρία το ρόλο της Δημόσιας Εταιρίας Ηλεκτρισμού, ως φορέα κοινωνικών και χωρικών μεταβολών, στο οροπέδιο Εορδαίας. Η παραγωγή του ηλεκτρικού ρεύματος, υπαγόρευε και υπαγορεύει την εξόρυξη των λιγνιτικών κοιτασμάτων, που βρίσκονται στο υπέδαφος της περιοχής. Η εξορυκτική δραστηριοποίηση της εταιρίας, επιβάλλει δραστικές αλλαγές στο υπέδαφος και στη φυσιογνωμία της περιοχής. Από τη διαδικασία αυτή, δεν έμειναν ανεπηρέαστοι οι οικισμοί, στο υπέδαφος των οποίων βρίσκονται αξιοποιήσιμα κοιτάσματα λιγνίτη. Οι οικισμοί αυτοί, απαλλοτριώθηκαν και μετεγκαταστάθηκαν σε νέα τοποθεσία, ενώ η διαδικασία αυτή συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Η Δ.Ε.Η. λοιπόν, μέσω της δραστηριοποίησης της δημιουργεί μία νέα γεωγραφία στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, μεταβάλλοντας τη θέση οικισμών και επηρεάζοντας έμμεσα με τον τρόπο αυτό τα μεγαλύτερα οικιστικά σύνολα της περιοχής, την Πτολεμαΐδα και την Κοζάνη. Σε κοινωνικό επίπεδο, οι κάτοικοι των πληγέντων περιοχών εξαναγκάζονται σε μία εσωτερική μετανάστευση, σε ένα περιβάλλον που δε διατηρεί καμία συνάφεια με τον προγενέστερο οικισμό. Η δραστηριότητα των εξορύξεων που αποτυπώνεται χωρικά με την μεταβολή του φυσικού και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, επιφέρει μεταβολές και στα οικονομικά και παραγωγικά μεγέθη των υπο μετεγκατάσταση οικισμών αλλά και των πόλεων. Στην πρώτη ενότητα της εργασίας, πραγματοποιείται μία ιστορική ανασκόπηση για την ηλεκτρική ενέργεια και την παραγωγή της στην Ελλάδα, καταλήγοντας στην παράθεση στοιχείων για την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας. Στην επόμενη ενότητα παρουσιάζεται αναλυτικά, με βάση τη βιβλιογραφική και την επιτόπεια έρευνα, η σύσταση της διαδικασίας που διέπει τις μετεγκαταστάσεις, από τη στιγμή της απαλλοτρίωσης έως τη δημιουργία του νέου οικισμού. Για την πληρέστερη


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ανάλυση του θέματος, επιχειρείται η μελέτη τριών οικισμών, του Κομάνου, της Ποντοκώμης και των Αναργύρων. Κάθε μία από τις παραπάνω περιπτώσεις, χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα στοιχεία, που φωτίζουν κάθε φορά διαφορετικά ζητήματα τωνμετεγκαταστάσεων. Η ανάλυση επικεντρώνεται σε ζητήματα πολεοδομικής οργάνωσης. Καταληκτικά, συνοψίζονται και αναλύονται τα στοιχεία της έρευνας, με κεντρικό θέμα των χωροτακτικό αντίκτυπο της Δ.Ε.Η. και τα κοινωνικά ζητήματα που προκύπτουν. 1.1 Ηλεκτρική

Ενέργεια_Ελλάδα

Η ηλεκτρική ενέργεια, βασικός παράγοντας της προόδου και εξέλιξης του Δυτικού κόσμου, εμφανίστηκε και καθιερώθηκε στην καθημερινότητα των ανθρώπων τα τελευταία 120 χρόνια. Το αγαθό αυτό βέβαια, ακόμη και σήμερα δεν είναι καθολικά προσβάσιμο, καθώς η πρόσβαση σε αυτό για τους ανθρώπους του τρίτου κόσμου παραμένει ζητούμενο. Η εμφάνιση του ηλεκτρισμού αποτέλεσε το έναυσμα και ουσιαστικά δρομολόγησε τη δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση. Οι συνθήκες της παραγωγής άλλαξαν ριζικά με την εισαγωγή της νέας μορφής ενέργειας, που αντικατέστησε τον ατμό, το πετρέλαιο και το φωταέριο. Η ηλεκτρική ενέργεια προσέφερε μεγάλη οικονομία, ασφάλεια, υψηλή ποιότητα και μικρότερη μόλυνση του περιβάλλοντος, ενώ ταυτόχρονα μετέβαλε την κοινωνική δομή. Οι ηλεκτροκινητήρες, μικροί και ευέλικτοι, έδωσαν τη δυνατότητα να επιλεγεί μια νέα παραγωγική δομή στα εργοστάσια. Η βιομηχανία, αλλά και οι πόλεις πήραν νέα μορφή όταν η ηλεκτρική ενέργεια άρχισε να παράγεται και να διανέμεται ευρύτερα. Η χρήση της ηλεκτρικής ενέργειας δεν είχε αντίκτυπο μόνο στον τομέα της παραγωγής, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος άρχισε να αντιλαμβάνεται τον κόσμο και τις δυνατότητες του, τη σχέση του δομημένου με το αδόμητο, του ανθρώπου με το περιβάλλον, τις μεταφορές και τελικά ολόκληρη τη δομή και την εξέλιξη της πόλης και των οικισμών. Τα πάντα ξεκίνησαν την τελευταία 20ετία του 19ου

Το πρώτο εργοαστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Edison Electric Lighting Station

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

13


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η πρώτη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Αθήνα, 1889

Η ‘Βέλγικη Εταιρεία’, Θεσσαλονίκη

14

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

μετεγκαταστασεισ οικισμων

αιώνα. Το 1881 λειτούργησε η πρώτη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος ισχύος 746 KW, κάπου μεταξύ Λονδίνου και Πόρτσμουθ. Τη γεννήτρια κινούσαν δύο υδρόμυλοι και η παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος εξαρτιόταν απολύτως από τις βροχοπτώσεις. Το επόμενο έτος εγκαταστάθηκε η πρώτη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Στουτγάρδη της Γερμανίας. Για να συνειδητοποιήσουμε τα πρώτα μεγέθη, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι εκείνη η μονάδα παραγωγής της Στουτγάρδης παρήγε ηλεκτρική ενέργεια για 30 λάμπες πυρακτώσεως. Η δημιουργία δικτύων θα ξεκινήσει στο Βερολίνο το 1885. Το δικαίωμα της εταιρείας παραγωγής αφορούσε την εγκατάσταση δικτύου ακτίνας 800 μέτρων από τη μονάδα παραγωγής. Η δεκαετία 1880-1890 υπήρξε μια δεκαετία ραγδαίας ανάπτυξης και εξέλιξης της νέας τεχνολογίας. Εφευρέτες και κατασκευαστές θα προσπαθήσουν να επιλύσουν τα προβλήματα που συναντούσαν και να εξελίξουν τις μεθόδους και τις διαδικασίες. Ο ηλεκτρισμός στην Ελλάδα θα φτάσει το 1889, όταν μια ιδιωτική εταιρεία θα κατασκευάσει την πρώτη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θα φωτίσει το ιστορικό κέντρο της Αθήνας. Την ίδια χρονιά θα αρχίσει και η ανάπτυξη της ηλεκτροπαραγωγής στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το δικαίωμα ηλεκτροδότησης της οθωμανικής Θεσσαλονίκης θα αναλάβει η «Βελγική Εταιρεία». Τότε αρχίζει και ο ηλεκτροφωτισμός σε Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη. Παράλληλα, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία θα εμφανιστούν ντόπιοι Έλληνες επιχειρηματίες, οι οποίοι θα δραστηριοποιηθούν στο χώρο της ηλεκτροπαραγωγής σε κλίμακα μεγαλύτερη από αυτή της Ελλάδας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μεταλλευτική περιοχή της ΜπάλιαςΚαραϊδίν, βορειοανατολικά του Αϊβαλιού (Κυδωνίες), όπου πλάι στο μεγάλο συγκρότημα των μεταλλείων -αντίστοιχο του Λαυρίου- θα αναπτυχθεί και η ηλεκτροπαραγωγή με λιγνίτη. (Ηλεκτρονικό αρχείο Δ.Ε.Η.) (Εξορύσσοντας το οφως. Μνήμες και εικόνες λιγνίτη, 60 χρόνια ενέργεια για την Ελλάδα, 2010)


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

μετεγκαταστασεις οικισμων

Ιστορική ανασκόπηση της αξιοποίησης λιγνιτικών κοιτασμάτων 1.2

Η πρώτη σοβαρή προσπάθεια για την εκμετάλλευση λιγνιτικών κοιτασμάτων στη χώρα μας άρχισε στο Αλιβέρι (Εύβοια) το 1873, αλλά δυστυχώς μια πλημμύρα το 1897 κατέστρεψε όλες τις επιφανειακές και υπόγειες εγκαταστάσεις εξόρυξης. Η εκμετάλλευση ξανάρχισε μετά τον πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο. Το 1922 η ετήσια παραγωγή έφθασε τους 23.000 τόνους και διατηρήθηκε μέχρι το 1927, αλλά το επόμενο έτος η εκμετάλλευση σταμάτησε για οικονομικούς λόγους.Μετά το δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η ανάγκη εξηλεκτρισμού της χώρας οδήγησε στην απόφαση κατασκευής ατμοηλεκτρικού σταθμού στο Αλιβέρι, που θα λειτουργούσε αποκλειστικά με λιγνίτηΤο 1951 ανέλαβε η ΔΕΗ την υπόγεια εκμετάλλευση των Ορυχείων στο Αλιβέρι, κατορθώνοντας να αυξήσει την παραγωγή σε 750 χιλιάδες τόνους το χρόνο και να τροφοδοτήσει μονάδες συνολικής ισχύος 230 MW. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 σταματάει οριστικά η λειτουργία του λιγνιτωρυχείου Αλιβερίου. Τα λιγνιτωρυχεία της Καλογρέζας λειτούργησαν στην περιοχή γύρω από τη σημερινή διασταύρωση Κύμης και Αντύπα από το 1938 περίπου με έως το 1958, με εργάτες κυρίως από το Λαύριο και την Κύμη. Ο παραγόμενος λιγνίτης προμήθευε με ηλεκτρική ενέργεια το εργοστάσιο παραγωγής ρεύματος στο Κερατσίνι, την εταιρεία γκαζιού και μεταφερόταν στο Λαύριο με παρακαμπτήρια σιδηροδρομική γραμμή ως προέκταση του σημερινού ΗΣΑΠ Πειραιά - Κηφισσιάς με αφετηρία την στάση του Νέου Ηρακλείου. Μετά την Κατοχή τα ορυχεία εξακολουθούσαν να λειτουργούν για λίγα χρόνια ακόμα, το 1950 ο πληθυσμός της Καλογρέζας ήταν 2.500 κάτοικοι. Σταδιακά οι κάτοικοι άρχισαν να διαμαρτύρονται για επιπτώσεις στην υγεία τους απο την ύπαρξη των ανθρακορυχείων, οι εργάτες συνέχεια μειώνονταν και τα αποθέματα λιγνίτη άρχισαν να εξαντλούνται αυτά ήταν η αρχή του τέλους για την λειτουργία τους. Ο σημαντικότερος παράγοντας ήταν ότι εμπόδιζαν σημαντικά την οικιστική

Ορυχεία στο Αλιβέρι ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

Ορυχεία στο Αλιβέρι ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

15


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ορυχεία της ΛΙΠΤΟΛ,1955 ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

Ορυχεία της Μεγαλόπολης,1969 ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

16

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

μετεγκαταστασεισ οικισμων

έκρηξη της περιοχής γι'αυτό το 1957 έκλεισαν, σφραγίστηκαν οριστικά το 1962 για τον ίδιο λόγο καταργήθηκε την ίδια χρονιά η παρακαμπτήρια σιδηροδρομική γραμμή Νέου Ηρακλείου - Λαυρίου. Στη Βόρεια Ελλάδα,οι πρώτες συστηματικές έρευνες για τον εντοπισμό και αξιολόγηση των λιγνιτών της ευρύτερης περιοχής Πτολεμαΐδας άρχισαν μετά το 1938. Το 1955, συστάθηκε η εταιρία ΛΙΠΤΟΛ που είχε ως αντικείμενο την εκμετάλλευση του λιγνίτη και τη χρησιμοποίησή του για την παραγωγή μπρικετών, αζωτούχων λιπασμάτων, ημικώκ και ηλεκτρικής ενέργειας. Το 1959, το 90% των μετοχών της ΛΙΠΤΟΛ περιήλθαν στη ΔΕΗ. Το 1975 συγχωνεύθηκε η ΛΙΠΤΟΛ στη ΔΕΗ. Η παραγωγή λιγνίτη που ήταν το 1959 1,3 εκ. τόνους , αυξήθηκε το 1975 σε 11,7 εκ. τόνους, το 1985 σε 27,3 εκ. τόνους και το 2006 σε 49 εκ. τόνους (συμπεριλαμβανομένου και του ορυχείου στη Φλώρινα). Το λιγνιτικό κοίτασμα Μεγαλόπολης μελετήθηκε επιστημονικά για πρώτη φορά το 1957 και τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά. Το 1969 άρχισε από τη ΔΕΗ η εκμετάλλευση του λιγνίτη. Το γεγονός αυτό ήταν μία ιδιαίτερη περίπτωση σε παγκόσμιο επίπεδο, επειδή για πρώτη φορά τόσο φτωχός λιγνίτης εξορύσσεται και χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το λιγνιτωρυχείο Μεγαλόπολης ξεκίνησε με μία ετήσια παραγωγή 1 εκ. τόνους και έφθασε το 2006 τους 13,5 εκ. τόνους. Σήμερα η ΔΕΗ παράγει συνολικά περίπου 63 εκ. τόνους λιγνίτη σε ετήσια βάση. Η εντυπωσιακή ανάπτυξη των Λιγνιτωρυχείων της ΔΕΗ, επιτρέπει στη χώρα μας να κατέχει τη δεύτερη θέση στην παραγωγή λιγνίτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την πέμπτη θέση στην Ευρώπη και την έκτη στον Κόσμο. Την ηλεκτροδότηση της Αθήνας από το 1924 έως το 1927 παρείχε ο αγγλικός όμιλος Power and Traction Finance Company Ltd, η γνωστή ως «Πάουερ» που αργότερα ίδρυσε την Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών-Πειραιώς (ΗΕΑΠ). Βέβαια, η εκμετάλλευση παραγωγής και διανομής της ηλεκτρικής ενέργειας, γίνεται από τη ΔΕΗ τη δεκαετία του ’60, όπου και τέθηκαν σε λειτουργία ο ατμοηλεκτρικός σταθμός της Πτολεμαΐδας και ο υδροηλεκτρικός του Ταυρωπού. Τότε


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ξεκινάει ουσιαστικά ο σχεδιασμός της διάσωσης, αποτίμησης και αξιοποίησης του τεράστιου όγκου των αρχείων της Επιχείρησης, που συνθέτουν την ιστορική μνήμη της ΔΕΗ και του εξηλεκτρισμού της χώρας. (Ηλεκτρονικό αρχείο Δ.Ε.Η.) (Εξορύσσοντας το οφως. Μνήμες και εικόνες λιγνίτη, 60 χρόνια ενέργεια για την Ελλάδα, 2010)

1.3 Κοιτάσματα 1.3.1 Κοιτασματολογία του λιγνίτη Οι λιγνίτες ανήκουν στις στερεές ορυκτές καύσιμες ύλες με τη γενική ονομασία γαιάνθρακες και προήλθαν από φυτικά υπολείμματα μέσω μιας σειράς διεργασιών ενανθράκωσης. Οι διεργασίες αυτές, είχαν ως αποτέλεσμα τον εμπλουτισμό των φυτικών υπολειμμάτων σε άνθρακα. Η μετατροπή των φυτών σε τύρφη και η μετάβαση από την τύρφη (αρχικό στάδιο ενανθράκωσης) στον ανθρακίτη (τελικό στάδιο ενανθράκωσης) είναι συνάρτηση της επίδρασης του χρόνου, της θερμοκρασίας και της πίεσης. Η αύξηση του βαθμού ενανθράκωσης επηρεάζει τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά των γαιανθράκων. Οι λιγνίτες σχηματίστηκαν κατά τα πρώτα στάδια της ενανθράκωσης αμέσως μετά την τύρφη. Για το σχηματισμό ενός κυβικού μέτρου λιγνίτη, έχει υπολογισθεί ότι απαιτείται χρονικό διάστημα 1000 έως 4000 ετών. Το θερμιδικό περιεχόμενο των λιγνιτών, είναι από 3 έως 7 φορές μικρότερο από το θερμιδικό περιεχόμενο του λιθάνθρακα και 5 έως 10 φορές μικρότερο από αυτό του πετρελαίου. Κατάλληλες συνθήκες για το σχηματισμό λιγνιτών στον ελλαδικό χώρο συνέτρεξαν, κατά περιόδους και κατά περιοχές, από τις αρχές του Καινοζωικού αιώνα μέχρι τους πρόσφατους γεωλογικούς χρόνους. Η κύρια φάση λιγνιτογένεσης συμπίπτει με την Νεοτριτογενή και Τεταρτογενή γεωλογική περίοδο. Τα σημαντικότερα κοιτάσματα λιγνίτη αναπτύχθηκαν σε αβαθείς λίμνες και έλη κλειστών διηπειρωτικών λεκανών. Κύριο χαρακτηριστικό

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

17


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

των κοιτασμάτων είναι ο έντονος τεκτονισμός. (Ηλεκτρονικό αρχείο Δ.Ε.Η.)

1.3.2 Αποθέματα - Ποιότητα λιγνίτη

Απέναντι σελίδα: Υπόγεια ηλεκτράμαξα οδηγό και το βοηθό του. ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

18

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

με τον

Τα συνολικά βεβαιωμένα γεωλογικά αποθέματα λιγνίτη στη χώρα ανέρχονται σε περίπου 5 δις. τόνους. Τα κοιτάσματα αυτά παρουσιάζουν αξιοσημείωτη γεωγραφική εξάπλωση στον ελληνικό χώρο. Με τα σημερινά τεχνικό-οικονομικά δεδομένα τα κοιτάσματα που είναι κατάλληλα για ενεργειακή εκμετάλλευση, ανέρχονται σε περίπου 3,2 δις τόνους και ισοδυναμούν με 450 εκ. τόνους πετρελαίου. Τα κυριότερα εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα λιγνίτη βρίσκονται στις περιοχές Πτολεμαΐδας, Αμυνταίου και Φλώρινας με υπολογισμένο απόθεμα 1,8 δις τόνους, στην περιοχή της Δράμας με απόθεμα 900 εκ. τόνους και στην περιοχή Ελασσόνας με 169 εκ. τόνους. Επίσης στην Πελοπόννησο, περιοχή Μεγαλόπολης, υπάρχει λιγνιτικό κοίτασμα με απόθεμα περίπου 223 εκ. τόνους. Με βάση τα συνολικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα λιγνίτη της χώρας και τον προγραμματιζόμενο ρυθμό κατανάλωσης στο μέλλον, υπολογίζεται ότι τα αποθέματα αυτά επαρκούν για περισσότερο από 45 χρόνια. Μέχρι σήμερα οι εξελιχθείσες ποσότητες λιγνίτη φτάνουν περίπου στο 29% των συνολικών αποθεμάτων. Εκτός από λιγνίτη η Ελλάδα διαθέτει και ένα μεγάλο κοίτασμα Τύρφης στην περιοχή των Φιλίππων (Ανατολική Μακεδονία). Τα εκμεταλλεύσιμα αποθέματα στο κοίτασμα αυτό εκτιμώνται σε 4 δις κυβικά μέτρα και ισοδυναμούν περίπου με 125 εκατ. τόνους πετρελαίου. Γενικά η ποιότητα των ελληνικών λιγνιτών είναι χαμηλή. Η θερμογόνος δύναμη κυμαίνεται από 975 - 1380 kcal/kg στις περιοχές Μεγαλόπολης, Αμυνταίου και Δράμας, από 1261 - 1615 kcal/kg στην περιοχή Πτολεμαΐδας και 1927 -2257 στις περιοχές Φλώρινας και Ελασσόνας. Σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα των λιγνιτών της χώρας μας είναι η χαμηλή περιεκτικότητα σε καύσι (Α.Ε.)ο θείο.


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

19


μετεγκαταστασεισ οικισμων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.4

Οι υπόγειες στοές που οδηγούσαν στα μέτωπα εξόρυξης και οι γραμμές πάνω στις οποίες μεταφερόταν ο λιγνίτης και τα άγονα υλικά με τα βαγονέτα της εποχής ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

20

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Η Ίδρυση της Δ.Ε.Η. Α.Ε.

Από τον πρώτο μικρό σταθμό παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος της Γενικής Εταιρείας Εργοληψιών, στην οδό Αριστείδου το 1889, μέχρι την ίδρυση της ΔΕΗ το 1950 μεσολαβεί μία 60ετία, κατά την οποία δεν έχει ακόμη εμπεδωθεί η αντίληψη ότι το ηλεκτρικό ρεύμα είναι κοινωνικό αγαθό. Η παραγωγή του γίνεται από ένα πλήθος -μικρών κατά κανόναιδιωτικών ή δημοτικών εταιρειών, διασπαρμένων στην ελληνική επικράτεια. Η οικιακή κατανάλωση είναι εξαιρετικά περιορισμένη, καθώς η τιμή του ρεύματος είναι υψηλή -ενώ η ποιότητα χαμηλή-, καθιστώντας το πολυτέλεια. Ωστόσο, η ηλεκτροδότηση της Αθήνας, ιδιαίτερα από το 1924 έως το 1927, αποτέλεσε πεδίο οικονομικών ανταγωνισμών, πυροδότησε πολιτικές αντιπαραθέσεις και προσέλκυσε το ενδιαφέρον ξένων ομίλων. Νικητής σε αυτόν τον ανταγωνισμό στέφθηκε ο αγγλικός όμιλος Power and Traction Finance Company Ltd. Η γνωστή ως «Πάουερ» αργότερα ίδρυσε την Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών-Πειραιώς (ΗΕΑΠ), η οποία εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη ηλεκτρική εταιρεία της χώρας πριν από την ίδρυση της ΔΕΗ. Στις 20 Ιουλίου 1950, υπογράφτηκε σύμβαση μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και της αμερικανικής εταιρείας Ebasco, με την οποία η τελευταία αναλάμβανε την ανάπτυξη και λειτουργία εθνικού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας και στις 7 Αυγούστου 1950 ιδρύθηκε η ΔΕΗ. Κατά την πρώτη 20ετία ανάπτυξης της ΔΕΗ, κατευθυντήριος άξονας τόσο για τα ενεργειακά προγράμματα όσο και για την τιμολογιακή πολιτική της επιχείρησης υπήρξε η παραγωγή άφθονης και φθηνής ηλεκτρικής ενέργειας. Το πρώτο ενεργειακό πρόγραμμα εκπονήθηκε την περίοδο 1951-1955 από την Ebasco -η οποία είχε αναλάβει την ευθύνη οργάνωσης και λειτουργίας της ΔΕΗ- με κεφάλαια προερχόμενα από το δημόσιο προϋπολογισμό, το Σχέδιο Μάρσαλ και τις ιταλικές πολεμικές αποζημιώσεις. Τα έργα του πρώτου προγράμματος, περιελάμβαναν τον ατμοηλεκτρικό σταθμό Αλιβερίου, τους υδροηλεκτρικούς σταθμούς Λούρου,


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Άγρα και Λάδωνα, καθώς και την κατασκευή γραμμών μεταφοράς για τη διασύνδεση όλων των παραπάνω σταθμών. Με βάση τα συνολικά αποθέματα και τον προγραμματιζόμενο ρυθμό κατανάλωσης στο μέλλον, υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα οι υπάρχουσες ποσότητες λιγνίτη επαρκούν για τα επόμενα 45 χρόνια. Μέχρι σήμερα έχουν εξορυχτεί συνολικά 1,3 δισ. τόνοι λιγνίτη ενώ τα εκμεταλλεύσιμα αποθέματα ανέρχονται σε 3,1 δισ. τόνους περίπου. Το 2006 εξορύχτηκαν συνολικά 62,5 εκ. τόνοι. Σήμερα, οι 8 λιγνιτικοί σταθμοί της ΔΕΗ αποτελούν το 42% της εγκατεστημένης ισχύος της και παράγουν το56% περίπου της καθαρής ηλεκτρικής παραγωγής της ΔΕΗ. Η χρήση του λιγνίτη, για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αποφέρει στην Ελλάδα τεράστια εξοικονόμηση συναλλάγματος (περίπου 1 δισ. δολάρια ετησίως). Ο λιγνίτης είναι καύσιμο στρατηγικής σημασίας για τη ΔΕΗ, γιατί έχει χαμηλό κόστος εξόρυξης, σταθερή και άμεσα ελέγξιμη τιμή και παρέχει σταθερότητα και ασφάλεια στον ανεφοδιασμό καυσίμου. Συγχρόνως, προσφέρει χιλιάδες θέσεις εργασίας στην ελληνική περιφέρεια, ιδιαίτερα σε περιοχές που εμφανίζουν μεγάλα ποσοστά ανεργίας. Ο λιγνίτης έχει συντελέσει τα μέγιστα στην αύξηση του εθνικού προϊόντος. (Ηλεκτρονικό αρχείο Δ.Ε.Η.) 1.4.1 Πτολεμαΐδα και Ταυρωπός Με το δεύτερο ενεργειακό πρόγραμμα που εκπόνησε η ελληνική πλέον διοίκηση της ΔΕΗ, μετά τη λήξη της σύμβασης με την Ebasco το καλοκαίρι του 1955, οριστικοποιήθηκε η οργάνωση και η μορφή της εκμετάλλευσης της παραγωγής και της διανομής της ηλεκτρικής ενέργειας. Επιπλέον, τέθηκαν σε λειτουργία ο ατμοηλεκτρικός σταθμός Πτολεμαΐδας και ο υδροηλεκτρικός σταθμός Ταυρωπού. Μέχρι το 1960, μέσα σε μια δεκαετία λειτουργίας της ΔΕΗ, εκτός από τα θερμοηλεκτρικά και υδροηλεκτρικά εργοστάσια παραγωγής, κατασκευάστηκαν χιλιάδες χιλιόμετρα γραμμών μεταφοράς και διανομής της ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και πλήθος

Ορυχεία Πτολεμαΐδα ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

21


22


23


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ορυχεία Πτολεμαΐδα ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

Προηγούνη σελίδα Σύμπλεγμα ταινιόδρομων ©προσωπικό αρχείο

24

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

μετεγκαταστασεισ οικισμων

υποσταθμών μετασχηματισμού του ρεύματος. Ωστόσο, βασικός πυλώνας του εξηλεκτρισμού όλης της χώρας υπήρξε το μεγάλο έργο των εξαγορών. Με το νόμο 3523 του 1956 η ΔΕΗ ορίστηκε ως μοναδικός φορέας για την παραγωγή και διανομή ηλεκτρικής ενέργειας και ανέλαβε την εξαγορά των υφιστάμενων τοπικών ηλεκτρικών εκμεταλλεύσεων και την εφαρμογή ενιαίου χαμηλού τιμολογίου σε ολόκληρη τη χώρα. Ο νόμος αυτός για την εξαγορά -ουσιαστικά για την κρατικοποίηση- όλων των ηλεκτρικών επιχειρήσεων της χώρας, αφορούσε 415 επιχειρήσεις, κυρίως μικρές και μεσαίες, αλλά και μία πολύ μεγάλη για τα ελληνικά δεδομένα και, το κυριότερο, ξένων συμφερόντων, την ΗΕΑΠ. Το έργο των εξαγορών ξεκίνησε το 1956 και ολοκληρώθηκε το 1968, με την εξαγορά και της τελευταίας ηλεκτρικής εταιρείας, του «Γλαύκου» της Πάτρας. Έτσι, η ιστορία της πρώτης περιόδου του εξηλεκτρισμού αποτυπώνεται στο παλαιότερο αρχειακό υλικό της Επιχείρησης, στα Αρχεία των Εξαγορών Ηλεκτρικών Εταιρειών, αφού η ΔΕΗ, εκτός της δικής της πεντηκονταετούς και πλέον ιστορίας, είναι φυσικός κληρονόμος και της προγενέστερης ιστορίας μετά την εξαγορά από την ίδια όλων των ιδιωτικών ηλεκτρικών επιχειρήσεων. Επιπλέον, τα αρχεία ηλεκτροδοτήσεων των νοικοκυριών και των μεγάλων πελατών (βιομηχανικών, μεγάλων επιχειρήσεων κ.ά.) από το 1954, αλλά και τα αρχεία της προόδου του εξηλεκτρισμού της υπαίθρου (1967-1994) είναι μοναδικού ενδιαφέροντος όχι μόνο για την ιστορία της ΔΕΗ, αλλά και για την οικονομική και κοινωνική ιστορία της χώρας. Το 1970 η ΔΕΗ είχε πλέον κατορθώσει να δημιουργήσει ένα εθνικό δίκτυο ηλεκτροδότησης όλης της χώρας και να προσφέρει ισότιμα σε όλους πρόσβαση στο ηλεκτρικό ρεύμα. Το γεγονός αυτό, εκτός από τεχνικό επίτευγμα και σημαντικό στάδιο ανάπτυξης του δημόσιου τομέα, αποτέλεσε και το πρώτο ολοκληρωμένο δίκτυο υλικοτεχνικής υποδομής που ενσωμάτωνε το σύνολο του πληθυσμού της επικράτειας. Καθώς δε τα μεγάλης κλίμακας έργα απαιτούσαν τεχνογνωσία που ξεπερνούσε κατά πολύ τις δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας, δεν είναι υπερβολικό να πούμε ότι στη διάρκεια των δύο πρώτων δεκαετιών της λειτουργίας της


μετεγκαταστασεις οικισμων

η ΔΕΗ αποτέλεσε το σημαντικότερο εκπαιδευτικό εργαστήρι της μεταπολεμικής Ελλάδας. Παράλληλα, στο πλαίσιο του σχεδιασμού πολιτικής για τη διάσωση και αξιοποίηση της βιομηχανικής κληρονομιάς της Επιχείρησης, συγκροτήθηκε το Αρχείο Ιστορικού Μηχανολογικού Εξοπλισμού της ΔΕΗ. Στόχος του έργου αυτού είναι η καταγραφή, αξιολόγηση και διάσωση του τεχνολογικού πλούτου της Επιχείρησης πανελλαδικά. Από τον Ατμοηλεκτρικό Σταθμό Φαλήρου, που κατασκευάστηκε το 1903 -διατηρητέο μνημείο σήμερα- και είναι το πρώτο εργοστάσιο του είδους του στη χώρα, μέχρι τις εγκαταστάσεις και τα κτήρια-μηχανές των πρώην Λιγνιτωρυχείων Αλιβερίου, τα υλικά κατάλοιπα του εξηλεκτρισμού συνιστούν τεκμήρια της πλούσιας παραγωγικής δραστηριότητας της ΔΕΗ σε όλη την επικράτεια και ψηφίδες του σύγχρονου πολιτιστικού αποθέματός της. Τα μεγάλα έργα, ο εξηλεκτρισμός ολόκληρης της χώρας, η δημιουργία του ενιαίου εθνικού δικτύου, η τεράστια συμβολή της ΔΕΗ ως ενιαίου και δημόσιου φορέα στη μεταπολεμική παραγωγική συγκρότηση της χώρας, η εξέλιξη της διοικητικής οργάνωσης της επιχείρησης, αλλά και η ιστορία της εργασίας αποτυπώνονται στα πλούσια και πολυποίκιλα τεκμήρια του Ιστορικού Αρχείου της ΔΕΗ. (Εξορύσσοντας το οφως. Μνήμες και εικόνες λιγνίτη, 60 χρόνια ενέργεια για την Ελλάδα, 2010)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Εργάτης σε ορυχείο ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

1.5 Δυτική Μακεδονία 1.5.1 Πτολεμαΐδα Στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας και πιο συγκεκριμένα στη λεκάνη Πτολεμαΐδας είναι γνωστή εδώ και πολλές δεκαετίες η ύπαρξη πλούσιων λιγνιτικών κοιτασμάτων. Το μεγαλύτερο λιγνιτικό δυναμικό της χώρας είναι συγκεντρωμένο σε τρεις περιοχές - λεκάνες κατά μήκος του άξονα Φλώρινα - Αμύνταιο - Πτολεμαΐδα - Κοζάνη - Σέρβια. Σταδιακά στην περιοχή Πτολεμαΐδας - Αμυνταίου δημιουργήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα Λιγνιτικά Κέντρα στον κόσμο. Στο Λιγνιτικό Κέντρο Πτολεμαΐδας - Αμυνταίου λειτουργούν

Ορυχεία Πτολεμαΐδα ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

25


συμπερασματα

26

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

27


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Εργασίες σε ορυχεία ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

28

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

μετεγκαταστασεισ οικισμων

σήμερα τέσσερα λιγνιτωρυχεία: Το Ορυχείο Νοτίου Πεδίου, το Ορυχείο Καρδιάς, το Ορυχείο Κυρίου Πεδίου και το Ορυχείο Αμυνταίου (συμπεριλαμβανομένου και του ορυχείου στη Φλώρινα). Επίσης στο Λιγνιτικό Κέντρο ανήκουν το Εργοστάσιο Λιγνιτοπλίνθων και ο ατμοηλεκτρικός σταθμός ΛΙΠΤΟΛ. Η παραγωγή λιγνίτη ανήλθε το 2006 σε 49εκ. τόνους . Για την επίτευξη του έργου αυτού χρησιμοποιούνται 42 καδοφόροι εκσκαφείς, 16 αποθέτες, 225 km περίπου ταινιόδρομοι (με πλάτος 1,0 - 2,4 μέτρα) και 1.000 περίπου ντιζελοκίνητα μηχανήματα. Οι ενεργειακές μονάδες που τροφοδοτούνται με λιγνίτη από το Λιγνιτικό Κέντρο Πτολεμαΐδας - Αμυνταίου είναι: ΣΤΑΘΜΟΣ ΕΓΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΗ ΙΣΧΥΣ (MW) ΑΗΣ ΛΙΠΤΟΛ 10+33 = 43 ΑΗΣ ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑΣ 70 + 2x125 + 300 = 620 ΑΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ 2x300 + 2x325 = 1.250 ΑΗΣ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ 2x300+2x310+375 = 1.595 ΑΗΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ 2x300 = 600 ΑΗΣ ΜΕΛΙΤΗΣ-ΑΧΛΑΔΑΣ 1x330 = 330 ΣΥΝΟΛΟ 4.438 Η πρώτη συστηματική έρευνα ξεκίνησε το 1937 από τον Γερμανό καθηγητή Kögel, o οποίος, αφού ερεύνησε τη περιοχή, πρότεινε την ανόρυξη 186 γεωτρήσεων, οι οποίες εκτελέσθηκαν μεταξύ των ετών 1937 - 1940 και από τις οποίες διαπιστώθηκαν αποθέματα ύψους 300.000.000 τόνων λιγνίτη. Από τις αρχές ακόμη του 20ου αιώνα υπήρχαν μικρές ιδιωτικές εκσκαφές, οι οποίες κάλυπταν στοιχειώδεις οικογενειακές ανάγκες θέρμανσης, ενώ η πρώτη συστηματική εκμετάλλευση ανήκει στη μικρή εταιρία Παυλίδη - Αδαμοπούλου, χωρίς ωστόσο καμιά συστηματική έρευνα να έχει διεξαχθεί μέχρι τότε. Από τότε η λεκάνη της Πτολεμαΐδας απετέλεσε και αποτελεί τη σημαντικότερη λιγνιτοφόρα περιοχή της Ελλάδας. Μεταπολεμικά, όταν τέθηκε επί τάπητος το ενεργειακό πρόβλημα της χώρας, ανατέθηκε από την Υπηρεσία Ερευνών Υπεδάφους η εκπόνηση κοιτασματολογικής μελέτης


μετεγκαταστασεις οικισμων

στον καθηγητή Ι. Παπασταματίου, ο οποίος προσδιόρισε τα εξής αποθέματα: •Βέβαια 450.000.000 τόνοι •Πιθανά 150.000.000 τόνοι •Δυνατά 150.000.000 τόνοι Το 1957 η εταιρία ΛΙΠΤΟΛ (Λιγνιτωρυχεία Πτολεμαΐδας) άνοιξε το πρώτο ορυχείο ευρείας επιφανειακής εκμετάλλευσης στο Κύριο Πεδίο, με προοπτική παραγωγής 1.800.000 τόνων και πρόγραμμα ανάπτυξης με ετήσια παραγωγή το 1960 τους 4.600.000 τόνους. Το πρόγραμμα της ΛΙΠΤΟΛ προέβλεπε επίσης για το 1967 τη διάνοιξη νέου ορυχείου στο Πεδίο Καρδιάς με ετήσια παραγωγή 5.000.000 τόνους λιγνίτη. Το 1960 η ΛΙΠΤΟΛ ανέθεσε στο Γραφείο Dr. Ehlers την εκπόνηση λεπτομερούς κοιτασματολογικής μελέτης στην περιοχή νότια του εξάρματος του Κομάνου, όπου υπολογίσθηκαν αποθέματα ύψους 355.000.000 τόνων λιγνίτη. Την περίοδο 1966 - 1968 εκτελέσθηκαν ερευνητικές γεωτρήσεις στην περιοχή νότια του Ορυχείου Καρδιάς γνωστή και σαν Νότιο Πεδίο, όπου τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα της έρευνας οδήγησαν τη διοίκηση της ΛΙΠΤΟΛ να προτείνει την εκτέλεση λεπτομερούς έρευνας, την οποία, μετά τη συγχώνευση της ΛΙΠΤΟΛ με τη ΔΕΗ χρηματοδότησε η ΔΕΗ. Την έρευνα διεξήγαγε το Ι.Γ.Ε.Υ με επικεφαλής τους Ι. Αναστόπουλο και Κ. Κούκουζα, οι οποίοι σε πρώτη φάση υπολόγισαν τα εξής αποθέματα. •Απολήψιμα 343.000.000 τόνους •Βέβαια 650.000.000 τόνους •Δυνατά 800.000.000 τόνους Οι ερευνητικές γεωτρήσεις στην περιοχή του Νοτίου πεδίου συνεχίσθηκαν την περίοδο 1973-1976 και το 1976 ανατέθηκε στον οίκο Dr. OTTO GOLD η εκπόνηση της μελέτης εκμετάλλευσης του Νοτίου Πεδίου, που παραδόθηκε το Μάιο 1978. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης τα συνολικά αποθέματα απολήψιμου λιγνίτη ανατολικά του ρέματος Σούλου υπολογίζονται σε 1.050 εκατ. τόνους και βρίσκονται σε σχέση εκμετάλλευσης 5,03 : 1 FM3/TN. Τον Αύγουστο 1979 άρχισε η διάνοιξη του Ορυχείου Νοτίου Πεδίου, του μεγαλύτερου σήμερα λιγνιτωρυχείου στη Βαλκανική χερσόνησο, όπου η έρευνα συνεχίζεται ακόμη και σήμερα, αφού για τα επόμενα χρόνια θα αποτελέσει την κύρια πηγή τροφοδοσίας λιγνίτη του

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ανατίναξη σε σκληρούς σχηματισμούς Ορυχείου ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

Εκσκαφή υπερκειμένων υλικών ©αρχείο Δ.Ε.Η. Α.Ε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

29


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου. Η ραγδαία ανάπτυξη των λιγνιτωρυχείων της ΔΕΗ και ιδιαίτερα του Λιγνιτικού Κέντρου Πτολεμαΐδας Αμυνταίου, που έχει εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης, με ετήσια διακίνηση μαζών παραγωγή λιγνίτη άνω των 50.000.000 τόνων, στηρίζεται σήμερα στα εξής ορυχεία. •Ορυχείο Κυρίου Πεδίου - Ορυχείο Μαυροπηγής •Ορυχείο Τομέα - 6 •Ορυχείο Νοτίου Πεδίου •Ορυχείο Αμυνταίου (Ηλεκτρονικό αρχείο Δ.Ε.Η.) (Εξορύσσοντας το οφως. Μνήμες και εικόνες λιγνίτη, 60 χρόνια ενέργεια για την Ελλάδα, 2010)

Επόμενη σελίδα: Καδοφόρος εκσκαφέας ©προσωπικό αρχείο

30

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

31


δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 2.Μετεγκαταστάσεις

οικισμών εξορύξεων, στην ξένη βιβλιογραφία

λόγω

2.1.1 Τύποι μετεγκαταστάσεων MIDR και DIDR

32

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Οι φυσικές μετατοπίσεις , οι αλλαγές τοποθεσίας και οι μετεγκαταστάσεις είναι ευρέως αναγνωρισμένο ότι θέτουν σε υψηλούς κινδύνους τους ανθρώπους που επηρεάζονται άμεσα από το εκάστοτε έργο. Για πάνω από τέσσερις δεκαετίες, μελετητές έχουν ερευνήσει και αναλύσει τις διαφορετικές διαστάσεις αυτής της αμφισβητούμενης και δοκιμασμένης πρακτικής. Η πρόοδος στο να οριστούν τα ελάχιστα πρότυπα όσων αφορά τη συμβουλευτική, το σχεδιασμό, τις αποζημιώσεις , τον χειρισμό των παραπόνων και την αποκατάσταση της βιωσιμότητας, οργανώθηκε από τον Διεθνή οργανισμό Παγκόσμιας τράπεζας για θέματα που αφορούν τις ακούσιες μετεγκαταστάσεις. (John R. Owen, 2014) Οι μετεγκαταστάσεις οικισμών ομαδοποιούνται σε δύο βασικές κατηγορίες, τις Development-induced displacement and resettlement (DIDR), δηλαδή εξορυκτικά υποκινούμες μετατοπίσεις και μετεγκαταστάσεις πληθυσμών, και σε Mining-induced displacement and resettlement (MIDR), δηλαδή μετεγκαταστάσεις και μετακινήσεις πληθυσμών, υποκινούμενες από αναπτυξιακά έργα. Η πρώτη κατηγορία αφόρα μεταφορά πληθυσμών και μετεγκαταστάσεις οικισμών, για τις ανάγκες τις οικονομικής ανάπτυξης και κερδοφορίας. Υπάγονται ουσιαστικά στην κατηγορία της αναγκαστικής μετανάστευσης (forced migration). Ιστορικά οι μετεγκαταστάσεις αυτές (DIDR), έχουν συνδεθεί κυρίως με τη δημιουργία υδροηλεκτρικών εργοστασίων και αρδευτικών έργων, αλλά και με τη δημιουργία έργων μεταφοράς και οδοποιίας (δρόμοι, σιδηροδρομικοί σταθμοί, αεροδρόμια), ορυχεία, έργα αστικοποίησης, συντήρησης και ανάπλασης ολόκληρης της περιοχής. Σύμφωνα με


μετεγκαταστασεις οικισμων

δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

τον (Terminski, 2012) δεκαπέντε εκατομμύρια άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους κάθε χρόνο, εξαιτίας μεγάλων αναπτυξιακών έργων. Παράλληλα οι Cernea M. και Oliver-Smith, επίσης υπολογίζουν τον αριθμό των μετακινούμενων πληθυσμών σε δεκαπέντε εκατομμύρια. Η έλλειψη πολιτικής και οργάνωσης των μετεγκαταστάσεων που παρατηρείται, οδηγεί στην χρηματική αποζημίωση των ανθρώπων, που συχνά δεν επαρκεί, χωρίς να υπάρχει πρόβλεψη για τη δημιουργία υποστηρικτικού μηχανισμού και στήριξης για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας (Cernea M. 2006) (Oliver-Smith, 2009).

