Page 1

cover story

politika

Makedonskoto kavga za “konsenzualen kandidat” zeMjodelie + politi^ka kriza od blisku = predvreMeni parlaMentarni izbori!

balkan

koga - toga[ ubistvata na novinari izleguvaat na povr[ina

број 745 цена 100 ден. | 7 февруари, 2014, петок | година 15

www.kapital.mk

МАГАЗИН ЗА БИЗНИС И ПОЛИТИКА

interview

\or\i jan^evski претседател на Управниот одбор на нлб тУтУнска банка

lo[ite krediti kaj koMpaniite ]e prodol@at da rastat

вО в ОО ОвОј вОј БрОј СПЕЦИЈАЛЕН ПРИЛОГ НА МАГАЗИНОТ КАПИТАЛ

петок 07/02/2014 www.kapital.mk

...ОСИГУРУВАЊЕ

Osiguritelniot pazar vo regionot zaglaven vo problemi TURCIJA PRIMER ZA BRZ RAZVOJ NA OSIGURITELNATA INDUSTRIJA

SO RAST OD 2,6% OSIGURITELNATA INDUSTRIJA EDVAJ PRE@IVUVA

!


Капитал Капитал број број 745 672 07.02.2014 12.09.2012

4 сОдРжИНА 4 НАВИГАТОР 06 КапиталНО

БиљаНа ЗдравКОвсКа стОјчевсКа Пазарна (не)економија

14 cover story

Македонското земјоделие од блиску село мое мало: Македонскиот земјоделец обработува по 1,56 хектари земја и има по една до две крави

20 интервју

Ѓорѓи јанчевски

претседател на Управниот одбор на НЛБ Тутунска банка

Лошите кредити кајкомпаниите ќе продолжат да растат

www.kapital.mk www.kapital.mk

ИздВОјуВАме земјоделци социјалци

и покрај тоа што во земјоделието во последниве неколку години влегоа неколку стотици милиони евра, резултатите на терен се очајни. за три години има 21.500 помалку индивидуални земјоделски стопанства, кои денес обработуваат над 16 илјади хектари помалку земјиште. па така денес имаме ситуација во која едно мало земјоделско стопанство обработува просечно по 1,5 хектари земја, има по една или две крави, а дури 70% од нив употребува трактор остар од 20 години. земјоделието во Македонија од најпотенцијална економска гранка полека прераснува во гранка во која најлесно и со најмали трошоци се решаваат социјалните и егзистенцијалните проблеми на масата невработени луѓе.

Предвидливо сценарио

спикерот трајко вељановски распиша претседателски избори роцедурата формално-правно си тече, Државната изборна комисија дава препораки.... навидум се е нормално и подготвено за Македонија да го избере новиот претседател... се, освен партиите и кандидатите коишто и една недела по распишувањето се тајна! капитал анализира – колку ова тактизирање во однос на претседателските зборови открива дека во суштина, пазарот се однесува за друг тип на гласање – она за избор на нов парламентарен состав!? XX стр. 38

XX стр. 14

25 специјаЛен приЛог

ОсиГУрУваЊе

38 поЛитика

Предвидливо сценарио кавга за „консензуален кандидат“ + политичка криза = предвремени парламентарни избори!

42 БаЛкан Бизнис и поЛитика

Кога-тогаш убиствата на новинари излегуваат на површина Хрватска и србија покажаа капацитет да се соочат со убиствата на Чурувија и пуканиќ!

46 интервју

Предраг симиќ, професор и поранешен дипломат од србија Болните реформи за србија допрва доаѓаат!

50 свет

Обама доби силна главоболка "лекувајќи" го здравството

54 свет

Зимски олимписки игри сочи 2014: најскапи, најполитизирани, најобезбедувани - од путин потпишани

14 убиствата на новинари не можат долго да се кријат

истрагата за убиството на славко Чурувија по речиси петнаесет години заташкување забрзано се приближува до главната цел. Двата судски процеси за атентатот на иво пуканиќ, за жал, не понудија ваква сатисфакција - деновиве се очекува и судот во Белград да изрече максимални казни, но само за непосредните извршители, зашто нарачателот е сеуште непознат. се чини поради заканата дека неговото откривање ќе предизвика толку силни тектонски пореметувања во регионот, што можат да урнат и некои поврзани високи структури на политичка, бизнис и криминална моќ, кои & припаѓаат на некоја друга епоха, но сакаат да ја преживеат и оваа нова демократска фаза. XX стр. 42

38 уште една прескапа Олимпијада

владимир путин не штедеше средства, особено не пари, за од сочи да направи совршена пропагандна арена за моќта на неговиот кремљ. Дел од најважните западни лидери, за да му го намалат доживувањето, односно за да му кажат што мислат за неговите политики, нема да му дојдат на церемонијата на свеченото отворање на игрите. но, настрана од политиката, путин и неговата екипа олигарси од кои потекнува најголем дел од приватниот капитал на буџетот на олимпијадата, имаат план како добро да им се исплати вложеното во бисерот на црното Море. XX стр. 54

59 фељтон

Најпознатите светски говори. МахатМа ГаНди, индиски лидер овој денешен запад плаче за мудрост

62 на руЧек со...

ГОраН МихајлОвсКи, новинар тој што го бива, си фаќа авион и си оди!

42

54


Капитал број 745 07.02.2014

6

www.kapital.mk

КапиталНО

Биљана Здравковска Стојчевска biljana.zdravkovska@kapital.mk

Po silnite reformi so koi stignavme vo elitnoto dru{tvo na vrvot na Duing biznis, a so koi zemjava stana evropski {ampion po brzinata i lesnotijata na otvorawe firma, odedna{ vo Makedonija izleze deka glaven problem e da se ima firma. Odedna{ neeti~no i ~udno e novinar ili student da imaat firma. Gospoda politi~ari ja preminavte granicata. Obiduvaj}i se da sozdadete skandal i onamu kade {to go nema, ne samo {to stanuvate banalni, tuku i gi gazite osnovnite na~ela na pazarnata ekonomija, pa ako sakate i na demokratijata.

Пазарна (не) економија

П

о силните реформи со кои стигнавме во елитното друштво на врвот на Дуинг бизнис, а со кои земјава стана европски шампион по брзината и леснотијата на отворање фирма, одеднаш во Македонија излезе дека главен проблем е да се има фирма. Одеднаш неетично и чудно е новинар или студент да имаат фирма. А се изнаслушавме еден куп реклами дека основањето на фирма во Македонија е експресно брзо и лесно, бесплатно и по електронски пат. Но, сега оној кој има фирма е потенцијална мета да се најде на списокот на осомничени кои секојдневно почнаа да се објавуваат на прес-конференциите на двете најголеми политички партии. Посебно на мета деновиве се новинарите. За нив изгледа е посебно забрането да имаат сопствена фирма. Оти досегашната пракса беше нели тие да се на нечиј туѓ платен список, на фирма каде што некој друг е газда. Кај и да е ќе почнат да ги објавуваат и платите на новинарите. А како врв на незаконието и неетичноста ќе се бидат информации дека некој новинар или уредник зема плата од илјада или повеќе евра, кога во исто време можат да се најдат новинари кои можат истата работа да ја завршат и за 200 евра. А ако некој згора се вози и со автомобил, и тоа нов, срам да му е, додека сите негови колеги одат со автобус...Е тоа веќе ќе биде крајна неетичност. И доказ дека не е за независен и објективен и сигурно нешто мати под маса. Господа политичари ја преминавте границата. Обидувајќи се да создадете скандал и онаму каде што го нема, не само што станувате банални, туку и ги газите основните начела на пазарната економија, па ако сакате и на демократијата. Нема ништо спорно во тоа некој да има фирма. Се додека

таа работи легално и плаќа данок и додека не се докаже спротивното. Нема ништо незаконски во тоа било која фирма, па била таа во сопственост на новинар, брат, сестра или стрина на некој политичар, градоначалник или министер, ако таа фирма победила на тендер во процедура во која под исти услови се натпреварувале повеќе фирми и во која таа блискост била однапред позната. Можеби е малку неетички, но се додека не се докаже дека е спротивно на законот...Не може да биде неетички и криминално тоа што некоја фирма работи со профит. Па за што треба да работи? Во оваа држава станува најголем грев и срамота да бидеш богат и успешен и да имаш приватна фирма која прави голем профит и инвестира. Дали е тоа заради тоа што не веруваме дека некој може да успее на легален и законски начин во приватниот бизнис? Или можеби затоа што единствен легален начин да се збогатиш е политиката, односно тендерите со државата? Ако сме се решиле да градиме пазарна економија тогаш оние кои ја водат државата или претендираат да ја водат треба да знаат дека секоја пазарна економија почива на неколку постулати-конкуренција, претприемништво, слободен пазар... Ако се држиме до овие постулати можеби и ќе успееме да стигнеме таму кај што сме тргнале. Но, изгледа дека менталитетот е тој што најмногу ни одмага да изградиме нормална и ефикасна пазарна економија. Па во недостиг на спорведување на законите, најлесно е во јавноста да се создава магла дека бизнисмен и криминалец е едно те исто. Дека не може некој во Македонија да зема пет или десет илјади евра плата во услови кога има еден куп на невработени или социјални случаи. Затоа политичарите можат слободно да си продолжат со објавувањето на


www.kapital.mk

Капитал број 744 31.01.2014

КапиталНО

СПЕЦИЈАЛЕН ПРИЛОГ НА МАГАЗИНОТ КАПИТАЛ

7

...СПЕЦИЈАЛНИ ПРИЛОЗИ НА МАГАЗИНОТ

www.kapital.mk петок 07/02/2014

календар

 14 февруари ТЕЛЕКОМУНИКАЦИИ

 21 февруари ЗЕЛЕН БИЗНИС

 28 февруари Ако веќе сакаат да се занимаваат со “лесни” теми, еве една за промена која ќе биде интересна за народот. Нека проверат и нека објават кои политичари имаат земено пасоши во изминативе десетина години и какви се државјанства имаат освен македонското. И тоа не е незаконски, но би било интересно да го чуеме. Или кои од политичарите имаат постојана адреса на живеење во соседството или странство. Во време кога се почесто се споменува дека секој нормален граѓанин размислува да се иссели од Македонија, би било интересно да видиме како делуваат на таа тема нашите лидери листата на скандали. Но, со должна искреност и објективност да ги почитуваат основните слободи и права за водење на бизнис. Сосема е друг случај кога некоја фирма, на новинар или на било кој друг функционер, ќе добие државен тендер откако претходно ќе бидат изменети условите, само и само за таа фирма да може да го добие тендерот. Или кога некоја фирма, во било чија сопственост, ќе добие тендер на која таа единствено учествувала и се наддавала самата со себе. А такви ги има многу со години наназад. Е тоа веќе нема врска со бизнис, ниту, пак, со слободен пазар или конкуренција. Тоа има друго име и не застарува. Политичарите и самите го знаат ова и тоа премногу добро. Но, добро им доаѓа со вакви приказни за фирми, скапи кирии и менаџерски договори да ја загреваат атмосферата пред

изборите. Тоа е проверена тактика. Во недостаток на вистински теми секогаш е добро да се држиш до празни теми. Без притоа да се премине договорената црвена граница на меѓусебно ненапаѓање. Ако веќе сакаат да се занимаваат со “лесни” теми, еве една за промена која ќе биде интересна за народот. Нека проверат и нека објават кои политичари имаат земено пасоши во изминативе десетина години и какви се државјанства имаат освен македонското. И тоа не е незаконски, но би било интересно да го чуеме. Или кои од политичарите имаат постојана адреса на живеење во соседството или странство. Во време кога се почесто се споменува дека секој нормален граѓанин размислува да се иссели од Македонија, би било интересно да видиме како делуваат на таа тема нашите лидери.

БАНКИТЕ И БИЗНИСОТ ЗЕМЈА-ПАРТНЕР НА МАКЕДОНИЈА: ТУРЦИЈА

 7 март ЖЕНИ ВО БИЗНИСОТ

Повеќе информации во врска со прилозите и комерцијално претставување во истите можете да добиете на телефонскиот број: 02 3298 110 ЛИЦА ЗА КОНТАКТ:

АЛЕКСАНДРА СТОЈМЕНОВА aleksandra.stojmenova@kapital.mk САЊА САВОВСКА sanja.savovska@kapital.mk БОБАН ЃОРЃИЕВСКИ boban.gjorgjievski@kapital.mk


Капитал број 745 07.02.2014

8

www.kapital.mk

...позицијата на капитал...

Гасот нема да не спаси од ценовниот шок кој ќе ни го предизвика струјата

Гасот е долгорочна алтернатива но не е гаранција за евтина и стабилна енергетска иднина. Приоритет мора да даде на засилена изградба на домашни производствени енергетски капацитети, како единствена гаранција за поевтина енергија. Дејан Азески Dejan.azeski@kapital.mk

П

оследните оптимистички најави за гасификацијата на главниот град го отворија клучното прашање, дали помеѓу домаќинствата воопшто има и ќе има интерес за користење на овој тип на енергенс? Генерално проценките се дека цената на гасот во наредниот период ќе паѓа обратно пропорционално од растот на цената на струјата. И дека притиснати од ваквата реалност граѓаните сами масовно ќе пристапат кон користење на гасот. Тоа просто значи дека во критичната точка кога граѓаните во Македонија со проектираниот стандард во најголем дел нема да може да ги подмирувааат високите

сметки за струја ќе го имаат гасот како алтернатива со многу пониска и подостапна цена од денешната. Но, долгорочните проценки секогаш се проследени со еден голем прашалник. Моментално цената на гасот кој ќе го користат домаќинствата во Македонија нема да биде многу различна од цената на евтината струја и дрвата, два енергенси кои се најмногу користени од домаќинствата кај нас. Тоа значи дека ретко кој ќе се одлучи да воведува гас во домаќинството, што повлекува инвестиции за промена на скоро сите апарати за домаќинство и како и секогаш ја поттикнува скептичноста на македонските граѓани околу безбедноста на овој енергенс. Следствено на тоа, ако навистина значително не се зголеми користењето на гас во домаќинствата

тогаш неговата цена ќе паѓа со многу спор или никаков интензитет. Сето ова заедно многу лесно може да не доведе во ситуација цената на струјата под притисок на светските трендови екстремно да ни се покачи, а гасот се уште да остане на истото и слично скапо ниво недостапно за македонските граѓани. Македонија дефинитивно треба да го има гасот како алтернатива, но не смее енергетската иднина целосно да ја потпира на овој енергенс. На Македонија и е неопходно поголемо и поевтино домашно производство на енергија. Во спротивно самите ќе се доведеме во состојба енергенсите да се главниот тригер за масовни немири и граѓански незадоволства, кои во современиот свет се случуваат постојано.

Проектот “вработи социјалец“ го руши пазарот на труд

Решението за справување со високата невработеност и лошиот социјален статус на населението во ниеден случај не е со нивно вдомување на административно столче. Ова е и опасен потег! Верица Јорданова verica.jordanova@kapital.mk

Д

еновиве, на почетокот на годината светските, а и регионалните медиуми објавуваа наслови од типот: Кои се најбарани професии во 2014? На кои работни места најмногу може да заработите годинава? Кои стручни профили најмногу се бараат?.... Тоа се темите кои имаат “цена“ во земјите каде што пазарите на работна функционираат. Каде што работа и плата се добиваат според образовните и стручни квалификации, како што треба и да биде. Но, не и во Македонија. Кај нас, особено во последно време, државата е таа која се обидува да го регулира пазарот на работна сила. Најновите мерки за давање стимулации на приватни компании кои ќе вработат лица-приматели на социјална помош и претходната мерка, државата да вработи 1.600

социјалци во администрација се директни мерки со кои се прави упад во функционирањето на пазарот на работна сила. Државата го наметнува социјалниот статус како основен критериум за вработување и во приватниот сектор. Да, ова е доброволна мерка, која може и не мора да се користи од страна на компаниите, но кога еден ќе ја прифати прави поместување на целиот пазар. Ако една фирма користи буџетски пари за да ангажира социјалци, а другата вработува регуларно, од понудата на пазарот на работна сила, тогаш тие две компании не се во рамноправна положба. Конкурентската предност на едната се подобрува на сметка на другата. Чарето е и едната и другата да вработуваат стечајци, што од друга страна ги става во нерамноправна положба сите останати кои регуларно си бараат работа. Ги руши критериумите, веројатно ќе го спушти и платите кои и онака не се високи. Во Македонија се е комплетно испревртено. Вработувањата

се прават не според потребите на институциите, туку според проценките на Владата. Критериумот за вработување- “социјален случај“ сигурно е уникатен во современата пракса. Да не заборавиме, социјалните случаи најчесто помошта, освен во паричен надомест, ја добиваат и преку обуки и квалификации со цел да се оспособат да излезат на пазарот на работна сила.Решението во ниеден случај не е со вдомување на административно столче. Ова е и опасен потег. Се испраќа лош сигнал во приватниот сектор, особено до странските инвеститори за кои е многу важно на пазарот на кој влегуваат да функционира пазарот на работна сила. Ако социјалците се вработуваат во администрација, а фабриките не можат да најдат работници, тогаш нешто навистина не е во ред. Изместени се пазарните “правила“ на игра, па кампањата “знаењето е сила, знаењето е моќ“ паѓа во вода пред уште посилната кампања “вработување социјалци“! Последиците допрва ќе ги видиме!


www.kapital.mk

Капитал број 745 07.02.2014

...позицијата на капитал...

9

Дечко (демек) за се

Што сакаше Вучиќ да постигне? Да се стави над системот? Да покаже дека е подобар од оние кои се платени и обучени за да спасуваат? Па, утре можеби ќе му текне и да си „игра“ доктор, архитект, градежник, судија, новинар...! Катерина Синадиновска katerina.sinadinovska@kapital.mk

О

тсекогаш пречеле медиумските помпи кога се работи за некаква хуманитарна акција, спасување на нечиј живот, помош или донација, дарување на крв и слично, што се "пакуваат" во форма на реклама за херојот-спасител, ставајќи го сосема во заден план човекот кој си има мака и којшто заради маката и заборава дека вака му се урива достоинството... Зарем некому којшто влегол во огнена стихија или дава вештачко дишење на повреден во сообраќајна несреќа, во моментот додека тоа го прави му се јавува неодолива желба да го има на камера? На тоа ли мисли во дадениот момент? Себе -промоција? Па, за кого тогаш го прави делото, за себе или за другиот? Ова важи за многу компании, амбасади, истакнати политички и бизнис дејци, но и за обични граѓани коишто кога ќе направат добрина (оти нив ги нема на телевизија) мораат наголемо да ја раскажат на поблиската и поширока околина... Токму во центарот на овие размисли за добрината, се појави и хуманитарно – спасителската - холивудска акција

на српскиот вицепремиер Александар Вучиќ, којшто „ни едно ни две“, лично влезе во завеано со снег подрачје и храбро спаси дете пред очите на целата јавност, благодарение на спонтаните камери поставени да го овековечат овој несекојдневен акт на добрина од страна на политичкиот лидер... Лидерот, значи, не седел во Кабинетот, туку засукал ракави и на минус 15 и влегол во борба со снежната бура за да служи на својот народ, ризикувајќи ја сопствената безбедност за животот на едно дете... Колку благородно тоа звучи... Токму ова беше сликата којашто требаше да се проектира во српската јавност. Но... дали е баш така? Настрана фактот што ако се суди по реакциите на електронските медиуми, јавноста во Србија овој потег го дочека на нож со коментар дека се работи за гол популизам зачинет со манипулација на дете злоупотребено во политички цели, потегот на Вучиќ во суштина откри една лична карактеристика заедничка за сите лидери популисти... Не се знае дали е во прашање его-трип или се работи за карактер којшто сака се лично да контролира, но факт е дека ваквите лидери се ставаат себеси пред системот. И тоа е многу пострашно од евентуалната политичка злоупотреба на маката на граѓаните. Вистински

демократски лидер ќе се гордее со воспоставен систем! Со институции коишто работат со полн капацитет и со нивна подготвеност да реагираат во дадени (особено) кризни ситуации. Тоа е тоа што една власт треба да го воспостави. Зошто вицепремиерот да оди, и внимавајте, да се слика како спасува дете? Што сака тој да постигне? Да се стави над системот? Да покаже дека е подобар од оние кои се платени и обучени за да спасуваат? Па, утре можеби ќе му текне и да си „игра“ доктор, архитект, градежник, судија, новинар...! Желбата да се помогне е едно, вербата во капацитетот на институциите на државата што ја водиш е сосема друго! Во САД на пример, култот што медиумите го имаат кон институцијата претседател е огромен, но не видовме дека американскиот претседател на 11-ти септември на пример отиде да гаси пожар и да извлекува луѓе од под урнатините... Таму има систем! И има суптилна граница до каде популизмот може да оди. Државата не смее да биде Тој... наречете го вие вицепремиер или премиер или претседател... Државата мора да биде воспоставен и функционален систем... Времето на кралеви на ова поднебје учевме дека одамна е поминато!

