Page 1

2MARKETING -ра

n До кога златото ќе биде сигурно прибежиште за инвеститорите? n ЛАГАрД: Направете с$ што треба за да се отворат нови работни места! n НОв ЗАКОН ЗА МеДИуМИ: Кога „гаталците“

КОНФЕРЕНЦИЈА  06 јуни 2013  организатор:

партнер:

им предлагаат решенија на „паталците“!

КРЕАТИВНОСТ СМЕЛОСТ ДИГИТАЛИЗАЦИЈА КЛУЧНИТЕ ЗБОРОВИ НА СОВРЕМЕНИОТ МАРКЕТИНГ!

www.kapital.mk

МАГАЗИН ЗА БИЗНИС И ПОЛИТИКА

број 704/705 цена 100 ден. | 26 април / 3 мај, 2013, петок | година 14

exclusive

andrej @ernovsKi: ldp povTorno sTana zna^aen faKTor na poliTi^KaTa Специјален прилог scena!

str.

36

interview

sTojan andov:

vnaTre[niTe slabosTi se glavna pre^Ka za evroinTegraciiTe

str.

42

interview

Tilo Ku[

isTorisKi dogovor na srbija i Kosovo

glaven izvr[en direKTor na MaKedonsKi TeleKoM a.d. sKopje

inovaciiTe ni ovozMo@uvaaT da sMe ^eKor pred KonKurencijaTa 18

str.

poraKa za celioT region!

str.

48


stand by ...prikazni od Liliputanija...

Во Македонија веќе не постои опозиција!

И

Љупчо Зиков ljupco.zikov@kapital.mk

како што вели детската приказна, сепак, „Царот е гол”! Се виде по локалните избори! СДСМ доживеја, сеуште не знаеме дали ќе преживее, вистинска катастрофа! Паднаа сите нивни тези пред и по 24 декември: дека Македонија ќе банкротира за шест месеци!? Дека земјата е кататрофално презадолжена!? Дека Груевски бил Слободан Милошевиќ и дека 24 декември бил 5 октомври!? И наместо по локалните избори во оваа партија да има серија оставки, таму самозадоволството и деструкцијата продолжуваат. Ако им се спротивставите, бркаат вештерки. Ве колнат. Обвинети сте за „сооучесништво на злочинот на Груевски”!? Или како што ќе напише еден паметен лик „Тие и денес по поразот на локалните избори (140,000 гласа разлика) се обидуваат да го исчистат куплерајот во Лобито со тоа што го исфрлаат пијанистот од барот, а не курвите во него”!? Всушност драги мои, ако добро анализираме, најголемиот пораз го доживеја п о л и т и кат а н а С ДС М, о со б е н о н а нејзиниот лидер Црвенковски која е поставена на позициите да - чекаат Груевски сам да падне, а тие да бидат

неминовни за сите нас... Во декември ви ја раскажав следната приказна за која вреди да се потсетиме: „Пред многу години офицерите на султанот фрлиле двајца крадци во затвор и нивните егзекуции биле веднаш закажани. Еден од крадците на султанот му пратил порака дека ако му даде три години, тој ќе може да го научи неговиот омилен коњ да зборува. 'Како можеш да го ветиш тоа', го прашал вториот крадец, 'Ти не можеш да научиш коњ да зборува'. 'Никогаш не се знае', одговорил првиот. 'За три години султанот може да умре, коњот може да умре, а можеби и коњот ќе прозбори! Од друга страна, личниот пораз на Црвенковски по кој тој автоматски требаше да си замине или да биде отстранет од “теренот” е што тој во декември манипулирајќи ги своите тврдеше дека СДСМ не излегува на избори!? Тој и малата група околу него во СДСМ, која кажа дека дефинитивно ги напуштаат сите институции и нема веќе да се појавуваат на избори с$ додека Никола Груевски ги организира (внимавајте и сеќавајте се што рекоа сега...!?). Но излегоа на избори, а Груевски ги организираше!? Излегоа и оро играа пред Филе.

Каква иднина има СДСМ на краток рок?

Нема иднина оваа партија!? Барем не ваква каква што ја доживуваме деновиве... И она малку достоинствен простор за опозициско делување на СДСМ под ова лидерство и неговата коалиција од неколку партии, веќе се потроши по локалните избори! Декемвриските настани беа немање визија затоа што ќе им след ии следствено на тоа беше однапред „убиен револт”!? Но вистинското прашање е дали малку подлабоко размислуваат денес кога главите се избистрени?! Ем поразени на изборите, ем како што самите се чувствуваат “тепани” и политички “обесчестени” на 24 декември! Кому му служеа соработниците на Црвенковски како „топовско месо”!? А тој! Тој во 2011 година одлучи да биде надвор од Парламентот! Да не биде на листа оти не беше сигурен колку гласови ке освои. Апс урдна ситуација ... Лидерот остана надвор од Парламентот!? Апсурдно, перверзно и некоректно! Та, нели требаше и тој да

биде со своите 44 пратеници внатре!? И понатаму ... Црвенковски кандидирајќи ги Јани Макрадули и Андреј Петров за кандидати за градоначалници на Скопје и Карпош, всушност ги потроши и овие ликови за кои се сметаше дека ќе му посметаат за евентуално ако одлучи да остане на лидерското место во партијата, или ако преовлада ставот на 2 јуни на чело да дојде негов најблизок соработник! Како што видовме Јани Макрадули е катастрофално поразен. Од неговата кампања ќе го паметеме само плачењето на денот кога беше кандидиран и ништо повеќе. Кај Андреј Петов веројатно ќе носиме чувство дека и неговите најблиски не гласале за него!? Катастрофа до кататрофа ... И видете сега перверзија. За овие факти на Бихаќка и не владее разочарување ... таму се радосни оти имаат два кандидати за престолот помалку. Ако се заме дека и Радмила Шеќеринска е под знак прашање оти веднаш побрзаа да и кажат дека демек била поразена од Груевски во два наврати, тогаш во игра остануваат Зоран Заев, Игор Ивановски (Бранко) и евентуално Зоран Јовановски (Бранко). Ако се откаже Заев, зошто не би се откажале и Ивановски и Јовановски!?

СДСМ нема да го издржи поразот од овие локални избори!

Во декември ви цитирав неколку важнии поучни нешта! Ќе се послужам малку со поентите од прекрасното дело „Управување со корпоративните животни циклуси” (!?), напишано пред неколку години од рацете и паметта Исак Адизес, еден од најголемите економски научници на денешницата. Лик со еврејско потекло од Македонија. Во неколку наврати му беше и политички советник на самиот Бранко Црвенковски, како и на Киро Глигоров. Овој човек на еден суптилен, но енергично квалитетен начин ги опишува животните циклуси на организациите (притоа, не пишува и не мисли на состојбите во Македонија, секако, туку јас само го толкувам и неговите тези ги аплицирам во губитнички модел што стои пред нас како предмет на разгледување н.з)! Животниот пат на една организација од раѓање до умирање! Земајќи си право да го толкувам неговото пишување, оценувам дека СДСМ ваков каков што дене с го глед а ме нема


y

Разликата од 120.000 до 170.000 гласови практично потврдува дека во Македонија не постои опозиција. СДСМ и Бранко Црвенковски се само фатаморгана, интересно друштво каде се прават пари, а политиката се практикува лефтерно и без никаква одговорност! Нацијата е поделена пола-пола кај Македонците и пола-пола кај Албанците!? Оваа состојба го прави Никола Груевски неприкосновен и никогаш посилен на македонската политичка сцена! Но, Македонија ја носи во неизвесна иднина!?

Dene{nata kolumna po~ituvani ~itateli i prijateli }e bide kombinacija od edna moja kolumna napi{ana i objavena vo novogodi{niot broj na Kapital, a po nastanite od 24 dekemvri, i sekako toa {to imame denes po lokalnite izbori, a {to mnogu precizno go predvidov vo taa kolumna. Eve ... SDSM i Branko Crvenkovski katastrofalno izgubija od VMRO-DPMNE i Nikola Gruevski. Od druga strana, so pobedata na Andrej @ernovski (LDP, a ne SDSM) vo Centar, politikite na VMRO-DPMNE za strate{kite proekti ekonomski, pa ako sakate i politi~ki proekti, kako {to e Skopje 2014 sega se dovedeni vo pra{awe!? Vo SDSM za 2 juni e za`an kongres na koj, po site dosega nepotvrdeni informacii Branko Crvenkovski treba da si zamine. A mo`e i nema da si zamine... Tamu vpro~em nikoga{ ni{to ne se znae oti se nema elementarna vizija. “Kup ednokleto~ni organizmi” koi se {irat i stesnuvaat zavisno od prostorot {to im se dava...! Zatoa Branko im e se vo `ivotot... Pomil im e i od nivnite soprugi i devojki!? “Deca bez pro{lost”. повеќе иднина! Тој е на пат од фазата Аристократија кон фазата Градот Салем и Бирократија, а тоа е предворјето на фазата Смрт... Значи, што се случува? Луѓето во оваа партија, доволно богати и ситуирани од дваесетгодишната македонска расипана транзиција, претежно градски ликови кои на овој или на оној начин се здобија со кеш, во процесот на транзицијата (многумина од нив иако протестираат на Буџетот, едвај чекаа да се донесе, оти имаат финансиски побарувања, а и договори, затоа што нивните фирми безобразно работат тендери и со оваа влада на Никола Груевски!!??), во суштина, денес не сакаат конфликти и не сакаат промени. Ваквата состојба Бранко Црвенковски добро ја знае. Не сака да си замине и да даде нов креативен импулс во партијата преку избор на нов лидер во партијата и кандидат за премиер (а можеше тоа досега да го направи безброј пати!?), затоа што ја губи комотната позиција на лидер! Широк кабинет, кожена гарнитура, секретарка, возач, кеш! Да биде играч на политичката сцена, а без одговорности за тоа – што

ќе каже, што ќе вети, дали нешто од ветеното ќе исполни... За најсилните и најтешките теми во македонското општество не презема одговорност... Никогаш во дваесет години не ја презеде одговорноста. Во 1993 БЈРМ го остави да го соопшто киро Глигоров, во 1999, 2000 и 2001 најтешките години за Македонија на ражен се печеше Љубчо Георгиевски. Во мешаната влада тој и не влезе. Во 2004 и 2005година територијалната поделба ја правеја Хари Костов и Владо Бучковски! Во 2006 година! Од тогаш па до денес сите избори се негови порази без разлика што Зоран Заев и Шеќеринска губеја. Тие губеја оти го чекаа него и не градеа сопствена политичка филозофија!? Оттука, Црвенковски подолго време промените во својата парија ги држи на „критичен минимум”! Демек освежува, менува, демек нешто се случува, а практички, таму ништо не мрда... Во оваа партија одамна нема хемија, има раскарани табори, се бараат жртвени јагниња... Нема потреба од драматични менувања... С$ функционира... а за она што е лошо, секако, друг е виновен...

Според теоријата и научните модели на Адизес, Црвенковски на 2 јуни мора да замине!

Денес во СДСМ сите знаат што се случува и што искрено треба да сторат! Но, не го прават тоа. Заложници се и тие и македонската демократија, воопшто. Насамо ако седнете со нив ќе ви кажат с$ со неверојатна проникливост. Па, зошто тогаш нема суштински промени!? Оти сите таму чекаат однадвор некој да им ја заврши работата! Или Груевски сам да падне!? Затоа се партија модус вивенди! Прост збир од интереси на политички и деловно неспособни луѓе! И тоа го прават цело време... Чекаат Груевски да падне, а тие да бидат неминовни... Еве една приказна на оваа тема: „Пред многу години, офицерите на султанот фрлиле двајца крадци во затвор и нивните егзекуции биле веднаш закажани. Еден од крадците на султанот му пратил порака дека ако му даде три години, тој ќе може да го научи неговиот омилен коњ да зборува. 'Како можеш да го ветиш тоа', го прашал вториот крадец, 'Ти не можеш да научиш коњ да зборува'. 'Никогаш не се знае', одговорил првиот. 'За три години султанот може да умре,


Капитал број 704/705 26.04.2013

6

...приказни од лилипутанија...

Што и потребно на Македонија!?

Н

www.kapital.mk

ова идеја. Нова платформа. Економски развој и сеопшта интеграција во општеството. Тоа може да го стори само нова политичка групација, можеби енергично граѓанско движење за новотовреме. Здружени во мисловна сила која нема да прави професионална, географска и етничка разлика. Една вистинска граѓанска алијанса за позитивна Македонија! Сите претходни власти организираат “гласања со нозе” како би одбегнале да се соочат со конечниот биланс на своето владеење. Ако ги наброиме проблемот со името со недостатокот на визија како до евроатланската интеграција на Македонија, потоа корупцијата заведена во сите светски извештаи за Македонија, блокадата на промоцијата на новата генерација македонски победници – млади инвеститори, претприемачи, иноватори и идејни ликови за стартап бизниси и нови можности, потоа финансиското сиромаштво кај граѓаните, сударот на државата и таканаречените олигарси, а овде пред се потребата од конечна амнестија на првобитната акомулација на капиталот, крајот на идеологијата и “богоугодната” соработка на “црвените” (од сите партии) со црквата на штета на државните интереси на земјата, една идна политичка групација кога и да се појави во егзекутивна позиција треба да реши неколку од овие тешки ломови и проблеми на земјата. А можеби треба да ги реши сите. Треба да се има на ум дека историјата очајно покажа многу пати дека демократијата во Македонија не е неизбежна. Македонија сега е сеуште демократска земја по многу белези. По многу белези и не е!? Но, лесно може да влезе и во потешки фази ... И не само заради сегашниве на власт, или оние кои денес се опозиција. Едноставно овде тоа е “состојба на умот”. Ова треба неминовно да се промени. Оти, нашата нација е поделена на интересни групи пола-пола. Тие не подразбираат партии. Затоа Бранко Црвенковски и неговите најблиски соработници со се нивните компании, и не се најзанитересирани за промена. Тие и сега прават пари. А тоа им е најважното. Нацијата есериозно поделена. Ни се заканува ерозија и распад. Половината е за било што, а половината е против!? За да се помести Македонија чекор напред потребна е двотретинска множина во нацијата, а не во парламентот! Тоа е нулта точка за почеток на обновата. Ова може даго испора групација која ќе ја смири политичката сцена, која ќе понуди програма за помирување и смирување. Ќе понуди реални и брзи развојни модели за раст на економијата. Која ќе ги интегрира сите етнички групи во едиствената реална програма за сеопшти напредок на Македонија – инвестициите, новите работни места, новите компании, силен образовен систем. Брза интеграција во НАТО и ЕУ. А сетоа тоа ќе ги задржи младите луге овде (во последните 15 години Македонија ја напуштија 450.000 граѓани. На Македонија како лепче и потребна НОВА ПРИКАЗНА! И единствена приказна. Приказна за сите нас.

коњот може да умре, а можеби и коњот ќе прозбори!?'“. Адизес вели дека организациите и корпорациите кои се во фаза на Аристократија играат на картата време. „Владата може да се смени, политиките на владата може да се сменат, конкуренцијата може да банкротира или корисниците можеби ќе го сменат вкусот за производите. Можеби ќе преживеат, па дури и ќе просперираат”... Но, заклучокот е: тие таму не се потпираат на сопствените напори за да преживеат и да одат напред. Сите тие играат на картата дека опкружувањето ќе се смени во нивна полза... Еве уште една мала приказна која ја раскажува големиот ум од нашите краеви. „Висок раководител на банка раскажа виц за земја што е наречена Калико. Овој виц може да се однесува за секоја земја, корпорација или индивидуален човек. 'Калико има длабоки економски проблеми. Постојат две решенија за овие проблеми. Едното е рационално. Второто е чудо. Рационалното решение е Свети Тој–и–Тој да се симне од небото и да го спаси Калико'. Пријателот го прекинува и му вели: 'Па ако тоа е рационалното решение, тогаш што би можело да биде чудото?'. Тој продолжи: 'Би било чудно ако народот на Калико го помрдне газот и почне навистина напорно да работи'.” Токму таков е СДСМ денеска. И такви се организациите во фазата на Аристократија!

Заклучок... СДСМ влегува во фазата Градот Салем и оди кон пропаста!?

Кога една организација влегува во Градот Салем ги покажува следните карактеристики. Проблемите кај нив стануваат лични (тоа се случува во моментот во СДСМ – ривалвства, кавги и табори). Наместо да се справуваат со проблемите во организацијата, луѓето се впуштаат во лични конфликти, „бодење ножеви во грб” и меѓусебно дискредитирање (оваа фаза е почната во СДСМ). Паранојата за тоа што се случува ја блокира организацијата. Внатрешните војни за територии ги окупираат сите и никој нема време да се справува со п о т р е б и те н а ч л е н о в и те и симпатизерите, а камоли да се борат за симпатиите на неопределените. Владее менаџерска параноја. Во фазата Градот Салем, каде што лошите резултати се наизбежни и неоспорни, менаџерите почнуваат да се борат еден со друг. Без ракавици. Со голи тупаници. Тие иницираат ритуал на „човечка жртва”. Некој мора да ја преземе вината. Некој мора да биде жртвеното јагне. Летаат глави и откази. Почнува ловот на вештерки. Сите се зафатени обидувајќи се да откријат кој ја предизвикал катастрофата. Се вадат

сабјите! Како примитивни племиња погодени од долгогодишна суша или глад, кои итаат да ги одоброволат боговите. Да им принесат жртва. На организацијата & е потребна жртва: најубавата мома, најдобриот воин, кремот на општеството. Кого жртвува? А Лидерот? Каде е тој во приказната? Па Лидерот живее во стратегијата „покриј си го газот” (на покриен газ никој не плука)! Ова однесување доминира кај првиот човек во организацијата! Катастрофата се наѕира!?

Што ќе се случува?

Ајде да размислуваме вака: ако беше точно дека Македонија ќе банкротира за шест месеци, како што вели еден од потпретседателите на СДСМ, тогаш нели е логично (ако веќе имаме ваков СДСМ каков што го опишав) кај нив да преовладува теснопартискиот интерес и едноставно, да не преземаат никакви чекори за да ја спасуваат Македонија и Груевски во неа!? Па еве истекуваат шесте месеци!? На пример, да го оставеја премиерот и неговата влада да „искрварат”, и во јуни едноставно, да си влетаат во празен простор и да ја освојат власта!? Нели е тоа логично за нив...!? Но како што гледаме Македонија сеуште не е пред банкрот. Рака на срце, што не значи сепак дека нема да биде ... ама тоа е сепак друга тема. Оттука, подолго време сугерирам дека „утакмицата во декември беше наместена”! Црвенковски е заинтересиран единствено за зачувување на партиската фотелја и ако треба,за тоа ќе жртвува многу луѓе! Во Куманово јавно пред илјадници луѓе рече нешто од типот - и со мене и без мене, од мене спас нема ...!? Оттука, повеќе од јасно е дека СДСМ влегува во својата можеби најтешка криза од своето постоење. Предизвикот е реорганизацијата, реконцепцијата инсталирањето на новата филозофија на водење политика што не може да се случи б е з з а м и н у в а њ е т о н а Б р а н ко Црвенковски! Затоа, доколку тој фактички не замине и го снема од Бихаќка проблемот останува. Во таков склучај огромни масиод членството по цела Македонија ќе го напуштаат СДСМ и ќе бараат други алтернативе за политичко групирање ... Тоа подразбира дека за оваа партија понатаму во текот на годината и на следната година Шанси за опоравување нема. Таа ќе отиде во неповратниот процесс на распаѓање. Задоволувајќи ја својата суета Црвенковски е подготвен еден ден да биде лидер на партија која ако треба ќе има и сао 1 пратеник. Па логично и тоа, нели! А што би работел друго овој човек? Што се чудиме ... Која е неговата професија?


Капитал број 704 26.04.2013

8

www.kapital.mk

НАВИГАТОР ИзЈАВА НА НеделАТА

> БРОЈКА

416

милиони евра од вкупните кредити во банките се класифицирани како проблематични за враќање заклучно со март. На месечно ниво се забележува незначително зголемување на лошите пласмани. Како удел во целото портфолио, с$ уште зафаќаат околу 11%.

Успеавме да пронајдеме заеднички решенија само во моменти кога ќе се најдеме над провалија. Но, штом попушти притисокот, луѓето сакаат да одат по сопствениот пат. Мислам дека мораме подготвено да го прифатиме фактот дека Европа го има последниот збор за АНГелА МеРКел одредени канцелар на Германија области.

доделени националните награди за најдобри општествено одговорни практики

М

акедонските компании од година во година с$ повеќе вложуваат во проекти за општествена одговорност, а со тоа ја градат сопствената конкурентност и способност да одговорат на барањата на напредните странски пазари, беше соопштено на доделувањето на „Националните награди за најдобри општествено одговорни практики“, кои шеста година по ред ги организира

победник на неделата

58% од анкетираните германски компании изјавиле дека не очекуваат промена на бизнис климата годинава

ИзеТ зеќИРИ

+

Македонското Собрание го изгуби својот најактивен и за многумина најдобар пратеник од овој состав. Професорот од Економскиот факултет во Тетово, Изет Зеќири, во понеделникот поднесе оставка од функцијата пратеник во редовите на НДП од морални причини. Имено, Зеќири смета дека не е достоен да ги претставува неговите сограѓани од Тетово во македонскиот Парламент поради тоа што тие не му ја дадоа довербата за градочалник на последните парламентарни избори. Дека чинот на Зеќири е уникатен и дека треба да претставува пример од којшто треба да учат сите македонски политичари зборуваат неколку факти. Како прво, никој не побара одговорност од него лично. Поразот во Тетово беше во најмала мера очекуван, пред с$ поради слабиот авторитет кој го ужива неговата партија, која е дури трета по моќност во албанскиот блок. Како второ, со ваква состојба се соочиле уште многум актуелни политичари кои биле директно инволвирани и ги изгубиле изборите, па тоа не им претставувало никаков повод ниту за размислување за евентуалната оставка на државните или барем на партиските функции. Дефинитивно, ако Македонија сака да го продолжи патот на демократски реформи зацртан во 1991 година (иако од него често скршнуваме), потребни ни се повеќе политичари, а пред с$, луѓе како Изет Зеќири, кој докажа дека знае од самиот почеток до крај најдословно да ја цени волјата на гласачите.

21%

од германските бизнисмени сметаат дека годинава економијата има подобра перспектива од лани

МИхАИл ШМИТ

директор на Германска стопанска комора

Германците незадоволни од правната сигурност, администрацијата и од инфраструктурата Дури 42% од германските инвеститори во Македонија ја оцениле бизнис-климата како лоша, другите 50% како задоволителна, а само 8% од нив дале солидна оценка, покажува најновата анкета што ја спроведе Германската стопанска комора


www.kapital.mk

Капитал број 704 26.04.2013

Координативното тело за општествено одговорни практики. Компаниите конкурираа во пет категории, при што беа наградени практиките на Македонски Телеком и Т-Мобиле Македонија во категоријата „Однос кон вработените“, Раде Кончар ТЕП во категоријата „Етичко управување“, КБ Прво пензиско друштво и Цементарница Усје во категоријата „Односи на пазарот“, Македонијатурист во категоријата „Однос кон животната средина“, КА-ДИС во категоријата „Вложување во заедницата“. Покрај нив, уште 18 други практики станаа добитници на плакети за успешно спроведени проекти. Станува збор за компаниите Фармахем, Макпрогрес Виница, НЛБ Нов пензиски фонд, Фени индустри, Дониа, Провавил, ПЗУ Ремедика, ПЗУ Филип Втори, Алкалоид, Вип оператор, Макстил а.д. и Тинекс.

> БРОЈКА

136

милијарди долари изгубија берзанските индекси Dow Jones и S&P 500 на Волстрит во вторникот кога хакери објавија лажен „твит“ на профилот на Асошиејтед прес дека Белата куќа е нападната

НАВИГАТОР

9

мисла на неделата

Парите се како калта, не ги чувствуваш ако не се "извалкаш" во нив.