2.1.2 Οι MIDR μετεγκαταστάσεις Από την άλλη πλευρά, οι Mining-induced displacement and resettlement (MIDR), μετεγκαταστάσεις που πραγματοποιούνται για λόγους εξορυκτικής δραστηριότητας σε κοντινά ορυχεία, αποτελούν σημαντική κατηγορία των DIDR. Παρόλο που το κοινωνικό κόστος αυτής της εκμετάλλευσης είναι μεγάλο, η επιστημονική έρευνα έχει ακόμα να διατελέσει πολλά βήματα για την ανάλυση των συνεπειών που επιφέρει αλλά και για την οργάνωση ολόκληρου του μηχανισμού μετεγκατάστασης, με στόχο τη βιωσιμότητα της διαδικασίας. Οι πρώτες μετεγκαταστάσεις που προκλήθηκαν από την εξορυκτική δραστηριότητα ορυχείων, χρονολογούνται στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα. Όπως αναφέρει ο Walter Fernandes, μόνο στην περιοχή της Ινδίας (Jarkhand), οι εξορύξεις έχουν οδηγήσει στην μετεγκατάσταση 2,55 εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι χώρες στις οποίες παρατηρούνται τέτοιου τύπου μετεγκαταστάσεις είναι η Ινδία, η Κίνα, πολλές χώρες της Αφρικής όπως η Γκάνα και η Μποτσουάνα, αλλά και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες για λόγους εξόρυξης καυσίμων και πρώτων υλών για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (open pit coal mining), όπως η Γερμανία, η Πολωνία και η Ελλάδα. Το έλλειμμα που παρουσιάζεται σχετικά με τις MIDR μετεγκαταστάσεις, οφείλεται στο γεγονός ότι υπάρχει μεγάλη ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

33


δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

απόκλιση μεταξύ της γνώσης των DIDR μετεγκαταστάσεων και τις πρακτικής αυτών που πραγματοποιούνται για λόγους εξορύξεων. Όπως αναφέρει ο (Downing, 2002) στο Creating Poverty: the flawed economic of the World Bank's revised involuntary resettlement policy, η ευρεία γνώση που έχει προκύψει από τις μετεγκαταστάσεις υποκινούμενες από κριτήρια οικονομικής ανάπτυξης, ποτέ δεν τέθηκε σε εφαρμογή για τις μετεγκαταστάσεις λόγω εξορυκτικής δραστηριότητας. Ο ίδιος (Downing, 2002) στο report του με τίτλο Avoiding New Poverty: Mining-induced displacement and resettlement παρουσιάζει αναλυτικά τις αιτίες για την αυξανόμενη σημασία των μετεγκαταστάσεων λόγω εξόρυξης πλούσιων κοιτασμάτων ορυκτών, που βρίσκονται σε περιοχές με σχετικά χαμηλές τιμές απαλλοτρίωσης, σε περιοχές υψηλής πληθυσμιακής πυκνότητας με δυσμενείς όρους ιδιοκτησίας της γης και πολιτικά αδύναμους και ανήμπορους πληθυσμούς. 2.1.3 Βασικά χαρακτηριστικά MIDR

34

Μερικά από τα βασικά χαρακτηριστικά των μετεγκαταστάσεων MIDR δεν έχουν διερευνηθεί ακόμη επαρκώς. Το πιο σημαντικό είναι η επίδραση του κύκλου ζωής του έργου στο σχεδιασμό και της εφαρμογή της μετεγκατάστασης. Τα εξορυκτικά έργα είναι σχεδιασμένα να κινούνται κατά μήκος του κύκλου ζωής τους: από την εκσκαφή, το design του έργου, το σχεδιασμό, την κατασκευή, τη λειτουργία και την παράδοση του. Κάθε φάση του, καθώς και η μετάβαση από μία φάση στην άλλη, σηματοδοτεί μια σειρά προκλήσεων για τη χρήση της γης και τον σχεδιασμό της μετεγκατάστασης (Sonter J.L., 2014). Συμπληρωματικά με τον κύκλο ζωής του έργου, τα εξορυκτικά έργα είναι άμεσα συνδεδεμένα με τις διεθνείς αγορές. Η μεταβλητότητα της αγοράς έχει άμεση επίδραση στο πως η επιχείρηση σχεδιάζει (ή αποτυγχάνει να σχεδιάσει) δραστηριότητες που σχετίζονται με τις μετεγκαταστάσεις. Το γεγονός αυτό, εσωκλείει ρίσκα που αφορούν τον πληττόμενο πληθυσμό, την πολιτική εξουσία, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2


μετεγκαταστασεις οικισμων

δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

την επιχείρηση που έχει αναλάβει το project, τους ανθρώπους που κερδίζουν από αυτό αλλά και τους δανειστές. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η βιομηχανία των εξορύξεων έχει εισέλθει σε ένα ολοένα αυξανόμενο αριθμό, σύνθετων και συνεχόμενων, διαβουλεύσεων κοινωνικής πολιτικής. Σε αυτές εντάσσονται θέματα επιχειρήσεων και ανθρώπινων δικαιωμάτων, ελεύθερης βούλησης και επιβολής αποφάσεων, revenue transparency, conflict minerals, ισόποση κατανομή της ανάπτυξης και τις συμφωνίες διαπραγμάτευσης. Στη βιομηχανία έχουν δημιουργηθεί θέσεις συλλογικής πολιτικής και διαχείρισης υλικών που διευθετούν την συσχέτιση των παραπάνω συζητήσεων με τον τομέα της βιομηχανίας. Όσων αφορά τις μετεγκαταστάσεις, δεν έχει δημιουργηθεί ακόμα ένας τομέας που να επιβαρύνεται με την διευθέτηση σχετικών θεμάτων. Αντιθέτως, το υπάρχον πρότυπο φαίνεται να αντικατοπτρίζει τη δέσμευση της βιομηχανίας στις διεθνείς συμβάσεις που αφορούν στις μετεγκαταστάσεις με στόχο την οικονομική ανάπτυξη. Παράλληλα εμπεριέχουν τις διαβουλεύσεις, σε μικρότερες εταιρίες, με τους συμβούλους, τους δανειστές και τους επιβλέποντες του σχεδιασμού, της εφαρμογής και των θεμάτων συμμόρφωσης σε κάθε βήμα του έργου. Οι μετεγκαταστάσεις εμφανίζονται αποκομμένες από τα φλέγοντα ζητήματα και την πολιτική της βιομηχανίας. Το γεγονός αυτό γίνεται εμφανές στον τομέα της σύναψης συμφωνιών. Η βιομηχανία τοποθετεί τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη συμφωνιών, ως το πλαίσιο για την αναγνώριση των δικαιωμάτων, το χτίσιμο μιας αμοιβαίας κατανόησης, τις καλής θέλησης διαπραγματεύσεις αλλά και τη δημιουργία δημόσιων σχέσεων και επαφών (Bereton, 2011). 2.1.4.Eξωτερικοί

παράγοντες

που

επηρεάζουν

τις

μετεγκαταστάσεις

Επόμενη σελίδα: Αποθέτης άγονων υλικών ©προσωπικό αρχείο

Με βάση τη βιβλιογραφία, οι μετεγκαταστάσεις DIDR χωρίζονται σε τρεις υποκατηγορίες: ακαδημαϊκού τύπου, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

35


συμπερασματα

36

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

37


δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

38

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

μετεγκαταστασεισ οικισμων

μελέτες δημόσια διαθέσιμες και σε ιδιωτικές εργασίες/ reports. Το μεγαλύτερο τμήμα των μετεγκαταστάσεων MIDR, υπάγεται στην τρίτη κατηγορία. Το προϊόν των μετεγκαταστάσεων αυτών είναι εμπιστευτικού χαρακτήρα, αλλά λόγω της εμπορευματικής φύσης του έργου το αποτέλεσμα είναι εμφανές στην κοινωνία. Το τελικό προϊόν λοιπόν, είναι σε θέση να επηρεάσει τη σχεδιαστική διαδικασία και τα μελλοντικά αποτελέσματα άλλων μετεγκαταστάσεων. Κάθε μεγάλη εταιρία διαθέτει ένα ειδικό επιτελείο συμβούλων, που συμβάλει στον σχηματισμό συνεταιρικών στρατηγικών, και θεμάτων που προκύπτουν σχετικά με τη μετεγκατάσταση. Πολλές φορές οι πληροφορίες αυτές δεν κυκλοφορούν στο εσωτερικό της εταιρίας. Οι κατασκευαστικές, κοινωνικές και επικοινωνιακές διαφοροποιήσεις που συναντώνται στα συνεργαζόμενα τμήμα αλλά και στις διαφορετικές εταιρίες, συχνά αποκλείουν την συσσωρευμένη γνώση από τον τομέα τις εφαρμογής καθώς οι αποκλίσεις είναι σημαντικές και κάθε περίπτωση αντιμετωπίζεται ανάλογα με το ποιος έχει αναλάβει τη διαχείριση της. Οι μετεγκαταστάσεις λόγω εξορύξεων, εμφανίζονται επίσης στο κοινωνικά προσανατολισμένο αντίκτυπο των εξορύξεων στην σχετική βιβλιογραφία, όπου οι αναφορές και η βιβλιογραφία των DIDR μετεγκαταστάσεων είναι ανεπαρκής. Δεν είναι ξεκάθαρα αν η βιβλιογραφία των DIDR θεωρείται άσχετη με τις εξορυκτικές μετεγκαταστάσεις από τους συγγραφείς τους ή έχει ακούσια παραβλεφθεί. Από την άλλη πλευρά η βιβλιογραφία των εξορύξεων αντικατοπτρίζει ένα πρότυπο μετεγκατάστασης όσων αφορά τον τομέα της πολιτικής της εταιρίας (policy domain), όπου το παράγωγο της μετεγκατάστασης μελετάται σαν παράδειγμα και όχι σαν θέμα κύριου ενδιαφέροντος. Για παράδειγμα η μετεγκατάσταση παρουσιάζεται σαν ένας παράγοντας που περιπλέκει θέματα σχετικά με τα ορυχεία (Hilson G, 2007), τα ανθρώπινα δικαιώματα (Farrell, 2012), ψυχο-κοινωνικούς παράγοντες (Goesslling, 2010), αμφισβήτηση της χρήσης γης (Delang, 2012) και περικοπές αποζημιώσεων (Abuy, 2013). Βασικό χαρακτηριστικό των μετεγκαταστάσεων που μελετάμε είναι ότι μπορούν να προκύψουν οποιαδήποτε χρονική στιγμή του κύκλου ζωής του ορυχείου. Ο σχεδιασμός


μετεγκαταστασεις οικισμων

του έργου και οι επενδυτικές αποφάσεις, καθορίζονται από εξωτερικούς παράγοντες όπως τις τιμές του εμπορείου, τις προσδοκίες των μετόχων, τις οικονομικές απαιτήσεις του έργου σε συνδυασμό με τις νομικές προϋποθέσεις και τους ρυθμιστικούς παράγοντες σε κάθε φάση του έργου (Van Zyl, 2005). Ενώ οι αρμόδιοι του έργου μπορεί να επηρεάζουν την κοινωνική σταθερότητα στην οποία οι υπεύθυνοι εμμένουν, η μεταβλητότητα των αγορών μπορεί να οδηγήσει σε ραγδαίες αλλαγές στο έργο μετεγκατάστασης. Το γεγονός αυτό μπορεί να προκαλέσει με τη σειρά του απρόβλεπτη ζήτηση για γη, δημιουργώντας πίεση σε όλα τα μέλη για τη διαχείριση της απόκτησης της γης και της μετεγκατάστασης. Ανάλογα με το πότε θα προκύψει η ανάγκη για γη, η μετεγκατάσταση μπορεί να προκύψει κατά τη διάρκεια της διερεύνησης, του σχεδιασμού, της κατασκευής ή της λειτουργίας που προκύπτει από τη σταδιακή επέκταση του έργου. Για παράδειγμα μια μετεγκατάσταση μπορεί να οργανωθεί όταν υπάρξει ο κατάλληλος λόγος, να μπει σε εφαρμογή όταν ξεκινήσουν οι εργασίες, με τον βιοπορισμό να καθορίζει την ευθύνη των διαδικασιών. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι διαφορετικές ομάδες, με διαφορετικές γνώσεις, ικανότητες και αρμοδιότητες εμπλέκονται στην διαχείριση μίας μόνο μετεγκατάστασης. Όπου πραγματοποιούνται μετακινήσεις λόγω εξορύξεων παρατηρούνται πολλαπλές φάσεις έργου, όπου σύμφωνα με τους μελετητές πυροδοτούν υψηλούς κινδύνους κοινωνικού και εταιρικού χαρακτήρα, σχετικά με την τοπική οικονομικής εξάρτησης επίδραση (Filer, 2002) στα θέματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Terminski, 2012) (Farrell, 2012) και των κοινωνικών συγκρούσεων (Franks, 2014). Επιπλέον , έργα τα οποία περιγράφονται από τη βιομηχανία ως greenfields, στην πραγματικότητα έχουν χαρακτηριστικά brownfields όσων αφορά την οπτική της μετεγκατάστασης. Τα brownfields, είναι κομμάτια του αστικού ιστού, που είναι συνήθως εγκαταλελλημένα ή χωρίς κάποια χρήση, ενώ στο παρελθόν διέθεταν βιομηχανικές ή εμπορικές λειτουργίες. Βασικό χαρακτηριστικό των brownfields, είναι ότι οι λειτουργίες που φιλοξενούσαν αποθέτουν βλαβερές προσμίξεις στην επιφάνεια του εδάφους. Το φαινόμενο του brownfield μπορεί ακόμα να εμφανιστεί όταν το ενδεχόμενο

δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

39


δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

40

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

μετεγκαταστασεισ οικισμων

μιας πιθανής μετεγκατάστασης επιβαρύνει τον πληθυσμό, ενώ η πραγμάτωση του έργου βρίσκεται στην αναμονή. Το brownfield δύναται να προκαλέσει διαμάχες και έκρυθμες καταστάσεις όχι μόνο μεταξύ της εκάστοτε εταιρίας και του μετακινούμενου πληθυσμού αλλά και μεταξύ ήδη μετεγκατεστημένων οικισμών. Κοινωνίες που έχουν μετεγκατασταθεί με μικρή χρονική διαφορά, για παράδειγμα, μπορεί να έχουν πουλήσει τη γη για πολύ διαφορετικές τιμές. Πρώτον γιατί μπορεί να μην υπήρχε συναίσθηση των τιμών σε σύγκριση με την κλίμακα τιμών της βιομηχανίας εξορύξεων και δεύτερον λόγω της πρόκλησης αργοπορημένης συνεννόησης κατά τις διαβουλεύσεις. Στην περίπτωση της δημιουργίας φραγμάτων, αγροτικών επιχειρήσεων, δημιουργία greenfields ακόμα και εξόρυξης αερίου και πετρελαίου, οι μετεγκαταστάσεις πραγματοποιούντα σαν βασική προτεραιότητα, καθώς οι εργασίες των παραπάνω τομέων διαθέτουν πιο ξεκάθαρο γεωγραφικό αντίκτυπο. Όσον αφορά τα greenfields, αυτά συνιστούν αστικούς ή αγροτικούς χώρους. Οι χώροι αυτοί παραμένουν ανεκμετάλλευτει χωρίς καμία προγενέστερη ανθρώπινη επέμβαση και μπορούν να διατεθούν για τη δημιουργία νέων έργων. Μετεγκαταστάσεις τύπου Brownfield, μπορούν να πραγματοποιηθούν αρκετά χρόνια αφού το έργο έχει φτάσει τις αρχικές του προδιαγραφές. Οι κυβερνήσεις, υπαινίσσονται ότι τα έργα αυτά εγκρίνονται χωρίς ιδιαίτερη κατανόηση του κοινωνικού τους αντίκτυπου ή το πώς αυτός μπορεί να μετριαστεί από τους αρμόδιους. Για την κοινωνία, οι μετεγκαταστάσεις τύπου MIDR θεωρούνται αίτια αναταραχών, κάτι που φαίνεται λογικό καθώς οι παράγοντες που πρόκειται να μεταβάλλουν οριστικά την κοινωνική ζωή και τη λειτουργία της κοινωνίας, δεν είναι δυνατόν να είναι γνωστοί από την αρχή μελέτης ενός τέτοιου έργου. Σύμφωνα με τους (John R. Owen, 2014), οι MIDR μετεγκαταστάσεις αποτελούν ένα brownfield φαινόμενο, εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των μετεγκαταστάσεων που προκύπτουν κατά τον κύκλο λειτουργίας των ορυχείων. Υπάρχει μία πληθώρα παραγόντων που θα μπορούσε να διευκρινίσει αυτό που ονομάζεται brownfield effect. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η σταδιακή επέκταση και αναβολές οικονομικού τύπου, συμβίωση, αλληλεξαρτήσεις και η μόχλευση.


μετεγκαταστασεις οικισμων

δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

2.1.5 Κοινωνική αποδοχή- Εταιρική πολιτική Το αν θα δεχτεί ένας πληθυσμός μια συμφωνία, καλή ή κακή, εξαρτάται με τον αν αυτή εκπληρώνει τις προσδοκίες του. Σε περιπτώσεις μετεγκαταστάσεων, ο εκάστοτε οικισμός εξαρτάται από την εταιρία που έχει αναλάβει, κάθε φορά, τη μελέτη. Οι εταιρίες, συνήθως υπόσχονται περισσότερα από ότι μπορούν τελικά να πραγματοποιήσουν, όχι μόνο λόγω έλλειψης πόρων αλλά και γιατί το προσωπικό και οι προτεραιότητες μεταβάλλονται. Άτομα που ήταν υπεύθυνα για συγκεκριμένες συμφωνίες, είτε φεύγουν είτε δεν είναι παρόντα κατά τη διευθέτηση όλων των αποφάσεων για να υπερασπιστούν τις αρχικές υποσχέσεις. Ένας κύκλος (επανα)διαπραγματεύσεων μπορεί να προκαλέσει ένταση και βίαιες διαμαρτυρίες. Οι εταιρίες, συνάπτουν δεσμούς με τις τοπικές κοινωνίες, ιδιαίτερα όταν μια μετεγκατάσταση είναι ενδεχόμενη. Τέτοιες σχέσεις δεν δημιουργούνται όταν πρόκειται για μετεγκαταστάσεις που οφείλονται στη δημιουργία φραγμάτων ή έργων υποδομής, καθώς στις περιπτώσεις αυτές οι διαπραγματεύσεις αυτές γίνονται μόνο μία φορά και οριστικοποιούνται. Συχνά οι μετεγκατεστημένοι οικισμοί έχουν άμεση αλληλεπίδραση με την μητρική εταιρία και την οικονομική επιτυχία του έργου. Η κατανομή των επενδύσεων στην κοινότητα, τα προγράμματα αποκατάστασης της βιωσιμότητας και προγράμματα που αφορούν τον ίδιο τον οικισμό είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τον προϋπολογισμό του έργου. Ο λειτουργικός προϋπολογισμός συνήθως καθορίζεται σε ετήσια βάση, λαμβάνοντας υπόψη τις τιμές της αγοράς και όχι τοπικού επιπέδου θέματα. Κερδοφόρα ορυχεία, που έχουν ανοιχτά θέματα μετεγκαταστάσεων σε άλλες εταιρίες, έχουν τη δυνατότητα να διαθέσουν τα κέρδη τους σε άλλα ορυχεία, είτε νεοσύστατα είτε σε κάποια που έχουν χρέη ώστε να ορθοποδήσουν. (John R. Owen, 2014) Η επιτυχής λειτουργία και διεκπεραίωση ενός εξορυκτικού έργου, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με ένα σταθερό και λειτουργικό εργασιακό περιβάλλον, χωρίς πράξεις σαμποτάζ και αναταραχές. Παρόλα αυτά όμως η συμμετοχή του κοινού ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

41


δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

42

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

μετεγκαταστασεισ οικισμων

θεωρείται πολύ σημαντική κατά τη διάρκεια του υπολογισμού του περιβαλλοντικού αντίκτυπου στην ανάθεση του έργου. Η κοινωνική αποδοχή του έργου και η σχέση της με την πρόκληση-ή όχι-κοινωνικοπολιτικών ρίσκων, αποτυπώθηκε ως η ‘άδεια’ της κοινωνίες για την πραγματοποίηση του έργου, την περασμένη δεκαετία (Thomson, 2011). Η ‘κοινωνική άδεια λειτουργίας’ του πρότζεκτ (SLO) μεταφράζεται ως η αποδοχή της εταιρίας και του έργου από τους τοπικούς πληθυσμούς (Thomson, 2011). Οι κίνδυνοι που σχετίζονται με όσους επωφελούνται του έργου, αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά, μη τεχνικά, ρίσκα για την ολοκλήρωση ενός έργου μετεγκατάστασης (Davis, R., Franks, D.M., 2011). Σημαντικός κίνδυνος μπορεί να δημιουργηθεί για την πολιτιστική κληρονομιά ενός οικισμού, ένα οι κάτοικοι του δεν συμμετάσχουν ενεργά στις διαβουλεύσεις κατά τη διάρκεια της μελέτης για την μετεγκατάσταση. Ακόμα και η δημιουργία θέσεων εργασίας μπορεί να επηρεαστεί ανάλογα με τη συνεισφορά ή όχι των κατοίκων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Οι εταιρίες που αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν την αναγκαία κτιριακή χωρητικότητα, δεν μπορούν να διασφαλίσουν υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης για τους κατοίκους της τοπικής κοινωνίας και την συμμετοχή τους στην παραγωγική αλυσίδα. Έτσι, κρίνεται αναγκαία η ύπαρξη μιας σχέσης συνεργασίας μεταξύ της αρμόδιας εταιρίας και των κατοίκων της περιοχής, κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής του ορυχείου, για να διασφαλιστεί η βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής (Sisi, 2014). Οι εργασίες που σχετίζονται με το ορυχείο, συχνά επιφέρουν βελτίωση ή επέκταση των τοπικών υποδομών με σκοπό να διευκολύνουν τις δραστηριότητες του ορυχείου. Πολλές φορές αυτές οι βελτιώσεις δεν επηρεάζουν άμεσα τις εξορυκτικές δραστηριότητες, αλλά πραγματοποιούνται εξαιτίας διάφορων υποστηρικτικών προγραμμάτων. Τα οικονομικά αποτελέσματα της δραστηριοποίησης των ορυχείων, είναι διεξοδικά καταγεγραμμένα και περιλαμβάνουν εργασιακές ευκαιρίες και αύξηση του εισοδήματος , εξαιτίας της αύξησης των μισθών ή την ένταξη στην παραγωγική αλυσίδα ανέργων (Petkova, 2009). Παράλληλα την κοινωνική αποδοχή μπορεί να επηρεάσει το επίπεδο εκπαίδευσης των πολιτών (Dimitropou-


μετεγκαταστασεις οικισμων

los, 2009). Σύμφωνα με τους (Sisi, 2014) τα βασικότερα χαρακτηριστικά μιας μετεγκατάστασης λόγω εξορύξεων, που καθορίζουν την αποδοχή από τον πληττόμενο πληθυσμό, είναι η διάθεση εργασιών, και όλα τα είδη ρύπανσης. Μια πάγια τακτική ων επιχειρήσεων, είναι να αρκούνται στην πρόβλεψη των υποδομών και των κοινωνικών λειτουργιών για τους νέους οικισμούς. Παρόλο που οι παρεμβάσεις αυτές έχουν αναμφισβήτητα αναπτυξιακό χαρακτήρα, η χρόνια εμπειρία από την πρακτική των μετεγκαταστάσεων μαρτυρά πως η αποκατάσταση των φυσικών υποδομών δεν επαρκεί για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας του νέου οικισμού (Robinson, 2003) (McDonald, 2008) (Maldonado, 2010). Τα βοηθητικά προγράμματα αποκατάστασης της βιωσιμότητας των νοικοκυριών, παρουσιάζονται στους κατοίκους του οικισμού και εκείνοι αποφασίζουν ποιο από τα προγράμματα θα ακολουθήσουν σαν κοινότητα. Το ερώτημα που γεννάται είναι, κατά πόσο οι άνθρωποι αυτοί που έχουν υποστεί το στρες μια μετεγκατάστασης, είναι σε θέση να επιλέξουν το κατάλληλο πρόγραμμα. Οι εταιρίες, δηλώνουν την πρόθεση τους να υποστηρίξουν κοινωνικά ευάλωτες και σε κίνδυνο ομάδες, το κατά πόσο όμως αυτή η βοήθεια παρέχεται επαρκώς δεν έχει καταγραφεί (Adam, 2015). Η αγορά σήμερα περιλαμβάνει ολοένα και μικρότερα κόστη αποζημιώσεων με μία παράλληλα έντονη αύξηση στο κόστος παραγωγής του έργου. Οι εταιρίες, ως επί το πλείστον, θεωρούν πως η λύση στο παραπάνω ζήτημα είναι οι περικοπές στις μετεγκαταστάσεις, στα προγράμματα αποκατάστασης της βιωσιμότητας. Παρότι αυτό φαίνεται να ελαφραίνει κάπως τις οικονομικές πιέσεις στο εσωτερικό της επιχείρησης, παρόλα αυτά φαίνεται πως εταιρίες που ακολουθούν την παραπάνω τακτική, ουσιαστικά αποτυγχάνουν να αντιληφτούν την σχέση μεταξύ τους κοινωνικούς κινδύνους, τη διαμάχη με την κοινωνία και την οικονομική επιβάρυνση που αυτά εσωκλείουν (Franks, 2014). Αναγκαία κρίνεται για τη βελτίωση της πρακτικής των μετεγκαταστάσεων, η μελέτη όλων των ομάδων που επωφελούνται από μία μετεγκατάσταση και η καλύτερη οργάνωση και θεμελίωση της γνώσης που θα προκύψει. Η διαφάνεια, θα πρέπει να είναι βασικό χαρακτηριστικό της εταιρικής πολιτικής και του προσωπικού που ασχολείται με

δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

43


δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

θέματα εξορύξεων, διότι η οργάνωση και διανομή των πόρων στις MIDR μετεγκαταστάσεις θα πρέπει να είναι ευρέως προσβάσιμη (Adam, 2015).

2.1.6 Οικονομικός προϋπολογισμός

44

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Επεκτάσεις των ορυχείων, απόκτηση κομματιών γης, κλείσιμο κάποιων τομέων και εκποιήσεις, μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τον οικονομικό προϋπολογισμό και να προκαλέσουν προβλήματα στην μετεγκατάσταση και μετέπειτα στα προγράμματα αποκατάστασης της βιωσιμότητας. Με την απουσία πόρων, η ανταγωνιστικότητα μεταξύ ατόμων, νοικοκυριών και κοινοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των οικισμών που δέχονται ή γειτνιάζουν τους υπό μετεγκατάσταση οικισμούς, μπορεί να θέσει σε περεταίρω κίνδυνο αναστάτωσης και κωλυσιεργία των διαδικασιών. Ο προϋπολογισμός για τον σχεδιασμό των μετεγκαταστάσεων περιλαμβάνει μελέτες και έρευνες, συμβουλευτική βοήθεια, υπηρεσίες, αδειοδότηση έργου και φόρους, προετοιμασία του χώρου, έργα μεταφοράς, οδοποιίας, ύδρευσης, ηλεκτροδότησης, κοινωνικής και κοινοτικής ανάπτυξης σε συνδιασμό με αποζημίωσης ιδιωτικής περιουσίας και παροχή ευκαιριών και προνομίων στους πληγέντες πληθυσμούς. Συνήθως το ποσό που προκύπτει κατά τον υπολογισμό του προϋπολογισμού είναι μεγαλύτερο από αυτό που χρειάζεται κατά την φάση της κατασκευής. Ένα σημαντικό στοιχείο που συνήθως παραβλέπεται κατά τη διαδικασία σχεδιασμού μιας μετεγκατάστασης είναι το στοιχείο της μόχλευσης. Η μόχλευση είναι ένα στοιχείο που επηρεάζει σημαντικά το προβλεπόμενο ή και απρόβλεπτο ακόμα κόστος του έργου, λαμβάνοντας χώρα και εντός και εκτός του οργανισμού. Κάποια ήδη μόχλευσης μπορούν να θεωρηθούν καθαρά οπορτουνιστικά, όπως για παράδειγμα οι πιέσεις που ασκεί ο πληθυσμός που υφίσταται την μετεγκατάσταση, ζητώντας υπέρογκα ποσά αποζημιώσεων με στόχο απλά η εταιρία να το πραγματοποιήσει. Πολλές φορές αυτή η


μετεγκαταστασεις οικισμων

μόχλευση, μπορεί να αποτελεί έκφραση έντονων παραπόνων ή ακόμα να αναπτύσσεται μεταξύ τομέων του οργανισμού που έχει αναλάβει το έργο, κάτι που δεν είναι όμως επαρκώς καταγεγραμμένο (Bereton, 2011). Κατά τη φάση του σχεδιασμού, οι κατασκευαστές έχουν τη δυνατότητα να καθορίσουν το κόστος κάθε φάσης της μετεγκατάστασης με σκοπό να διασφαλίσουν την ύπαρξη των πόρων για την πραγμάτωση του έργου. Για το λόγο αυτό, στη διαδικασία του σχεδιασμού πρέπει να συμμετέχουν ενεργά ειδικοί κοινωνιολόγοι, που είναι σε θέση να προβλέψουν πιθανά προβλήματα και πιέσεις στο έργο. Ουσιαστικά, οι κοινωνικές και κοινωνιολογικές λειτουργίες δεν είναι συνολικά οργανωμένες στρατηγικά στο σχεδιασμό νέων πρότζεκτ, επεκτάσεων και μεγάλων κεφαλαιακών έργων. Η γενική υποχρηματοδότηση σε έργα μετεγκατάστασης λόγω εξορύξεων, αντανακλά τον αποκλεισμό των κοινωνιολόγων από την όλη διαδικασία. Κατά τη διάρκεια της επιτόπιας έρευνας, αρκετοί project managers θεωρούν ότι οι κοινωνιολόγοι δεν παρέχουν εργαλεία και φόρμουλες, που να καθιστούν τον ακριβή προϋπολογισμό εφικτό. Οι ελλείψεις αυτές, καθιστούν συχνό το πρόβλημα της υποχρηματοδότησης στις μετεγκαταστάσεις αυτού του τύπου. Η υποχρηματοδότηση σε συνδιασμό με την ευρύτερη έλλειψη πληροφορίας και οργάνωσης στον τομέα του σχεδιασμού και της πρόβλεψης, οδηγεί σταθερά σε οικονομικά ξεσπάσματα (blow-outs) κατά τη φάση της πραγμάτωσης αλλά και έξαρση των διαμαχών. Επιπλέον, αγνοώντας την ανησυχία της κοινωνίας, δημιουργούνται οικονομικά ρίσκα που μπορούν να αυξήσουν κατά πολύ το κόστος. Ο πιο σοβαρός παράγοντας, από τον οποίο οι κοινωνιολόγοι προσπαθούν να διασφαλίσουν τους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους, είναι η εξωτερική πίεση. Σενάρια κρίσης, ειδικά εκείνα που θέτουν σε κίνδυνο την παραγωγή, συνιστούν το πιο δραστικό εσωτερικό ενδεχόμενο που μπορεί να επηρεάσει το έργο (John R. Owen, 2014). Η επιτόπια έρευνα των (John R. Owen, 2014) επισημαίνει τη σχέση ανάμεσα στον ελλιπή σχεδιασμό και στις ad-hoc πρακτικές διευθέτησης κοινωνικά και θέματα πραγματοποίησης των μετεγκαταστάσεων. Υπάρχει δηλαδή μία ολοφάνερη εκθετική αύξηση κόστους ανά μονάδα νοικοκυριού από την κατασκευή μέχρι τη

δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Επόμενη σελίδα: Δύο παράλληλοι ταινιόδρομοι. Ο αριστερά ταινιόδρομος μεταφέρει το λιγνίτη για καύση, ενώ ο δεξιά την τέφρα ©προσωπικό αρχείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

45


συμπερασματα

46

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

47


δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

48

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

μετεγκαταστασεισ οικισμων

λειτουργία. Επιπρόσθετα, μερικές εταιρίες που εμπλέκονται με τον τομέα των εξορύξεων, θα υποστηρίξουν ότι πληρούν τα ορισθέντα στάνταρτς και ελέγχουν τα αντίστοιχα κόστη αποφεύγοντας την μετεγκατάσταση. Αυτό το αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί από εταιρίες που ακολουθούν μια επεκτατική πολιτική που βασίζεται σε εξωτερικούς παράγοντες για να προκαλέσουν και να αναγκάσουν μία μετεγκατάσταση να συμβεί. Η brownfield ανάγνωση της σταδιακής κατάληψης γης, πυροδοτεί μια διαφορετική ερμηνεία στον όρο εξαναγκασμένης μετεγκατάστασης. Υπάρχει λοιπόν, επιτακτική ανάγκη να κατανοήσουμε τους λόγους που οδηγούν τις εταιρίες, που εμπλέκονται με εξορύξεις, να σχεδιάζουν πρότζεκτ με τον ελάχιστο δυνατό αντίκτυπο, να απευθύνουν τα μακροπρόθεσμα και συσσωρευμένα αποτελέσματα της μετεγκατάστασης στους μετεγκατεστημένους πληθυσμούς και να δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην μετεγκατάσταση προβάλλοντας λόγους ανάπτυξης, καθώς συνδέουν την μετεγκατάσταση με άλλους τομείς της πολιτικής και πρακτικής της εταιρίας (John R. Owen, 2014). Η εξασφάλιση της κοινωνικής αποδοχής, προϋποθέτει ότι οι αρμόδιοι αναλυτές θα εξετάσουν την οπτική γωνία που αντιμετωπίζει το έργο της μετεγκατάστασης καθένας που επωφελείται από αυτή, κατά πόσο μπορούν να ασκήσουν επιρροή στο έργο αλλά και σε τι βαθμό θα επηρεαστούν από την επικείμενη μετεγκατάσταση. Οι παραπάνω λοιπόν, ύστερα από την παραπάνω μελέτη, κατατάσσονται σε τρεις υποομάδες: άτομα υψηλής επιρροής θετικά προσκείμενοι στο πρότζεκτ, ουδέτεροι σχετικά με αυτό και υψηλής επιρροής αντίθετοι. Τα αποτελέσματα αυτής της ανάλυσης είναι καθοριστικά για τη διαδικασία προσέγγισης των ευνοούμενων ατόμων (αυτών που κερδίζουν από μία μετεγκατάσταση). Επιπλέον, η ανάλυση αυτή, παρέχει αρκετά στοιχεία που μαρτυρούν την ιδιοσυγκρασία και τις προτιμήσεις των ατόμων αυτών. Η Discrete Choice Theory, αποτελεί μία μέθοδο ανάλυσης πληθυσμού, που χρησιμοποιείται με επιτυχία για τη δημιουργία οικονομετριών και άλλων αρχών για την κατανόηση της καταναλωτικής συμπεριφοράς μεταξύ άλλων (McFadden, 1974). Παρακάτω παρατίθενται τα βασικά στοιχεία που


μετεγκαταστασεις οικισμων

δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

επηρεάζουν την κοινωνική αποδοχή με βάση την παραπάνω μέθοδο ανάλυσης του McFadden. 1. Κοινωνικά κριτήρια • Πληθυσμιακές μεταβολές • Βελτίωση υποδομών (μεταφορά, εκπαίδευση, κοινωνικές υπηρεσίες, επικοινωνίες, νοσοκομεία, αγορά) • Αντίκτυπος στην κουλτούρα • Κίνηση και αύξηση της εγκληματικότητας 2. Οικονομικά κριτήρια • Ευκαιρίες για δουλειές • Αύξηση εισοδήματος • Κόστος νοικοκυριού • Εκτέλεση εργασιών για άλλες εταιρίες 3. Περιβαλλοντικά κριτήρια • Ηχορύπανση • Ρύπανση υδάτων • Ατμοσφαιρική ρύπανση • Ρύπανση ξηράς 4. Κυβερνητικά και άλλα • Ο μηχανισμός λήψης αποφάσεων στο ορυχείο(οι αποφάσεις λαμβάνονται με μόνο γνώμονα το τι είναι νόμιμο ή λαμβάνεται και η άποψη των κατοίκων υπόψη) • Ανεξάρτητες και άγνωστες πληροφορίες (διαθεσιμότητα πληροφοριών σχετικά με το αντίκτυπο των μετεγκαταστάσεων με βάση αξιόπιστες πηγές) • Mine Buffer (απόσταση ή η πιο απομακρυσμένη κατοικία από το ορυχείο) • Διάρκεια ζωής ορυχείου Αυτή η λίστα δεν περιλαμβάνει όλα τα κριτήρια, αλλά παρουσιάζει μια πλήρη εικόνα των πιο πιθανών παραγόντων που επηρεάζουν τη στήριξη ή όχι μιας μετεγκατάστασης λόγω εξόρυξης. 2.1.7 Βιωσιμότητα νέων οικισμών- Η έννοια του

‘νοικοκυριού’ Στην πρακτική των μετεγκαταστάσεων, ένα ιδιαίτερα κρίσιμο στοιχείο είναι η σύλληψη της σημασίας του νοικοκυριού ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

49


δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

50

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

μετεγκαταστασεισ οικισμων

για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της περιοχής και του βιοπορισμού των κατοίκων. Παρόλο που τα νοικοκυριά κατέχουν πλέον διακεκριμένη θέση στις αναπτυξιακές μελέτες, κυρίως σε συνάρτηση με τον βιοπορισμό, το στοιχείο αυτό συνεχίζει να διαφεύγει της οπτικής των αρμοδίων για την πολιτική της εταιρίας και αυτών που διαχειρίζονται το πρακτικό κομμάτι μιας μετεγκατάστασης. Στην πραγματικότητα η πίεση για τους πόρους και οι πιθανότητες βελτίωσης ή εξαθλίωσης των συνθηκών διαβίωσης οφείλουν να επικεντρωθούν στην έννοια του νοικοκυριού, ειδάλλως οι πρακτικές αποκατάστασης της βιωσιμότητας του οικισμού θα συνεχίσουν να λιμνάζουν (Adam, 2015). Το κυρίαρχο ρίσκο που επικρατεί στον τομέα των μετεγκαταστάσεων είναι η ουσιαστική έλλειψη ενός πλαισίου εργασίας οργανωμένο με βάση την γνώση και την εμπειρία από προηγούμενα παραδείγματα. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα που να προκαθορίζει, πως οι μετακινούμενοι πληθυσμοί είναι κοινωνικά και οικονομικά σε καλύτερη κατάσταση (Cernea M. ,1988) (McDowell, 2002) (Scudder, 1991). Μαρτυρίες από τον τομέα καταδεικνύουν πως όταν οι επενδυτές αποτυγχάνουν να επενδύσουν σε ένα εφικτό πρόγραμμα αποκατάστασης της βιωσιμότητας του οικισμού, τότε το τελικό αποτέλεσμα είναι η υποβάθμιση και φτωχοποίηση της περιοχής και όχι η βελτίωση της ποιότητας ζωής μετά την μετεγκατάσταση. Οι MIDR μετεγκαταστάσεις χαρακτηρίζονται από κάποιους παράγοντες που επιζητούν περαιτέρω προσοχή. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν την επεκτατική πολιτική των εταιριών όσων αφορά την απόκτηση γης, τη συμβίωση μεταξύ των οικισμών και των ορυχείων, την μόχλευση που επικρατεί για την αύξηση των αποζημιώσεων και την απόκτηση μιας σχετικής ανεξαρτησίας και την περιπλοκότητα που περιβάλει τη λήψη κυβερνητικών αποφάσεων (Adam, 2015). Η περιορισμένη γνώση που παρατηρείται στον τομέα των μετεγκαταστάσεων αυτών, οφείλεται στην χρόνια απουσία καταγραφής των πρακτικών που ακολουθούνταν αλλά και στο γεγονός πως οι οικισμοί που επηρεάζονται από αυτές ανήκουν σε ένα αδύναμο, πολιτικά, περιβάλλον. Η εσωτερική αβεβαιότητα της εταιρίας που συνδυάζεται με εξωτερική


μετεγκαταστασεις οικισμων

πολιτική δεσμεύσεων, σχετικά τόσο με την επιχείρηση όσο και με τα ανθρώπινα δικαιώματα, ή πιο πρόσφατα με την ελεύθερη βούληση και συγκατάθεση (Free prior and informed consent FPIC) δεν έχει πραγματοποιηθεί ακόμα στο θέμα των μετεγκαταστάσεων (Adam, 2015). Όταν στις προκαταρτικές μελέτες αναγνωρίζονται και επισημαίνονται οι κίνδυνοι που μπορούν να οδηγήσουν σε φτωχοποίηση και όταν τα προγραμματικά και οικονομικά μεγέθη υπολογίζονται με στόχο να αποφευχθούν οι παραπάνω κίνδυνοι, δημιουργείται μια αρκετά σημαντική βάση γνώσεων που θα ωφελήσουν την επερχόμενη μετεγκατάσταση. Για πάνω από δεκαπέντε χρόνια ο Cernea M. ανέπτυξε το The risks and reconstruction model fro resettling replaced population , το οποίο υπογραμμίζει οχτώ θεμελιώδη ρίσκα, όπως την έλλειψη διαθέσιμης γης, την ανεργία, την περιθωριοποίηση, και προτείνει μία μέθοδο για να αντιστρέψει κανείς τα αποτελέσματα τους. Σχετικά με τα νοικοκυριά, αυτά περιγράφονται ως περίπλοκες μονάδες που ασχολούνται με την τροφοδοσία, ενώ αποτελούν την συστατική μονάδα της κοινωνίας που βασικός της σκοπός είναι να ασχολείται με την παραγωγή και την αναπαραγωγή του κοινωνικού γίγνεσθαι (Bryceson, 2002) (Bernstein, 1992) (Deera, 1979). Τα νοικοκυριά έχουν πρόσβαση και διαθέτουν προσόντα τα οποία χρησιμοποιούν για να δημιουργήσουν και να συμμετάσχουν σε δίκτυα στρατηγικής με στόχο να ικανοποιήσουν οικονομικούς και κοινωνικούς στόχους. Το νοικοκυριό λοιπόν λειτουργεί σαν τον ενδιάμεσο κρίκο που συνδέει την ιδιωτική πρωτοβουλία των ατόμων, με το ευρύτερο κοινωνικό-οικονομικό περιβάλλον. Ο Scoones περιγράφει το νοικοκυριό ως μία μονάδα που μπορεί να επανέλθει από άγχη και καταστάσεις σοκ, να διατηρήσει ή ακόμα και να αυξήσει τα πλεονεκτήματα και τις ικανότητες του, χωρίς ταυτόχρονα να υποτιμά τη φυσική του βάση. Ο σκοπός της μετεγκατάστασης είναι η σταδιακή βελτίωση της ποιότητας ζωής των πληθυσμών που μετεγκαθίστανται. Η βιβλιογραφία σχετικά με το πώς το νοικοκυριό, σαν μονάδα επηρεάζει την μετεγκατάσταση είναι ακόμα πιο περιορισμένη. Δεν δίνεται έμφαση για παράδειγμα στον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει η οικογένεια και το

δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

51


δΙΕΘΝΗς ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

νοικοκυριό στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας του νέου οικισμού, στις ενδοοικογενειακές σχέσης, στη δυναμική της κοινωνίας και τις κοινωνικές δομές. Στην πραγματικότητα, το σώμα της εταιρίας δεν ασχολείται με το κατά πόσο το νοικοκυριό εξομαλύνει την κοινωνική ισορροπία και βοηθάει στην αποκατάσταση της εύρυθμης λειτουργίας της, αλλά προσπαθεί να αποφύγει τις μετεγκαταστάσεις αποζημιώνοντας απλά τους ανθρώπους για το χάσιμο των περιουσιών τους (Adam, 2015). Ο όρος του νοικοκυριού χρησιμοποιείται σε κάθε στάδιο της μετεγκατάστασης και έχει σημαντικές συνέπειες σε νομικό, κοινωνικό, οικονομικό, πρακτικό και ηθικό επίπεδο μέσα αλλά και έξω από τα πλαίσια αυτού. Οι αρμόδιοι που ασχολούνται με θέμα MIDR μετεγκαταστάσεων, πρέπει να έχουν επίγνωση της βαρύτητας των παραμέτρων που ορίζουν την έννοια του νοικοκυριού και των κινδύνων που ενδέχεται να προκύψουν τόσο για κάθε πληθυσμιακή ομάδα αλλά και για το σύνολο της κοινωνίας (Adam, 2015). Οι πληροφορίες αυτές, βοηθούν τις σχετικές εταιρίες και πρακτορεία να κατανοήσουν το πώς η κατοχή γης, η εργασία και άλλα είδη οικονομικών δραστηριοτήτων οργανώνονται και διανέμονται σε τοπικό επίπεδο. Συνεπώς, η έννοια του νοικοκυριού φαίνεται να λαμβάνεται υπόψη στην αρχική σχεδιαστική φάση της μετεγκατάστασης, να μένει τελείως εκτός της προγραμματικής φάσης και επανέρχεται στο προσκήνιο, όταν εξωτερικοί παράγοντες αναζητάν τρόπους να μετριάσουν τα δυσάρεστα συναισθήματα που προκαλεί μια μετεγκατάσταση στους πληττόμενους πληθυσμούς, με στόχο ουσιαστικά να περιορίσουν την εμφάνιση κινδύνων για την διεξαγωγή του έργου.