Колку повеќе закони, толку помалку правда!

Точноста на оваа дефиниција на Kикерон милион пати се има докажано на македонско тло. Ние имаме еден куп реформирани закони и правилници, а правдата ја гледаме се помалку.

Габриела Делова gabriela.delova@kapital.mk

П

равилникот за изедначување на судските казни кој неодамна го предложи Владата во јавноста се "продава" како нова реформа која ќе гарантира непристрасност и неселективност меѓу судиите и ќе стави крај на нивниот субјективизам. Колку позади ваквата идеја, да стои добар и корисен проект, избрзаната постапка на носење, без поширока јавна дебата, фрла дамка врз искреноста на Владата во намерата да го остави судството независно. Особено откако судството почна да се соочува со ограничени судски буџети и политички вработувања.

Извештајот на Европската комисија открива дека во Македонија работат 670 судии, што е двојно повеќе споредено со бројот на судии кои работат во европските држава гледано по број на население. Политиката на вработување, толку добро разработена како во останатите сфери така и во судството, само дополнително го девалвира нивниот интегритет и нивната независност. Од друга страна, од оскудниот буџет што им го определува извршната власта на судството, 80% завршуваат како плата за судиите и административниот персонал, а останатите 20% (околу 6 милиони евра) не се доволни за доследно и независно практицирање на правдата. За многумина е чудна ваквата избрзана одлука на владата со правилници

да го уреди судењето на судиите, особено поради тоа што на големо ги фалеше реформите кои ги пропишува новоизменетиот Закон за кривична постапка. Зошто владата се истрчува со ваков правилник, кога голем број од реформите и проектите треба доправа да се спроведат со имплементација на Законот за кривична постапка, е сосема нејасно. Единствено логично објаснување, за ваквата игра, се чини лежи во дефицинијата на римскиот државник и филозоф, Маркус Тулиј Кикерон - Колку повеќе закони, толку помалку правда. А точноста на дефиницијата барем едно милион пати се има докажано на македонско тло. Ние имаме еден куп реформирани закони и правилници, а правдата ја гледаме се помалку.


Капитал број 745 07.02.2014

10 НАВИГАТОР ИЗЈАВА НА неделата > БРОЈКА

2,5% се зголемил бројот на работниците во индустријата

Саша Радуловиќ

поранешен министер за економија на Србија

победник на неделата

Ние имаме срушена држава и срушени институции на системот. Тие не се независни, туку се пробиени од страна на разни кабинети и политички партии, кои преку нив ги остваруваат своите интереси. Наместо институциите да функционираат во согласност со законите и да ги вршат своите надежности, тие работат по налози од кабинетите и партиите

www.kapital.mk

Ќе се градат нови индустриски во Берово, Делчево и Вини

Д

ирекцијата за технолошко индустриски развојни зони објави три огласи за избор на компании што ќе треба да ја изработат за комплетната проектна документација за технолошко индустриските развојни зони (ТИРЗ) кои треба да се градат во Берово, Делчево и Виница. Понудите треба да се достават до крајот на февруари, по што ќе следува период од осум месеци за изготвување на документите за уредување на одбраните локации во и околу идните индустриски

Гасот по оваа цена н да биде интересен

Славче Трпески

+

Катастарот на недвижности уште еднаш покажа како една институција може да се реформира. Да се надградува во континуитет според потребите на корисниците. Електронското работење на катастарот, кое досега дава добри резултати, се прошири на ново поле, со што директорот на оваа институција Славче Трпески потврди дека следењето на потребите на клиентите е основната појдовна точка за секоја успешна реформа. Од ова недела нотарите барањата до Катастарот ќе ги доставуваат по електронски пат со електронски потписи и времен жиг. Сите документи што ги работат нотарите како договори, хипотеки и друго, се должни по електронски пат да ги доставуваат до Агенцијата за катастар на недвижности. Така тие ќе бидат лесно проверливи, ќе се зголеми одговорноста на нотарите, а со тоа и нивната сигурност. Од Нотарската комора се задоволни дека секоја постапка ќе биде лесно проверлива, а одговорноста за правната сигурност ќе биде на нотарите. Засега во овој процес се вклучени 64 нотари од Скопје кои се подготвени за електронско работење, а за три месеци би требало да се вклучат сите нотари во земјава.

Цената на гасот е еднаква на цената на евтината струја, а неговата употреба вклучува дополнителни инвестиции како во инфраструктура, така и во бела техника и грејни тела. Дополнително граѓаните се уште се скептични во однос на безбедноста на користењето на гасот како енергенс. Oд тука интересот за гасификација на домаќинствата во Скопје кои се греат на струја ќе биде многу мал, сем кај индивидуалните куќи кои се греат на течни горива. пишува:

Дејан Азески

В

dejan.azeski@kapital.mk

ладата деновиве ќе го објави Јавниот повик за јавно приватно партнерство за гасификација на Скопје. Станува збор за проект вреден 100 милиони евра со кој треба да се изгради дистрибутивната мрежа за Скопје долга 250 км, од кои 70% треба да бидат готови во наредните пет години. Иако оптимистички е најавено дека до септември ќе заврши изборот

на фирмите кои ќе ја градат и ќе стопанисуваат со скопската гасоводна мрежа, постојат многу скептици помеѓу експертската јавност кои сметаат дека граѓаните, барем во скоро време, нема да добијат евтин гас за домаќинствата. Професорот Константин Димитров од Машинскиот Факултет во Скопје е скептик дека тендерите воопшто ќе успеат. Според него, не е проблемот во тоа што досега не се објавил тендер, туку во немањето економска исплатливост за евентуалните инвеститори. „Цената на гасот е еднаква на цената


www.kapital.mk

Капитал број 745 07.02.2014

НАВИГАТОР

триски зони иница зони. Локациите во кои треба да се инвестира во инфраструктурата за привлекување на странски инвеститори веќе се познати. Индустриската зона во Берово ќе се гради покрај магистралниот пат кон Пехчево, во Делчево е предвидено да се подигне во местото Милково брдо, додека онаа што е зацртана во Виница ќе се гради во месноста Поповец, покрај патот за Штип. Според досега изработените документи од локалните самоуправи, овие зони ќе се простираат на помали површини од оние што веќе почнаа да функционираат или се дадоа под концесија во Тетово, Штип и двете во Скопје.

нема за Скопјани на евтината струја. И не гледам зошто некој би вложил 1.500 евра за да ја добие истата цена за греење. Користењето на гасот едноставно треба да стане култура на живеење, бидејќи треба да се прави цела нова инсталација. Во моментов гасот како енергенс ќе им се исплатува само во индивидуалните куќи кои се греат на течно гориво. Во тој случај, цената на гасот би била околу 40% пониска од цената на течните горива. Во другите случаи, кај домаќинствата кои се греат со струја ќе нема или ќе има слаб интерес“, објаснува Димитров. Сепак гледано долгорочно, граѓаните и компаниите од гасификацијата би требало да имаат значителна финансиска и практична корист. Проценките се дека трошоците за греење ќе им се намалат од 24% до 51% во зависност од начинот на кој се греат. Од друга страна, кај компаниите кои со гасификацијата на Скопје ќе добијат пристап до гас заштедата е загарантирана. Во моментов неколку компании веќе користат природен гас како носечки енергенс во производството и според нивните искуства огромни се предностите на гасот во однос на мазутот и другите горива, како од финансиски, така од практичен аспект. „Ако не дојде до некои поголеми турбуленции на цените ние никогаш не би се вратиле на користењето мазут. Употребата на гасот е многу поедноставна, а Финансискиот бенифит е голем во однос на струјата. Од друга страна, инвестицијата за компаниите е минимална и за неколку месеци се враќа. Компаниите и сега пројавуваат интерес, но проблемот е скапата инфраструктура која треба да ја направи државата. Ние долги години имаме користено и компресиран гас и тоа беше поисплатливо отколку нафтата“, вели Савка Димитрова од компанијата Европа која веќе неколку години користи гас во производството. Во проектот за гасификација на Скопје влегуваат десетте скопски и уште седум општини кои гравитираат околу главниот град. Договорот ќе се додели на 20 години,а до реализација на преносната мрежа, дистрибутивните системи ќе се снабдуваат со гас кој ќе се транспортира со камиони или со воз.

мисла на неделата

> БРОЈКА

120

милијарди евра годишно ја чини корупцијата Европската унија

лидери

Историјата на слободата е историја на отпорот. Историјата на слободата е ограничување на моќта на владата, а не нејзино зголемување.

Вудро Вилсон

поранешен претседател на САД

губитник на неделата

Марк Цукенберг

почна како студентски проект, а го прослави десеттиот роденден како „Фејсбук“ револуција која денеска брои над 1,2 милијарди корисници.

Росен Плевнелиев

бугарскиот претседател преложи со изборите да има и референдуми - за да да се праша и народот што е добро, а што лошо во водењето на државата

не им беше неделата

Драган Ѓилас

пред избори му се распаѓа партијата - прво ја напушти Борис Тадиќ поради несогласување со политиката на раководството, а потоа и Слободан Хомен.

Сји Џинпинг

11

кинескиот претседател вети дека ќе се бори со корупцијата, а уапси 20 активисти зашто барале функционерите да ја објават својата имотна состојба.

_

Ханес Свобода Не стивнуваат негативните реакции по одлуката на шефот на групата социјалисти во Европскиот парламент, Австриецот Ханес Свобода, да ги предложи како кандидати за Нобелова награда еврокомесарот за надворешна политика, Кетрин Ештон, премиерот на Србија, Ивица Дачиќ, и претседателот на косовската Влада, Хашим Тачи, поради нивните напори за нормализација на односите меѓу Белград и Приштина. Секако, реакциите се однесуваат на косовскиот дел од предлог-пакетот, зашто „препораката за Хашим Тачи е неприфатлива, поради неговото повеќе од бизарно минато како шеф на Ослободителната војска на Косово“, изјави лидерот на чешките социјалисти во Европарламентот, Рихард Фалбр. Не треба да се заборави и дека несудениот нобеловец Тачи беше осоменичен и оти бил на чело на организацијата за трговија со човечки органи во случајот „Жолта куќа“. Претходно и франсуските социјалисти од наведените причини се нафрлија врз предлогот на Свбода, кој, меѓудругото бил упатен до Нобеловиот комитет без каква и да е дебата во рамките на групата евро-социјалисти. А на крајот на краиштата, која е поентата да се кандидираат за Нобел политичари кои на преговори ги натера притисокот од Брисел?


Капитал број 745 07.02.2014

12

www.kapital.mk

НаВиГатОР

ГРафиК На Неделата...

3 фаКти Кти за... К

Топ 5 Трговски парТНери На МакедоНија во 2013 г. (во 000 сад долари) 2.227.254

Германија

909.706

806.648

791.996

703.823

Грција

В.Британија

Србија

Италија

Половина од надворешната трговијата ја остваруваме со пет земји Македонските компании во текот на 2013 година извезле стоки во вредност од 4,26 милијарди долари, што е за 6,6% повеќе во однос на минатата година. Увозот лани изнесуваше 6,59 милијарди долари, при што трговскиот дефицит достигна 2,33 милијарди долари. Со топ 5-те трговски партнери- Германија, Грција, Велика Британија, Србија и италија остваруваме 50,1% од вкупната надворешно-трговска размена.

светот низ медиумите... Time

американскиот магазин прави анализа на претстојната Олимпијада во Сочи и реалните безбедносни ризици. Според американските аналитичари, агресивните безбедносни мерки на Москва многу тешко ќе ја додржат состојбата во Сочи стабилна. lll

Fortune

Кои се стоте најдобри компании за кои сакаат да работат луѓето во С Сад. Со ваква анализа излегува списанието Fortune и го образложува мислењето на граѓаните на најмоќната светска економија. lll

The Economist

Според британската екперстска јавност, Олимпијадата во Сочи е најголема презентација на моќта на режимот на Владимир Путин досега. Со официјално вложени 51 милијарди евра ова ќе биде една од најскапите манифестации организирани воопшто во човековата историја. lll

Der Spiegel

Папата францис се соочува со сериозни проблеми во неговиот поход кон враќање на популарноста на Ватикан и Католичката Црква. Очигледно потребно е многу време еден човек да се справи со огромен корумпиран апарат распространет насекаде низ светот. lll

www.kapital.mk НАЈЧИТАНО НА WEB...

до 3.000 евра за етничка 1 1.000 фотелја во администрацијата?!

2 Среќен развод за несреќен брак Го раскинав договорот со 3 Тодоров: Висарис во политичка мисија во 4 Бучковски Вашингтон

70% 39% 28%

од Македонците сметаат дека претприемништвото е посакуван избор на кариера

(Глобално истражување за претприемништво 2012)

од испитаниците имаат страв од неуспех, што е кочничар за започнување на бизнис

Од испитаниците изјавиле дека имаат намера да започнат бизнис

СО дОлГ Од 34,3% МаКедОНиЈа Се Уште е УМеРеНО зад

Не зошто се задолжу туку за што ги троши 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

долг На цеНТралНа влада (удел во Бдп)

24%

2007

20,6%

2008

Извор: Министерство за финансии

23,8%

24,2%

2009

2010

34,1%

34,3%

2012

2013

28%

2011

иако темпото на задолжување е брзо, на што предупредува и ММФ, со долг од 34,3% од Бдп Македонија спаѓа во земјите со умерен јавен долг. дискусијата дали е долгот висок или не, во нашиот случај е само бегање од суштината на проблемот, а тоа е како се трошат позајмените пари, дали се вложуваат во изградба на патишта и железници или пак за плати, пензии и социјална помош?! пишува:

александар Јанев

Д

aleksandar.janev@kapital.mk

ржавниот долг на Македонија до крајот на минатата година достигна 2,75 милијарди евра и тоа е 34,3% од бруто домашниот производ (БДП), покажаа последните статистички податоци на Министерството за финансии. Оваа вест неделава ја пренесоа речиси сите медиуми и повторно се отворија старите дилеми околу тоа дали Владата премногу се задолжува, дали државниот долг е висок или не?! Иако темпото на задолжување е брзо, на што предупреди и ММФ, со долг од 34,3% од БДП Македонија се уште спаѓа во земјите со умерен јавен долг. Мастришките критериуми дозволуваат тој да се зголеми до најмногу 60% од БДП, додека, пак, црвената линија за земји во развој како нашата, според меѓународните финансиски институции е до 40% од БДП. Според тоа,

дискусијата дали е долгот висок или не, во нашиот случај е само бегање од суштината на проблемот, а тоа е како се трошат позајмените пари, дали се вложуваат во изградба на патишта и железници или пак за плати, пензии и социјална помош?! „Каква било дискусија за тоа дали долгот е висок или низок е депласирана, бидејќи одговорот мора да се стави во контекст на две прашања: цената на долгот и нашата отплатна способност. Во литературата, одржливоста на долгот е запазена ако неговата цена е помала од стапката на раст на економијата, односно велиме со високи стапки на раст се создаваат можности за отплата на долгот, без да се прибегнува кон зголемување на оданочувањето. Второ, за што се трошат парите, односно дали се трошат за проекти кои ќе создаваат додадена вредност, кои ќе создадат работни места, па доходот во економијата ќе порасне, а со тоа и отплатната способност? Одговорите на овие прашања, нам, како на граѓани не ни се познати, па оттука е и загриженоста за долгот“, оценува


МБИ10

2.900

МБИД

2.700 2.500

60 секунди брифинг

www.kapital.mk

прОЦенки...

2.300 2.100 1.900

ТОп ВесТи...

1.700 06/10

аЛексеЈ миЛер

генерален директор на Гаспром

уваме, име парите?!

професорот Марјан Петрески од Американ колеџ. Министерот за финансии, Зоран Ставрески, вели дека со парите што ги позајми Владата во последните неколку години, се подобрил животниот стандард на граѓаните. „Колку што е значајно колкав е долгот, значајно е и што се постигнало со парите од кредитите. Ефектите се значајни и придонесоа за подобрување на животот на граѓаните. Со пари од Светска банка реализирани се многу мали проекти, изградба на улици, водоводна мрежа и канализации, нови училишта, односно проекти што се значајни за локалното население. Со кредитите се реализирани и крупни проекти. Почна реконструкцијата на железничкиот дел од Коридорот 10, ќе започне изградбата на пругата кон Бугарија, се набави опрема за железницата. Во изминатиот период набавена е нова опрема за здравствените установи, ќе почне изградбата на новиот Клинички центар во Скопје и новата клиничка болница во Штип. Изградени се многу спортски сали во македонските училишта каде децата можат да спортуваат. Сите овие проекти се неопходни за граѓаните“, објаснува Ставрески. Највисоко ниво на државниот долг е забележано во 2001 година, кога достигна 48,8% од БДП. Според проекциите во Фискалната стратегија на Владата, во следните две години, државниот долг не се планира да надмине 37,6% од БДП.

10/11

03/12

09/12

мби 10

3.000 2.800 2.600 2.400 2.200 2.000 МБИ 10 1.800 1.600 1.40010 МБИ

П

дОЛжена земЈа

05/11

берза

Јужен тек ќе се реализира навреме

роектот Јужен Тек ќе биде реализиран во дадениот рок и ќе функционира. Правната позиција на Русија е силна и Европа ќе добие гас.

12/10

1.735,00

06/1012/1005/1110/1103/1209/1202/1307/1312/1306/1411/14

Шпаркасе банка по трет пат доделува стипендии за универзитетот во грац

Ш

паркасе Банка и Штаермеркише Шпаркасе во соработка со Универзитетот во Грац и годинава ја продолжуваат програмата „Најдобрите од Југоистокот“ за доделување едногодишни стипендии за усовршување и стажирање на студенти и дипломирани лица од областа на економијата и правните науки од Македонија. Оваа година е трет пат по ред како Шпаркасе банка Македонија доделува стипендии за студентите од економски и правен факултет при Универзитетот св. „Кирил и Методиј“, Скопје, а целта на програмата е да се унапреди образованието, меѓународно искуство и пред с$ влезот во професионалниот свет на студентите и дипломираните кадри. „Програмата од година во година покажува одлични резултати, но суштинските придобивки допрва следат. Најдобрите од Југоистокот е маханизам на размена на знаење и искуства помеѓу Македонија и ЕУ. Студентите кои престојуваат во нашите банки во Австрија или на Универзитетот во Грац, стекнуваат непроценливо искуство и доградување на своето знаење, кои долгорочно гледано, ќе придонесат во развојот на финансискиот и банкарскиот сектор во Македонија“, рече Глигор Бишев, Претседателот на Управниот одбор на Шпаркасе Банка. Деканите на економскиот и правниот факултет, Љубомир Дракуловски и Борче Давитковски, ја поздравија оваа иницијатива на Шпаркасе банка оценувајќи ја како одлична можност за доедукација на студентите, но и можност за нивно идно вработување.

МБИ 10 2010/2012 МБИ 10

1.735,00 2010/2012 2010/2012 2010/2012

Max. Min.

2.827,62 1.808,47

Min.