Францис Бекон англиски филозоф и научник

лидери

губитник на неделата

пишува:

Александар Јанев

aleksandar.janev@kapital.mk

фотографија:

Фотоархива на Капитал

Д

ури 42% од германските инвеститори во Македонија ја оцениле бизнис-климата како лоша, другите 50% како задоволителна, а само 8% од нив дале солидна оценка, покажува најновата анкета што ја спроведе Германската стопанска комора. Германците се изјасниле дека се незадоволни од правната сигурност, пристапот до пари, бавниот процес на интегрирање на земјата во ЕУ, неефикасноста на јавната администрација, јавната инфраструктура и политичката стабилност. Најдобри оценки за бизнисклимата всушност, доби пазарот на трудот во делот на квалификациите на вработените, нивната продуктивност и трошоците за работната сила. Поради тоа, 90% од германските инвеститори што работат во земјава кога повторно би одлучувале, пак би инвестирале во Македонија. „Итно треба да се преземат мерки за подобрување на правниот систем, особено спроведувањето на јавните набавки, ефикасноста на јавната администрација, пристапот до државна поддршка и процесот за влез во ЕУ. Потребен е поголем фокус на подобрување на овие рамковни услови кои уште откога прв пат ја спроведовме анкетата, пред осум години, се оценуваат лошо“, истакна Михаел Шмит, директор на Германската стопанска комора. Германскиот амбасадор, Гудрун Штајнакер, изјави дека од нејзиното искуство во Македонија забележала дека државата е најголем работодавец во земјата, а јавната администрација воопшто не станува поефикасна. Според неа, задолжувањата на државата исто така се опасни, а локалната власт, односно градоначалниците покажале поголема заинтересираност да соработуваат со бизнисмените за разлика од Владата. Половина од анкетираните германски бизнисмени коишто работат во Македонија не очекуваат промена на бизнис-климата годинава, а 21% од нив велат дека дури и ќе се влоши. Анкетата покажа и дека 45% од германските бизнисмени планираат да ги зголемат инвестициите годинава.

Ш

КеТРИН ешТОН

ефицата на европската дипломатија успеа да ги донесе Белград и Приштина до потпишување договор за нормализација на односите, кој широко им ги отвора европските перспективи

П

ЏОРЏО НАпОлИТАНО

о реизборот, италијанскиот претседател повика на формирање широка владина коалиција, која ќе ги спроведе неопходните економски и институционални реформи

не им беше неделата

Г

ДИмИТРИс АВРАмОпулОс

рчкиот министер за надворешни работи наместо да се грижи како да ги реши проблемите во својата земја, ја убедуваше САД дека Македонија назадува со реформите

Н

ТИТО ВИлАНОВА

еговата Барселона беше декласирана од Баерн Минхен, што значи дека и оваа година Каталонците нема да „помирисаат“ финале во Лигата на шампиони

_

ТИм КуК Извршниот директор на американскиот технолошки гигант Епл, Тим Кук, не може да се пофали со добра работна недела. Имено, Кук оваа недела се соочи со најголемиот пад на вредноста на акциите на Епл во последната деценија, делумно поради тоа што конкуренцијата на пазарот на „паметни“ телефони расте, особено во земјите од развој, додека дистрибуцијата на производите на Епл токму на овие пазари постепено опаѓа. За прв пат по десет години вредноста на акциите на Епл падна на помалку од 400 долари. Само во последните шест месеци акциите на Епл изгубија 40% од својата вредност, поради што компанијата изгуби 300 милијарди долари од сопствената пазарна вредност. Акциите на оваа, за многумина неприкосновена, компанија според иновативноста продолжија да паѓаат и по првиот еуфоричен раст, кога компанијата ги објави позитивните квартални резултати, што вообичаено не се случува. Од друга страна, аналитичарите сметаат дека растот на најдобриот и најпрофитабилен производ на Епл, iPhone, „го достигна сопствениот плафон“ и не може да оди понатаму. Во првиот квартал од оваа година продажбата на iPhone порасна само 7%, што е многу помалку од предвидените 30% раст. Овие бројки покажуваат дека конкуренцијата на пазарот на „паметни“ телефони сепак, почнува да го заплашува гигантот Епл, а однесувањето на инвеститорите на берза само го потврдува тоа.


Капитал број 704/705 26.04.2013

10

www.kapital.mk

НаВиГатОР

ГРафиК На Неделата...

Удел на мобилни оператори 28.24%

23.81% 47.95%

Т-Мобиле

Вип

Оне

светот низ медиумите... Time

американскиот магазин излегува со специјален извештај од трагедијата којашто се случи со бомбашките напади на Бостонскиот маратон. Според првичните анализи, иако бројот на жртви е релативно мал, симболиката на настанот предизвикува шок и небезбедност во јавноста. lll

The New Yorker

Последните случувања во Сад ја алармираа јавноста и ја потсетија дека Соединетите држави имаат потенцијални непријатели насекаде низ светот кои претставуваат темпирана бомба за безбедноста на најмоќната светска држава. lll

Der Spiegel

Според германските економски експерти, единственото прашање на кое засега не одговараат евроскептиците е што би се случило доколку навистина ја нема европската унија и еврозоната како моментарна унија. Германската влада и јавност останува доминантно на ставот за обединета европа. lll

The Australian

Буџетскиот дефицит на австралија дефинитивно ќе биде поголем од очекуваното. Владата во Канбера деновиве е на нишан на јавноста и на експертите поради тоа што навреме не ги послуша препораките за поголеми кратења во делот на социјалата. lll

www.kapital.mk НАЈЧИТАНО НА WEB...

1 Опасноста во СДСМ е Црвенковски да кумува на сопственото заминување!

2 Ексклузивно: Што разговарала Тачер со македонските претставници во Скопје во 1980 година?

3 Таки Фити: Да бидеме крајно

претпазливи со задолжувањата

4 НАСА настан викендов во Скопје

Извор: АЕК

У

делот на трите мобилни оператори на пазарот на мобилна телефонија во Македонија по број на активни претплатници во четвртиот квартал од 2012 година (вкупно 2.235.460) покажува дека т-Мобиле на пазарот учествува со 47,95%, Вип оператор со 28,24%, додека Оне со 23,81%, покажуваат последните податоци на агенцијата за електронски комуникации.

3 фаКти Кти за... К

60,4% 54,4%

44,2%

од извозот на македонските компании оди за ЕУ, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика за 2011 година од увозот на производи во Македонија доаѓа од ЕУ од вкупната надворешнотрговска размена ја имаме со Германија, Србија, Грција, Бугарија и со Русија

ШтО Се СлУчУВа ВО БаНКите?!

Компаниите повлекоа 41 милион евра од банките за еден месец Трендот што до пред неколку дена беше на ниво на шпекулација доби дури статистичка потврда. Зошто компаниите посегнуваат по депозитите од банките?! Прво, во услови на криза немаат сила да генерираат заштеди и да ги полнат сметките, туку напротив, полекуваат пари за тековна ликвидност. Второ, каматите на депозитите паѓаат драстично и делуваат демотивирачки на штедењето во банките пишува:

александар Јанев

aleksandar.janev@kapital.mk

фотографија:

фотоархива на Капитал

Т

рендот што до пред неколку дена беше на ниво на шпекулација доби дури статистичка потврда. Најновите податоци на Народната банка покажуваат дека само во март приватните компании повлекоа над 41 милион евра од своите сметки во банките. Во исто време, расте штедењето на граѓаните, меѓутоа

тоа не било доволно за да го прикрие негативниот тренд што го предизвикаа фирмите, така што вкупната депозитна база се намали. Она што се случуваше лани, за што предупредуваа и банкарите, но и гувернерот Димитар Богов, повторно добива интензитет. Економистите велат дека намалувањето на депозитната база секако, се должи на економската ситуација. Фирмите немаат сила за да генерираат вишок ликвидност за да ги полнат своите депозитни сметки, туку напротив, посегнуваат по своите депозити за да ја одржат тековната ликвидност. Од друга страна, апсурден е податокот дека всушност, граѓаните, во услови на економска криза и намалување на


МБИ10

2,900

МБИД

2,700 2,500 2,300

www.kapital.mk

60 секунди брифинг

2,100 1,900

1,700 06/10

прОЦенки...

ТОп ВесТи...

мариО драги

аек: расте бројот на корисници на мобилен интернет

претседател на Европската централна банка

Се очекува само мал број банки во еврозоната да ги заострат условите за кредитирање во наредните неколку месеци, со оглед на тоа дека нивниот пристап до финансии е с$ поголем. Од друга страна, вкупната побарувачка за кредити и понатаму е слаба. Побарувачката за кредити кај компаниите стагнира, а побарувачката за кредити за домаќинствата и потрошувачки кредити е намалена во првиот квартал од годинава.

А

12/10

05/11

10/11

03/12

09/12

берза

мби 10

2,900

2,700 нализата на Агенцијата за 2,500 електронски комуникации 2,300 (АЕК) за четвртиот 2,100 квартал од минатата година МБИ 10 1,900 покажува дека бројот на 1,700 МБИ 10 корисници на Интернет преку 1.829,12 мобилна мрежа (2G/3G) се 2010/2012 Max. 2,827.62 МБИ 10 1.829,12 МБИ 10 2010/2012 Min. 1,808.47 зголемил за 13,29% во однос 2010/2012 Max. 2,827.62 на третиот квартал, додека во 1.829,12 1.829,12 2010/2012 Min. 1,808.47 НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК споредба со истиот период од 2010/2012 2010/2012 УСЈЕ Max. Max. 2,827.62 2,827.62 Цементарница Македонската берза е во надолен пад НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК 2011 година, растот изнесува 2010/2012 2010/2012 Min. Min. 1,808.47 цела календарска недела. Не се остварија1,808.47 МБИ 10 МБИ 10 Цементарница МБИ 10 17.716,00 35,44%. прогнозите за УСЈЕ можен нагорен тренд во МБИ 10 согласност со движењата Истовремено расте и бројот НАЈГОЛЕМ НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК ДОБИТНИКна останатите 17.716,00 +516 +3,00% 1.829,12 1.829,12 светски 1.829,12 МБИ 10 берзи, кои доживуваат еден од на претплатници на Интернет Цементарница Цементарница УСЈЕпериодиУСЈЕ 2010/2012 Max. 2,827.62 најдобрите во последниве три 1.829,12 +516 2010/2012 Max. +3,00% 2,827.62 2010/2012 Max. 2,827.62 години. Засега нема нови најави за некој 2010/2012 Min. 1,808.47 со тесен опсег преку мобилна НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК 2010/2012 Min. 1,808.47 2010/2012 Min. 1,808.47 2010/2012 Max. 2,827.62 1.829,12 поголем можен раст на индексите. 17.716,00 17.716,00 мрежа (2G), каде што се 2010/2012 Min. 1,808.47 Стопанска банка Скопје НАЈГОЛЕМ 2010/2012 2,827.62 НАЈГОЛЕМГУБИТНИК ДОБИТНИК Max. +516 банка +3,00% +3,00% НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК 2010/2012 1,808.47 забележува раст од 51,01% во +516 Стопанска НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК Скопје Min. Цементарница УСЈЕ 181,00 НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК Цементарница УСЈЕ Цементарница УСЈЕ однос на третиот квартал од 17.716,00 181,00 НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК Цементарница УСЈЕ -9 -5.00% НАЈГОЛЕМ НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК ГУБИТНИК 2012 година, додека пак во 17.716,00 Цементарница УСЈЕ 17.716,00 +516 +3,00% -5.00% банка Стопанска Скопје банка Скопје однос на четвртиот квартал Стопанска-9 17.716,00 +516 +3,00% +516 +3,00% 17.716,00 од 2011 година се забележува 181,00 НАЈГОЛЕМ +516 +3,00% DOW JONES ГУБИТНИК 181,00 +516 +3,00% DOW JONES Стопанска банка Скопје раст од 64,73%. НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК -9 банка -5.00% -5.00% Од кварталниот извештај на -9 Стопанска Скопје НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК 181,00 Стопанска банка Скопје НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК Стопанска банка Скопје АЕК може да се забележи Стопанска банка Скопје -9 -5.00% 181,00 181,00 дека вкупниот бројот на DOW JONES DOW JONES 181,00 16,000 181,00 -9 -5.00% 16,000 претплатници на Интернет -9DOW JONES -5.00% 15,000 -9 -5.00% -9 -5.00% 15,000 со тесен опсег во четвртиот 14,000 14,000 DOW JONES квартал од 2012 година е 13,000 13,000 DOW JONES DOW DOW JONES JONES DOW JONES опаднат за 14,73% во споредба 12,000 12,000 16,000 16,000 11,000 со претходниот квартал, 11,000 16,000 15,000 15,000 10,000 додека пак во споредба со 15,000 10,000 07/11 10/11 10/11 01/12 01/12 04/12 04/1207/12 07/1210/12 10/1201/13 01/13 04/13 07/11 04/13 14,000 14,000 14,000 16,000 четвртиот квартал од 2011 13,000 16,000 13,000 13,000 15,000 16,000 година бројот на претплатници 16,000 12,000 15,000 14,000 12,000 12,000 15,000 15,000 11,000 е намален за 41,02%. 14,000 13,000 11,000 11,000 14,000 10,000 14,000 13,000 Истовремено, бројот на 12,000 13,000 10,000 10,000 13,000 12,000 07/1111,000 10/11 01/12 07/11 04/12 10/11 07/12 01/12 10/12 04/12 01/13 07/12 04/13 10/12 01/13 04/13 претплатници на Интернет со 12,000 12,000 11,000 15.567,17 10,000 15.567,17 широк опсег изнесува 312.272, 11,000 07/11 10/11 01/12 04/12 07/12 10/12 01/13 04/13 10,000 11,000 +0 +0,00 +0 +0,00 односно евидентен е раст 10,000 10,000 07/11 10/11 работна 01/12 04/12 04/12 07/12 клучните 10/12 01/13 01/13 04/13 04/13 07/11 10/11 01/12 07/12 10/12 Последната недела од 3,31% во однос на третиот берзански ДРУГИ ПАЗАРИиндекси во САД доживеаја квартал од 2012 година, 15.567,17 мал пад. По речиси петмесечен ДРУГИ ПАЗАРИ континуиран тренд +0,00+0,93% +0 нагорен FTSE 100 6.338,94 додека споредено со четвртиот американските инвеститори FTSE 100 6.338,94 почнаа +0,93% Nikkei225 13.529,65 -0,29% 15.567,17 15.567,17 квартал од 2011 година бројот да размислуваат и13.529,65 за евентуеални+0,47% Nikkei225 -0,29% S&P 500 1.562,50 15.567,17 15.567,17 загуби или прекинување на ризикот ДРУГИ +0 ПАЗАРИ +0 3.233,55 на активни претплатници е +0,00 +0,86% +0,00 S&P 500 1.562,50 +0,47% Nasdaq +0 преку продавање на акциите. +0,00 +0 +0,00 Nasdaq 3.233,55 +0,86% DAX 7.540,59 +0,84% зголемен за 10,59%. FTSE 100 6.338,94 +0,93% 15.567,17 06/10

12/10

05/11

10/11

03/12

09/12

02/13

07/11 10/11 01/12 04/12 07/12 10/12 01/13 04/13

07/11 10/11 01/12 04/12 07/12 10/12 01/13 04/13

реалните плати, се тие што константно депонираат заштеди во банките. Банкарите објаснуваат дека порастот на депозитите од граѓаните главно се должи на приливот на пари од иселениците. Економистите велат дека иако е помалку веројатно, за да се намалат депозитите придонесоа и самите банкари со намалувањето на каматите за штедење. Податоците покажуваат дека само за еден месец каматите на денарските депозити се намалиле за 0,4 процентни поени, од 2,9% на 2,5%. Каматите за девизно штедење паднаа од 0,7% на 0,6%. Ова и не е изненадување ако се знае дека банките имаат вишок ливидност над 1,2 милијарди евра и во услови кога кредитирањето е многу бавно си дозволуваат да ги намалат пасивните камати. Одливот на капитал од банките во март не може да се поврзе ниту со исплатата на дивидендите, што вообичаено, негативно се одразува врз депозитниот потенцијал. Дивидендите се очекува да се исплатуваат овој месец, што значи дека статистиката за април најверојатно ќе прикаже уште подраматично намалување на депозитите. Гувернерот Богов уште пред неколку месеци предупреди дека одливот на капитал од банките е сериозен проблем и всушност, најави дека оваа година ќе биде целосно неизвесна во однос на депозитите.

рем – инвестицијата од 40 милиони евра во Тетотво привршува со изградба

В

TOPIX DAX Nikkei225

+0 S&P 500 ПАЗАРИ TOPIX ДРУГИ ПАЗАРИ ДРУГИ ДРУГИ ПАЗАРИ ДРУГИ ПАЗАРИ

1.143,78 7.540,59 13.529,65

1.562,50 1.143,78 други пазари Nasdaq 3.233,55

-0,16% +0,84% -0,29% +0,00 +0,00 +0,47% -0,16% +0,86%

DAX 7.540,59 +0,84% FTSE 100 ВАЛУТИ FTSE 6.338,94 +0,93% FTSE 100100 6.338,94 6.338,94 +0,93% FTSE 100 6.338,94 +0,93% +0,93% ДРУГИ ПАЗАРИ TOPIX 1.143,78 -0,16% Nikkei225 13.529,65 -0,29% ДРУГИ ПАЗАРИ Nikkei225ВАЛУТИ Nikkei225 13.529,65 13.529,65 -0,29% Nikkei225 13.529,65 -0,29% -0,29% S&P 500500 1.562,50 +0,47% евро долар 500 1.562,50 +0,47% Фунта евро 1.562,50 S&P 500 S&P S&P 1.562,50 +0,47% +0,47% FTSE 100 6.338,94 +0,93% FTSE 100 6.338,94 +0,93% Nasdaq 3.233,55 +0,86% Nasdaq 3.233,55 +0,86% Nasdaq Фунта Nasdaq 3.233,55 +0,86% +0,86% ВАЛУТИ Nikkei225 13.529,65 -0,29% евро долар СТАПКА СТАПКА евро 3.233,55 DAX 7.540,59 +0,84% Nikkei225 13.529,65 -0,29% DAX 7.540,59 +0,84% DAX DAX 7.540,59 7.540,59 +0,84% +0,84% S&P 500 1.562,50 +0,47% TOPIX 1.143,78 -0,16% S&P 500 1.562,50 СТАПКА +0,47% 1,2985 1,1706 СТАПКА TOPIX 1.143,78 -0,16% евро долар Nasdaq +0,86%-0,16% TOPIX ПРОМЕНА TOPIXевро 1.143,783.233,55 1.143,78 -0,16% Фунта Nasdaq 3.233,55 ПРОМЕНА +0,86%

1,1706 DAX СТАПКА DAX +0,06%

ВАЛУТИ TOPIX ПРОМЕНА

ВАЛУТИ

ВаЛуТи

ВАЛУТИ TOPIX 1,1706

ВАЛУТИ ПРОМЕНА +0,06% Фунта евро

£ €

Фунта евро +0,06% ФЈУЧЕРСИ ВАЛУТИ СТАПКА

1,2985

7.540,59СТАПКА +0,84% 7.540,59 -0,62% +0,84% 1.143,78 ПРОМЕНА -0,16% 1.143,78 1,2985 -0,16%

-0,62% евро долар

ПРОМЕНА

-0,62% € $

евро долар

ВАЛУТИ о октомври годинава евроСТАПКА долар евро долар Фунта евро Фунта евро СТАПКА 1,2985 1,1706 ФЈУЧЕРСИ треба официјално евро долар Фунта евро СТАПКА ЗЛАТО СТАПКА СТАПКА СТАПКА 1,2985 1,1706 ПРОМЕНА ПРОМЕНА ФЈУЧЕРСИ евро долар Фунта евро да биде пуштен ПРОМЕНА ПРОМЕНА СТАПКА СТАПКА 1,2985 1,1706 1,1706 -0,62%1,2985 +0,06% ЗЛАТО СТАПКА СТАПКА 1.415,60 повеќенаменскиот комплекс ПРОМЕНА ЗЛАТО +0,06% ПРОМЕНА ПРОМЕНА -0,62% ПРОМЕНА 1,2985 1,1706 -0,39% 1,2985 1,1706 РЕМ - заедничка инвестиција +0,06% ПРОМЕНА ПРОМЕНА -0,62% -0,62% +0,06% 1.415,60 1.415,60 ФЈУЧЕРСИ ПРОМЕНА ПРОМЕНА на компаниите Ренова и -0,62% +0,06% -0,39% ФЈУЧЕРСИ Нафта Брент -0,39% -0,62% +0,06% Електрометал од Тетово, во ЗЛАТО 99,41 вредност од 40 милиони евра,ФЈУЧЕРСИНафта ФЈУЧЕРСИ Нафта Брент ЗЛАТО фЈуЧерси Брент ФЈУЧЕРСИ 1.415,60 -0,98% најголема инвестиција досега ФЈУЧЕРСИ 99,41 -0,39% 1.415,60 ЗЛАТО 99,41 ЗЛАТО во западна Македонија. зЛаТО -0,98% ЗЛАТО -0,39% -0,98% РЕМ Комплексот се состои ЗЛАТО Нафта Брент 1.415,60 1.415,60 од: 146 станови, трговски 1.415,60 Нафта Брент 99,41 1.415,60 -0,39%-0,39%-0,39% центар од 12 000 м2, луксузен -0,98% -0,39% 99,41 хотел со 5 звезди на 12 ката, Нафта Брент Нафта Брент Нафта Брент -0,98% панорамски ресторан на нафТа бренТ Нафта Брент најгорниот кат од хотелот и 99,41 99,41 99,41 400 паркинг места,на вкупна 99,41 -0,98%-0,98%-0,98% изградена површина од -0,98% 60 000 м2. пОдаТОЦиТе се Од ден 15.04.2013 дО 15ч. СТАПКА

3,300 3,100 2,900 2,700 2,500 2,300 2,100 1,900 1,700 07/10 10/10 02/


Капитал број 704/705 26.04.2013

www.kapital.mk

12 cover story: По Падот на цената на светсКите берз

] o t o t a l z a g o k Do i a z e t [ i @ e prib

2000

1800

1600

1400

берзансКата цена на златото ( долари/унца)

1200

1000

највисоКа вредност до 2006!

800

600

682

400

653 310

116

457

309

342

1985 јануари

1992 септември

200

430 259

0

1976 октомври

1980 октомври

1982 јули

1983 јануари

1999 август

2004 октомври

2006 мај


www.kapital.mk

Капитал број 704/705 26.04.2013

13

зи, останува дилемата

o n r u g i s e D i b e ] ? e t i r o t i t s e inv 31.700

тони злато поседуваат централни банки во св сите етот

500%

порасна цената на зл последнава децениатјаото

1.920

сторисКи историсКи маКсимум!

1.792 1.582 најнисКо ниво Последниве 1.321 две години!

937 729

Извор: Gold.org

2008 февруари

2008 ноември

2011 септември

2012 мај

2012 октомври

2013 април

На 12 и 15 април годинава, петок и понеделник, златото забележа најголема загуба во вредноста на светските берзи во два последователни трговски денови во последниве 30 години. Од почетокот на годинава пак, цената на златото е падната за околу 20%. Во исто време американските берзански индекси на акции, срушија рекорди. Колкава е врската помеѓу овие два тренда? Аналитичарите велат мала: главната причина за поевтинувањето на златото е ниската инфлација во развиените економии, и покрај големата количина пуштени пари во оптек од страна на централните банки.


Капитал број 704/705 26.04.2013

www.kapital.mk

14 cover story: По падот на цената на светските берз Сашо Арсов

Лазе Камчев

Вообичаено, кога доаѓа до пораст на цените на акциите, паѓа цената на златото затоа што инвеститорите повеќе не го посакуваат како сигурно прибежиште за нивните пари. Сепак, би рекол дека сегашниот пораст на цените на акциите во САД може само делумно да се должи на ова. Според мене, тоа повеќе е резултат на огромната монетарна експанзија што се врши последниве години во САД, што создаде вишок ликвидност.

Западните економии, иако во моментов забавено, сепак, доживуваат континуиран раст последниве две години. Ниското ниво на каматни стапки продуцира ниска инфлација и тоа доведува до пониска цена на златото. Кога има инфлација, вложувачите ги менуваат парите за злато, како сигурен чувар на вредноста. Очекувањата се дека светската економија на среден рок ќе има позитивен раст, а цените на златото ќе се намалат.