2.2

52

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Δομή μελέτης Ι Τεκμηρίωση

Η παρούσα μελέτη έχει ως αφετηρία το φαινόμενο της απαλλοτρίωσης και της μετεγκατάστασης ολόκληρων οικισμών, υπό το πρίσμα των εξορύξεων λιγνίτη, από τη Δημόσια Εταιρία Ηλεκτρισμού. Το εισαγωγικό κείμενο που καλύπτει


μετεγκαταστασεις οικισμων

το πρώτο μέρος της μελέτης, απαρτίζεται από πληροφορίες που προέκυψαν έπειτα απο εκτεταμένη έρευνα στο αρχείο της Δ.Ε.Η. Α.Ε. αλλά και σε συγγράματα που έχουν δημοσιευτεί από την ίδια την εταιρία για την ιστορική ανασκόπηση της λειτουργίας της. Στο πλαίσιο αυτής της δομής, κάποια θέματα αυτονομούνται και αναπτύσσονατι αναλυτικότερα. Τέτοιες ενότητες είναι η περίπτωση ‘Πτολεμαΐδα και Ταυρωπός’ και η περίπτωση της Δυτικής Μακεδονίας και πιο συγκεκριμένα της Πτολεμαΐδα. Για τη σύσταση των ενοτήτων αυτών, εκτός από την έρευνα στο αρχείο της εταιρίας, πραγματοποιήθηκαν επιπλέον συνεντέυξεις με αρμόδιο αγρονόμο-τοπογράφο για θέματα μετεγκαταστάσεων της Δ.Ε.Η. καθώς και με μελετητή της ΑΝ.ΚΟ. (Αναπτυξιακή Κοζάνης) για μετεγκαταστάσιεις οικισμών. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί ο χαρακτήρας της ΑΝ.ΚΟ. Η Αναπτυξιακή Δυτικής Μακεδονίας Α.Ε. δημιουργήθηκε από τους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, του Δημοσίου και τους συλλογικούς φορείς του αγροτικού χώρου και των παραγωγικών τάξεων της περιοχής, με στόχο να αποτελεί επιστημονικό μηχανισμό στην προώθηση της τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης. Η ΑΝ.ΚΟ. δραστηριοποιείται συνεργατικά και υποστηρικτικά προς το Δημόσιο και Ιδιωτικό τομέα και λειτουργεί με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. Η δεύτερη ενότητα της παρούσας ερευνητικής εργασίας, περιγράφει, παραδείγματα μετεγκαταστάσεων όπως αυτά περιγράφονται στην ξένη βιβλιογραφία. Η βιβλιογραφία που μελετήθηκε για το κεφάλαιο αυτό, αποτελείται από βιβλία ή κεφάλαια βιβλίων, που περιγράφουν το θέμα των μετεγκαταστάσεων, δημοσιεύσεις σε συνέδρια, άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί για παραδείγματα μετεγκαταστάσεων που πραγματοποιήθηκαν στο εξωτερικό. Σε ολόκληρη την τρίτη ενότητα, που περιφράφει τη δομή της διαδικασίας των μετεγκαταστάσεων στο οροπέδιο Εορδαίας, μελετήθηκαν οι αντίστοιχες τροπολογίες των ήδη μετεγκατεστημένων και απαλλοιτριωμένων οικισμών, με σκοπό την εξαγωγή συμπερασμάτων για τη δομή της διαδικασίας, από τη στιγμή της απαλλοτρίωσης ενός οικισμού μέχρι τη δημιουργία του νέου. Στην τρίτη ενότητα, με κοινό χαρακτηριστικό τις

δομη μελετησ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

53


δομη μελετησ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

επαναδιατυπώσεις της ροής της διαδικασίας μετεγκαταστάσεων, καταγράφονται στοιχεία που προέκυψαν από την εξέταση και την έρευνα των μελετών της ΑΝ.ΚΟ. για την μετεγκατάσταση των οικισμών και την επαναδημιουργία τους στη νέα θέση. Στην εύρεση των στοιχείων συνέβαλε η επιτόπια έρευνα στους υφιστάμενους και στους νέους οικισμούς, η συνομιλία με κατοίκους των περιοχών αυτών και τέλος οι συνεντεύξεις με τοπογράφους-μελετητές της Δ.Ε.Η. και της ΑΝ.ΚΟ. Η ερευνητική αυτή εργασία, ολοκληρώνεται με την πέμπτη ενότητα και τα συμπεράσματα. Στα συμπεράσματα επιχειρείται η συμπύκνωση όλων των πληροφοριών που παρατίθενται στις προηγούμενες ενότητες, αλλά και ο γενικότερος σχολιασμός του ρόλου της Δ.Ε.Η., ως φορέα κοινωνικών και χωρικών μεταβολών στην περιοχή της Εορδαίας.

Επόμενη σελίδα: Χώρος ελεγκτή ταινιόδρομου ©προσωπικό αρχείο

54

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2


μετεγκαταστασεις οικισμων

οροπεδιο εορδαιασ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

55


οροπεδιο εορδαιασ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Μετεγκαταστάσεις Οικισμών Εξορυκτικής Δραστηριότητας 3.

λόγω

3.1 Οροπέδιο Εορδαίας

Τμήμα κεφαλής ταινιόδρομου ©προσωπικό αρχείο

Τμήμα κεφαλής ταινιόδρομου ©προσωπικό αρχείο

56

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Η εξορυκτική δραστηριότητα της ΔΕΗ, που ξεκίνησε το 1957 (μέσω της ΛΙΠΤΟΛ), άρχισε να αναβαθμίζεται σε εξοπλισμό αλλά και να επεκτείνεται χωρικά με σκοπό να καλύψει όλο το φάσμα των περιοχών με λιγνιτοφόρα κοιτάσματα, στοχεύοντας στην αύξηση της παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας. Η παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας όμως, άρχισε να απαιτεί την εκμετάλλευση όλου του, υψηλής θερμαντικότητας, κοιτάσματος με αποτέλεσμα ήδη το την δεκαετία του 70 να ξεκινήσει η διαδικασία των απαλλοτριώσεων και της αναγκαστικής μετεγκατάστασης ολόκληρων οικισμών. Ο πρώτος οικισμός που μεταγκαταστάθηκε, κάτω από το πρίσμα των εξορύξεων, ήταν ο παλαιός οικισμός Καρδιάς. Η διαδικασία της απαλλοτρίωσης ξεκίνησε το 1975 και ολοκληρώθηκε δύο χρόνια αργότερα το 1977. Ο νόμος της απαλλοτρίωσης είναι ο υπ. Αριθμό. 1115/2537/144-1975. Κοινή απόφαση των υπουργών Οικονομικών και Βιομηχανίας. Αρχικά κηρύχτηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση και αναγνωρίστηκαν οι δαπάνες στο ταμείο του κράτους υπέρ της τότε ΛΙΠΤΟΛ (που αργότερα συγχωνεύτηκε με τη ΔΕΗ). Η διαδικασία που ακολουθήθηκε είναι η εξής: • Καταμέτρηση των περιουσιακών στοιχείων των ατόμων και των δημόσιων εγκαταστάσεων. • Καταμέτρηση και καταμερισμός των οικοπέδων σε κατηγορίες. • Καταμέτρηση των καρποφόρων δένδρων των χωραφιών. • Ακολούθησε η δικαστική γραμμή που προβλέπει ο


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

νόμος, δόθηκε τιμή μονάδας ανά κυβικό μέτρο (6.000 δρχ./ στρέμμα) • Δόθηκαν επιταγές στους δικαιούχους. Ο οικισμός της Καρδίας, με τους 700 κατοίκους του, δεν μεταγκαταστάθηκε ενιαίος. Το μισό του χωριού μεταφέρθηκε δίπλα στην Πτολεμαΐδα και σταδιακά αποτέλεσε προάστιο της, ενώ το υπόλοιπο μισό μεταφέρθηκε και αποτέλεσε προέκταση στα Κοίλα Κοζάνης, στον οποίο αργότερα προσαρτήθηκε και ο οικισμός της Εξοχής, με 300 κατοίκους, έπειτα από τη μετεγκατάσταση. Ακολούθησε ο οικισμός της Χαραυγής, με 2000 κατοίκους, που μεταγκαταστάθηκε εφαπτομενικά της πόλης της Κοζάνης. Ήταν η τελευταία φορά που η ΔΕΗ ενεπλάκη ενεργά στη διαδικασία μετεγκατάστασης ενός χωριού - έκτοτε καταβάλλει μόνο αποζημιώσεις και χρηματοδοτεί την κατασκευή των νέων υποδομών. Το 19992003 ήλθε η σειρά των 600 κατοίκων του Κομάνου και την τετραετία 2000-2003, ακολούθησαν οι 1.300 κάτοικοι τους Κλείτους. Ακολούθησαν οι οικισμοί της Μαυροπηγής και της Ποντοκώμης με 649 και 1.116 κατοίκους αντίστοιχα. Τέλος ορίστηκαν οι απαλλοτριώσεις των οικισμών Αναργύρων, με 412 και Ακρινής, με 939 κατοίκους για περιβαλλοντικούς λόγους και λόγους δημόσιας υγείας. Τελευταία ορίστηκε η απαλλοτρίωση του Πτελεώνα με πληθυσμό 113 κατοίκους. Συνολικά δηλαδή απαλλοτριώθηκαν τα σπίτια 8.129 κατοίκων

3.1.2 Σχέδιο μετεγκαταστάσεων / Βασικές παράμετροι

διαδικασίας Ο σχεδιασμός των μετεγκαταστάσεων απαιτεί εφαρμογή συγκεκριμένης μεθοδολογίας και διαδικασιών, από την αρχική φάση μέχρι την ολοκλήρωση της, τόσο για τα αμιγώς τεχνικά θέματα, όσο και για τα ζητήματα διαδικασιών νομικής υποστήριξης και εκπροσώπησης. Με τον τρόπο αυτό, η διαδικασία της μετεγκατάστασης θα αναπτύσσεται συστηματικά και τελικά θα έχει τη μορφή ενός 'διοικούμενου Έργου' με βάση τους κανόνες της τεχνικής και της επιστήμης, ως προς

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

57


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

58

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

μετεγκαταστασεισ οικισμων

τις θεσμικές και τις διοικητικές ρυθμίσεις και αποφάσεις, ως προς τις διαδικασίες μελέτης-ωρίμανσης και υλοποίησης των έργων στη νέα θέση του οικισμού, με περιβάλλουσα τη διευθέτηση των νομικών ζητημάτων, καθώς και ως προς τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, την εφαρμογή των διαδικασιών και την υλοποίηση των αναγκαίων τεχνικών λύσεων. Οι επιμέρους παράμετροι που αφορούν στην ολοκλήρωση της μετεγκατάστασης των οικισμών σύμφωνα με το άρθρο 28 του Ν.3937/2011 είναι οι παρακάτω: Αρχικά ορίζεται η αναγκαστική απαλλοτρίωση του υφιστάμενου οικισμού από τη Δ.Ε.Η. Α.Ε. και καθορίζεται ο συντελεστής απαλλοτριώσεων. Στην επόμενη φάση ξεκινάει η διαδικασία επιλογής του χώρου μετεγκατάστασης. Η Αναπτυξιακή Δυτικής Μακεδονίας Α.Ε. μελετά τις πιθανές επιλογές μετεγκατάστασης και ανάλογα με το ποιές τοποθεσίες πληρούν τις προδιαγραφές να δημιουργηθεί εκεί ο νέος οικισμός, προτείνουν μερικές πιθανές τοποθεσίες. Οι τοποθεσίες αυτές, κοινοποιούνται στους κατοίκους του νέου οικισμού και ξεκινά η διαδικασία ανάλυσης των κριτηρίων και των παραμέτρων επιλογής της θέσης μετεγκατάστασης του οικισμού. Μέσα από συλλογικές αποφάσεις, όλων των εγγεγραμμένων κατοίκων του οικισμού, προκύπτει τελικά η οριστική επιλογή της θέσης μετεγκατάστασης. Ακολουθεί η καταμέτρηση των δικαιούχων για οικόπεδα. Από τη διαδικασία αυτή, προκύπτει ο αριθμός των οικοπέδων που απαιτούνται στο νέο οικισμό (τίτλοι κυριότητας-αδιάθετα οικόπεδα). Στη συνέχει η Δ.Ε.Η. έχει πλέον το δικαίωμα να ασκήσει τα ιδιοκτησιακά της δικαιώματα στις εκτάσεις που αποδεσμεύονται στους παλαιούς οικισμούς και να υλοποιήσει αποκατάσταση των εδαφών μετά το τέλος της εκσκαφή τους. Το επόμενο βήμα είναι η προεκτίμηση του ύψους των αποζημιώσεων που πρέπει να αποδοθούν στους δικαιούχους αλλά και η προεκτίμηση δαπάνης έργων υποδομής στους νέους οικισμούς, αφού έχουν πρώτα κοστολογηθεί οι υποδομές στους υφιστάμενους οικισμούς. Παρόλα αυτά, η διαδικασία προεκτίμησης του κόστους των υποδομών στους υπάρχοντες οικισμούς φαίνεται να είναι ιδιαίτερα προβληματική. Κατά τη διαδικασία αυτή, κοστολογούνται ουσιαστικά υποδομές και δημόσια κτίρια που έχουν κατασκευαστεί αρκετά παλιά, με αποτέλεσμα το ποσό


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

που θα προκύψει και στην πραγματικότητα θα αποδοθεί στους νέους οικισμούς για την κατασκευή των ίδιων υποδομών, να μην επαρκεί. Τα χρήματα που αποδίδονται στους νέους οικισμούς, δεν επαρκούν για τη δημιουργία ενός βιώσιμου οικισμού σε επίπεδο υποδομών, όπως ήταν ο προηγούμενος. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι να υπάρχουν σημαντικές οικονομικές ελλείψεις, που καθυστερούν ή και αναβάλουν επ' αόριστον την δημιουργία του νέου οικισμού, εάν δεν βρεθούν επιπλέον πόροι. Μετά από την κοστολόγηση των υποδομών, πρέπει να προσδιοριστούν οι υποδομές που θα κατασκευαστούν στους νέους οικισμούς. Το πρώτο βήμα προς την πραγματοποίηση της μετεγκατάστασης είναι η απόκτηση της έκτασης του νέου οικισμού και η διανομή εκτάσεων μέσω διαδικασιών παραχώρησης στους δικαιούχους, στους νέους οικισμούς. Ακολούθως ορίζεται ένα σύστημα διοίκησης της συνεργασίας για την αποτελεσματική υλοποίηση των προβλεπόμενων διαδικασιών. Έπειτα από αυτό ακολουθεί η ανάθεση υπηρεσιών, όπως μελέτες και υπηρεσίες συντονισμού και υποστήριξης, καθώς και των έργων δημόσιου χαρακτήρα στους νέους οικισμούς. Το επόμενο βήμα είναι η χρηματοδότηση της μετεγκατάστασης. Η χρηματοδότηση γίνεται κατά το ήμισυ από κεφάλαιο της Δ.Ε.Η. Α.Ε. και κατά το υπόλοιπο ήμισυ από τον κρατικό προϋπολογισμό. Τέλος, ξεκινούν οι διαδικασία εκταμιεύσεων και παράλληλα ορίζεται μια επιτροπή ελέγχου που επιβλέπει την εξέλιξη και την πορεία των εργασιών.

Αναγκαστική Απαλλοτρίωση οικισμών-Συντελεστή απαλλοτριώσεων 3.1.3

υφιστάμενων

Η πρόβλεψη του άρθρου 28 του Ν.3937/2011, παράγραφος 1 για μετεγκατάσταση των οικισμών (μόνο στην περίπτωση Αναργύρων, Ακρινής), κατ' εφαρμογή των κειμένων διατάξεων περί αναγκαστικών απαλλοτριώσεων μεταλλείων και του Μεταλλευτικού Κώδικα, δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην αναγκαστική απαλλοτρίωση των οικισμών, δεδομένου

Επόμενη σελίδα: Τμήμα κεφαλής ταινιόδρομου ©προσωπικό αρχείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

59


συμπερασματα

60

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

61


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

ότι αυτή δεν γίνεται για εκμετάλλευση λιγνιτικών κοιτασμάτων αλλά για λόγoυς δημόσιας ωφέλειας που συνίστανται στην παραγωγή του δημόσιου αγαθού της ηλεκτρικής ενέργειας και προστασίας της ποιότητας ζωής. Επομένως για την αναγκαστική απαλλοτρίωση ακολουθείται η διαδικασία που προβλέπεται οπό τον Ν.2882/2001 των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων όπως ισχύει και όχι αυτή του Ν.210/1973 Μεταλλευτικός κώδικας. Σημειώνεται επίσης, ότι oποιαδήποτε προσπάθεια εξωδικαστικής συμφωνίας με τους ιδιοκτήτες για απευθείας αγορά ακινήτων στους οικισμούς, δεν θα ήταν εφικτή όπως αυτό αποδεικνύεται από την μέχρι σήμερα εμπειρία απαλλοτριώσεων μεγάλων οικισμών. Σύμφωνα με την υπάρχουσα νομοθεσία, οι απαλλοτριώσεις κηρύσσονται υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, το οποίο και τις επισπεύδει. Όσων αφορά τα ποσά των αποζημιώσεων που θα επιδικαστούν από τα Δικαστήρια για τους ιδιώτες-ιδιοκτήτες, καταβάλλονται στο σύνολό τους στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων για τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης. Πέραν της αποζημίωσης των ιδιωτών, κανένα άλλο ποσό που αφορά δημόσιες ή δημοτικές εκτάσεις, έργα υποδομής, κοινωφελείς εγκαταστάσεις κλπ, δεν καταβάλλεται, δεδομένου ότι το Δημόσιο και η ΔΕΗ αναλαμβάνουν τη δαπάνη για τους νέους οικισμούς. Ιδιαίτερα οι Δήμοι παραιτούνται των αποζημιώσεων, προκειμένου να συντελεσθεί η απαλλοτρίωση.

3.1.4 Διαδικασία Επιλογής του χώρου Μετεγκατάστασης

62

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Η επιλογή του νέου χώρου μετεγκατάστασης είναι αρμοδιότητα των κατοίκων των υπόψη οικισμών, με την εφαρμογή συμμετοχικών και αδιάβλητων διαδικασιών και oολοκληρώνεται σταδιακά, σε εφαρμογή της παρακάτω ενδεικτικής μεθοδολογίας και αλληλουχίας φάσεων. Αρχικά συγκαλείται ενημερωτική συνάντηση σε Λαϊκή Συνέλευση των κατοίκων, όπου παρουσιάζονται οι βασικές σκέψεις, η μεθοδολογία και οι στόχοι για το νέο οικισμό. Έπειτα από την πρώτη αναγνωριστική συνέλευση, πραγματοποιείται


μετεγκαταστασεις οικισμων

η αποστολή επιστολής δυνητικά σε γειτονικούς ΟΤΑ, για δήλωση ενδιαφέροντος υποδοχής του υπό μετεγκατάσταση οικισμού ή υποβολή προτάσεων για θέσεις μετεγκατάστασης τόσο από τους κατοίκους του οικισμού όσο και από τον οικείο Δήμο. Μετά από αυτό το βήμα, συγκεντρώνονται όλες οι προτεινόμενες θέσεις μετεγκατάστασης και παρουσιάζονται σε Λαϊκή Συνέλευση των κατοίκων. Οι κάτοικοι απορρίπτουν σταδιακά τις θέσεις που παρουσιάζουν μειονεκτήματα και αξιολογούνται μακροσκοπικά ότι δεν καλύπτουν τις βασικές προϋποθέσεις για τη φιλοξενία του οικισμού όπως, η μικρή διαθέσιμη έκταση βάσει προεκτίμησης των αναγκών, η γειτνίαση με ασύμβατες χρήσεις κλπ. Στην συνέχεια, ακολουθεί η ανάλυση και η αξιολόγηση των θέσεων που προκρίνονται με κοινωνικά, χρονικά, χωροταξικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά κριτήρια. Οι θέσεις που πληρούν τις προδιαγραφές, παρουσιάζονται στη Λαϊκή Συνέλευση, μαζί με την αξιολόγηση της βάσει των παραπάνω κριτηρίων. Η Λαϊκή Συνέλευση των κατοίκων αποφασίζει ποιες από τις παραπάνω θέσεις θα προκριθούν στους επικρατέστερους προορισμούς μετεγκατάστασης. Ύστερα από την επιλογή των επικρατέστερων θέσεων, συντάσσεται έντυπο επιλογής με τις επικρατέστερες θέσεις και με δυνατότητα ελεύθερης επιλογής άλλης θέσης από τις αξιολογηθείσες. Παράλληλα, συνεδριάζει το Δημοτικό Συμβούλιο του οικείου Δήμου προέλευσης για λήψη των παρακάτω αποφάσεων: έγκριση εντύπου επιλογής θέσης, προσδιορισμός ημερομηνίας συμπλήρωσης του Εντύπου, προσδιορισμός αριθμού επιλογών όπως αριθμού προτεινόμενων θέσεων που θα δηλώνονται στο Έντυπο από κάθε κάτοικο, ορισμό εφορευτικής επιτροπής, ορισμός δικηγόρου για επικύρωση της διαδικασίας σε συνεργασία με την εφορευτική επιτροπή, προσδιορισμός των δικαιούχων που θα κληθούν να συμπληρώσουν το έντυπο και τέλος προσδιορίζεται ο τρόπος δημοσιοποίησης της ανακοίνωσης για την εφαρμογή της διαδικασίας επιλογής θέσης καθώς και του εντύπου. Πιθανοί τρόποι για να συμβεί αυτό είναι για παράδειγμα η ταχυδρομική επιστολή, η διανομή κατ’ οίκων, δημοσίευση σε τοπικά μέσα όπως τηλεόραση, ραδιόφωνο, ανάρτηση σε δημόσιους χώρους, διανομή από τα Κ.Ε.Π., διανομή σε χώρους δημόσιας πρόσβασης και συγκέντρωση;

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

63


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

πολιτών' Π.χ. καφενεία, ανάρτηση και διανομή στο Δημοτικό Κατάστημα, ανάρτηση στην ιστοσελίδα του Δήμου και διανομή στην εκκλησία τν Κυριακή. Τελευταίο βήμα αυτής της διαδικασίας επιλογής του χώρου μετεγκατάστασης, είναι ο τρόπος λήψης της απόφασης. Η απόφαση επιλογής της νέας θέσης λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία των ψηφισάντων (50%+1). Σε περίπτωση μη επίτευξης της παραπάνω πλειοψηφίας, θα ορισθεί δεύτερη διαδικασία επιλογής, μεταξύ των δύο επικρατέστερων θέσεων. Στην περίπτωση αυτή, πρώτα συμπληρώνεται το έντυπο σύμφωνα με τα αποφασισθέντα. Στη δεύτερη φάση καταμετρούνται τα συμπληρωμένα έντυπα από την εφορευτική επιτροπή παρουσία του δικηγόρου. Από τη διαδικασία αυτή, αναδεικνύεται η επικρατέστερη θέση και αξιολογείται το ποσοστό αποδοχής της, σύμφωνα με τα προηγούμενα, η οποία ταυτόχρονα αποτελεί και εισήγηση προς το οικείο Τοπικό Συμβούλιο. Μετά από την εισήγηση, το Συμβούλιο λαμβάνει την απόφαση. Το Δημοτικό Συμβούλιο του οικείου Δήμου, έπειτα από την εισήγηση, λαμβάνει τη απόφαση παίρνοντας υπόψη την αξιολόγηση των ποσοστών που έλαβαν οι θέσεις που συμμετείχαν στη διαδικασία επιλογής και την απόφαση του οικείο Τοπικού Συμβουλίου. Ακολουθεί ο ακριβής προσδιορισμός της νέας θέσης και των ειδικών ζητημάτων της και έπεται η εισήγηση και η λήψη απόφασης από το Τοπικό Συμβούλιο του οικισμού στα όρια του οποίου ανήκει η έκταση για μετεγκατάσταση του οικισμού. Το επόμενο βήμα είναι η εισήγηση και τελικά η λήψη θετικής απόφασης από το οικείο Δημοτικό Συμβούλιο και η αποστολή των τοπογραφικών διαγραμμάτων της νέα θέσης για προώθηση των διαδικασιών έναρξης των γνωμοδοτήσεων από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Η παραπάνω διαδικασία δεν εμπίπτει στην έννοια του δημοψηφίσματος που προβλέπεται στο Ν.3463/2006 (Δ.Κ.Κ.). Αποτελεί όμως τρόπο έκφρασης της βούλησης, σε συνέχεια της Λαϊκής Συνέλευσης των κατοίκων των οικισμών, για την προτίμηση του χώρου μετεγκατάστασης και γίνεται υπό την αιγίδα του οικείου Δήμου προέλευσης.

64

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3


μετεγκαταστασεις οικισμων

3.1.5 Κριτήρια-παράμετροι επιλογής μετεγκατάστασης του οικισμού

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

της

θέσης

Τα κριτήρια για την επιλογή της νέας θέσης μετεγκατάστασης είναι κοινωνικά, χρονικά, χωροταξικά περιβαλλοντικά και οικονομικά, τα οποία συναξιολογούνται αναλυόμενα σε επιμέρους υποκριτήρια για κάθε δυνητική θέση. Οι περιβαλλοντικές παράμετροι μπορεί να είναι βιοτικοί, εδαφικοί, τοπογραφικοί, υδρολογικοί, κλιματικοί και γεωλογικοί- γεωτεχνικοί. Στους οικονομικούς παράγοντες εντάσσεται η οικονομική βιωσιμότητα του εγχειρήματος, το οικονομικό προφίλ ενδοχώρας και απασχόλησης, οι μεταφορές, η υπεραξία γης, η συμπληρωματικότητα υποδομών και το οικονομικό κόστος εγχειρήματος. Επιπλέον εξετάζονται με τη σειρά τους και κοινωνικές- πολιτιστικές αλλά και χρονικές παράμετροι. Στην πρώτη κατηγορία υπάγονται οι δημογραφικοί δείκτες , η εγγύτητα στους τόπους εργασίας, απασχόλησης και κοινωνικών επαφών, οι παροχές κοινής ωφέλειας, το πολιτιστικό προφίλ της ενδοχώρας και η κοινωνική προσέλευση. Τέλος στις χρονικές παραμέτρους υπάγονται οι δομές υποστήριξης εγχειρήματος, η χρονική εφικτότητα αυτού και ο χρόνος απόκτησης γης.

Οριστική επιλογή θέσης μετεγκατάστασηςΔικαιούχοι-Αριθμός οικοπέδων-Τίτλοι κυριότηταςΑδιάθετα οικόπεδα 3.1.6

3.1.6.1 Οριστική επιλογή θέσης μετεγκατάστασης Μετά την οριστική απόφαση των κατοίκων για επιλογή του χώρου μετεγκατάστασης, συντάσσεται ειδικό σημείωμα προς τη ΔΕΗ Α.Ε. και το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο αναφέρεται στην τήρηση των ενδεικτικών κριτηρίων επιλογής καθώς και στο κόστος απόκτησης ιδιωτικών εκτάσεων εάν απαιτηθούν. Η

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

65


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

ΔΕΗ και το Δημόσιο διατηρούν το δικαίωμα μη αποδοχής της θέσης του οικισμού. εάν δεν τηρούνται τα κριτήρια επιλογής ή υπάρχουν νομικά εκκρεμή ζητήματα ή το κόστος ,απόκτησης γης είναι απαγορευτικό. Σημειώνεται ότι εάν οι κάτοικοι για λόγους εξοικονόμησης χρόνου αποφασίσουν για τον χώρο μετεγκατάστασης με βάση τις διαδικασίες και τα απαραίτητα κριτήρια πριν την έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος, η απόφαση θεωρείται έγκυρη.

3.1.6.2 Δικαιούχοι οικοπέδων

66

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Σε γενικές γραμμές δικαιούχοι ενός μόνο οικοπέδου στους νέους οικισμούς είναι όσοι αναγνωρισθούν δικαιούχοι οικοπέδων στους υφιστάμενους οικισμούς, στα πλαίσια της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης. Οι αναγνωρισθέντες δικαιούνται ένα μόνο οικόπεδο στους νέους οικισμούς, ανεξάρτητα αν διαθέτουν (στους υφιστάμενους οικισμούς) περισσότερα του ενός οικόπεδα. Δικαιούχοι ενός μόνο οικοπέδου είναι επίσης όσοι θα αναγνωριστούν δικαιούχοι για οικόπεδα που προήλθαν από κατάτμηση οικοπέδων της εγκεκριμένης διανομής του οικισμού, με τις εξής προϋποθέσεις: το προκύπτον οικόπεδο να είναι άρτιο και οικοδομήσιμο σύμφωνα με τους όρους δόμησης των υφιστάμενων οικισμών και η πράξη κατάτμησης να έχει γίνει πριν την ημερομηνία έκδοσης του Προεδρικού Διατάγματος. Σε περιπτώσεις διεκδικήσεων επί των οικοπέδων, που δεν επιλύονται κατά τη διαδικασία αναγνώρισης δικαιούχων στα πλαίσια της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, κατατμήσεις επιτρέπονται και μετά την τελεσίδικη απόφαση επί των διεκδικήσεων. Δικαιούχοι ενός οικοπέδου είναι επiσης όσοι θα αναγνωρισθούν δικαιούχοι οικοπέδων στους υφιστάμενους οικισμούς με ποσοστό εξ αδιαιρέτου επ' αυτών (εκτός συζύγων), συμπεριλαμβανομένων των διηρημένων καθέτων και οριζόντιων ιδιοκτησιών. Στο νέο οικόπεδο οι δικαιούχοι διατηρούν τα ποσοστά για τα οποία αναγνωρίστηκαν. Σε


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

περίπτωση που ένας ή περισσότεροι εκ των συγκυριών έχει λάβει ήδη ένα οικόπεδο στους νέους οικισμούς, δεν διατηρεί ποσοστό στο νέο οικόπεδο, το δε ποσοστό του μοιράζεται εξ ίσου στους άλλους συνιδιοκτήτες. Σύμφωνα με τα παραπάνω, κάθε φυσικό πρόσωπο που υπάγεται στις προβλέψεις των προηγουμένων παραγράφων έχει το δικαίωμα να αποκτά ένα και μοναδικό οικόπεδο στους νέους οικισμούς.

3.1.6.3 Αριθμός οικοπέδων Προκειμένου να εξασφαλισθούν ο καλύτερος σχεδιασμός των νέων οικισμών καθώς και τα απαραίτητα έργα υποδομής, πρέπει να προσδιοριστεί έγκαιρα η απαιτούμενη επιφάνειά τους. Ο αριθμός των οικοπέδων στους νέους οικισμούς θα είναι ίσος με τον αριθμό των οικοπέδων στους υφιστάμενους οικισμούς, λαμβανομένων υπόψη και των οικοπέδων που προήλθαν από κατάτμηση με τις προϋποθέσεις της προηγούμενης παραγράφου, προσαυξημένος σε ποσοστό 10%. Για τον σκοπό αυτό, μετά την έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος και την ανάθεση της Πολεοδομικής Μελέτης, κατά πρώτη προτεραιότητα θα καθορισθούν από τον μελετητή η αρτιότητα και οι όροι δόμησης των οικοπέδων και θα υποβληθούν για έγκριση στην Επιτροπή Ελέγχου. Η επιφάνεια του κάθε οικοπέδου θα είναι 500 τετραγωνικά μέτρα, εκτός εάν υπάρχει αιτιολογημένη εισήγηση του μελετητή για διαφοροποίηση των εμβαδών. Οι κάτοικοι δηλώσουν σε ημερομηνία που θα καθορισθεί, την επιθυμία απόκτησης οικοπέδου στους νέους οικισμούς, υποβάλλοντας σε Επιτροπή που θα οριστεί από την Ε.Κ.Π.Ε.(επιτροπή κατεύθυνσης και παρακολούθησης έργου). στοιχεία που κατά την άποψή τους, τους καθιστούν δικαιούχους οικοπέδου σύμφωνα με την προηγούμενη παράγραφο.

Επόμενη σελίδα: Τομή εδάφους με όρατα τα διάφορα στρώματα πετρωμάτων ©προσωπικό αρχείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

67


συμπερασματα

68

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

69


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

3.1.6.4 Τίτλοι κυριότητας Μετά την οριστική παρακατάθεση των αποζημιώσεων για τους υφιστάμενους οικισμούς, οι δικαιούχοι οικοπέδων θα προβούν στις εξής ενέργειες. Σε ειδικό λογαριασμό με δικαιούχο το δημόσιο που θα ανακοινωθεί θα καταλάβουν ποσό ίσο με το γινόμενο των τετραγωνικών του οικοπέδου στο νέο οικισμό επί της οριστικής τιμής μονάδας ανά τ.μ. που θα προσδιορίσουν τα δικαστήρια για τα οικόπεδα στους υφιστάμενους οικισμούς. Σε περίπτωση που τα δικαστήρια επιδικάσουν για τα οικόπεδα περισσότερες της μία τιμής, για τον υπολογισμό λαμβάνεται υπόψη η τιμή που αφορά των μεγαλύτερο αριθμό οικοπέδων. Σε περίπτωση μη κατάθεσης του ποσού της παραπάνω παραγράφου αποτελεί ουσιαστικά δήλωση μη επιθυμίας απόκτησης οικοπέδου στο νέο οικισμό. Ο χρόνος κατάθεσης δε μπορεί να υπερβαίνει σε καμία περίπτωση τους έξι μήνες από την ημερομηνία έκδοσης του ΦΕΚ παρακατάθεσης της οριστικής αποζημίωσης στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων. Δεν λαμβάνεται υπόψη η μη έγκυρη καταβολή της αποζημίωσης από υπαιτιότητα του Ταμείου Παρακαταθηκών. Μετά την διανομή των οικοπέδων, σύμφωνα με τις διαδικασίες παραχώρησης οικοπέδων στους δικαιούχους στη νέα θέση και την καταβολή του ποσού της παραγράφου της πρώτης κουκίδας, οι δικαιούχοι αποκτούν οριστικό τίτλο ιδιοκτησίας. 3.1.6.5 Αδιάθετα οικόπεδα

70

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Το Ελληνικό Δημόσιο, ιδιοκτήτης των αδιάθετων οικοπέδων των οικισμών, διατηρεί μελλοντικά το δικαίωμα πώλησης οικοπέδων σε ενήλικες μόνιμους κατοίκους ή συγγενείς πρώτου βαθμού μονίμων κατοίκων των παλαιών οικισμών, με τους όρους της προηγούμενης παραγράφου και με τις προϋποθέσεις ότι οι αιτούντες δεν κρίθηκαν δικαιούχοι οικοπέδων σύμφωνα με τις προβλέψεις. Επιπλέον δε να πρέπει να έχουν αποκτήσει εντωμεταξύ άλλο οικόπεδο από κληρονομικό δικαίωμα ή αγορά στον οικισμό και δεν μπορούν να μεταβιβάσουν το ακίνητο που θα αποκτήσουν, για


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

διάστημα 15 ετών. Σημειώνεται ότι σε περίπτωση συζύγων δικαίωμα αίτησης αγοράς οικοπέδου, διατηρεί ο ένας εκ των δύο. Μετά την είσοδο της Δ.Ε.Η Α.Ε. στο χρηματιστήριο οι απαλλοτριωμένες εκτάσεις καθώς και τα αδιάθετα οικόπεδα, συνιστούν πλέον περιουσία της επιχείρησης, η οποία διατηρεί το δικαίωμα να τα πουλήσει μελλοντικά σε όσους έχουν κριθεί δικαιούχοι λαμβάνοντας υπόψη τους όρους και τις προϋποθέσεις ή να τα αξιοποιήσει με άλλο τρόπο.

3.1.7 Άσκηση των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων στις

εκτάσεις που αποδεσμεύονται στους παλαιούς οικισμούς -Υλοποίηση αποκατάστασης 3.1.7.1 Άσκηση των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων Στην περίπτωση των οικισμών Αναργύρων και Ακρινής που μετεγκαθίστανται για περιβαλλοντολογικούς λόγους, οι εκτάσεις των παραπάνω οικισμών που αποδεσμεύονται μετά την απαλλοτρίωση ανέρχονται σε 450 και 1000 στρέμματα αντιστοίχως. Το άρθρο 28 του νόμου 3937/2011 στην παράγραφο 4 αναφέρει ότι ''Παρέχεται στην ΔΕΗ ΑΕ το δικαίωμα χρησιμοποίησης των απαλλοτριωμένων εκτάσεων του οικισμού Ακρινής, χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση έως το 2018 για την απόθεση άγονων υλικών των ορυχείων της. Ο τρόπος άσκησης των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων του δημοσίου επί των γηπέδων του οικισμού Αναργύρων θα καθορίζεται με το στην παράγραφο 2 προβλεπόμενο προεδρικό διάταγμα''. Η ΔΕΗ ΑΕ εξαντλώντας τις υποχρεώσεις της, δεν υποχρεούται σε καταβολή άλλης αποζημίωσης ή οποιουδήποτε τέλους. Όπως προκύπτει από τις εγκεκριμένες έως σήμερα περιβαλλοντικές μελέτες των ορυχείων Πτολεμαΐδας και Αμυνταίου καθώς και από τις Τεχνικές Μελέτες Εκμετάλλευσης του άρθρου 4 του ΚΜΛΕ, δεν προβλέπεται η ανάπτυξη εκσκαφών και αποθέσεων στις εκτάσεις που αποδεσμεύονται από τους οικισμούς αυτούς. Ως εκ τούτου, εάν οι εκτάσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

71


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

αυτές στο μέλλον δεν απαιτηθούν για χρήση από τη ΔΕΗ, πρέπει να αξιοποιηθούν από το Ελληνικό Δημόσιο, υπέρ του οποίου κηρύσσονται και οι αναγκαστικές απαλλοτριώσεις των οικισμών αυτών.. 3.1.7.2 Υλοποίηση αποκατάστασης Η παράγραφος 2 του άρθρου 28 αναφέρει επιπρόσθετα ότι οι εκτάσεις που αποδεσμεύονται πρέπει να αποκατασταθούν. Δεδομένου ότι η όποια αποκατάσταση (απομάκρυνση κτισμάτων κτλ), σχετίζεται άμεσα με την πρόθεση αξιοποίησης, προτείνεται η εκπόνηση ειδικής μελέτης από το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο θα προσδιορίσει τις χρήσεις γης (αναδασώσεις, ανάπτυξη άλλων δραστηριοτήτων κλπ), στην περίπτωση που αυτές δεν θα χρησιμοποιηθούν από τη ΔΕΗ Α.Ε.. Σε κάθε περίπτωση όμως, το Ελληνικό Δημόσιο το οποίο είναι ιδιοκτήτης των εκτάσεων, υποχρεούται να αποβάλλει τους τέως ιδιοκτήτες οπό τα ακίνητα με δικές του δαπάνες, προκειμένου να γίνει αξιοποίηση των εκτάσεων αυτών προς όφελός του. Μετά την συντέλεση της απαλλοτρίωσης, οι κάτοικοι θα αποβάλλονται από τους υφιστάμενους οικισμούς σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία. 3.1.8 Προεκτίμηση του ύψους των αποζημιώσεων

αναγκαστικών απαλλοτριώσεων Η προεκτίμηση του ύψους των αποζημιώσεων που προκύπτουν από τις αναγκαστικές απαλλοτριώσεις των υφιστάμενων οικισμών, είναι σχεδόν αδύνατη πριν γίνει η κτηματογράφηση των οικισμών, δεδομένου ότι είναι άγνωστος ο αριθμός των οικοπέδων, των συστατικών και παραρτημάτων του, η ποιότητα κατασκευής κλπ. 3.1.9 Προεκτίμηση δαπάνης έργου υποδομής στους νέους οικισμούς

72

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Όπως και για την δαπάνη απαλλοτριώσεων, η εκτίμηση της δαπάνης που απαιτείται για την κατασκευή των


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

έργων στους νέους οικισμούς μέχρι την ολοκλήρωση της μετεγκατάστασης, εξαρτάται από πάρα πολλούς παράγοντες και κυρίως από τις προβλέψεις που θα απαιτηθούν, την πιθανή αγορά εκτάσεων κλπ. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι παίζουν σημαντικό ρόλο το κόστος έργων υποδομής, το κόστος κοινωφελών εγκαταστάσεων και τέλος το κόστος μελετών, η παρακολούθηση εργασιών κλπ.