1.808,47

1.735,00 1.735,00 НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК

2010/2012 2010/2012 Max. 2.827,62 Max. 2.827,62 Македонијатурист НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК МБИ 10 индексот наMin. македонската 2010/2012 2010/2012 1.808,47 Min.берза 1.808,47

3.400,00 3.400,00 1.735,00 1.735,00 1.735,00 1.735,00 +1.46% 2010/2012 2.827,62 изгубено акциите од својата вредност во 2010/2012 Max. Max. 2.827,62 2010/2012 Min. 1.808,47 МБИ 10 двонеделен континуиран МБИ Македонијатурист МБИ 1010 доживува 10 ноМБИ минимален раст со очекува за

НАЈГОЛЕМ НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИКДОБИТНИК продолжување на овој стабилен тренд. +1.46% НоМБИ со 10 оглед на фактот колку имаат Македонијатурист Македонијатурист 2010/2012 Max. 2.827,62

изминатава година ќе треба доста време НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК 2010/2012 Min. 1.808,47 2010/2012 Min.Max. 1.808,47 2010/2012 2.827,62 1.735,00 3.400,00 3.400,00 работите да се вратат во нормала. 2010/2012 Min. 1.808,47 Охридска банка АД Скопје

НАЈГОЛЕМ 2010/2012 НАЈГОЛЕМГУБИТНИК ДОБИТНИК Max. 2.827,62 +1.46% НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК 2010/2012 1.808,47+1.46% НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК Охридска банка АД СкопјеMin. Македонијатурист НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК Македонијатурист Македонијатурист НАЈГОЛЕМ ДОБИТНИК Македонијатурист -2,91%

1.000,00

1.000,00 3.400,00 3.400,00 3.400,00 3.400,00

НАЈГОЛЕМ НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК ГУБИТНИК Македонијатурист +1.46% -2,91% Охридска банка Охридска АД Скопје банка АД Скопје

3.400,00

+1.46% +1.46% +1.46%

DOW JONES ГУБИТНИК НАЈГОЛЕМ 1.000,00 1.000,00 DOW JONESбанка АД Скопје Охридска

+1.46%

НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК Охридска банка АД Скопје НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК

-2,91% 1.000,00 Охридска банка АД Скопје НАЈГОЛЕМ ГУБИТНИК

1.000,00 1.000,00 1.000,00 1.000,00

Охридскабанка банка Скопје Охридска АДАД Скопје

-2,91%

-2,91%

DOW JONES DOW JONES 17.000

-2,91%

17.000

-2,91%

16.000

-2,91% -2,91%

DOW JONES 16.000

15.000

15.000

14.000 DOW JONES

DOW JONES

14.000

13.000 DOW JONES 13.000

DOW DOWJONES JONES

12.000 12.000

17.000

17.000

11.000 17.000 11.000

16.000 15.000 14.000 13.000 12.000 11.000

16.000 16.000 10.000 10.000

07.11 03.13 07.13 07.13 11.13 11.13 07.11 11.11 03.12 07.12 11.12 03.13 15.000 15.000

17.000

14.000 14.000

16.000 17.000 17.000 13.000 13.000 17.000 16.000 15.000 12.000 16.000

16.000 12.000 15.000 14.000 11.000 15.000 15.000 14.000 11.000 13.000

10.000 14.00007.11 11.11 03.12 07.12 11.12 03.13 07.13 11.13 13.000 14.000 12.000 10.000 13.000 12.000 07.1111.000 11.11 03.12 07.11 07.12 11.11 11.12 03.12 03.13 07.12 07.13 11.12 11.13 03.13 07.13 11.13 13.000 12.000 11.000 12.000 10.000

10.000

15.372,00 15.372,00

07.11 11.11 03.12 07.12 11.12 03.13 07.13 11.13 10.000 11.000 11.000

-2.0807.13 11.13 07.11 11.11 03.12 07.12 11.12 03.13

-2.08

10.000 10.000

07.11 11.11 11.11 03.12 03.12 07.12 07.12 11.12 11.12 03.13 03.13 07.13 07.13 11.13 11.13 07.11

По рекордните 16.500 индексни поени ДРУГИ на DowПАЗАРИ Jones индексот на Њујоршката 15.372,00 ДРУГИ ПАЗАРИ берза од почетокот на годинава FTSE 100 во САД доживуваат 6.425,00 -2.08 индексите благ-0.63% FTSE 100 6.425,00 -0.63% Nikkei225 14.008,00 пад но се уште се држат над сите -4.18% Nikkei225 14.008,00 -4.18% S&P 500 1.741,00 психолошки граници, а се уште -2.28% 15.372,00 15.372,00 ДРУГИ ПАЗАРИнајави3.996,00 -2.08 S&P 500 1.741,00 -2.28% Nasdaq нема никакви за -2.08 евентуално-2.61% -2.08 -2.08 понатамошно менување на тредновите. Nasdaq 3.996,00 -2.61% DAX 9.092,00 -1.03% FTSE 100 6.425,00 -0.63% 15.372,00

15.372,00 15.372,00

15.372,0014.008,00 1.139,00 9.092,00

TOPIX DAX Nikkei225

-4.77% -1.03% -4.18%

-2.08 -2.08 -4.77% -2.28% други пазари Nasdaq 3.996,00 -2.61%

TOPIX ДРУГИ ПАЗАРИ ДРУГИ ПАЗАРИ 1.139,00 S&P 500 1.741,00 ДРУГИ ПАЗАРИ ДРУГИ ПАЗАРИ

ВАЛУТИ FTSE 100FTSE FTSE 6.425,00 -0.63% DAX 9.092,00 -1.03% FTSE 100100 6.425,00 6.425,00 -0.63% -0.63% 100 6.425,00 -0.63% ДРУГИ ПАЗАРИ TOPIX 1.139,00 -4.77% Nikkei225 14.008,00 -4.18% -4.18% ДРУГИ ПАЗАРИ Nikkei225Nikkei225 Nikkei225 14.008,00 14.008,00 -4.18% 14.008,00 -4.18% ВАЛУТИ S&P 500500 1.741,00 -2.28% -2.28% евро-2.28% долар 500 1.741,00 -2.28% Фунта евро 1.741,00 S&P 500 S&P S&P 1.741,00 FTSE 100 6.425,00 -0.63% FTSE 100 6.425,00 Nasdaq 3.996,00 -2.61%-0.63% 3.996,00 -2.61% Nasdaq Nasdaq Nasdaq 3.996,00 -2.61% -2.61% Nikkei225 14.008,00 -4.18% евро долар СТАПКА СТАПКА Фунта евро 3.996,00 ВАЛУТИ DAX 9.092,00 -1.03% Nikkei225 14.008,00 -4.18% DAX 9.092,00 -1.03% DAX DAX 9.092,00 9.092,00 -1.03% -1.03% S&P 1.741,00 -2.28% TOPIX 1.139,00 -4.77% S&P 500 500 1.741,00 -2.28% 1.3504 1.2066 СТАПКА СТАПКА TOPIX 1.139,00 -4.77% Nasdaq -2.61% TOPIX TOPIXевро 1.139,003.996,00 1.139,00 -4.77% -4.77% евро долар Фунта Nasdaq 3.996,00 -2.61% ПРОМЕНА

1.2066

ВАЛУТИ

DAX СТАПКА DAX +0.09% ВАЛУТИ TOPIX ВАЛУТИ TOPIX 1.2066

ВаЛуТи ВАЛУТИ +0.09% Фунта евро

£ €

Фунта евро +0.09% ФЈУЧЕРСИ ВАЛУТИ

Фунта евро Фунта евро СТАПКА СТАПКА ВАЛУТИ

СТАПКА

1.3504

9.092,00 -1.03% СТАПКА 9.092,00 -1.03% -0.16%-4.77% 1.139,00 ПРОМЕНА 1.139,00 1.3504-4.77%

1.2066

-0.16% евро долар

ПРОМЕНА

$ € 1.3504 евро-0.16% долар

евро долар евро долар СТАПКА СТАПКА

ФЈУЧЕРСИ ЗЛАТО Фунта СТАПКА евро 1.2066 ФЈУЧЕРСИевро Фунта

евро долар СТАПКА СТАПКА ПРОМЕНА

+0.09% ЗЛАТО 1.2066

ПРОМЕНА

СТАПКА 1.2066ЗЛАТО 1.2066 +0.09% СТАПКА 1.257,00

1.2066 +0.09% ФЈУЧЕРСИ Нафта Брент +0.09% ЗЛАТО

+0.09%1.257,00 +0.09% ФЈУЧЕРСИ 1.257,00

1.3504 евро долар

1.3504 1.3504 -0.16% СТАПКА

ПРОМЕНА СТАПКА

-0.16% ПРОМЕНА 1.3504

-0.18%

-0.16% -0.18% -0.18% -0.16%

105,94 фЈуЧерси

ФЈУЧЕРСИ ФЈУЧЕРСИ ЗЛАТО Нафта Брент Нафта Брент

ФЈУЧЕРСИ 1.257,00 ФЈУЧЕРСИ 105,94

-0.09%

105,94 ЗЛАТО 1.257,00 ЗЛАТО зЛаТО

-0.18% -0.09%

ЗЛАТО ЗЛАТОБрент Нафта

1.257,00 1.257,00 1.257,00 Нафта Брент 105,94

1.257,00

-0.18% -0.09%

-0.18% -0.18% -0.18%

105,94 Нафта Нафта Брент НафтаБрент Брент нафТа Нафта БрентбренТ 105,94 105,94 105,94

105,94

1.3504

ПРОМЕНА -0.16% -0.16% ПРОМЕНА

-0.09% -0.18%

-0.09%

-0.09% -0.09% -0.09% -0.09%

пОдаТОЦиТе се Од ден 04.02.2014 дО 15ч.

3.300 3.100 2.900 2.700 2.500 2.300 2.100 1.900 1.700 07/10 10/10 02


Капитал број 745 07.02.2014

www.kapital.mk

14 Cover story: МаКедонсКото зеМјоделие од

selo mo

И покрај тоа што во земјоделието во последниве неколку години влегоа неколку стотици милиони евра, резултатите на терен се очајни. За три години има 21.500 помалку индивидуални земјоделски стопанства, кои денес обработуваат над 16 илјади хектари помалку земјиште. Се намалуваат и бројот на крави и свињи кои ги одгледуваат малите земјоделци. Па така денес имаме ситуација во која едно мало земјоделско стопанство обработува просечно по 1,5 хектари земја,

има по една или две крави, а дури 70% од нив употребува трактор остар од 20 години. Раситнето, расцепкано и без потенцијал да произведе поголеми количини, на квалитетни и конкурентни земјоделски производи, земјоделието во Македонија од најпотенцијална економска гранка полека прераснува во гранка во која најлесно и со најмали трошоци се решаваат социјалните и егзистенцијалните проблеми на масата невработени луѓе.

99,8% 58,2% 0,01% 72% од македонското земјоделие го од земјоделските стопанства сочинуваат индивидуални земјоделци користат помалку од еден хектар

од индивидуалните земјоделци имаат комбајн

од тракторите на малите земјоделци се постари од 20 години


www.kapital.mk

Капитал број 745 07.02.2014

д блисКу

15

oe malo еда л г з и о К Ка ПросечнеснКи о МаКедд лец е о ј М е з има тРаКтОР пОстаР ОД

20

ГОДиНи

ОбРабОтуВа

1,56 хеКтаРи земја

има

12

ОД

ДО

КРаВи


Капитал број 745 07.02.2014

www.kapital.mk

16 Cover story: МаКедонсКото зеМјоделие од драги диМитровсКи декан на Земјоделскиот факултет

М

алите фарми и малите земјишни парцели се системски проблем во Македонија уште од многу одамна. Проблемите очигледно се детектирани од државата и се превземаат активни мерки, а изработени се и повеќе стратегии. Сметам дека на долг рок мерките кои се превземаат ќе дадат резултати и статистиката ќе почне да се приближува

кон европските стандарди. Од друга страна, државата треба да има поддршка и од самите земјоделци кои треба да ја надминат психолошката бариера од окрупнување, да се насочат кон примена на современите агротехнички мерки и да инвестираат во производството како за проширување на истото, така и за добивање на поголеми приноси.

Кога бројот на население кое се занимава со земјоделие падне под 10% од вкупното население може да се каже дека земјоделското прашање почнува сериозно да се решава. во Македонија близу 22% од вкупното население се занимава со земјоделие.

пишува:

биљана здравковска стојчевска biljana.zdravkovska@kapital.mk

фотографија:

С

Филип Поповски

екое земјоделско стопанство во Македонија користи во просек по 1,85 хектари земјоделско земјиште, има по 1,5 крава и има по 0,5 трактор. Дури 58,2% од вкупниот број на земјоделски стопанства имаат помалку од еден хектар земја. Ова се само дел од резултатите од најновото структурно истражување на земјоделските стопанства кое неодамна го објави Државниот завод за статистика, а кои многу пластично покажуваат во каква очајна состојба се наоѓа македонското земјоделие. Раситнето, расцепкано и без потенцијал да произведе поголеми количини, на квалитетни и конкурентни земјоделски производи. Според ова истражување, кое е направено во јуни минатата 2013 година во Македонија има вкупно 170.885 земјоделски стопанства, од кои 99,8% или 170.581 се во индивидуален сектор, а само 0,18% или 304 се правни субјекти. Кај индивидуалните земјоделски стопанства, во кои обично влегуваат семејните земјоделски мали фарми, и кои се костурот на македонското земјоделие, ситуацијата е уште поочајна. Овие ситни земјоделци обработуваат 266.579 хектари земјиште или во просек 1,56 хектари по стопанство. Во споредба со пред три години, бројот на ситни земјоделци во Македонија е намален за 21.500, а намалено е и земјиштето кое

тие го обработуваат. Така податоците од структурно истражување на земјоделските стопанства од 2010 година покажува дека индивидуалните земјоделци тогаш обработувале 282.830 квадрати, а денес тие обработуваат 266.579 хектари или 16.250 хектари помалку. Според овие податоци, дури 56,5% од сите земјоделски стопанства во Македонија одгледуваат добиток, живина и пчели. Последното истражување покажува дека во Македонија има 239.362 крави, од кои 106.301 се молзни крави. Од нив, дури 97% се одгледувани од страна на мали и ситни земјоделци. Или на секое индивидуално земјоделско стопанство отпаѓа во просек по 1,35 крава. Кај деловните фирми, пак, ситуацијата е малку подобра и таму просекот е по 30 крави по фарма, што сепак е многу малку во споредба со просекот во земјите во регионот и од ЕУ. И покрај сите субвенции податоците покажуваат дека бројот на крави и на свињи не се зголемува, дури и се намалува. Така пред три години во Македонија индивидуалните земјоделци одгледувале 230.400 говеда, што е 252 крави помалку кај малите земјоделци. Во 2010 година,пак, малите индивидуални земјоделци одгледувале 127.268 свињи, а три години подоцна нивниот број е намален на 124.728 свињи или 2.540 свињи помалку. Од друга страна податоците покажуваат зголемување на бројот на овци, кози и пчелни семејства кои се одгледуваат кај индивидуалните земјоделци. Така, според истражувањето малите индивидуални земјоделства одгледуваат 701.313 овци или 32.843 овци повеќе во споредба со пред три години. Лани околу 95.487 кози се одгледуваат од мали земјоделци, што е 6.600 кози повеќе за

три години. Бројот на пчелните семејства, пак, кои се одгледуваат од индивидуални земјоделци за три години се зголемил за околу 55 илјади и сега изнесува 133.778 пчелни семејства. Кај механизацијата и опремата за обработување на земјиште ситуацијата е повеќе од очајна. Така според најновото истражување во Македонија има вкупно 92.708 трактори, од кои во сопственост на индивидуалниот сектор се 91.627, а на големите фарми 1.081 трактор. Дури 92% од тракторите на малите земјоделци се постари од 10 години, а 72% од нив имаат трактори постари од 20 години. Од вкупно 170 индивидуални земјоделски стопанства, само 1.668 стопанства или 0,01% имаат комбајн, од кои 74% се постари од 20 години. Ако се анализира за што најмногу се користи земјиштето, податоците покажуваат дека најголем дел или 75,2% отпаѓа на ораници и бавчи. Од нив на 67% се засадени жита, на 10,5% се засадени индустриски култури, додека само на 7,5% од нивите се засадени зеленчук и компири. Само 5,5% од користеното земјоделско земјиште отпаѓа на овоштарници, од кои дури 44% се засадени со јаболка, а 15% со сливи. Ако на овие бројки се додаде и фактот дека над 430 илјади луѓе се ангажирани во индивидуалните земјоделски стопанство што е околу 22% од вкупниот број на населението во земјава, станува јасно дека земјоделието од најпотенцијална економска гранка во Македонија прераснува во област за решавање на социјални прашања. Односно област во која оние кои немаат работа најлесно и со најмалку трошоци можат да си обезбедуваат егзистенција.


www.kapital.mk

Капитал број 745 07.02.2014

д блиску

17

Киро Докузовски поранешен министер за земјоделие

С

е уште преовладува принципот повеќе луѓе да добијат по помалку земја за да има социјален мир. Затоа не ме зачудуваат бројките кои се далеку од европските и светските просеци во земјоделието. Сето ова е одржливо на кракот рок. Кога ќе започне процесот на преговори со ЕУ веднаш ќе

Вака расцепкани и слаби земјоделците можат да ги сонуваат европските субвенции

И покрај стотиците милиони евра во облик на субвенции во земјоделието, овие бројки само ја потврдуваат реалната фактичка состојба во домашното земјоделие –хаос во производството, преработката, дистрибуцијата и плаќањето. Индивидуалните земјоделци, и покрај субвенциите кои ги добиваат се целосно немоќни да обезбедат производи кои според квалитетот и цената ќе бидат доволно конкурентни и така неорганизирани секојдневно се под притисок на трговците на големо кои им го откупуваат родот за бадијала. Експертите главниот проблем за хаотичната состојба го лоцираат токму во расцепканоста на земјоделското земјиште. “Малите фарми и малите земјишни парцели се системски проблем во Македонија уште од многу одамна. Проблемите очигледно се детектирани од

сфатиме дека според нивниот систем не е предвидено субвенционирање на мали парцели и мали фарми. Ако дотогаш не го завршиме процесот на окрупнување и формирање на кооперативи и задруги ќе имаме сериозен проблем или со ЕУ или со македонските земјоделци.

државата и се превземаат активни мерки, а изработени се и повеќе стратегии. Сметам дека на долг рок мерките кои се превземаат ќе дадат резултати и статистиката ќе почне да се приближува кон европските стандарди. Од друга страна, државата треба да има поддршка и од самите земјоделци кои треба да ја надминат психолошката бариера од окрупнување, да се насочат кон примена на современите агротехнички мерки и да инвестираат во производството како за проширување на истото, така и за добивање на поголеми приноси”, смета Драги Димитровски- Декан на земјоделски факултет. Киро Докузовски, поранешен министер за земјоделие, пак, смета дека во Македонија иако постојано се зборува за окрупнување на земјоделското земјиште, всушност наменски се прави раситнување на истото. “Се уште преовладува принципот повеќе луѓе да добијат по помалку земја за да има социјален мир. Затоа не ме зачудуваат бројките кои се далеку од европските

и светските просеци во земјоделието. Сето ова е одржливо на кракот рок. Но, верувајте кога ќе започне процесот на преговори со ЕУ веднаш ќе сфатиме дека според нивниот систем не е предвидено субвенционирање на мали парцели и мали фарми. Тоа значи дека ако до тогаш не го завршиме процесот на окрупнување и формирање на кооперативи и задруги ќе имаме сериозен проблем или со ЕУ или со македонските земјоделци”, предупредува Докузовски. Процесот на расцепкување на земјоделското земјиште во Македонија, како и во регионот засилено почна во 90-те години. Дотогаш главната земјоделска активност се одвиваше преку земјоделските комбинати или т.н. комунистички мастодонти кои беа во општествена сопственост. Но, како и другите општествени претпријатие и тие беа се означени како нерентабилни иако истите тие во 70-те и 80-те години беа главниот столб на земјоделското производство и преработувачката


Капитал број 745 07.02.2014

www.kapital.mk

18 Cover story:

Српскиот министер за земјоделие Драган Гламочиќ го менува системот на субвенции

Србија ќе плаќа субвенции за производство и инвестиции, а не по хектар

Н

еодамна српскиот министер за земјоделие Драган Гламочиќ изјави дека Србија ќе го менува системот за субвенции во земјоделието заради тоа што се докажало дека досегашниот систем на субвенции по хектар е промашена политика која не дава никакви ефекти. “Измените кои се прават во системот на субвенционирање на земјоделците се со цел тие порационално да се распределуваат и да даваат

Хрватскиот земјоделец обработува по 4,77 хектари земја

С

повее ефекти. Отсега половина од износот на досегашните субвенции ќе се даваат за инвестиции во земјоделието, а дел ќе бидат насочувани кон набавка на квалитетно семе и ѓубриво”, смета Гламочиќ. И Институтот за економика на земјоделието на Србија застана на страната на министерот залагајќи се досегашниот систем на субвенции по хектар земја да се замени со субвенционирање на производството. Со тоа, според нив, би се избегнала ситуацијата парите од државната каса да стигаат кај оние кои воопшто не обработуваат земјоделско земјиште.