универзитетски професор

директор на КД фондови

пишува:

Игор Петровски

igor.petrovski@kapital.mk

фотографија:

фотоархива на Капитал

М

инатата недела 60годишниот банкар Ванг Шикјанг, којшто работеше во кинескиот државен инвестициски фонд Чајна џанјин инвестмент (China Jianyin Investment), си го одзеде животот скокајќи од зграда во деловната област на Пекинг. Официјалното соопштение на неговата компанија беше дека починал „поради здравствени проблеми“. Но, „Бизнис инсајдер“ (Business Insider) јавува дека имало шпекулации оти причина за самоубиството се загубите што ги направил неговиот оддел за тргување поради падот на цената на златото. Ако се точни овие сомневања (само кутриот банкар си знаел што е вистинската причина), тогаш Шикјанг во вистинска смисла е жртва на најголемата „распродажба“ на светските берзи во последните три децении. Од почетокот на годинава цената на златото падна за околу 20%, што е најмногу последица на падот кон средината на април. На 12 април, петок, златото поевтини на берзите за 5%, а веднаш во понеделникот за уште 8,5%, што беше најголема дводневна загуба на вредноста во последните 30 години. Притоа, во вторникот цената на унца злато се спушти до 1.321 долар, најниско ниво во последните две години. Инаку, според прогнозите на светските експерти, од почетокот на годинава падот на цената на златото дојде потполно неочекувано. Во анкетата на Ројтерс во јануари, во која учествуваа 37 аналитичари, се очекуваше дека оваа година цената на благородниот метал може да достигне нови рекордни нивоа. Со тоа би се продолжил долгорочниот

Централните банки изгубија 560 милијарди долари

М

еѓу најголемите губитници од падот на цената на златото последниов месец се и централните банки во светот, затоа што поседуваат 31,6 илјади тони злато или околу 20% од вкупните златни резерви во светот, според податоците на Светскиот одбор за злато. Потонувањето на цената на златото ја „стопи“ вредноста на златните резерви што ги држат најголемите централни банки во светот и Меѓународниот монетарен фонд за околу 560 милијарди долари, на околу 1.400 милијарди долари, покажуваат податоците на Одборот за злато, со седиште во Лондон. Најголеми златни резерви во светот имаат САД и Германија, коишто држат околу 70% од вкупните резерви на злато. „Мислам дека по овој пад на цената многу институции ќе размислат за мудроста на користењето злато како инвестиција, но не верувам дека изминатите неколку дена на големи осцилации во цената ќе & наштетат на улогата на златото. Сепак, времето ќе покаже дали златото навистина е остаток од варварските времиња“, вели за Ројтерс, Даниел Бребнер, аналитичар на Дојче банка. Бребнер смета дека централните банки и понатаму ќе купуваат злато поради неговата улога на ликвиден имот во тешки времиња, како што покажува примерот на Кипар. Во прилог на тоа оди и изјавата на гувернерот на Шри Ланка, дека падот на цената на златото е можност за земјата да ги зголеми своите златни резерви. Јужнокорејската централна банка пак, порача дека е загрижена поради падот на цените на златото, но дека држењето златни прачки е дел од нејзината долгорочна стратегија на диверзификација на девизните резерви, од којашто не отстапува. „Инвеститорите полека сфаќаат дека на долгорочниот тренд на раст на цените на суровините и металите, во коишто влегува и златото, кој трае од почетокот на веков и некои го нарекуваат суперциклус, можеби му се ближи крајот“, вели Шејн Оливер, стратешки аналитичар во компанијата AMP Capital Investor.


www.kapital.mk

Капитал број 704/705 26.04.2013

зи, останува дилемата тренд што трае веќе 12 години, во текот на кои цената на златото порасна од 250 долари по унца (околу 28 грама) на почетокот од веков до 1.920 долари во септември 2011 година. Паничната продажба на златото ја поттикнаа и најавите од пред десетина дена дека Кипар ќе продава од своите златни резерви за да собере дополнителни пари за ублажување на должничката криза. Тоа го потврди кипарскиот министер за финансии, но забележа дека конечна одлука за тоа носи централната банка.

15

Златото паѓа, акциите растат?!

Освен зголемената понуда на пазарот, цената на златото паѓа и затоа што во најголемите светски економии инфлацијата е на ниско ниво. Златото на многу инвеститори им служи како заштита од инфлацијата, но поради слабостите на глобалната побарувачка, инфлацијата во повеќето развиени земји повеќе не е проблем, иако централните банки водат многу лабава монетарна политика и практички, печатат свежи пари. Паралелно со падот на цената на златото, американските берзи достигнаа нови рекордни нивоа по оние од пред кризата, во 2008 година. „Вообичаено, кога доаѓа до пораст на цените на акциите, паѓа цената на златото затоа што инвеститорите повеќе не го посакуваат како сигурно

13,5%

падна цената на злато то за два дена во апри најголем дводнелвегон динава, д во последните 30 годипани прибежиште за нивните пари. Сепак, би рекол дека сегашниот пораст на цените на акциите може само делумно да се должи на ова. Според мене, тоа повеќе е резултат на огромната монетарна експанзија што се врши последниве

години во САД, што создаде вишок ликвидност“, вели универзитетскиот професор Сашо Арсов. Тој додава дека и покрај тоа што во Европа има сериозни економски проблеми, веќе се случи пораст на


Капитал број 704/705 26.04.2013

16 cover story:

www.kapital.mk

додека не смени регулативата, Македонците ќе купуваат и ќе продаваат злато само како накит во златарници и на специјални откупни места

Златото посКапе шестКратно За 10 години, МаКедонците не Можат да тргуваат!

И

покрај големиот потенцијал за заработка од вложување во злато, со пропаѓањето на можноста за формирање „златен“ фонд македонските граѓани изгубија уште една можност да профитираат од ваквите берзански движења. Покрај тоа, поради рестриктивниот Закон за девизно работење, тие немаат можност ниту да купуваат златни прачки или вредносни сертификати за поседување злато. Освен банките и инвестициските фондови, никој друг не може да отвори нерезидентна сметка во странство за тргување на странски берзи. Според експертите, тоа е последица на стравот на власта да не се одлеваат девизи од земјава. Тие одамна повикуваат дека Македонија треба целосно да го либерализира финансискиот пазар и да може слободно да се тргува со финансиски инструменти, односно дека треба да се

пазарите на акции, веројатно поттикнат и од инвеститори од САД. И покрај поттикнувачките мерки на централните банки, последниве месеци забавува растот на најголемите светски економии, американската и кинеската (кинеската објави раст од „само“ 7,7% во првиот квартал, наспроти очекуваните 8%), додека рецесијата во еврозоната се продлабочува. Поради тоа, инвеститорите стравуваат од падот на глобалната побарувачка за метали и други суровини, па затоа паѓаат и нивните цени.

Три милијарди евра банкарски депозити – тоа е нашиот „златен“ потенцијал

Македонските граѓани не кубат коси и не се фрлаат од зграда заради падот на светската цена на златото, затоа што и не можат да тргуваат со т.н. инвестициско

овозможи тргување на светските берзи и можност за инвестирање во злато. Од Министерството за финансии велат дека не се предвидени измени на Законот за девизно работење, кој ги ограничува македонските граѓани во инвестирањето во злато. Според нив, за да се либерализира пазарот, треба да се промени и Законот за трговија, кој исто така забранува поединци да увезуваат злато. Обид за тргување со инвестициско злато направија неколку домашни компании, кои понудија можност граѓаните да купат колку што сакаат злато и доколку сакаат, клиентите да го добијат златото во форма на прачка во Македонија. Меѓутоа, интересот за тоа бил многу слаб, главно поради оданочувањето со стапка од 18%. Тие велат дека инвестициското злато се смета како валута и во земјите од ЕУ тоа слободно се движи, без ДДВ.

злато (види рамка подолу). Своите слободни пари тие ги чуваат во банките, каде што депозитите достигнаа околу три милијарди евра и во моментов претставуваат најсигурни прибежишта за слободниот капитал. Светските движења на цените на златото и берзите немаат речиси никакво влијание врз македонскиот пазар на капитал, ниту пак, врз регионалните берзи, коишто се мали и имаат проблеми со ликвидноста. „Корелација меѓу растот на американските и на западноевропските берзи постои и тие помалку или повеќе растеа периодов, но многу е тешко да се направи паралела меѓу европските и балканските пазари на капитал. Пред с$, во еврозоната ја имаат Европската централна банка, којашто е чувар на финансискиот пазар и има мерки за негово поттикнување. Најчесто, берзите во регионот не ги пренесуваат сигналите

на економиите од САД и од Европа“, вели Лазе Камчев, директор на КД фондови. За раздвижување на македонската берза, сепак, треба сите засегнати страни на домашниот пазар на капитал да преземат заеднички мерки (организирање едукативни кампањи, семинари, обуки, работилници и сл.) за да го популаризираат и да го направат атрактивно инвестирањето, односно тргувањето на берза од страна на физичките лица како алтернативен начин на штедење, велат експертите. Како што истакна универзитетскиот професор Марко Андонов во неодамнешното интервју за Капитал: „Замислете што би се случило кога само 10% од овие средства би се насочиле, односно инвестирале на нашата берза. Несомнено, Македонската берза би доживеала своевидна ренесанса“.


2MARKETING -ра

КОНФЕРЕНЦИЈА

l 06 јуни 2013 l хотел Александар Палас, Скопје

организатор:

партнер:

КреатиВност смелост дигитализација КлучНИтЕ зБОРОвИ НА СОвРЕМЕНИОт МАРКЕтИНГ!

еи? Ви требаат ноВи ид Ќе ги добиете. токму на овој настан.

ја? и ц а р и п с н и барате

Светски и регионални брендови ќе ве инспирираат и ќе ви ги претстават најновите трендови и практики за тоа како се применува маркетингот денес, во време на дигитални технологии и социјални медиуми. Самсунг, Хајнекен, Аргета и Бекутан ќе ви ги презентираат нивните инспиративни, креативни, прогресивни и практични идеи, како и грешките од кои учеле.

ексклузивно за македонската публика, главниот говорник

Nir refuah GM на MRM Романија Ќе зборува за влијанието на дигиталната технологија врз креативноста, маркетинг-трендовите во Европа, однесувањето на компаниите, креативноста сама по себе. Нир Рефуа е современиот гуру на дигиталните комуникации, со повеќе од 15-годишно искуство во создавањето онлајн-содржина и интеракција и е првиот човек на MRM Романија, агенција специјализирана за дигитални комуникации дел од интернационалната мрежа на McCann. Познати и признаени професионалци од креативната индустрија и од бизнисот ќе дебатираат за иднината на дигиталниот маркетинг, за моќта на креативната индустрија во Македонија, за потребата од поголема смелост во креативноста и како да се поттикнат и инспирираат компаниите и маркетинг-креативците на подобри адвертајзингрешенија и поуспешен маркетинг. И зА КРАЈ, зАСлужЕНА зАБАвА СО КОКтЕлИ

l

Не ја пропуштајте оваа одлична можност да ги слушнете докажаните професионалци кои се на врвот на успехот, да се поврзете со колеги кои ги делат истите предизвици како и вие и да заминете убедени дека ќе успеете во денешното динамично опкружување. Повеќе информации на www.kapital.mk или на телефон 02 3280 911 ГИ ОчЕКувАМЕ вАшИтЕ ПРИЈАвИ


Капитал број 704/705 26.04.2013

18

www.kapital.mk

интервју

Tilo Ku[ inovaciiTe ni ovozmo@uvaaT da sme ^eKor pred KonKurencijaTa главен извршен диреКтор на МаКедонсКи телеКоМ ад - сКопје


www.kapital.mk

Капитал број 704/705 26.04.2013

интерВЈу разговарал

Верица Јорданова

Н

verica.jordanova@kapital.mk

овиот главен извршен директор на Македонски Телеком на оваа позиција доаѓа од местото финансиски директор на Маџар Телеком. Своето прво претставување во јавноста реши да го направи токму преку „Капитал“. Отворено и детално зборува за актуелните состојби во компанијата и во конкуренцијата на телекомуникацискиот пазар. За задржување на лидерската позиција Куш најавува инвестиции од 200 милиони евра во фиксната, како и во мобилната инфраструкт ура во следните шест години. XX Само што го презедовте раководството на Македонски Телеком, најголемата телекомуникациска компанија во земјава. Какви ви се првите впечатоци за тоа со каква компанија ќе управувате и со каков тим ќе соработувате? Позицијата главен извршен директор на Македонски Телеком претставува огромна привилегија, но и предизвик. Свесен сум дека се приклучувам на една многу силна и успешна компанија. Компанија којашто не само што е најдобра во Македонија, туку со своето работење покажува исклучителни резултати и во рамките на групацијата Дојче Телеком. Да се биде на чело на најголемата и најмоќната компанија дефинитивно е сериозна и одговорна задача. Затоа ќе го дадам најдоброто од себе и ќе сторам с$ што е во рамките на мојата моќ со цел да докажам дека ја заслужувам довербата на сите заинтересирани страни, не само на акционерите, туку и на менаџментот и на вработените. Предизвик ќе биде да се трансформира групацијата во текот на следните неколку години со креирање нови бизниси и услуги, така што повторно ќе имаме пораст на приходите, а во меѓувреме ќе станеме поефикасни и поефективни во обезбедувањето задоволни корисници и задоволителни резултати за акционерите и за заинтересираните страни. Што се однесува на тимот, во изминатиот период имав можност да работам со дел од колегите во Македонски Телеком, при што се уверив во нивната експертиза, знаење и напорна работа. Лично, јас сум поборник на тимската работа која се заснова на доверба и отвореност при справувањето со секојдневните задачи. Добрите идеи, вистинскиот пристап и однесување, како и професионализмот се потребни за да можеме успешно да ги реализираме сите веќе започнати или идни проекти. Заедно со вработените мора уште посериозно да се фокусираме на задоволството на корисникот, кој е наш двигател. Колку подобро, поквалитетно и поцелосно ќе ги задоволиме барањата на корисниците, толку поголем успех ќе постигнеме како компанија. Тоа е во интерес не само на заинтересираните страни, туку и на задоволство на целата заедница. XX Кои се првите работи со кои се зафативте? Овде сум релативно кратко време за да

19

Иновациите како стратешка насока на компанијата и најголем адут за одржување чекор пред конкуренцијата. Ова е една од главните поенти на Тило Куш, новиот главен извршен директор на Македонски Телеком, кој неодамна ја презеде оваа функција. Во интервјуто за “Капитал“ особено внимание посветува на иновациите како клучен фактор за успех и промена на трендот на приходите со што компанијата ќе стане подобра во она што го работи. Тој очекува со помош на иновативни решенија групацијата повеќе да навлезе во недоволно освоените сегменти како што се мобилните податочни услуги и cloud услугите зборуваме за крупни проекти. Сепак, на почетокот јас внимателно ги слушам луѓето за да ги разберам спецификите и деталите. Тоа ќе биде од суштинско значење за да & се овозможи на компанијата да развие програма која ќе доведе до успешна имплементација на визијата и на стратегијата. Мојата главна работа ќе биде да ја консолидирам лидерската позиција на групацијата Македонски Телеком, да остане моќен двигател на македонскиот пазар и достоен играч во рамките на Дојче Телеком и Маџар Телеком. Ова е навистина сериозна задача доколку се има предвид силната конкуренција на пазарот и општественото опкружување. Од една страна, тоа претставува голем предизвик, но и инспирација за компанијата. Конкуренцијата реагира многу брзо, а ние мора да бидеме уште побрзи, подобри и поиновативни. Ние нема да им дозволиме на останатите да ни се приближат. Затоа ќе се посветиме на обезбедување модерни производи и услуги коишто се најдобри во својата класа. Истовремено, ќе работиме на подобрување на нашата ефикасност, доследно ќе ја спроведуваме нашата стратегија, но ќе се посветиме и на визијата за најуслужна компанија. Сакам да потенцирам дека иновациите се наша стратешка насока и верувам дека тие ќе ни овозможат да бидеме чекор пред конкуренцијата. Искрено, драго ми е што Македонски Телеком и Т-Мобиле се сериозно посветени на иновациите, бидејќи тие претставуваат клучни фактори за успех за да се промени трендот на приходите и ние да станеме подобри во она што го работиме. Исто така, тоа е фокусот на целата групација Дојче Телеком. На тој начин ќе успееме да н$ разликуваат на пазарот како иновативни оператори коишто ги носат последните технолошки решенија, воспоставувајќи притоа високи стандарди за работа и обезбедувајќи квалитет достоен за секој корисник. XX Вкупните приходи на Македонски Телеком и Т-Мобиле групацијата за 2012 година паднаа за 12% во споредба со 2011 година, а консолидираната нето-добивка падна за 23%. Од друга страна, компанијата сè уште има доминантна позиција на пазарот и раст на приходите од Интернет и од дигиталната телевизија. Како вие ги толкувате бројките? Што ви укажуваат? Ние сме многу горди на нашиот успех со Интернетот и со дигиталната телевизија.

Тие се некои од областите преку коишто планираме да го промениме трендот на опаѓање на приходите. Инаку, падот на приходите е резултат на неколку фактори. Како прво, би ја споменал макроекономската состојба како на глобално ниво, така и во Македонија. Но, од друга страна, тука е и многу жестоката конкуренција, која речиси секојдневно ја чувствуваме како најголема компанија што работи на полето на телекомуникациите, дури и на полето на радиодифузијата. Затоа, природно е да биде многу тешко да се одржува истото ниво на приходи. Иако успехот се мери на многу начини, сепак, основниот показател секако, е добивката. Затоа, во услови на пад на приходите, неопходно е да се прилагоди трошочната основа, но уште поважно за во иднина е да се најдат нови извори на приходи како компензација за загубите на суштинската, т.е. традиционалната дејност. Иако фиксните и мобилните говорни услуги во основа се традиционални дејности, сепак постојат и други деловни области за коишто сме сигурни дека во иднина ќе ја компензираат загубата на приходи. Една од областите коишто имаат голем потенцијал, а каде што немаме направено с$ што може да се направи се податочните услуги, особено мобилните податочни услуги. „Паметните“ телефони и таблеткомпјутерите дефинитивно се двигателите на новиот раст и развој и обезбедуваат одлични можности за бизнисот, особено во мобилниот сегмент. Друга област е новата услуга во сегментот на деловни корисници. На пример, сметаме и на зголемената примена на cloud решенијата, а Македонски Телеком навистина посветува сериозно внимание на овој сегмент. Дополнителен развој и унапредување овозможува и ус л у гата M a xT V. Минатата година Македонски Телеком постигна навистина извонредни резултати, станавме лидер на пазарот на ТВ-услуги, обезбедувајќи ја лидерската позиција на полето на IPTV со бројка од 70.000 корисници на MaxTV. Постигнатиот успех секако, е мотивирачки за постигнување нови цели на полето на IPTV. Убеден сум дека тоа e возможно, затоа што имаме одличен и уникатен производ креиран според потребите на корисникот. Не треба да ја заборавиме и оптиката како најнапредна технологија. Мрежата постојано ја прошируваме. Во моментов имаме приближно 16.000 домови поврзани со оптика, а плановите за до крајот на годинава се навистина оптимистички. О т т у ка, в еру в а м дека из л ез от од намалувањето на приходите треба да се


Капитал број 704/705 26.04.2013

20

www.kapital.mk

интервју

бара во воведувањето нови услуги. Тоа пак, подразбира иновација и имплементирање на многу свежи идеи. Ние веруваме во иднина која е исполнета со можности за развој, а Македонски Телеком се движи во вистинска насока. XX Во вашата прва изјава при преземањето на компанијата најавивте дека компанијата ќе остане носител на иновации и нови технологии на пазарот. Впрочем, ова е и главната мантра во телекомуникацискиот свет денеска глобално? Телекомуникациите се еден од секторите коишто најбрзо се менуваат во светот и не се очекува тоа да заврши во догледна иднина. Зголемената конкуренција, растечките барања на корисниците и севкупните промени на телекомуникацискиот пазар н$ принудуваат да се менуваме и ние како компанија. Операторите треба да сфатат дека не можат да се развиваат само со намалување на трошоците, со внатрешна реорганизација или менување на процесите. Иновациите се клучниот елемент! Тие се исклучително важни за агресивен раст и за подобрување на резултатите. Иновациите се диференцијатор и најважниот елемент за развој, креирање нови производи, услуги или бизнис-модели. Тие ја менуваат играта и генерираат нова значителна вредност како за корисниците, така и за компанијата. Со години наназад групацијата Македонски Телеком, како најголема и најуспешна компанија, обезбедува супериорни комуникациски решенија, но корисниците поставуваат с$ повисоки очекувања. Затоа, ние имаме обврска да ги водиме технолошките промени во државата. XX На кој начин планирате да ја задржите позицијата на иновативен лидер, особено кога се знае дека на оваа тема се води главната „битка“ во целиот свет? Иновациите мора да станат составен дел од нашиот идентитет за да можеме да бидеме во чекор со движењата и со трендовите во телекомуникациската област. Во тој поглед, иновациите не значат само нови производи и услуги, туку и иновација на процесите во однос на тоа како подобро да се услужат нашите корисници и како работите во рамките на компанијата да се вршат поедноставно. Истовремено, тоа подразбира создавање нови вредности за потрошувачите, како за нашите постојни корисници, така и за потенцијалните корисници, а на крајот, и за компанијата. Ние мора да ги гледаме работите во сегашноста какви што ќе бидат во иднина. Сакам да ве уверам дека Македонски Телеком и Т-Мобиле и понатаму ќе ги предводат технолошките промени на пазарот. Со цел да бидеме лидери и да го зајакнеме имиџот на иноватори на пазарот, ќе ја зајакнеме културата која поттикнува иновации и ќе развиваме соодветни иновативни процеси и методологии за да ги подржиме новите технологии. Истовремено, неопходно е не само да ги поддржуваме, туку и да ги споделуваме најдобрите иновативни практики коишто го олеснуваат креативното размислување во рамките на организацијата. Притоа, не сакаме да ги нудиме само сопствените иновации како

крајни решенија за корисниците, туку исто така, успешно да ги интегрираме и иновациите од надворешни партнери. Дојче Телеком, а особено Маџар Телеком имаат добра соработка во овој сегмент и се потпираат на иницијативите и идеите коишто доаѓаат однадвор. Од неодамна овој тренд го следат и Македонски Телеком и Т-Мобиле, кои се приклучија кон оваа иницијатива со распишувањето на првиот повик „Партнер за иновации“, кој навистина беше многу успешен и продуктивен. XX Колку сте задоволни од првиот конкурс за иновативен партнер што го организиравте во Македонија? Има ли Македонија доволно креативен и иновативен капацитет според вашите првични сознанија? Јас сум навистина повеќе од задоволен од првиот конкурс „Партнер за иновации“ кој Македонски Телеком и Т-Мобиле го распишаа кон крајот на минатата година. Интересот беше огромен, што резултираше со 78 предлог-проекти, од кои 33 беа избрани и презентирани пред стручно жири и пред менаџментот, за на крајот да ги одбереме петте најдобри иновативни предлози. Со наша поддршка, овие пет предлози ќе бидат имплементирани како иновативни решенија до крајот на 2013 година. Убеден сум дека со овој бран на нови и свежи идеи ќе се интензивира и ќе се мобилизира иновативниот потенцијал, правејќи ја Македонија најдобро место за живот и работа. Дека во оваа држава има голем потенцијал покажа и глобалниот иновативен натпревар којшто го распиша групацијата Дојче Телеком, на кој од вкупно 444 предлози од ширум светот, 38 предлози или околу 10% се од Македонија. Со ова покажуваме дека можеме да се натпреваруваме и со поголеми играчи и се разбира, ова само потврдува дека не постојат големи или мали пазари, односно држави кога станува збор за креативност и иновации. XX Kој е Вашиот предизвик во управувањето со најголемата телекомуникациска компанија во Македонија? Групацијата Македонски Телеком, како дел од Дојче Телеком, поседува огромни ресурси и потенцијали, па затоа, мојот предизвик ќе биде групацијата да го одржи лидерското место на пазарот. Пред с$, тоа подразбира посветеност и ангажман со цел да се задоволат сите заинтересирани страни. Но, пред с$, првенствено сакам уште повеќе да се фокусираме на корисниците. Со оглед на тоа што живееме во динамично време, за да бидеме во чекор со предизвиците, Македонски Телеком мора да биде најбрзата компанија во поглед на идентификување и исполнување на потребите на потрошувачите. На крајот на денот, нашата цел е исполнета само доколку корисникот е задоволен од нашата услуга. Затоа, ќе се ангажираат сите компаниски капацитети за да обезбедиме нови и подобрени услуги. За да го постигнеме тоа, ќе ги прилагодиме и ќе ги поедноставиме интерните процеси на сите нивоа во рамките на компанијата. На тој начин, освен што ќе ја подобриме нашата ефикасност, дополнително ќе го подобриме и нашиот однос кон корисниците, кои ќе добијат полесен и побрз пристап до сите наши