Προσδιορισμός έργων υποδομής που θα κατασκευαστούν στους νέους οικισμούς 3.1.10

Ο ακριβής προσδιορισμός των έργων υποδομής που θα κατασκευαστούν στους νέους οικισμούς δεν μπορεί να γίνει πριν την εκπόνηση της πολεοδομικής μελέτης και τη σύνταξη φακέλων των έργων. Σε κάθε περίπτωση και λαμβανομένης υπόψη της οικονομικής κατάστασης της χώρας τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, πρέπει τα έργα να καλύπτουν τις ουσιαστικές ανάγκες των κατοίκων και να μην χαρακτηρίζονται από υπερβολές καλύπτοντας παράλληλα τις ελάχιστες απαιτήσεις ενός σύγχρονου βιώσιμου οικισμού. Τα βασικά έργα που θα κατασκευαστούν άμεσα ώστε να είναι εφικτή η κατασκευή οικιών για την μετεγκατάσταση των κατοίκων είναι : Εσωτερική οδοποιία, διασύνδεση του νέου οικισμού με τα οδικά δίκτυα, εσωτερικό και εξωτερικό δίκτυο ύδρευσης, εσωτερικό και εξωτερικό δίκτυο αποχέτευσης όμβριων, εσωτερικό δίκτυο αποχέτευσης ακαθάρτων, εξωτερικό δίκτυο αποχέτευσης ακαθάρτων και Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων (Ε.Ε.Λ. Δυνητικά εφόσον απαιτείται), δίκτυο ηλεκτροδότησης, φωτισμός εσωτερικού οδικού δικτύου και λοιπών δημόσιων χώρων, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα. Πέραν των βασικών έργων υποδομής, τα κοινωφελή έργα που κατασκευάζονται για την εξασφάλιση της ομαλής λειτουργίας των οικισμών, συγκεκριμενοποιούνται μετά την έγκριση των Πολεοδομικών Μελετών αρμοδίως, και επιλέγονται από την Ε.Κ.Π.Ε. με Τεκμηριωμένη μελέτη σκοπιμότητας για τη λήψη τελικής απόφασης. Μετά την κατασκευή και των κοινωφελών έργων για τα οποία αποφασίζεται η εκτέλεση τους, με τη σύνταξη αναγκαίου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

73


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

πρακτικού, η διαδικασία μετεγκατάστασης και η οποιαδήποτε περαιτέρω χρηματοδότηση ολοκληρώνεται. Με την συνδρομή των Δήμων και της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, καταβάλλεται προσπάθεια, ορισμένα επιλέξιμα έργα να χρηματοδοτηθούν από Κοινοτικά ή Εθνικά Προγράμματα.

3.1.11 Απόκτηση εκτάσεων στους νέους οικισμούς – Διαδικασίες παραχώρησης οικοπέδων στους δικαιούχους στη νέα θέση

3.1.11.1 Απόκτηση εκτάσεων στους νέους οικισμούς

74

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Η μετεγκατάσταση οικισμών σε νέα θέση για λόγους κοινής ωφέλειας, που αφορούν στην παραγωγή του δημόσιου αγαθού της ηλεκτρικής ενέργειας και σε λόγους προστασίας της ποιότητας ζωής, μπορεί να γίνει σε δημόσια ή ιδιωτική έκταση ή έκταση των ΟΤΑ και η δημιουργία του ως άνω νέου οικισμού ως υποχρέωση κοινής ωφέλειας. Η απόκτηση των απαιτούμενων ιδιωτικών ή δημόσιων εκτάσεων ή εκτάσεων των ΟΤΑ για τη μεταφορά ή μετεγκατάσταση οικισμού, διενεργείται είτε με αναγκαστική απαλλοτρίωση είτε με απευθείας αγορά είτε με πώληση αυτών από το Ελληνικό Δημόσιο τηρουμένων των διατάξεων του Ν.4061/ ΦΕΚ 66/Α/22.3.12. Σκοπός της απόκτησης των εκτάσεων αυτών είναι, η εγκατάσταση των κατοίκων με την εφαρμογή πολεοδομικού σχεδιασμού εφόσον δεν υφίσταται ήδη τέτοιος, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην ισχύουσα νομοθεσία. Στην περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτρίωσης εφόσον οι εκτάσεις είναι ιδιωτικές, αυτή κηρύσσεται υπέρ και με δαπάνες του Ελληνικού Δημοσίου, αφού ολοκληρωθεί η κατ' αρχήν περιβαλλοντική αδειοδότηση του νέου οικισμού. Η διαφορά της δαπάνης που πιθανόν θα προκύψει από τη δαπάνη απαλλοτρίωσης της νέας έκτασης και της εν δυνάμει τιμής πώλησης του συνόλου των οικοπέδων του νέου οικισμού, θα καλυφθεί κατά 50% άπα την ΔΕΗ Α.Ε. Στην περίπτωση απ' ευθείας αγοράς (ιδιωτικών εκτάσεων, πολεοδομημένων


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

εκτάσεων Δήμων, Νομικών Προσώπων κλπ), αυτή συντονίζεται και υποστηρίζεται από την Κτηματική Υπηρεσία του Νομού της περιοχής μετεγκατάστασης. Η δαπάνη απόκτησης των νέων χώρων βαρύνει το Ελληνικό Δημόσιο. Στην περίπτωση πώλησης από το Ελληνικό Δημόσιο αυτή υλοποιείται σύμφωνα με τις προβλέψεις της ισχύουσας νομοθεσίας, μετά τη γνώμη του Κύριου ή του Φορέα Διαχείρισης της έκτασης και το τίμημα για κάθε οικόπεδο καθορίζονται από την προηγούμενη παράγραφο. Τα αδιάθετα οικόπεδα παραμένουν στην ιδιοκτησία του Ελληνικού Δημοσίου και παρατίθενται κατά την προηγούμενη παράγραφο και σε κάθε άλλη περίπτωση, όπως ο Νόμος προβλέπει. 3.1.11.2 Διαδικασίες παραχώρησης οικοπέδων στους

δικαιούχους στη νέα θέση.

Ο καθαρισμός των δικαιούχων στους νέους οικισμούς όπως προσδιορίζεται παραπάνω και η διανομή των ακινήτων γίνεται με βάση την παρακάτω διαδικασία, κατά παρέκκλιση των διατάξεων της Αγροτικής Νομοθεσίας και λήψη ειδικότερης ρύθμισης στο Ν. 4061/2012. Διαφορετικά και εφόσον προβλεφθεί σχετική διάταξη στην Αγροτική Νομοθεσία εφαρμόζεται η διαδικασία που καθορίζεται από αυτήν. Με ευθύνη και απόφαση της Επιτροπής Θεμάτων Γης και Επίλυσης Διαφορών του άρθρου 14 του Ν.4061/2012, κατά παρέκκλιση των διατάξεων της Αγροτικής Νομοθεσίας, όπως προβλέπεται πιο πάνω γίνεται η διανομή των ακινήτων στο νέο οικισμό στους αναγνωρισθέντες ως δικαιούχους. Κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να ασκήσει ένσταση κατά της απόφασης της Επιτροπής ενώπιον του Γενικού Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης εντός προθεσμίας 30 ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης στον ενδιαφερόμενο. Κατά της απόφασης του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης ασκείται προσφυγή στο αρμόδιο Διοικητικό Πρωτοδικείο εντός προθεσμίας 30 ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης στον ενδιαφερόμενο. Το Διοικητικό πρωτοδικείο εκδικάζει την υπόθεση σε πρώτο και τελευταίο βαθμό. Μετά την τελεσιδικία της απόφασης

Επόμενη σελίδα: Λήψη στο σημείο μηδέν των εξορύξεων, 240 μέτρα απο την επιφάνεια του εδάφους ©προσωπικό αρχείο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

75


συμπερασματα

76

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

77


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

της Επιτροπής με την οποία προσδιορίστηκαν οι δικαιούχοι οικοπέδων, η ίδια Επιτροπή διενεργεί κλήρωση για τον καθορισμό του οικοπέδου που παραχωρείται σε έκαστο δικαιούχο. Η κλήρωση διενεργείται στην έδρα του οικείου Δήμου. Το Ελληνικό Δημόσιο εκδίδει οριστικό τίτλο, όπου αναγράφονται τα στοιχείο του δικαιούχου και προσδιορίζεται το παραχωρούμενο ακίνητο κατά χρήση, εμβαδό και θέση. Το παραχωρητήριο μεταγράφεται με μέριμνα του δικαιούχου. Προσωρινό και οριστικό τίτλο κυριότητας εκδίδει επίσης το Δημόσιο για τους δικαιούχους. Οι κοινωφελείς, οι κοινόχρηστοι χώροι και οι λοιποί οικοδομήσιμοι χώροι στο νέο οικισμό, μπορούν να μεταβιβάζοντα από το Ελληνικό Δημόσιο και με βάση τις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας, στον οικείο Δήμο της περιοχής μετεγκατάστασης ή σε άλλο ΝΠΔΔ μετά από αίτημα αυτών. Τέλος οι υπόλοιπές λεπτομέρειες, εφόσον απαιτούνται, ρυθμίζονται με Υπουργική Απόφαση του Υπουργού ΠΕΚΑ.

3.1.12 Σύστημα Διοίκησης της συνεργασίας για την

αποτελεσματική διαδικασιών.

78

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

υλοποίηση

των

προβλεπόμενων

Αρχικά, για την αποτελεσματική και ταχεία υλοποίηση των προβλεπόμενων απαιτήσεων για την πραγματοποίηση μις μετεγκατάστασης, εφαρμόζεται ένα απλό και ευέλικτο Σύστημα Διοίκησης της συνεργασίας. Το υπόψη Σύστημα Διοίκησης της Συνεργασίας απαρτίζεται από την Επιτροπή Κατεύθυνσης και Παρακολούθησης Έργου (Ε.Κ.Π.Ε.), η οποία θα είναι 9μελής και στην οποία θα συμμετέχουν με δικαίωμα ψήφου : τρεις εκπρόσωποι της ΔΕΗ Α.Ε. με τους αναπληρωτές τους και τρεις εκπρόσωποι με τους αναπληρωτές τους που θα οριστούν αρμοδίως από το Ελληνικό Δημόσιο/Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών και χωρίς δικαίωμα ψήφου: ένας εκπρόσωπος από την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας και από ένας εκπρόσωπος των Δήμων, με τους αναπληρωτές τους. Τα μέλη της Ε.Κ.Π.Ε. θα ορίζονται από την στιγμή υπογραφής του


μετεγκαταστασεις οικισμων

Προεδρικού Διατάγματος. Η Επιτροπή Κατεύθυνσης και Παρακολούθησης Έργου (Ε.Κ.Π.Ε) θα αποτελεί το Συντονιστή του 'Έργου και συνεδριάζει εναλλάξ στη Διεύθυνση του Λιγνιτικού Κέντρου Δυτικής Μακεδονίας και στην έδρα του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών και συγκαλείται από τον Πρόεδρό της, ο οποίος θα είναι ένας εκ των εκπροσώπων του Ελληνικού Δημοσίου που ορίζεται από αυτό, ταυτόχρονα με τον ορισμό των εκπροσώπων του. Ο Πρόεδρος αναπληρώνεται από τον αναπληρωτή Πρόεδρο, ο οποίος είναι ένας εκ των εκπροσώπων της ΔΕΗ Α.Ε. και θα οριστεί από αυτήν, ταυτόχρονα με τον ορισμό των εκπροσώπων της. Οι προαναφερόμενοι ορισμοί εκπροσώπων πραγματοποιούνται αποκλειστικά εντός ένα μήνα από την υπογραφή του Προεδρικού Διατάγματος. Οι αρμοδιότητες της επιτροπής Κατεύθυνσης και Παρακολούθησης Έργου (Ε.Κ.Π.Ε.) αποτελούνται από την συνολική ευθύνη για την υλοποίηση των προβλεπόμενων, λαμβάνοντας τις αναγκαίες για αυτό αποφάσεις και προβαίνοντας στις απαραίτητες ενέργειες. Σημαντική επίσης κρίνεται και η παροχή στοιχείων, οδηγιών και εγκρίσεων επί θεμάτων για τα οποία αυτό απαιτείται για την υλοποίηση του έργου. Παράλληλα, εντός των αρμοδιοτήτων της Ε.Κ.Π.Ε. εντάσσεται και η διατήρηση του πλαισίου αντοχής του έργου και η διασφάλιση της έγκαιρης υλοποίησης των απαιτούμενων υποέργων και η προώθηση υλοποίησης των προβλεπόμενων στο Προεδρικό Διάταγμα. Η παρακολούθηση της εξέλιξης του 'Έργου (προετοιμασία και υποβολή Εξαμηνιαίων και Ετήσιων Εκθέσεων), η προετοιμασία και υποβολή Έκθεσης ολοκλήρωσης των προβλεπόμενων καθώς και ο συντονισμός μεταξύ φορέων και φάσεων υλοποίησης είναι βασικοί παράγοντες που αναλαμβάνονται από την αρμόδια επιτροπή κατεύθυνσης και παρακολούθησης έργου. Τέλος όσων αφορά τα προβλήματα που θα προκύψουν κατά την φάση υλοποίησης του έργου, επαφίεται στην Ε.Κ.Π.Ε. η επίλυση και η αντιμετώπιση των δυσλειτουργιών αυτών καθώς και η ομαλή πορεία των χρηματοροών για να αποφευχθούν πιθανές καθυστερήσεις του έργου. Επιπλέον, ο Πρόεδρος της Επιτροπής Κατεύθυνσης και παρακολούθησης Έργου συντονίζει και εκπροσωπεί

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

79


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

τους συμμετέχοντες σε αυτή ενώ παράλληλα συγκαλεί και συντονίζει τις συνεδριάσεις των μελών της αρμοδιότητας του είναι επίσης να ενημερώνει τους συμμετέχοντες στην Επιτροπή Κατεύθυνσης και Παρακολούθησης 'Έργου (Ε.Κ.Π.Ε.), για την πορεία υλοποίησης των προβλεπόμενων και κάθε άλλης συναφούς διαδικασία καθώς και να υπογράφει και να στέλνει στα υπόλοιπα μέλη, τα πρακτικά συνεδρίασης της Επιτροπής Κατεύθυνσης και Παρακολούθησης Έργου (Ε.Κ.Π.Ε.). Σχετικά με την σύγκλιση και λειτουργία της Επιτροπής Κατεύθυνσης και Παρακολούθησης Έργου (Ε.Κ.Π.Ε.), αυτή συγκαλείται από τον Πρόεδρό της, τακτικά μία φορά ανά 6 μήνες και έκτακτα όταν απαιτηθεί, με έγγραφη Πρόσκληση στην οποία αναγράφονται τα θέματα της Ημερήσιας Διάταξης. Η πρόσκληση με την Ημερήσια Διάταξη και τα σχετικά έγγραφα και υλικό τεκμηρίωσης, που πιθανόν απαιτείται για τη συνεδρίαση της Επιτροπής, διαβιβάζονται στα μέλη τουλάχιστον πέντε (5) ημερολογιακές μέρες πριν την ημερομηνία συνεδρίασης της Επιτροπής. Απαρτία υπάρχει όταν παρευρίσκονται τα 5 από τα 6 δικαιούμενα ψήφου μέλη και οι αποφάσεις λαμβάνονται κατά πλειοψηφία. Σε περίπτωση ισοψηφίας υπερισχύει η ψήφος του Προέδρου. Τα πρακτικά συνεδρίασης υπογράφονται από τα Πρόεδρο της Επιτροπής και αποστέλλονται στα μέλη της τα οποία μπορούν να υποβάλλουν θέματα γραπτά, τουλάχιστον δεκαπέντε (15) ημερολογιακές ημέρες πριν από τη σύγκλισή της, προκειμένου να αποτελέσουν αντικείμενο προετοιμασίας και συζήτησης στην συνεδρίαση που θα ακολουθήσει. Η Επιτροπή συνεδριάζει έκτακτα όταν το ζητήσουν τουλάχιστον δύο (2) μέλη. Τα θέματα που τίθενται για συζήτηση κατά τη συνεδρίαση της Επιτροπής, συζητούνται ύστερα από απόλυτη συμφωνία των παρευρισκόμενων, τίθενται κάτω από τον τίτλο «Διάφορα» και ενσωματώνονται στην Ημερήσια Διάταξη. 3.1.13 Ανάθεση υπηρεσιών (μελέτες και υπηρεσίες

συντονισμού και υποστήριξης) καθώς και των έργων δημόσιου χαρακτήρα στους νέους οικισμούς 80

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Οι

αναγκαίες

υπηρεσίες

(μελέτες

και

υπηρεσίες


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

συντονισμού και υποστήριξης) καθώς και τα έργα δημόσιου χαρακτήρα υλοποιούνται από τον αρμόδιο Φορέα Υλοποίησης και ανατίθενται σύμφωνα με το καθεστώς που τον διέπει. Αρμόδιος Φορέας Υλοποίησης είναι είτε η ΔΕΗ Α.Ε., είτε η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας λόγω του μεγέθους και της συνθετότητας των έργων μετεγκατάστασης στη νέα θέση, είτε ο οικείος Δήμος, εφόσον διαθέτει οργανωμένη και πιστοποιημένη Τεχνική Υπηρεσία. Η Επιτροπή Κατεύθυνσης και Παρακολούθησης 'Έργου (Ε,Κ.Π,Ε), αποφασίζει ποιός από τους φορείς αναλαμβάνει την υλοποίηση ανάλογα με την αρμοδιότητα, τις δυνατότητές του και την ανταπόκριση τήρησης του χρονοδιαγράμματος. Η Ε.Κ.Π.Ε έχει τη δυνατότητα να αναθέτει κατά περίπτωση, εφόσον απαιτείται, με βάση την ισχύουσα νομοθεσία σε Τεχνικό Σύμβουλο, την τεχνική παρακολούθηση των διαδικασιών και την σύνταξη τευχών διακήρυξης υπηρεσιών - μελετών, καθώς και τευχών δημοπράτησης των έργων, όσα από αυτά δεν έχουν γίνει από τον αρμόδιο Φορέα Υλοποίησης. Η υλοποίηση του θα εξασφαλίζεται από το ελληνικό Δημόσιο και τη Δ.Ε.Η Α.Ε. εξ' ημισείας. Τα έργα στο νέο χώρο μετεγκατάστασης υλοποιούνται σύμφωνα με την εγκεκριμένη πολεοδομική μελέτη και τις αντίστοιχες τεχνικές μελέτες. Η Πολεοδομική Μελέτη ειδικότερα, εγκρίνεται με τοπικό ρυμοτομικό σχέδιο κατ' εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας. Οι λοιπές μελέτες καθώς και οι τεχνικές μελέτες που απαιτούνται σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία εγκρίνονται, κάθε φορά, από τις Υπηρεσίες του αρμόδιου φορέα υλοποίησης. 3.1.14 Χρηματοδότηση μετεγκαταστάσεων Η χρηματοδότηση των αποζημιώσεων που θα επιδικάσουν, τα δικαστήρια για την απαλλοτρίωση των ιδιωτικών εκτάσεων στους υφιστάμενους οικισμούς θα γίνει εξημισίας από τη ΔΕΗ Α.Ε. και το Ελληνικό Δημόσιο. Για τις υπόλοιπες εκτάσεις, oυσιαστικά ισχύουν τα προβλεπόμενα στην πρώτη ενότητα. Τα αναγκαία ποσά για την υλοποίηση των βασικών υποδομών κοινής ωφέλειας στους νέους οικισμούς, σε εφαρμογή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

81


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

της συγκεκριμένης πολεοδομικής μελέτης θα καλυφθούν εξημισίας από τη ΔΕΗ Α.Ε. και το Ελληνικό Δημόσιο. Για τα παραπάνω έργα εφαρμόζονται τα προβλεπόμενα όπως περιγράφηκαν παραπάνω. Σε κάθε περίπτωση το Ελληνικό Δημόσιο είτε μέσω του Τέλους Ανάπτυξης Βιομηχανικών Περιοχών Παραγωγής Ηλεκτρικού Ρεύματος από τους Θερμικούς Λιγνιτικούς Σταθμούς των Νομών Φλώρινας, Κοζάνης και Αρκαδίας, άρθρο 20 Ν.2446/96, δυνητικά και με αποφάσεις των οριζόμενων στις διατάξεις αυτές οργάνων, είτε απευθείας, συμμετέχει απαραίτητα στην χρηματοδότηση της εν λόγω μετεγκατάστασης, άνευ της οποίας (συμμετοχής), καμία δαπάνη δε βαρύνει την ΔΕΗ Α.Ε. 3.1.15 Διαδικασία εκταμιεύσεων - Επιτροπή Ελέγχου

82

Για κάθε επιμέρους δράση ή έργο που θα απαιτηθεί για τις μετεγκαταστάσεις (μελέτες, Τεχνικοί Σύμβουλοι, έργα κλπ), υποβάλλεται στην Ε. Κ. Π. Ε., προς έγκριση, από τον αρμόδιο Φορέα Υλοποίησης, αναλυτικός προϋπολογισμός και πριν την υπογραφή συμβάσεων κατατίθεται σε κοινό λογαριασμό από την Δ.Ε.Η. και το ελληνικό Δημόσιο το ποσό του προϋπολογισμού. Τα κονδύλια που κατατίθενται στους παραπάνω λογαριασμούς, διατηρούν πάντοτε την αυτοτέλειά τους. Η διαδικασία ροής των εκταμιεύσεων προς τον κοινό λογαριασμό, καθορίζεται για τη μεν ΔΕΗ με απόφαση του Δ.Σ., για το δε το Ελληνικό Δημόσιο, με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών. Η διαχείριση του κοινού λογαριασμού γίνεται από υπόλογους διαχειριστές που θα ορίσει η ΔΕΗ και το Ελληνικό Δημόσιο. Οι πληρωμές πραγματοποιούνται βάσει πιστοποιήσεων που συντάσσει ο φορέας Υλοποίησης σύμφωνα με τις διαδικασίες του και υπογράφονται πέραν από τις Υπηρεσίες του και από την Επιτροπή Ελέγχου που θα ορίζει η Ε.Κ.Π.Ε. ανά έργο και αποτελείται από έναν εκπρόσωπο του κάθε Δήμου κατά περίπτωση, έναν εκπρόσωπο της ΔΕΗ και έναν εκπρόσωπο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

του Ελληνικού Δημοσίου. Μετά την περάτωση κάθε έργου ή δράσης (οριστική παραλαβή), τα ποσά που περισσεύουν, επιστρέφονται στο Ελληνικό Δημόσιο και τη ΔΕΗ. Η ολοκλήρωση του συνόλου των έργων πιστοποιείται με διαπιστωτική πράξη, που θα εκδοθεί από τα αρμόδια Υπουργεία.

3.1.16 Καθορισμός των απαιτούμενων ενεργειών για τις

μετεγκαταστάσεις Μετά τα παραπάνω, οι ενέργειες καθώς και οι μελέτες που θα απαιτηθούν για την ολοκλήρωση της μετεγκατάστασης, χωρίζονται σε έξι (6) αλληλοκαλυπτόμενα στάδια ενεργειών, υπηρεσιών και έργων. Σε αυτά συγκαταλέγονται οι διαδικασίες αναγκαστικής απαλλοτρίωσης στον προβλεπόμενο οικισμό, οι διαδικασίες προσδιορισμού της νέας θέσης, οι μελέτες Πολεοδόμησης, Περιβαλλοντικές Μελέτες, Μελέτες έργων υποδομής κλπ., η διανομή οικοπέδων σε δικαιούχους, η κατασκευή έργων υποδομής στους νέους οικισμούς και οι μελέτες και κατασκευές κοινωφελών έργων, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα. Ειδικότερα για την κατασκευή των έργων υποδομής στους νέους οικισμούς οι απαιτούμενες ενδεικτικές ενέργειες και μελέτες ωρίμανσης, ανά φάση είναι : Φάση Α': 1. Τοπογραφική - Κτηματολογική αποτύπωση χώρου 2. Μελέτη γεωλογικής καταλληλότητας χώρου 3. Πολεοδομική προμελέτη 4. Υδρολογική μελέτη 5. Μελέτη καθορισμού ρεμάτων 6. Μελέτη Περιβαλλοντικού Προελέγχου (Μ.Π.Π.) 7. Οριστική Πολεοδομική Μελέτη 8. Μελέτη εσωτερικής οδοποιίας δρόμων και κόμβων 9. Προωθημένη μελέτη αναγνώρισης εξωτερικής οδοποιίας 10, Προκαταρκτική μελέτη εξωτερικού δικτύου ύδρευσης 11. Προκαταρκτική μελέτη εσωτερικού δικτύου ύδρευσης ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

83


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

12. Προκαταρκτική μελέτη εσωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων 13. Προκαταρκτική μελέτη εξωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων 14. Προκαταρκτική μελέτη δικτύου αποχέτευσης ομβρίων 15. Προμελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εσωτερικής οδοποιίας δρόμων και κόμβων 16. Προμελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εξωτερικής οδοποιίας 17. Υνειονομική μελέτη ύδρευσης

84

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Φάση Β': 1. Τοπογραφική - Κτηματολογική αποτύπωση εξωτερικής οδοποιίας 2. Προμελέτη εξωτερικής οδοποιίας 3. Υδρολογική μελέτη εξωτερικής οδοποιίας 4. Οριστική μελέτη εσωτερικής οδοποιίας δρόμων και κόμβων 5. Τοπογραφική - Κτηματολογική αποτύπωση εξωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων. 6. Τοπογραφική Κτηματολογική αποτύπωση εξωτερικού δικτύου ομβρίων. 7. Προμελέτη εξωτερικού δικτύου ύδρευσης 8. Προμελέτη εσωτερικού δικτύου ύδρευσης 9. Προμελέτη εσωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων 10. Προμελέτη εξωτερικού δικτύου ύδρευσης 11. Προμελέτη δικτύου αποχέτευσης ομβρίων 12. Προμελέτη φωτισμού εσωτερικών οδών και κόμβων 13. Προμελέτη τηλεπικοινωνιακών δικτύων 14. Γεωλογική μελέτη εξωτερικής οδοποιίας 15. Γεωλογική μελέτη εξωτερικού δικτύου ύδρευσης 16. Γεωλογική μελέτη εξωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων 17. Γεωλογική μελέτη εξωτερικού δικτύου αποχέτευσης ομβρίων 18. Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εσωτερικής οδοποιίας δρόμων και κόμβων 19. Προμελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εσωτερικού


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

και εξωτερικού δικτύου ύδρευσης 20.Προμελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εσωτερικού και εξωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων Φάση Γ' : 1. Μελέτη εφαρμογής ρυμοτομίας 2. Οριστική μελέτη εξωτερικής οδοποιίας 3. Μελέτη εφαρμογής εσωτερικής οδοποιίας 4. Οριστική μελέτη εξωτερικού δικτύου ύδρευσης 5. Οριστική μελέτη εσωτερικού δικτύου ύδρευσης 6. Οριστική μελέτη εσωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων 7. Οριστική μελέτη εξωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων 8. Οριστική μελέτη δικτύου αποχέτευσης ομβρίων 9. Οριστική μελέτη φωτισμού εσωτερικών οδών και κόμβων 10. Οριστική μελέτη τηλεπικοινωνιακών δικτύων 11. Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εξωτερικής οδοποιίας 12. Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εσωτερικού και εξωτερικού δικτύου ύδρευσης 13. Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εσωτερικού και εξωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων 14.Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων δικτύου αποχέτευσης ομβρίων. Φάση Δ': 1.Τεύχη δημοπράτησης μελέτης εξωτερικής οδοποιίας 2.ΣΑΥ-ΦΑΥ μελέτης εξωτερικής οδοποιίας 3.Σύνταξη κτηματολογικών διαγραμμάτων και πινάκων αναλογισμού εξωτερικής οδοποιίας 4.Τεύχη δημοπράτησης μελέτης εσωτερικής οδοποιίας 5.ΣΑΥ-ΦΑΥ μελέτης εσωτερικής οδοποιίας 6.Τεύχη δημοπράτησης μελέτης εξωτερικού δικτύου ύδρευσης 7.ΣΑΥ-ΦΑΥ μελέτης εξωτερικού δικτύου ύδρευσης 8.Τεύχη δημοπράτησης μελέτης εσωτερικού δικτύου ύδρευσης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

85


ΣΧΕΔΙΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

9.ΣΑΥ-ΦΑΥ μελέτης εσωτερικού δικτύου ύδρευσης 10.Φάκελος άδειας εκτέλεσης εσωτερικού δικτύου ύδρευσης 11.Οικονομοτεχνική μελέτη δικτύου ύδρευσης 12.Τεύχη δημοπράτησης μελέτης εσωτερικού δικτύου αποχέτευσης 13.ΣΑΥ-ΦΑΥ μελέτης εσωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων 14.Τεύχη δημοπράτησης μελέτης εξωτερικού δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων . 15.ΣΑΥ-ΦΑΥ μελέτης εξωτερικού αποχέτευσης ακαθάρτων 16.Τεύχη δημοπράτησης μελέτης αποχέτευσής ομβρίων 17.ΣΑΥ-ΦΑΥ μελέτης αποχέτευσης ομβρίων " 18.Φάκελος άδειας εκτέλεσης δικτύου αποχέτευσης 19.Οικονομοτεχνική μελέτη δικτύου αποχέτευσης 20.Μελέτη εφαρμογής τηλεπικοινωνιακών δικτύων 21.Τεύχη δημοπράτησης μελέτης τηλεπικοινωνιακών δικτύων 22.Τεύχη δημοπράτησης μελέτης φωτισμού εσωτερικών οδών και κόμβων 23.ΣΑΥ-ΦΑΥ μελέτης φωτισμού εσωτερικών οδών και κόμβων.

Επόμενη σελίδα: Τμήμα καδοφόρου εκσκαφέα ©προσωπικό αρχείο

86

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

87


παραδειγματα μετεγκαταστασεων

μετεγκαταστασεισ οικισμων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Μετεγκαταστάσεις λόγω εξορύξεων στο οροπέδιο Εορδαίας 4.1

4.1.1 Ποντοκώμη

Ποντοκώμη

Ποντοκώμη

88

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Η Ποντοκώμη βρίσκεται 14,5 km, περίπου, βόρεια της Κοζάνης και 14,5 km νότια της Πτολεμαΐδας, στις ανατολικές υπώρειες του Ασκιού όρους. Ο οικισμός της Ποντοκώμης είναι ο μεγαλύτερος οικισμός του Δήμου Υψηλάντη, κατά σειρά κατάταξης, σύμφωνα με το πληθυσμιακό μέγεθος. Αποτελεί τον δυναμικότερο οικισμό, παρόλο που δεν αποτελεί την έδρα του Δήμου. Η Ποντοκώμη είναι ένας ημιορεινός οικισμός και βρίσκεται σε μέσο υψόμετρο 710 μ. Είναι οικισμός, όπου μετοίκησαν πρόσφυγες από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία μετά την ανταλλαγή του πληθυσμού, το 1922, έχει πληθυσμό κάτω των 2000 κατοίκων και διαθέτει πολεοδομικό σχέδιο. Η πρόσβαση στον οικισμό γίνεται από την Εθνική οδό Νο 3 Κοζάνης – Πτολεμαΐδας. Η Ποντοκώμη βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τα θερμοηλεκτρικά εργοστάσια και από τα ορυχεία λιγνίτη, γεγονός που επιβαρύνει την κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος στη γύρω περιοχή και καθιστά την Ποντοκώμη έναν «βιομηχανικό» οικισμό. Οι δραστηριότητες της ΔΕΗ ήταν καθοριστικές για την εξέλιξη και για τη φυσιογνωμία του οικισμού. Στην Ποντοκώμη η διανομή Συνοικισμού, από το Υπουργείο Γεωργίας, έγινε το 1979. Η έκταση του συνοικισμού, σύμφωνα με τη διανομή, ήταν 641,1 στρ., με ποσοστό οικοπεδικών εκτάσεων 73% και κοινωφελών – κοινόχρηστων εκτάσεων 27%. Στην Ποντοκώμη πραγματοποιήθηκε επέκταση του οικισμού, η οποία εγκρίθηκε το 1992, ως συμπληρωματική διανομή συνοικισμού και ήταν 241,5 στρ. Στα Λιβερά, το Μαυροδένδρι, την Ποντοκώμη και τα Σιδερά, η οριοθέτηση οικισμών και ο πληθυσμός όρων και


μετεγκαταστασεις οικισμων

περιορισμών δόμησης έγινε με την υπ’ αριθμ. 463/09.12.1986 (ΦΕΚ 188Δ’/11.03.1987), απόφαση Νομάρχη (Νόμος υπ’ αριθμ. 463/09.12.1986 (ΦΕΚ 188Δ’/11.03.1987), 1987). Σύμφωνα με την απόφαση του Νομάρχη εντός των ορίων των οικισμών ισχύουν οι γενικοί όροι δόμησης που ορίζονται από το Προεδρικό Διάταγμα περί καθορισμού ορίων και όρων δόμησης των οικισμών, με πληθυσμό μέχρι 2000 κατοίκους (Π.Δ. της 24-4-/3-5-1985/ΦΕΚ 181Δ’/3-5-1985) και προβλέπουν ότι το μέγιστο ποσοστό κάλυψης των οικοπέδων ορίζεται σε 70% της επιφάνειάς τους και επιτρέπεται η ανέγερση κτιρίων, με συντελεστή δόμησης που κλιμακώνεται προοδευτικά και ανάλογα με την επιφάνεια του οικοπέδου ως εξής για τα πρώτα 100 μ2 επιφάνειας οικοπέδου, ο συντελεστής δόμησης ορίζεται σε 1,60. Για τα επόμενα 100 μ2 επιφάνειας οικοπέδου, ο συντελεστής δόμησης ορίζεται σε 0,80, για τα επόμενα 100 μ2 επιφάνειας οικοπέδου, ο συντελεστής δόμησης ορίζεται σε 0,60 και για πέραν των 300 μ2 τμήμα επιφάνειας οικοπέδου, ο συντελεστής δόμησης ορίζεται σε 0,40. Η συνολική επιφάνεια ορόφων στο οικόπεδο για κύρια και βοηθητικά κτίρια, δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 400 μ2. Παρεκκλίσεις ισχύουν για ειδικές χρήσεις και ειδικές κατηγορίες οικισμών (Προεδρικό Διάταγμα 24-4-/3-5-1985/ ΦΕΚ 181Δ’/3-5-1985, 1985). Επίσης, η ίδια απόφαση Νομάρχη ορίζει αρτιότητα γηπέδου 300 τ.μ., ενώ κατά παρέκκλιση, εντός των ορίων των οικισμών θεωρούνται άρτια τα οικόπεδα με όποιο εμβαδόν είχαν στις 3.5.1985, ημέρα δημοσίευσης του από 24.4.1985 Διατάγματος. Με την απόφαση του Νομάρχη ορίσθηκαν επίσης ορισμένοι ειδικοί όροι δόμησης και οι προϋποθέσεις κατάτμησης οικοπέδων. Με τους ειδικούς όρους δόμησης ορίσθηκαν: η υποχρεωτική κατασκευή στέγης, οι ανοιχτοί εξώστες να μην καταλαμβάνουν σε όλες τις όψεις ολόκληρο το μήκος αυτών, η περίφραξη στο πρόσωπο του οικοπέδου να είναι τουλάχιστον σε ύψος 80cm συμπαγής. Για όλους τους οικισμούς του Δήμου στην εκτός σχεδίου περιοχή ισχύει η περιμετρική ζώνη των 500 μέτρων, η οποία εκτείνεται γύρω από το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο κάθε οικισμού. Ως όριο του οικισμού για τον υπολογισμό της ζώνης λαμβάνεται το

ποντοκωμη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

89


ποντοκωμη

μετεγκαταστασεισ οικισμων

όριο του οικισμού προϋφιστάμενου του 1923 ή το όριο του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου. Οι όροι και οι περιορισμοί δόμησης στις ζώνες αυτές διαφοροποιούνται από τους όρους και περιορισμούς που ισχύουν για την εντός σχεδίου δόμηση και καθορίζονται σύμφωνα με τους αντίστοιχους της εκτός σχεδίου δόμησης (Π.Δ. 24-5-85) με παρέκκλιση όσον αφορά στην αρτιότητα η οποία ορίζεται στα 2 στρέμματα. Τα ποσοστά απασχόλησης είναι 6% στον πρωτογενή τομέα, 47% στον δευτερογενή τομέα και 37 % στον τριτογενή τομέα (Στατιστικά Στοιχεία Απαλλοτρίωσης Οικισμών, Περιφερειακή ενότητα Δυτ. Μακεδονίας).

4.1.2 Χαρακτηριστικά παλαιού οικισμού

90

Η Ποντοκώμη αποτελεί προσφυγικό οικισμό, ο οποίος δημιουργήθηκε από πρόσφυγες που ήρθαν από τη Μικρά Ασία μετά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1922. O οικισμός οργανώνεται με Ιπποδάμειο σύστημα και τα αρχικά οικόπεδα που προέκυψαν είχαν διαστάσεις 30μ χ 30μ. Ύστερα από τον τεμαχισμό των οικοπέδων, ο μέσος όρος επιφάνειας των οικοπέδων φτάνει τα 700τ.μ. (στοιχεία Πολεοδομίας, Ν.Α. Κοζάνης). Εντός του οικισμού, ως πρωτεύοντας άξονας μπορεί να θεωρηθεί ο άξονας στην ανατολική είσοδο του οικισμού, που διασχίζει την Ποντοκώμη και είναι κάθετος στον παλιό εθνικό δρόμο «Κοζάνης – Πτολεμαΐδας». Κατά μήκος του είναι χωροθετημένες οι κεντρικές λειτουργίες του οικισμού. Ως δευτερεύοντες οδικοί άξονες μπορούν να θεωρηθούν κάποιοι συλλεκτήριοι άξονες, κάθετοι στον κύριο οδικό άξονα, που διοχετεύουν την κυκλοφορία σ’ αυτόν και από αυτόν στο υπόλοιπο τμήμα του οικισμού. Το υπόλοιπο οδικό δίκτυο παίζει τον ρόλο τοπικών δρόμων που απορροφούν μικρούς φόρτους κυκλοφορίας. O μοναδικός πεζόδρομος του χωριού είναι αυτός μεταξύ του Δημοτικού σχολείου και του κτιρίου πολλαπλών κοινωφελών χρήσεων των Τοπικού Διαμερίσματος, δημιουργώντας ένα μικρό τοπικό κέντρο που συλλειτουργεί κυρίως με το σχολείο, καθώς προσεγγίζει ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4


μετεγκαταστασεις οικισμων

παρεμφερείς δραστηριότητες. Σε μικρή απόσταση από τον οικισμό της Ποντοκώμης βρίσκεται ο ΑΗΣ Καρδιάς, καθώς και χώροι εξορυκτικής δραστηριότητας. Στον εξωαστικό χώρο, κατά μήκος κύρια των κύριων οδικών αξόνων, έχουν εγκατασταθεί ορισμένες μεταποιητικές και εμπορικές χρήσεις υπερτοπικής σημασίας, που λειτουργούν ως επεκτάσεις της άτυπης μέχρι σήμερα βιομηχανικής – βιοτεχνικής –εμπορικής περιοχής που αναπτύχθηκε γύρω από τον κόμβο της Εγνατίας στα Κοίλα. Τα σπίτια είναι πετρόκτιστα ή λιθόκτιστα, συμμετρία ως προς την κάτοψη τους, πλατυμέτωπα και συμμετρικά ως προς τα ανοίγματα της κύριας όψης τους. Κατά κύριο λόγο είναι μονώροφα ή και διώροφα. Οι ταχείς διαδικασίες ανάπτυξης για ορισμένους οικισμούς, κυρίως για την Ποντοκώμη και το Μαυροδένδρι, και ο σεισμός του 1995, με τη διαδικασία αντικατάστασης των παλιών κατοικιών με νέων που ακολούθησε, κατέστρεψαν σχεδόν ολοκληρωτικά την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία των οικισμών του Δήμου. Τα ελάχιστα κτίρια που έχουν απομείνει μαρτυρούν τις επιρροές και την προέλευση των κατοίκων του. Στον οικισμό υπάρχουν αρκετοί χώροι αναψυχής, κυρίως κατά μήκος του κεντρικού οδικού άξονα, καθώς και αρκετά εμπορικά μαγαζιά, όπως φούρνος, μίνι μάρκετ κλπ. Η αποκατάσταση χώρου ανενεργού λατομείου στην Ποντοκώμη και η δημιουργία χώρου συνάθροισης κοινού και αναψυχής βελτίωσε την εικόνα του οικισμού, ενώ παράλληλα δημιούργησε ένα αξιόλογο «πολιτιστικό έργο» στην ευρύτερη περιοχή. Ο χώρος του πρώην ανενεργού λατομείου που διαμορφώθηκε και ονομάστηκε «Θέατρο Μίκης Θεοδωράκης», βρίσκεται δυτικά της Ποντοκώμης, σε μικρή απόσταση από τα όρια του οικισμού. Το θέατρο περιέχει: Διαμορφωμένη σκηνή θεάτρου, Κερκίδες, Κτίριο – εκδοτήριο εισιτηρίων, W.C., Αναψυκτήριο. Η Ποντοκώμη είναι ουσιαστικά ένας σχετικά αυτόνομος οικισμός που μπορεί να ικανοποιήσει ανάγκες και των γύρω μικρότερων οικισμών στην εκπαίδευση (διαθέτει Δημοτικό και Γυμνάσιο), στην αναψυχή και στο εμπόριο ειδών πρώτης ανάγκης.