поред последните податоци во Хрватска постојат 232.990 земјоделски стопанства кои користат 1,3 милиони хектари земјоделска површина. Или во просек секое земјоделско стопанство користи по 5,6 хектари земја. Од сите земјоделски стопанства 230.750 или 99% се индивидуални и семејни земјоделски стопанства, додека преостанатите 2.240 се деловни или правни субјекти. Семејните земјоделски стопанства обработуваат 1,1 милион хектари, што е 4,77 хектари земја по стопанство. Правните субјекти, пак, обработуваат 213 илјади хектари земја, што значи дека секое користи во просек по 95 хектари земја.

индустрија, и како стопанска гранка остваруваа најголем извоз во тогашната југословенска економија. Благодарение на новиот “нео-либерален” систем и политиките на сите досегашни власти земјоделските комбинати се распаднаа, земјиштето остана празно, инфраструктурата започна да се уништува и така со годините Македонија почна се повеќе и повеќе да увезува храна. Според последните податоци Македонија во изминатата 2013 година увезла 682 милиони долари храна, или за 122 милиони долари повеќе за пет години (22%). Извозот, пак, на храна од

Српскиот земјоделец обработува по 5,4 хектари земја

С

поред последниот земјоделски попис во Србија има вкупно 631.552 земјоделски стопанства кои користат вкупно 3.861.477 хектари земја или во просек секое стопанство користи по 6,12 хектари земја. Ако се анализираат индивидуалните земјоделски стопанства, тогаш просечниот српски земјоделец има 59 години, обработува 5,4 хектари земја со трактор постар од 10 години. Дури 77% од вкупниот број на земјоделски стопанства во Србија одгледуваат стока. На едно земјоделско стопанство отпаѓа по 1,5 трактор.

Македонија лани изнесувал околу 365 милиони долари, што е зголемување за 80 милиони долари или за 29% во последните пет години. И овој раст кај извозот се должи пред се на зголемениот извоз на свежо овошје и зеленчук, кои за евтини пари завршуваат на пазарите во регионот. Експертите сметаат дека државата преку мерките и политиките кои ги превзема во оваа област, како и преку субвенциите кои ги дава, треба да го поттикнува формирање на задруги помеѓу земјоделците, и нивно самоорганизирање, отворање на прехранбени производни погони,

зголемување на производството, поголеми инвестиции, како и функционирање во систем на кооперанти заедно со поголемите домашни прехранбени индустрии со цел тие да функционираат економска мрежа со заеднички интереси и цели како што е во секоја развиена земја. Бидејќи само на тој начин земјоделието може да придонесе повеќе во економскиот развој на земјата. Во спротивно, ќе продолжи да биде евтина суровинска база за земјите од регионот, кои потоа македонското овошје и зеленчук ќе го извезуваат во Македонија како преработена и брендирана храна.


Капитал број 745 07.02.2014

20

www.kapital.mk

интервју

\or\i Jan^evski

претседател на управниот одбор на нлб тутунсКа банКа

Lo[ite krediti kaJ kompaniite ]e prodoL@at da rastat

s

Со оглед на состојбите во светската економија па и кај нас, трендот на пораст на лошите кредити не запира. Само во минатата година салдото на нефункционални кредити порасна за 16%, наспроти растот од 6% кај вкупните кредити. Очекувам дека уделот на нефункционални кредити кај компаниите ќе остане висок и следната година, можно е да продолжи и да се зголемува, додека населението се очекува да биде стабилно. Сепак мора да се каже дека и покрај негативниот тренд состојбата не е алармантна. Споредено со останатите земји од регионот се уште сме подобри.


www.kapital.mk

Капитал број 745 07.02.2014

интервју

21


Капитал број 745 07.02.2014

22

www.kapital.mk

интервју

разговарал:

Биљана Здравковска Стојчевска Biljana.zdrvakovska@kapital.mk

фотографија:

Ивана Кузмановска

ivana.kuzmanovska@kapital.mk

XX Како работи НЛБ Тутунска во овој период кога и на банките и на компаниите не им оди баш најдобро? За НЛБ Тутунска банка 2013 година беше уште една добра година, 28 по ред, бидејќи од самите почетоци имаме континуитет на добри резултати што придонесоа да од мала финансиска институција со основен капитал од 5.000 евра да прераснеме во една од поголемите банки во Република Македонија. Минатата година ја завршивме со добивка од 10,2 милиони евра и билансна сума од 971,4 милиони евра. Вкупните депозити се зголемени за 7% додека кредитите се зголемија за 4% во однос на минатата година. Населението беше главниот двигател на активностите на Банката во текот на целата година каде пласиравме нови 30 милиони евра, додека од јули позитивни трендови почнаа и кај компаниите кај кои особено забрзано кредитирање се случи во последните четири месеци од годината кога пласиравме нови 32 милиони евра кредити. Мора да кажам дека во текот на минатата година успеавме да наплатиме и околу 20 милиони евра од нефукционалните пласмани кај компаниите, така што годината ја завршивме со 7,8% нефункционални пласмани, што е далеку подобро од банкарскиот сектор каде просекот е 11,3%. Крајот на годината ни го разубави добивањето на престижната награда Банка на годината во Македонија, по шести пат од The Bankers, што е врвно признание што една банка може да го добие. XX Каква година очекувате да биде оваа 2014 година за НЛБ Тутунска и за банкарскиот сектор? Планирате ли зголемувате на кредитирањето и во кои сегменти? Досегашните предвидувања на домашните и странските институции укажуваат дека 2014 година ќе биде подобра од претходната. Мислам дека проектите во инфраструктурата, отворањето на капацитети во слободните економски зони, како и постапното опоравување на светската економија ќе створат услови за добра година. Очекувам дека 2014 година ќе биде подинамична и за банкарскиот сектор и за НЛБ Тутунска банка. Кредитната активност се очекува дека ќе биде интензивирана, со тоа што кај населението ќе се продолжи со истото темпо од минатата година, додека кај компаниите, имајќи ги во

предвид трендовите на подобрување на стопанството во втората половина од минатава година, може да се очекуваат и поинтензивни кредитни активности. Во кои сегменти и индустрии ќе се инвестира ќе зависи директно од пазарот и од брзината на заздравување на секоја индустрија посебно. XX Неодамна излегоа податоци дека лошите кредити продолжуваат да растат. Што очекувате да се случува на овој план и како овој процес ќе се одразува врз банките и врз компаниите? Можни ли се банкроти на фирми во 2014 година по овој основ? Со оглед на состојбите во светската економија па и кај нас, трендот на пораст на лошите кредити не запира. Само во минатата година салдото на нефункционални кредити порасна за 16%, наспроти растот од 6% кај вкупните кредити. Целиот овој пораст произлезе од компаниите, каде учеството на нефункционални кредити достигна 14,8% (2012 година-12,5%) додека кај населението имаше подобрување така што учеството на нефункционални кредити се намали на 6,4% (2012 година- 7,1%). Очекувам дека уделот на нефункционални кредити кај компаниите ќе остане висок и следната година, можно е да продолжи и да се зголемува, додека населението се очекува да биде стабилно. Сепак мора да се каже дека и покрај негативниот тренд состојбата не е алармантна. Споредено со останатите земји од регионот се уште сме подобри. Пример, вкупните нефункционални кредити во Србија во октомври изнесуваа 24,5%, во Босна и Херцеговина 14,3%, во Хрватска 15%, Словенија 17,3%, Црна Гора 25%, додека во Македонија е 11,3%. Инаку, што се однесува на можни банкроти на фирми ова е сосема нормална појава во пазарни економии каде банкроти има стално. Ако некој не може да работи, нормално е да банкротира и во таа насока ја поздравувам и измената на Законот за стечај и новиот Закон за заклучување стечајни постапки со кој се скратува и се поедноставува постапката, што овозможува на некој начин и поголема заштита на доверителите дека ќе можат да наплатат дел од своите побарувања. И покрај повиците од монетарната XX власт и од владата за зголемување на кредитирањето, се чини се уште како да е замрзнато. Како ќе се движи кредитирањето на компаниите и кои би биле некои мерки кои би можеле да го зголемат кредитирањето на македонските компании? Во повеќе мои изјави реков дека не се сложувам со овие констатации и мислам дека бројките на крајот го докажаа тоа со 6% пораст на вкупните кредити, кај населението за 10%, а кај компаниите за 3,8%. Тука се и државните хартии од вредност со кои индиректно се врши финансирање на проектите кои ги презема Владата, а кои се во функција

на раздвижување на економијата. XX Вашата матична банка Нова Љубљанска банка е во прилично проблематична состојба бидејќи треба да обезбеди докапитализација. Како тоа се одразува врз работењето на НЛБ Тутунска банка? Проблемите кои ги има целиот словенечки банкарски сектор траат веќе неколку години, но мерките кои на крајот на годината беа преземени укажуваат на тоа дека сега претстои консолидација и враќање на старите патеки. Словенија пред крајот на 2013 година, ги заврши речиси двегодишните преговори со


www.kapital.mk

Капитал број 745 07.02.2014

интервју

23

Банкарите не се консултираат за закони за банкарскиот сектор

Европската комисија, во кои беше одлучено државата да ги санира банките односно да ги исчисти билансите и да обезбеди капитал за сите банки во државна сопственост вклучително и за НЛБ Љубљана. По ова, се очекува банкарскиот сектор брзо да се консолидира, бидејќи станува збор за една мала, но релна економија, која 80% е извозно ориентирана, каде даночната регулатива и дисциплина е на ранг на европската, јавните финансии се транспарентни и која е во многу поразлична состојба од грчката економија. Што се однесува до нас како Банка, во повеќе наврати објаснивме дека тоа

што се случува кај матичните банки нема врска со домашниов пазар, освен негативниот репутациски ризик кој произлезе од погрешно пренесени информации во јавноста, но и тоа се среди така што може да се каже дека заокруживме уште една исклучително добра година. XX Како ги оценувате најавите на Народната банка дека грчките и словенечките баки годинава ќе бидат предмет на надворешни странски ревизии кои ќе ги ангажира? Дали можеби НБМ со ова покаѓува недоверба во вашите резултати? Станува збор за погрешна

XX Неодамна бевте повторно реизбран за претседател на Здружението на банкари? Што ќе бидат новите цели за кои ќе се залагате од оваа позиција? Целите на Здружението за банкарството се преку организирано делување да работиме на заштита на интересите на банките и истовремено да работиме на подобрување на банкарскиот сектор, негов развој и подигнување на стандардите на ниво на банкарските сектори од развиените земји. Во првиот мандат имав пред себе неколку цели, а една од тие беше наша поголема и проактивна улога во однос на Владата и НБРМ и мислам дека успеавме да се наметнеме како сериозен партнер во делот на подобрување на законските прописи и разрешување на проблемите и споровите кои постојат. Меѓусебната комуникација е доста битна бидејќи основните фактори кои го креираат економскиот развој се политичката власт, монетарната власт, финансискиот сектор и реалниот сектор. Формиравме шест работни комисии (Комисија за спречување перење пари и за усогласеност со прописите, Комисија за ризици, Комисија за даноци, сметководство и IFRS, Правна комисија, Комисија за платни системи и Комисија за ликвидност) составени од врвни експерти од банките кои може многу да придонесат како на развојот на банкарскиот сектор, така и на окружувањето во целина. Можам да кажам дека сме многу задоволни од соработката со Владата, особено со Министерството за финансии и НБРМ кои на неколку пати навистина брзо реагираа на некои наши барања. Се уште не сме задоволни за нашето невклучување во изработката или неизвестување за законската регулатива што го засега банкарскиот сектор. Во вториов мандат очекувам дека таа соработка со НБРМ и со Владата ќе продолжи, особено при донесување на новите регулативи, да ја продолжиме соработката со Европската банкарска асоцијација преку која ќе го промовираме нашиот банкарски сектор и ќе влечеме искуство од нивното работење.


Капитал број 745 07.02.2014

24

www.kapital.mk

интервју

Очекувам поголем економски раст XX Во каква ситуација е македонската економија? Се најавуваат некои пооптимистични трендови, но како вие лично очекувате да се развиваат работите и кои според вас ќе бидат основите за поголемиот економски раст кој се најавува? Македонија ја карактеризира солидна и долгорочна макроекономска стабилност, иако посакувавме поголем пораст на БДП. Од друга страна, ако се споредиме со окружувањето, нашите постигнувања се навистина солидни. Очекувам дека следната година економскиот раст, ќе се интензивира имајќи ги предвид најавените капитални инвестиции во патната инфаструктура и вклучувањето на македонските компании во изградбата на двата патни правци што треба да донесе економски бенефит и за стопанството. Тука се и новите странски директни инвестиции кои ќе се активираат во следната година, а кои исто така повлекуваат деловна соработка со локалните компании што сумарно треба да даде позитивни ефекти и за општините каде се лоцирани и за целата економијата. интерпретација на медиумите на Годишната програма за работа на НБРМ која се објавува секоја година. Имено НБРМ, во рамки на соработката со централните банки на земјите од Европската унија, врши редовни супервизии на банките кои се во сопственост на банкарски групации што потекнуваат од земјите од Европската Унија со работа на заеднички тимови на експерти од централните банки. Инаку, што се однесува до довербата во банките, НБРМ во повеќе наврати даде исклучително позитивни оценки за состојбата и системите на управување во банките. XX Какви се вашите информации како ќе се развиваат состојбите со

словенечките банки? Фактот дека се работи за солидна економија која скоро 80% е извозно ориентирана и дека не користеше помош од Европската унија, односно Словенија ја направи оваа консолидација со свои пари, укажува дека сме пред разврска на проблемите, консолидација на банкарскиот сектор која ќе потрае во наредниот период и далеку поголем оптимизам. Како што веќе кажав, преговорите со Европската комисија се завршени. Овој период можеби траеше подолго но се бараа најдобри концепти како да се санираат банките и како да продолжат понатаму. Според смерниците кои произлегоа од Европската комисија, банките во Словенија ќе се преориентираат на

основните банкарски активности –кредитирање, депозити, документарно работење, вршење на платниот промет. XX Какви нови производи и услуги може да се очекуваат од НЛБ Тутунска за граѓаните и компаниите? Нови услуги се планираат во делот на електронските сервиси и картичното работење. Имено, се воведуваат нови функционалности во електронското банкарство, се воведува мобилното банкарство односно плаќање со мобилен телефон, се воведуваат нови картични продукти, ќе бидат воведени и бесконтактни картички т.н. pay-pass, како и можност за плаќање сметки преку банкоматите на Банката.


Energy delivery solutions

ENERGIZING YOU


Капитал број 745 07.02.2014

36

www.kapital.mk

политика

МИМ: Говорот на омраза меѓу политичарите се зголемува

Д

ури 79,4% од граѓаните забележале говор на омраза помеѓу политичарите и поддржувачите на политичките партии во земјата, а над 70 % сметаат дека тој се зголемува во последните години. Ова го покажува последното истражување кое за потребите на Македонскиот институт за медиуми и „Безомразно.мк“ го спроведе Агенцијата Рејтинг. Според истражувањето, со политички мотивиран говор на омраза најмногу се сретнале вработените во државниот сектор - 87%, а испитаниците ги посочуваат медиумите како клучна алатка за трансферирање на политички мотивираниот говор на омраза, иако го има и во личните контакти на граѓаните. Инаку, истражувањето е спроведено во периодот 18 - 19 декември 2013 година, преку телефонска анкета на примерок од 800 испитаници.

> БРОЈКИ

200

Нови слободни работни позиции објави Секретаријата за спроведување на Рамковниот договор.

91

Кандидати се пријавиле досега на последниот оглас за пилоти кој неодамна го распиша Министерството за внатрешни работи преку кои бара прием на 12 пилоти.

2.621

Претставки стигнале до Народниот правобранител лани а кои се однесуваат на прекршени потрошувачки права, покажува последниот извештај на правобранителот.

facebook 1

Наскоро ќе се формираат две влади. Една за лоши времиња, а другата – за полоши! Vasil Tolevski

2

„А бе ја да имав 500 евра ќе се женев“ стана реалност во Cвети Николе Vlatko Vasilj

3

Putistava iscisteni i proodni. Moze da se ide od Makedonija. Mome Martinoski

BU^KOVSKI VO POLI MISIJA VO VA[ING

П

ретседателот на Главниот одбор на Алијансата за позитивна Македонија, Владо Бучковски на покана на членови на Конгресот на САД од 4-7 февруари ќе престојува во посета на Вашингтон, информираат од АПМ. Поканата и престојот се по повод одржувањето на 62-от по ред Молитвен појадок, што традиционално секоја година, го приредува Конгресот и Претседателот на САД, со учество на највисоки политички претставници на законодавната и извршната власт, како и странски државници, владини претставници и политичари од целиот свет. Оваа година се очекува присуство на државници и политичари од 140 земји. Од Алијансата најавуваат дека за време на престојот Бучковски ќе оствари повеќе средби. „На средбата и разговорите со г-ѓата Џенис Хан, сенатор од Демократската партија од Калифорнија и претседавач на овогодишниот Молитвен појадок, се очекува дека ќе стане збор и извршена размена на мислења во врска со развојот на актуелните состојби во Република Македонија, како и за поддршката и помошта што ја даваат САД за натамошен развој на демократските процеси во земјата. Претседателот на ГО, Бучковски, средбата ќе ја искористи да ја запознае сенаторката Хан, со основните програмски цели и определби на АПМ, како и за сегашните и идни планирани активности на планот на зацврстувањето на Алијансата. При посетата на Стејт Департмент-от, на средбата со американските дипломати, кои ги следат настаните на Балканот и во нашата земја, г-динот Бучковски ќе ги запознае соговорниците со видувањата и ставовите на АПМ за политичката е економската состојба во која се наоѓа Република Македонија денес. Дведеценијскиот јубилеј од вопсоставувањето и развојот на македонско-американските односи, ќе

Својата посета на САД, тој ќе ја искористи и за политички средби со Џенис Хан, сенатор од Демократската партија од Калифорнија и претседавач на овогодишниот Молитвен појадок, со сенатори, американски дипломати, но и со проф. Шон Марфи, истакнат експерт по меѓународно право, кој ја застапуваше Република Македонија пред Меѓународниот суд во Хаг. Бучковски ќе одржи и предавање на Институтот за демократии во развој (ЕДИ). Во рамките на овие активности тој ќе ја афирмира Алијансата за позитивна Македонија во пресрет на претстојните политички процеси во Република Македонија биде можност да се изрази благодарност за досегашната континуирана политичка поддршка, но и помош што САД и американскиот народ со посредство на УСАИД и на други начини ја даваат за зацврстување на институционалните капацитети на нашата земја, но и на планот на што побрз економски развој непосредно на институциите, како и на бројни економски субјекти и локални установи. На Универзитетот “Џорџ Вашингтон”, еден од најпрестижните научни установи, рангиран меѓу 100-те најзначајни универзитети во САД (52 место), проф. Бучковски ќе се сретне со проф. Шон Марфи, истакнат експерт по меѓународно право, кој меѓу


www.kapital.mk

Капитал број 745 07.02.2014

бум-треС Косово ја реши бучавата од џамиите и камбаните, која е проблем и кај нас

С

обранието на Косово гласаше за Закон за заштита од бучава во кој освен црковните камбани, како извор на бучава се наведува и езанот (повикот за молитва од џамиите). За Законот гласале 38 пратеници, а против 30. Имало и негативни реакции од бошњачките партии, како и од Србите и од Албанците со поизразени верски чувства. И во Македонија неодамна група верници-муслимани најави мирни протести против практиката оџите да канат во џамија, на молитва, преку звучници, со голема децибелажа, која особено им пречи на

малите деца, на болните и на старите лица. Македонскиот Закон за заштита од бучава, за пречекорување на децибелите предвидува казни и до 20.000 евра, но, истиот не ги „фаќа“ конкретно верските заедници. „Во нашиот Закон пишува дека дека не може да се забрани ниту еден верски обред, но треба да се земе предвид и Законот за бучавата кој е исклучително прецизен околу тоа колку децибели може да биде звукот“, изјави тогаш претседателот на Комисијата за односи со верските заедници, Валентина Божиновска.