услуги на едно место. Но, задоволството на корисникот не подразбира само интерно поедноставување на компаниските процеси, туку и постојано усовршување и модернизирање на сопствените капацитети. Вложувањето во инфраструктурата има суштинско значење, а ние тоа го правиме во континуитет. До крајот на годинава ќе го завршиме проектот со кој постојната фиксна мрежа ја заменуваме со мултимедијална платформа. Воведувањето на новата IP платформа е историски проект не само за компанијата, туку и за граѓаните и за државата, воопшто. Колку што ми е познато, ние ќе бидеме првата компанија во Европа која ќе нуди целосно IP услуги низ целата земја. Инвестирањето во мрежата го правиме не само поради тоа што се менуваат потребите и барањата на корисниците, туку и затоа што се менува и се унапредува технологијата. На тој начин ќе можеме на корисниците да им ги понудиме најмодерните комуникациски решенија и услуги со загарантиран квалитет и сигурност. Кога говорам за инвестициите, не треба да се заборави и вложувањето во општеството, сегмент на којшто групацијата Македонски Телеком посветува сериозно внимание. XX Го споменавте вложувањето во општеството. Колку економската криза има влијание при одлучувањето дали и што да се инвестира во општеството? Една компанија, особено голема компанија како нашата, во голема мера претставува составен дел од општеството во целина. Ние сме бизнис и како бизнис, очекуваме да генерираме добивка, но исто така, треба да бидеме свесни за нашето влијание и на придонесот што го имаме во државата. Ние сме свесни дека како едни од најголемите и најуспешни компании во Македонија, од нас се очекува да бидеме активни, да им помогнеме на чувствителните општествени сегменти и да ја подобриме заедницата во којашто живееме. Со своите општествено одговорни активности веќе докажавме дека имаме значајна улога во севкупниот развој на македонското општество, покажувајќи ја на тој начин нашата исклучителна грижа за заедницата. Притоа, можам да потврдам дека и во иднина ќе бидеме сигурен партнер и активни учесници во општествениот живот. Впрочем, нашата партнерска улога е на врвот на мојот список со активности. Како најголема компанија, сметам дека навистина имаме потенцијали и ресурси, а тоа не значи само парични средства коишто можеме да ги понудиме, а с$ со цел Македонија да стане уште поубаво место за живеење. Пред с$, мислам на водечката позиција којашто можеме да ја имаме во однос на помагањето на понатамошниот развој на електронското општество. Се разбира, вложуваме и во останатите сегменти од општествениот живот како што се музиката, културата, образованието, спортот итн. Со еден збор, нашата општествено одговорна практика им овозможува поквалитетен живот на сите граѓани во Македонија без исклучок. XX Како го оценувате телекомуникацискиот пазар во Македонија од аспект на конкуренцијата, потенцијалот,


www.kapital.mk

Капитал број 704/705 26.04.2013

21

Еден од главните предизвици на првиот човек на Македонски Телеком ќе биде трансформацијата на групацијата во текот на следните неколку години со креирање нови бизниси и услуги. На тој начин тој очекува повторен пораст на приходите. Најавува и интензивирање на е-трансформацијата и префрлање на е-работење со цел да бидат подготвени за пазарниот натпревар развојните можности? Телекомуникацискиот пазар во Македонија е р а з виен и ко нк у р ентен в о сите области. Ваквиот пазар е добредојден за граѓаните, затоа што можат да избираат понуди во согласност со своите потреби и финансиски можности. Од друга страна, либерализираниот пазар е мотивирачки и предизвикувачки за сите оператори. Конкуренцијата едноставно, не остава простор за олабавување, туку бара брзина, сериозна посветеност и ангажман. Затоа се потребни не само визија, туку и ресурси коишто ќе овозможат да се реализираат поставените цели. Во тој контекст, телекомуникациските компании треба своите мрежи да ги прилагодат на новите технологии коишто доаѓаат. Тоа значи мрежите да бидат поедноставни, со цел компаниите да бидат побрзи и пофлексибилни. Само со вакво радикално поедноставување инфраструктурата ќе може да ги задоволи потребите за гигабитно општество. Едноставно кажано, телекомуникациската мрежа треба да одговори на експлозивниот раст на пренос на податоци во реално в р е м е. В о с п р о т и в н о, р а с т о т в о телекомуникциската индустрија ќе биде ограничен. Дури конкурентноста на компаниите ќе биде лимитирана доколку инфраструктурата не може да се справи со зголемениот обем на податоци и сервисни апликации. Тоа е повеќе од неопходно, затоа што инвестициите во мрежите придонесуваат за сигурна иднина на компаниите и за зголемена продуктивност на една економија, односно општество.

С в е с н и з а с е т о т о а, Гр у п а ц и ј а т а Македонски Телеком постојано работи на модернизацијата и зголемувањето на капацитетот на својата мрежа, а во наредните шест години планираме да вложиме 200 милиони евра, како во фиксната, така и во мобилната инфраструктура. Овие средства всушност, се инвестиции во нови технологии, при што покрај стандардните телекомуникациски услуги, дефинитивно ќе се фокусираме на неколку области: телевизија, медиуми/забава, нови cloud решенија, ИКТ, рекламирање, мобилно плаќање итн. XX Со оглед на тоа дека иновативноста е вашиот адут во задржување на постојните и освојување нови клиенти, кои се новитетите што ќе следуваат годинава? Нашата цел е да бидеме оригинални и да ги обезбедиме најдобрите технолошки решенија. Планираме да воведеме нови бизнис-производи, кои ќе бидат развиени во рамките на компанијата или преку партнерства. Ќе ја редефинираме нашата компаниска основа, ќе го подобриме организирањето и управувањето со процесите. Трендовите во работењето се менуваат, а ние ќе мора да се прилагодиме на нив. Во таа насока, во текот на наредните неколку години ќе ја интензивираме е-трансформацијата и ќе се префрлиме на е-работење за да бидеме подготвени за натпревар на пазарот. Во практика, тоа значи дека сите процеси во компанијата ќе се поедностават и с$ повеќе ќе се одвиваат по електронски пат, почнувајќи од нарачка, до доставување или плаќање на

услугата. На тој начин ќе го олесниме своето работење, но и ќе обезбедиме слобода и поголема вредност за корисникот. Од друга страна, ќе се посветиме и на обезбедување високоперсонализирани содржини според потребите на секој корисник на сите екрани (мобилен телефон, персонален компјутер, ТВ). XX Во кој правец очекувате да се менува телекомуникацискиот пазар на Македонија и во светот? Телекомуникацискиот пазар мора да се прилагоди на зголемените потреби за пренос на податоци и можностите за нови услуги. Пред с$, тука мислам на широкопојасните услуги и на мобилниот Интернет, коишто ќе генерираат зголемување на приходите и ќе го поттикнат развојот на компаниите. Но, исто така, би можеле да понудиме нови услуги коишто ќе го дополнат нашето постојно портфолио. „Паметните“ телефони незапирливо ќе го освојуваат пазарот поради нивната практична употреба и достапните цени. Истовремено, таблеткомпјутерите отвораат нова ера, затоа што обезбедуваат одлични можности за бизнисот, особено во мобилниот сегмент. Фокусот ќе се стави и на нови cloud решенија, кои на бизнис-корисниците ќе им овозможат пристап до податоци во кое било време и од кое било место. Развојот на нови содржини и апликации базирани на мобилен Интернет исто така е интересна тема за дискусија. Од друга страна, зголемувањето на брзината на Интернетот ќе има големо влијание и на сервисите како videostreaming, web TV, како и телевизијата преку мобилен телефон.


Капитал број 704/705 26.04.2013

www.kapital.mk

24 рапорт од Вашингтон: пролетни средби на ММФ

Lagard: Napravete s$ {to treba za da se otvo novi rabotni mest Ако минатата година најмоќните финансиски институции, ММФ и Светска банка, беа најзагрижени како да ги калибрираат јавните финансии на земјите што неконтролирано трошеа, годинава главни теми во фокусот на пролетните средби во Вашингтон беа забрзувањето на економскиот раст и креирањето работни места. Веќе стана јасно дека зауздувањето на јавните расходи во еврозоната предизвикува пад на економската активност и намалување на производството, а извршниот директор на ММФ, Кристин Лагард, дури и јавно ги повика Велика Британија и Германија повторно да ја разгледаат политиката на штедење

пишува:

александар Јанев а

aleksandar.janev@kapital.mk

фотографија:

Фотоархива на Капитал

А

ко минатата година најмоќните финансиски институции, ММФ и Светска банка, беа најзагрижени како да ги калибрираат јавните финансии на земјите што неконтролирано трошеа, годинава главни теми во фокусот на пролетните средби во Вашингтон беа забрзувањето на економскиот раст и креирањето работни места. Веќе стана


www.kapital.mk

Капитал број 704/705 26.04.2013

25

Ф и сВетсКа а банКа ММФ ја задржа проекцијата за растот на македонската економија годинава од 2%, додека пак светската банка прогнозира раст од 1%. Меѓутоа, без оглед која од прогнозите ќе се оствари, монетарците велат дека не е доволно за да се подобри стандардот на граѓаните.

главни теми во фокусот на пролетните средби на ММФ и светска банка во Вашингтон беа забрзувањето економскиот раст и креирањето работни места. на

orat ta! јасно дека зауздувањето на јавните расходи во еврозоната по автоматизам ќе значи пад на економската активност и намалување на производството, а извршниот директор на ММФ, Кристин Лагард, дури и јавно го повика канцеларот на Велика Британија, Џорџ Озборн, повторно да ја разгледа политиката на штедење на Обединетото Кралство имајќи ги предвид лошите економски резултати на Британија. ММФ драстично го смени правецот на размислување откако и првиот економист на оваа институција, Оливие Бланшар, во специјална студија прикажа дека конзервативната политика на штедење има повеќе контраефекти и води кон пропаст. Меѓународната монетарна и финансиска комисија, составена од 24 министри за

финансии и други високи функционери коишто ја надгледуваат работата на ММФ, одржа „состанок на големите умови“ во врска со мислењето дека без побрза реакција се доведува во прашање моменталното бавно закрепнување на економијата, соопшти претседателот на Комисијата, Тарман Шанмугаратнам, министер за финансии на Сингапур. „Мора да бидеме поодлучни ако сакаме одржливо закрепнување“, се вели во завршното коминике на Комисијата од пролетните средби на ММФ и на Светска банка. Шанмугаратнам, чија земја силно ја погодуваат светските економски настани поради тоа што е зависна од трговијата, изјави дека недостигот од јасни фискални планови во САД и континуираните проблеми во еврозоната ја сечат од корен економската доверба и ги одвраќаат бизнисите и домаќинствата од трошење и инвестирање. Шефицата на Фондот, Лагард, им порача на министрите за финансии што присуствуваа на пролетните средби да ја променат брзината на патот на економското закрепнување – од втора во трета. „Приоритет мора да биде отворањето нови работните места и брзиот развој, било да се работи за земјите во транзиција од Средниот Исток и од Северна Африка или за некои од понапредните економии од еврозоната, или за Јапонија, или за САД или за земјите во развој. Секој креатор на политика да направи с$ што треба за да се отворат работни места и да излезе во пресрет особено на потребите на младата популација. Кога велам с$, мислам на сет од политики што вклучуваат структурни реформи, фискална консолидација со соодветно тепмо и монетарна политика моделирана во насока да одговори на потребите за работни места и раст“, истакна Лагард. Од состанокот на групата Г-20 произлезе и пораката дека развиените земји уште повеќе ќе ја олабават монетарната политика преку неконвеционалните

Македонија до 2018 година ќе оствари раст од само 4,2%

С

поред среднорочните проценки на ММФ, македонската економија во следните пет години може да оствари раст на бруто-домашниот проозвод (БДП) од само 4,2%, што значи дека не се очекува забрзување на економската активност со поголеми стапки кои единствено може да донесат позитивни ефекти врз животниот стандард. Фондот проценува дека следните неколку години ќе поминат во санирање на последиците од неколкугодишната економска криза, а актуелните политики не даваат јасна слика и определба за поголеми структурни реформи во економијата кои може да обезбедат побрз економски развој.

инструменти за да го олеснат финансирањето како предуслов за побрз развој. Прогнозата за еврозоната е намалување на економската активност од 0,3% годинава, што ја одразува не само слабоста на периферијата, туку исто така и некои слабости во клучните земји. Во посебен документ на ММФ, Германија, водечката економска сила на еврозоната и една од неколкуте фискално безбедни нации, беше посочена како земја којашто треба да ја поттикне потрошувачката со цел да го поддржи растот во целиот регион, меѓутоа земјата го одби советот сметајќи дека негативно ќе влијае на домашната економија и веројатно нема да им помогне на другите. Во однос на ризиците, проценка на ММФ е дека сега се помалку изразени во споредба со последниот објавен извештај во октомври лани, бидејќи креаторите на политиките се обидоа да решат некои од побитните проблеми, особено неизвесноста во еврозоната и т.н. „паѓање од фискалниот гребен на


Капитал број 704/705 26.04.2013

26

www.kapital.mk

ПрОЛетни СредБи на ММФ и СветСКа БанКа вО вашингтОн

Лагард не им верува на гласините дека Словенија е пред банкрот

Шефицата на Фондот, Кристин Лагард, смета дека ММФ треба да се увери и да се потпира на фактите пред да даде каква било оценка за некоја од нејзините членки, алудирајќи на Словенија. „Не им верувам на гласините, на стравот, дали од страна на медиумите, пазарите или од некој друг. Ги гледаме изјавите на новата влада предводена од жена-премиер коишто се охрабрувачки и јас сум малку пристрасна во тој поглед. Знам дека таа потенцираше дека сака да продолжи со приватизацијата, сака да создаде услови за подобро менаџирање со компаниите коишто се на работ на несолвентност и дека сака да го зголеми капиталот на словенечките банки. Тие три принципи не се лоши принципи за почеток. Имајќи го тоа на ум, постојано дискутираме со сите наши членки, па исто ќе биде и со Словенија“, истакна Лагард. САД“, што се состои од истовремено зголемување на даночните стапки и намалување на трошоците на владата. Сепак, ризиците с$ уште се многу присутни. За Германија, која е најголем извозен партнер на Македонија, Фондот прогнозира дека годинава ќе оствари раст од само 0,6%, што е всушност попесимистичка

проекција и од лани, кога економијата порасна 0,9%. ММФ ја задржа проекцијата за растот на македонската економија годинава од 2%, додека пак Светската банка прогнозира раст од 1%. Економистите со компромисно решение дека ќе биде некаде помеѓу. Она што е важно за Македонија е ризикот дека нејзиниот главен извозен пазар, како и приливот на странски директни инвестиции се наоѓаат на патеки на многу низок раст или стагнација. Без оглед која од прогнозите ќе се оствари, монетарците велат дека не е доволно за да се подобри стандардот на ОЛивие БЛаншар главниот економист на граѓаните.

ММФ во специјална ММФ бара од студија прикажа дека повеќе конзервативната политика Владата да инвестира во на штедење инфраструктура има повеќе Тајмингот на одржувањето контраефекти и на пролетните средби се води кон пропаст. совпадна со мониторингот на мисијата на ММФ во

Македонија и токму во истиот момент стигнаа и препораките на монетарците за идните политики на земјата. Шефицата на мисијата, Ивана Холар, во интервју за „Капитал“, изјави дека главен ризик е всушност повратот на растот и менаџирањето со променливата ситуација во Европа. Таа истакна дека македонската економија последната декада растела доста бавно, со тоа што реалниот БДП по жител не забележувал поголем раст во споредба со понапредни економии. „Со тоа се нагласува потребата политиките да се фокусираат на забрзување на растот. Со други зборови, растот од 2% не е доволен за стандардот во Македонија да се искачи до нивоата во ЕУ. Еден предуслов за раст е одржувањето стабилна макроекономска околина, што значи политиката мора да е одржлива. Вториот предуслов е да & се даде заслуженото место во буџетот на потрошувачката насочена кон подобрување на инфраструктурата, унапредување на вештините и образованието бидејќи може да го поттикне потенцијалот за раст на македонската економија“, истакна Холар. Според неа, фискалната политика с$ уште има доволно простор да го поддржува растот преку инвестиции во инфраструктурни објекти, бидејќи монетарната политика е ограничена да го одржува курсот на денарот стабилен. „Темпото на задолжување навистина е зголемено и расте паралелно со проширувањето на дефицитот. Фискалната политика има посебна улога во случајот затоа што монетарната политика може да понуди само ограничена поддршка за да биде конзистентна со целта – одржување стабилна рамка на девизниот курс. Се разбира дека е битен долгорочниот ефект на дополнителното трошење врз економските активности—во тој поглед, градењето физичка инфраструктура (патишта, училишта) ќе придонесе повеќе за подолгорочна стапка на раст отколку понепродуктивното трошење“, истакна Холар.

Светска банка против сиромаштијата

Одделно, клучна надзорна група на Светска банка ја одобри целта на претседателот на банката, Џим


СПЕЦИЈАЛНА ЕДИЦИЈА 24 мај 2013

Во годинешната едиција ТОП 100 ИЗВОЗНИЦИ ќе бидат вклучени повеќе рангирања според различни показатели: l 100 најголеми извозни компании l 50 најизвезувани производи l 10 најголеми извозни пазари l 10 најголеми нето-извозни индустрии и компании l 10 најбрзорастечки извозни пазари

КАПИТАЛ МЕДИА ГРОУП во соработка со домашни аналитичари и експерти ја подготвува петтата годишна едиција ТОП 100 ИЗВОЗНИЦИ за 2013 година. ко од економската криза може да се излвече некоја поука или лекција тоа е дека само компаниите и државите кои извезуваат многу побрзо излегуваат и ја пребродуваат економската криза. Токму затоа сега кога на Европа, најголемиот извозен пазар за македонските производи, & се заканува економска рецесија, наоѓањето нови извозни пазари станува клучно за зголемување на извозот и заздравување на компаниите и на економијата. Иако компаниите се тие кои извезуваат, ова е време кога Македонија како држава мора отворено, организирано и со сите расположиви капацитети да застане зад извозниците и поголемиот извоз да го стави во функција на поголемиот економски раст и намалување на невработеноста.

А

Во рамки на едицијата ќе читате и повеќе анализи како: l Најголемите извозни компании и индустрии во 2012 l Извозните адути и перспективи на Македонија во 2013 година? l Новите извозни пазари на Македонија l Колку странските инвестиции го зголемија извозот? l Како да се зголеми извозот на храна од Македонија? l Вина од Македонија - нов извозен адут за нови пазари l Светот влегува во валутна војна за поголем извоз.

За повеќе информации во врска со едицијата обратете се на имејл или на телефонскиот број 02 3298 110 локал 105. Лице за контакт: Бобан Ѓорѓиевски boban.gjorgjievski@kapital.mk


Капитал број 704/705 26.04.2013

www.kapital.mk

28

Јонг Ким, за искоренување на сиромаштијата до 2030 година – цел која Ким смета дека е остварлива имајќи ги предвид моменталните трендови во светот, но за чие реализирање ќе мора фокусот да се стави на државите со историја на конфликти и некои други региони каде што владее голема беда. Оваа цел е дел од реорганизацијата на банката којашто вклучува и акцентирање на конституирањето на глобалната средна класа преку програми коишто имаат за цел да ги зголемат приходите за најдолните 40% од светската популација. „Ова е историски момент за институцијата и за светот“, изјави Ким, „Повеќе не сонуваме за свет без сиромаштија. & ставивме краен рок на таквата ситуација“. Ким истакна дека тој ќе изработи детален стратешки план до октомври. Изјавата на Комисијата, чиј член е и секретарот за финансии Џек Лу, доаѓа во момент кога владее мислењето дека креаторите на политики заглавија во спроведувањето промени коишто сметаат дека се неопходни за здравјето на нациите и на светската економија, но за кои мора да се прави тежок политички избор.

Светската банка си постави краен рок до 2030 година т на банката, да и стави крај на сиромаштијата. претседателосе случи. да тоа за се и направ ќе дека Џим Јонг Ким рече

СветСКа СветСК Свет СКа СК а бан банКа Ка Советува Ка Советува КаКо КаКо Ка Ко да Сее отворат повеќе работни ме меСта: XX Воспоставување одржлив развој: преку одржување на основите за економско заздравување и враќање на реформската динамика како во периодот пред кризата; XX Овозможување на приватниот сектор да биде предводник во создавање работни места: со елиминирање на пречките за експанзија во бизнисот и претприемништвото; XX Подготовка на работниците за нови работни места: преку помагање на работниците да стекнат современи вештини за нови работни места.

Џим Јонг Ким

претседател на Светска Банка


Капитал број 704 26.04.2013

30

Company profile

Дел од опремата на Фрагмент комуникации

опремена сала со конференциска опрема од Фрагмент комуни кации

ФрАгмент Фр ФрА гмент Комуни К КомуниКАции: КАции: компанија за изнајмува

Klientite znaat [ пишува:

Дејан Азески

dejan.azeski@kapital.mk

фотографија:

фотоархива на Капитал

Б

ројот на јавните настани, семинарите, обуките и конференциите во Македонија адекватно на светските тренд постојано се зголемува. Оваа практика секојдневно ја наметнува потребата од остручен кадар и цели компании кои ќе можат технички да ги покријат истите. Фрагмент комуникации на Дарко Јовановски е една од таквите компании. Целата нивна филозофија од самото основање е придобивање и сочувување на довербата и лојалноста на клиентите преку нудење на најквалитетни можни услуги кои се нудат на пазарите ширум светот. Компанијата увезува, односно дистрибуира потполно дигитална конференциска опрема DIS – Danish Interpretation Systems. Специјализирани се за изнајмување конференциска опрема за семинари, обуки, конгреси, тренинзи, пресови, с$ што подразбира интеракција со предавач, публика, школски семинари. Фрагмент комуникации располага со аудиосистеми, статични и бежични микрофони, микрофoнибубачки, пилотки, приемници за симултан превод, превод на микрофони со жичен превод, кабини за симултан превод, видеоопрема, режија, светло, презентациска опрема, проектори, платна, мотачи на слајдови, сценска опрема, рампи, профили.

Високопрофесионалниот пристап кој го става клиентот во прв план е формулата за успехот на Дарко Јовановски, сопственикот на Фрагмент комуникации, кој за многу кратко време успева да направи извонредни успеси во повеќе бизниси од различни сектори. Неговиот принцип на работа е преку детектирање на она што недостига кај другите да ја даде најдобрата можна понуда

Се се врти околу клиентот

Дарко Јовановски, сопственик и менаџер на компанијата, и порано има работено во овој бизнис, за кој вели дека е еден од најнапорните, за основањето на компанијата смета дека дошло како одговор на потребите на пазарот за едно цело ново ниво на повисоки стандарди во секторот за организирање конференции. Според Јовановски, на македонскиот пазар е дојдено време кога купувачите се толку пребирливи бидејќи знаат што точно бараат. „Забележав дека во Македонија, конкретно во нашиов сектор фали едно повисоко ниво на квалитет и еден нов пристап кон крајните корисници. Не смее компаниите да имаат стерилен пристап без разлика колку се искусни и колкаво реноме имаат. Клиентот е најважен. Посебно ако клиентите се веќе искусни и знаат каква опрема бараат“, вели Јовановски. Неговата компанија веќе има вложено значителни средства во електронската опрема за која се труди секогаш да е на највисоко можно ниво и по најпознат светски бренд. „Треба да се сфати дека мора да се прилагодува кон модерните трендови на пазарот. Веќе ништо во светот не се врти околу давателот на услугата,

туку околу потрошувачот. И клиентите станаа попребирливи, односно за своите пари бараат многу повеќе. Затоа треба да нудиме понуди кои се креирани од самите баратели на услугите, а не од нас, давателите. Бидејќи помина времето кога на Арап можеше да му се продаде песок. Клиентите до толку се навлезени, што точно знаат што бараат“, вели Јовановски.