ποντοκωμη

Επόμενη σελίδα: Τμήμα καδοφόρου εκσκαφέα ©προσωπικό αρχείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

91


συμπερασματα

92

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

93


ποντοκωμη

μετεγκαταστασεισ οικισμων

4.1.3 Μετεγκατάσταση οικισμού Ποντοκώμης Νέα Ποντοκώμη

94

Οι νέοι οικισμοί τοποθετούνται συνήθως κοντά στην Πτολεμαΐδα ή την Κοζάνη, ανάλογα με τη βούληση των κατοίκων ύστερα από διαβουλεύσεις στο συμβούλιο του οικισμού. Οι κάτοικοι της Ποντοκώμης επέλεξαν ο νέος οικισμός να τοποθετηθεί νότια της Ζώνης Ενεργού Πολεοδομίας Κοζάνης. Αρχικά, η Δ.Ε.Η. προέβει σε ανακοίνωση ότι χρειάζεται το υπέδαφος του παλαιού οικισμού και πρόκειται να προβεί σε απαλλοτριώσεις. Στη συνέχεια ο Δήμος Υψηλάντη ανέλαβε, με παρότρυνση των ίδιων των κατοίκων της Ποντοκώμης να προχωρήσει σε δημοψήφισμα μεταξύ των 5 προτεινόμενων περιοχών από την ΑΝ.ΚΟ. Το δημοτικό διαμέρισμα της Ποντοκώμης προσέλαβε την ΑΝ.ΚΟ ως τεχνικό σύμβουλο να κάνει μελέτη σχετικά με τις περιοχές που ήταν διαθέσιμες για την μετεγκατάσταση του χωριού. Οι περιοχές που μελέτησε ήταν 19, εκ των οποίων οι 14 είναι οι εξής: νότια της ΖΕΠ Κοζάνης, ανάμεσα σε ΆργιλοΒατερό, δίπλα στο Κλείτος, περιοχή Αγ. Ελευθερίου, περιοχή Γαλάνι, περιοχή Ασβεστόπετρας, περιοχή Κουρί (πλησίον Ν. Κομάνου), περιοχή Κρυόβρυσης, περιοχή Μπορντώ, Καστράκι, περιοχή απέναντι Αγ. Σωτήρα, περιοχή Καστέλι, σε επαφή με Μαυροδένδρι, περιοχή Κτενίων- Σιδερών. Το δημοψήφισμα έγινε την Κυριακή 14 Σεπτεμβρίου 2008 και τα αποτελέσματα έχουν ως εξής: Ψήφισαν: 826, ενώ τα άκυρα λευκά ήταν 10. Οι προτάσεις μετεγκαταστάσεις έλαβαν: ΖΕΠ Κοζάνης: 633, περιοχή ανάμεσα σε Άργιλο- Βατερό Κοζάνης: 43, περιοχή Ασβεστόπετρας Πτολεμαΐδας: 20, περιοχή Μπορντώ στο Μουρίκι: 65, δίπλα στο Μαυροδέντρι: 2, περιοχή Κρυόβρυσης (Μουρίκι): 50,διάφορα: 9 Με ποσοστό 77% η πρόταση για μετεγκατάσταση της Ποντοκώμης στην περιοχή της ΖΕΠ Κοζάνης, αναδείχθηκε η δημοφιλέστερη μεταξύ των πολιτών της. Αυτό που ίσως είναι σημαντικό να σημειωθεί είναι ότι ο Δήμος Κοζάνης σε αντίστοιχη απόφαση αποδοχής της απόφασης των κατοίκων της Ποντοκώμης για μετεγκατάσταση στα όρια του δήμου, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4


μετεγκαταστασεις οικισμων

αναφέρει πως πρόκειται για την οικοδόμηση ενός ποντιακού χωριού, με αντίστοιχη αρχιτεκτονική, που θα αποτελεί διακριτή πολεοδομική ενότητα. Όμως αυτό, δεν λήφθηκε υπόψη στην αντίστοιχη ψηφοφορία και για την πλειοψηφία των κατοίκων δεν είναι αποδεκτή. Οι κάτοικοι της Ποντοκώμης, με συντριπτική πλειοψηφία, έχουν επιλέξει ως χώρο για τη μετεγκατάστασή τους μια περιοχή 1500 στρεμ. νότια της ΖΕΠ που είχε προταθεί από τον δήμο Κοζάνης. Ο τελευταίος έκανε ομόφωνα δεκτό το αίτημα των κατοίκων της Ποντοκώμης και ξεκίνησε ήδη τις διαδικασίες για την όσο το δυνατόν ταχύτερη μετεγκατάσταση των κατοίκων. Μάλιστα, η φιλοσοφία της πρόσκλησης του Δήμου Κοζάνης εστιάζεται στην προσπάθεια να μη χαθεί η πολιτισμική και κοινωνική συνέχεια του οικισμού, να αποτελέσει η μετεγκατάσταση μια δυνατότητα ποιοτικότερης διαβίωσης των κατοίκων σε ένα καθαρό και ποιοτικό περιβάλλον και, τέλος, να αποτελέσει μια νέα ευκαιρία δυναμικής οικονομικής ανάπτυξης του χωριού. Ένα από τα πρώτα ζητήματα που είναι καθοριστικό για την ταχύτητα της μετεγκατάστασης είναι η μετατόπιση των πυλώνων υπερυψηλής τάσης που διέρχονται από το ανατολικό τμήμα της περιοχής αυτής. Η μετατόπιση των πυλώνων απαιτεί περίπου 5 χρόνια για την ολοκλήρωσή της. Ταυτόχρονα, ακόμα με την έγκαιρή μετατόπιση των πυλώνων, θα επιταχυνθούν και οι απαραίτητες μελέτες για την άμεση χωροθέτηση του νέου οικισμού, που απαιτούν προαπαιτούμενο έγκρισης των περιβαλλοντικών όρων του ορυχείου Ποντοκώμης, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό και για τη ΔΕΗ. Η περιοχή που επιλέχθηκε για τη δημιουργία του νέου οικισμού της Ποντοκώμης, νότια της ΖΕΠ Κοζάνης, χαρακτηρίζεται από βραχώδη εδάφη με χαμηλή βλάστηση ενώ γύρω από αυτή εντοπίζονται κωνοφόρα δέντρα (βιοτικοί παράγοντες). Υπάρχει επάρκεια διατιθέμενου χώρου (εδαφικοί) και το ανάγλυφο είναι ομαλό με ευνοϊκές κλίσεις για ανοικοδόμηση. Ο προσανατολισμός είναι νότιος με καλή θέαση προς την κοιλάδα του Αλιάκμονα και τις κορυφές του Ολύμπου ( τοπογραφικοί). Δεν υπάρχουν ρέματα, όμως, οι παράγοντες είναι ευνοϊκοί, αφού δεν υπάρχει υψηλός υδροφόρος ορίζοντας, ούτε έλη (υδρολογικοί). Ακόμη, δεν είναι σε εγγύτητα με πηγές ρύπανσης, βρίσκεται αρκετά κοντά

ποντοκωμη

Επόμενη σελίδα: Ευρύτερη περιοχή νέου οικισμού Ποντοκώμης, 1:2.000 ©ΑΝ.ΚΟ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

95


Παντελεήμων

ΝΑ

ί Κο

Τ.Δ. ΛΥΓΕΡΗΣ

ε

ΕΓ

ος Πρ

Μ λ

Α

ΟΣ

ά

μ

ΝΕ

ΟΔ

Κ

Καλαμιά

Α ΤΙ

ι

Τ.Δ. ΝΕΑΣ ΝΙΚΟΠΟΛΗΣ π

σ

Κ

ό

4464000

ά

ο β

μ

ς π

ο

ο

υ

Τ.Δ. KΑΛΑΜΙΑΣ

ν

ς

ο

α ς ρο ννιν ά Ιω

4463000

Π

Β

ρ

Καγι

ά

ά

Άγιοι Θεόδωροι

ς

χ

ο

ς

Βατερό

4462000

Τ.Δ. ΒΑΤΕΡΟΥ

Κοίμηση της Θεοτόκου

Κ

υδων ιές

Τ.Δ. ΑΛΩΝΑKΙΩΝ

Άγιος Χαράλαμπος Άγιος Γεώργιος

Βα

Α

νω

τε

Δ. ΚΟΖΑΝΗΣ

ρό

ρ

α

Χώρος Πανεπιστημιούπολης Κοζάνης

τ

α 4461000

έ Π

έ

λ τ

ε

Π

ή ρ

κ ι Μ

Λατομική περιοχή Δημοσίου

Π

α

λ

ι

έ

ς

π

Κ

ο

θ

4460000

Α

ή

κ

Κτίριο Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας

ε

ς

ΖΕΠ Κοζάνης Άργιλος

Άγιος Γεώργιος

Χώρος για μετεγκατάσταση Ποντοκώμης

Τ.Δ. ΑΡΓΙΛΟΥ 4459000

Αγία Ειρήνη

ι

Νέο Κλείτος

ή

π

ο

Άγιος Γεώργιος, Κοσμάς και Δαμιανός

4458000

Ξ

η

ρ

ό

λ

α

κ

κ

ο

ς

Κ

Συνοικισμός Παλιννοστούντων

Τ.Δ. ΠΡΩΤΟΧΩΡΙΟΥ

4457000

Άγιος Γεώργιος

Π α ν αγ ί α

Πρωτοχώρι

Τ.Δ. ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ

Π

303000

ω

β

ά

δ

304000

96

ι

α

Τ.Δ.ΛΕΥΚΟΠΗΓΗΣ ς Α ια

ίσ

ι

ος κκ Λά

Λευκοπηγή

Προ

Λά κκ ος

4456000

ω

νή

Λ Πίσ

305000

306000

307000

308000

309000

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Λευκοπηγή

310000


Πρ Κοίλα ο Εγνα Τ τία

ον ος α λ Πρ εσσ Θ

ΥΠΟΜΝΗΜΑ

ίκη

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΟΡΙΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ - ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

Όριο Δήμου

Υδρόρευμα περιοδικής - παροδικής ροής

'Ορια Τοπικού Διαμερίσματος

Αποστραγγιστικό κανάλι

ΓΕΝΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΗΣ ΕΚΤΟΣ ΟΙΚΙΣΜΩΝ

Όριο οικισμού

Γεωργική Γη

Όριο εγκεκριμένου σχεδίου

Δάση

Όριο οικισμού προ του '23 (προσωρινό)

Βοσκότοπος

Όριο πραγματικής πόλης (Οικισμού Κρόκου)

Θαμνότοποι

φ

ω

σ

ις

ΘΕΣΜΙΚΑ ΟΡΙΑ

άν

μ

ό

ρ

Σ ιοι α ρ Αγ

α

ετ Μ

Γ

Α ος Πρ

τα

Β

ΖΕΧ(ΖώνηΕιδικώνΧρήσεων)

θήνα

Δ

Όριο πολεοδομικής ενότητας

Άγονα

Ονομασία πολεοδομικής ενότητας

Εγκαταλελειμένοι Αγροί

Πανεπιστημιούπολη Κοζάνης (υπό δημιουργία)

Χονδρεμπόριο - Βιοτεχνία - Βιομηχανία

Χώρος μετεγκατάστασης νέου οικισμού Ποντοκώμης

Γεωργική Γη -Χονδρεμπόριο- Βιοτεχνία - Βιομηχανία

ΓΕΝΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΗΣ ΕΝΤΟΣ ΟΙΚΙΣΜΩΝ

Χονδρεμπόριο - Βιοτεχνία - Κατοικία

Πολεοδομικό κέντρο - Κεντρικές λειτουργίες

ΣΤ Α

Γεωργική Γη - Αμπελώνες

Τοπικό κέντρο συνοικίας - γειτονιάς

Ε

Γεωργική Γη - Κατοικία

Ζώνη διοικητικών υπηρεσιών

Εξωαστική κατοικία - Γεωργική Γη

Γενική κατοικία

ΕΙΔΙΚΕΣ (ΤΟΠΙΚΕΣ) ΧΡΗΣΕΙΣ ΕΚΤΟΣ ΟΙΚΙΣΜΩΝ Ζώνη διοικητικών υπηρεσιών

Αμιγής κατοικία

Προς Αθ

Ι

Αγία Κυριακή

Αγία Κυριακή

Αστυνομική Διεύθυνση Δυτικής Μακεδονίας

Εκπαίδευση

Κοζάνη

ήνα

Ζ

Στρατόπεδο Μακεδονομάχων

Πράσινο - Ελεύθεροι χώροι

Περίθαλψη

Αναψυχή

Πράσινο - Ελεύθεροι χώροι

Αθλητισμός

Πρόνοια

Περίθαλψη

Αθλητισμός

Πρόνοια

Αναψυχή

Χώρος Γραμμής ΟΣΕ

Χονδρεμπόριο

ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ

Άγιος Αθανάσιος

Η

Θ

Λοιπές αποθήκες

Πρωτεύον Εθνικό

Τ.Δ. ΚΟΖΑΝΗΣ

Ν έ ο ς

Τ σ ε ϊ το ύ ν η ς

Βιομηχανία

Δευτερεύον Εθνικό

Βιοτεχνία

Δευτερεύον Εθνικό (υπό κατασκευή)

Πολυκαταστήματα

Πρωτεύον Επαρχιακό Άγιος Παντελεήμων

υ

Κ

Εξόρυξη

Δευτερεύον Επαρχιακό

Γηροκομείο Κοζάνης

Ιδιαίτερες Χρήσεις

Κοινοτικό - Δημοτικό

δ

ω

ν

ι

έ

Αστυνομική Διεύθυνση Δυτικής Μακεδονίας

ς

Εκκλησία

Κοινοτικό - Δημοτικό (υπό κατασκευή) ή προτεινόμενος

Π

α

ν

ό

ρ

α

μ

Α ος Πρ

α

θή

να

Νεκροταφείο

Αγροτικό (κύριοι δρόμοι)

Στρατόπεδο

Αγροτικό (λοιποί δρόμοι)

Βενζινάδικο

Δασικό (κύριοι δρόμοι)

Συνεργείο

Δασικό (λοιποί δρόμοι)

Παναγία

Κτηνοτροφική μονάδα

Προτεινόμενη περιφερειακή οδός Κοζάνης

Εγκαταλελειμμένο Λατομείο

Αρτηρία Χωματερή Λοιπό αστικό

Λ

α

τ

ο

μ

ε

ί

α

Προσωρινός χώρος συλλογής παλαιών αυτοκινήτων

Συλλεκτήρια οδός

Προσωρινός χώρος συλλογής μπαζών

Ισόπεδος κόμβος

Βιολογικός καθαρισμός Δ. Κοζάνης

Άγιος Στυλιανός

Προτεινόμενος ισόπεδος κόμβος

ο ατ μ

ε

Λ

Ανισόπεδος κόμβος

ίο

Προτεινόμενος ανισόπεδος κόμβος

Ποδηλατόδρομος

ΙΚΑ (προτεινόμενο) Σ

ι

Σιδηροδρομικός σταθμός

ό

Αγ. Πνεύμα

Γραμμές υψηλής τάσης Δ.Ε.Η. 400 KV Πυλώνας δικτύου υπερυψηλής τάσης ΔΕΗ

Άγιος Νικόλαος

Δ. ΕΛΙΜΕΙΑΣ

Ζώνη Διοικητικών Υπηρεσιών Νομαρχιακού Επιπέδου Ιωακείμ και Άννης

Λευκόβρυση

Αγία Μαρίνα

λ

Διαβ ολό ρρεμα

Πάρκο Κυκλοφοριακής Αγωγής

ι

Μ

π

Αμπέ

λια

ά

γ

κ

ο

Διαβολόρρεμα

Τ.Δ. ΚΡΟΚΟΥ ς

π Αμ έλια Ρ.

Κρόκος

Ρ.

Τ.Δ. ΛΕΥΚΟΒΡΥΣΗΣ

Αγ. Νικόλαος

Ρ.

ς ο

Αγία Τριάδα

Ρ.

ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ:

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Α.Ε.

μ

π

ικά

ρεμα ολόρ

βρ

Διαβ

Αν α

ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗΣ

εμα

αν άς

Δια βο λόρρ

Βρ

Άγιος Αθανάσιος

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Βρα νά

υό βρ υσ η

ςΡ .

Ρ. ικά

Κ

ά

βρ Ανα

Κρ

Ρ.

DATUM : Ε.Γ.Σ.Α. '87 ΕΛΛΕΙΨΟΕΙΔΕΣ : GRS 80 ΠΡΟΒΟΛΗ : ΕΓΚΑΡΣΙΑ ΜΕΡΚΑΤΟΡΙΚΗ (U.T.M.) ΣΥΝΤ. ΚΛΙΜΑΚΑΣ: Κ0 = 0.9996 (για λ0 = 24°) ΣΥΝΤ. ΚΛΙΜΑΚΑΣ: Κ = 1.000049 (για το μέσο Χ της πινακίδας)

Αγ. Κωνσταντίνος

ΔΙΑΝΟΜΗ ΠΙΝΑΚΙΔΩΝ

ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΔΕΣΠΟΤΙΔΗΣ ΚΩΣΤΑΣ Αρχιτέκτων Μηχανικός ΚΑΡΑΔΑΛΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Αρχιτέκτων Μηχανικός ΜΑΥΡΟΜΑΤΗΣ ΦΩΤΗΣ Δρ. Υδραυλικός Μηχανικός ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ Γεωλόγος

Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος

ΣΙΤΡΑΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Αγρονόμος Τοπογράφος Μηχανικός ΕΙΔΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ

υ Κρ

ΚΟΜΝΗΝΟΣ ΝΙΚΟΣ Δρ. Αρχιτέκτων Μηχανικός

όβ

Καρυδίτσα

σ ρυ η Ρ.

ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΥAΓΓΕΛΙΑ Δρ. Αρχιτέκτων Μηχανικός ΜΗΤΣΙΑΚΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Αρχιτέκτων Μηχανικός Σχεδίαση Χαρτών Τμήμα GIS ΑΝΚΟ

Τ.Δ. ΚΑΡΥΔΙΤΣΑΣ

Α' ΣΤΑΔΙΟ (ΑΝΑΛΥΣΗ - ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ / ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ) Κ

ά

μ

π

ο

ς

Κ

ά

μ

π

ο

ΘΕΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ

Α-4

ς

ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

Αγία Παρασκευή

κ 312000

χ

ρ

σ

ΚΛΙΜΑΚΑ 1 : 10.000

α

ώ

313000

314000

ΝΕΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗΣ ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

Τ.Δ. ΑΝΩ ΚΩΜΗΣ

ο

311000

Ε

ε

τ

Προς Ρύ μνι

Δ. ΑΙΑΝΗΣ

α

Πλατάνια Ρ.

μ

ΣΥΝΤΑΧΘΗΚΕ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ

ΣΙΤΡΑΣ Β.

P5W2604

ΕΚΔΟΣΕΙΣ 1η

Έκδοση

315000

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Τ.Δ. ΑΝΩ ΚΩΜΗΣ

97


ποντοκωμη

μετεγκαταστασεισ οικισμων

Αγρόκτημα 307 Βατερού

307600

308000

800

308200

308400

308600

308800

309000

309200

13% 0,58

OT 17

OT 22

Τ.Δ. ΒΑΤΕΡΟΥ

4460400

OT 19

OT 18

OT 4

OT 3

26% 0,58

OT 9Α

OT 5

24% 0,61

OT 16

OT 23

OT 15

OT 9Β

OT 14

OT 13

OT 2

4460200

26% 0,59 OT 12

OT 6

OT 24

0,12

OT 11

22% 0,67 OT 10

OT 27

OT 25

4460000

ΖΕΠ Κοζάνης OT 28

OT 29

OT 26

OT 32

OT 30

OT 33Β

OT 35

OT 31 OT 36

4459800

15% 0,3 OT 3

OT 43

Τ.Δ. ΑΡΓΙΛΟΥ

3% 0,35

OT 42

OT 6

OT 2

OT 44

17% 0,28

0,18

OT 39

OT 41

2% 0,02

OT 10

OT 34

OT 37

9% 0,12

17% 0,2

OT 33Α

OT 38

OT 40

OT 1

4459600

4% 0,06

OT 11

OT 7

16% 0,16

26% 0,47

OT 12

14% 0,18

4459400

15% 0,23

0% 0

OT 14

14% 0,22

13% 0,13

Χώρος για μετεγκατάσταση Ποντοκώμης

OT 20

10% 0,13 OT 19 OT 26

9% 0,1 OT 17

21% 0,38

4% 0,02

OT 15

29% 0,36

Άργιλος OT 16

OT 15

OT 14

OT 13

0% 0

12% 0,14

19% 0,265

OT 8

10% 0,14

OT 18

15% 0,26

OT 24

0% 0 700

OT 22

8% 0,09 OT 23

OT 21

1% 0,01

19% 0,18

4459200

ΖΟΕ υπ' αρ. 7

4459000

Αγρόκτημα Αργίλου

Τ.Δ. ΠΡΩΤΟΧΩΡΙΟΥ

Νέο Κλείτος

OT 98

4458800

OT 91

307600

307800

98

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

308000

308200

308400

308600

308800

309000

309200


μετεγκαταστασεις οικισμων 309400

309600

309800

ποντοκωμη 310000

310200

310400

ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ: ΔΗΜΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΥΨΗΛΑΝΤΗ

ΟΙΚΙΣΜΟΣ : ΖΕΠ ΚΟΖΑΝΗΣ Θεσμοθέτηση: Όροι δόμησης: Χρήσεις γης :

Κάλυψη: Σ.Δ.:

Π.Δ. από 16.2.1989(ΦΕΚ 138 Δ΄/8.3.1989) Π.Δ. από 16.2.1989(ΦΕΚ 138 Δ΄/8.3.1989) & Π.Δ. από 17.7.2007(ΦΕΚ 341 Δ΄/3.8.2007) περί τροποποίησης πολεοδομικής μελέτης Ορισμένες χρήσεις των κατηγοριών: Αμιγούς κατοικίας, πολεοδομικού κέντρου, τουρισμού – αναψυχής και ελεύθερων χώρων – αστικού πράσινου του Π.Δ. της 23.2/ 6.3.1987(ΦΕΚ 166 Α΄/87) και ειδικές κοινωφελείς χρήσεις Kυμαίνεται ανά τομέα από 10 έως 40%, σε ειδικές κοινωφελείς χρήσεις έως 60% Kυμαίνεται ανά τομέα από 0,1 έως 0.7, σε ειδικές κοινωφελείς χρήσεις 0,8

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΟΡΙΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ

Όριο Δήμου

Πρωτεύον Επαρχιακό

'Ορια Τοπικού Διαμερίσματος

Κοινοτικό - Δημοτικό

ΘΕΣΜΙΚΑ ΟΡΙΑ

Αγροτικό (κύριοι δρόμοι)

Όριο οικισμού

Αγροτικό (λοιποί δρόμοι)

Όριο εγκεκριμένου σχεδίου

Δασικό (κύριοι δρόμοι)

ΟΙΚΙΣΜΟΣ : ΑΡΓΙΛΟΥ Οριοθέτηση: Όροι δόμησης: Κάλυψη: Σ.Δ.:

Τ.Δ. ΚΟΖΑΝΗΣ

Αριότητα:

Απόφαση Νομάρχη Κοζάνης με αρ. πρωτ. 441/21.11.1986 (ΦΕΚ 189 Δ΄/11.3.1987) Π.Δ. της 24.4/3.5.1985(ΦΕΚ 181 Δ΄/3.5.1985) όπως ισχύει σήμερα 70% - κλιμακωτός - μέγιστη επιφάνεια κτιρίων 400 m 2 - παρεκκλίσεις (μεγαλύτερος σ.δ.) σε ειδικές χρήσεις - 300 m 2 - παρέκκλιση σύμφωνα με Π.Δ. της 24.4/3.5.1985

Όριο πολεοδομικής ενότητας

Όροι δόμησης: Χρήσεις γης : Κάλυψη: Σ.Δ.: Αριότητα:

Π.Δ. της 226.12.2006(ΦΕΚ 22ΑΑΠ΄/26.1.2007) περί έγκρισης τοπικού ρυμοτομικού σχεδίου Π.Δ. της 226.12.2006(ΦΕΚ 22ΑΑΠ΄/26.1.2007) περί έγκρισης τοπικού ρυμοτομικού σχεδίου και καθορισμού όρων και περιορισμών δόμησης Χρήσεις των κατηγοριών: Αμιγούς κατοικίας, γενικής κατοικίας (ορισμένες χρήσεις) του Π.Δ. της 23.2/ 6.3.1987(ΦΕΚ 166 Α΄/87) και ειδικές κοινωφελείς χρήσεις 40% στη γενική κατοικία & 50% σε ειδικές κοινωφελείς χρήσεις - 0,5 2 - 500 m

Αρτηρία

Όριο μετεγκατάστασης νέου οικισμού της Ποντοκώμης

Συλλεκτήρια οδός

ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΚΑ ΟΡΙΑ Πεζόδρομος Οριο αγροκτημάτων Ισόπεδος κόμβος

ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ - ΚΤΙΡΙΑ

Ποδηλατόδρομος

Κτίριο με κύρια χρήση κατοικίας

ΟΙΚΙΣΜΟΣ : ΝΕΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΚΛΕΙΤΟΥ Θεσμοθέτηση:

Δασικό (λοιποί δρόμοι)

Πανεπιστημιούπολη Κοζάνης (υπό δημιουργία)

Μη ενεργή σιδηροδρομική γραμμή

Κτίριο λοιπών χρήσεων

Γραμμές υψηλής τάσης Δ.Ε.Η.

ΟΡΟΦΟΙ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ - ΚΤΙΡΙΩΝ Τετραόροφα κτίρια

Πυλώνας δικτύου υψηλής /υπερυψηλής τάσης ΔΕΗ ΖΩΝΕΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΩΝ

Τριόροφα κτίρια Δυόροφα κτίρια

Ορια εγκεκριμένης Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου Κοζάνης Μονόροφα κτίρια ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΡΥΜΟΤΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ

Οριο Ζώνης Ενεργού Πολεοδομίας Κοζάνης

Εγκεκριμένη οικοδομική γραμμή ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΔΟΜΗΣΗΣ

Εγκεκριμένη ρυμοτομική - οικοδομική γραμμή

μέσος πραγματοποιημένος συντελεστής δόμησης Σ.Δ. ανά πολεοδομική ενότητα

Εγκεκριμένη ρυμοτομική γραμμή

ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΟ ΝΟΜΙΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΟΜΗΣΗΣ ΣΤΟΝ ΕΞΩΑΣΤΙΚΟ ΧΩΡΟ ΔΗΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ Α) Εξωαστικές περιοχές Δήμου Κοζάνης χωρίς ιδιαίτερες χωροταξικές δεσμεύσεις

Β) Περιοχές Τ.Δ. Λευκόβρυσης και Αργίλου (Εντός περιοχών υπ’ αριθμ. 2 & 7 ΖΟΕ Δήμου Κοζάνης)

ΖΟΕ υπ' αρ. 2

Χρήσεις γης, όροι & περιορισμοί δόμησης: Τα οριζόμενα στο Π.Δ. της 24.5.1985(ΦΕΚ 270 Δ΄/31.5.1985) περί εκτός σχεδίου δόμηση όπως ισχύει σήμερα και διάφορες γενικές κανονιστικές ρυθμίσεις ανάλογα με τις χρήσεις γης των γηπέδων (δασικές και μερικώς δασοσκεπείς εκτάσεις, πτηνοκτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, κτιριακές εγκαταστάσεις διαφόρων χρήσεων κ.α.) και τις επιτρεπόμενες αποστάσεις μεταξύ διαφόρων χρήσεων ( π.χ. αποστάσεις από τα οικιστικά όρια ,όρια ρεμάτων, όρια οδικού δικτύου κ.α.) Χρήσεις γης, όροι & περιορισμοί δόμησης: Τα οριζόμενα στο Π.Δ. της 1.8.1989(ΦΕΚ 582 Δ΄/25.9.1989) περί καθορισμού Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου στην εκτός σχεδίου περιοχή Δήμου Κοζάνης και Κοινοτήτων Λευκόβρυσης , Αργίλου, Κρόκου κλπ. με τις χρήσεις γης των γηπέδων : κατοκία, γεωργοκτηνοτροφικά – πτηνοτρ οφικά κτίρια , δεξαμενές, θερμοκήπια ,αποθήκες αγροτικών προϊόντων

πραγματοποιημένο ποσοστό κάλυψης % ανά Ο.Τ. πραγματοποιημένος συντελεστής δόμησης Σ.Δ. ανά Ο.Τ.

Διαχωριστική γραμμή χρήσης

ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΓΗΠΕΔΩΝ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Ζώνη Πρασιάς

Ιδιοκτησία Δημοσίου (ΥΠΑΑΤ) Αρίθμηση Ο.Τ. ΟΣΕ (φερόμενος ιδιοκτήτης) Όριο οικοπέδου εντός σχεδίου κ.χ. κλπ.

Ιδιωτικές εκτάσεις

Εγκεκριμένη κοινόχρηστη ή κοινωφελής χρήση

Δουλεία διέλευσης γραμμών υπερυψηλής τάσης ΔΕΗ

ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΠΟΛΗΣ

ΜΕΓΕΘΟΣ ΑΓΡΟΚΤΗΜΑΤΩΝ

ΤΟΠΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΝΟΙΚΙΑΣ-ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ

0 - 1.000 τ.μ.

ΑΜΙΓΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑ 1 - 2 στρ. ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ 2 - 4 στρ.

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ - ΑΝΑΨΥΧΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ - ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

4 - 10 στρ.

Υψομετρικές καμπύλες τονισμένες ανά 100m > 10 στρ. Υψομετρικές καμπύλες τονισμένες ανά 20m Υψομετρικές καμπύλες τονισμένες ανά 4m Υδρόρευμα περιοδικής - παροδικής ροής Αποστραγγιστικό κανάλι στενό

Τ.Δ. ΛΕΥΚΟΒΡΥΣΗΣ

ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗΣ ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ:

Αγρόκτημα Λευκόβρυσης

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Α.Ε.

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

DATUM : Ε.Γ.Σ.Α. '87 ΕΛΛΕΙΨΟΕΙΔΕΣ : GRS 80 ΠΡΟΒΟΛΗ : ΕΓΚΑΡΣΙΑ ΜΕΡΚΑΤΟΡΙΚΗ (U.T.M.) ΣΥΝΤ. ΚΛΙΜΑΚΑΣ: Κ0 = 0.9996 (για λ0 = 24°) ΣΥΝΤ. ΚΛΙΜΑΚΑΣ: Κ = 1.000049 (για το μέσο Χ της πινακίδας)

ΔΙΑΝΟΜΗ ΠΙΝΑΚΙΔΩΝ

ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΔΕΣΠΟΤΙΔΗΣ ΚΩΣΤΑΣ Αρχιτέκτων Μηχανικός ΚΑΡΑΔΑΛΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Αρχιτέκτων Μηχανικός ΜΑΥΡΟΜΑΤΗΣ ΦΩΤΗΣ Δρ. Υδραυλικός Μηχανικός ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ Γεωλόγος ΣΙΤΡΑΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Αγρονόμος Τοπογράφος Μηχανικός ΕΙΔΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΚΟΜΝΗΝΟΣ ΝΙΚΟΣ Δρ. Αρχιτέκτων Μηχανικός ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Δρ. Αρχιτέκτων Μηχανικός ΜΗΤΣΙΑΚΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Αρχιτέκτων Μηχανικός Σύνταξη - Σχεδίαση Χαρτών Τμήμα GIS ΑΝΚΟ

Α' ΣΤΑΔΙΟ - ΑΝΑΛΥΣΗ - ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ / ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ

Α-7 ΚΛΙΜΑΚΑ 1 : 2.000

ΘΕΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ

ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΟΜΗΣΗΣ - ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΓΗΣ

ΝΕΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΟΝΤΟΚΩΜΗΣ ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

309400

309600

309800

310000

310200

ΣΥΝΤΑΧΘΗΚΕ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ

ΣΙΤΡΑΣ Β.

P5W2607

ΕΚΔΟΣΕΙΣ 1η

Έκδοση

310400

Ευρύτερη περιοχή νέου οικισμού Ποντοκώμης, 1:2.000 ©ΑΝ.ΚΟ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

99


ποντοκωμη

100

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

μετεγκαταστασεισ οικισμων

σε μια περιορισμένη δασική περιοχή, γεγονός που βοηθά στο μικροκλίμα (κλιματικά). Τα εδάφη χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερη σκληρότητα, γεγονός που από τη μία δυσχεραίνει την οικοδόμηση, αλλά παράλληλα κάνει πιο σταθερή και ασφαλή την περιοχή. Στην περιοχή δεν παρατηρείται σεισμική δραστηριότητα ούτε έχει σημειωθεί η ύπαρξη επικίνδυνων γεωλογικών ρηγμάτων (γεωλογικοί- γεωτεχνικοί). Η γειτνίαση με την Κοζάνη, με τη ΖΕΠ και το Πανεπιστήμιο κάνει σημαντικά εφικτή την βιωσιμότητα του όλου εγχειρήματος. Το παραπάνω επηρεάζει έντονα και το οικονομικό προφίλ της ενδοχώρας, αφού οι δυνατότητες για απασχόληση αυξάνονται. Oι υποδομές στην περιοχή απαιτούν βελτίωση ή ακόμα και συμπλήρωση, όπου αυτό είναι αναγκαίο, καθώς καλούνται πλέον να ικανοποιήσουν διαφορετικό πληθυσμιακό μέγεθος, έπειτα από την πραγματοποίηση της μετεγκατάστασης του οικισμού. Η υπεραξία της γης στην περιοχή αυξάνεται, καθώς μια σχετικά άγονη περιοχή παλαιότερα, εντάσσεται πλέον στη ΖΕΠ Κοζάνης και αποκτά σύγχρονες υποδομές. Για τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τη λειτουργική οργάνωση του οικισμού λήφθηκαν υπ’ όψη οι παρακάτω βασικές αρχές - κατευθύνσεις ώστε να ικανοποιούνται οι ανάγκες των μελλοντικών κατοίκων στην κατεύθυνση δημιουργίας ενός ενδιαφέροντος σύγχρονου οικιστικού περιβάλλοντος, με κατά το δυνατόν μικρότερη επιβάρυνση του φυσικού περιβάλλοντος. Ο πολεοδομικός σχεδιασμός του νέου οικισμού αποσκοπεί στη δημιουργία ενός οικισμού με βασικό στόχο την εναρμόνιση στο περιβάλλον και την εξοικονόμηση ενέργειας με εφαρμογή σε ευρεία κλίμακα των αρχών βιοκλιματικού σχεδιασμού, τόσο στον σχεδιασμό και την κατανομή των λειτουργιών όσο και στους όρους για την ανέγερση των κτιρίων. Στόχος είναι ο οικισμός να μπορεί να καλύπτει τις σύγχρονες απαιτήσεις των κατοίκων, χρησιμοποιώντας σύγχρονες - βιοκλιματικές και πρότυπες αντιλήψεις σχεδιασμού αστικού χώρου. Στην προώθηση ενός πολεοδομικού μοντέλου για το σχεδιασμό του ρυμοτομικού σχεδίου, επιλέχθηκε μία λύση που να προτείνει ικανοποιητικές επιλογές για την κάλυψη των τεχνικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών αναγκών του νέου οικισμού. Η οργάνωση της κυκλοφορίας των πεζών και των οχημάτων διαμορφώθηκε


μετεγκαταστασεις οικισμων

έτσι ώστε να αλλάξει η συμπεριφορά των κατοίκων και επισκεπτών προτρέποντάς τους να κυκλοφορούν πεζοί και να χρησιμοποιούνται τα μαζικά μέσα μεταφοράς. Όσων αφορά στον καθορισμό κατάλληλων χρήσεων γης επιλέγεται σ’ αυτόν να αναπτυχθούν και να λειτουργούν παράλληλα με την κατοικία χρήσεις εμπορίου, εργαστηρίων, υπηρεσιών, αναψυχής που θα συντελέσουν στην ανάπτυξη ποικίλων αστικών δραστηριοτήτων ώστε να αναπτυχθούν οικονομικές δραστηριότητες μέσα στον οικιστικό ιστό, να προσελκύει εξυπηρετούμενους από γειτονικές περιοχές και η διαβίωση σε αυτόν να είναι ελκυστική. Η ενσωμάτωση της ιστορικής και κοινωνικής μνήμης των κατοίκων με τη προώθηση της ιδέας της προβολής της ιστορικής προέλευσης και καταγωγής των κατοίκων της Ποντοκώμης από περιοχές του Πόντου, αποτέλεσε βασικό στόχο του σχεδιασμού του νέου οικισμού. Δημιουργείται λοιπόν με έντεχνο τρόπο μέσα στον οικιστικό ιστό του οικισμού, περιοχή που η οικιστική της σύνθεση και οργάνωση παραπέμπει στις μνήμες των πατρογονικών εστιών των κατοίκων της Ποντοκώμης και προσδιορίζεται ως «μνήμες καταγωγής». Παράλληλα, βασικό στόχο κατά τη διαδικασία του σχεδιασμού του νέου οικισμού, ήταν η θέσπιση όρων και περιορισμών δόμησης τέτοιων, ώστε να προβάλλεται και παράλληλα να προστατεύεται και να αναδεικνύεται η νέα φυσιογνωμία του οικισμού. Η ενσωμάτωση της ιστορικής ταυτότητας της υπό απαλλοτρίωση θέσης του οικισμού της Ποντοκώμης σε σχέση με την αιτία της απαλλοτρίωσης (βιομηχανικές μονάδες, ορυχεία) με την προώθηση της ιδέας προβολής της πρόσφατης ιστορίας του, σε συνδιασμό με τις «μνήμες λιγνίτη», όπως αναφέρεται στη σχετική πολεοδομική μελέτη από την ΑΝ.ΚΟ, με την παρουσία μνημείων της βιομηχανικής δραστηριότητας και κληρονομιάς της περιοχής. Η δυνατότητα «ταυτοποίησης» της μνήμης λιγνίτη σε δημόσιους χώρους, δρόμους ή πάρκα, θα αποτελέσει τη «συγκολλητική ουσία» με το παρελθόν και θα δημιουργήσει ένα νέο οικισμό με βιομηχανική – εξορυκτική μνήμη. Επί πλέον αποτελεί «υπόβαθρο» πάνω στο οποίο διαμορφώνεται ένα κατάλληλο δομημένο περιβάλλον, που μπορεί και ανταποκρίνεται στις σύγχρονες, περιβαλλοντικά συμβατές, απαιτήσεις των κατοίκων για ποιοτικά καλύτερες

ποντοκωμη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

101


ποντοκωμη

μετεγκαταστασεισ οικισμων

συνθήκες ζωής (Πολεοδομική μελέτη νέου οικισμού Ποντοκώμης Δήμου Κοζάνης, Β2 στάδιο (οριστική μελέτη), 2012). 4.1.4 Πολεοδομική οργάνωση του νέου οικισμού

Ποντοκώμης

102

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Κατά την ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης του χώρου μετεγκατάστασης, από την ΑΝ.ΚΟ, περιγράφηκαν οι διάφοροι παράμετροι (φυσικό περιβάλλον, ανθρωπογενές περιβάλλον, θεσμικές ρυθμίσεις) της ευρύτερης περιοχής όπου δημιουργείται ο νέος οικισμός και που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη καθώς αποτελούν το «υπόβαθρό» του. Συνοπτικά, οι καθοριστικοί παράμετροι που λήφθηκαν υπόψη για την προτεινόμενη πολεοδομική οργάνωση του νέου οικισμού, είναι η πολεοδομική οργάνωση των δύο υπαρχόντων οικιστικών υποδοχέων (της Ζώνης Ενεργού Πολεοδομίας και του Αργίλου) που εφάπτονται στην έκταση όπου θα μετεγκατασταθεί η Ποντοκώμη, με τους οποίους μετά την πολεοδόμηση της έκτασης, στόχος είναι να αποτελούν ένα ενιαίο οικιστικό σύνολο, βιώσιμο και με ενιαία και αρμονική λειτουργία. Ο σχεδιασμός των χρήσεων της Πανεπιστημιούπολης Κοζάνης που θα εγκατασταθεί κοντά στο νέο οικισμό και οι επιδράσεις που θα προκαλέσει στους γειτονικούς οικισμούς με τους οποίους θα εφάπτεται (ΖΕΠ, Άργιλος, νέος οικισμός Ποντοκώμης), λήφθηκαν υπόψη κατά το δεύτερο αυτό στάδιο της πολεοδομικής μελέτης του νέου οικισμού. Ταυτόχρονα, σημαντικό ρόλο για τη διαμόρφωση της περιοχής αποτέλεσε για την ΑΝ.ΚΟ. το ανθρωπογενές περιβάλλον και ειδικότερα η παρουσία του σημαντικότατου οικιστικού συνόλου, της πόλης της Κοζάνης στα ανατολικά της περιοχής της πόλης της Κοζάνης σε μικρή απόσταση από την περιοχή μετεγκατάστασης καθώς και οι τάσεις ανάπτυξής της. Επιπλέον για τον πολεοδομικό σχεδιασμό της νέας Ποντοκώμης λήφθηκε υπόψη από τους μελετητές, η πολεοδομική οργάνωση σε μικρή απόσταση από την περιοχή,