ITI^KA GTON

37

ВлатКо СтефаноВСКи

музичар

„Јас мислам дека е добро да се стимулира македонското музичко творештво. Но кога ги чув наградите за Скопскиот фестивал, се шекнав. Мислам дека се превисоки...20.000 евра за победа, на Греми нема да добиеш толку пари“ Стефановски како прв пат да слуша за нелогичен трошок на народни пари од кој „шекнува“ умот...

Зоран трајчеВСКи

претседател на Агенција за аудио-визуелни услуги

„Латас со повикот Македонците да гласаат за ВМРО-ДПМНЕ и за Никола Груевски со цел да не станат заложници на Албанците не шири омраза“... Така е... Ова не е омраза, ова е пострашно- поттикнување на меѓуетнички конфликт!

ентони тејта

генерал

Претседателот на Главниот одбор на алијансата за позитивна македонија, Владо бучковски е поканет на на 62-от по ред молитвен појадок, што традиционално секоја година, го приредува Претседателот на СаД. другото, ја застапуваше Република Македонија пред Меѓународниот суд во Хаг“ стои во партиското соопштение. За време на посетата предвидено е Бучковски да одржи и предавање на Институтот за демократии во развој (ЕДИ), чија основна мисија е - поддршка на либералните демократии и постконфликтни земји од Југоисточна Европа, регионот на Блискиот Исток и Северна Африка, а со цел размена на позитивни искуства и остварување на партнерски односи. „Бучковски, како поранешен премиер, универзитетски професор и еден од предводниците на АПМ, на најмеродавен начин, да ги запознае присутните слушатели со актуелните политички состојби во Република Македонија, како и со правците на можниот развој на земјата

во наредниот период. Предавањето ќе биде прилика и за афирмирање на задачите и целите на АПМ, во пресрет на претстојните политички процеси во Република Македонија“ велат од Алијансата. Инаку, Владо Бучковски е единствен македонски премиер којшто бил во официјална посета на Белата куќа за да оствари средба со американски претседател – во 2005 Бучковски беше гостин на тогашниот американски претседател Џорџ Буш, а за време на неговиот мандат САД ја признаа Македонија под уставното име. Во мандатот на Бучковски, Македонија доби и кандидатски статус за членство во ЕУ, во време кога со Унијата претседаваше Велика Британија под водство на тогашниот премиер Тони Блер.

„Најмногу не загрижи заканата од ОНА, дека доколку се соочат со пораз во Арачиново, ќе почнат со улични напади низ Скопје“... 13 години подоцна, НАТО баш и може да не поштеди од детали кои во оваа временска точка се сосема небитни!

twitter 1

Saso Macanovski@trendolend5h

2

Сплинтер@sinisa_goliotok2h

3

Духот кој шета@gordiev_jazol2h

Ми фали Алачки и оној од Канал 5 по пресови да се спукаат кој од која општина го набавува зеленчукот. Еј а знаете дека панорамското тркало ќе не чини 12 милиони евра? 12 000 000 евра! Дванаесет милиони евра. ЕВРА. Дванаесет милиони. Време во кое овој народ планира да почне да живее: кога - тогаш.


Капитал број 745 07.02.2014

38

www.kapital.mk

политиКа политиК

ПРЕД ВИДЛИ СЦЕНА ВО РИО

+ =

Kavga za ““Konsen politi^Ka Kriza politi^ predvremeni par

Спикерот Трајко Вељановски распиша претседателски избори роцедурата формалноправно си тече, Државната изборна комисија дава препораки.... Навидум се е нормално и подготвено за Македонија да го избере новиот Претседател... Се, освен партиите и кандидатите коишто и една недела по распишувањето се тајна! Капитал анализира – колку ова тактизирање во однос на претседателските зборови открива дека во суштина, пазарот се однесува за друг тип на гласање – она за избор на нов парламентарен состав!? пишува:

Катерина Синадиновска

katerina.sinadinovska@kapital.mk

фотографија:

Д

фотоархива на Капитал

али сте слушнале за друга држава во која собранискиот спикер распишува избори за претседател, а кандидати никаде нема? Трајко Вељановски во саботата ја вброја Македонија во (ако не и единствената) ретките земји каде што и ова е можно. Со потписот на Решението за распишување избор на претседател на Република Македонија тој го определи датумот – на 13 април Македонија ќе го избира таткото на нацијата (вториот круг на гласање е закажан за 27-ми). „Решението за распишување на изборот

ќе биде доставено до Државната изборна комисија (ДИК) како орган за спроведување на изборите, како и до министерствата за надворешни работи и за правда. Собирањето на потписи за кандидатите за претседател ќе трае од

16-ти февруари до 2-ри март, а увидот во избирачкиот список ќе трае од 16-ти февруари до 7-ми март. Кампањата за избор на шестиот претседател на Република Македонија почнува на 24 март.“ објави Вељановски.


www.kapital.mk

Капитал број 745 07.02.2014

политика

39

nzualen kandidat” a rlamentarni izbori! меѓувреме распиша и јавен оглас за пријавување на кандидатите.

Се распишуваат претседателски, се пазарат за парламентарни избори

Паралелно со Вељановски, дека се е подготвено освен партиите и кандидатите, соопшти и претседателот на Државната изборна комисија, Никола Рилкоски, кој ги повика државните институции да се придржуваат до

одредбите во Изборниот законик, што смеат, а што не смеат да прават. Првата непознаница во однос на кандидатите, делумно ја реши ВМРО-ДПМНЕ кои најавија дека на Конвенција на 1 март ќе го објави својот кандидат, а во

Различни се шпекулациите за тоа што може да е причината за ваквиот апатичен однос на политичките партии кон изборите коишто треба да го дадат новиот шеф на државата, но ако се суди по изјавите коишто дојдоа од ДУИ, најрелевантни изгледаат тие кои што ценат дека се работи за договорена игра на владините коалициски партнери во која преку наводна внатрешна владина кавга ќе се искреира политичка криза што потоа ќе резултира со распишување на предвремени парламентарни избори. Извори од ДУИ уште минатата недела брифираа дека се подготвува вакво сценарио. „Мораме да наметнеме став за консензуален кандидат за претседател, тешко дека ќе се усогласиме за некој таков соодветен, после што ќе следи криза и во коалицијата и воопшто политичка криза, па тоа ќе биде совршено алиби за распишување на предвремени парламентарни избори“ велеше доверлив извор од Мала Речица. Многумина овие информации ги оценија како политичка патка, со став дека ВМРО – ДПМНЕ и ДУИ немаат потреба од алиби за да распишат предвремени избори, дека сосема лесно можат таа одлука да ја сведат под „помал трошок“ за да нема избори секоја година (оти редовните секако се догодина) и дека се работи за реална криза во нивното партнерство кое овој пат е пресликана во неможноста да се најде кандидат зад кој би застанале двете најголеми партии во македонскиот и во албанскиот блок. Но, препораките на дипломатите се движат во насока дека одлуката за изборите е во рацете на властите, ама дека кога ја носат таа одлука тие треба да се водат од интересите на земјата и да се сигурни дека потребата од вонредни избори е оправдана со тоа што тие ќе помогнат за побрза евроатлантска интеграција на Македонија. Како во овие услови предвремени парламентарни избори на коишто повторно би добиле исти победници во албанскиот и македонскиот блок (ако им се верува на анкетите на институтите блиски


Капитал број 745 07.02.2014

www.kapital.mk

40

Бујар Османи

Мендух Тачи

„Евентуалното недоговарање за консензуален кандидат може да доведе до политичка криза која нема да овозможи нормално функционирање на Владата и евентуално блокирање на институциите“

„ДПА не размислува да излезе со свој кандидат ако при тоа не се одржат и парламентарни избори. Доколку пак, заедно се одржат два изборни процеса, тогаш ДПА ќе учествува со свој претседателски кандидат“

портпарол на ДУИ

до власта, а на нив се повикува токму власта и пред дипломатите) ќе ги забрзаат интеграциите не е јасно!?

... Оттука се наметнува дилемата, дали сепак за одлука за предвремени избори мора (ше) да се има некакво

Овие избори по нови правила

Н

ајважната измена од последната реформа на изборното законодавство е онаа со која се доуреди независноста на извршната функција во власта и на позицијата кандидат на избори, со цел да се обезбеди значително разграничување меѓу државата и партијата. Од денот на распишување на изборите, па до нивното завршување, не може со буџетски средства да се вршат исплати кои не се редовни, ниту да се почнува со градба на нови објекти финансирана од јавни пари. „За непочитување на оваа одлука предвидена е затворска казна од 6 месеци до 1 година“, потенцираше претставникот на СДСМ, Цветанка Иванова, во работната група што ги изготуваше измените, по постигнатата усогласeност околу Изборниот законик. Потоа, во периодот од 20 дена пред изборна кампања, до завршување на изборите, не може да се исплаќаат субвенции кои не се редовни (месечни), ниту да се одржуваат јавни настани за започнување со изградба или пуштање во употреба на нов објект. Казната за прекршување е затворска, од 3 до 5 години. Под забраната за одржување на јавни настани (на кои функционерите би се пофалиле со оствареното) не се подразбираат давањето на јавна изјава на носител на јавна функција или кандидат за носител на јавна функција на митинг, интервју на медиум, дебата на медиум или одговор на новинарско прашање. Исто така, со измените се утврдува обврска Министерството за финансии да ги објавува јавно (на својата интернет страница, во посебна база за буџетски трошоци во изборен период) сите буџетски исплати, освен редовните плати, пензии и комунални трошоци, како и две недели по распишување на изборите да поднесува предизборен финансиски извештај во кој ќе биде опфатен преглед на сите планирани и реализирани приходи и расходи од Буџетот по ставки. За непочитување на оваа одлука е предвидена казна затвор од 6

лидер на ДПА

месеци до 1 година. Министерството за внатрешни работи доби обврска податоците за Избирачкиот список да ги доставува до ДИК четири пати годишно (поради редовно ажурирање на списокот - досега обврската беше две доставувања годишно). Политичките партии сега имаат право да предлагаат бришење, дополнување на запишаните податоци во Избирачкиот список, пет дена по завршувањето на јавниот увид во истиот. Донациите од правни лица (вклучително и попустите што ги даваат медиумите) во кампањата, наместо 5% од вкупниот приход во претходната година, нема да смеат да надминат фиксен износ од 50.000 евра (што е значително помалку од сумите кои, на пример, МПМ - 256 илјади евра, Сител - 163 илјади евра, Канал 5 - 157 илјади евра, ТВ Алфа - 78 илјади евра, ги донираа во кампањата на ВМРО-ДПМНЕ за локалните избори 2013). Во делот со кој се регулира однесувањето на медиумите во кампањата, јавниот радиодифузен сервис (МРТ) е должен да обезбеди рамноправен пристап во информативната програма при што една третина од времето да емитува вести за дневните настани од земјата и од светот, една третина за активностите од кампањата на политичките партии на власт и една третина за активностите на политичките партиите во опозиција. Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги доколку утврди прекршување на одредбите за избалансирано покривање на изборите од страна на МРТ, треба да поднесе предлог за разрешување на директорот на јавниот сервис . На овие претседателски избори за прв пат ќе учествува и дијаспората, која веќе има едно искуство - гласаше за избор на пратеници во 2011-та. Од нејзините редови дојдоа тројца пратеници, (Милорад Мики Додевски од Австралија, Павле Саздов од САД и Ристо Манчев од Европа) кои досега ништо специјално не се прославија во Парламентот, ниту преку предложени амандмани, ниту преку говори.

оправдување макар и во форма на лесно препознатлива (и веќе видена) игра на картата на наводна внатрешна коалициска пресметка!? Минатата недела во оваа насока, исто така помина и со силен апел еден од главните медиумски поддржувачи на ВМРО – ДПМНЕ (Драган Павловиќ Латас и Сител телевизија) дека партијата мора да освои апсолутно мнозинство за да не биде веќе уценувана од ДУИ и Албанците воопшто да немаат право на влијание. Ова предизвика силни реакции и критики за поттикнување на меѓунационална нетрпеливост, но се наметнува дилемата дали во суштина Сител (и острата реакција на „Алсат-М“ потоа) свесно или не, само помогна за заострување на коалициската (а не интеретничка) фингирана битка!? ДУИ е релативно комотен кога станува збор за претседателските избори. Ахмети е во позиција во која практички е главен играч, оти без

Огласи за вработувања и на денот на распишување избори

И

сто како и лани, кога на денот на распишување на локалните избори Агенцијата за администрација објави огласи за вработување во јавната администрација и годинава, во саботата кога Вељановски ги распиша изборите беа објавени огласи за вработување овој пат во Министерството за правда, Агенција за странски инвестиции, Општина Тетово, Министерството за животна средина, Министерството за образование и наука, Министерството за локална самоуправа и општина Ресен. Заедно со огласите за државни службеници, се објавувани и огласи за јавни службеници, меѓу нив Агенцијата за вработување, ЈП Државни патишта и неколку градинки од населбите Карпош и Бутел. Само со денешните огласи адинистрацијата ќе се збогати за нови 74 вработени. Министерството за правда бара најмногу службеници – вкупно 34 службеници. Законот е прецизен - сите вработувања во администрацијата мора да запрат на денот на објавувањето избори.


www.kapital.mk

капитал број 745 07.02.2014

политика АмерикАнско рАзузнАвАње: Македонија е можно конфликтно жариште!

Н

екаде во сенката на предизборните математики помина информацијата за сознанијата од директорот на националното разузнавање на САД, Џејмс Клепер којшто во Американскиот сенат зборувајќи за проценка на закани во свето, ја споменал Македонија, заедно си Босна и Херцеговина, како можни жаришта на конфликт, поттикнат од етнички и од политички поделби. „Колку повеќе се одолжува со македонското членство во ЕУ и во НАТО поради спорот со Грција околу уставното име и поради лошите билатерални односи со Бугарија, толку е поголем ризикот дека етничката напнатост ќе порасне“ сметаат американските разузнавачи. Информации што треба да го вклучат алармот дека додека некој глуми меѓуетничка, интер-владина, политичка криза... таа на терен можеби се претвора во реална опасност!

негова поддршка тешко дека може да се избере претседател. Дали со оваа своја позиција тој ги условува и тековите на политичката сцена, па наметнува или кочи предвремени парламентарни избори, (ако тие, а не некои поинакви интереси се стапот за уцена)? Каква е улогата на ВМРО – ДПМНЕ и колку ним им одговара нова победа со која прво ќе ги засенат аферите што од ден на ден се отвораат за нивното работење, а потоа ќе имаат време да се поправаат до некој нов мандат, оти желбата за власт не поминува!? Сите овие прашања останаа без официјален одговор до затворањето

специјален прилог

на овој број на Капитал, но изјавата на портпаролот на Ахмети, Бујар Османи со која што почна работната недела зборува многу: „ДУИ во моментов не е за предвремени парламентарни избори, но ние сме подготвени за избори во секое време. Евентуалното недоговарање за консензуален кандидат може да доведе до политичка криза која нема да овозможи нормално функционирање на Владата и евентуално блокирање на институциите“ кажа Османи и сосема ги засили шпекулациите дека власта работи на сценарио за ново мерење на силите на терен преку предвремени

парламентарни избори. Неколку дена претходно и вицепремиерот задолжен за спроведување на Рамковниот договор, Муса Џафери порача дека пазарот се прави во моментов: „Мислам дека има уште еден месец. Да видиме до каде можеме да стигнеме со разговорите и како тоа ќе изгледа на крај со сите надмудрувања и што ќе биде излез од ситуацијата? Вонредни парламентарни избори може да бидат само излез од ситуацијата во која се најде владината колаиција откако ДУИ ја заговара идејата за консензуален претседател, но изборите нама да бидат и решение за оваа иницијатива“ вели тој фрлајќи ракавица за една нова тема – претседателот да се избира во Собранието наместо на непосредни избори... За сето ова време, во опозициската СДСМ се прилично тивки. Лидерот Зоран Заев, којшто покрај константната кампања против него од власта, мора да се соочува и со ножеви во грб од сопствената партија и структурите блиски до претходниот лидер Бранко Црвенковски, порача дека новиот претседател ќе бил токму нивниот кандидат. Кој ќе биде тој, дали ќе е можеби нивниот консензуално прифатлив и кога ќе го откријат тој не кажа... не отворајќи го притоа главното прашање – дека сосема е веројатно Македонија да избира и човек за премиерската фотелја... и дека прашањето е колку се подготвени за таа борба!?

28 ЗЕМЈА- ПАРТНЕР НА МАКЕДОНИЈА:

ФЕВРУАРИ 2014

TURCIJA

ПРВОТО ИЗДАНИЕ ГО ПОСВЕТУВАМЕ НА ТУРЦИЈА И АНАЛИЗИРАМЕ: Во кои области се најголемите шанси да се зголеми трговската соработка меѓу двете земји?  Кои се најувезуваните, а кои најизвезуваните производи на релација Македонија- Турција? 

Од искуството на компаниите, кои се моменталните пречки и бариери, кои доколку се отстранат, економската соработка меѓу двете земји значително ќе се подобри?  Турција во моментот е во инвестициски поход на Балканот? Како Македонија да стане уште попривлечно место за турските бизнисмени и инвеститори? 

41

Странски инвестиции од Турција во Македонија. Кои се присутни на нашиот пазар, нивни искуства и планови за зголемување на бизнисот?  Турција е една од најчестите и најпосакувани дестинации за македонските туристи. Како Македонија да ја направиме привлечна туристичка дестинација и за турските туристи? Што фали на таа релација? 

Повеќе информации во врска со прилогот и комерцијално претставување во истиот можете да добиете на е-маил boban.gjorgjievski@kapital.mk или на телефонскиот број 02 3298 110

“Капитал“ во 2014 година стартува серијал на специјални изданија посветени на различни земји со кои Македонија има потенцијал за зголемување на трговската размена и инвестициските проекти.

ЛИЦE ЗА КОНТАКТ: БОБАН ЃОРЃИЕВСКИ


BIZNIS I POLITIKA

BIZNIS I POLITIKA

Кога-тогаш убиствата на новинари излегуваат

HrvATSKA I SrBIjA POKA SOO^AT SO uBISTvATA NA Истрагата за убиството на Славко Чурувија по речиси петнаесет години заташкување забрзано се приближува до главната цел - нарачателот Мирјана Марковиќ, сопругата на покојниот српски „вожд“ Слободан Милошевиќ. Двата судски процеси за атентатот на Иво Пуканиќ, за жал, не понудија ваква сатисфакција - деновиве се очекува и судот во Белград да изрече максимални казни, но само за непосредните извршители, зашто нарачателот е сеуште непознат. Се чини поради заканата дека неговото откривање ќе предизвика толку силни тектонски пореметувања во регионот, што можат да урнат и некои поврзани високи структури на политичка, бизнис и криминална моќ, кои & припаѓаат на некоја друга епоха, но сакаат да ја преживеат и оваа нова демократска фаза.