Конференции се огранизираат с$ повеќе

Трендот кој е забележлив на пазарот, дека конференциите, обуките и јавните настани се многу позачестени ни го потврдува и Јовановски. На македонскиот пазар во моментов функционираат три поголеми, десетина помали фирми кои се занимаваат со организирање вакви настани. Според проценките на Јовановски, во еден месец се организираат повеќе од 100 настани. „Ние сме меѓу најголемите четири фирми што нудат ваква опрема. Нашата компанија конкретно може да покрие и до 7-8 настани настани истовремено со превод. Клиентите се невладини, владини, проекти, министерства, фирми, хотели“, вели Јовановски Според него, во Македонија има потреба од оваа опрема. „Околу стотина настани се организираат


Капитал број 704 26.04.2013

Company profile rofile

31

ДарКо ЈовановсКи сопственик на Фрагмент комуникации и на Ракија бар

мора да се прилагодуваме кон модерните трендови на пазарот. веќе ништо во светот не се врти околу производителот, с$ е околу потрошувачот. и клиентите се со поoграничени средства, но станаа и попребирливи. Клиентите веќе знаат што точно бараат. Затоа треба да нудиме понуди кои се креирани од самите баратели на услугите, а не од нас, давателите.

ање и увоз на конференциска опрема

[to to^no baraat во месецот, но плус има многу фирми, хотели и институции кои имаат своја опрема. Во нашиот бизнис постојат мртви периоди, преку лето и околу Нова година, но затоа пикови се сите останати месеци помеѓу“, вели Јовановски. Факт е дека како и во секој бизнис и во делот на конференциската опрема конкуренцијата се заострува, а купувачите се с$ попребирливи. Моделот кој Јовановски и Фрагмент комуникации го применуваат засега се покажува успешен. Единствена нивна

водилка е на клиентите да им се понуди најдобар можен однос помеѓу цената и квалитетот , што засега се покажува успешно. „Добра опрема како нашата чини околу стотина илјади евра. Секоја импровизација со опремата значи поголеми трошоци за одржување и побрзо расипување на истата. Точно е дека може да се најде многу поевтина од Кина, Тајван и слично,

но веднаш се појавуваат поголеми проблеми. Во Македонија веќе има огромна диверзификација на пазарот и конкуренцијата го прави тоа цените да одат максимално надолу. Нашата маржа секогаш е минималната можна“, вели Јовановски.

ракија бар за кусо време стана бренд во чаршијата

Во Старата скопска чаршија на местото наречено Калдрма веќе неколку години работи угостителскиот објект Ракија бар. Ова уникатно и за многумина необично место со специфични производи с$ повеќе се наметнува како култно собиралиште на дел од македонската музичка естрада, дипломатскиот кор и бројни јавни личности. Јовановски е го прашавме за рецептот за ваквиот брз успех на овој угостителски објект. „Ракија бар започна како пасија. Имав идеја врз база на која направив концепт. Нормално предвид имав дека во чаршијата има и винотека и пивница, но нема место на кое луѓето ќе одат специјално за ракија. Мислам дека успеав да го модернизирам концептот на консумирање на овој пијалак. Преку ова што го направивме во Ракија бар, ракијата од рестораните ја внесовме и во кафулињата како тренди пијалак“, вели тој. Специфичноста на Ракија бар е што таму има стотици видови различни ракии од целиот свет кои може да ги пробате и уште толку видови најразлични мезиња кои се готват сцепијално за да бидат одличен додаток на ракијата. Мезе-баровите се с$ поголем тренд во сите најголеми светски градови.

Ракија бар Калдрма е еден од угостителските објек кој најавтентич јати продолжува традицно та на Старата скопска чаија ршија


Капитал број 704/705 26.04.2013

32

www.kapital.mk

Анализа

Pri~inata za neusp e premnogu menaxm Д-р Митко Кочовски директор за стратешко планирање, финансиски инженеринг, економски истражувања, информации и анализи во Макстил

Условите за работење на деловните субјекти, коишто се под исклучително силно влијание на економската криза во пошироки глобални рамки, с$ понагласено ги истакнуваат менаџерските способности и вештини. Додека за едни менаџери безизлезноста на ситуацијата е единствената „развојна“ визија, за други таа е нов предизвик за промоција на нивната супериорност и за подигање на пазарната вредност на компанијата над вредноста на нејзината актива

Б

идејќи темата е насочена кон еден специфичен аспект на лидерството, лидерството во реалниот бизнис, лидерството како претпоставка за ефективно и ефикасно стратешко управување (стратегиски менаџмент), би било на самиот почеток упатно да се направи дистинкција меѓу производната ефикасност и деловната ефективност како два основни деловни императиви и нивната поврзаност со лидерството. Значи, не би се задржувале на поимното дефинирање на менаџментот, на тоа што од менаџментот се бара во современи услови и кои се целите и основните функции на современиот менаџмент во динамичкото опкружување, на тоа што е организација, кои се нејзините цели, кои се ресурсите коишто му стојат на располагање на менаџментот и кои се карактеристиките на макроекономскиот амбиент и на глобално и на локално ниво во којшто тој делува за реализирање на повисоки деловни перформанси. На што всушност, се мисли кога се зборува за оваа димензија на лидерството? Секое претпријатие ја насочува својата активност кон остварување на своите поставени деловни цели со што е можно порационално користење на производните ресурси. Значи, успешноста на претпријатието во пазарни услови на стопанисување е израз на односот на остварениот резултат од неговото работење и направените вложувања во процесот на репродукцијата. Како работењето на претпријатието вообичаено се одвива во услови на делување на различни технички, организациски, пазарни, општествени и други фактори, неговата успешност е резултанта од делувањето на секој од тие чинители. Токму од тие причини за успешна реализација на поставените цели претпријатието се раководи од двете основни деловни начела, начелото на производната ефикасност (коешто може да се разгледува од аспект на ефикасноста при користењето на трудот искажана како продуктивност, од аспект на користењето на материјалните средства искажана како економичност и од аспект на ангажираните средства искажана како рентабилност, при што при оценувањето на степенот на ефикасноста на економијата на претпријатието овие парцијални изрази - показатели на ефикасноста треба да се набљудуваат во нивната поврзаност) и начелото на деловната ефективност. Значи, ефикасноста е мерило на вкупната успешност на економијата на претпријатието и се дефинира како реализација на неговите поставени производни таргети со најрационално користење на расположливите производни ресурси. Високата ефикасност на

само еден производен фактор не е гаранција за вкупната ефикасност на економијата на претпријатието и затоа, при оценувањето на степенот на ефикасноста на економијата на претпријатието поединечните показатели на ефикасноста мора да се набљудуваат во нивното единство, како што и искажаната ефикасност на работењето на претпријатието многу често е функција и на редица внатрешни и надворешни чинители, што наложува точно утврдување на нивното влијание врз збирните показатели на ефикасноста. Како и да е, вкупната ефикасност подразбира оптимално користење на производните чинители, односно претпријатијата се ефикасни кога успеваат да ги сведат на најмала мера количините на влезните инпути или пак, времето потребно за предвиденото производство, односно поимот ефикасност се однесува на производната способност за рационалност при употребата на ресурсите со коишто располага претпријатието. Ефективноста на економијата на претпријатието многу често се поистоветува со ефикасноста, иако под ефективност се подразбира веројатноста дека претпријатието успешно ќе ги реализира претходно поставените цели, односно дека тоа успешно ќе ги извршува своите функции и ќе се прилагодува на дадените услови и предвидените временски рокови. Значи, ефективноста е избор на потребите кои претпријатието планира да ги задоволи како негова поставена деловна цел и на мерките и на активностите со коишто ќе го постигне тоа. Ефективноста може да значи и мерка на соодветноста на целите што ги поставува претпријатието и степенот до кој тоа ги постигнува истите. Значи, ефективноста може да се разбере како настојување на претпријатието да го избере вистинското подрачје на своето делување, добро да ја постави својата деловна цел, да избере да се работат правите работи, а ефикасноста како настојување избраните работи што подобро да се завршат, со најрационална употреба на производните ресурси, односно да се работат работите на правиот начин. Толку за производната ефикасност и особено за деловната ефективностм коишто се основната преокупација на лидерите во реалниот бизнис.

Поимањето на лидерството во современи услови

Условите на работење на деловните субјекти кои се под исклучително силно влијание на економската криза во пошироки глобални рамки с$ понагласено ги истакнуваат менаџерските способности и вештини. Додека за едни менаџери безизлезноста на ситуацијата


www.kapital.mk

Капитал број 704 /705 26.04.2013

Анализа

33

pehot na mnogu kompanii ment, a premalku liderstvo е единствената „развојна“ визија, за други таа е нов предизвик за промоција на нивната супериорност и за подигање на пазарната вредност на компанијата над вредноста на нејзината актива. Притоа, би требало да се појде од премисата дека лидерството е способност да се влијае без принуда на своите подредени и на останатите вработени, тие да се инспирираат, да се мотивираат и да се покренат за уривање на стереотипите и за постигнување поголеми остварувања од вообичаените. Значи, лидерот иницира промени и поседува способност за своите идеи да ги приврзе своите соработници и преку нив својата визија да ја трансформира во акција за нивна реализација. Оттаму, секој менаџер не е и лидер, што значи дека неговата формална позиција не му ги обезбедува и лидерските предиспозиции. Но, секој менаџер со посебни способности и со лидерска моќ сам по себе станува исклучителна драгоценост и посебно значаен ресурс на компанијата. Лидерството е онаа насоченост, она влијание на менаџерот врз соработниците и вработените т.е оној процес на насочување на активностите за остварување на посочените цели или промени. За разлика од лидерството, менаџментот го опфаќа поширокиот спектар на оперативни одлуки и активности коишто се однесуваат на реализацијата на тие посочени цели и промени. Од тие причини, иако во основа, менаџментот е комплементарна активност, тој е и покомплексна активност која го опфаќа планирањето во компанијата, организацијата на извршувањето на деловните активности и контролата над нивното извршување. Во актуелнава ситуација треба особено да се истакне и оној аспект на стратегискиот менаџмент поврзан со позиционирањето на компаниите во динамичкото опкружување и особено во услови на глобална криза, дефинирањето на стратегиските цели на компанијата и определувањето на неопходните претпоставки за донесување на стратегиските одлуки, нивното извршување, оценка и контрола. Вниманието тука би требало да се фокусира на стратегискиот менаџмент како одговор на крајно динамичните промени во опкружувањето и сериозните нарушувања предизвикани од глобалната криза, неговата основна задача да гради активен однос, да креира политики, правила и принципи, односно да донесува одлуки за ситуации и проблеми коишто се нови и непознати (одлуки за нова инвестиција, одлуки за лансирање нов производ,

одлуки за настап на нови пазари, одлуки тие ја конципираат стратегијата на компанијата и ги иницираат за запирање на производната активност и ги поддржуваат процесите на од одредени економски причини), значи стратегискиот менаџмент во нејзината одлуки коишто се обременети со висок промоција. Токму за оваа димензија на степен на неизвесност и одлуки кои лидерството важи онаа позната и често бараат ангажирање на значајни ресурси експлоатирана мисла на Ворен Бенис: (материјални, финансиски, човечки, „Менаџери се луѓето кои правилно ги организациски), кои се насочени кон извршуваат поставените задачи, лидери нови подрачја на деловната активност се луѓето коишто ги вршат правите и имаат далекусежно влијание работи“. врз опстојувањето на компаниите. Значи, лидерството е она поттикнување Значи, одлуки кои го позиционираат на мотивацијата кај соработниците за претпријатието во опкружувањето и поддршка на целите на компанијата определувачки делуваат на неговите и за ангажирање за остварување на техничко-технолошки и економски стратегиските и на оперативните перформанси на подолг рок. планови, она градење Стратегискиот чувство кај нив за менаџмент подразбира идентификација со избор на стратегии целите на компанијата за остварување на и повиканост за споменатите цели напорно работење на компанијата. во реализацијата Стратегијата подразбира Лидерството е на нејзината мисија идентификација способност да во определениот на предностите и се влијае без временски хоризонт. на слабите страни принуда на своите Во многу подрачја на на компанијата, на бизнисот компаниското екстерните можности подредени и организирање и ограничувања, на на останатите овозможува реализација избор на алтернативни вработени, тие да на цели кои поединецот опции, нивна анализа сам не би можел и реализација се инспирираат, во потполност преку алокација на да се мотивираат да ги реализира. ресурсите, мотивација и да се покренат Во компаниското на извршителите, организирање, во дефинирање на за уривање на извршувањето на политиките и изработка стереотипите и работните обврски на планови за нивна за постигнување и задолженија се операционализација. воспоставуваат односи И тука кога станува поголеми на интеракција на збор за изборот на остварувања од бројните субјективни стратегии, односот вообичаените. чинители, се градат на стратегискиот ставови и се донесуваат менаџмент може да одлуки. Преку увидот во организацијата биде проактивен, креативен и насочен се согледуваат нејзините видливи кон наоѓање нови можности, притоа карактеристики, како применети заснован на користење научни методи стратегии, дефинирани цели, и нови практики во решавањето политики, концептуални модалитети, на проблемите, а може да биде и димензионирање на капацитетите адаптивен на постојните проблеми, наместо на истражување на нови можни и процесните линии, технолошки особености, релации на субординација солуции. и координација, но и карактеристики Која е мисијата на не толку лесно се идентификуваат врвните менаџери во улога на кои како ставови, перцепции, неформални лидери во дефинирањето на односи, конфликти. За менаџерот како целите и во промоцијата на лидер познавањето на сите тие аспекти визиите на компаниите? е од исклучителна важност, бидејќи Врвните менаџери се раководат од остварувањето на зацртаните цели на комплексни, глобални и долгорочни компанија е прашање од приоритетно визии при дефинирањето на значење. стратегиските цели на компаниите и како нивни легитимни експоненти, тие се и одговорни за определувачките развојни опции и за усогласување на можностите во опкружувањето со употребата на расположливи ресурси на претпријатието. Во улога на лидери,

(продолжува)

Во следниот број: Водството или лидерството како една од основните претпоставки на стратегискиот менаџмент во современи услови


Капитал број 704/705 26.04.2013

34

www.kapital.mk

политика

Куп шпекулации, малку информации за случувањата во СДСМ!

К

онгресот за иднината на опозицијата, оној на СДСМ, најавен како мајски, е презакажан за 2 јуни. Лицитациите со имиња за нов лидер на СДСМ добиваат на интензитет, но не и на релевантност, с$ дури не стане јасно која од двете опции за разврска ќе се оствари - актуелниот лидер Бранко Црвенковски да го раководи процесот за сопствената смена, или да се случи стихијно воден процес, понесен од масивното незадоволство во редовите на СДСМ. Поранешниот функционер на партијата, Ѓорѓи Спасов, порача дека за СДСМ од најголема

> БРОЈКИ

208

милиони евра се потрошени за проектот „Скопје 2014“. По првата негова визуелизација надлежните зборуваа дека ќе чини многу помалку, 80 милиони

36,8

важност е да го надмине стравот од тоа дека ќе се распадне без Црвенковски. „Не сум сигурен дека Црвенковски не сака и натаму лично да остане на чело на партијата. Ако вистина решил да не се кандидира повторно за претседател или да не прифати кандидатура, тогаш треба уште пред почетокот на подготовките за Конгресот да изјави дека тој не сака од страна на општинските организации да биде ниту евидентиран како можен кандидат за претседател на СДСМ и дека нема намера на самиот конгрес, во последен момент да се појави како

единствен кандидат со образложение дека „тоа е жртва за да се зачува единството на партијата“, вели Спасов во последната изјава. Во меѓувреме, партиски извори сепак тврдат дека во партијата владее, благо речено, хаос на различни мислења, на различни струи и неизвесност од исходот и на конгресот и воопшто за иднината на партијата, што во следниот период станува центар на политичките случувања и кон чии разврски се вперени очите на сите релевантни чинители на политичкиот живот.

Анализа на Би- Би- Си за проширувањето на ЕУ

Следните осум!

милиони евра чини најскапиот потпроект на „Скопје 2014“, Стариот театар, кој според првичните најави требаше да чини 6 милиони евра

649

илјади евра е авторскиот хонорар на уметникот Валентина Стевановска за делото коњаник со придружна содржина од по 8 скулптури, воини и лавови, сместени во фонтана, кај народот познато како Александар Македонски

54%

е зголемен бројот на туристите - бенефит од „Скопје 2014“ што го спомена министерот за култура, Елизабета КанческаМилевска

facebook 1 Архитекти и уметници од

Дубаи почнале да вадат македонски пасоши откако чуле за авторските хонорари во Македонија. Заеби Емирати кога Скопје 2014 више може да плати:)))) Александар Манасиев

2 Да ја искористиме посетава на

Бразил да земеме некоја карта за светско ако не... Роберт Јанков

3 Господ ја создаде земјата, с$ останато е Made in China Ненад Неделковски

Mакедонија

За Македонија се вели дека „уверлив напредок“ е забележан од страна на Европската Комисија во реформите на полицијата, во борбата со корупцијата и во зголемувањето на човековите права. Се споменува дека од 2009 патуваме во Шенген зоната без визи, а дека надежите за пристапни преговори со ЕУ во 2008 година пропаднале поради изборно насилство, и подоцна поради бојкот на Парламентот од страна на опозициските албански партии. Би-би-си потсетува дека горчливиот спор со Грција околу името продолжува да ги загрозува нашите настојувања за влез во ЕУ и НАТО.

Албанија

За Албанија се прогнозира дека најран датум за влез во ЕУ е 2015. Оваа земја формално аплицираше за членство во април 2009. Од 15 декември Албанците со биометриски пасоши можат да патуваат без виза во земјите на Шенген зоната. Челниците на ЕУ јасно порачуваат дека најголемиот проблем на европскиот пат на Албанија е организираниот криминал, корупцијата и неспособноста да се воспостави владеење на правото.

Босна и Херцеговина

Повеќе од една декада после војната (19921995) потпишан е Договорот за Стабилизација и асоцијација (јуни 1998), а „виза фри“ режимот за шенген зоната за босанските граѓани почна во 2010. ЕУ се уште има полициска мисија во Република Српска, а она што ја загрижува Унијата кај оваа земја се меѓуетничките односи. Исто така забелешки има и за организираниот криминал и корупцијата.

Хрватска

Хрватска ги почна преговорите со ЕУ во октомври 2005. После Словенија, таа е втора бившо – југословенска република што ќе се приклучи на ЕУ. Најтежок дел од преговорите со Хрватска беше делот со правосудството и реформите во таа област, каде што Хрватска успеа да затвори најмногу поглавја.

Исланд

Исланд има почнато преговори со ЕУ во јули 2010. 14 од 33 поглавја се отворени, а осум се професионално и затворени, се вели во анализата. Но, прогресот на оваа земја е загрозен од риболовот. Исланд лови скуша, а ЕУ планира да го забрани тоа, додека Исланд


www.kapital.mk

Капитал број 704 /705 26.04.2013

буМ-трес

КоМентар

35

Ѓорге Иванов

претседател на Р.Македонија

М

акедонија го очекува денот кога ќе може да ги споделува не само ризиците, туку и привилегиите што ги дава членството во НАТО.“ Иванов порачува дека ако веќе ја чуваме слаткарницата, ред е да пробаме и некоја торта... се жали дека ЕУ и Норвешка имаат повеќе од 90 % од уловот. Друго чувствително подрачје се финансиските реформи – Исланд се уште се опоравува од колапсот на банкарскиот систем во 2008.

КОСОвО

Косово е најмладата држава аспирант за членство, која прогласи независност во 2008. Многу држави ја признаа таа независност, но не и Србија (заедно со Русија, Кина и дури 27 земји членки на ЕУ). Договорот за нормализирање на односите со Србија до кој Косово успеа да стигне минатата недела отвора многу можности за земјата на нејзиниот европски пат и почеток на преговори за потпишување на Договор за стабилизација и асоцијација.

ЦрНА ГОрА

Црна Гора ги почна пристапните преговори на 29 јуни 2012 година, пишува британската национална медиумска куќа. И дека ЕУ ги пофалила интензивните напори на државата да го консолидира владеењето на правото, да се избори со организираниот криминал и корупција, и да ја заштити слободата на изразување. Би-би-си ја пренесува изјавата на Црногорскиот премиер, Мило Ѓукановиќ, во која тој вели дека се надева оти неговата земја ќе влезе во ЕУ пред Србија и Македонија.

СрбијА

Во април 2013 Европската Комисија препорача отворање на ЕУ пристапни преговори за Србија, откако Белград одработи значаен договор со Косово. Извештајот на Комисијата вели дека лидерите на Србија и на Косово покажале „политичка смелост и зрелост“. Oткако во 2011 беше уапсен генералот Ратко Младиќ, еврокомесарот на проширување, Штефан Филе, изјавил оти е отстранета голема препрека Се предвидува приклучување на Србија кон ЕУ веќе во 2015 година.

TурЦијА

Би-би-си пишува дека преговорите на Турција со ЕУ замрзнале откако пропаднал обидот земјата да ја ратификува царинската унија со ЕУ во однос на сите земји-членки, вклучително и Кипар, зашто во Турција останале затворени пристаништата и аеродромите за сообраќај од Кипар. ЕУ ги замрзнала преговорите во однос на осум поглавја. Ова замрзнување е реафрмирано во 2011 кога ЕУ владите изјавиле дека „ќе има континуиран ефект врз целокупниот прогрес на преговорите“. Во мај 2012 ЕУ и Турција е лансирана „позитивната агенда“ со подвлекување на подрачјата кадешто е можна кооперација.

антонИо МИлошосКИ

пратеник на ВМРО-ДПМНЕ

Д

а, точно е. Македонија има територијални аспирации кон Грција, но тие се сезонски. Секое лето над 300.000 Македонци од јуни до септември ги окупираат егејските брегови.“ Пратеникот не може да најде подобар одговор од овој на параноичните грчки тези дека ќе им го земеме Солун сосе полето...

ерМИра МехМетИ

пратеник на ДУИ

Т

оа не е ниту уцена, ниту закана, туку продолжување на досегашната политика на Дуи.“ Пратеничката веројатно мисли на оние политики во кои Ахмети додека јавно ’ржи на партнерот, „насамо“ шепоти...

twitter 1 Споменик на Твитер@Goran_Man „Каде сте македончиња? Каде сте, кај отидовте?“ „Еве бе на кафе“. ;)

2 Bullock@VlatkoVasilj

Барса за у реваншот играчи од Пустец нека си донесе! :))))

3 Бате Ване@Bate_Vane4 Apr

8 од 10 Македонци живеат под стрес.... Другите двајца живеат во странство ! #Факт

Катерина синадиновска katerina.sinadinovska@kapital.mk

Каде е Македонија во приказната?

П

окојната Маргарет Тачер, позната како „челична леди“, со тежок табиет за преговарање, го дефинирала компромисот како ситуација во која ниедна страна не го добива тоа што го сака. Три децении подоцна актуелниот српски претседател, Томислав (Тома) Николиќ, за кој се вели дека исто има „чешит табиет“, даде потполно иста дефиниција за Договорот за нормализирање на односите меѓу Белград и Приштина во која вели дека ниту Србите, ниту Албанците, не се задоволни. Но, тој порача дека тоа што на краток рок ги унесреќува и двете страни на долг рок ќе биде гаранција за просперитетот. И во овие зборови се крие тоа што Тачер „заборавила“ да го дефинира - фактот дека суштината на компромисот лежи во иднината и идната добивка. Секое компромисно решение се базира на визијата дека води кон подобро утре. А за таа своја визија која со договорот јасно ја исцртаа лидерствата и во Белград и во Приштина подоброто утре се чини многу поскоро од што би се очекувало. За Белград препорака за почеток на преговори со ЕУ, за Косово за Договорот за стабилизација и асоцијација. За споредба. Македонија добива пет пати по ред. Ниедна од нив не дочека да биде прифатена од Советот. Ештон кажа дека спорот за името е главната кочница за Македонија да стане дел од европското семејство. Но, по развојот на настаните на север многумина се запрашаа дали само спорот за името е тоа што ја кочи Македонија. Ако е спорот, кој никако не може да се дефинира во ист ранг по тежина со оној што го имаа Србија и Косово, зарем за верување е дека две децении не се нашле лидери кои ќе му стават крај на тоа? Макар биле и со „чешит табиети“!? Прилично неверојатно! Во секој случај, она што е сосема веројатно и јасно е прашањето - Има ли свесно политичко лидерство што знае да го препознае овој момент, да отвори очи, па да се почувствува непријатно во друштвото во кое Македонија ризикува да остане? Од нашата маса сите стануваат и си одат... Време е Македонија!