μετεγκαταστασεις οικισμων

στα δυτικά, του νέου οικισμού του Κλείτου, ο οποίος έχει δημιουργηθεί λόγω των εξορυκτικών δραστηριοτήτων της ΔΕΗ, αλλά και ο νέος πολεοδομικός σχεδιασμός της μελέτης του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του «Καποδιστριακού» Δήμου Κοζάνης. Οι σημαντικές σημειακές κοινωφελείς χρήσεις που έχουν χωροθετηθεί στον άμεσο εξωαστικό χώρο, στην είσοδο του νέου οικισμού από τη πλευρά της πόλης της Κοζάνης, όπως οι κεντρικές διοικητικές κτιριακές εγκαταστάσεις του ΙΚΑ, οι όμορες αθλητικές εγκαταστάσεις, το κέντρο κυκλοφοριακής αγωγής), μελετήθηκαν επίσης κατά τον σχεδιασμό σε συνάρτηση με το ανάγλυφο του εδάφους της παραχωρηθείσας έκτασης, όπως αυτό διαμορφώνεται από τις ήπιες ή εντονότερες κλίσεις του εδάφους κατά περίπτωση. Η επιμήκης μορφή που έχει η υπό παραχώρηση έκταση, όπου θα δημιουργηθεί ο νέος οικισμός, διαδραμάτισε σημαντικό για τον σχεδιασμό, την τοποθέτηση των χρήσεων και τον καταμερισμό των οικοπέδων και των δημόσιων χώρων στο νέο οικισμό. Στην περιοχή που επιλέχθηκε να μετεγκατασταθεί ο οικισμός της Ποντοκώμης, εντοπίζεται ήδη υπάρχον υπεραστικό οδικό δίκτυο, αλλά η δημιουργία ενός νέου οικισμού στην περιοχή υπαγορεύει την ανάγκη για νέες συνδέσεις που θα προκύπτουν μελλοντικά, λόγω των λειτουργιών που θα αναπτυχθούν στην περιοχή, καθώς και από τη μορφή και την ιεράρχηση του αστικού δικτύου των όμορων οικιστικών υποδοχέων (ΖΕΠ, Άργιλος, Πανεπιστημιούπολη). Τέλος τον πολεοδομικό σχεδιασμό του νέου οικισμού επηρέασαν όχι μόνο οι τεχνικές υποδομές που υπάρχουν ή σχεδιάζονται στην ευρύτερη περιοχή αλλά και το ευρύτερο φυσικό περιβάλλον. Η μετεγκατάσταση της Ποντοκώμης, σε σχέση με αυτές που υλοποιήθηκαν στο παρελθόν για οικισμούς όπως η Καρδιά, η Εξοχή, η Νέα Χαραυγή, ο Κόμανος και ο Κλείτος λόγω των εξορυκτικών δραστηριοτήτων της ΔΕΗ στη περιοχή, έχει ορισμένα χαρακτηριστικά που τη διαφοροποιούν από τις προηγηθείσες. Η εμπειρία από τη μέχρι σήμερα εφαρμογή ανάλογων σχεδίων μετεγκατάστασης οικισμών, λόγω της δραστηριότητας της ΔΕΗ στην περιοχή (Καρδιά – Χαραυγή – Κόμανος – Κλείτος), καθώς και του εγχειρήματος της δημιουργίας ενός νέου ανεξάρτητου οικισμού, της Ζώνης

ποντοκωμη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

103


ποντοκωμη

μετεγκαταστασεισ οικισμων

Ενεργού Πολεοδομίας Κοζάνης (ΖΕΠ) συνέλαβε δημιουργικά ώστε να εξεταστούν οι παράμετροι εκείνες που επηρεάζουν τον σχεδιασμό και την μετέπειτα εφαρμογή του. Στην περίπτωση της Ποντοκώμης, πρόκειται για το μεγαλύτερο οικισμό από όλους τους προηγούμενους που θα μετεγκατασταθεί. Η σημερινή Ποντοκώμη αποτελεί, στη θέση που βρίσκεται, ένα σημαντικό σε δραστηριότητες και ρόλο οικισμό και η μετεγκατάστασή του θα διαφοροποιήσει τις αλληλοεπιδράσεις του οικιστικού δικτύου. Ο νέος οικισμός της Ποντοκώμης θα μετεγκατασταθεί σε χώρο που θα έχει ως αποτέλεσμα οι τρεις οικισμοί (η ΖΕΠ, ο Άργιλος και ο νέος οικισμός της Ποντοκώμης) να αποτελούν ένα ενιαίο πολεοδομικό συγκρότημα. Η εγγύτητα στην πόλη της Κοζάνης του παραπάνω ενιαίου πολεοδομικού συγκροτήματος θα είναι άμεση ενώ οι οικισμοί Νέα Χαραυγή, Κόμανος και Κλείτος αποτέλεσαν αυτοτελείς ανεξάρτητους οικισμούς που μετεγκαταστάθηκαν σε θέσεις που δεν επηρεάζονταν άμεσα από αστικά κέντρα. Στην περίπτωση της μετεγκατάστασης της Καρδιάς ο μικρός αυτός οικισμός διασπάστηκε σε δύο μικρές οικιστικές μονάδες των 200 – 300 κατοίκων και τμήμα αυτού συνενώθηκε με την πόλη της Πτολεμαΐδας ενώ οι υπόλοιποι κάτοικοι επέλεξαν περιοχή δίπλα στα Κοίλα μαζί με τους κατοίκους του μικρού οικισμού της Εξοχής και συνενώθηκαν με τα Κοίλα. Αξιοποιώντας τις αρνητικές εμπειρίες των μετεγκαταστάσεων που προηγήθηκαν, επιδιώχθηκε να αναπτυχθούν από τους κατοίκους πολλαπλές λειτουργίες και χρήσεις πέραν της κατοικίας, ώστε να εξυπηρετούνται οι ανάγκες των κατοίκων σε τοπικό επίπεδο. (Πολεοδομική μελέτη νέου οικισμού Ποντοκώμης Δήμου Κοζάνης, Β2 στάδιο (οριστική μελέτη), 2012) 4.1.5 Προτεινόμενο λειτουργικό σύστημα

104

Ο νέος οικισμός της Ποντοκώμης θα αποτελεί μια πολεοδομική ενότητα με τρεις «μεγάλες γειτονιές» που χωρικά καταλαμβάνουν το κεντρικό τμήμα του οικισμού που ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4


μετεγκαταστασεις οικισμων

ποντοκωμη

περιλαμβάνει την κεντρική πλατεία με τις διοικητικές, κοινωνικές και εμπορικές λειτουργίες, περιοχές γενικής κατοικίας καθώς και τις ακτινικές ζώνες πρασίνου. Το τμήμα αυτό που χρονικά θα είναι και το πρώτο που θα υλοποιηθεί, εκτείνεται από τα βόρεια όρια του οικισμού με τη ΖΕΠ έως τα νότια όρια. Στο κεντρικό τμήμα του οικισμού χωροθετούνται οι περισσότερες κοινωφελείς χρήσεις αυτού (διοίκηση, ναός, υγεία – πρόνοια, πολιτισμός, πλατεία, πάρκο, αναψυχή) σε θέσεις που επιτρέπει η φυσιογνωμία του χώρου και προσφέρονται ταυτόχρονα κατάλληλες θέες. Το ανατολικό τμήμα που αναπτύσσεται στα ανατολικά του κεντρικού τμήματος και μέχρι τον κόμβο της ΖΕΠ και περιλαμβάνει κοινωνικές λειτουργίες, περιοχές γενικής κατοικίας, ζώνες πρασίνου καθώς και περιοχή στο ανατολικό άκρο όπου αναπτύσσονται εμπορικές δραστηριότητες. Όσων αφορά το δυτικό τμήμα που αναπτύσσεται στα βόρεια και δυτικά του κεντρικού τμήματος, μεταξύ ΖΕΠ και Αργίλου και μέχρι την Πανεπιστημιούπολη και περιλαμβάνει κοινωνικές λειτουργίες, περιοχές γενικής κατοικίας, ζώνες πρασίνου καθώς και περιοχή στο δυτικό άκρο όπου αναπτύσσονται δραστηριότητες μη οχλούσης βιοτεχνίας. Τα δύο επί μέρους τμήματα, που δημιουργούνται εκατέρωθεν του κεντρικού, αποτελούν μικρότερους πόλους έλξης συμπληρώνοντας το δίκτυο πρασίνου και πεζοδρόμων. Οι προτεινόμενοι περιφερειακοί κοινόχρηστοι χώροι - πλατείες - παιδικές χαρές έχουν καθαρά τοπικό χαρακτήρα. Τόσο ο χώρος της Μουσειακής Αναπαράστασης του Ποντιακού Οικισμού στο κεντρικό τμήμα του οικισμού, όσο και οι δύο χώροι που ορίζονται ως χώροι οργανωμένης δόμησης γενικής κατοικίας έχουν επιδεικτικό χαρακτήρα και μετά από κατάλληλο αρχιτεκτονικό σχεδιασμό θα προσφέρουν ποικιλομορφία στις αστικές διατάξεις (Πολεοδομική μελέτη νέου οικισμού Ποντοκώμης Δήμου Κοζάνης, Β2 στάδιο (οριστική μελέτη), 2012).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

105


ποντοκωμη

106

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

ποντοκωμη

Οργάνωση πολεοδομικών λειτουργίων νέου οικισμού Ποντοκώμης, 1:2.000 ©ΑΝ.ΚΟ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

107


ποντοκωμη

μετεγκαταστασεισ οικισμων

4.1.6 Πολεοδομικά χαρακτηριστικά του νέου οικισμού

108

Τα πολεοδομικά χαρακτηριστικά της προτεινόμενης λύσης που απορρέουν από την ιδιομορφία του χώρου και από τον βασικό στόχο της δημιουργίας οικισμού με βιοκλιματικά χαρακτηριστικά υψηλών προδιαγραφών, είναι, με βάση την μελέτη που συστάθηκε από την ΑΝ.ΚΟ., το πολεοδομικό σχέδιο της Ποντοκώμης καθώς και η οργάνωση των χρήσεων γης που αρθρώνονται πάνω σε ένα συνεχές δίκτυο πρασίνου το οποίο διατρέχει όλο τον οικισμό και συνδέεται με την ύπαιθρο με συνεχείς φυτεύσεις και διαδρομές πεζών. Ο πολεοδομικός ιστός, καθορίζεται από ένα έμμεσο κάναβο (ανάλογο της ΖΕΠ) με ένα ιεραρχημένο δίκτυο οδών και το κέντρο του οικισμού τοποθετείται κεντροβαρικά του οικισμού σε περιοχή κοντά στα ανατολικά όρια του Αργίλου, εκατέρωθεν του σημερινού οδικού άξονα, με τη χωροθέτηση σ’ αυτό των βασικών χρήσεων κοινωνικής υποδομής όπως διοίκηση, πρόνοια, πολιτισμός, χώρος εκκλησίας, πλατεία, πάρκο, και αναψυχή, κατάλληλα διατεταγμένων και χώρων όπου ορίζονται γενικές χρήσεις πολεοδομικού κέντρου. Στην επέκταση του κέντρου χωροθετείται ο χώρος Μουσειακής Αναπαράστασης του Ποντιακού οικισμού. Επίσης προτείνονται ένα δευτερεύον τοπικό πολεοδομικό κέντρο στα δυτικά και χώρος για ανάπτυξη εμπορικών δραστηριοτήτων και εκθέσεων στα ανατολικά στην είσοδο του οικισμού από Κοζάνη, κοντά στον κόμβο της ΖΕΠ. Τα οικοδομικά τετράγωνα που αποτελούνται από οικόπεδα που προορίζονται για κατοικία σχεδιάζονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε τα οικόπεδα που δημιουργούνται να είναι διαμπερή από τις δύο πλευρές (προς Βορρά και προς Νότο). Η μεγαλύτερη πλευρά των οικοπέδων επιδιώκεται να είναι στη διεύθυνση Ανατολής – Δύσης ώστε να δημιουργηθούν κατόψεις κατοικιών με μικρό βάθος (Βορρά – Νότο) και με ανάπτυξη των όψεων στον άξονα Ανατολής – Δύσης. Το προκήπιο που επιβάλλεται στην πλευρά των οικοπέδων που «βλέπει» προς το Νότο ανέρχεται σε 6.00 μ. ώστε να αποτελέσει ικανό σε μέγεθος αύλειο χώρο μπροστά από την κύρια όψη των κτιρίων κατοικίας. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4


μετεγκαταστασεις οικισμων

Ανάμεσα στα οικοδομικά τετράγωνα δημιουργούνται πεζόδρομοι με πλάτος συνήθως 3.00 μ. που θα επιτρέπεται μόνο η πεζή κίνηση, ποδηλάτων και η διαμόρφωση χώρων στάσης με καθιστικά και φύτευση. Το βασικό δίκτυο των οδών αποτελούν τέσσερις επάλληλες χαράξεις στη φορά των υψομετρικών καμπύλων που ως ομόκεντρα τόξα, επαναλαμβανόμενα σε σχέση με αυτά της ΖΕΠ, καλύπτουν την βάση της ίδιας φυσικής πλαγιάς. Οι τέσσερις αυτές οδοί αρχίζουν σε πλήρη ανάπτυξη στο ανατολικό τμήμα του οικισμού, ενώ στο δυτικό τμήμα, που βρίσκεται σε επαφή με τον Άργιλο στα νότια και τη ΖΕΠ στα βόρεια συνεχίζουν οι δύο. Από τις οδούς αυτές οι δύο, στο μέσον, αποτελούν τους πρωτεύοντες άξονες και προβλέπεται να λειτουργούν ως μονόδρομοι. Οι άλλοι δύο λειτουργούν ως διπλοί δευτερεύοντες συλλεκτήριοι, με την οδό στα νότια να αναλαμβάνει και έναν επιπλέον ρόλο για την εξυπηρέτηση του οικισμού του Αργίλου στην κατεύθυνση προς Κοζάνη. Σημειώνεται ότι μετά το κέντρο και προς τα δυτικά, η κεντρική οδός, στα όρια με τον οικισμό του Αργίλου (όπου συμβάλλουν οι δύο μονόδρομοι), μετατρέπεται σε διπλή οδό. Οι κάθετες συνδέσεις που αποτελούν τις τοπικές συλλεκτήριους έχουν ελικοειδή χάραξη, λόγω των σημαντικών κλίσεων που καλούνται να καλύψουν. Οι κλίσεις επιδιώκεται να μη ξεπερνούν σε καμία περίπτωση το 8%. Τέλος για την εξυπηρέτηση των οικοπέδων φροντίζουν κυρίως, τοπικές οδοί σε κάποιες περιπτώσεις μονόδρομοι διαμπερείς, σε άλλες διπλής κατεύθυνσης αδιέξοδοι (τα αδιέξοδα διαμορφώνονται σε μορφή Τ). Επιπλέον το δίκτυο πρασίνου αποτελείται από ζώνες που αναπτύσσονται κυρίως ακτινικά, καλύπτοντας τμήματα της έκτασης που οι κλίσεις του εδάφους είναι εντονότερες και μάλλον απαγορευτικές για δόμηση. Οι πράσινες αυτές ζώνες διαπερνούν το μέσον περίπου, όλων των Ο.Τ. και διασταυρώνονται με το πράσινο που περιβάλλει τις κεντρικές οδούς. Επίσης ζώνη πρασίνου αναπτύσσεται τόσο στα όρια με την ΖΕΠ, όσο και στα νότια του οικισμού. Στο κέντρο του οικισμού διαμορφώνεται, ιδιαίτερος χώρος πρασίνου. Το δίκτυο πρασίνου, που περιγράψαμε παραπάνω, αποτελεί ένα σύνολο ελεύθερων χώρων αναψυχής και σημείων αναφοράς - πόλων έλξης του οικισμού. Παράλληλα έχει προβλεφθεί δίκτυο πεζοδρομίων και

ποντοκωμη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

109


ποντοκωμη

110

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

μετεγκαταστασεισ οικισμων

πεζοδρόμων να διατρέχει όλες τις οδούς και τους χώρους πρασίνου, αντίστοιχα. Δίκτυο ποδηλατοδρόμων διατρέχει τους πρωτεύοντες και δευτερεύοντες δρόμους του οικισμού και δίνει τη δυνατότητα σύνδεσης τόσο με τη πόλη της Κοζάνης όσο και με το νότιο τμήμα της Πανεπιστημιούπολης ενώ μέσον σταθερής τροχιάς (τραμ), κινείται παράλληλα με τον βόρειο πρωτεύοντα δρόμο, που είναι μονόδρομος μέχρι το κέντρο και διπλός στο υπόλοιπο τμήμα. Τα υπόλοιπα μέσα μαζικής μεταφοράς κινούνται στους δύο πρωτεύοντες μονόδρομους και στους κεντρικούς συλλεκτήριους αμφίδρομης κίνησης. Οι χρήσεις γης των οικοπέδων καθορίζονται ως γενική κατοικία στην περιοχή κατά μήκος του βασικού οδικού δικτύου του οικισμού, ενώ στις υπόλοιπες περιμετρικές περιοχές προτείνεται σύμφωνα με την απόφαση 198/2012 του Δ.Σ. Κοζάνης ως γενική κατοικία με τις παρακάτω χρήσεις: κατοικία, εμπορικά καταστήματα (με εξαίρεση τις υπεραγορές και τα πολυκαταστήματα), καταστήματα παροχής προσωπικών υπηρεσιών, γραφεία, κτίρια εκπαίδευσης, εστιατόρια, αναψυκτήρια, κτίρια κοινωνικής πρόνοιας (Υγειονομικά κέντρα, Παιδικοί Σταθμοί, Οίκοι ευγηρίας κ.λπ.) και επιπλέον ξενώνες μικρού δυναμικού (περί τις 20 κλίνες), σύμφωνα με το άρθρο 2 του ίδιου Προεδρικού Διατάγματος. Σε επιλεγμένα σημεία του οικισμού και καλύπτοντας όλες τις απαιτήσεις των προτύπων, χωροθετούνται χώροι εκπαίδευσης και καθορίζεται περιοχή ανάπτυξης μη οχλούσης βιοτεχνίας στο βορειοδυτικό άκρο του οικισμού σε επαφή σχεδόν με τον περιφερειακό δρόμο. Ο χώρος για την Μουσειακή Αναπαράσταση του Ποντιακού Χωριού, που αποτέλεσε πρόταση του Δήμου Κοζάνης, προβλέπεται σε προέκταση και συνέχεια του Πολεοδομικού Κέντρου του οικισμού προς τα Νότια της περιοχής. Η έκταση βρίσκεται εκατέρωθεν του συλλεκτήριου δρόμου που διασυνδέει τον νέο οικισμό με τον Άργιλο νότια της κεντρικής περιοχής. Ο χώρος καθώς συνδυάζεται με τις κεντρικές λειτουργίες του οικισμού μπορεί να αποτελέσει «ζωντανό» τμήμα του οικισμού. Στην είσοδο του οικισμό από την πλευρά της Κοζάνης, απέναντι από το μελλοντικές κεντρικές κτιριακές εγκαταστάσεις του ΙΚΑ και τις αθλητικές εγκαταστάσεις, προτείνεται να δημιουργηθεί Χώρος Εμπορίου και εκθέσεων,


μετεγκαταστασεις οικισμων

ποντοκωμη

ο οποίος θα περιέλθει κατά κυριότητα στο Δήμο Κοζάνης ώστε να οργανωθεί μετά από Ειδική Αρχιτεκτονική μελέτη και θα φιλοξενεί εμπορικά καταστήματα, εκθεσιακά κέντρα, γραφεία και άλλες συναφείς χρήσεις και με εμβληματικές κατασκευές (π.χ. γλυπτό) θα αναδεικνύει ως «Πύλη εισόδου» τη μοναδικότητα του οικισμού. Αθλητικές εγκαταστάσεις επιπέδου αθλητικού κέντρου (Αθλητικός Πυρήνας Α) προτείνεται να χρησιμοποιηθούν αυτές που προβλέπονται από τον πολεοδομικό σχεδιασμό της Πανεπιστημιούπολης. Δύο Ο.Τ. προτείνονται ως οικιστικές μονάδες οργανωμένης δόμησης που χωροθετούνται η μία ανατολικά και σε συνέχεια του κέντρου του οικισμού και η άλλη στα δυτικά σε επαφή με το δεύτερο τοπικό πολεοδομικό κέντρο. Οι εκτάσεις αυτές προτείνεται να περιέλθουν στην κυριότητα του Δήμου ώστε να εφαρμοστεί πρόγραμμα οργανωμένης δόμησης. Εκτός της πολεοδομούμενης περιοχής του οικισμού, στα νότια και του συνδετήριου περιφερειακού δρόμου, υπάρχει κατάλληλη τοποθεσία όπου ενδείκνυται να δημιουργηθεί ανοιχτό θέατρο. Για τη χωροθέτηση των κοιμητηρίων προτείνεται να διερευνηθεί η περιοχή που κρίνεται αρχικά μακροσκοπικά ως κατάλληλη με βάση χωροταξικά και υδρογεωλογικά κριτήρια νότια του επαρχιακού δρόμου Κοζάνης – Αιανής. Προτείνεται τα νέα κοιμητήρια να εξυπηρετούν και άλλους οικισμούς της γύρω περιοχής (Νέος οικισμός Κλείτου, ΖΕΠ, Πρωτοχώρι κ.α) (Πολεοδομική μελέτη νέου οικισμού Ποντοκώμης Δήμου Κοζάνης, Β2 στάδιο (οριστική μελέτη), 2012). 4.1.7 Πολεοδομική οργάνωση συνολικής περιοχής Ο νέος οικισμός της Ποντοκώμης γεωγραφικά εφάπτεται με τον οικισμό του Αργίλου, την Ζώνη Ενεργούς Πολεοδομίας της Κοζάνης και την Πανεπιστημιούπολη της πόλης, για το λόγο αυτό το νέο πολεοδομικό του οικισμού οφείλει να λάβει υπόψη ορισμένους παράγοντες, ώστε οι τέσσερις αυτοί παράγοντες να συντελέσουν ένα ενιαίο πολεοδομικό συγκρότημα και ένα δευτερεύον πολεοδομικό κέντρο κοντά στην πόλη της Κοζάνης. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

111


ποντοκωμη

112

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

μετεγκαταστασεισ οικισμων

Οι συνιστώσες που πρέπει να ληφθούν υπόψη, σύμφωνα με την έκθεση της ΑΝΚΟ, είναι οι εξής: το εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο της ΖΕΠ και του Αργίλου, η προτεινόμενη οργάνωση των χρήσεων της Πανεπιστημιούπολης Κοζάνης, η οργάνωση του οδικού δικτύου εντός των υποδοχέων, την διασύνδεσή τους με το υπεραστικό οδικό δίκτυο το άμεσο εξωαστικό χώρο και τις λειτουργίες που αναπτύσσονται (φυσικό περιβάλλον, ανθρωπογενείς δραστηριότητες). Ο οικισμός της Ζώνης Ενεργού Πολεοδομίας, αναπτύσσεται σε μια έκταση 55 εκταρίων (Ηα), ο Άργιλος αντίστοιχα σε μια έκταση 33 εκταρίων και ο χώρος που διατέθηκε για την Πανεπιστημιούπολη ανέρχεται περίπου σε 95 εκτάρια. Οι προς δόμηση χώροι σε αυτούς τους υποδοχείς ποικίλουν, καθώς μόνο η ΖΕΠ σε συνθήκες κορεσμού θα φιλοξενεί 4500 – 5000 κατοίκους και επιπλέον εργαζομένους, εμφανίζοντας μια καθαρή πυκνότητα 130 κατ/Ηα. Στους χώρους της Πανεπιστημιούπολης και του Αργίλου θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με το πολεοδομικό σχέδιο πιο αραιή δόμηση. Συγκεκριμένα στην Πανεπιστημιούπολη θα δημιουργηθεί μια ζώνη με πυκνή δόμηση στην κεντρική περιοχή, ενώ προς τις άκρες τις έχει επιλεγεί να χωροθετηθούν ζώνες πρασίνου, με εναλλασσόμενη ψηλή και χαμηλή βλάστηση. Ο μέσος προτεινόμενος συντελεστής δόμησης είναι μικρότερος από 0.20. Ο οικισμός του Αργίλου επίσης σε συνθήκες κορεσμού σύμφωνα με τη μελέτη του νέου Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Κοζάνης, θα εμφανίζει καθαρή πυκνότητα 74 κατ/Ηα (Διαβούλευση για το Νέο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο, 2015). Κάθε ένας από τις παραπάνω τέσσερις ενότητες, τον οικισμό του Αργίλου, την Ζώνη Ενεργούς Πολεοδομίας της Κοζάνης και την Πανεπιστημιούπολη, θα οργανώνεται με το δικό τους πολεοδομικό κέντρο, έτσι ώστε κάθε ενότητα να λειτουργεί και να εξυπηρετεί τις ανάγκες των κατοίκων της και των εργαζομένων σε αυτή, στην περιοχή της Πανεπιστημιούπολης. Για την πιο ομαλή και εύρυθμη λειτουργία των ενοτήτων αυτών άλλα και για τη βιωσιμότητα του νέου οικισμού της Ποντοκώμης, η χωροθέτηση των δύο πολεοδομικών κέντρων του νέου οικισμού της Ποντοκώμης εξυπηρετεί τη δικτύωση με τα κέντρα των άλλων υποδοχέων και καλύπτουν στο


μετεγκαταστασεις οικισμων

ποντοκωμη

σύνολό τους με τις ακτίνες επιρροής τους, τον πολεοδομημένο χώρο του νέου οικισμού (Πολεοδομική μελέτη νέου οικισμού Ποντοκώμης Δήμου Κοζάνης, Β2 στάδιο (οριστική μελέτη), 2012)

Επόμενη σελίδα: Γενικό πολεοδομικό σχέδιο Δήμου Κοζάνης, 1:25.000 ©ΑΝ.ΚΟ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

113


συμπερασματα

114

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

115


αναργυροι

μετεγκαταστασεισ οικισμων

4.2 Ανάργυροι 4.2.1Χαρακτηριστικά παλαιού οικισμού

Άγιοι Ανάργυροι, Φλώρινας

Ευρύτερη περιοχή στα περίχωρα του οικισμού.

116

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Οι Ανάργυροι υπάγονται στην τοπική κοινότητα Αναργύρωνδημοτική κοινότητα Αετού και στο δήμο Αμυνταίου της περιφερειακής ενότητας Φλώρινας, που βρίσκεται στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, σύμφωνα με την διοικητική διαίρεση της Ελλάδας όπως διαμορφώθηκε με το πρόγραμμα ‘Καλλικράτης’. Ο οικισμός των Αναργύρων (η παλιά ονομασία του ήταν Ρούντνικ και μετονομάστηκε σε Ανάργυροι το 1928) βρίσκεται στις δυτικές παρυφές της πεδινής λεκάνης του Αμυνταίου. Ισαπέχει από την πόλη της Πτολεμαΐδας, σε ευθεία απόσταση 11,6 Km περίπου, όσο και από το Αμύνταιο σε ευθεία απόσταση 11,3 Km περίπου. Εκτείνεται στις ανατολικές παρυφές της λίμνης Χειμαδίτιδας, σε λοφώδεις σχηματισμούς και έχει μέσο υψόμετρο 610 μ. Η έκταση του οικισμού ανέρχεται σε 580 στρ. περίπου. Διαθέτει ρυμοτομικό σχέδιο μετά από διανομή της Τοπογραφικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Γεωργίας. Η έκταση που καταλαμβάνουν τα ιδιωτικά οικόπεδα (μαζί με τα διαθέσιμα) είναι περίπου 362 στρ. δηλαδή το 62% της συνολικής έκτασης του οικισμού. Οι υπόλοιπες εκτάσεις είναι είτε δρόμοι, είτε ρέματα, είτε κοινόχρηστες και κοινωφελείς λειτουργίες του οικισμού. Σύμφωνα με τα στοιχεία των κτηματολογικών πινάκων της διανομής του οικισμού (οριστική διανομή 1967 και συμπληρωματικές διανομές 1977 & 1988), τα οικόπεδα κατοικίας ανέρχονταν σε 200, από τα οποία 28 καταγράφηκαν ως ιδιοκτησίες και τα υπόλοιπα προήλθαν από διανομή. Απ’ αυτά τα αρχικά διαθέσιμα οικόπεδα ανέρχονταν σε 34. Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Τοπογραφίας Εποικισμού και Αναδασμού της ΠΕ Φλώρινας τα διαθέσιμα οικόπεδα έχουν απομειωθεί και ανέρχονται μόλις σε 5. Το μέσο μέγεθος των οικοπέδων από διανομή είναι περίπου 960 τ.μ. (Πολεοδομική Μελέτη Νέου Οικισμού Αναργύρων Δήμου Εορδαίας, Α' στάδιο (Ανάλυση Προμελέτη- Προκριματική πρόταση), 2012). Το σύστημα οργάνωσης του οικισμού είναι κατά βάση


μετεγκαταστασεις οικισμων

Ιπποδάμειο, με μεγάλα οικοδομικά τετράγωνα, που έχουν κατατμηθεί σε επιμέρους οικόπεδα. Η δόμηση είναι αραιή, με κενά οικόπεδα και χώρους αυθόρμητης βλάστησης. Ως πρωτεύοντας άξονας εντός του οικισμού, μπορεί να θεωρηθεί η επαρχιακή οδός Πτολεμαΐδας-Αμυνταίου που διατρέχει το χωριό σε όλο του το μήκος. Κάθετοι άξονες, με το ρόλο των συλλεκτήριων οδών, που ξεκινάν από την επαρχιακή οδό, διοχετεύουν την κίνηση στο εσωτερικό του οικισμού. Ο προσανατολισμός που έχει ο οικισμός είναι βόρειος. Το σχήμα του είναι επίμηκες από ΒΑ προς ΝΔ. Τον οικισμό διασχίζουν δύο υδρορέματα με κατεύθυνση από τα νότια (τους λοφώδεις σχηματισμούς) προς τα βόρεια (την πεδιάδα). Το υδρόρεμα προς τα δυτικά είναι πιο βαθύ υδρόρεμα με φυσική βλάστηση και διασχίζει όλο τον οικισμό απολήγοντας στη λίμνη της Χειμαδίτιδας. Ο οικισμός δεν διαθέτει σχολείο σε χρήση, ενώ το κτίριο του παλιού σχολείου λειτουργεί σήμερα ως κοινότητα του χωριού. Κέντρο του οικισμού μπορεί να θεωρηθεί ο χώρος κοντά στο δημαρχείο στην είσοδο του οικισμού. Μπροστά από το χλωρό του δημαρχείου, υπάρχει μια παιδική χαρά, ενώ δίπλα στο χώρο αυτό εντοπίζονται και τα μαγαζιά, τύπου καφενεία, που αποτελούν χώρους συνάντησης για τους κατοίκους του χωριού. Στα διακόσια μέτρα από το τελευταίο σπίτι του οικισμού, ξεκινάει η εξορυκτική περιοχή του ΑΗΣ Αμυνταίου. Ουσιαστικά δηλαδή το τέλος του οικισμού συμπίπτει με την αρχή του ορυχείου. Η γειτνίαση με αυτή την ευρεία περιοχή εξορύξεων έχει επιφέρει καθίζηση στην πλειοψηφία των κτισμάτων του χωριού, ενώ δεκαέξι από αυτά έχουν κριθεί κατεδαφιστέα. Οι καθιζήσεις αυτές οφείλονται στην εκμετάλλευση των υπόγειων υδάτων για δραστηριότητες της Δ.Ε.Η. Πέρα όμως από τις υλικές φθορές, η εγγύτητα με την περιοχή των εκσκαφών έχει άμεσο αρνητικό αντίκτυπο στη ζωή και την υγεία των κατοίκων. Ο οικισμός των Αναργύρων ανήκει στο Δήμο Αμυνταίου και πληθυσμιακά κατατάσσεται στους μεσαίους οικισμούς (μ.ο.) κατοίκων περίπου 600) του Δήμου Αμυνταίου, ενώ πληθυσμιακά χαρακτηρίζεται ως στάσιμος οικισμός. Εφάπτεται στα ανατολικά με το πεδίο εξόρυξης λιγνίτη (ορυχείο Αμυνταίου) που τροφοδοτεί το ομώνυμο θερμοηλεκτρικό εργοστάσιο (ΑΗΣ Αμυνταίου) της ΔΕΗ (όπως

αναργυροι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

117


αναργυροι

118

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

μετεγκαταστασεισ οικισμων

φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα), κάτι που προσδίδει στο ευρύτερο περιβάλλον έντονα «βιομηχανικά» χαρακτηριστικά, με παράλληλη όμως υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος σε μεγάλο βαθμό. Οι δραστηριότητες της ΔΕΗ ήταν καθοριστικές στην εξέλιξη του οικισμού. Τα ποσοστά ρύπανσης στην περιοχή είναι αυξημένα και για το λόγο αυτό, αποφασίστηκε με ειδικό άρθρο στο νόμο περί διατήρησης της βιοποικιλότητας και με δεδομένα όσα υπαγορεύει ο μεταλλευτικός κώδικας, η μετεγκατάσταση των οικισμών Αναργύρων και Ακρινής, για λόγους δημόσιας ωφέλειας που συνίσταται στην παραγωγή του δημόσιου αγαθού της ηλεκτρικής ενεργείας και προς προστασία της ποιότητας ζωής, κατ’ εφαρμογή των κειμένων διατάξεων περί αναγκαστικών απαλλοτριώσεων, μεταλλείων και Μεταλλευτικού Κώδικα και συναφών διαδικασιών περί μεταφοράς οικισμών. Λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της μετεγκατάστασης, ορίζεται ότι οι διαδικασίες θα πρέπει να ολοκληρωθούν σε χρόνο που δεν θα υπερβαίνει τα δέκα (10) έτη από την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού, εκδιδομένων των, σε κάθε στάδιο, προβλεπόμενων για την πλήρωση των ανωτέρων σκοπών κανονιστικών πράξεων. (Nόμος Υπ’ Αρ. 3937, Τεύχος Πρώτο, Αρ. φύλλου 60, Άρθρο 28: Μετεγκατάσταση οικισμών Ακρινής Ν. Κοζάνης και Αναργύρων Ν. Φλώρινας, 31/3/2011) (Κανονισμός Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών, ΦEK1227, 14/06/2011). Τα κτίρια του οικισμού δεν διαθέτουν κάποιο συγκεκριμένο αρχιτεκτονικό στυλ και είναι κατά βάση μεγάλης παλαιότητας. Οι περισσότερες κατοικίες είναι μονώροφες και διαθέτουν αυλή. Ο οικισμός διαθέτει μόνο ένα μίνι μάρκετ και για την εξυπηρέτηση ευρύτερων αναγκών εξαρτάται από την Πτολεμαΐδα ή το Αμύνταιο. Όσον αφορά το νέο οικοδομικό όγκο που προστέθηκε στον οικισμό τα τελευταία δεκατέσσερα χρόνια, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΛ.ΣΤΑΤ., από το 1997 έως και το 2010 εκδόθηκαν μόλις δεκατέσσερις οικοδομικές άδειες, ενώ οι εφτά από αυτές ήταν τα έτη 1997 και 1998 λόγω χορήγησης των σεισμοδανείων μετά το σεισμό του 1995 (Πολεοδομική Μελέτη Νέου Οικισμού Αναργύρων Δήμου Εορδαίας, Α' στάδιο (Ανάλυση Προμελέτη- Προκριματική πρόταση), 2012). Ο πληθυσμός του οικισμού μειώνεται με


μετεγκαταστασεις οικισμων

αναργυροι

την πάροδο του χρόνο, καθώς η έλλειψη υπηρεσιών αλλά και εκπαιδευτικών λειτουργιών ωθεί τους κατοίκους και κυρίως τους νέους και τις οικογένειες να μετεγκαθίστανται στην πόλη της Πτολεμαΐδας κατά κύριο λόγο αλλά και γιατί μετά το 1981 ο οικισμός παρουσίαζε άμεση γειτνίαση με τα λιγνιτικό πεδία εξόρυξης, που είχε ως αποτέλεσμα την επιβάρυνση του περιβάλλοντος στον οικισμό (Στατιστικά Στοιχεία Απαλλοτρίωσης Οικισμών, Περιφερειακής Ενότητας Δυτ. Μακεδονίας, Άρθρο 28 Ν.3937/2011, 2011). 4.2.2 Περιοχή μετεγκατάστασης του οικισμού Η περιοχή όπου θα μετεγκατασταθεί ο νέος οικισμός των Αναργύρων βρίσκεται βορειοδυτικά της πόλης της Πτολεμαΐδας, περίπου 5χλμ από το κέντρο της. Εκτείνεται στο ύψωμα «Μπορντώ» ή «Βορδώ», στην ονομαζόμενη περιοχή «Κουρί» της πόλης της Πτολεμαΐδας, στο δυτικό τμήμα της ομώνυμης λεκάνης , της λεκάνης της Πτολεμαΐδας. Η λεκάνη της Πτολεμαΐδας οριοθετείται στα ανατολικά από το Βέρμιο όρος και στα δυτικά από τα όρη Ασκίου – Μουρικίου. Η έκταση χωροθέτησης του νέου οικισμού των Αναργύρων βρίσκεται στη θέση «Χαρακώματα» στις νότιο-ανατολικές πλαγιές του εξάρματος “Μπορντώ”. Ειδικότερα, πρόκειται για χορτολιβαδική - χέρσα έκταση και ιδιωτικά αγροτεμάχια με κύριο προσανατολισμό προς τα νοτιοανατολικά και εμβαδού 732 στρ. Η έκταση που προτείνεται να πολεοδομηθεί με την παρούσα μελέτη γειτνιάζει στα νοτιοδυτικά με τον υπό κατασκευή νέο οικισμό του Κομάνου. Η όλη τοπογραφική διαμόρφωση του χώρου γενικά χαρακτηρίζεται από ήπιες κλίσεις, προς τα νοτιοανατολικά και από ισχυρές έως πολύ ισχυρές κλίσεις, που πλησιάζουν σχεδόν την κατακόρυφο, στα πρανή των ρεμάτων που την οριοθετούν από ανατολικά και δυτικά. Το μέσο υψόμετρο του χώρου είναι 700m. Στην ευρύτερη περιοχή που πρόκειται να μετεγκατασταθούν οι Ανάργυροι, είχε καθορισθεί μόνιμο καταφύγιο θηραμάτων με την υπ’ αριθμ. 42255/2358/29-5-1976 απόφαση

Επόμενη σελίδα: Ευρύτερη περιοχή νέου οικισμού Αναργύρων, με τους δρόμους του νέου οικισμού Κομάνου στο βάθος ©προσωπικό αρχείο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

119


συμπερασματα

120

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

121


αναργυροι

122

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

μετεγκαταστασεισ οικισμων

Υπουργού Γεωργίας (ΦΕΚ 769Β’/12-6-1976), το οποίο καταργήθηκε με την υπ’ αρ.132912/3658/19-022016 απόφαση Αναπληρωτή ΥΠΕΝ λόγω απώλειας των προστατευτικών του χαρακτηριστικών καθώς στην περιοχή αυτή έχουν αναπτυχθεί διάφορες ανθρωπογενείς χρήσεις (Απόφαση Υπουργού Γεωργίας υπ’ αριθμ. 42255/2358/29-51976, ΦΕΚ 769Β’/12-6-1976, 1976). Στην ίδια περιοχή έχει χωροθετηθεί ο νέος οικισμός Κομάνου. Οι δύο οικισμοί καθώς εφάπτονται οφείλεται να σχεδιαστούν έτσι ώστε να αποτελέσουν ένα ενιαίο βιώσιμο οικιστικό σύνολο. Επίσης στην ίδια ευρύτερη περιοχή (νοτιοδυτικά του νέου οικισμού Κομάνου) έχει προταθεί και αποφασιστεί από το Δημοτικό Συμβούλιο του Δ. Εορδαίας (με την υπ’ αρ. 312/2015 απόφασή του) η μετεγκατάσταση του οικισμού Πτελεώνα που απαλλοτριώθηκε λόγω των εξορυκτικών δραστηριοτήτων της ΔΕΗ ΑΕ, η οποία έχει γίνει αποδεκτή από συνέλευση των κατοίκων του οικισμού. Στην τριγύρω περιοχή από τον προτεινόμενο χώρο μετεγκατάστασης του νέου οικισμού Αναργύρων, λόγω της λοφώδους μορφολογίας δεν έχουν εγκατασταθεί σημειακές ανθρωπογενείς χρήσεις. Ο χώρος μετεγκατάστασης είναι χορτολίβαδο που οριοθετείται με βαθιά άνυδρα υδρορέματα. Στο χώρο αυτό συναντώνται ιδιόκτητα χωράφια που καλλιεργούνται με σιτηρά και τα οποία προτείνεται από τους μελετητές, να πολεοδομηθούν έτσι ώστε να καλυφτούν οι ανάγκες για οικοπεδικές εκτάσεις του νέου οικισμού και για τη δημιουργία χώρου αθλητικών εγκαταστάσεων αναγκαίου και για τους δύο οικισμούς Κομάνου και Αναργύρων. Τα πλεονεκτήματα της επιλεχθείσας τοποθεσίας είναι πολλά. Η εγγύτητα του χώρου μετεγκατάστασης στην πόλη της Πτολεμαΐδας, δύναται να δώσει πνοή ζωής στον νέο οικισμό καθώς θα είναι πλέον πιο εύκολο να εξυπηρετήσει κανείς τις ανάγκες του όντας κοντά στις υπηρεσίες και τις παροχές που διαθέτει η πόλη. Παράλληλα, δεν θα είναι απαραίτητο να μετακινηθεί κάποιος μόνιμα στην πόλη, αλλά θα μπορεί να μετακινείται σε καθημερινή βάση, δεδομένου του ότι ο οικισμός θα αποτελεί προάστιο της πόλης. Ο συνδυασμός αυτής της εγγύτητας με την μικρή απόσταση από τις γεωργικές εκτάσεις των κατοίκων, που ασχολούνταν με