подготви:

Максим ристески

У

maksim.risteski@kapital.mk

биствата на новинари зашто покажале бескомпромисна храброст во борбата за заштита на јавниот интерес - правото на граѓаните да бидат информирани за работите што (треба да) ги тангираат, па колку и тоа да им пречи на центрите на моќ, и на Балканот веќе не може да се заташкуваат. Созревањето на демократските прилики во регионот, што некако хронолошки се совпаѓа со влегувањето на Хрватска во Европската унија и со преговорите на Црна Гора и на Србија за истата цел, се покажува и со подготвеноста на државите да се соочат со убиствата


43

за убиството на познатиот српски новинар славко Чурувија - уапсени се високи функционери на режимот на слободан Милошевиќ, а истрагата води и кон сопругата на „вождот“, Мирјана „Мира“ Марковиќ.

ат на површина

a@aa kapacitet da se na ^uruvija i pukani]! на новинари, со кои всушност се сака(ло) да се убијат слободата и демократијата. Режимите пукаат во независните новинари, а цел им е народот, кој може да им се случи, ако излезе од фреквенцијата на режимски контролираното медиумско зрачење. Тоа што државата одлучува да убие новинар, како во случајот Славко Чурувија, покажува колку се важни за демократијата - за владеењето на народот, и затоа опасни за режимите, независните новинари, кои (можеби доцна, по вина на кревкоста на овдешните демократии) со смртта понекогаш прават повеќе, и од она што успеале да го изборат во животот. Неодамна почна со крупни чекори, по цели речи си петнаесет години заташкување, да се решава убиството на познатиот

српски новинар Славко Чурувија уапсени се високи функционери на режимот на Слободан Милошевиќ, а истрагата води и кон сопругата на „вождот“, Мирјана „Мира“ Марковиќ. Се чека изрекувањето и на пресудата на Специјалниот суд во Белград, која најверојатно ќе биде максимална казна (40 години затвор) за убијците на хрватскиот новинар Иво Пуканиќ. За истиот случај во Загреб, со правосилни пресуди претходно се осудени на вкупно 163 години затвор шестмина обвинети. Но, овде сатисфакцијата не е целосна, бидејќи и по двата процеси (во Хрватска и во Србија) нарачателот на убиството на Пуканиќ останува непознат - се чини како резултат на заканата дека неговото откривање ќе предизвика толку силни тектонски пореметувања

во регионот, што може да се урнат и некои структури на политичка, бизнис, криминална моќ, кои & припаѓаат на некоја друга епоха, но сакаат да ја преживеат и оваа, погоре спомената демократска фаза.

Случај Пуканиќ

Убиството на хрватскиот новинар Иво Пуканиќ се случи на 23 октомври 2008 година, пред седиштето на од него основаниот весник (политички неделник) Национал. Во експлозијата на бомбата поставена под неговиот автомобил, загина и шефот на маркетинг службата на НЦЛ медиа групата (што го издава Национал), Нико Фрањиќ. Суровото убиство на новинар во центарот на Загреб беше конечниот аларм за државните структури и за јавноста во


BIZNIS I POLITIKA регионот (во случајов најконкретно во Хрватска и во Србија), дека организираниот криминал не разликува нации - атентатот во коориднирана акција го изведе српско-хрватска криминална група. Како резултат, првпат по распаѓањето на СФРЈ се случи обединување и на полицискосудските структури на Хрватска и на Србија (заедничката полициска акција се спроведуваше под кодното име Балкан експрес), а во главните градови на двете земји почнаа два одвоени судски процеси. Пет години по убиството епилогот е незадоволителен - и по завршениот процес во Загреб, и пред крајот на паралелното судење во Белград, нарачателот на атентатот на Пуканиќ останува непознат. А непосредните извршители се уапсени во рекорден рок - само една недела по убиството, и се осудени на максимални казни (во Загреб, според степенот на докажаната вина) или извесно ги очекуваат исти такви (во Белград). Во февруари 2013 година со правосилни пресуди во хрватскиот процес се осудени Слободан Ѓуровиќ (кој бил врска помеѓу атентаторите и главниот организатор Сретен Јоциќ, познат како Јоца Амстердам) на 23 години затвор, Роберт Матаниќ (организаторот на групата) на 35 години зад решетки, Жељко Миловановиќ (непосредниот извршител - ја активирал бомбата) на 40 години, Бојан Гудуриќ (кој требало да го убие Пуканиќ со снајперска пушка доколку потфрли експлозивот) на 33 години, и Лука Матаниќ и Амир Мафалани (помагачи) на 16 години затворска казна. Интересно е што во хрватскиот процес од фактичкиот опис на обвинението во последен момент беше исклучен Јоциќ, иако тој е главниот лик, кој се товари дека ја предводи злосторничката организација во чии рамки, а со некој - досега непознат нарачател, за 1,5 милиони евра ја договорил ликвидацијата на Пуканиќ. Причината е што судот во Загреб не успеа да докаже постоење на злосторничка организација (а со тоа немаше основа за судски прогон на шефот на истата) - олеснителна околност за судиите кои испадна дека не го видоа она што беше очигледно за целата јавност, е дека со законите во Хрватска тешко се докажува постоење на злосторничка организација (се бараат обележја како цврсто организирана структура, хиерархија, повторување на тешки кривични дела ...). Така во документите остана формулацијата злосторничка група, што е понизок степен на вакво здружување. Ова стеснување на контекстот на случајот доведе и до пресуда која ги игнорира силните индикации (што подоцна ги потврди српскиот суд) за мотивот за убиството на Пуканиќ

Иво Пуканиќ и Славко Чурувија новинари со чија смрт, за жал, се постигнува она за што се бореа во животот

- судот во Загреб се занимаваше само со непосредните извршители, кои, според него, биле водени од користољубие, бидејќи за убиството на еден од најекспонираните новинари на овие простори добиле 1,5 милиони евра. Хрватскиот печат за ваквото затворање на судскиот процес пишуваше дека е тешко човек да се отргне од впечатокот оти тие што треба да одговорат на клучното прашање - кој го нарачал убиството, намерно го заобиколуваат истото. Официјално, само како теории на заговор останаа објаснувањата дека зад атентатот на Пуканиќ стои таканаречената тутунска мафија и нејзиниот главен експонент, Станко Суботиќ - Цане, или оти ликвидацијата е производ на државно-политичко-разузнавачките структури на Хрватска, Србија, Црна Гора ... За втората теорија неуморно, на долго и на широко, зборуваше „Јоца“ Амстердам во белградската судница, кадешто, се чини, (ќе) се дојде до многу поконкретни резултати, но, повторно го нема одговорот на главното прашање - кој

е нарачателот? Иако во Србија во процесот што завршува деновиве, Сретен Јоциќ најверојатно ќе добие максимална затворска казна од 40 години, обвинителството одново остана со „кратки ракави“ и во завршните зборови (пред Специјалниот суд во Белград да го закаже изрекувањето на пресудата) изјави дека „е тешко да се утврди кој го нарачал убиството“. Според српското обвинителство неспорно е дека Јоциќ го организирал атентатот извршен од припадници на белградскиот и загрепскиот дел од неговата група. Овде (за разлика од Загреб) се смета дека во четиригодишниот (српски) процес се докажани наводите дека мотивот за убиството на Пуканиќ е неговото пишување за меѓународниот шферц на цигари (изнесувал сознанија за дејствувањето на повеќе криминални групи на подрачјето на Србија и на земјите во опкружувањето), како и неговото сведочење за тоа во една европска земја. Српското обвинителство побара максимална казна и за Миловановиќ


книги за него - Дражен Стјепандиќ ја нарече „Пуки национале“, а похрабриот Домагој Маргетиќ „Случајот Пуканиќ: Убиство со државен потпис“.

Случај чурувија

Српскиот новинар Славко Чурувија е убиен на 11 април 1999 година, на православен Велигден, третата недела од НАТО бомбардирањето на Србија. Од зад грб беше пукано во него, додека со својата сопатничка, Бранка Прпа, од прошетка се враќал во неговиот дом. Прпа, иако удрена со дршката на оружјето на убијците за да се онесвести, за жал, успеала да види како еден од нив со истрел во главата го „оверува“ Чурувија. Во ниеден момент немаше сомнеж дека ваквата смрт новинарот ја „заслужи“ со печатењето текстови во неговиот весник „Дневни телеграф“, кои беа тешко сварливи за тогашната власт на Слободан Милошевиќ. Чурувија и неговите блиски долго пред да биде убиен знаеле дека животот му е во опасност, но очигледно недоволно алармантно, дури и откако било јасно дека атмосферата на патриотска пречувствителност во Србија, во околности на НАТО бомбардирањето, властите планираат да ја искористат за извршување на намерата создавајќи поволно расположение кај народот преку поставување знак на еднаквост меѓу критиките на Чурувија упатени кон начинот на владеење на Милошевиќ, и националното предавство. Максималната Пред да биде убиен, српска казна за Сретен Политика“ и Јоциќ е задоволување “Експрес РТС тенденциозно ги на правдата за интерпретираа неговите убиството на Пуканиќ, ставови со кои се бараше компримитирано демократија во Србија, од фактот што како ситење поради нарачателот остана бомбардирањето на земјата, непознат објавувајќи коментар со наслов „Чурувија ги дочека бомбите“. (непосредниот Новинарот, покажа подоцнежната извршител осуден и во истрага, бил следен 24 часа дневно Загреб), како и не помалку од од дури 27 припадници на Државната 15 години затвор за помагачот безбедност, распоредени во три Милан Кузмановиќ (се појавува групи. Документ од ДБ покажува дека само во белгардскиот процес, како надзорот е укинат неколку минути лик кој требало на припадниците пред убиството. Во последните на загрепскиот дел од групата на шест месеци од неговиот живот, Јоциќ да им обезбеди пасоши за медиумската компанија на Чурувија, и бегство). Убиениот Иво Пуканиќ тој, се казнети со 4 милиони динари, а беше една од најкомплексните, и поради неплатени казни запленет му секако, најконтроверзни личности е скоро целиот имот. Дека неговата на хрватското новинарство. смрт не е взалудна јасно беше веќе Дека му се заканува најцрно на неговиот погреб, кој многумина го сценарио претпоставувал, и гласно сметаат барем како една од капките предупредувал на различни адреси што ја прелеа чашата на Милошевиќ (до највисоката - поранешниот - во посмртната поворка на Чурувија претседател на Хрватска, Стејпан можеле да се видат и ликови кои Месиќ, кој му бил личен пријател), претходно не го симпатизирале, очигледно, и за жал, без успех. но сега биле доволно огорчени на Со животниот стил, а особено режимот за да почувствуваат потреба со кругот на пријатели кој го да покажат дека не му се плашат (на отвораше политичката елита, за да режимот). Убиениот српски премиер, го затвораа ликови од страниците Зоран Ѓинѓиќ, на протестна прошетка за црна хроника, Пуканиќ, меѓу на тогашната опозиција запали свеќа пријателите викан Пуки, постојано на местото на убиството на Чурувија, ја интригираше јавноста. Интересот ветувајќи дека „кога ќе дојдеме на за него не престана и по смртта власт убијците ќе бидат казнети“. двајца колеги новинари, објавија

45

„Потоа е убиен и Зоран (Ѓинѓиќ), зашто ние кои го надживеавме Славко (Чурувија) не знаевме да ја сочуваме слободата која на 5 октомври 2000 година ја сметавме за конечно освоена“, напиша новинарката Љиљана Смајловиќ во неодамнешниот воведник во белградска „Политика“, во кој заклучува дека „да не беа тврдоглавите новинари, заедно со оваа малку политичка волја, и скоро 15 години по смртта на Чурувија неговите убијци тешко дека ќе имаа причина да стравуваат“. Воведникот на Смајловиќ доаѓа откако во Белград на 14 јануари (2014) се уапсени Милан Радоњиќ и Ратко Ромиќ, како обвинети за учество во убиството на Славко Чурувија. Радониќ е осомничен дека како шеф на Центарот за Државна безбедност во Белград ја организирал, а Ромиќ, како оперативец на истиот центар, оти бил соучесник во ликвидацијата на новинарот. Наредбата за убиството ја издал тогашниот началник на Државната безбедност на Србија, Радомир Марковиќ, кој веќе одлежува максимална затворска казна од 40 години за убиството на Иван Стамболиќ (нарачано од Милошевиќ, кому Стамболиќ му бил политички ментор, а потоа противник). Мирослав Мики Курак, осомничен дека пукал во Чурувија, моментално не е достапен за органите на прогонот бидејќи е во Танзанија. Според најавите, истрагата нема да застане на овие имиња, а се работи на собирање докази дали убиството е нарачано од Мирјана Марковиќ, претседателката на поранешната српска партија Југословенска левица (ЈУЛ) и сопруга на Слободан Милошевиќ. Славко Чурувија како новинар, уредник, соработник, коментатор ... пишувал во бројни медиуми како „Борба“, „Комунист“, „НИН“, „Вечерњи лист“, ... Во 1994 година заедно со Момчило Ѓорговиќ го основал првиот српски приватен неделник „Недељни телграф“, а две години подоцна и првиот дневен весник во земјата - „Дневни телеграф“. Во 1998 година го основаше и магазинот „Европљанин“.


BIZNIS I POLITIKA

ПреДраГ СИмИќ

ПрофеСор И Поранешен ДИПломат оД СрбИја

BOLNITe refOrmI ZA SrBIjA dOPrvA dOA\AAT! пишува:

Габриела Делова

gabriela.delova@kapital.mk

фотографија:

Ивана Кузмановска

П

ivana.kuzmanovska@kapital.mk

рофесорот Предраг Симиќ, во моментот е редовен професор по меѓународни односи и надворешна политика на Факултетот за политички науки при Универзитетот во Белград. Истовремено тој е и шеф на

одделението за меѓународни студии. Од неговата извонредна биографија вреди да се издвојат неговата амбасадорска кариера во Франција, како и директор на Дипломатската академија во рамките на Министерството за надворешни работи. Автор е на повеќе дела и книги, а свое интервју има дадено за преку 800 домашни и странски весници и магазини. Со него разговараме во многу важен период за Србија, во време кога официјален Белград ги започна преговорите со ЕУ, но истовремено објави и предвремени парламентарни избори XX Србија деновиве ги започна

преговорите со Европската унија. Во каква атмосфера се дочека овој успех? Подготвена ли е за ваквиот чекор? Ова повеќе е историски момент за Владата, нешто што долго се чекаше. Од друга страна овој почеток на преговорите во Србија е дочекан доста ладно. Зошто? За Србија ова е остварување на она што се чекало дваесет година. За овие дваесет години, оваа власт се сметаше за поблиска со Русија, а во исто време истата таа власт е таа што всушност ги отвори преговорите со ЕУ. Притоа оваа власт не ги наруши ниту односите со Русија и


интервју Кина, што значи дека и покрај нивното минато, од деведесетите години, и покрај нивните позиции, успеаа да остварат нешто што ниту Ѓинѓиќ, ниту Тадиќ, ниту Коштуница не успеaа да го направат. Од таа гледна точка на нивна страна се сите причини зошто треба да им се честита. Од друга страна, опозицијата во Србија после ваквите резултати, има две опции, или да им се придружи на власта, како што тоа го направи Чедо Јовановиќ, или да се впушти во потрага на некој нов идентитет, што е нешто многу неизвесно. А зошто во Србија ваквиот успех е дочекан ладно? Зошто никој не очекува дека овие преговори за пристапување во ЕУ ќе завршат утре, за една година или за пет. Веќе се споменуваат два датуми, 2020 и 2023 година, но ми се чини дека во овој момент ЕУ е во голема криза, и мислам дека самата одлука на Европскиот совет фрла малку сенка на нив, оти европскиот комесар за внатрешни работи, Сесилија Малмстром, истиот ден најави дека со почетокот на оваа 2014 година стапува на сила механизмот за суспензија на визната либерализација, што помалку е апсурдно. Што значи дека во текот на преговорите, тие можат било кога да го воведат таквиот

владиното партнерство. СНС смета дека сега е моментот да се оди на избори, и покрај тоа што коалициониот партнер Дачиќ, не смета дека треба да се оди на избори. Голема е дилемата што ќе биде со Демократската партија на Тадиќ, која е во голема криза. Сето најавува многу интересна политичка сцена во Србија. XX Во мандатот на оваа влада се решија многу корупциски скандали и криминал. Многу луѓе завршија во затвор,а меѓу уапсените беа и лица високопозиционирани во јавноста? Дали ова се должи најмногу на фактот што Србија се приближува кон ЕУ, па мора да се доведе во ред организираниот криминал во земјата, или сепак станува збор за самостојна волја на политичарите неврзано со ЕУ? Две работи. Потписник на решителноста за борбата против корупцијата е потпретседателот Александар Вучиќ кој со ова успеа да создаде спектакуларна популарност. Таа не е изградена само преку неговиот избор, туку и преку неговата борба со корупцијата и криминалот. И мислам дека тоа е политика која погодува две мети. Едната е домашната јавност. Србија е постојано во кризи, и во тие кризи многу луѓе се збогатија. Ваквата

47

дефинитивно ќе мораше да се направи некаков договор со Албанците. XX Евроскептицизмот во ЕУ расте. Како мислите дека тоа ќе се одрази врз Србија? Дополнително со се присутната „умореност од проширување“ кои се вашите проценки, кога Србија ќе стане полноправна членка? Србија, како и за другите држави од регионот, почнува со 23 и 24 поглавје во преговорите. Но во овој момент, мислам дека тоа нема да биде брзо. Сега на Србија се гледа како на она што земјите членки на Унијата го видоа во Грција, Португалија, Шпанија. Од друга страна не сум сигурен дека токму овие земји, како што се Грција, Португалија, Шпанија, ќе бидат задоволни да им се намали колачот кој сега го добиваат до ЕУ фондовите. Ми се чини дека брзината на преговорите на Србија па и на Црна Гора, зависи од тоа колку и дали ЕУ ќе заздрави од кризата во која се наоѓа. Доколку се најде излез, тогаш секако се ќе биде полесно. За Србија и за Црна Гора приближување кон ЕУ е секако успех. За ЕУ исто така има добивка од овие преговори. Кој е вистинскиот победник во разговорите меѓу Белград и Приштина? Секако Кетрин Ештон која ќе биде запаметена за европски политичар

Универзитетскиот професор Предраг Симиќ, поранешен дипломат и директор на Дипломатската академија на Министерството за надворешни на Србија, во интервју за Капитал ги анализира односите на Србија со ЕУ, одлуката за предвремените парламентарни избори, за волјата на српската влада за борба со корупција и криминал, но и за тоа како ја гледа Македонија во наредниот период механизам. Друг проблем е Јужен тек. Еврокомесарот за енергетика Гинтер Етингер рече дека ако Србија не сака проблеми на патот кон ЕУ, дека Србија ќе мора да ги доведе во добар ред односите со ЕУ, но и со Русија и со Кина. ЕУ очекува од Србија да почне да се однесува и да гласа онака како што гласа Европската унија. А во моментот пари во Брисел, во ЕУ нема. Парите се на друго место. Кај источните земји. Болните реформи за Србија допрва доаѓаат. XX Зошто Србија размислува за предвремени парламентарни избори ако Владата го направи она што никој од нејзе не го очекуваше, кои се причините да се оди на избори? Тоа во исто време е многу комплицирано прашање, но и многу едноставно. Во овој момент најголемата партија, Српската напредна странка, смета дека партнерството што го има со коалиционите партии треба да се преиспита. И токму затоа два дена пред почетокот на преговорите, видовме навистина спектакуларна политичка акција, кога потпретседателот на владата, Вучиќ, објави дека е решено убиството на еден од најголемите криминалци. Тоа сигурно ќе донесе доста голема политичка војна меѓу владеачките партии, но од друга страна, ова е можност да се докаже Вучиќ, кој рече дека за апсењата на Ѓуриќ, некои од партиите се обиделе да го заштита. Тоа е сфатено како предизвик за