Капитал број 704/705 26.04.2013

36

www.kapital.mk

интервју

пишува:

Катерина Синадиновска katerina.sinadinovska@kapital.mk

фотографија

Ивана Кузмановска

ivana.kuzmanovska@kapital.mk

XX Кои се првите проекти со коишто ќе се зафатите како нов градоначалник на општина Центар? Како прво, неопходна е драстична промена во сегментот транспарентност во работата на општинската власт. Досега с$ се случуваше зад грбот на граѓаните и тоа не смее да се повтори.

Секој потег од страна на локалната власт мора да биде верификуван од жителите на општина Центар. Во мојата изборна програма наведов повеќе сегменти коишто претставуваат приоритет, а во оваа пригода ќе ги истакнам неколку од нив: „„ Гасификација на општина Центар, со што ќе се овозможат помали сметки за греење и повисоки еколошки перформанси. Гасификацијата ќе се одвива во две фази - во првата фаза ќе се приклучат поголемите потрошувачи, а во втората ќе се приклучат и колективните станбени згради. За таа цел, уште на првата седница на Советот на општината ќе биде формирано општинско јавно

претпријатије Центаргас, кое ќе биде задолжено за реализација и управување со овој процес; „„ Ќе обезбедиме бесплатен паркинг за жителите на Центар на сите паркиралишта на општина Центар, без разлика на местото на живеење; „„ Драстично зголемување на урбаното зеленило во општината; Ново училиште и нова градинка во „„ Капиштец; Општински сервис за стари лица; „„ Зголемување на енергетската „„ ефикасност. Општина Центар, како најурбана, 100% урбана општина, треба да биде предводник во примената на најновите трендови за


www.kapital.mk

Капитал број 704 /705 26.04.2013

интервју

Andrej @ernovski нов градоначалниК на општина Центар

LdP Povtorno stAnA znA^Aen fAktor nA PoLiti^kAtA scenA

зголемена енергетска ефикасност. Наша цел е максимално зголемување на енергетската ефикасност на објектите на сите институции што се во надлежност на општината. Планираме да го постигнеме тоа преку поставување енергетски ефикасни фасади, замена на прозорците во сите градинки и училишта и целосна реализација на замената на постоечките дотраени фасади на колективните станбени згради со енергетски ефикасни фасади. XX Која е Вашата визија за оваа општина? Како го замислувате Центар и неговиот развој во Вашиот мандат? Се работи за урбана

општина каде што навистина ќе треба да умеете да креирате понуда. Подигањето на квалитетот на живеење во општина Центар е нашата главна цел. Имаме прецизен план како да го постигнеме тоа во сите области каде што има надлежност општината, но и во оние каде што општинската власт, според законската регулатива, нема одговорност. Сметаме дека наша обврска е да се ангажираме и да помогнеме секаде каде што можеме. Последниве години Центар е драстично дехуманизиран. Агресивните бизнисинтереси, самобендисаната централна власт и нејзините локални послушници, брзото еродирање на основните

37

Новиот градоначалник на општина Центар, лидерот на Либералнодемократската партија, Андреј Жерновски, во интервју за „Капитал“ вели дека победата на локалните избори во главната скопска општина ја враќа во игра и неговата партија. Додека сите експерти сугерираат дека на Македонија & е потребен силен политички центар, ЛДП како да исчезна со својата идеологија. Жерновски вели дека ова е простор за освежување во партиските органи и потврдување на програмската платформа граѓански вредности доведоа до целосно загрозување на заедничкиот животен простор. Мора да застанеме на патот на тоа разнебитување на нашиот простор. Имаме сила и знаење за заеднички да го сториме тоа. Сакам да Ве уверам во нашата цврста решеност, моја и на советниците од коалицијата, да го реализираме она што заеднички го осмисливме и го презентиравме во изборната програма за наредниот четиригодишен период. Програмата со којашто настапив за време на кампањата и на која граѓаните дури три пати & дадоа целосна поддршка јасно ја отсликува визијата за најурбаната општина во Македонија. Пред с$, Центар го гледам како модерна, урбана европска општина, свртена кон иднината, а не кон минатото.

Нема да се откажам од ревизија на проектот „Скопје 2014“! XX Што со проектот „Скопје 2014“? Кампањата Ви се темелеше на најави за негова ревизија. Останувате ли на тој став? Веднаш по моето стапување на должност ќе обезбедам спроведување на стручна финансиска ревизија на деловите на „Скопје 2014“ што ги реализирала општина Центар. Во изминатиов период во јавноста беа присутни повеќе основани индикации за матни дејства при реализацијата на овој проект и моја основна обврска ќе биде да ги расчистам тие состојби и да го вратам кредибилитетот на општинската власт. Според мене, една модерна европска општина треба да претставува


Капитал број 704/705 26.04.2013

38

www.kapital.mk

интервју Финансиска слика за општина Центар Каква каса наследува Жерновски? ВКУПНИ ПРИХОДИ: 40 милиони и 800 илјади евра ВКУПНИ РАСХОДИ: 31 милиони и 200 илјади евра

П

о основ на даночни приходи Центар во минатата година собрал 6 милиони и 500 илјади евра, од коишто 2 милиони 600 илјади евра се даноци на приход, а 3 милиони и 700 илјади евра се даноци на специфични услуги (комуналии). 30 милиони евра и 863 илјади собрала оваа општина по основа на трансфери и донации, а како капитални приходи остварила 3 милиони евра. Расходте на општина Центар се 31 милион 200 илјади евра. Тековни расходи се 8 милиони евра, од кои за плати отишле половината - 4 милиони евра, а во ставката „стоки и услуги“ 3 милиони евра. Капиталните расходи на Центар се 23 милиони евра. Оваа општина има побарувања од 2 милиони евра, а обврски од само 10 илјади евра за даноци (при што не е наведено за какви точно даноци станува збор). компилација од минатото, сегашноста и иднината. Архитектонските комплекси и амбиенти на центарот на Скопје се крстосница и симбол на историјата, религијата, културата и на традицијата на народот коишто требаше да бидат вткаени во модерното архитектонско остварување на проектот на Кензо Танге. За жал, по целокупната архитектонска и скулптурална инвазија на проектот „Скопје 2014“, што претставува атак врз ликот на градското јадро, многу е тешко да се врати духот на општината, но барем ќе се запре понатамошното нагрдување кое со последните интервенции меѓу трите изборни круга, рингишпилот и над четириесет споменици, центарот го претвори во карикатурална креатура. Ревизијата ќе биде еден од приоритетите веднаш по преземањето на функцијата, пред с$ поради тоа што им ветив на граѓаните дека тие имаат право да знаат за што и како се потрошени нивните пари. Немам намера да отстапам од ова ветување. XX Што ќе правите со спомениците? Кој е Вашиот план? По ревизијата, неопходно е да се направи ревалоризација на спомениците поединечно и преиспитување на целиот концепт. Најголем број од спомениците се поставени без каков било идеен концепт, делуваат расфрлени во просторот, што создава чувство на пренатрупаност и општ хаос. Самите граѓани реагираат не само на спомениците, кои се без естетски и ликовни вредности, туку и на фактот што дел од нив го попречуваат движењето низ просторот. Сепак, за секоја интервенција не само што ќе биде консултирана стручната и научната јавност, туку последниот збор ќе го имаат граѓаните. Во тој контекст, не ја исклучувам можноста и за организирање референдум.

Центар го сруши митот за непобедливоста на Груевски XX Какво значење има Вашата победа ако се гледа пошироката слика на политичката сцена? Победата токму во Центар може да се гледа од два аспекти. Прво, таа претставува зрак надеж во целокупното

темнило на политичката сцена во Македонија, го сруши митот на непобедливост на Груевски и јасно покажа дека кога ќе се создаде критична маса, никакви притисоци, поткупи, уцени, закани, па и нерегуларности не можат да ја победат волјата на народот и второ, токму проектот „Скопје 2014“ е Ахиловата пета на Груевски од идеолошки и од финансиски аспект. Очекувам оваа наша победа да биде почеток на конечното ослободување на слободарскиот дух кај граѓаните и најава за формирање каолиција меѓу граѓаните и опозицијата во конечна битка за враќање на демократијата во државата. XX Гледате ли можност за засилено градење на Вашата лична кариера и позиционирање како главен политичар во македонскиот опозициски блок? Во ниту еден момент не водев сметка за мојот личен рејтинг, бидејќи цело време во прв план ми беше интересот на граѓаните и како да ја оствариме заеднички поставената цел. Ако мојата кандидатура & донесе глас повеќе на нашата коалиција, се разбира дека сум презадоволен, но апсолутно сум свесен дека победата дојде како резултат на неверојатната борбеност и цврстата истрајност којашто ја красеше целата коалиција, предводена од СДСМ. XX Што со ЛДП? Како мислите дека ќе влијае оваа победа на вашата партија? Додека сите толкуваат дека на Македонија & недостига силна граѓанска опција во центарот, мора да признаете дека ЛДП значително ослабна во последниот период. Со оваа победа која Сојузот за иднината ја извојува во Центар, ЛДП повторно стана значаен фактор на политичката сцена. Следува освежување во партиските органи и потврдување на програмската платформа. Мотивот за работа е огромен, довербата зајакната и сите со нетрпение ги очекуваме следните предизвици кои се пред ЛДП и пред заедничката опозициска коалиција. XX Што предвидувате за македонската политичка сцена во следниот период? Некои нови коалиции? Предвремени избори, можеби?


Капитал број 704/705 26.04.2013

40

www.kapital.mk

интервју

Какви Ви се анализите, што н$ очекува? Политичкиот амбиент во Македонија јасно се отслика за време на изборниот период, кога во целост се разобличија лошите политики и манири на актуелната власт. Наместо фер, демократски и регуларни избори, се соочивме со невидени

притисоци врз вработените во јавната администрација, со закани по нивните работни места, што во услови на невработеност од над 32%, очигледно имаше влијание врз изборниот резултат. Злоупотребата на субвенциите исплатени на ден пред изборите, манипулациите со социјалната помош, директните поткупи на до крај осиромашениот народ, фантомските гласачи, незаконското издавање лични карти со над шеесетина жители на една адреса, раселувањето гласачи од една во друга општина дава јасна слика во каква Македонија живееме. Што се однесува пак, на судството, за чија партизираност, независност и ефикасност добиваме постојани забелешки во извештајот на ЕК, пример беа одлуките на Управниот суд за поништување на изборите, не само во општина Центар.

Премиерот Груевски се соочува со досега најконкретен притисок за решавање на името!

Д

атумот за преговори е од особено значење за земјата, но не препознавам волја кај актуелната власт за исполнување на условите. Не се работи само за решавањето на неразумниот спор за името од страна на нашиот јужен сосед, туку и целосно непочитување на политичкиот договор постигнат со посредство на еврокомесарот Филе. Едно е сигурно премиерот Груевски се наоѓа под досега најконкретен притисок од страна на меѓународната заедница, но и од страна на коалицискоиот партнер. Разврската допрва следува...

Жерновски ветува крупни проекти за Центар – гасификација, којашто ќе се одвива во две фази (прво да се приклучат поголемите потрошувачи, а во втората фаза и колективните станбени згради); зголемување на енергетската ефикасност преку поставување енергетски ефикасни фасади и замена на прозорците во сите градинки и училишта; изградба на нови училишта, градинки, општински сервис за стари лица; бесплатен паркинг, зголемување на зеленилото...

ECOTIP д.о.о. Скопје

е основана во 1998 година сo партнерски однос со ECOTIP, Р. Словенија

КОМПАНИЈАТА Е СПЕЦИЈАЛИЗИРАНА ЗА:  развој, продажба и производство на филтери и филтерски системи  трансмисиони системи и елементи  индустриски масла и мазива  професионална заштита при работа и ХТЗ опрема  трговија со енолошки средства Процесен инженеринг   Трговија со нерѓосувачки челик и алуминиум ЗА ПОВЕЌЕ ИНФОРМАЦИИ: ECOTIP д.о.о Скопје, бул Партизански одреди 62/2-39 1000 Скопје Македонија тел. + 389 2 3176 907 +389 2 3176 920; e-mail: info@ecotip.com.mk


Капитал број 704/705 26.04.2013

42

интервју

www.kapital.mk

Еден од најискусните политичари во Македонија, првиот избран функционер од прогласувањето на независноста (прв претседател на Собранието), Стојан Андов, длабински ги анализира нијансите на актуелниот внатрешно-политички моментум отсликани во резултатот од тукушто завршените избори. Ги чита во нив содржаните кодови што ја одредуваат иднината, особено на евроинтеграциите на земјата. Поттикнат од заминувањето на поранешниот британски премиер, Маргарет Тачер, Андов открива како од позиција на функционер во поранешната држава издејствувал „челичната леди“, која во 1980 година ја посетила СФРЈ, да дојде и во Македонија разговарал

Максим ристески

maksim.risteski@kapital.mk

фотографија

ивана Кузмановска

ivana.kuzmanovska@kapital.mk

Stojan andov политичар

vnatre[nite SlaboSti Se glavna pre^ka za evrointegraciite

XX Значи ли резултатот од тукушто завршените избори дека структурата на власт може да биде спокојна во однос на опозицијата на подолг рок? Засега власта може да биде спокојна, меѓутоа мора добро да проанализира што се случуваше од 24 декември наваму, и ако сака да го задржи спокојот ќе треба да увиди што треба да измени кај себе. Ароганцијата, и особено очигледното насилство што го применува во одредени ситуации, треба да процени колку & користи, а колку & штети. Нејзиното

молчење по неколку крупни прашања и водењето политика за тие да останат отворени што подолго, засега & носеше некои предности. Делумно тоа беше така и поради големите слабости на опозицијата, која не беше во состојба да ги отвори картите докрај за македонската иднина. Но, доаѓа време кога притисокот врз власта


www.kapital.mk

Капитал број 704 /705 26.04.2013

интервју

43

Андов: оХиС беше мамката за тачер да дојде во Македонија

Б

лагодарение на Андов поранешниот британски премиер, Маргарет Тачер, за време на посетата на поранешна Југославија ја посетила и Македонија. Андов од 1978 до 1982 година бил член на Сојузниот извршен совет одговорен за соработка со Западна Европа. Од оваа позиција бил задолжен по договорот на министерствата за надворешни работи на СФРЈ и на Велика Британија, за програмата на посетата на Тачер. Дотогаш немало посета на ова ниво од Западна Европа. Тачер, смета Андов, првенствено дошла во тогашна Југославија за да види како е поставена земјата во однос на советската војна во Авганистан од тоа време, и за да се увери дали државата ќе остане вонблоковска. Главен домаќин бил претседателот на Сојузниот извршен совет, Веселин Ѓурановиќ. „Македонија ја вметнав во агендата на Тачер, знаејќи дека таа е инженер по хемија, предлагајќи да го посети ОХИС. Во лабораторијата на ОХИС, во која отидовме веднаш по нејзиното пристигнување во Скопје, таа разговараше со директорот околу тоа со кои западни фирми работи фабриката и какви договори има склучено. Таа го оцени како добар изборот на фирмите, како и отстапките во однос на технологијата кои беа со минимални ограничувања при трансфер, со посебни одобренија, да не се пренесе нешто во земјите од источниот блок, туку во држави каде што може да се контролира процесот“, се сеќава Андов. Утредента во Собранието, во салата Охрид, претседателот на Републичкиот извршен совет, Благој Попов, организирал појадок. Тачер на македонските претставници им ставила до знаење дека знае оти ќе расте – и меѓународниот, но особено домашниот, ако таа продолжи да настапува вака, со истите методи и филозофија, да практикува и понатаму „масовки“ од времето на Сталин (како ова што го направи со Јохан Тарчуловски, да подметнува лажни вредности). Прашањето е кои вредности власта ги нуди како трајни? Засега тоа се бледи, дневно атрактивни флоскули, кои имаат улична вредност, а нивното постојано повторување наскоро ќе се претвори во обично улично дрдорење. Тоа не е вистинска политичка платформа. XX Верувате ли во можноста по конгресот на СДСМ во јуни, ако партијата избере нов лидер, да почне да се еманципира од влијанието на Црвенковски, во обид поуспешно да & се закани на актуелната власт? Овде пред с$ се поставува прашањето ќе има ли промени. Црвенковски веќе одлучил да си оди, иако повеќе пати се покајуваше. Тој секако не е случаен во партијата, како и неговата политика на водење на СДСМ. Затоа во многу членови на СДСМ и понатаму клечи понекој мал Црвенковски, кој на ист начин како актуелниот лидер гледа на состојбите во Македонија и на иднината. И денеска ако се направи анкета меѓу членовите на СДСМ уверен сум дека Црвенковски ќе биде на врвот по довербата на членството. Оваа околност не може да не влијае на исходот на конгресот. Можеби Црвенковски навистина ќе биде заменет, а јас на тој што ќе дојде му посакувам многу успех. Ако тој не се опкружи со

сме Македонци, со свој јазик и со сите идентитески обележја. Ги прашала што мислат за опасноста од закана од Албанија на тогашниот претседател Енвер Хоџа. Попов & ги кажал ставовите на овдешните Албанци, а за другиот дел препорачал да му се обрати на Ѓурановиќ. Тачер интересирајќи се за начинот на владеење во СФРЈ го искажала и своето видување за тоа што е здраво лидерство: „Интересирајќи се за системот во СФРЈ, а по разговорите со домаќините, Тачер заклучи дека во Југославија се очекува платите во фирмите да си ги одредуваат самите вработени. Кажете го рецептот, ни рече, и ние да го спроведеме! Мој впечаток е дека ако направиме такво нешто веќе утредента Британија ќе пропадне, изјави Тачер. Таа застапуваше став дека ако се потпираш на толпата се лажеш кога мислиш дека си лидер – зашто тогаш толпата е лидер“, раскажува Андов, кој се присети и на една анегдота за време на престојот на Тачер во Белград: „Кога бевме на Скадарлија, Тачер виде една жена со специфичен, чергарски изглед, и праша која е. & одговоривме дека е гатачка. Викнете ја, побара ’челичната леди‘. Гатачката погледна во дланката на Тачер и & рече: вие сте многу силна жена и ќе живеете долго и среќно.“

поинаку мислечки луѓе, ќе има тешка судбина и нема да успее. Многу се откри како размислува обичниот член на СДСМ со настаните како исклучувањето на видни членови зашто не биле послушни. Во партија во која послушноста, а не политичкото уверување е основна вредност, мора да има и ригорозни казни што значат ронење на партијата, на нејзиниот углед. Тоа што се случи во предизборието кога во СДСМ почнаа меѓу себе да се конфронтираат направи две големи штети на политичката ситуација во Македонија. Прво, го изгасна бранот на незадоволство кај најширок дел од народот создаден по настаните од 24 декември, и целиот тој настан, со сите последици и карактеристики беше тргнат некаде настрана, а се истакна принципот на бојкот – раздвојувачки за силите на СДСМ. Ваквата аура ја создаваат силници, кревачи на врева во партијата кои малку мислат, за разлика од некои членови на СДСМ кои исклучително ги почитувам. Затоа СДСМ има точна мерка на прифатливост кај граѓаните, која се виде и на изборите. СДСМ, ваков каков што е не може да дојде на власт. Друга причина што не може да ја подигне летвичката повисоко од својот изборен рекорд е што се колеба по клучните прашања. Расправата за доверба на владата каде што целта беше да се делегитимира тимот на Илинденска, СДСМ ја претвори во антиалбанска пропаганда. Се пукаше само по Албанците и се затворија опциите за соработка со албанскиот блок. Најголемата опозициска партија исто така треба да најде начин за зголемување на својот капацитет за водење коалиција. Гледате

дека постепено сите партии бегаат од СДСМ. Самиот Црвенковски ги оттурна. СДСМ нема програма по клучните прашања, но кон помалите партии во коалицијата кои имаат ваква програма се однесува како да се ирелевантни. Коалиција значи и програмска отвореност за соработка, а тоа го нема кај СДСМ. XX Што значи победата на Жерновски во Центар? Влијае ли на некакво поместување на позициите на власта и на опозицијата? Центар е специфична општина и не е мерило за Македонија. Таму и со градоначалник од ВМРО-ДПМНЕ, кој со многу мало мнозинство победи минатиот пат, се задржа едно опозициско расположение, кое особено зајакна откако Владимир Тодоровиќ беше сведен на набљудувач и извршител на политика која прашање е дали воопшто ја одобрувал. Тодоровиќ беше грубо злоупотребен, и од еден успешен бизнисмен политиките на ВМРО-ДПМНЕ го претворија во губитник. Ароганцијата, грубиот притисок од власта не дозволи да дојде до израз вистинското расположение кај граѓаните кон „Скопје 2014“. Од тоа се насобра голем гнев. Многу помогна за победата на Жерновски настапот на Груевски во предизборието како тој да ќе биде градоначалник на Центар. Тоа може да фати место во Брајчино или во Македонска Каменица, ама во Центар?! XX Ќе бидете ли дел од политичкото движење Граѓанска алијанса за позитивна Македонија и каква иднина & предвидувате на партијата

Балканот повторно се здружува Информациите кои Ви се потребни за подобро работење во балканскиот регион секој работен ден, наутро, Ви ги испраќаме на e-mail или прочитајте ги на www.biznis-plus.com Нарачка и повеќе информации на: pretplata-mk@biznis-plus.com или на телефон: +389 2 3298 110

1

месец бесплатно!


Капитал број 704/705 26.04.2013

44

www.kapital.mk

интервју

во којашто ќе прерасне движењето? Не знам зошто сега е лансирана оваа идеја. Идеи од таков карактер треба да израснат и да дораснат во тишина. Предвремените јавувања за плодоносни идеи, може да завршат со предвремено жнеење. СДСМ останува најзначајна политичка сила во Македонија, а простор ќе се отвори ако СДСМ продолжи да талка и да ги манифестира истите слабости, што ќе значи потреба на општеството од нова политичка сила што ќе афирмира нови вредности. Опција која ќе понуди здрави вредности ќе ја има мојата целосна поддршка. XX Како очекувате да се постави меѓународната заедница кон идните случувања на политичката сцена во земјата, евентуално збогатена со нова, трета политичка сила? Политиките кон Македонија на меѓунар од ната з аед ниц а пр в ен с тв ен о претставена преку Брисел и Вашингтон се релевантни за решавање на нашите отворени прашања. Приказни за мали деца се очекувањата од пактови со Русија или со Бразил, иако со сите треба да негуваме добри односи. Меѓународната заедница има многу јасни проекти, како и постапки за секој од вклучените субјекти како да ги оствари своите амбиции. Општо очекување во сите овие процеси во Европската унија и во НАТО е да видат земја со здрави, демократски, функционални институции, за да ја сметаат за можна членка на овие асоцијации. Тоа значи ненасилни избори, за што ние покажавме дека

имаме капацитет и тоа не може да ни биде забележано, потоа владеење во рамките на Уставот и на законите, администрација која нема да работи по партиски директиви, медиуми кои ќе бидат слободни како главен контролор на исполнувањето на претходно споменатите очекувања. Она што кај нас се случи на 24 декември како однос кон новинарите и кон пратениците е непоимливо за меѓународната заедница. Кога се случува вакво нешто тие гледаат дали земјата може да го реши, и тоа што поскоро. Во нашиот случај побараа да седнат лидерите со цел да се надмине кризата, но откако тоа не успеа, за два дена дојде Филе, потребна беше помош. Кога дојде Филе беше потпишан меморандум, кој носи потписи на Груевски и на Црвенковски, а не е кафеанска сметка – потпишан е како документ под покровителство на Европа кај претседателот на државата. Македонија нема да направи ниту чекор напред ако потписниците не се држат до тој документ. Во меморандумот стои дека комисијата што треба да се формира има задача да расчисти што се случи во Собранието. За жал, одговорните во Македонија не размислуваат вака за овој важен документ. ЕУ гледа дека меморандумот не е исполнет, и ако ние мислиме дека можеме да ја убедиме Унијата дека може да се оди понатаму и без исполнување на обврските од него, во јуни нема да добиеме ништо. Нема игра која одовде може да ја наместиме, а Брисел да не ја прочита. Ако не се реализира меморандумот не ни

треба ниту Грција и нејзиното вето, зашто ние сами ќе се блокираме и тоа на подолг рок. Потпишан документ со ЕУ или НАТО е трајна и неизбежна обврска – тоа треба да го сфатат нашите лидери. XX Колку е блиску решението на спорот за името што го имаме со Грција, по последниот предлог на Нимиц, и особено по постигнувањето на договорот Белград-Приштина, што ќе значи зголемен притисок врз Македонија како последна земја од регионот со нерешен билатерален спор како кочница за почнување преговори со ЕУ? За да добиеме датум за почеток на преговори мора да ги исполниме обврските кои сме ги презеле. Може да ни се прогледа низ прсти ако сме ги исполниле обврските од меморандумот, а во однос на обврските со Грција сме дале конструктивен придонес со став во преговорите чиј медијатор е Нимиц. Но, ние поради внатрешните слабости не можеме да стигнеме дотаму за да го ставиме на дневен ред проблемот со името. Има овде луѓе кои мислат дека Македонија е толку важна во светот што ако се загрози нејзината безбедност ќе има голема меѓународна дестабилизација. Но, проблемот е само во внатрешната неспособност да се решаваат предизвиците како, да речеме, соживотот со Албанците, кога од владата се испраќаат пораки колку недостасува меѓусебно разбирање – дека Македонија може и треба да живее без Албанци. А од тоа Албанците извлекуваат јасен заклучок дека треба да си одат заедно со територијата. Кој во светот нема да има разбирање за нив при ваква влада? Ние немаме способност да ги решаваме ваквите проблеми, туку напротив, ги заоструваме, создаваме зла крв. И опозицијата последнава година покажа дека ги има истите склоности како владата. Разликата меѓу нас и другите народи е што чувствата во вакви ситуации се под контрола на разумот и се претворени во фолклор. Кај нас тој фолклор ја одредува државната политика. Форсирањето на вакви вредности е неодржливо. А ние не ги прифаќаме добрите совети однадвор. Сега, на изборите, секаде се пишуваше дека од друга држава доаѓаат да гласаат во Центар, а кај нас се поставува прашањето зошто амбасадорите сакале да го проверат тоа. Е, па, нормално е да сакаат да видат дали ние се држиме до тие вредности што декларативно сме ги прифатиле. Од амбасадорите на сојузничките земји не ни се заканува опасност, туку од тоа што не сакаме да слушнеме што ни порачуваат тие.