μετεγκαταστασεις οικισμων

τη γεωργία, στον παλιό οικισμό, είναι ικανή να δημιουργήσει έναν βιώσιμο και ζωντανό οικισμό, επιλύοντας προβλήματα που προέκυπταν λόγο της δυσλειτουργίας στη σχέση πόλης και παλαιάς θέσης οικισμού. Η περιοχή όπου προτείνεται να μετεγκατασταθεί ο οικισμός των Αναργύρων ανήκει διοικητικά στο «Καλλικράτεικο» Δήμο Εορδαίας και ειδικότερα χωρικά στη Δημοτική Κοινότητα Πτολεμαΐδας (πρώην Τοπικό Διαμέρισμα) της Δημοτικής Ενότητας Πτολεμαΐδας του Δήμου Εορδαίας, ενώ ο υπάρχων οικισμός των Αναργύρων ανήκει διοικητικά στο Δήμο Αμυνταίου της Περιφερειακής Ενότητας Φλώρινας. Οι κτιριακές εγκαταστάσεις θα είναι χαμηλού ύψους (<=8,5 μέτρα) και όπως τελικά διαμορφώνεται το ρυμοτομικό σχέδιο τα οικοδομικά τετράγωνα όπου θα επιτρέπονται κτιριακές ανωδομές, χωροθετούνται σε περιοχές με χαμηλές κλίσεις. Η διάνοιξη των δρόμων θα γίνει σε περιοχές με μικρές κλίσεις, ενώ θα προβλέπονται τα απαραίτητα αποστραγγιστικά κανάλια. Εντός του οικισμού θα κατασκευαστεί κεντρικό αποστραγγιστικό και δίκτυο και δίκτυο ομβρίων, προκειμένου να διευκολυνθεί η συγκέντρωση και η απαγωγή των επιφανειακών νερών (Πολεοδομική Μελέτη Νέου Οικισμού Αναργύρων Δήμου Εορδαίας, Α' στάδιο (Ανάλυση ΠρομελέτηΠροκριματική πρόταση), 2012). Ο χώρος μετεγκατάστασης όπως οριοθετήθηκε ανέρχεται σε έκταση 731,754 στρ. Η περιοχή στην πλειοψηφία της είναι δημοτική έκταση και ανήκει στο Δήμο Εορδαίας, καλύπτει το 92,1% του χώρου. . Στο νότιο τμήμα της περιοχής όπου υπάρχουν αγροτεμάχια, 27 από αυτά προέρχονται από διανομή του αγροκτήματος της Πτολεμαΐδας, οι εκτάσεις τους καλύπτουν το 7,5% της περιοχής και ανέρχονται σε 170 στρέμματα είναι ιδιωτικές εκτάσεις οι οποίες προτείνεται να απαλλοτριωθούν. Στο ΥΠΑΑΤ ανήκουν μόνο το 0,3% ή 2,2 στρέμματα του χώρου. Η αγοραία αξία στην περιοχή κυμαίνεται για τα αγροτεμάχια περίπου στα 1.500 € / στρέμμα. (Πολεοδομική Μελέτη Νέου Οικισμού Αναργύρων Δήμου Εορδαίας, Α' στάδιο (Ανάλυση ΠρομελέτηΠροκριματική πρόταση), 2012). Γύρω από την περιοχή μελέτης σε ακτίνα 10-30 Km εμφανίζονται επτά (7) περιοχές που, λόγω της μεγάλης περιβαλλοντικής τους αξίας, έχουν ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Οι προστατευόμενες περιοχές NATURA είναι

αναργυροι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

123


αναργυροι

μετεγκαταστασεισ οικισμων

οι λίμνες Χειμαδίτιδας-Ζαχάρης και η λίμνη των Πετρών, λίμνες Βεγορίτιδας- Πετρών, όρος Βόρρας, όρος Βέρμιο και όρη Βουρινού και Μελλιά. Διακρίνουμε ότι διαχωρίζονται σε 3 ΕΖΔ και 4 ΖΕΠ. Οι ΕΖΔ χαρακτηρίζονται ως Ειδικές Ζώνες Διατήρησης οικοτόπων σύμφωνα με την οδηγία 92/43/ΕΟΚ (ΕΖΔ), ενώ οι άλλες ζώνες έχουν δηλωθεί ως Ζώνες Ειδικής Προστασίας σύμφωνα με την Οδηγία 79/409/ΕΟΚ (ΖΕΠ) (Ειδικές Ζώνες Διατήρησης 92/43/ΕΟΚ, 2000) (Ζώνες Ειδικής Προστασίας, 2000). 4.2.3 Πολεοδομική οργάνωση νέου οικισμού

124

Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται και αναλύονται οι βασικές συνιστώσες που λήφθηκαν υπόψη κατά την φάση μελέτης της πολεοδομικής οργάνωσης του νέου οικισμού των Αναργύρων. Ιδιαίτερη βαρύτητα από τους μελετητές δόθηκε στη σχέση μεταξύ του νέου οικισμού με τον οικισμό του Κομάνου, με τον οποίο γειτνιάζει. Στόχος του σχεδιασμού ήταν, οι δύο αυτοί οικισμού να αλληλοεξυπηρετούνται και να αποτελέσουν τελικά δύο αυτόνομες μονάδες με ενιαία δράση, για την επίτευξη της βιωσιμότητας τους. Στα ανατολικά της περιοχής που βρίσκονται αυτοί οι δύο οικισμού, ο νέος οικισμός Κομάνου και ο νέος οικισμός Αναργύρων, βρίσκεται το οικιστικό σύνολο της Πτολεμαΐδας, το ανθρωπογενές περιβάλλον της οποίας καθώς και οι τάσεις ανάπτυξης της συνέβαλλαν και επηρέασαν την πολεοδομική οργάνωση των οικισμών. Βασική προϋπόθεση για το σχεδιασμό γενικότερα των οικισμών που μετεγκαθίστανται τα τελευταία χρόνια, είναι ο σχεδιασμός με βάση τα σύγχρονα βιοκλιματικά πρότυπα και τούς κανονισμούς. Επιπλέον, όσων αφορά την περιοχή μετεγκατάστασης του οικισμού των Αναργύρων, η ύπαρξη των δύο βαθιών υδρορεμάτων, που οριοθετούν δυτικά και ανατολικά το χώρο μετεγκατάστασης, προσχεδιάζεται πρόταση για την ανάπλαση και την επιχωμάτωση τους σε σημαντικό βαθμό ώστε να αποτελέσουν ασφαλείς περιαστικούς χώρους φυτεμένους με εναλλαγές χαμηλού και υψηλού πρασίνου. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4


μετεγκαταστασεις οικισμων

Το ανάγλυφο της ευρύτερης περιοχής διαμορφώνεται από ήπιες αλλά και πιο απότομες κλίσεις τοπικά, γεγονός που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην πολεοδομική μελέτη και στην ανάπλαση της περιοχής ώστε να πληρεί της προδιαγραφές για την δημιουργία του νέου οικισμού. Παράλληλα πέρα από τις κλίσεις του εδάφους, η επιμήκης μορφή και ο προσανατολισμός της περιοχής δημιουργεί προϋποθέσεις που λαμβάνονται υπόψη κατά τη φάση του σχεδιασμού. Η περιαστική αυτή περιοχή στα όρια της πόλης της Πτολεμαΐδας, διαθέτει ήδη όπως είναι φυσικό ένα υπεραστικό οδικό δίκτυο. Το δίκτυο αυτό οφείλει να ληφθεί υπόψη από τους μελετητές, με σκοπο να επαναπροσδιοριστεί η λειτουργία του και να τροποποιηθεί, επεκταθεί με τρόπο τέτοιο ώστε να εξυπηρετεί πλέον όχι μόνο την Πτολεμαΐδα αλλά και το δίκτυο των δύο νέων οικισμών. Τόσο με την πόλη όσο και μεταξύ τους. Οι τεχνικές υποδομές που υπάρχουν ήδη στην περιοχή, θα τροποποιηθούν με τρόπο τέτοιο ώστε να εξυπηρετούν το νέο πληθυσμιακό μέγεθος της ευρύτερης περιοχής, βοηθώντας στη δημιουργία και τη διατήρηση της βιωσιμότητας μελλοντικά. Στη γενικότερη μελέτη της πολεοδόμησης του νέου οικισμού ιδιαίτερο ρόλο κατέχει η υπάρχουσα εμπειρία ανάλογων σχεδίων , λόγω της δραστηριότητας της Δ.Ε.Η. στην ευρύτερη περιοχή του οροπεδίου Εορδαίας (Πολεοδομική Μελέτη Νέου Οικισμού Αναργύρων Δήμου Εορδαίας, Α' στάδιο (Ανάλυση Προμελέτη- Προκριματική πρόταση), 2012). Σύμφωνα με στοιχεία της Δ.Ε.Η. αλλά και της ΑΝ.ΚΟ. που έχει αναλάβει τη μελέτη για τη δημιουργία του νέου οικισμού, ο πολεοδομικός σχεδιασμός αποσκοπεί στην δημιουργία ενός οικισμού με βασικό στόχο την εναρμόνιση στο περιβάλλον και την εξοικονόμηση ενέργειας με εφαρμογή σε ευρεία κλίμακα (ανοιχτοί κοινόχρηστοι χώροι-κτίρια) των αρχών του βιοκλιματικού σχεδιασμού. Στόχος είναι ο οικισμός να μπορεί να καλύπτει τις σύγχρονες απαιτήσεις των κατοίκων, χρησιμοποιώντας σύγχρονες βιοκλιματικές και πρότυπες αντιλήψεις σχεδιασμού αστικού χώρου. Στην προώθηση ενός πολεοδομικού μοντέλου για το σχεδιασμό του ρυμοτομικού σχεδίου, σκοπός είναι να προτείνονται ικανοποιητικές λύσεις για την κάλυψη των τεχνικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών αναγκών του νέου οικισμού. Η πολεοδομική

αναργυροι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

125


αναργυροι

μετεγκαταστασεισ οικισμων

οργάνωση του νέου οικισμού, αποσκοπεί στο να δημιουργήσει μία νοοτροπία στους κατοίκους, μέσα από την οργάνωση της κινήσεις πεζών, έτσι ώστε να αλλάξει η συμπεριφορά των κατοίκων προτρέποντας τους να χρησιμοποιούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς και να κινούνται πεζοί στα πλαίσια του οικισμού. Οι μελετητές αποσκοπούν με τη μελέτη για την οργάνωση σε πολεοδομικό επίπεδο, στον καθορισμό των κατάλληλων χρήσεων γης ώστε να αναπτυχθούν και να λειτουργήσουν παράλληλα με τη χρήση της κατοικίας και χρήσεις υπηρεσιών, εμπορίου και αναψυχής, που θα κάνουν τον οικισμό πιο ελκυστικό και βιώσιμο για τους κατοίκους του, αποτρέποντας έτσι την ερήμωση του. Για τη διαφύλαξη της φυσιογνωμίας του νέου οικισμού, απαραίτητος κρίνεται και ο καθορισμός όρων και περιορισμών δόμησης τέτοιων ώστε να προβάλλεται και παράλληλα να προστατεύεται ο χαρακτήρας του νέου οικισμού.

126

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, η περιοχή που πρόκειται να μετεγκατασταθεί, ο νέος οικισμός των Αναργύρων είναι ένας φυσικός επιμήκης λόφος του οποίου η κορυφογραμμή είναι στο κέντρο και διαμοιράζει το χώρο σε δύο τμήματα με αντίθετο προσανατολισμό μεταξύ του, νοτιοδυτικό και βορειοανατολικό. Στα νοτιοανατολικά, ο χώρος που πολεοδομείται είναι επίπεδος και διασυνδέει τις δύο κύριες λοφώδεις περιοχές στις οποίες , στη μεν δυτική χωροθετείται ο νέος οικισμός του Κομάνου ενώ στην ανατολική προβλέπεται ο κεντρικός ιστός του νέου οικισμού Αναργύρων. Το μοντέλο πολεοδόμησης που επιλέγεται είναι ένας συγκερασμός γραμμικής ανάπτυξης γύρω από ένα κεντρικό άξονα και ακτινικής ανάπτυξης των υπόλοιπων οδικών αξόνων με τέτοιο προσανατολισμό ώστε να ακολουθεί κατά το δυνατόν το ανάγλυφο και να συμβάλει στον παθητικό βιοκλιματικό σχεδιασμό των κτιρίων. Τα οικόπεδα κατοικίας προτείνονται να έχουν ελάχιστο εμβαδόν 500 τ.μ. και σχεδιάζονται ως ορθογώνια παραλληλόγραμμα με διαστάσεις είτε 20 μ. x 25 μ. είτε 22.40 μ. x 22.50 μ. Τα οικοδομικά τετράγωνα που αποτελούνται από οικόπεδα που προορίζονται για κατοικία σχεδιάζονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε τα οικόπεδα που δημιουργούνται να είναι διαμπερή από τις δύο πλευρές (προς Βορρά και προς Νότο). Η μεγαλύτερη


μετεγκαταστασεις οικισμων

αναργυροι

πλευρά των οικοπέδων επιδιώκεται να είναι στη διεύθυνση Ανατολής – Δύσης ώστε να δημιουργηθούν κατόψεις κατοικιών με μικρό βάθος (Βορρά – Νότο) και με ανάπτυξη των όψεων στον άξονα Ανατολής – Δύσης. Το προκήπιο που επιβάλλεται στην πλευρά των οικοπέδων που «βλέπει» προς το Νότο ανέρχεται σε 6.00 μ. ώστε να αποτελέσει ικανό σε μέγεθος αύλειο χώρο μπροστά από την κύρια όψη των κτιρίων κατοικίας. Ανάμεσα στα οικοδομικά τετράγωνα δημιουργούνται πεζόδρομοι με πλάτος συνήθως 3.00 μ. που θα επιτρέπεται μόνο η πεζή κίνηση, η κίνηση ποδηλάτων και η διαμόρφωση χώρων στάσης με καθιστικά και φύτευση. Για την ικανοποίηση των σύγχρονων απαιτήσεων του οικισμού το οδικό μεταφορικό δίκτυο σ’ αυτόν οργανώνεται κατά τρόπο που να υπάρχει σαφής διαχωρισμός σε πρωτεύοντες και δευτερεύοντες, συλλεκτήριους και τοπικούς δρόμους, καθώς και σ’ ένα εκτεταμένο δίκτυο πεζοδρομίων και πεζοδρόμων, που διατρέχει τον οικισμό καθ’ όλη του την έκταση (Πολεοδομική Μελέτη Νέου Οικισμού Αναργύρων Δήμου Εορδαίας, Α' στάδιο (Ανάλυση Προμελέτη- Προκριματική πρόταση), 2012).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

127


ΟΣ

ΟΜ

ΔΡ

O.T. K.X. 18Γ

.

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

O.T. 18Δ

P

ΖΟ

ΠΕ

.

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

ΖΟ ΠΕ

Σ

Ο

Μ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΟΜ

ΔΡ

Ο

128

ΟΣ

O.T. 18Α

O.T. 18Β

P

O.T. 20ΣΤ

O.T. 17Α ΜΟ

ΡΟ

ΟΔ

ΠΕΖ

ΟΣ

ΔΡΟΜ

Σ

O.T. 17Β

ΟΣ

ΔΡΟΜ

ΠΕΖΟ

ΠΕΖΟ

P

O.T. 20Ε ΟΣ

ΟΜ

ΟΣ

ΠΕ

ΟΜ

O.T. 19Α

ΟΣ

ΟΜ

ΟΣ

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

ΔΡ

O.T. K.X. 17Γ

ΖΟ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

O.T. 17ΔP

O.T. 19Β

O.T. 20Α ΧΩΡΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

. ΔΡ O.T. 19Γ K.X.

P ΔΡ

O.T. 20Β

ΟΣ

ΖΟ

ΠΕ

O.T. 27Γ

Σ

Ο

Μ

Ο

ΟΣ

ΟΜ

O.T. 21Γ K.X.

O.T. 22Α ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

ΠΕΖΟΔ.

ΖΟ

ΟΣ

ΠΕ

ΔΡΟΜ

O.T. P 22Γ

ΠΕΖΟ

O.T. 22Β

.

ΔΡ

O.T. K.X. 20Γ

ΖΟ

ΠΕ

ΧΩΡΟΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ

O.T. 29Δ

ΖΟ

ΠΕ

K.X.

P

O.T. 20Δ

.

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

O.T. 27Β

Ο

Μ

Ο Σ

O.T. 27Α

ΔΡ

O.T. 26 O.T. 23Α

O.T. 29Γ

P

ΟΣ

ΔΡ

ΖΟ Μ

Ο

ΟΣ

ΔΡΟΜ

O.T. 29Α

Σ

Ο

ΠΕΖΟ

O.T. 23Γ

Σ

ΠΕ ΟΣ

ΔΡΟΜ

ΠΕΖΟ

P

ΠΕ

O.T. 23Β

O.T. 29Β

ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΧΑΡΑΣ Π

ΠΕΖ.

Ο

Μ

Ο

ΔΡ

ΖΟ

ΧΩΡΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΠΕΖΟΔ. ΟΣ ΠΕΖΟΔΡΟΜ

O.T. 28Α

O.T. 28Β

Ο Σ

O.T. 24Γ

Μ

ΠΕΖΟ

ΔΡΟΜΟΣ

O.T. 24Β

Ο ΔΡ

Ο ΕΖ

O.T. 24Α

ΟΣ ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΟΣ ΠΕΖΟΔΡΟΜ

Σ Ο

ΖΟ

ΠΕ

ΠΕ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

Σ

P

Ο

Μ

Ο

K.X. ΠΕ

O.T. 25Δ

ΖΟ ΟΣ

ΟΜ

ΔΡ

P

ΟΣ

ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΠΕΖΟΔΡΟΜ

Μ

Ο

ΔΡ

ΧΩΡΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ

P

ΔΡ

ΖΟ

P

O.T. 25Α ΟΣ

O.T. 25Ε

ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΟΣ

ΟΣ

O.T. 25Β

ΠΕ

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

O.T. 30

ΟΣ

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

ΠΕΖΟΔΡΟΜ ΟΣ

O.T. 32

ΧΩΡΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΖΟ ΠΕ

O.T. 34Α

ΟΜ ΔΡ

O.T. 25Γ

ΟΣ

ΔΡ

ΟΣ

ΖΟ

ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΠΕ

ΠΕΖΟΔ.

ΟΣ

ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΟΣ

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

ΟΣ

ΟΜ

ΠΕ

ΟΣ

O.T. 31

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

ΟΣ

ΟΜ

ΔΡ

ΟΣ ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΖΟ

ΠΕ

O.T. 34Β

O.T. K.X. 35Δ

ΠΕ

ΔΡ

ΖΟ

.

O.T. 33Α

O.T. 35Α

ΟΣ

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

O.T. 33Β

ΖΟ

ΟΜ

ΔΡ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

ΟΣ ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΟΣ

ΟΜ

ΟΣ ΠΕΖΟΔΡΟΜ

O.T. 36 ΧΩΡΟΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ

P O.T. 35Γ

ΠΕ

ΟΣ

O.T. 37Α

O.T. 35Β

ΟΣ

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

ΠΕ

O.T. 38Α

O.T. 37Β

ΖΟ

ΔΡ

Ο

Μ

ΟΣ

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

Ο

ΠΕ

Σ

O.T. 38Β

O.T. 39Α ΠΕ ΔΡ ΖΟ

Ο

ΟΣ

ΟΣ ΟΜ

Μ

ΟΔΡ

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΟΜΟΣ

O.T. 40

41Β

ΟΣ ΟΜ

Ο

K.X. O.T.Σ

ΔΡ ΖΟ

ΔΡ

ΠΕΖ

O.T. 41Α

ΖΟ

O.T. 39Β

O.T. 39Γ

P ΟΣ

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

ΠΕ

ΧΩΡΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ

P

K.X.

P O.T. 44Γ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

O.T. 43Β

K.X.

O.T. 44Α

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

O.T. P 43Γ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

O.T. 47Α

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

O.T. 44Β

P

O.T. 45Α

ΠΕΖΟ

O.T. 46

K.X.

O.T. 56

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΔΡΟΜ

ΟΜΟΣ ΟΔΡ

ΠΕ

ΠΕ

O.T. K.X. 42

O.T. 43Α

μετεγκαταστασεισ οικισμων ΟΣ

ΧΩΡΟΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ -ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΧΑΡΑΣ

ΠΕΖ

αναργυροι

O.T. 45Β

P

ΧΩΡΟΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ - ΧΩΡΟΣ ΣΤΑΘΜΕΥΣΗΣ


ΟΣ

ΟΜ

O.T. 1

ΟΔΡ

ΠΕΖ

O.T. 2Α

Σ

ΜΟ

ΡΟ

ΟΔ

ΠΕΖ

Σ ΜΟ

ΡΟ

O.T. K.X. 2B

ΟΔ

ΠΕΖ

129

Σ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟ

O.T. 3Α P

Σ

O.T. 5Γ

ΟΣ

ΔΡΟΜ

ΖΟ

ΠΕ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

O.T. K.X. 3Β

ΟΣ

ΟΜ

ΟΔΡ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

O.T. 4Α

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

O.T. 4Β

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

P

O.T. 4Γ

ΠΕΖ

ΠΕ

ΖΟ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

O.T. 5Α

ΔΡ

ΟΜ

ΟΣ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ ΟΣ

ΔΡΟΜ

ΠΕΖΟ

P

ΧΩΡΟΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ

O.T. 6

ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΧΑΡΑΣ

ΟΣ ΔΡΟΜ

ΠΕΖΟ

O.T. 5Β

P

ΠΕ

ΖΟ

ΖΟ ΠΕ

ΠΕ

ΖΟ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

O.T. 8Α

O.T. 8Β

ΔΡ

P

O.T. 9

ΧΩΡΟΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΔΡ

ΟΣ

O.T. 12Α

O.T. 7Α ΟΜ

ΟΣ

P

O.T. 4Δ

O.T. 7Β

ΠΕ

ΖΟ

ΠΕ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΟΣ ΟΜ ΔΡ ΖΟ

P

O.T. 4Ε

O.T. 13Α ΔΡ

ΟΜ

ΟΣ

O.T. 13Β

Μ ΡΟ

O.T. 11Α

ΠΕΖΟΔΡ.

O.T. 10Α

O.T. 11Β

ΠΕ

ΖΟ

ΧΩΡΟΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

O.T. 11Γ

ΔΡ

O.T. 14Α ΟΜ

ΟΣ

O.T. 14Β

P

ΟΜ

Δ

ΖΟ

ΠΕ

ΟΣ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΠΕΖ ΟΔ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΡΟ

ΜΟ

Σ

ΠΕΖ ΟΔ

ΠΕΖΟΔΡ.

ΠΕ ΟΣ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΟΜ

O.T. 12Β ΟΣ

ΟΜ ΔΡ

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΟΣ ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ ΠΕ

Σ Ο Μ Ο ΖΟ ΔΡ ΠΕ Ο Σ Μ ΖΟ ΔΡ Ο

O.T. P 10Β

ΔΡ ΖΟ

Σ

Ο

Μ

Ο

ΔΡ

Ο

ΕΖ

ΟΜ

ΟΣ

ΠΕ

Π

ΟΣ

ΔΡ

ΟΜ

ΔΡ

ΖΟ

ΖΟ

ΠΕ

ΠΕ

O.T. 15Α ΠΕ

ΖΟ

ΔΡ

O.T. 16

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

ΟΜ

ΟΣ

ΧΩΡΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

O.T. 15Β

Σ Ο Μ Ο ΔΡ ΖΟ ΠΕ ΠΕ

ΖΟ

O.T. 21Β

ΔΡ

ΟΜ

ΟΣ

P

ΧΩΡΟΣ ΣΤΑΘΜΕΥΣΗΣ

ΟΣ

ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΟΣ

O.T. 21Α

ΟΣ ΠΕΖΟΔΡΟΜ

ΟΣ ΠΕΖΟΔΡΟΜ

Πολεοδομική οργάνωση νέου οικισμού Αναργύρων, 1:2.000 μετεγκαταστασεις οικισμων

αναργυροι

K.X.

K.X.

P

K.X.

ΠΕ

ΖΟ

O.T. 48

Δ.

ΠΕΖΟΔΡΟΜΟΣ

O.T. 47Β K.X.


αναργυροι

μετεγκαταστασεισ οικισμων

4.2.4 Πολεοδομικά χαρακτηριστικά νέου οικισμού Αναργύρων

130

Η ιδιομορφία της τοποθεσίας που επιλέχθηκε για τη δημιουργία του νέου οικισμού αλλά και οι βιοκλιματικές αρχές που πρέπει να διέπουν το σχεδιασμό του, αποτελούν τις βασικές παραμέτρους από τις οποίες απορρέουν τα κύρια πολεοδομικά χαρακτηριστικά του νέου οικισμού. Ο πολεοδομικός ιστός αναπτύσσεται εκατέρωθεν της κεντρικής αρτηρίας που διατρέχει όλο τον οικισμό και ακτινικά σε αυτή διαμορφώνεται το οδικό δίκτυο. Το κέντρο του οικισμού έχει τοποθετηθεί κεντροβαρικά της συνολικής επιμήκους περιοχής και πάνω σε αυτή έχουν χωροθετηθεί χρήσεις κοινωνικής υποδομής όπως διοίκηση, εκπαίδευση, αναψυχή. Στο χώρο της διοίκησης προτείνεται να κατασκευαστεί ένα κτίριο πολλαπλών χρήσεων που θα εξυπηρετεί τις ανάγκες πολιτιστικών εκδηλώσεων, χώρος αγροτικού ιατρείου, ΚΑΠΗ. Στο χώρο εκπαίδευσης προβλέπεται να δημιουργηθεί και κτίριο νηπιαγωγείου. Κατά την πολεοδόμηση της περιοχής, έχει χωροθετηθεί στις νότιες παρυφές της περιοχής ένας επίπεδος χώρος ιδιωτικών αγροτεμαχίων, οριοθετώντας μια μικρή γειτονιά. Όσων αφορά τις χρήσεις γης, στα οικόπεδα καταμήκους του κεντρικού οδικού άξονα, του κέντρου του οικισμού και της τοπικής πλατείας στο νοτιοανατολικό τμήμα του οικισμού, προβλέπεται ως βασική χρήση αυτή της γενικής κατοικίας (Προεδρικό Διάταγμα ''Κατηγορίες και Περιεχόμενο Χρήσεων γης'', άρθρο 3, ΦΕΚ 166 Α', 23-2/6-3-87). Στα υπόλοιπα οικόπεδα χωροθετήθηκαν χρήσεις αμιγούς κατοικίας σύμφωνα με το (Προεδρικό Διάταγμα '' Κατηγορίες και Περιεχόμενο Χρήσεων Γης'', άρθρο 2, ΦΕΚ 166 Α', 23-2/63-87). Ως συντελεστής δόμησης για τα οικόπεδα που θα διατεθούν για κατοικία προτείνεται να είναι 0,6 ενώ στους χώρους με κοινωφελείς χρήσεις προτάθηκε να είναι ίσος με 0,8. Τα οικοδομικά τετράγωνα με βασική χρήση την κατοικία στο τμήμα του οικισμού που έχει προσανατολισμό νότιο ή νοτιοδυτικό διαμορφώνονται στον άξονα Ανατολή –Δύση ή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4


μετεγκαταστασεις οικισμων

αναργυροι

σε μικρή απόκλιση από αυτόν, έτσι ώστε η χωροθέτηση των κατοικιών μέσα στα οικόπεδα να εκμεταλλεύεται αυτόν τον προσανατολισμό. Προτείνεται τα κτίρια των κατοικιών να είναι πανταχόθεν ελεύθερα, δηλαδή να έχουν απόσταση 2,5 μ. από τα πλάγια όρια των οικοπέδων. Το ύψος των κτιρίων με γενικές χρήσεις γενικής ή αμιγούς κατοικίας προτείνεται επτά και μισό (7.50) μ. Ο νέος οικισμός των Αναργύρων σχεδιάστηκε με τρόπο τέτοιο ώστε να αποτελείται από τρεις ‘γειτονιές’ που θα συνιστούν μία ενιαία πολεοδομική ενότητα. Το κεντρικό τμήμα του οικισμού περιλαμβάνει την κεντρική πλατεία, οργανώνοντας εκεί όλες τις κοινωνικές και διοικητικές λειτουργίες του οικισμού. Το τμήμα αυτό εκτείνεται από το κέντρο της περιοχής μέχρι τις νοτιοανατολικές παρυφές του λόφου και συνδέεται με τον νέο οικισμό Κομάνου με συνδετήριο-συλλεκτήριο άξονα. Το βόρειο τμήμα του οικισμού που αναπτύσσεται στα βορειοδυτικά του παραπάνω κεντρικού τμήματος και μέχρι τον κόμβο με το συνδετήριο άξονα του νέου Κομάνου, περιλαμβάνει χώρο πλατείας καθώς και περιοχές γενικής και αμιγούς κατοικίας αλλά και δύο χώρους αθλητικών δραστηριοτήτων. Τέλος, σύμφωνα με την μελέτη το νοτιοανατολικό τμήμα του νέου οικισμού, το οποίο αναπτύσσεται στα οικόπεδα που προτείνεται να απαλλοτριωθούν, περιλαμβάνει στο σύνολο τριάντα πέντε οικόπεδα κατοικίας που σχεδιάζονται σε σχεδόν Ιπποδάμειο σύστημα γύρω από την τοπική πλατεία και ένα δίκτυο πεζοδρόμων που οδηγούν ανηφορικά, διαμέσου κατάλληλων διαμορφώσεων , στο κεντρικό τμήμα του οικισμού (Πολεοδομική Μελέτη Νέου Οικισμού Αναργύρων Δήμου Εορδαίας, Α' στάδιο (Ανάλυση Προμελέτη- Προκριματική πρόταση), 2012) (Προεδρικό Διάταγμα ''Κατηγορίες και Περιεχόμενο Χρήσεων γης'', άρθρο 3, ΦΕΚ 166 Α', 23-2/6-3-87).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

131


ΚΟΜΑΝΟΣ

ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΙΚΙΣΜΩΝ

4.3

Κόμανος

Χαρακτηριστικά παλαιού οικισμού Κομάνου KOMANOS....... ­ Χάρτες Google

KOMANOS.......

Λήψη εικόνας: Νοε 2009

Η εικόνα ενδέχεται να υπόκειται σε πνευματικά δικαιώματα.

...

Άποψη παλαιού οικισμού Κομάνου

dis Georgios

- Νοε 2009

Ο οικισμός του Κομάνου, διέθετε πληθυσμό 817 κατοίκων κατά την απογραφή του 1991, βρίσκεται 15 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Πτολεμαΐδας, στον άξονα ΠτολεμαΐδαςΚοζάνης, καθώς οι διαδικασίες απαλλοτρίωσης του δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμα. Η κτηματική περιοχή αλλά και ο οικισμός βρίσκονται μέσα στην περιοχή του λιγνιτωρυχείου του Κύριου Πεδίου. Θεωρείται στάσιμος οικισμός αφού από τη στιγμή που ανακηρύχτηκε υπό μετεγκατάσταση ο πληθυσμός του δεν μεταβλήθηκε σημαντικά, είτε λόγω της μετεγκατάστασης είτε λόγω της βεβαρυμμένης ατμόσφαιρας της περιοχής. Η ιστορία του σημερινού οικισμού αρχίζει από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Στην περιοχή που βρίσκεται ακόμη σήμερα ο οικισμός οι ντόπιοι είχαν αγοράσει από τους Τούρκους κτήματα και τα εκμεταλλεύονταν. Με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924 εγκαταστάθηκαν στην περιοχή πρόσφυγες κύρια από την Σοβιετική Ένωση και τον Πόντο και το κράτος παίρνοντας στην κατοχή του τα τούρκικα αγροκτήματα - «τσιφλίκια»- τα μοίρασε στους εγκατεστημένους στην περιοχή ακτήμονες πρόσφυγες (ΑΝ.ΚΟ., σ. 5/66). Ο πληθυσμός της εποχής ασχολούνταν κυρίως με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Σήμερα το κυρίαρχο κομμάτι του πληθυσμού εργάζεται στη Δ.Ε.Η. Α..Ε. Ο παλαιός οικισμός Κομάνου ανήκει σύμφωνα με τις προδιαγραφές των ‘Ανοικτών Πόλεων’ σε στάσιμο οικισμό όσων αφορά το πληθυσμιακό του μέγεθος όπως προαναφέρθηκε, μεγάλο οικισμό ως προς τη απόλυτη τάξη μεγέθους του και συνεκτικό ως προς το βαθμό διασποράς των κτισμάτων, το 90% των κτισμάτων ανά δύο, απέχουν λιγότερο από 40 μέτρα. Ως προς το χαρακτήρα του δομημένου περιβάλλοντος δεν παρουσιάζει κάποια ιδιαιτερότητα και επομένως δεν χρήζει προστασίας (ΦΕΚ, 9/10/2003). Η μικρή απόσταση του οικισμού από την Πτολεμαΐδα αποτέλεσε προφανώς σημαντικό ρόλο για την ανάπτυξη του οικισμού σε λειτουργικό επίπεδο σε θέματα υπηρεσιών, εμπορίου

gle.gr/maps/place/%CE%9A%CF%8C%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%82+502+00/@40.460473,21.766571,3a,75y,209h,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1s29349548!2e1!3e10!6s%2F%2Flh3.googleuserco...

KOMANOS.. ­ Χάρτες Google

KOMANOS..

OS..

stikidis Georgios

φία - Νοε 2009

Λήψη εικόνας: Νοε 2009

Η εικόνα ενδέχεται να υπόκειται σε πνευματικά δικαιώματα.

Άποψη παλαιού οικισμού Κομάνου

google.gr/maps/place/%CE%9A%CF%8C%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%82+502+00/@40.457136,21.762886,3a,75y,75h,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1s29349557!2e1!3e10!6s%2F%2Flh6.googleusercon...

132

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

1/2

1/2


μετεγκαταστασεις οικισμων

κομανοσ

αλλά και απασχόλησης. Η Πτολεμαΐδα ως εμπορικό κέντρο, καθώς και ως δεύτερο κέντρο παροχής υπηρεσιών μετά την Κοζάνη λειτουργεί ως ισχυρός πόλης έλξης της ευρύτερης περιοχής για όλους τους τομείς. Βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη της πόλης της Πτολεμαΐδας υπήρξε η ανάδειξη της περιοχής και κατ΄επέκταση ολόκληρου του Νομού σαν το μεγαλύτερο ενεργειακό κέντρο της χώρας με την αξιοποίηση των λιγνιτοφόρων κοιτασμάτων (ΑΝ.ΚΟ., 1/10/2016). H περιοχή που σχεδιάστηκε να μετεγκατασταθεί ο οικισμός του Κομάνου, συνορεύει με τον νέο οικισμό Αναργύρων και η ευρύτερη περιοχή μετεγκατάστασης έχει αναλυθεί παραπάνω στην ενότητα περιοχή μετεγκατάστασης οικισμού Αναργύρων (ΑΝ.ΚΟ., 1/10/2016) (Πολεοδομική Μελέτη Νέου Οικισμού Αναργύρων Δήμου Εορδαίας, Α' στάδιο (Ανάλυση ΠρομελέτηΠροκριματική πρόταση), 2012) . 4.3.1 Πολεοδομική Οργάνωση νέου οικισμού Κομάνου

Η πολεοδομική οργάνωση του νέου οικισμού προσδιορίστηκε αρχικά από το ιδιαίτερο ανάγλυφο της ευρύτερης περιοχής όπως αυτό διαμορφώνεται μέσα από τα διάφορα υδρορέματα που υπάρχουν και το γυμνό περιαστικό τοπίο. Η ευρύτερη περιοχή μετεγκατάστασης χαρακτηρίζεται από ένα ιδιαίτερο ανάγλυφο που διαμορφώνεται από τις κατά τόπους διαφορετικές κλίσεις του εδάφους. Επιπλέον στόχος του σχεδιασμού από τους μελετητές ήταν η δημιουργία ενός οικισμού, υψηλών προδιαγραφών, που μπορεί να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες του ατόμου. H πολεοδομική μελέτη στοχεύει στο σχεδιασμό της τεχνικής και κοινωνικής υποδομής του οικισμού στη νέα του θέση, στην οργάνωση του συστήματος της κυκλοφορίας, τον καθορισμό των χρήσεων γης και τη θέσπιση όρων και περιορισμών δόμησης ώστε να προβάλλεται και παράλληλα να προστατεύεται και να αναδεικνύεται η νέα φυσιογνωμία του οικισμού. Βασικές αρχές της προτεινόμενης πολεοδομικής πρότασης, όπως και στην περίπτωση των Αναργύρων απορρέουν από της

Επόμενη σελίδα: νέος οικισμός Κομάνου ©Προσωπικό αρχείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

133


συμπερασματα

134

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

135


κομανοσ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

ιδιομορφία της περιοχής μετεγκατάστασης και τη δημιουργία ενός προαστιακού οικισμού υψηλών προδιαγραφών. Η χωροθέτηση των βασικώς χρήσεων κοινωνικής υποδομής όπως διοίκηση εκπαίδευση, περίθαλψη, πολιτισμός, αθλητισμός κι αναψυχή πραγματοποιείται ανάμεσα στις ζώνες πρασίνου, η χωροθέτηση των οποίων πραγματοποιείται όπου οι κλίσεις του εδάφους δεν επιτρέπου τη δόμηση. Παράλληλα στόχος των μελετητών ήταν να δημιουργηθεί ένα σύγχρονο οδικό δίκτυο που να ικανοποιεί τις σύγχρονες για την εποχή αντιλήψεις αστικού σχεδιασμού. Η οργάνωση και η ιεράρχηση του οδικού δικτύου στοχεύει στο να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του οικισμού χωρίς να αλλοιώνεται το ανάγλυφο του εδάφους. Επιπρόσθετα για το νέο οικισμοί, προβλέπεται στην πολεοδομική μελέτη, η δημιουργία δικτύου ελεύθερων χώρων αναψυχής και σημείων αναφοράς-πόλων έλξης. Οι παραπάνω βασικές αρχές στοχεύουν ουσιαστικά στη δημιουργία ενός αρμονικού οικιστικού συνόλου με τη θεσμοθέτηση κατάλληλων όρων και περιορισμών (ΑΝ.ΚΟ. Α. , 15/06/1999). 4.3.2 Πολεοδομικά χαρακτηριστικά του νέου οικισμού

136

Ο οικισμός του νέου Κομάνου αντιμετωπίστηκε σαν μία πολεοδομική ενότητα αποτελούμενη από δύο ‘μεγάλες' γειτονιές, που χωρικά εκτείνονται δεξιά και αριστερά της ζώνης πρασίνου και προτείνεται να διατρέχει τον οικισμό με κατεύθυνση από τα βορειοδυτικά προς τα νοτιοανατολικά. Οι δύο αυτές γειτονιές, λειτουργικά ενώνονται με την περιοχή του προτεινόμενου πολεοδομικού κέντρου. Το κέντρο αυτό χωροθετήθηκε κεντροβαρικά και επεκτείνεται με χώρους πρασίνου και αναψυχής, διασχίζοντας τον οικισμό κατά μήκος (ΦΕΚ-166/Δ/6/3/87). Στο προαναφερόμενο κέντρο του οικισμού χωροθετούνται όλες οι κοινωφελείς χρήσεις αυτού (διοίκηση, ναός, εκπαίδευση, υγεία - πρόνοια, πολιτισμός, πλατεία, πάρκο, αναψυχή) σε θέσεις που επιτρέπει η φυσιογνωμία του χώρου και προσφέρονται ταυτόχρονα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4


μετεγκαταστασεις οικισμων

κατάλληλες θέες. Τα δύο επί μέρους υποσύνολα χώρων πράσινου - αναψυχής, που δημιουργούνται εκατέρωθεν του κεντρικού, αποτελούν μικρότερους πόλους έλξης δημιουργώντας ταυτόχρονα δύο μικρούς αθλητικούς πυρήνες (Α’ και Β’), με τη χωροθέτηση εντός αυτών υπαίθριων αθλητικών εγκαταστάσεων, όπως γηπέδων μπάσκετ, τένις, βόλεϊ. Οι προτεινόμενοι περιφερειακοί κοινόχρηστοι χώροι - πλατείες - παιδικές χαρές έχουν καθαρά τοπικό χαρακτήρα. Σύμφωνα με το προεδρικό διάταγμα της 232-1987, στην υπόλοιπη περιοχή του οικισμού αναπτύσσεται η χρήση της γενικής κατοικίας, όπως προβλέπεται και στο κεφάλαιο 2.5.5.1. Η έκταση για τις αθλητικές εγκαταστάσεις του οικισμού, σύμφωνα με τη μελετητική ομάδα, αποφασίστηκε να είναι σε ομαλότερο έδαφος με πιο ήπιες κλίσεις, σε έκταση που βρίσκεται στο νότιο τμήμα του οικισμού (ΦΕΚ166/Δ/6/3/87). Επίσης νότια του οικισμού και εκτός αυτού, προτάθηκε να χωροθετηθεί ο χώρος του νεκροταφείου του οικισμού. Τέλος για την μετεγκατάσταση των υπαρχόντων κτηνοτροφικών μονάδων στην εν λόγω έκταση (όπως αυτή συμφωνήθηκε μεταξύ Δήμου Πτολεμαΐδας και Κοινότητας Κομάνου, με απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου) προτάθηκε να επιλεγεί χώρος ο οποίος να απέχει από το όριο του οικισμού απόσταση 1000 μ. (ΑΝ.ΚΟ. Α. , 15/06/1999). Το οδικό δίκτυο του νέου οικισμού σχεδιάστηκε έτσι ώστε να ακολουθεί τις βασικές αρχές της πρότασης συντελώντας στην καλύτερη λειτουργική και πολεοδομική οργάνωση αυτού. Το οδικό δίκτυο απαρτίζεται από πρωτεύοντες δρόμους, δευτερεύοντες, τοπικής σημασίας και πεζοδρόμους. Ένας κεντρικός οδικός άξονας που διασχίζει κατά μήκος τον οικισμό χωροθετείται έκκεντρα αυτού και μαζί τον περιφερειακό δακτύλιο και τον άξονα που διατρέχει το πολεοδομικό κέντρο, αποτελούν το κύριο οδικό δίκτυο του οικισμού διευκολύνοντας την πρόσβαση σ’ όλο τον οικισμό, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τους κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους. Το δευτερεύον οδικό δίκτυο καθώς και οι τοπικής σημασίας δρόμοι διευκολύνουν την πρόσβαση των κατοίκων στις επί μέρους γειτονιές του οικισμού, ενώ το εκτεταμένο δίκτυο πεζοδρόμων στοχεύει σε συνδιασμό με το κυμαινόμενο κατά περίπτωση πλάτος των πεζοδρομίων από 1.00 έως 3.50m,

κομανοσ

Νέος οικισμός Κομάνου ©Προσωπικό αρχείο

Νέος οικισμός Κομάνου ©Προσωπικό αρχείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

137


κομανοσ

μετεγκαταστασεισ οικισμων

στον καλύτερο σχεδιασμό και αξιοποίηση του κοινόχρηστου χώρου, ενθαρρύνοντας ταυτόχρονα την πεζή κίνηση από και προς το κέντρο. Ακόμη χωροθετούνται δύο μεγάλοι χώροι στάθμευσης περιφερειακά του πολεοδομικού κέντρου, καθώς και πολλοί παράπλευροι χώροι στάθμευσης χωροθετημένοι κατά μήκος του βασικού οδικού δικτύου και των χώρων πρασίνου - αναψυχής εξασφαλίζοντας τη στάθμευση των αυτοκινήτων των κατοίκων και των επισκεπτών (ΑΝ.ΚΟ. Α. , 15/06/1999).