одлучност е насочена кон луѓето кои останаа без работа, кои патат од невработеност или од мали плати, па пресметката со оние кои се обогатиле на нивен грб, кои тие го гледаат како виновници, е нешто што сигурно носи популарност и тоа е причина плус што ги охрабри да размислат за предвремени парламентарни избори. Од друга страна, тоа е и добра порака за Брисел. Дека не само што оваа власта беше способна да го потпише Бриселскиот договор, и да го спроведе преку организирањето на локалните избори, но и дека Србија сака целосно да го осветли своето минато, и мислам дека тоа е нешто што секако ќе донесе барем кај некои на запад голема поддршка за Србија. Други на пример не се толку воодушевени од ваквите акции, од предвремените избори. Германците пак не ги поддржуваат овие избори, бидејќи стравуваат дека ќе се стопира Бриселскиот договор, оти изборите значат најмалку шест седум месеци изгубено време на подготовка на избори и изборни кампањи. Мислам дека и во Србија и надвор мислењата се поделени. XX Дали е правилно според вас она што Србија го направи со Косово за сметка на подобрување на односите со ЕУ. Да парфразирам, дали тоа што оваа Влада го направи со Косово би го направиле и вие да бевте на нивно место? Можеби не на истиот начин, но

кој ги нормализира односите меѓу двете страни, Белград и Приштина. XX Во последно време се порисутни се инвестиции на Балканот кои доаѓаат од Емиратите, од Кина, од Блискиот Исток. Дури и делегации од државите на балканот во потрага по инвестиции честопати се упатуваат на роуд шоуа кон овие земји. Некои тоа сакаат да го прикажат како политика со која земјите од регионот се вртата кон Истокот и ја напуштаат идејата за приклучување кон Западот. Како вие ги цените ваквите политики? Токму присуството на овие земји на Балканот е врзано со нашите односи со ЕУ. Ако вие сте кандидат за членство во ЕУ, единствен начин на тие азиски тигрови да ги заобиколат пречките кои ги имаат при извозот во ЕУ, е да инвестираат во земјата. Нивниот интерес за вас како пазар со неколку милиони потрошувачи не е особено голем или значаен, туку се можност преку овие држави да стигнат до пазарот на ЕУ. Не сакаат да им се затвори таа последна врата за влез до европскиот пазар. XX Како ја гледата Македонија во наредните години? Јас за Македонија сметам дека е на онаа точка која ги вкрстува и Истокот и Западот. Македонија навистина може да го промовира тој голем културен потенцијал, мултикултуризмот. Повеќе


BIZNIS I POLITIKA зборуваме за вашата кујна, книжевност, театар, она по што Македонија е препознатлива и по што се споменува. Мислам дека тоа е тоа што ја опишува Македонија. За жал Македонија е блокирана и има свои природни непријатели. Но бев оптимист дека кризата ќе биде од помош и дека ќе се зголеми притисокот врз Грција, но тоа не се случи. Ми се чини дека после бриселскиот договор, дека европската унија ќе мора да го реши ова прашање. XX Србија ги почна преговорите. Веќе кога вие се качивте на тој воз, кој совет би и го дале на Македонија, која веќе долго чека во чекалната за датум за преговори? Бев на промоција на една книга, а во книгата беа преставени многу аргументи зошто Србија треба да остане неутрална и да не биде членка на ЕУ и НАТО. И не можам да ги негирам тие аргументи. Особено не можам да ги негирам денес. Сметам дека ние, Србија, сметавме дека можеме да се најдеме во некој руски геопочитички контекст, но не се сеќавам дека ниту денес, ниту било кога, Русија одговорила на тоа. Ние сме тука каде што сме. Ние сме Европа. Ние ќе бидеме европсака унија. Ниту Србија ниту Македонија, ниту Босна ниту Црна гора немаат некоја економска самодоволност. Не сакам да бидам еврофанатик, тоа веќе одамна не сум,

но ми се чини дека ниту за Србија ниту за Македонија, како ниту за членките како што се Романија и Бугарија, можат да искористат многу од пазарот на ЕУ. Виното од Кавадарци не може да ги замени француското и италјанското вино. Затоа не гледам зошто членството

во ЕУ треба да биде причина да се негираат или да се занемарат пазарите како Русија и Блискиот Исток. ЕУ секако е важна и главна, но тоа воопшто не треба да биде причина да не постои втор план и да се разгледуваат можностите за партнерства со други држави.


ПОКАНА На 13 март 2014 година во просториите на НБРМ, на 8. кат, со почеток во 14 часот, ќе се одржи 12. сесија на Клубот на истражувачите, на којашто ќе бидат презентирани два истражувачки материјала: Classifications: Exchange Rate Regimes and Growth in Transition Economies“, 1.. „Grooming од Марјан Петрески; и Forecast Errors and Government Investment and Consumption Multipliers“, 2.. „Growth од Бранимир Јовановиќ; Се надеваме дека ќе побудиме интерес кај Вас и кај Вашите колеги за учество на Клубот на истражувачите. Ве молиме Вашето присуство на оваа сесија на Клубот на истражувачите да го потврдите најдоцна до 10 март 2014 година на тел. +389 2 3298110; електронска пошта: kontakt@kapital.com.mk Клубот на истражувачите е формиран во јули 2011 година, во рамки на активностите за поддршка на развојот на истражувачката и аналитичката работа. Овој клуб е отворена платформа за презентација и дискусија на научно-истражувачки трудови, особено во доменот на монетарната политика и макроекономијата. Согласно со досегашната практика, сесиите на Клубот се одржуваат на тримесечна основа, во март, јуни, септември и во декември. Народната банка има отворен повик до истражувачите за поднесување сопствен труд до Клубот, вклучително и на оние што се во работна верзија. Заради понатамошно промовирање на Клубот на истражувачите и проширување на составот на учесниците, објавуваме покана до сите аналитичари и истражувачи од научно-образовните институции, финансискиот и нефинансискиот сектор, за редовно учество на неговите следни сесии, како дискутанти или како слушатели. На овој начин се овозможува квалитетна и отворена дискусија меѓу истражувачите, носителите на политиките, аналитичарите од финансиските институции и другите учесници. Исто така, преку размената на мислења се обезбедува унапредување на научно-истражувачката работа во земјата. Зачленувањето во клубот е од отворен карактер, за што подетални информации можете да видите на следнава врска: www.nbrm.mk/Клуб на истражувачи.

специјален прилог

14

ФЕВРУАРИ 2014

ТЕЛЕКОМУНИКАЦИСКИ ТРЕНДОВИ ВО 2014 ВО ОВОЈ ПРИЛОГ “КАПИТАЛ“ АНАЛИЗИРА:  Кои новитети ќе излезат од “лабораториите“ на телеком операторите на македонскиот пазар? На што тие годинава ќе стават акцентмобилна телефонија, интернет, ТВ понуда или целосно нови пакети балансирани кон потребите на македонските корисници?  4Г ќе биде главна тема и во годината која е пред нас? Што ново ќе донесе?  Капитал го исцртува профилот на македонскиот корисник на телекомуникациски услуги? Каков е тој?  Мобилните плаќања се веќе етаблиран тренд во многу земји. Што ново во овој сегмент ќе понудат домашните оператори?  Deloitte предвидува: 2014 година ќе доведе до раст во секторот на телекомуникациите. Таблет телефоните за повеќе од 18 милијарди евра ќе ги надминат таблет компјутерите, а вкупната продажба на паметни телефони, таблети, лични компјутери, телевизори и играчи на конзоли ќе надминат 550 милијарди евра на глобално ниво. Повеќе информации во врска со прилогот и комерцијално претставување во истиот можете да добиете на е-маил: boban.gjorgjievski@kapital.mk или на телефонскиот број: 02 3298 110

ЛИЦE ЗА КОНТАКТ: БОБАН ЃОРЃИЕВСКИ


Капитал број 745 07.02.2014

50

свет

Obama dObi “lekuvaj]i

Лоша година за претседателот Барак Обама: несреќниот почеток на здравствената реформа, блокадата на државните институции заради буџетската криза, контроверзиите околу прислушувањата што ги правела НСА, дебатата за воената интервенција во Сирија, скандалот со Даночната служба заради нејзиното незаконско посилно “чешлање“ на одредени организации... Сето ова доведе до состојба само 43% од Американците да се согласуваат со политиката на Обама, наспроти 55% што не ја одобруваат. подготвил:

Игор Петровски

igor.petrovski@kapital.mk

фотографија:

Б

фотоархива на Капитал

арак Обама ја завршува петтата година во Белата куќа со најнискиот рејтинг откако е претседател на САД, односно со рекорден процент на Американци што се изјасниле дека не ја одобруваат неговата работа, според анкетите на Вашингтон Пост и Еј-Би-Си Њуз. Неговата позиција е дотолку полоша ако се спореди со рејтингот од пред една

година, кога тој се подготвуваше за својот втор мандат, по солидната победа на изборите. Оваа непопуларност на Обама доаѓа откако тој се соочи со серија проблематични ситуации, кулминирајќи со лошото лансирање на здравствената програма, “Обамакер“ пред два месеци. Рејтинзите на двете партии во Конгресот, Републиканската и Демократската, се полоши и од тој на Обама. Сепак, претседателот претрпе најголема штета од самонанесените рани на неговата администрација и меѓупартискиот конфликт што резултираше со блокада на владините институции оваа есен. Обаминиот рејтинг е особено загрижувачки за демократите во Конгресот во пресрет на изборите за

оваа институција што ќе се одржат следната година. Партиите што ја контролираат Белата куќа трпат штета – понекогаш голема – во кампањите за овие меѓуизбори кога рејтингот на претседателот е под 50%. Во Белата куќа сметаат дека со оглед на тоа што веб страната за здравствената заштита (HealthCare. gov) сега функционира подобро одошто во октомври и ноември, Обама сега има шанса да ја консолидира својата позиција. Но, генерално, актуелните резултати на анкетите покажуваат дека претседателот е во незавидна ситуација. Во неколку клучни критериуми, Обама загуби значителна предност во однос на своите републикански опоненти во Конгресот. На прашањето


капитал број 745 07.02.2014

политика 51

i silna glavObOlka i” gO zdravstvOtO

50% 60% 42%

од американците сметаат дека политиката на Џорџ буш, претходникот на обама е виновна за проблемите во економијата, 40% сметаат дека обама бама е виновникот

од американците сметаат дека здравствената реформа треба да се одложи

од американците одобруваат како обама ја води економијата, 55% не одобруваат

претседателот На сад ВлегуВа 2014-та со Најл Во рејтиНг досегаош

КолКу за споредба: претседателот Џорџ буш уш помладиот имаше 47% позитивен рејтинг на крајот од петтата година од своето владеење. сите останати претседатели по Втората светска војна што освоиле два мандати, во оваа точка од владеењето имале позитивен рејтинг од преку 50%, освен Никсон, се разбира, кој што по скандалот Вотергејт имаше катастрофален процент на американци што го поддржуваат: само 29%. кој е поспособен да се справи со најголемите проблеми на земјата, Обама и Републиканците се изедначени на 41% од анкетираните. Пред една година предноста на Обама беше 15 процентни поени, а во 2010-та пет процентни поени. Обама, исто така, го загуби водството и во поглед на тоа кој подобро би ја водел економијата: денес републиканците имаат 45% од гласовите, а Обама 41%. Лани ова време, за Обама се изјасниле 54%, а за републиканците 36% од граѓаните. Пред една година, Обама имаше 26 процентни поени предност околу прашањето кои подобро може да ја заштити средната класа во државата, а сега таа предност е падната на само шест поени. Околу претходно споменатите прашања, Обама ја губи довербата кај жените, либералните и помладите Американци, групи кои што се клучните негови гласачи. Процентот на оние што генерално ја одобруваат неговата работа е 43, додека на оние што не ја одобруваат е 55%. Овие бројки се речиси идентични со оние од пред еден месец. Лани ова време, 54% ги одобрија генералните перформанси на Обама, а 42% не ги

Борбата со републиканците во конгресот околу буџетот предизвика привремено затворање на голем дел владини институции од 1 до 16 октомври годинава


Капитал број 745 07.02.2014

52

www.kapital.mk

свет одобруваа. Дури и покрај тешкиот пораз што неговата Демократска партија го претрпе на изборите за Конгресот во 2010-та, рејтингот на одобрување за Обама беше повисок, 49%, одошто е денес.

Обама ги разбира проблемите на просечниот Американец Обама ја завршува петтата

Веб година на власт со понизок страната позитивен рејтинг одошто сите healthcare. претседатели што владееле gov менаџиран два мандати последниве од Владата на САД преку која што децении. Во оваа точка во граѓаните може да се 2005 година, на пример, информираат и да тогашниот претседател купат здравствено осигурување Џорџ Буш помладиот, имаше

Што значи фамозниот Обамакер (Obamacare)?

O

bamacare e популарниот назив за Patient Protection and Affordable Care Act (Законот за заштита на пациентите и достапната здравствена заштита) од 2010 година. Овој прекар на законот му го дадоа критичарите на напорите на претседателот Обама да го реформира здравствениот систем, но си остана широко прифатено во јавноста. Дури и на претседателот Обама му се допаѓа, затоа што вели дека тој се грижи за граѓаните (care: грижа, н.з.). Обамакер е обемна, комплексна регулатива што треба да го реформира здравствениот систем со крајна цел: сите Американци да имаат достапно пристојно здравствено осигурување и да се заузди порастот на трошоците за здравствена заштита во САД. Реформата вклучува нови бенефиции, права и заштити, правила за осигурителните компании, давачки, даночни олеснувања, финансирање, трошење, едукација, креација на нови работни места, итн. Најважниот дел од овој закон вели дека вие мора да имате здравствено осигурување вo 2014 година или ќе платите данок. Задолжителното осигурување почнува од први јануари 2014 година, ако сте се пријавиле до 23 декември годинава. Ако до први април следната година немате здравствено осигурување, ќе бидете

оданочени со 1% од вашиот приход, освен во одредени исклучителни околности. Зошто администрацијата на Обама го донесе овој закон? Затоа што помеѓу 32 и 50 милиони Американци немаат никакво здравствено осигурување. Ако нешто им се случи и мора да одат во болница, тие најчесто не ја плаќаат сметката и болниците претрпуваат загуба. За да ги покријат овие трошоци, болниците ја креваат цената на здравственото осигурување за сите. Трошоците за здравствена нега се број 1 причина за лични банкротства во САД. Само да ве однесе брза помош во ургентно одделение во просек чини 1.265 долари, скршено стапало чини околу 16.000 долари, додека третман на канцер чини од 30.000 долари нагоре. Критичарите на Обамакер меѓу како недостатоци на оваа реформа ги истакнуваат следниве работи: обезбедувањето пари за осигурување на десетици милиони луѓе ќе значи нови даноци, претежно за оние со повисок доход; осигурителните компании мора да ги покријат трошоците на сите болни, а тоа ќе го зголеми трошокот за сите осигурени; Обамакер се грижи повеќе за тоа сите да бидат покриени со осигурување, одошто за трошоците за здравствената заштита како таква

47% позитивен рејтинг, наспроти 52% негативен. Сите претседатели по Втората светска војна биле на или над 50% во оваа точка во нивниот втор мандат, освен Ричард Никсон, чија што петта година владеење беше 1973та, која што ја заврши со позитивен рејтинг од 29%, заради скандалот Вотергејт, што потоа доведе до импичмент и негова оставка. Прашани за тоа што мислат за новиот договор околу буџетот постигнат во Конгресот минатата недела, 50% велат дека го одобруваат, и 35% не го одобруваат. Останатите граѓани немаат мислење по тоа прашање. Претседателот Обама ја поврати довербата, иако минимално, по две важни прашања – дали ги разбира проблемите на просечните Американци и дали е искрен и може да му се верува. Кога хаосот околу здравствената заштита кулминираше пред месец дена, и на двете прашања мнозинството анкетирано одговорија негативно. Денес, со блага предност се оние што велат “да“. Но, предноста пред една година беше изразена во двоцифрена бројка, а денес е падната на едноцифрена. Оние што не одобруваат како Обама се справува со спроведувањето на законот за здравствена заштита се 62%, додека оние што не одобруваат како ја води економијата се 55%. И двете бројки се минимално променети од пред еден месец, кога рејтинзите на Обама се урнаа по катастрофалниот старт на


Капитал број 745 07.02.2014

политика 53

Глупирањето заедно со данската премиерка Торнинг-Шмит и британскиот премиер Камерон среде меморијалната служба за починатиот јужноафрикански лидер Нелсон Мандела, сигурно нема да му помогне на Обама во подигањето на историски најнискиот рејтинг здравствената реформа. И покрај овие значителни нивоа на несогласување со претседателот околу здравствената заштита, перцепцијата за самиот закон се врати на нивото што го имаше пред тој официјално да стартува. Пред еден месец речиси 6 од 10 Американци беа против законот, а 4 од 10 го поддржуваа, што беше рекордно високо ниво на противење. Сегашните бројки пак, се идентични со состојбата од пред два месеци, со 46% што го поддржуваат и 49% што се противат.

За 80% од Американците економијата с$ уште е во рецесија

Белата куќа објави дека веб страната за здравствена заштита сега работи подобро, но перцепцијата за неа дека е систем со грешка, и понатаму постои. Повеќе од 60% Американци велат дека веб страната не работи како што треба и повеќе од половина сметаат дека тоа е знак за пошироки проблеми околу имплементацијата на самата програма за здравствена заштита. Шест од 10 испитаници сметаат дека проблемите се доволно сериозни за Владата да го одложи законот што вели дека сите Американци мора да имаат здравствено осигурување. Обама, и покрај сето ова, се уште води во однос на републиканците со 5 поени предност по прашањето кому повеќе веруваат дека ќе го имплементира законот. Еден од шест граѓани пак, сметаат дека на ниту

двете партии не може да им се верува во врска со здравствената заштита. Безмалку половина Американци сметаат дека законот ќе доведе до генерално полоша здравствена заштита во земјата, а 60% велат дека ќе значи поголеми трошоци на крајот. Американците се 50:50 во однос на прашањето дали трошоците за сопствената здравствена заштита ќе пораснат или не со новиот закон; минимално повеќе се оние што очекуваат намалување на трошоците. Но, околу 60% очекуваат квалитетот на нивната здравствена заштита и трошоците за осигурувањето да бидат исти со новиот закон како и претходно. Во врска со економијата, перцепцијата останува неоптимистичка. И покрај неколкуте позитивни сигнали – вклучително и падот на невработеноста, посилен одошто очекуваниот раст во последниот квартал и добрата година за берзите – близу 80% Американци велат дека економијата и понатаму е во рецесија. Истовремено, 59% се изјасниле дека според нивното лично искуство, економијата почнала да се опоравува. Пет години откако Буш си замина од Белата куќа, половина од Американците токму него го обвинуваат за тековните проблеми во економијата, споредено со 40% што велат дека политиката на Обама е одговорна за тоа. Овие перцепции малку се имаат променето во последнава година.