специјален прилог

10 КОРПОРАТИВНА MAJ 2013

ОПШТЕСТВЕНА ОДГОВОРНОСТ

Концептот на ООП веќе не е непознаница за македонските менаџери. Напротив. За овој концепт наголемо се дискутира - какви ефекти дава? Како уште повеќе да се подобри? Зошто е важна општествената одговорност? КАПИТАЛ ВО ТРЕТОТО ИЗДАНИЕ НА СПЕЦИЈАЛНИОТ ПРИЛОГ “КОРПОРАТИВНА ОПШТЕСТВЕНА ОДГОВОРНОСТ” ВЕ ИНФОРМИРА:  Каква финансиска и консултантска поддршка можат да добијат компаниите кои сакаат да имплементираат мерки и проекти на општествена одговорност?  Малите и средни претпријатија се особено значаен таргет на меѓународните институции кои го промовираат значењето на ООП. Тие препорачуваат: бесплатен консалтинг, конкретни финансиски бенефиции и посилни врски со големите компании и интеграција во бизнис здруженијата. Колку од овие препораки насочени кон малите и средни компании ги применуват македонските надлежни институции? ВЕ ПОДУЧУВАМЕ:  Како стратешки да ги осмислите општествено одговорните практики?  Како да ги спроведете и финансирате проектите?  Кои се конкурентските предности кои ООП може да им ги донесе на малите и средни компании?  Кои се македонските пионери во оваа област?  Еколошки аспекти на општествената одговорност на компаниите и влијанието на средината и работењето на компанијата.  Што може да направи една компанија со мала инвестиција за да биде општествено и еколошки одговорна? повеќе информации во врска со прилогот и за комерцијално претставување во истиот обратете се на е-mail: boban.gjorgjievski@kapital.mk или на телефонскиот број: 02 3298 110 локал 105

специјален прилог

ЛИЦЕ ЗА КОНТАКТ: БОБАН ЃОРГИЕВСКИ

17 МАЈ 2013

ФИНАНСИРАЊЕ НА КОМПАНИИ И БИЗНИС КОНСАЛТИНГ Овој специјален прилог Ви донесува одличен и детален преглед на сите достапни извори за финансирање на компаниите во Македонија:  Преглед на сите специјализирани кредитни линии

што ги нудат банките!

 Како се доаѓа до кредит за развој на земјоделска дејност, за органско

производство, за имплементирање мерки на енергетска ефикасност, за start-up бизниси...?  Како во Македонија се финанира stаrt-up бизнис?  Анализираме каква е досегашната искористеност на таканаречените евтини кредити од ЕИБ и кои компании успеаа да дојдат до овие средства?  Дали најавената задолжителна котација на берза, може да биде извор на средства за акционерските друштва?  Кредитите за самовработување се една од формите за финансиска поддршка за претприемачите:  Колку фирми се отворија досега преку овој проект, колку од нив се успешни бизнис приказни?  Кои се субјектите кои во земјавата ги советуваат и информираат компаниите за сите новитети во областа на финансирање и нови кредитни продукти?  Кризата ги натера консултантите најмногу да се фокусираат на проекти кои на компаниите треба да им гарантираат заштеди. повеќе информации во врска со прилогот и за комерцијално претставување во истиот обратете се на е-mail: marketing@kapital.com.mk или на телефонскиот број: 02 3298 110 локал 103

ЛИЦА ЗА КОНТАКТ: ГОРДАНА МИХАЈЛОВСКА АЛЕКСАНДРА СТОЈМЕНОВА


Капитал број 704/705 26.04.2013

46

Нов заКоН за медиуми:

Кога “гаталците“ им предлагаат решенија на “паталците“

www.kapital.mk Советот за радиодифузија ќе прерасне во агенција со совет од седум члена од кои само еден ќе се избира по предлог на ЗНМ - од другите шестмина по тројца ќе предложат ЗЕЛС и собраниската Комисија за прашања на изборите и именувањата. Членовите на советот ќе имаат право на месечен надоместок во висина до четири просечни месечни плати во Македонија.

пишува:

максим Ристески

К

maksim.risteski@kapital.mk

рај за импровизираните интернетпортали - кога ќе стапи на сила новиот закон за медиуми, кој во моментов е во нацрт-фаза, услов за нивна легална работа ќе биде транспарентно именување на уредник одговорен за објавеното, носењето општ акт за работната организација на редакцијата, истакнувањето импресум и податоци за сопственичката структура. Законот за првпат во надлежност на регулатор - Агенцијата за медиуми и аудиовизуелни медиумски услуги во која ќе прерасне Советот за радиодифузија, ќе ги стави и печатените медиуми. Предвидени се механизми за заштита на новинарскиот интегритет и права, како што е забраната за медиумите да отпуштаат (новинари) поради слободно изнесен став и правото на новинарот да одбие да изврши работна задача која се коси со етичките правила на новинарството. Сево ова за да се заштитат слободата на изразувањето и на медиумите, медиумскиот плурализам, правото на информирање и пристапот до разновидни и независни информации, како основни начела на демократското општество, уверува предлагачот - Министерството за информатичко општество и администрација. Но, кога е во прашање слободата медиумската и воопшто на изразувањето, имајќи го предвид досегашното искуство, новинарите бараат да се држиме до народната „прашај паталец, а не гаталец“. „Барам решенија што ќе забранат лидер на политичка партија да има медиум, владата да утврди јасни критериуми како може да се рекламира во медиуми, да обезбеди одржливо финансирање на МРТВ, да го ослободи од контрола Советот за радиодифузија, да изнајде механизам да ги ослободи новинарите од политичка и финансиска зависност“, изјави претседателот на Здружението на новинарите на Македонија, Насер Селмани, на неодамна одржаната дебата за потребата од закон за медиуми, дополнувајќи дека неговите барање се резултат на забелешките на Европската комисија. „На ниту една од овие забелешки овој закон не одговара“, рече Селмани. Директорката на Македонскиот институт за медиуми дури смета дека „новиот закон е многу проблематичен и претставува уназадување на демократските начела во однос на досегашните закони“. Особено забележува во делот од законот посветен на телото за регулација, новата агенција: „Препораката на Советот за Европа е дека ваквите тела треба да бидат деполитизирани и составени од претставници од широк спектар на општеството, а не со тројца претставници на ЗЕЛС и со тројца претставници на Собрание, тоа не може да биде добро решение за држава која се спрема за почеток на преговорите со Европската унија“, изјави Петковска на дебатата. Министерот за информатичко општество, Иво Ивановски, го продолжи рокот за јавната дебата за законот. Тоа го поздрави и ЗНМ. Ќе видиме колку е искрено расположението на „гаталците“ да ги успокојат „паталците“ во однос на иднината на новинарството во Македонија.

задолжителен импресум

Медиумите се должни на видно место за секој поединечен носител на програмска содржина (на пример, примерок од печат, телевизиска емисија) да обезбедат објавување на следниве податоци:

XXназив и адреса на седиштето и уредништвото на издавачот на медиумот; XXиме на одговорното лице на издавачот на медиумот; XXиме и презиме на одговорниот уредник, односно уредниците, во согласност со внатрешната организација на уредништвото; XXназив и адреса на печатницата и датумот на печатење или препечатување, како и бројот на печатени примероци, кога се работи за печат; XXдатум на продукцијата (месец и година) кога се работи за радио или аудиовизуелна програма.

Слободата на медиумите може да биде ограничена само кога и доколку тоа е нужно поради заштита на националната безбедност, територијалниот интегритет или јавниот ред и мир, спречување немири и казниви дела, заштита на здравјето или моралот, заштита на угледот или на правата на другите, спречување за откривање на доверливи информации или поради зачувување на авторитетот и независноста на судската власт.

иНтеРНет-медиумите “само“ ќе се евидеНтиРаат

Издавачот на електронски публикации (уредувачки обликувани програмски содржини кои се објавуваат на Интернет) пред да почне со објавување треба да достави пријава за евидентирање во регистарот на издавачи на електронски публикации што ќе ги води агенцијата. Дел од интернет-издавачите сметаат дека потебата од вакво евидентирање има за цел „порталите да се потресуваат околу тоа што ќе објават“. Пријавата, меѓу другото, треба да ги содржи следниве податоци:

XXадреса на издавачот на електронската публикација;


www.kapital.mk

Капитал број 704/705 26.04.2013

Дневна норма за програма изворно создадена на македонски јазик

Издавачите на печат треба да бидат пријавени за евидентирање во регистарот на издавачи на печат што ќе го води Агенцијата за медиуми.

30%

програма изворно создадена на македонски јазик или на јазиците на немнозинските заедници кои живеат во Македонија е дневната обврска за емитување во 2014 година.

40% = 2015 50% = 2016

Распределба на радиодифузната такса

4,5%

за МРТ - за покривање на трошоци за создавање и емитување на програмите и за техничко-технолошки развој

19,5%

за Македонска радиодифузија - за одржување, употреба и развој на јавната радиодифузна мрежа

6%

Медиумите се должни пред да започнат со работа да донесат општ акт со кој ќе се уреди составот на уредништвото, правата и обврските на одговорниот уредник, на уредниците и на новинарите, начинот и постапката за именување и разрешување на одговорниот уредник, како и начинот на учество на новинарите во постапката за именување и разрешување на одговорниот уредник. Овој акт треба да биде јавно достапен.

за Агенцијата за регулирање и развој на медиумите и аудиовизуелните медиумски услуги Од вкупно уплатените средства од радиодифузната такса, Управата за јавни приходи задржува износ во висина од 3% за покривање на трошоците за утврдување и наплата на средствата од радиодифузната такса.

Секој медиум мора да именува одговорен уредник. Одговорноста за секоја објавена информација во медиумот ќе биде негова.

XXиме и презиме на одговорното лице на издавачот; XXIP адресата и интернет-страницата на електронската публикација; XXадреса на компјутерскиот систем во кој е поставена електронската публикација (hosting); XXиме и презиме на одговорниот уредник; XXадреса на уредништвото или на одговорниот уредник; XXподатоци за сопственичката структура во согласност со овој закон.

Агенцијата не смее да одбие да го евидентира издавачот на електронски публикации во сите случаи на уредно поднесена пријава.

47

Казнени одредби

Глоба во износ од 2%-3% од вкупниот годишен приход на правното лице (изразена во апсолутен износ) следува (меѓу другото) ако:

XXне именува одговорен уредник; XXне го донесе опшиот акт; XXне објави импресум; XXобјавува електронски публикации без потврда за регистрација; XXне достави до 31 март податоци за изворите на финансирање во претходната година, за остварените вкупни приходи, и за просечната продажба на печатот, односно податоци за просечната слушаност или гледаност; XXостварува недозволена медиумска концентрација; XXне ја извести агенцијата за промена на сопственичката структура; XXспроведе промена на сопственичката структура пред истата да биде одобрена од страна на агенцијата; XXне побара мислење од уредништвото пред промена на програмскиот концепт.

Глоба во износ до 2% од вкупниот годишен приход на правното лице (изразена во апсолутен износ) следува (меѓу другото) ако:

XXпри пренесувањето на сервисните информации за временските услови, состојбата на патиштата и за други информации кои можат да влијаат врз секојдневниот живот на граѓаните, не се повикува на податоците од надлежните, односно овластените институции и организации.

Глоба во износ од 1.000 до 3.000 евра ќе му се изрече за прекршок на физичко лице ако:

XXобјавува програмски содржини по пат на печат без потврда за регистрација; XXобјавува електронски публикации без потврда за регистрација.


капитал број 704/705 26.04.2013

www.kapital.mk

48 политика

Белград и приштина Си подадоа рака

ISTORISKI DOGOVO Poraka za celiot re пишува:

катерина Синадиновска katerina.sinadinovska@kapital.mk

фотографија:

Фотоархива на капитал

И

ако серијата разговори Белград–Приштина заврши со парафирањето на договорот за нормализација на односите, во Брисел наскоро се очекува нова рунда разговори во кабинетот на шефицата на европската дипломатија. Овојпат тие ќе бидат насочени кон примената на договорот, пренесе српски Танјуг цитирајќи извори од Европската комисија. „Се лажете ако мислевте дека десетата по ред ‘рунда’ со парафирањето на договорот беше и последна.“ Дипломатот кој ги брифирал Танјуг објаснува дека во Брисел се свесни оти самата примена на договореното е премногу комплицирана за да може да се

оствари само со работа на ниво на работни групи. Непоходен е дијалог на повисоко ниво. Самата Ештон ги потврдува овие информации со ставот дека стои на располагање за поинатамошниот тек на настаните. Потпретседателот на Владата на Србија

за европска интеграција, Сузана Грубјешиќ, изјави дека на 27 или на 28 јуни во Брисел на самитот на шефовите на државите или на владите на ЕУ ќе се дознае дали Србија ќе добие датум за почеток на преговори за пристапување кон ЕУ. „Дали ќе добиеме датум во јуни или не

што кажаа за договорот? кетрин ештон

никола попоСки

П

Г

висок претставник за надворешна политика и безбедност

репораките да почнат пристапните преговори со Србија и преговорите за ССА со Косово означуваат одлучувачки прекин со минатото и заеднички чекор кон европската иднина. Би сакала им да оддадам признание на лидерите на Србија и на Косово за нивната храброст и визија. Почестена сум што бев во можност да придонесам за овој процес.

министер за надворешни работи на Македонија

и поздравуваме визионерските одлуки на премиерите Ивица Дачиќ и Хашим Тачи, како и посветеноста на меѓународната заедница, особено на високиот претставник на ЕУ, Кетрин Ештон, кои покажаа дека до решенија може да се стигне само со меѓусебен дијалог, почитување на европските вредности и заемно разбирање.


www.kapital.mk

капитал број 704 /705 26.04.2013

политика

OR region! ќе дознаеме на самитот на државите или на владите на 27 или на 28 јуни“, изјави Грубјешиќ во утринската програма на ТВ Пинк. Грубјешиќ истакна дека тогаш би бил одреден датум за почеток на преговорите, но дека тоа не значи дека

49

Договорот на Белград и на Приштина за нормализирање на односите е историски. Постигнат рекордно брзо, по 10 рунди директни преговори на највисоко ниво (преговараа лично премиерите Ивица Дачиќ и Хашим Тачи) и со директна асистенција на Европската унија (лично преку шефицата на дипломатијата Кетрин Ештон), овој договор налага гаранција за Косово дека ја контролира власта на северниот дел и широка локална самоуправа за косовските Срби, кои добиваат специфичен вид локална заедница. Анализирајќи ги нештата подлабински и со македонски аспект - се поставува прашањето дали навистина е пречка само спорот за името (како што официјално соопшти Кетрин Ештон среде Скопје) или сепак, се чека(ла) разврската на нештата на север!? преговорите би почнале тој ден, туку дека тој процес би требало да потрае три до шест месеци – во декември, во март или во јуни следната година. „Битно е дека имаме временска одредница за нашата администрација и сите капацитети да се подготват за

почеток на преговорите за да се најде преговарачка рамка, за да се формира преговарачки тим и за да се отворат првите најтешки поглавја (23-тото и 24-тото) коишто се однесуваат на правосудството и на безбедноста“, изјави таа.

штефан филе

карл Билт

длуката на ЕК е добра вест за народот во Србија, на Косово и во целиот регион. Србија и Косово докажаа дека можат да се фокусираат на својата иднина, а не да останат заплеткани во своето минато. Според тоа, нашите препораки денеска се јасни: и Србија и Косово заслужуваат да се свртат одлучно кон иднината во ЕУ.

рбија најверојатно во јуни годинава ќе добие зелено светло за почнување преговори за членство во ЕУ. Верувам дека Рубикон е поминат, но ќе има и тешкотии. Станува збор пред с$, за северно Косово и за тамошните Срби. Таму е присутен немир, па дури и страв, така што кон тоа мора да се приоѓа со извесна претпазливост. Договорот е добро заснован кај политичкото водство и во Белград и во Приштина. Со тоа, чекор по чекор ќе се обезбедува поддршка за него. Но, не треба да се потценуваат ризиците, тоа би било погрешно.

еврокомесар за проширување

О

министер за надворешни работи на Шведска

С


Капитал број 704/705 26.04.2013

www.kapital.mk

50 политика

Денко Малевски

професор и поранешен министер за надворешни работи

Мора да се потенцира големото лидерство што го демонстрираа водачите на Србија и на Косово. Ова е историски договор. Постигнат е за навистина брзо време, содржи суштински одредби и она што е најважно, дава една силна порака за целиот регион. Веќе и на Белград и на Приштина им е јасен патот – тоа е Брисел. Интересно е што овој договор се постигна по десет исцрпувачки рунди разговори. Мојот став е дека она што беше катализатор беше фактот дека преговорите беа директни. Немаше тука преговарачи.

Ризван Сулејмани аналитичар

Овој договор решава повеќе проблеми. Пред с$ има за цел да направи декриминализација. Тие структури кои беа во северно Косово, директно субвенцонирани од буџетот на Србија, и & се закануваа на српската политика (случај Ѓингиќ), па беа избркани од Белград, веќе не може да дејствуваат. Чисто политички, според мене е важно одржувањето на моменталните политички елити на власт. Слични проблеми имаа Но, Македонија треба да научи од оваа лекција. Неколку дена претходно министрите за надворешни работи на ЕУ од Луксембург го поздравија како голема храброст постигнувањето на договорот меѓу Белград и Приштина за Северно Косово. И тие одлуката за почнување преговори ја најавија за самитот на ЕУ во јуни. Србија доби препорака за почеток на преговори со ЕУ, а Косово за Договорот за стабилизација и асоцијација. И двата се галопирачки чекори кон Европската унија и за двете држави ако се има предвид дека Србија долги години беше заглавена во сопствена матрица, а Косово практички, е држава во формирање.

Каде е Македонија во приказната?

Разочарувачки е да се гледа како Македонија тапка во место. Договорот за асоцијација и стабилизација земјава го потпиша во 2001 година, а пет години по ред добиваме препораки за почеток на преговори. Пет извештаи со пет препораки - ниедна прифатена од Советот на Европа. Јунскиот самит на ЕУ ќе донесе одговор – колку ќе добијат Србија и Косово, а колку Македонија? Но, анализирајќи ги нештата подлабински, се поставува прашањето дали навистина е пречка само спорот

за името (како што официјално соопшти Кетрин Ештон среде Скопје) или сепак, се чека(ла) разврската на нештата на север. Професорот Денко Малевски вели не, оти за него тезите дека Македонија морала да ја „чека“ Србија во реализацијата на нејзиниот европски пат за и таа да почне да оди напред е само совршено неаргументирано алиби за нашата неспособност. Но, албанските аналитичари се едногласни дека моделот на којшто се решава Косово и тоа како (ќе) влијае врз Македонија. Притоа, не се мисли само на македонската внатрешнополитичка стабилност, туку и на нејзините евроатлантски аспирации, кои би следувале исклучиво откако Македонија „ќе се реши“ дома на долги патеки. Многумина (вклучително и човекот задолжен за негово спроведување, Муса Џафери) ценат дека Рамковниот договор не е тоа решение. Имајќи го предвид македонскиот мултиетнички состав, секогаш е присутна загриженоста дали и како тензиите во регионот може да влијаат врз нашата држава. Охридскиот рамковен договор, со којшто се стави крај на конфликтот во 2001 година, не стави крај и на напнатоста по оваа основа во земјава, каде што за да биде ситуацијата уште понеизвесна, лидерите на политичките партии постојано практицираат национализам, одејќи по тенката линија на собирање гласови на секои избори со игра на

Што содржи Договорот? 1. Ќе се установи асоцијација/заедница на општините со мнозинско српско население во Косово; 2. Заедницата/асоцијацијата ќе биде установена со статут. Нејзиното распуштање ќе биде можно само на основа на одлука на општината којашто ја сочинува; 3. Органите на асоцијацијата/заедницата ќе се организираат на иста основа како во постоечкиот закон, т.е. ќе има претседател, потпретседател, собрание и совет; 4. Општините коишто ја сочинуваат асоцијацијата/заедницата ќе бидат овластени да соработуваат во вршењето на нивните овластувања колективно. Асоцијацијата/ заедницата ќе има целосен увид во областите од економски развој, образование, здравје, урбано и рурално планирање; 5. Асоцијацијата/заедницата ќе врши и останати активности, како избрани од страна на централната власт; 6. Асоцијацијата/заедницата ќе има претставничка улога во централната влас и ќе има претставник во консултативниот совет на општините; 7. На Косово ќе постои една полиција под називот Косовска полиција. Целата полиција од Северно Косово ќе биде вклучена во Косовската полиција. Платите ќе се добиваат од КП (Косовската полоција); 8. На членовите на другите српски безбедносни структури ќе им биде понудено соодветно место во косовските структури; 9. Полицискиот регионален командант ќе биде поставен за четири северни општини со мнозинско српско население (Северна Митровица, Звечан, Зубин Поток и Лепосавиќ). Командант на овој регион ќе биде косовски Србин, којшто ќе го именува Министерството за внатрешни работи од листата којашто ќе ја предложат четворица претседатели на општините (градоначалници) во име на асоцијацијата/заедницата. Составот на КП на Северно Косово ќе биде одраз на етничката структура на населението во четирите општини. (Друг регионален командант ќе биде поставен за општините Јужна Митровица, Србица и Вучитрн.); 10. Судската власт ќе биде интегрирана и ќе функционира во косовската правна рамка. Апелациониот суд во Приштина ќе воспостави совет составен од мнозинство судии косовски Срби да дејствуваат во сите општини каде што има мнозинство Срби; 11. Локални избори ќе бидат организирани во 2013 година во северните општини со помош од ОБСЕ; 12. До 26 април ќе биде формиран имплементациски план кој содржи рокови; 13. Разговорите за електричната енергија и телекомуникациите ќе бидат интензивирани и завршени до 15 јуни; 14. Ниту една страна нема да ја блокира другата за напредокот кон ЕУ; 15. Двете страни ќе основаат имплементациски комитет со помош на ЕУ.