Επόμενη σελίδα: Ευρύτερη περιοχή νέου οικισμού Κομάνου, 1:5.000 ©ΑΝ.ΚΟ.

138

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4


μετεγκαταστασεις οικισμων

κομανοσ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

139


140


μετεγκαταστασεις οικισμων

ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ : ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΝΕΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΚΟΜΑΝΟΥ ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ:

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ (ΑΝΚΟ) ΑΕ

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ

ΠΡΟΒΟΛΗ : HATT O Κ.Φ.Χ. 1: 100000 ΦΛΩΡΙΝΑ F= 40 45 L= -2O15 απο ΑΘΗΝΑ

ΚΑΡΑΔΑΛΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Αρχιτεκτων Μηχανικος ΔΙΑΝΟΜΗ ΠΙΝΑΚΙΔΩΝ

ΣΙΤΡΑΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Τοπογραφος Μηχανικος ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ ΚΩΣΤΑΣ Γεωλογος ΤΣΙΟΥΚΡΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ηλεκτρολογος Μηχανικος Τ.Ε.

ΣΟΥΤΣΟΥ ΜΑΤΟΥΛΑ Σχεδιαστρια

Π -2.3

ΘΕΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ

ΚΟΜΑΝΟΣ

ΚΛΙΜΑΚΑ 1 : 1000

ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΙΟΥΛΙΟΣ 2000 ΣΥΝΤΑΧΘΗΚΕ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ 3η

Τριτη Εκδοση με τοπικες αλλαγες αναμεσα στα Ο.Τ. 15 & 9

141


συμπερασματα

μετεγκαταστασεισ οικισμων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 5.

Σελίδα 138: Πολεοδομική οργάνωση νέου οικισμού Κομάνου, 1:5.000 ©ΑΝ.ΚΟ. Σελίδα 139: Ρυμοτομικό σχέδιο νέου οικισμού Κομάνου, 1:5.000 ©ΑΝ.ΚΟ.

142

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

Συμπεράσματα

Η λειτουργία και οι δραστηριότητες της Δ.Ε.Η. στο οροπέδιο Εορδαίας, αποτέλεσε από την πρώτη στιγμή της λειτουργίας της τον βασικό παράγοντα για την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Η δημιουργία χιλιάδων θέσεων εργασίας αλλά και η προσφορά εργασίας σε πολλές άλλες επιχειρήσεις της Δυτικής Μακεδονίας και γενικότερα της Βορείου Ελλάδας, συνέβαλλε στην μείωση της ανεργίας στην περιοχή και συνεπώς στην οικονομική άνθιση της. Μέσα από αυτή τη διαδικασία όμως, συνέβη και κάτι άλλο επίσης σημαντικό για τη φυσιογνωμία της περιοχής σήμερα. Η μείωση της ανεργίας και η εύρεση εργασίας, ανέκοψαν τη ροή των κατοίκων προς τα αστικά κέντρα, με αποτέλεσμα τη μεταβολή της εικόνας της περιοχής ενώ η πληθυσμιακή αύξηση, τη μετέβαλλε σε αστικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής. Η αλλαγή αυτή, από την καθαρά αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή στην εκβιομηχάνιση της περιοχής, σε συνδιασμό με την οικονομική άνθιση, επέφερε την αναδιοργάνωση της τότε μικρής κοινωνικής δομής σε μία σύγχρονη πόλη, με παροχές και υπηρεσίες για τους κατοίκους της. Η εξέλιξη της περιοχής σε τοπικό βιομηχανικό κέντρο, η οποία δε συνοδεύονταν από την ανάλογη οργάνωση και δημιουργία υποδομών για την υποδοχή τους, έχει και την αρνητική της εκδοχή. Οι εξορυκτικές δραστηριότητες στην περιοχή και η λειτουργία των εργοστασίων για την παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας, αποτελούν την κυρίαρχη αιτία μόλυνσης της ευρύτερης περιοχής του λεκανοπεδίου Κοζάνης-Πτολεμαΐδας-Αμυνταίου. Τα επίπεδα μόλυνσης στην περιοχή επηρεάζουν τόσο της ατμόσφαιρα αλλά και την υγεία των ατόμων, συνοδευόμενη παράλληλα με την αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής. Η διαδικασία των εκσκαφών για την εξόρυξη του λιγνίτη, δημιουργεί τεράστιες τάφρους στο υπέδαφος αλλά και περιοχές αποθέσεων,


μετεγκαταστασεις οικισμων

αλλάζοντας το φυσικό τοπίο και επιδρώντας αρνητικά στην τοπική χλωρίδα και πανίδα. Η τροποποίηση της φυσιογνωμίας του φυσικού τοπίου, δε θα μπορούσε να αφήσει αμετάβλητους τους οικισμούς που βρίσκονταν στο ευρύτερο πεδίο των εξορύξεων. Η αναγκαστική απαλλοτρίωση κτηματικών περιοχών οικισμών και η μετεγκατάσταση τους σε νέα θέση, με σκοπό τη δημιουργία στις περιοχές αυτές λιγνιτωρυχείων για εκμετάλλευση των κοιτασμάτων, συνιστούν μέρος του κύκλου της παραγωγικής διαδικασίας, τελικό προϊόν της οποίας είναι η παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας. Η αναγκαστική μετεγκατάσταση των οικισμών, από 1972 με πρώτο οικισμό την Καρδιά και έπειτα, δημιούργησε μία εντελώς διαφορετική γεωγραφία στην περιοχή. Η χωροταξική δομή μεταβλήθηκε, δημιουργώντας στην πραγματικότητα ένα περισσότερο αστικοποιημένο οικιστικό σύνολο. Από το 1972 που η Δ.Ε.Η. ξεκίνησε τις αναγκαστικές απαλλοτριώσεις και μετεγκαταστάσεις οικισμών, ο τομέας της παραγωγής άρχισε να μεταβάλλεται. Ο κυρίαρχος ως τότε πρωτογενής τομέας ξεκίνησε να παρουσιάζει φθίνουσες ως και μηδενιστικές τάσεις, όσον αφορά τον αριθμό των αποκλειστικά απασχολούμενων ατόμων στη γεωργία και την κτηνοτροφία. Ο αγροτικός-κτηνοτροφικός χαρακτήρας της περιοχής μεταβλήθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου σε αστικό. Η μεταβολή αυτή, προκύπτει εύλογα καθώς οι αναγκαστικές απαλλοτριώσεις οικισμών και η αποκατάσταση των πληττόμενων πληθυσμών από τη Δ.Ε.Η Α.Ε. προσφέροντας θέσεις εργασίας στην επιχείρηση, έχουν μετατοπίσει το παραγωγικό δυναμικό από τον πρωτογενή στον δευτερογενή και τριτογενή τομέα. Τόσο η γεωργία όσο και η κτηνοτροφία αποτελούν πλέον συμπληρωματική πηγή απασχόλησης και εισοδήματος για τους απασχολούμενους σε άλλους κλάδους της οικονομίας. Με βάση τα παραπάνω, οι νέοι οικισμοί που δημιουργούνται δεν διαθέτουν αγροτικό-κτηνοτροφικό χαρακτήρα, καθώς το βάρος στον τομέα της παραγωγής έχει μετατοπιστεί. Κάθε περίπτωση μετεγκατάστασης, αντιμετωπίζεται από την αρμόδια μελετητική ομάδα σαν μεμονωμένη περίπτωση με βάση όμως και στοιχεία προηγούμενων

συμπερασματα

Αποστραγγιστικό κανάλι εσωτερικό του ορυχείου ©προσωπικό αρχείο

στο

Το υπέδαφος στην περιοχή του ορυχείου ©προσωπικό αρχείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

143


συμπερασματα

144

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

145


συμπερασματα

Προηγούμενη σελίδα: Σημεία εξορύξεων σε τμήμα του ορυχείου ©προσωπικό αρχείο

146

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

μετεγκαταστασεισ οικισμων

μετεγκαταστάσεων που έχουν ήδη υλοποιηθεί. Η έλλειψη συγκεκριμένης στρατηγικής αντιμετώπισης αλλά και ενός οργανωμένου μοντέλου μετεγκαταστάσεων, μαρτυρούν την απουσία συγκεκριμένου πλάνου για την μακροπρόθεσμη εξέλιξη της ευρύτερης περιοχής. Σε επίπεδο οικισμών, η έλλειψη συνολικής στρατηγικής δύναται να οδηγήσει σε καθυστερήσεις και προβλήματα που οφείλονται στην έλλειψη οργάνωσης. Ο λανθασμένος υπολογισμός του απαιτούμενου χρόνου, η χρονική διαφορά από την απαλλοτρίωση ενός υφιστάμενου οικισμού έως την υλοποίηση και την παροχή οικοπέδων στο νέο οικισμό, μπορεί να οδηγήσει όπως για παράδειγμα στην περίπτωση του Κομάνου, στην μη υλοποίηση του νέου οικισμού. Παράλληλα, συχνά το ποσό των αποζημιώσεων, χρησιμοποιείται για την αγορά διαμερισμάτων ή την κατασκευή κατοικιών στην πόλη της Πτολεμαΐδας ή της Κοζάνης. Το γεγονός αυτό, αφενός ωθεί στην ανάπτυξη των δύο μεγάλων αστικών κέντρων της περιοχής και αφετέρου εσωκλείει τον κίνδυνο του αφανισμού ολόκληρων οικισμών προτού καν δημιουργηθούν, καθώς οι κάτοικοι του έχουν αποφασίσει να ‘μετεγκατασταθούν’ στην πόλη. Το παραπάνω γεγονός, επηρεάζει κι αυτό την χωροταξική δομή της ευρύτερης περιοχής, προωθώντας την αστικοποίηση καθώς η απαλλοτρίωση ενός οικισμού δεν αποτελεί ικανή και αναγκαία συνθήκη που να υπόσχεται την πραγμάτωση του αντίστοιχου νέου οικισμού. Οι πόλεις φαίνονται να αυξάνονται πληθυσμιακά, είτε λόγω της αστικοποίησης που προωθείται, είτε γιατί οι νέοι οικισμοί τοποθετούνται από επιλογή στα περίχωρα των πόλεων, με πιθανό σκεπτικό την εξέλιξη τους προς εκείνο το σημείο. Καταληκτικά, οι νέοι οικισμοί που δημιουργούνται αντικαθιστώντας τους παλιούς, συνιστούν σύγχρονες εκδοχές των παλαιών οικισμών τόσο προς τον σχεδιασμό όσο και στην οργάνωση και τη λειτουργία τους. Βασικός στόχος είναι, η δημιουργία βιώσιμων και αυτόνομων οικισμών, που θα συνεχίσουν να εξελίσσονται χρονικά και δεν θα εγκαταλειφθούν με τον καιρό. Οι οικισμοί αυτοί θα συλλειτουργούν με τα αστικά κέντρα για την παροχή υπηρεσιών και λειτουργιών, αλλά θα διατηρούν ακέραια την φυσιογνωμία τους, που αποτελεί συνδετήριο άξονα με τον πρώτο οικισμό.


μετεγκαταστασεις οικισμων

5.1

συμπερασματα

O χωροταξικός αντίκτυπος της Δ.Ε.Η. Α.Ε.

Η λειτουργία της Δημόσιας Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, με βασική συνιστώσα της την αναγκαστική εξόρυξη λιγνίτη, για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αποτυπώνει το στίγμα της στην χωροταξική δομή της περιοχής. Η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων λιγνίτη που υπάρχουν στο υπέδαφος των οικισμών, υπαγορεύει την μετακίνηση και την μετεγκατάσταση του πληθυσμού τους. Η δραστηριοποίηση στην περιοχή, με σκοπό βέβαια την παραγωγή ‘φθηνής’ ηλεκτρικής ενέργειας, επηρεάζει δραστικά το μέλλον των οικισμών αλλά και το χωρικό τους στίγμα. Η χωροτακτική δομή της περιοχής μεταβλήθηκε δραστικά και παρουσιάζει έντονες διαφορές από την εποχή πριν των εξορύξεων, συγκρινόμενη με την σημερινή και μελλοντική εικόνα. Η θέση των οικισμών μεταβλήθηκε δημιουργώντας ένα νέο χάρτη της περιοχής. Η ΄μετακίνηση΄ αυτή των οικισμών άσκησε επιρροή και στις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ τους αλλά και στις σχέσεις με το κοντινότερο αστικό κέντρο. Οικισμοί που γειτνίαζαν στο παρελθόν, είναι πιθανόν να απέχουν αρκετά χιλιόμετρα σήμερα αλλά ακόμα και να υπάγονται σε διαφορετικό δήμο διοικητικά και χωρικά όπως στην περίπτωση των Αναργύρων. Συνεπώς οι σχέσεις που αναπτύχθηκαν μεταξύ οικισμών και καθόρισαν τη φυσιογνωμία τους, παύουν πλέον να υφίστανται. Επιπλέον, η αλληλεξάρτηση με την πόλη γίνεται ολοένα και πιο εμφανής. Οι νέοι οικισμοί που προκύπτουν, αντικαθιστώντας τους παλαιούς, έχουν άμεση σχέση με την πόλη σε επίπεδο εξυπηρετήσεων και συναναστροφών. Ο χαρακτήρας των νέων οικισμών, δεν εσωκλείεται στα πλαίσια ενός αγροτικού οικισμού όπως στο παρελθόν, καθώς και ο τομέας της παραγωγής έχει μετατοπιστεί από τον πρωτογενή σε δευτερογενή και τριτογενή, με αποτέλεσμα η φυσιογνωμία των οικισμών να είναι περισσότερο ‘αστική’.

Επόμενη σελίδα: Η αυλή του λιγνήτη, όπου υπάρχει απόθεμα για περίπτωση ανάγκης ©προσωπικό αρχείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

147


συμπερασματα

148

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

149


συμπερασματα

μετεγκαταστασεισ οικισμων

5.2

150

Οι μετεγκατεστημένοι οικισμοί

Εξετάζοντας τα παραδείγματα μετεγκαταστάσεων που έχουν υλοποιηθεί ή μελετηθεί σε επίπεδο εφαρμογής, είναι εμφανές πως η χωροτακτική τους τοποθέτηση δεν είναι τυχαία. Ο οικισμός της Καρδιάς, που ήταν ο πρώτος που μεταγκαταστάθηκε, ‘προσαρτήθηκε’ κατά το ήμισυ ουσιαστικά στην πόλη της Πτολεμαΐδας, συνιστώντας σήμερα κομμάτι της πόλης, ενώ το άλλο μισό του οικισμού ενώθηκε με τα Κοίλα Κοζάνης. Από την άλλη πλευρά ο οικισμός της Εξοχής μεταγκαταστάθηκε ενιαίος και τοποθετήθηκε δίπλα στο τμήμα της Καρδιάς, δίπλα στα Κοίλα Κοζάνης. Στην περίπτωση της Χαραυγής, ο νέος οικισμός που δημιουργήθηκε χωροθετήθηκε στην αρχή της πόλης της Κοζάνης. Η επέκταση της πόλης, πλησίασε κατά πολύ τον νέο οικισμό με αποτέλεσμα να αποτελεί ουσιαστικά προάστιο της καθώς τα όρια τους εφάπτονται. Ο νέος οικισμός της Χαραυγής, επίσης αποτέλεσε τη βασική περιοχή για την αγορά ακινήτων, μετά από το σεισμό του 1995, για όσους δεν μπορούσαν να αποκτήσουν ακίνητο στην πόλη της Κοζάνης λόγω της αύξησης των τιμών. Σημειώνεται εδώ, ότι η Χαραυγή ήταν η πρώτη και η τελευταία περίπτωση οικισμού όπου επιτράπηκαν οι αγοραπωλησίες. Ο νέος οικισμός του Κλείτους, μεταγκαταστάθηκε αυτούσιος και υλοποιήθηκε κανονικά, με τους κατοίκους να ξαναχτίζουν τα σπίτια τους στο νέο οικισμό. Η θέση του νέου οικισμού, βρίσκεται εφαπτομενικά στην περιοχή της ΖΕΠ Κοζάνης, κοντά στον οικισμό του Αργίλου και τη θέση που θα μετεγκατασταθεί ο οικισμός της Ποντοκώμης. Ακολούθησε ο οικισμός του Κομάνου, η απόφαση απαλλοτρίωσης του οποίου και η απόδοση των αποζημιώσεων πραγματοποιήθηκε πολύ πριν σχεδιαστεί και πολεοδομηθεί η έκταση του νέου οικισμού, στην περιοχή Κουρί. Η χρονική αυτή απόκλιση οδήγησε τους κατοίκους του Κομάνου να ΄μετεγκατασταθούν΄ κυρίως στην πόλη της Πτολεμαΐδας, καθώς έμειναν ανέστιοι και χωρίς τη δημιουργία του νέου οικισμού, έτοιμο να τους δεχτεί. Σε δεύτερη φάση ακολούθησαν οι απαλλοτριώσεις και ο σχεδιασμός μετεγκατάστασης των οικισμών της Ποντοκώμης ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5


μετεγκαταστασεις οικισμων

και της Μαυροπηγής. Στην περίπτωση της Μαυροπηγής, οι αποζημιώσεις αποδόθηκαν στους δικαιούχους χωρίς όμως οι οριστικές μελέτες για το νέο οικισμό να είναι έτοιμες, με αποτέλεσμα η υλοποίηση του νέου οικισμού να καθυστερεί. Είναι λογικό λοιπόν, εφόσον οι κάτοικοι έχουν απομακρυνθεί από το παλαιό οικισμό λόγω της απαλλοτρίωσης και δεν μπορούν να μετεγκατασταθούν στο νέο οικισμό που δεν υφίσταται, να αγοράζουν οικόπεδα και σπίτια στην πόλη της Πτολεμαΐδας. Ελλοχεύει λοιπόν ο κίνδυνος όπως και στην περίπτωση του Κομάνου, αυτή η διαφορά φάσης μεταξύ της απόδοσης των αποζημιώσεων και της υλοποίησης του νέου οικισμού, να προκαλέσει την αναβολή της πραγμάτωσης του νέου οικισμού. Στην περίπτωση της Ποντοκώμης, ο οικισμός έχει αρχίσει ήδη να υλοποιείται. Ακολούθησαν οι οικισμοί των Αναργύρων και της Ακρινής, οι οποίοι όμως απαλλοτριώθηκαν κάτω από το πρίσμα της διαφύλαξης της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Ο νέος οικισμός των Αναργύρων σχεδιάστηκε εφαπτομενικά του νέου οικισμού Κομάνου. Το γεγονός αυτό, καταδεικνύει την προσπάθεια ο νέος οικισμός των Αναργύρων, να προσελκύσει πιθανόν κατοίκους και στον οικισμό του Κομάνου, συνδυάζοντας και τα πλεονεκτήματα της περιοχής μετεγκατάστασης και τη μικρή απόσταση της από την Πτολεμαΐδα. Οσον αφορά την Ακρινή, οι κάτοικοι συναποφάσισαν για τη νέα θέση μετεγκατάστασης κοντά στον Αργιλο, τμήμα του βρίσκεται εντός της Ζώνης Ενεργού Πολεοδομίας Δήμου Κοζάνης. Στους δύο αυτούς οικισμούς πρόκειται να προστεθεί μελλοντικά και ο οικισμός του Πτελεώνα, δημιουργώντας ένα σύμπλεγμα τριών οικισμών. Οι πρώτοι οικισμοί που έχουν υλοποιηθεί, δηλαδή η Καρδιά, η Εξοχή και η Χαραυγή, ήταν οι μοναδικές περιπτώσεις που η Δ.Ε.Η. συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία μετεγκατάστασης. Έκτοτε η Δ.Ε.Η. καταβάλλει τις αποζημιώσεις και το ποσό που της αντιστοιχεί για τη δημιουργία των υποδομών στους νέους οικισμούς. Οι μετεγκαταστάσεις που υλοποιήθηκαν ή σχεδιάστηκαν μετά τη Χαραυγή, δηλαδή το Κλείτος, ο Κόμανος, η Ποντοκώμη και η Μαυροπηγή, είναι περιπτώσεις στις οποίες η Δ.Ε.Η. δεν ενεπλάκει δραστικά και περιορίστηκε στην απόδοση αποζημιώσεων και χρηματοδότησης υποδομών. Τέλος, στην περίπτωση των Αναργύρων και της Ακρινής,

συμπερασματα

Σελίδα 152: Ρυμοτομικό νέας Καρδιάς και νέας Εξοχής ©ΑΝ.ΚΟ. Σελίδα 153: Χαραυγής ©ΑΝ.ΚΟ.

Ρυμοτομικό

νέας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

151


συμπερασματα

μετεγκαταστασεισ οικισμων

Πάρκο

ί

Παιδικη χαρα

Πάρκο

Γηπεδο

Αγορα

Παιδικη χαρα

Πρασ

ινο

Νεκροταφειο

Πλατεία Παιδικη Χαρα

Παιδικη Χαρα

Πρασ

ινο

Εκκλησία

152

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

153


μετεγκαταστασεισ οικισμων

154

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

Νομός Κοζάνης: Με κόκκινο σηματοδοτείται η αρχική θέση των απαλλοτριωμένων οικισμών. Δημιουργούνται δύο νέοι οικιστικοί πόλοι γύρω απο την Κοζάνη και την Πτολεμαΐδα. Η ευρύτερη περιοχή που επισημαίνεται, είναι η περιοχή που επηρεάζεται άμεσα απο τη λειτουργία των ορυχείων. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 155


συμπερασματα

μετεγκαταστασεισ οικισμων

που κρίθηκαν υπό μετεγκατάσταση για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας, η Δ.Ε.Η. θα διαδραματίσει και πάλι πιο ενεργό ρόλο, όπως αυτόν στις πρώτες μετεγκαταστάσεις, συμμετέχοντας ενεργά στις μελέτες και την υλοποίηση των οικισμών.

5.3

156

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

Παθογένειες διαδικασίας μετεγκαταστάσεων

Σύμφωνα με τις μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι τώρα, η διαδικασία μετεγκατάστασης οικισμών δεν οργανώνεται με βάση ένα συγκεκριμένο μοντέλο-πλαίσιο που να ορίζει τις βασικές παραμέτρους και τους κανόνες που χαρακτηρίζουν τη διαδικασία. Κάθε περίπτωση μετεγκατάστασης, αντιμετωπίζεται μεμονωμένα και διαφορετικά. Το γεγονός αυτό παρουσιάζει πλεονεκτήματα αλλά και μειονεκτήματα. Από την μία πλευρά, η αντιμετώπιση κάθε περίπτωσης σαν μία εντελώς διαφορετική, μαρτυρά πως στην αντίστοιχη μελέτη, λαμβάνονται υπόψη τα ιδιαίτερα στοιχεία κάθε οικισμού. Η κάθε μελέτη πραγματοποιείται με τρόπο τέτοιο ώστε να εξετάζει και τελικά να προωθεί τη διαφύλαξη και τη φυσιογνωμία του κάθε οικισμού. Από την άλλη πλευρά, η έλλειψη οργάνωσης της όλης διαδικασίας προκαλεί καθυστερήσεις και προβλήματα κατά την υλοποίηση του έργου. Τα συμπεράσματα που προκύπτουν από μία μετεγκατάσταση που υλοποιείται δεν καταγράφονται και δεν χρησιμοποιούνται για μελλοντικές περιπτώσεις. Η έλλειψη οργανωμένης στρατηγικής μαρτυρά παράλληλα και την απουσία συγκεκριμένης πολιτικής από την πλευρά της πολιτείας, που προφανώς δεν έχει αντιληφθεί την ιδιαιτερότητα της κατάστασης και δεν έχει καμία πρόβλεψη για την μελλοντική εξέλιξη της ευρύτερης περιοχής. Το πιο σημαντικό όμως ζήτημα που χαρακτηρίζει τη διαδικασία των μετεγκαταστάσεων είναι η χρονική απόκλιση μεταξύ του ορισμού της απαλλοτρίωσης και την απόδοση των αποζημιώσεων μέχρι και το σχεδιασμό και την υλοποίηση του νέου οικισμού, αλλά και όσον αφορά την κοστολόγηση των υποδομών στους παλαιούς οικισμούς. Στην πρώτη περίπτωση,


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

η καθυστέρηση στην υλοποίηση του νέου οικισμού, από τη στιγμή εκτέλεσης της απαλλοτρίωσης δύναται να οδηγήσει στην οριστική αναβολή της πραγμάτωσης του οικισμού. Εάν η κήρυξη της απαλλοτρίωσης και η απόδοση των αποζημιώσεων δεν συμπέσει με την υλοποίηση του νέου οικισμού, οι κάτοικοι του παλαιού οικισμού θα μείνουν ανέστιοι και λογικό να προβούν στην αγορά ή και την κατασκευή κατοικίας το πιθανότερο στην πλησιέστερη πόλη, όπως έγινε και στην περίπτωση του Κομάνου. Το γεγονός αυτό μπορεί να οδηγήσει στον αφανισμό ολόκληρων οικισμών από το χάρτη της περιοχής. Όσον αφορά στην κοστολόγηση των υποδομών στους παλαιούς οικισμούς, αυτή φαίνεται να πραγματοποιείται με στοιχεία παλαιότητας των κτιρίων και των γενικότερων δημόσιων υποδομών. Οι οικισμοί που υφίστανται μετεγκατάσταση ή δύναται να μετεγκατασταθούν μελλοντικά, είναι κατά βάση προσφυγικοί οικισμοί που δημιουργήθηκαν μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών. Η χρονική περίοδος δημιουργίας τους μαρτυρά και την παλαιότητα του μεγαλύτερου μέρους των υποδομών τους. Η παλαιότητα τους λοιπόν, οδηγεί στη χαμηλή κοστολόγηση τους και στην απόδοση πολύ λιγότερων χρημάτων από αυτά που απαιτούνται για την εκ νέου κατασκευή των αντίστοιχων υποδομών στους νέους οικισμούς. Με τον τρόπο αυτό, το τελικό ποσό δεν επαρκεί, δημιουργώντας καθυστερήσεις στην υλοποίηση του οικισμού και στην εύρυθμη λειτουργία του εάν υλοποιηθεί, καθώς συνήθως απαιτείται η αναζήτηση επιπρόσθετων κονδυλίων από το ταμείο του τοπικού δήμου ή από διεθνή προγράμματα. Έτσι λοιπόν, η πραγμάτωση των υποδομών του νέου οικισμού αναβάλλεται μέχρι να βρεθούν τα επιπρόσθετα κονδύλια, με εμφανείς τους προαναφερθέντες κινδύνους.

Βιωσιμότητα νέων οικισμών και κρατική πολιτική 5.4

Η διαδικασία των απαλλοτριώσεων και των μετεγκαταστάσεων των οικισμών που πραγματοποιείται στη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

157


συμπερασματα

158

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

μετεγκαταστασεισ οικισμων

Δυτική Μακεδονία για την εκσκαφή λιγνίτη και την παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας, φαίνεται να βαρύνει τη Δ.Ε.Η. και τους τοπικούς φορείς που αναλαμβάνουν την υλοποίηση του έργου. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει ολοκληρωμένη ενημέρωση γύρω από το θέμα αυτό και συνεπώς μία οργανωμένη στρατηγική κρατική πολιτική που να ρυθμίζει τον τρόπο και τη διαδικασία πραγματοποιήσης των μετεγκαταστάσεων. Όπως περιγράφεται παραπάνω, η επιλογή της νέας θέσης του κάθε οικισμού γίνεται από τους κατοίκους του με βάση τις πιθανές τοποθεσίες που θα ορίσει η αρμόδια μελετητική ομάδα. Η φυσιογνωμία των οικισμών της περιοχής έχει μεταβληθεί τα τελευταία χρόνια από καθαρά αγροτική και κτηνοτροφική σε περισσότερο αστική, καθώς οι επικρατέστεροι τομείς παραγωγής είναι ο δευτερογενής και ο τριτογενής. Συνεπώς η βιωσιμότητα του οικισμού δεν καθορίζεται, όπως θα συνέβαινε παλαιότερα από τον τόπο μετεγκατάστασης, αλλά κυρίως από την απόσταση από τον τόπο εργασίας και το πλησιέστερο αστικό σύνολο, την Κοζάνη ή την Πτολεμαΐδα. Εφόσον όμως δεν υπάρχει συγκεκριμένη πολιτική που να υπαγορεύει προς τα πού θα μετεγκατασταθεί κάθε οικισμός, η απόφαση των κατοίκων καθορίζει την μελλοντική θέση του οικισμού. Στην περίπτωση που η νέα θέση που θα επιλέγει, είναι απομακρυσμένη και αποκομμένη από την πλησιέστερη πόλη, τίθεται σε κίνδυνο και η βιωσιμότητα του οικισμού καθώς είναι μικρότερος ο αριθμός των κατοίκων που θα εγκατασταθεί μόνιμα εκεί, αφού η πλειοψηφία θα επιλέξει την μετεγκατάσταση στην πόλη. Το γεγονός αυτό, καταστρέφει τη συνοχή του παλαιού οικισμού και κάνει τους νέους οικισμούς ευάλωτους στην ερήμωση ή και στην μη υλοποίηση τους, σε συνδιασμό και με χρονικά και διαδικαστικά προβλήματα. Η τοποθέτηση των νέων οικισμών κοντά στα αστικά σύνολα μειώνει κατά πολύ το κόστος υποδομών καθώς οι οικισμοί που θα δημιουργηθούν θα συλλειτουργούν με την πόλη που βρίσκεται σε πολύ μικρή απόσταση. Η εγγύτητα αυτή, θα αποτελεί βασικό πλεονέκτημα του νέου τόπου και πιθανόν να αποτελεί βασική αιτία που θα προσελκύσει τους δικαιούχους να χτίσουν εκεί τις νέες τους κατοικίες. Ένα ακόμα θετικό στοιχεία της μικρής απόστασης από την πόλη είναι η αρκετά μεγάλη διαφορά που προκύπτει στην αξία της γης,


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

για πιθανούς αγοραστές εάν ο τοπικός δήμος αποφασίσει να διαθέσει προς πώληση τα αδιάθετα οικόπεδα. Έτσι, πιθανόν αρκετός κόσμος που βρίσκει ακριβή την αγορά οικοπέδου ή οικείας στην πόλη, να αποφασίσει να αποκτήσει οικόπεδο σε κάποιον από τους νέους οικισμούς που ουσιαστικά βρίσκονται στα όρια των πόλεων και διαθέτουν καλύτερες τιμές αγοράς. Με βάση τα παραπάνω διαφυλάσσεται η βιωσιμότητα αλλά και η συνέχεια του νέου οικισμού και αποφεύγεται η πιθανή ερήμωση του μελλοντικά. Για την αποφυγή λοιπόν της δημιουργίας υποδομών σε οικισμούς που είναι αβέβαιο αν θα κατοικηθούν ή αν θα συνεχίσουν να υφίστανται σε βάθος χρόνου, θα ήταν πιθανόν πιο εύστοχο εάν ο τόπος μετεγκατάστασης αποφασίζονταν και ορίζονταν τελικά από την πολιτεία, που θα καθόριζε την εκάστοτε τοποθεσία με βάση μία οργανωμένη πολιτική, υλοποιώντας μελέτες για την εξέλιξη των πόλεων, αλλά και την στρατηγική εξέλιξης της ευρύτερης περιοχής και το περιφερειακό πλαίσιο χωροταξικού σχεδιασμού και αειφόρου ανάπτυξης. Αποτέλεσμα αυτού θα ήταν η υλοποίηση και η επίτευξη της βιωσιμότητας και της ομαλής χρονικής εξέλιξης των νέων οικισμών, αλλά και η εξοικονόμηση χρηματικών πόρων που θα μπορούσαν να αποδοθούν σε αναζωογόνηση άλλων τομέων της τοπικής οικονομίας.

Επόμενη σελίδα: Καδοφόρος εκσκαφέας ©προσωπικό αρχείο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

159


συμπερασματα

160

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων


μετεγκαταστασεις οικισμων

συμπερασματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

161


βιβλιογραφια

μετεγκαταστασεισ οικισμων

Βιβλιογραφία

162

Abuy, W. (2013). What is a coconut ? An ethnoelogical analysis of mining, social displacement, vulnerability and developement in rural kenya. African Studies Q.14 (1&2) , 1-21. Adam, A. O. (2015). Households, livelihoods and mining-induced displacement and resettlement. The extractice industries and Society , 581-587. Bereton, D. O. (2011). Good Practice Note: Community Developement Agreements. Bernstein, H. C. (1992). Rural livelihoods: crises and responses. Oxford University Press in associated with the Open University, Oxford . Bryceson, D. (2002). The scramble in Africa: Reorientingryral livelihoods. World Development (30) 5 , 725-739. Cernea, M. (2006, December). Development-induced and conflict-induced IDPs: bridging the research divide. Forced Migration Review, Special Issue , σσ. 25-27. Cernea, M. (1988). Involuntary resettlement and delopment: some projects have adverse social effects. Can these be prevented ? Finance Dev. (25) 3 . Cernea, M. (1997). The risks and reconstruction model fro resettling replaced population . World Development (25) 10 , 1569-1587. Davis, R., Franks, D.M. (2011). The costs of conflict with local communities in the extractive industry. First international seminar on social responsibility in mining , (σσ. 1-17). Sanitiaco, Chile. Deera, C. J. (1979). A conceptual framework for the empirical analysis of peasants. Am. J. Agric. Econ. 61 (4) , 601611. Delang, O. T.-P. (2012). Coffee, mines and dams:conflicts over land in the Bolaven Plateua, southern Lao PDR. Geography Journal 179 (2) , 150-164. Dimitropoulos, A. K. (2009). Assesing the determinants of local acceptability of wind-farm investment: a choice exΚΕΦΑΛΑΙΟ 6


μετεγκαταστασεις οικισμων

periment in the Greek Agean Islands. Energy Policy 37 (5) , 1842-1854. Downing, T. (2002). Avoiding New Poverty: Mining-induced Displacement and Resettlement. International Institute for Environment and Developement. Downing, T. (2002, February 12). Creating Poverty: the flawed economic of the World Bank's revised involuntary resettlement policy. σσ. 13-14. Farrell, A. L. (2012). A Class of Cultures (and lawyers): Anglo, Platinum and mine-affected communities in Limpopo Province, South Africa . Resource Policy 37 (2) , σσ. 194-204. Filer, C. (2002). Resettlement and mining in Papua Nea Guinea. Manila: Resettlement Policy and Practice in Southeast Asia an the Pacific: Proceedings of Workshops Held in Manila and Port Vila . Franks, M. D. (2014). Confict translates environmental and social risk into business costs. Proceedings of the National Academy of Science 111 (21) . Goesslling, P. (2010). Mining induced dispacement and mental health: a call for action. International Journal for the Advancement of counselling, 32 (3) , σσ. 132-164. Hilson G, Y. N. (2007). To Move or Not to Move: Reflections on the resettlement of artisanal mining in the western region of Ghana. African Affairs (424) , σσ. 413-436. John R. Owen, D. K. (2014). Mining-induced Displacement and Resettlement: a Critican Appraisal. Journal of Cleaner Production . Maldonado, J. (2010, October 4-8). A New path forward: researching and reflecting on forced displacement and resettlement: report on the international resettlement conference: economics, social justice, and ethics in developmentcaused involuntary migration, The Hague. J. Refug. Stud. 25 (2) , σσ. 193-220. McDonald, B. W. (2008). Involuntary resettlement as an opportunitty for development: the case of urban resettlers of the three gorges project. China. J. Refug. Stud. 21 (1) , 82-102. McDowell, C. (2002). Involuntary resettlement, impoverishment risks and sustainable livelihoods. Australas. Journal

βιβλιογραφια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

163


βιβλιογραφια

164

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

μετεγκαταστασεισ οικισμων

Disaster Trauma Study 2 . McFadden, D. (1974). Coditional logit analysisog qualitative choice behavior. Frontiers in Econometrics (σσ. 105142). New York: Academic Press. (31/3/2011). Nόμος Υπ’ Αρ. 3937, Τεύχος Πρώτο, Αρ. φύλλου 60, Άρθρο 28: Μετεγκατάσταση οικισμών Ακρινής Ν. Κοζάνης και Αναργύρων Ν. Φλώρινας. Εφημερις της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας. Oliver-Smith, A. (2009). Development & Dispossession: The Crisis of Forced Displacement and Resettlement. School for Advanced Research Advanced Seminar. Petkova, V. e. (2009). Mining developments and social impacts on communities: Browen Basin case studies. Ryral sociology (19) 3 , 211-228. Robinson, W. (2003). Riska and Rights: The Causes Consequences and Challenges of Development-Induced dispacement. Washington D.C.: The Brookings Institution-SAIS Project onInternal Displacement. Scoones, I. (1998). Sustainable Rural livelihoods: A framework for analysis vol72. Brighton: English Institute of Development Studies. Scudder, T. (1991). A sociological Framework for the analysis of new land settlements. Sisi, Q. K. (2014). Classifying critical factors that influence community acceptance of mining projects for discretechoice experiments in the United States. Journal of cleaner production , 489-500. Sonter J.L., B. J. (2014). Processes of Land Use Change in Mining Regions. J. Clean. Prod. 84. Terminski, B. (2012). Environmentally-Induced Displacement. Theoretical Frameworks and Current Challenges. Liege. Thomson, I. B. (2011). Social license to operate. Στο P. Darling, SME Mining Engineering Handbook (σσ. 1779-1796). Van Zyl, D. (2005). Towards improved environmental indicators for mining using life-cycle thinking. Life Cycle Assessnet of Metals: Issues and Research Directions (σσ. 117-122). SETAC USA. Α.Ε., Δ. Ηλεκτρονικό αρχείο Δ.Ε.Η. www.dei.gr/el/i-dei/i-


μετεγκαταστασεις οικισμων

etairia/omilos-dei-ae/dei-ae. ΑΝ.ΚΟ. (1/10/2016). Χωροταξικό σχέδιο. Κοζάνη. ΑΝ.ΚΟ., Α. (15/06/1999). Πολεοδομική Μελέτη Νέου Οικισμού Κομάνου. Β2 Στάδιο. 66. (1976). Απόφαση Υπουργού Γεωργίας υπ’ αριθμ. 42255/2358/29-5-1976, ΦΕΚ 769Β’/12-6-1976. (2015). Διαβούλευση για το Νέο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο. (2000). Ειδικές Ζώνες Διατήρησης 92/43/ΕΟΚ. Ευρωπαικό οικολογικό δίκτυο NATURA 2000. Εξορύσσοντας το οφως. Μνήμες και εικόνες λιγνίτη, 60 χρόνια ενέργεια για την Ελλάδα. (2010). Αθήνα: Δ.Ε.Η. Α.Ε. (2000). Ζώνες Ειδικής Προστασίας. Ευρωπαικό οικολογικό δίκτυο NATURA 2000. (14/06/2011). Κανονισμός Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών, ΦEK1227. (1987). Νόμος υπ’ αριθμ. 463/09.12.1986 (ΦΕΚ 188Δ’/11.03.1987). (2003). Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΠΠΧΣΑΑ) με την υπ’ αρ. 26295 / 01-07-2003 απόφαση ΥΠΕΧΩΔΕ (ΦΕΚ 1472Δ΄/9-10-2003). (2012). Πολεοδομική Μελέτη Νέου Οικισμού Αναργύρων Δήμου Εορδαίας, Α' στάδιο (Ανάλυση Προμελέτη- Προκριματική πρόταση). ΑΝ.ΚΟ. (2012). Πολεοδομική μελέτη νέου οικισμού Ποντοκώμης Δήμου Κοζάνης, Β2 στάδιο (οριστική μελέτη). ΑΝ.ΚΟ. (23-2/6-3-87). Προεδρικό Διάταγμα '' Κατηγορίες και Περιεχόμενο Χρήσεων Γης'', άρθρο 2, ΦΕΚ 166 Α'. (1985). Προεδρικό Διάταγμα 24-4-/3-5-1985/ΦΕΚ 181Δ’/3-5-1985. (23-2/6-3-87). Προεδρικό Διάταγμα ''Κατηγορίες και Περιεχόμενο Χρήσεων γης'', άρθρο 3, ΦΕΚ 166 Α'. Στατιστικά Στοιχεία Απαλλοτρίωσης Οικισμών, Περιφερειακή ενότητα Δυτ. Μακεδονίας. Διεύθυνση Μελετών & Ανάπτυξης Ορυχείων, Δ.Ε.Η. (2011). Στατιστικά Στοιχεία Απαλλοτρίωσης Οικισμών, Περιφερειακής Ενότητας Δυτ. Μακεδονίας, Άρθρο 28 Ν.3937/2011. Διεύθυνση Μελετών και Ανάπτυξης Ορυχείων, Δ.Ε.Η. .

βιβλιογραφια

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

165


βιβλιογραφια

μετεγκαταστασεισ οικισμων

ΦΕΚ, 1. (9/10/2003). Περιφερειακό Πλάισιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης Περιφέριεας Δυτικής Μακεδονίας. ΦΕΚ-166/Δ/6/3/87. (23-2-1987). Προεδρικό Διάταγμα .

166

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6


167


168

Profile for VARVARA KARIPIDOU

Η Δ.Ε.Η. ως Φορέας Κοινωνικών και Χωρικών Μεταβολών  

Ποντοκώμη, Ανάργυροι, Κόμανος Καριπίδου Βαρβάρα Εισαγωγή στην Αρχιτεκτονική Έρευνα Διάλεξη Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πολυτεχνικής Σχολής...

Η Δ.Ε.Η. ως Φορέας Κοινωνικών και Χωρικών Μεταβολών  

Ποντοκώμη, Ανάργυροι, Κόμανος Καριπίδου Βαρβάρα Εισαγωγή στην Αρχιτεκτονική Έρευνα Διάλεξη Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πολυτεχνικής Σχολής...

Profile for karipidou
Advertisement