Капитал број 704/705 26.04.2013

www.kapital.mk

52 политика

Томислав Николиќ

Хашим Тачи

Ким Мехмети

Во овие околности не можевме да дојдеме до подобро решение. Србија никогаш нема да го признае Косово. Ова беше единственото можно решение коешто гарантира мирен живот за нашите луѓе и гарантира дека Косово нема да биде признаено во Обединетите нации. Србија се избори за заштита на српската заедница и нејзиното право да управува со сопствениот живот. Јасно е дека со овој договор не се задоволни ниту Србите, ниту Албанците.

Овој договор е добар и за Србите на Косово. Ве повикувам да не бидете жртви на оние кои северот го држеа како заложник цели 14 години. Вашите животи ги држеа како заложници и тоа не со цел прогрес на земјата, туку само за политичка, лична и материјална корист. Ве повикувам да не се плашите од договорот. Да не се плашите од косовските институции. Со владеењето на законот ќе се зголемат можностите за развој, за инвестиции и за воспоставување демократски и мултиетнички амбиент.

Ве лаже тој Албанец кој вели дека не го интересира или му нема влијание што се случува во Косово. Мора да има влијание. Ние Албанците може да живееме во пет различни држави, но сепак, да имаме една иста матрица. Сепак, во Македонија треба да се знае дека ниеден сосед не може да ви влијае ако вие сте средени внатре. Ние внатре не сме средени. Рамковниот договор е партизиран и се користи само за партиски цели, што неминовно води кон двоетничка Македонија.

претседател на Србија

картата на националното чувство. Оваа игра сите аналитичари ја оценуваат како исклучително опасна. Иронично, нивниот национализам не е ниту искрен - го користат само за остварување лични или партиски интереси, одејќи по работ. Немањето капацитет за да се решат реалните проблеми на граѓаните лидерите го компензираат со евтин влог во вжештување на атмосферата меѓу двете најголеми етнички групи, а креативноста за да се докаже кој е поголем патриот и кој е поголем националист едноставно е вчудовидувачка. Со ваква почва, Македонија станува апсолутно подложна и на влијанија однадвор. Најмладиот сосед, Косово, и проблемите со таа држава во

премиер на Косово

формирање, чија независност Македонија ја призна во 2008 година, може да влијаат по неколку основи. Фактот дека Балканот сега доби две држави со мнозинско албанско население, дополнет со постојаните изјави, и тоа директно од официјална Тирана, во коишто се насетува дека сонот за Голема Албанија некој фино го негува, остава простор за македонските Албанци да се вклучат во тие идеи. Понатаму, Албанците во Македонија, кои како малцинство се значително поголем процент отколку Србите на Косово, будно го следат процесот на север и сосема е веројатно, судејќи според изјавите на нивните лидери, да не се согласат никогаш Србите таму да добијат поголеми права отколку тие

аналитичар

кај нас. Моделот на којшто ќе се реши прашањето на косовските Срби може да се преслика кај нас, предупредуваат некои аналитичари, иако велат дека најбитна димензија е тоа што Косово останува цело. „Што се однесува на аспектот за Македонија, мислам дека овој договор нема да предизвика никакви тешки нарушувања кај нас, ниту некаков албански бунт. Меѓународната заедница се покажа ккао исклучително внимателна и способна во пласирањето на тезата дека Косово мора да остане цело и тој цврст непоколеблив став е јасен знак дека целта е целоста на државите. На Македонија & одговара тоа“, вели професорот Денко Малевски.


Energy delivery solutions

ENERGIZING YOU


капитал број 704/705 26.04.2013

90

www.kapital.mk

на руЧек со...

АлексАндАр ПАјковски директор на дуна компјутери

Za mene edreweto e definicija za sloboda!


www.kapital.mk

капитал број 704/705 26.04.2013

на руЧек со...

91

Еден од основачите и директор на Дуна Компјутери, Александар Пајковски, за поблиските Пајо, на овонеделниот ручек во Арабеска го запознавме и како страствен едриличар, љубител на екстремни спортови, зависник од адреналин, уживач во с$ што е убаво...

наше то менИ од менито на арабеска, овојпат пробавме крвав бифтек „ала коџак“, чадено свинско во сос од мед и лешници и „вранец“

Игор Петровски

igor.petrovski@kapital.mk

фотографија:

Ивана к кузмановска

ivana.kuzmanovska@kapital.mk

А

лександар Пајковски за себе вели дека е човек што ужива во с$: добра храна, добро вино, добро возење со мотор, добра музика, убава глетка, добар д обар „гаџет“... Последнава деценија

особено ужива дуна компјут и ја формиравме затоа во синилото каде понатамер што немаше у да се развив авме во фирмит на Јадранот е каде што работев ме. каде што пошироката едриличарскиот клуб ПАМПУР, што го формираа група пријатели вљубеници во јавност познат како еден од основачите и директор на компанијата едрењето, ги организира своите регати Дуна Компјутери. Тој е еден од два пати годишно. Вели дека за него македонските бизнисмени коишто се едрењето е дефиниција за слобода. познати како зависници од адреналин „Таму сме само ние, едриличарите и - ги обожава речиси сите екстремни морето. Самите си ја кроиме судбината, спортови, како „кајтбординг“, ние одлучуваме дали ќе испловиме ако „сноубординг“, а последниве 7-8 години ветерот е пресилен или не. Од нашата може да го видите низ градов качен умешност зависи како ќе ни помине денот, дали ќе се вратиме живи и здрави на својот мотор „мотогучи“, како ги извршува своите секојдневни обврски. во пристаништето“, вели Пајковски, на


капитал број 704/705 26.04.2013

92

www.kapital.mk

на руЧек со...

„На почетокот возев скутер, го зедов првенствено од практични причини, за полесно да се пробивам низ сообраќајниот метеж. Сега од април до октомври речиси не седнувам во автомобил. Со моторот што го возам во моментов сум бил и на подолги релации, како онаа до Клагенфурт, Австрија, каде што со мојот пријател Ѓорѓе Војновиќ, бевме на моторџиски собир. Во еден здив извозевме по 1.200 километри натаму, а толку и за назад, што за нас беше вистински подвиг“, вели Пајковски.

„Нашата е најдобрата компанија во светот!“

Таков, адреналински, е и развојот на Дуна Компјутери, фирмата што во 1994 година ја основаа Пајковски и неговиот бизнис-партнер, Коце Петров. Од самиот почеток понудиле иновативни решенија, како што се оние за автоматска идентификација и прибирање податоци. Во 1995 година го отвориле првото интернет-кафе на Балканот. Две години потоа ја инсталирале првата дигитална печатница во Македонија, во Државниот завод за статистика. „Отпечативме 700 илјади избирачки легитимации и избирачки списоци за помалку од 15 дена, многу кус временски период и први ги промовиравме можностите на дигиталните мултифункционални апарати за фотокопирање на местото на ’големите принтери‘“, се сеќава Пајковски на еден од првите поголеми успеси на Дуна. До 2000 година, Дуна веќе има зад себе неколку сериозни проекти: системот за читање на броила изработен за потребите на тогашното ЕСМ, сега ЕВН; сопственото решение за мобилна продажба на стока, т.н. „фактура од камион“, коешто почнаа да го користат повеќе големи компании, производители и дистрибутери; инсталирање на повеќе од 1.000 апарати за фотокопирање за потребите на администрацијата на УНМИК на Косово. „Додека останатите се плашеа да припарат таму, само што беше завршил воениот конфликт, ние влеговме со цела екипа и за два месеци ја направивме инсталацијата – со комплетно одржување, сервис, обука на персонал - и сето тоа во мошне тешки услови, не само од аспект на безбедноста, туку и инфраструктурно, затоа што немаше струја, лифтови... Успехот на овој проект силно одекна во Ricoh, компанија чии застапници сме од самиот почеток, па бев повикан како нивни претставник да одржам предавања на универзитетот Стенфорд во САД, за тоа како се развиваат мали бизниси во кризни средини“, вели Пајковски. Потоа следеле новите успеси: учество во инсталацијата на систем за симултан превод и конференциска опрема во македонскиот Парламент; сертификација по ISO 14001 стандардот, со што станале првата ИТ-компанија во земјава со сертификат за управување со животната средина; во 2006 година

со својот „мотогучи“ на пат кон клагенфурт на моторџиски собир

„ова е моето најголемо богатство“, вели Пајковски за своите три деца.

Пајковски на италијанските Доломити


www.kapital.mk

капитал број 704/705 26.04.2013

на руЧек со...

93

Заедничка фотографија на членовите на едриличарскиот клуб ПаМПур

со ПаМПур однесовме повеќе од 800 луѓе на јадранските регати

Е

дриличарскиот клуб ПАМПУР (Прва Авантуристичка Македонска Ударна Регата) започна во 2007 година, кога група вљубеници во морето и едрењето, меѓу кои и Александар Пајковски, решија да си ги измерат вештините и знаењето и да ја организираат првата македонска регата на море. Регатата се одржа во областа Муртер, Хрватска, по повод 11 Октомври, во должина од 80 наутички милји, односно околу 150 километри. Од 10 до 12 октомври, во три етапи, на 8 едрилици (од 40 стапки) македонски „скипери“ (капетани на едрилиците), со целосно македонски посади првпат организирано се натпреваруваа на море. „Идејата за организација на македонска регата на море постоеше неколку години претходно, од луѓе кои се ’навлечени‘ на едрење и кои барем еднаш годишно со своите друштва, ги развиваа едрата, најчесто на хрватското приморје. И се договорија дека том веќе Македонија нема море, нека се знае дека има ’морски волци‘. Се покажа дека многумина во Македонија веќе имаат некое искуство во едрење и дека се заинтересирани за организирана форма на аматерски спорт. Уште повеќе се покажа дека има огромен број луѓе кои чувствуваат дека морето им е во крвта и би сакале да едрат, но немале можност или немале со кого. Досега со ПАМПУР однесовме повеќе од 800 луѓе на јадранските регати, а околу 50-ина се стекнаа со лиценца за ’скипери‘“, велиПајковски.

Хедонист докрај: синиот Јадран, јагоди и шампањско.


капитал број 704/705 26.04.2013

94

www.kapital.mk

на руЧек со...

кога ќе заврне некој бега од дождот, некој пак се радува, зашто тоа е бериќет. Јас сакам да сум од овие вторите.

од април до ноември реч иси не сед ам во автом сите работи низ гра обил. дот ги завршувамнув со мотор.

еден од најубароден сум во 1965 година, мислам дека уживав во вите периоди за растење во Македонија последниве децении.

стануваат дистрибутери на Епл (Apple) и отворен е првиот продажен салон Apple Premium Reseller, додека пак во 2012 година на нова локација во ГТЦ го отвораат новиот салон кој е целосно изработен по високите стандарди на Епл. Како што вели Пајковски, во Дуна се особено горди на софтверот ULTIMA, оригинален македонски ERP (планирање на ресурсите во компанијата) софтвер, којшто е развиен исклучиво од нивните програмери, во период од речиси 20 години и е претпочитано решение на многу домашни и интернационални компании и брендови како Nike, Coca-Cola, Imperial Tobacco итн. „Дуна се развиваше извонредно брзо на почетокот, во еден период имавме трицифрени годишни стапки на раст. Од самиот почеток си имавме договор со Коце: с$ што јас ќе продадам, негова работа е да функционира беспрекорно. И така е до денеска. Затоа јас сум оној што е поекспониран во јавноста, бидејќи моја задача се продажбата, маркетингот, наплатата. Иако Дуна денес има продажни менаџери за сите клучни производи, менталитетот на нашиот бизнис-свет е другата страна да инсистира да го види ’газдата‘. Па затоа јас имам отпечатено два типа визит-карти: на едната пишува директор, а на другата сопственик“, се смее Пајковски. Со Коце Петров, откако дипломирале на Електротехничкиот факултет во Скопје, работеле неколку години во ИТ-компании, каде што го печеле занаетот, а потоа сфатиле дека им станува претесно, дека имаат многу повисоки цели и решиле да основаат сопствена фирма. Пајковски за себе вели дека отсекогаш бил повеќе комерцијално ориентиран, додека неговиот ортак бил оној по техниката, поминувајќи ги сите фази од развојот на информатичката технологија во Македонија – од првите домашни компјутери, па с$ до покомплексните информатички решенија коишто подоцна почнале и да ги развиваат во фирмата. „Ние си рековме дека ќе ја формираме најдобрата компанија во светот и така си ја чувствуваме денес. Така им велиме и на сите што доаѓаат да работат во Дуна – дека работат во најдобрата фирма во светот. И кога тие ќе се убедат дека е така, кога ќе сфатат дека најважна е личноста,

интегритетот, самодовербата, начинот на кој ќе се постават кон работата, која им е целта... тогаш имаш резултати и пожртвуваност. Така и мене ме учеле родителите, така и јас се трудам да ги учам моите три деца“, вели Пајковски.

„За малку ќе заминев во Нов Зеланд“

Нашиот соговорник ни откри дека со бизнис-партнерот Коце Петров кон средината на 90-тите години биле спремни и да заминат од земјава, аплицирале за иселенички визи за во Канада и Нов Зеланд, каде што тогаш заминувале многу нивни колегиинформатичари. Тоа било периодот токму кога решиле да почнат сопствен бизнис, кога не знаеле како ќе излезе сето тоа, дали ќе успеат или не. „Но, како што почнавме да издаваме фактура по фактура, работата тргна и се ’заглавивме‘ тука, хаха. Сега имаме одлична екипа, работиме на три пазари, Македонија, Косово и Албанија, а со софтверските решенија ULTIMA сакаме и успеваме да се пробиеме и пошироко во регионот. Последниве години станавме ексклузивен увозник за земјава и за Косово и за шаторите Tentnology, што се користат при организирање настани. Пред две години го преселивме и седиштето на Дуна во наш, нов и модерен деловен простор. Со еден збор, среќни сме што ги нудиме најдобрите производи во светот во својата класа, софтверот ни е исто така светски, растеме и понатаму“, вели Пајковски. Тој додава дека во политиката на квалитет на фирмата е зацртано и тоа колку во нивната непосредна околина ќе остават трага, свој печат. „Силно веруваме во општествено корисни акции, кои се поддржани и од компанијата, во вид на донации, спонзорства и сл., но и од нашите вработени. Присутни сме во јавни установи за грижа на деца, спортски активности и заштита и одржување на животната средина. Но, нашата општествена акција не завршува само на донирање и сл. Преку целокупното работење, преку односот кон сопствените вработени, преку производите и решенијата што ги нудиме, кои им заштедуваат пари и време на нашите клиенти, а и го намалуваат негативното влијание во околината – ние практично покажуваме поширока општествена одговорност.“


Капитал број 704/705 26.04.2013

96

www.kapital.mk

технологии и бизнис

Ne ja ostavajte o vleznata vrata n

Ж

ивееме во комплицирано и по малку опасно време. Време во кое многу луѓе од различни причини посегнуваат по криминал. Некои за да ја задоволат егзистенцијата, но голем број од нов исклучиво за да наштетат или нелегално да заработат на маката на другите. Она што се однесува на реалниот живот би требало да се примени и да се однесува и на оној дигиталниот, кој с$ повеќе се испреплетува и од кој с$ повеќе зависи благосостојбата во вистинскиот живот и работење. Така, и во сајбер светот постојат еднакво опасни криминалци, коишто малку пософистицирано навлегуваат во нашите животи и ако не се преземе нешто, можат да направат

доста реална штета, како финансиска, така и во процесот на работењето и водењето бизнис. Овие сајбер криминалци, не се ништо поразлични од оние вистинските, само што го користат компјутерот како „влезна врата“ во вашето работење и живеење. И како што дома секогаш се заклучува надворешната врата, така треба да се внимава и на „портите“ кон вашиот сајбер свет и опкружување. Пред с$, истите треба да постојат, а секако, треба и да се проверуваат, да се обновуваат и да се надгледуваат за да бидат активни и ефикасни. И иако овие факти многумина од нас ги знаеме, сепак, зачудува фактот дека голем број од компјутерите во сопственост и на компании и на

поединци не се воопшто заштитени или заштитата (антивирусната програма) не е обновена или & е истечен пробниот период. Според последното истражување на компанијата Мајкросфт, секој 2,5-ти компјутер од 10 нема активна антивирусна заштита, што на глобално ниво, ќе се согласите, претставува огромна бројка. Во извештајот именуван Microsoft Security Intelligence Report volume 14 (SIRv14) специјалистите за безбедност и сигурност во Мајкрософт детектираат неколку причини поради кои голем број компјутери остануваат незаштитени или недоволно заштитени од секојдневните опасности коишто демнеат во сајбер светот. Како една од најчестите причини е истекувањето на периодот


www.kapital.mk

Капитал број 704/705 26.04.2013

технологии и бизнис

97

otvoreNa Na kompjuterot предвиден за пробната верзија на некој комерцијален софтвер и потоа некупување на лиценцата, со што тој станува практички, бескорисен и не си ја врши својата работа. Исто така, може да се случи самиот малициозен софтвер да ја исклучи заштитата на компјутерот и истиот само привидно да биде заштитен, додека заштитата е под директна контрола на „напаѓачот“. И како најнеодговрна причина е токму неразбирањето на вистинските опасности кои се во сајбер светот и неинсталирање воопшто антивирусна програма, водејќи се од девизата дека нема шанси да се случи ништо на мојот компјутер, јас не одам на опасни интернет-страници. Факт е дека одамна веќе не постојат опасни и неопасни страници, дека напаѓачите имаат развиено многу софистицирани начини преку коишто можат да се претстават како сигурна страница и како такви да навлезат и да го преземат компјутерот и с$ што е на него. Во истиот тој извештај се дефинирани и најголемите опасности со коишто секој корисник се соочува додека е онлајн. Само во последниот квартал од 2012 година Мајкрософт детектирал и отстранил повеќе од три милиони вируси и друг вид малициозен софтвер од инфицирани додатоци на мејловите „маскирани“ во различни презентации, текстуални документи или слики. Дури седум милиони компјутери во истиот тој период биле заразени со малициозен софтвер преземен заедно со некоја пиратска верзија од програма или пак, нелегално преземена забавна содржина. Корисниците кои и покрај законските забрани преземаат и користат вакви содржини, треба да бидат свесни дека „нема такво нешто како бесплатен ручек“ и дека зад голем дел бесплатни или евтини верзии на комерцијалните софтвери се крие некој вирус, „тројански коњ“ или keygen. Овие последните се посебно опасни бидејќи ја снимаат целата работа на компјутерот и она што го внесувате (лозинки, емаил и други посериозни работи) и истото го праќаат на неговиот креатор со што вашата приватност и безбедност максимално е загрозена. Сепак, она што навистина зачудува и за што нема некое објаснување е тоа што за разлика од порано, кога

најдобрите заштитни решенија беа комерцијални и се плаќаше за нивната лиценца, денес не е така. Најдоброто од нив, специјално прилагодено и оптмизирано за Windows работна околина, е Microsoft Security Essentials, коешто е бесплатно за секој лиценциран Windows од поновата генерација, а со најновите доаѓа дури и преинсталирано. Работи во заднина, не одзема ресурси и се надградува самиот, така што нема буквално ниту една причина зошто да не се користи секојдневно, како во приватниот живот, така и во работењето. А и доколку корисниците се одлучат за друга опција различна од онаа што ја

нуди Мајкрософт, тогаш и тоа е во ред с$ додека истата е од некој докажан производител, правилно се инсталира и се одржува.Со тоа значително ќе се намали оваа бројка од 2,5 компјутери (од 10) коишто немаат заштита, а ако ова ви се чини како мала бројка, само да напоменеме дека извештаите од оваа област коишто ги објавува Мајкрософт два пати во годината се прават врз основа на резултатите добиени од повеќе од милијарда компјутери од целиот свет. Овие милиони лесно може да се тргнат од листата со жртви само доколку ги направат погоре напишаните и објаснети едноставни чекори.


98

Капитал број 704/705 26.04.2013

www.kapital.mk

светот на виното

т’Га За ЈУГ

Vino so prikazna

Н

е постои ниедно вино кое се пие со истата страст на просторите на бившата држава. Го сакаат во Србија, во Хрватска, во Босна... Својата присутност „T’га за југ” ја потврдува со децении наназад. Познато е дека ова вино настанало како наменско вино, посветено на Струшките вечери на поезијата (СВП) во раните седумдесетти години. Сакајќи на некој начин да му дадат посебност, поетите го крстиле по елегијата на Константин Миладинов напишана во 1860 година во Москва, која е заштитен знак на фестивалот. Со „T’га за југ” се врзани многу приказни, анегдоти, настани. Во знак на славата на виното, а „T’га за југ” како инспирација, поетите-гости, буквално од целиот свет, пишувале песни во слава на виното и на неговите чудесии. Инспирацијата не недостигала. Винарницата Тиквеш тогаш се посветила да направи вино кое ќе биде и питко и доволно слатко и богато, а задолжително рујно и поради поетската експресија без која не се може кога се зборува за виното. На богатите трпези заедно со гостопримливите домаќини, виното доаѓало како круна на славењето на поезијата, пријателството и на космополитизмот. На почетокот „T’га за југ” се точело од буре, а името дошло по идеја на ангажираните поети од организацијата на СВП. Всушност, тие го имаат авторското

право на овој бренд. Настрана овие претерувања, „T’га за југ” било вино кое на свој начин одиграло улога во зближувањето на поетските нации. Преку „T’га за југ” се ширела и вистината и суштината за Македонија. Педантните хроничари ќе забележат дека за СВП се напишани илјадници и илјадници написи буквално низ целиот свет. Секако, „T’га за југ” било соодветно споменато. „T’га за југ” не е обично вино. Тоа вино е сведок на многу расправи - поетски, естетски, демократски, политички и какви с$ не. И на расправии во времето на мали политички слободи, а големи тежненија. Многумина се сеќаваат на Изет Сарајлиќ, големиот поетски бард кој на своите настапи секогаш знаеше да вметне некоја досетка и за виното, но и за политиката. Не остана рамнодушен ни извонредно воздржаниот Енцесбергер, кој им се заблагодаруваше на стружани за подготвеноста да ја споделат со него рибата и виното. Едноставно, приказната за „T’га за југ”се пишуваше со децении и с$ уште се пишува, с$ додека постојат Струшките вечери на поезијата и потоа. Зашто виното е постаро и од историјата! Инаку, „T’га за југ” е полусуво вино (некои ќе речат полуслатко, има околу 11 грама шеќер на литар) од сортата „вранец”. Долги години ова вино беше ексклузива на Струшките вечери, за подоцна да влезе во редовна продажба и таму да доживее

ТРЕНДОВИ

"Дом Перињон" и енДи ворхол

Г

олемиот американски сликар, основоположник на поп арт, не се занимавал со виното како мотив за своите слики како што се занимавал со конзерви супа, кечап, сапуни, но се памети дека тој сакал да го пие фамозното француско шампанско вино „дом перињон“. Во таа чест, луѓето од фирмата побарале од дизајнерите да го средат шампанското во стилот на Ворхол. Направени се извонредни три етикети со сина, жолта и со црвена боја во стилот на познатите играња со боите на големиот поп-уметник. Настанало вистинско грабање по овие ретки шишиња и во САД и во Европа, иако цената била околу 130 евра за шише. Инаку, етикетата на „дом перињон“ не е сменета од 1921 година.

X Првата “Т’га за југ“ не помал успех. Едно време на учесниците и на гостите на СВП им се делеа порцелански бардаци со фолклорни мотиви и со релјефно вградено името „T’га за југ”. Се разбира, полни со вино. Со години виното се одржуваше на стандардното ниво, за во последниве години постојано да се подобрува во сите насоки. Алкохолноста е доведена во склад со танинската сложеност, а текстурата е збогатена. Ароматското доживување е побогато. Етикетата се менуваше повеќепати. Сега „T’га за југ” е вино кое задоволува широк круг на консументи. Неговата особеност е што може да се пие со многу видови храна. Тоа е добро и со скара и со македоски тави, со сарма и со гравчетавче, со печени пиперки, со печено месо. Едноставно, вино погодено за широк спектар вкусови и секако, вино коешто кореспондира со поднебјето.


Kapital magazin - 704-705 1  

Kapital magazin - 704-705 1

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you