Капитал број 745 07.02.2014

54

www.kapital.mk

2014 и ч о с и гр и ЗимсКи олимписКи игри сочи 2014 и К с и п м и л имсКи о

Владимир Путин не штедеше средства, особено не пари, за од Сочи да направи совршена пропагандна арена за моќта на неговиот Кремљ. Дел од најважните западни лидери, за да му го намалат доживувањето, односно за да му кажат што мислат за неговите политики, нема да му дојдат на церемонијата на свеченото отворање на игрите. Но, настрана од политиката, Путин и неговата екипа олигарси од кои потекнува најголем дел од приватниот капитал на буџетот на Олимпијадата, имаат план како добро да им се исплати вложеното во бисерот на Црното Море

З

, i p a k s Naj i t i l o p j Na e b z e b o j Na N i t u p od

пишува:

максим ристески

maksim.risteski@kapital.mk

фотографија:

К

фотоархива на Капитал

руна на владеењето на Владимир Владимирович Путин со Русија тоа треба да бидат Олимписките игри кои денеска се отвораат во Сочи - најскапите во историјата, што чинат десетина милијарди долари повеќе и од одржаните во Пекинг во 2008 година, кои досега го држеа рекордот во растрошност, сразмерна на потребата за демонстрација на моќ на новата светска супер сила, Кина. Норамално, за „алфа мажјакот“, како што Путин е наречен во тајните американски дипломатски преписки што ги објави ВикиЛикс, ваков момент на нулта-толеранција за


www.kapital.mk

капитал број 745 07.02.2014

55

, i N a r i iz eduvaNi i N a [ i potp

случајностите требаше да се одработи лично. Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, на почетокот на годинава изјави дека сите руски функционери задолжени за подготовките, на чело со вицепремиерот Дмитриј Козак - формално одговорниот за игрите, се во Сочи, но оти претседателот Путин лично и темелно ќе ги прегледа сите објекти на планината и на крајбрежното подрачје, како и подготовките за церемонијата за отворање на Олимписките и на Параолимписките игри. А состојбата на објектите реално беше една од најмалите организациски грижи на рускиот претседател, што се потврди и од изјавата на првиот човек на Меѓународниот олимписки комитет, Томас Бах, дадена неколку дена пред отворањето од прес-центарот на игрите, дека „сé – објектите, услугите - сé e со висок квалитет”. Главни закани за спокојот со кој Путин инсистираше да го дочека

почетокот на игрите беа безбедноста и бојкотот на церемонијата на отворањето од страна на значаен број западни државници, односно причините поради кои тие го откажаа своето присуство во Сочи. Што направи тој за да ги отстрани заканите? За безбедноста рече дека ќе биде искористено целото светско искуство, иако ја игнорираше понудената помош од Пентагон, и тоа во ситуација кога исламистичката група од Северен Кавказ што ја презема одговорноста за декемвриските напади во Волгоград, објави видео снимка со закана дека пак ќе нападне во тек на Зимските олимписки игри. Причина за ваквата самодоверба се 40 илјади припадници на правните органи и на специјалните ресори кои за време на игрите ќе оперираат во Сочи - и тоа, според зборовите на Путин, на начин што работата на полициските и на специјалните служби ќе ја направи

невидлива. „За спортистите, гостите и новинарите ќе бидат создадени најповолни услови за да почувствуваат дека дошле на главниот меѓународен спортски празник“, уверуваше Путин, дополнувајќи дека тоа ќе се обезбеди со контрола на воздушниот простор, на морето и на планината, со борбени авиони, беспилотни шпионски летала, воени бродови и подморници... Просторот на Сочи со месеци го „чешлаат“ и моторизирани полициски патроли, а во градот се инасталирани 1.400 безбедносни видео камери. Американците, иако игнорирани, сепак испратија два воени бродa во Црното море - едниот со крстосувачки ракети „Ремиџ“, а другиот, адмиралски брод од американската шеста флота „Маунт Витни“, со 600 маринци, кои ќе учествуваат во обезбедувањето на Олимписките игри. „Вашингтон пост“ на почетокот на јануари објави и дека


Капитал број 745 07.02.2014

56

www.kapital.mk

Зимски олимписки игри Сочи 2014

Околу три милијарди евра од буџетот за игрите се потрошени на безбедност директорот на ЕфБиАј потврдил оти околу 30 американски агенти дејствуваат во Русија, од кои дваесетина во Москва и десетина во Сочи. Владимир Путин направи повеќе потези во обид да ја реши и втората негова најголема главоболка поврзана со игрите - бојкотот од страна на државниците на некои од водечките земји, како Германија, САД, Велика Британија, Франција ... Формалниот повод за нивното недоаѓање во Сочи воглавно се сведува на кршењето на човековите права во Русија, но јасно е дека бојкотот на игрите првенствено е порака до Путин - што мислат за неговата политика на разместување проектили насочени кон Европа, за поддршката на Башар ал Асад во Сирија, за притсокот врз Украина да се откаже од приближувањето кон Европската унија ... Интересен е начинот на кој дипломатски перфидно го откажа доаѓањето во Сочи претседателот на САД, Барак Обама - службен Вашингтон на отворањето и на затворањето на игрите наместо Обама ќе го претставува делегација од поранешни спортисти кои јавно се декларираат како хомосексуалци, со што е испратена јасна порака до организаторите на игрите за нивниот антигеј закон. Бојкотот сепак ќе биде половичен, бидејќи на свеченоста на отворањето ќе присуствуваат над 20 претседатели на европски држави, како што рече рускиот заменик-министер за надворешни работи, Владимир Титов, најавувајќи го доаѓањето на лидерите на Кина, на Јапонија, на Италија, на водечките меѓународни организации и на Обединетите нации, како и на норвешкиот крај Харалд Петти, кој меѓу последните најави дека треба да го очекуваат во Сочи. Од регионот на отворањето на Зимските олимписки игри присуство најавија претседателите на Србија, на Хрватска и на Словенија, Томислав Николиќ, Иво Јосиповиќ и Борут Пахор. За да го одоброволи Западот, Путин изјави дека Русија ќе ги прифати сите спортисти и посетители на игрите без разлика на сексуалната ориентација - ова во контекст на загриженоста на светот поради

рускиот закон кој со затвор казнува „хомосексуална пропаганда пред малолетници“. Во меѓувреме, од затвор е пуштен на слобода уште една познат руски затвореник и олигарх, Платон Лебедев, кој зад решетки помина десет години, според Западот - како резултат на политички монтиран процес. Лебедев е бизнис партнер на, исто така, од Путин претходно помилуваниот сопственик на Јукос, Михаил Ходорковски. За критичарите на Кремљ овде не се работи за ништо друго освен за лицемерен обид на путиновиот режим во последен момент да собере политички поени пред почетокот на игрите во Сочи. Од истата причина, сметаат тие, неодамна се ослободени и активистките на рускатa феминистичка панк-рок група, Пуси Рајот, после долготрајниот меѓународен притисок поради нивното затворање под обвинение за хулиганизам (девојките од групата упаднаа во московскиот соборен храм и изведоа, како што ја нарекоа, панк молитва, за ослободување на Русија од Путин). Со ваквите изливи на милост, сметаат критичарите на Путин, тој постигна спротивен ефект од посакуваниот - покажа дека во Русија нема независно судство, а за тоа кој оди во затвор, а кој не, одлучува Кремљ. Расположение за компромис со Западот рускиот претседател покажа и со укинувањето на забраната за политички протести во тек на Олимписките игри лани тој забрани секакви демонстрации во Сочи, што наиде на остра критика од организациите за заштита на човековите права. Сега собирите и маршевите ќе бидат дозволени, но само на места и по патеки одобрени од Министерството за внатрешни работи.

Буџет ваден од вреќа без дно

Олимписките игри на Владимир Путин, најскапи во историјата, ќе чинат најмалку 51 милијарда долари, со што осетно се надминати над 40-те милијарди на Кинезите од 2008 година, а да не зборуваме за 17,7 милијарди кои Британците ги потрошија пред две години, имајќи предвид дека на Лондон, како на еден од најзначајните глобални градови и светски финансиски центри

Медведев и Путин во доверлива консултација при контролата на Краснаја Полјана

со најголем градски бруто-домашен производ во Европа, му требаа помали вложувања (во однос на Сочи и на Пекинг) од инфраструктурен аспект. Во ваква ситуација, смешно изгледа сумата од 12 милијарди долари што Русите ја најавија како цена на чинење на игрите чија организација ја добија на заседанието на Меѓународниот олимписки комитет во Гватемала Сити. Повеќе од половината од олимпискиот буџет (51 милијарди долари) потекнуваат од инвестиции на приватни компании, тврдат огранизаторите, дополнувајќи дека тука првенствено се работи за вложувања во хотелската инфраструктура. Прашањето што си го поставуваат аналитичарите, имајќи предвид дека растот на првично најавените трошоци е вообичаен кога ударнички ќе се влезе во изградба на инфраструктурата, е сепак, каде отишле дури четириесетина милијарди долари над предвидената сума? Повеќето од нив сметаат дека најмногу „изела“ корупцијата. Најпрецизен во проценката е поранешниот заменик премиер на Русија и голем критичар на Путин, Борис Немцов, кој тврди дека на фиктивни и на надуени договори се потрошени 60% од буџетот за Олимпијадата, и оти во Сочи с$ што се градело за потребите на игрите чинело три пати поскапо од каде и да е на друго место во светот. Соработникот на Блумберговиот „Бизнисвик“, Џошуа Јафа, во неодамнешен текст пренесе детали за 21 договори склучени со блиски пријатели на Путин, браќата Аркадиј и Борис Ротенберг, на вкупен износ од 7 милијарди долари, што е 14% од вкупната цена на игрите. Јафа потсетува и на неколкуте кривични постапки поради корупција, како таа од јуни 2012 година, кога Истражниот комитет на Руската федерација поднесе тужба против изведувачите на работите на две локации - олимпискиот стадион „Фишт“, централниот спортски објект на игрите на кој ќе се одржат свеченостите на отворањето и на затворањето, и бобпатеката. Поради надуените трошоци за двата објекти загубата во државниот буџет е скоро 170 милиони долари за


www.kapital.mk

стадионот, и 75 милиони за боб-стазата. Познат е и случајот во кој Путин го смени претседателот на Рускиот олимписки комитет поради пречекорени трошоци за изградба на скијачките скокалници за неверојатни 700%. Но, и покрај с$ организаторите бараат фокусот да остане на направеното за потрошените пари, сметајќи дека инфраструктурата зборува сама за себе: нови железници, патишта, тунели, хотели, спортски арени и стадион што ќе се користи и за Светското фудбалско првенство 2018, за кое организацијата, исто така, ја доби Русија (почетната пресметка е дека за него ќе се потрошат 20 милијарди долари, што ако се има предвид пречекорувањето на најавениот буџет за Олимпијадата, би можеле да пораснат на огромни 100 милијарди). „Секако, со вакви размери на изградба не можат да се избегнат грешките. Но, некои крупни корупциски појави во рамките на реализацијата на проектот во Сочи не гледаме“, изјави рускиот претседател за обвинувањата за степенот на корупција. Во интервју за руските и за странските новинари, дадено во пресрет на Зимските олимписки игри 2014, Путин изјави дека како организатори поврзале и оствариле неколку цели. Првата, која тој ја нарече главна, е развојот на југот на Русија, пред с$ во инфраструктурна смисла. „Создадена е апсолутно нова транспортна инфраструктура, енергетска и еколошка - од 2007 досега емисиите на штетни

Капитал број 745 07.02.2014

57

состојки во атмосферата се двојно намалени, што за едно летувалиште е многу важно“, изјави Путин. Втората остварена цел е обновената база за подготовки на руските спортисти од висока класа, а третата е создавањето на сосем нов планински кластер, туристички, за овој регион на Русија да стане популарно летно, како и зимско одморалиште. Во истиот контекст, рускиот врв развива планови за дополнително, идно искористување на големата олимписка инвестиција во Сочи. Премиерот Дмитриј Медведев смета дека Сочи, сега веќе како трет по важност град во земјата (по Москва и Санкт Петербург), би требало да стане најсилен руски туристичко-стопански адут. За оваа цел во перспектива се планира изградба на економска зона недалеку од градот, претворање на дел од олимпискиот комплекс во туристичко-рекреативен центар, и на делот од Сочи, Краснаја Полјана (кадешто ќе се одржат повеќето спортски натпревари на игрите), во руска варијанта на Лас Вегас, односно во „коцкарски рај“, пишува московски Комерсант. Бидејќи најголем дел од објектите во олипмискиот град ги изградија олигарсите блиски до Путин, лесно е да се претпостави дека во случај да се реализира планот на Медведев (што е повеќе од веројатно), тие ќе идејствуваат повластени (субвенционирани) цени на авио и на железничките билети кон Сочи, како и визни олеснувања за странците кои со хазардерско расположение би се упатиле кон овој бисер на Црното Море.

КОНКУРС ИЗБОР НА HR МЕНАЏЕР НА ГОДИНАТА КОНКУРС Македонската асоцијација за Човечки ресурси (МАЧР), како единствено професионално здружение на HR професионалци во земјата, има МИСИЈА со своето работење да ја поддржува ИЗБОРуправување НА HR МЕНАЏЕР НА ГОДИНАТА и развива професијата со човечки ресурси и да придонесува за унапредување на нејзиниот статус. За таа цел оваа година ја воведуваме НАГРАДАТА МЕНАЏЕР ГОДИНАТА!!! Македонската асоцијација за Човечки ресурси HR (МАЧР), какоНАединствено професионално здружение на HR професионалци во земјата, има МИСИЈА со своето работење да ја поддржува По едногодишна сеопфатна подготовка и анализа на добрите практики на други земји на за и развива професијата управување со човечки ресурси и да придонесува за унапредување избор на HR менаџер на годината, процесот првично беше најавен на 5-та Меѓународна HR нејзиниот статус. конференција која се одржа во октомври 2013 во организација на Македонската асоцијација за ресурси (МАЧР). За Човечки таа цел оваа година ја воведуваме НАГРАДАТА HR МЕНАЏЕР НА ГОДИНАТА!!! КОЈ МОЖЕ ДА БИДЕсеопфатна НОМИНИРАН По едногодишна подготовка и анализа на добрите практики на други земји за За наградата HR менаџер може да биде номиниран вработен кој како своите работни избор на HR менаџер на годината, процесот првично беше најавен надел 5-таодМеѓународна HR активности ги која има се креирањето и спроведувањето на стратегијата за човечки асоцијација ресурси во конференција одржа во октомври 2013 во организација на Македонската организацијата независно за Човечки ресурси (МАЧР).како е именувано неговото работно место (Директор за Човечки ресурси, Менаџер за Човечки ресурси, Раководител на Сектор за Човечки ресурси и сл.). КОЈ МОЖЕ ДА БИДЕ НОМИНИРАН ЦЕЛТА НА ИЗБОРОТ За наградата HR менаџер може да биде номиниран вработен кој како дел од своите работни Целта е дагисеима препознае, признае, промовира ина награди успехот на најпосветениот активности креирањето и спроведувањето стратегијата за човечки ресурси во професионалец независно во делот накако управување со човечките ресурси од една и од друга страна организацијата е именувано неговото работно местострана (Директор за Човечки промовирање и за признание на организацијата соСектор успешните практики делот на ресурси, Менаџер Човечки ресурси, Раководител на за Човечки ресурсиво и сл.). управувањето со човечките ресурси, а во целиот тој процес меѓусебно разменување на успешни ЦЕЛТА НАпрактики ИЗБОРОТза подржување на меѓусебното учење и унапредување на HR практиките во македонските организации. Целта е да се препознае, признае, промовира и награди успехот на најпосветениот професионалец во делот на управување со човечките ресурси од една страна и од друга страна КОЈ МОЖЕ ДА ИЗВРШИ НОМИНАЦИЈА промовирање и признание на организацијата со успешните практики во делот на Номинација изборот на HR ресурси, менаџер може биде покрената управувањетоза со човечките а во да целиот тој процесод: меѓусебно разменување на  Извршниот Директор, успешни практики за подржување на меѓусебното учење и унапредување на HR практиките во  колегиорганизации. на менаџерска функција, македонските  HR менаџер од друга организација или пак  кандидатот може и сам да се номинира, КОЈ МОЖЕ ДА ИЗВРШИ НОМИНАЦИЈА Номинација за изборот на HR менаџер може да биде покрената од: ШТОТРЕБА ДА СЕ НАПРАВИ Извршниот Директор, Да се формулар за избор на HR менаџер, што може да се најде на web страната на  пополни колеги на менаџерска функција, МАЧР-www.mhra.mk, и сите детални информации за процесот. Изборот ќе биде направен  HR менаџер одкако друга организација или пак од страна на комисија врз база на однапред јасно дефинирани критериуми.  кандидатот може и сам да се номинира, ШТО ТРЕБА ДА СЕ НАПРАВИ Да се пополни формулар за избор на HR менаџер, што може да се најде на web страната на БЕНЕФИЦИИ МАЧР-www.mhra.mk, како и сите детални информации за процесот. Изборот ќе биде направен Сите организации од кои имананоминирано HR менаџер имааткритериуми. можност да го постават своето од страна на комисија врзќе база однапред јасно дефинирани лого на web страницата на МАЧР во делот за промовирање на изборот за HR менаџер на годината. Додека за носителот на престижната награда следат вредни награди и негова промоција. Истиот ќе биде прогласен во октомври 2014 на 6-та Меѓународна HR конференција која ја организира МАЧР. БЕНЕФИЦИИ Сите организации од кои ќе има номинирано HR менаџер имаат можност да го постават своето КОНТАКТ И ИНФОРМАЦИИ лого на web страницата на МАЧР во делот за промовирање на изборот за HR менаџер на Веруваме ќе сезаотворат многунапрашања, бидете слободни да невредни контактирате. годината. дека Додека носителот престижната награда следат награди и негова E-mail адреса за контакт: contact@mhra.mk промоција. Истиот ќе биде прогласен во октомври 2014 на 6-та Меѓународна HR конференција Сите кои се потребни ќе бидат доставени на Ваше барање. која јадокументи организира МАЧР. РОКОВИ КОНТАКТ И ИНФОРМАЦИИ Процесот избор HR менаџер се отвори бидете на 01 јануари 2014 се очекува да почнат Веруваме на дека ќе сена отворат многу прашања, слободни даод не кога контактирате. да пристигнуваат пријавиcontact@mhra.mk за учество во изборот. Пријавите ќе може да се достават заклучно E-mail адреса за контакт: со 28документи февруари 2014. Сите кои се потребни ќе бидат доставени на Ваше барање. РОКОВИ Процесот на избор на HR менаџер се отвори на 01 јануари 2014 од кога се очекува да почнат да пристигнуваат пријави за учество во изборот. Пријавите ќе може да се достават заклучно со 28 февруари 2014.


21

специјален прилог

ФЕВРУАРИ 2014

ЗЕЛЕН БИЗНИС

СО ОВОЈ СПЕЦИЈАЛЕН ПРИЛОГ ВЕ ИНФОРМИРАМЕ: Што е зелен бизнис и зошто светот се повеќе внимание обрнува на истиот? Колку во Македонија се практикува истиот?  Потенцијалите на Македонија за производство на органската храна, еколошки производи, природна козметика, квалитетни чаеви....се неисцрпни! Кои се се интересните “зелени“ бизнис кои во Македонија имаат реална шанса да успеат? 

Зеленото е во мода. Водењето бизнис на одговорен начин, водејќи сметка за заштитата на околината и човековото здравје се повеќе стануваат императив, но и неопходен критериум во многу проекти кои обезбедуваат поволно финансирање за компаниите. “Зелениот“ бизнис е во тренд, како и “Капитал“ кој секогаш навреме Ви ги прикажува реалните и актуелни трендови во светот на бизнисот, кои неминовно доаѓаат и кај нас.

Сончевата Македонија е шанса за развој и на зелен бизнис со сончеви колектори. Искористувањето на сончевата енергија се подобрува, но просторот за искористување на сонцето и заштеда во потрошувачката на струја – се уште има!  Зелените градби се тренд во наоѓање, а енергетските пасоши кои наскоро ќе се воведат и кај нас, отвараат простор овој “зелен“ бизнис кој предвидува вградување на еколошки материјали, штедливи системи за осветлување, греење и ладење кои водат кон поекономични објекти- уште повеќе да се развива?  Во преставуваме листа на потенцијални извори за финансирање на “зелени проекти“ кои им се достапни на македонските компании?  Кои се најуспешните зелени компании во светот денес? 

Повеќе информации во врска со прилогот и за комерцијално претставување во истиот обратете се на е-mail: sanja.savovska@kapital.mk или на телефонскиот број: 02 3280 910

ЛИЦE ЗА КОНТАКТ: САЊА САВОВСКА


...Фељтон... НајпозНатите светсКи говори

МахатМа Ганди индиски лидер

br.

9

OvOj dene[en Zapad pla^e Za mudrOst

п

последната сесија на Конференцијата за внатрешно азиски односи одржана на 2 април 1947 беше големо финале на интензивните активности за меѓународна афирмација на индија. самата независност на земјата која официјално стапи на сила во август 1947 наголемо се наѕира. преку 20.000 посетители и делегати од целиот континент го поздравија ганди како човек кој со неговиот придонес во патот кон индиската независност ја започна промената на целиот свет и им го зададе најголемиот удар на колонијалните сили. ганди во оваа прилика ќе го одржи еден од своите најпознати говори во кој ќе ги повика азијатите за промена тие да го освојат западот но не со осветувачка политика туку со мирољубиви и демократски методи.


Капитал број 733 15.11.2013

60

На вас останува да му ги посочите на светот неговите слабости и гревови како наследство на вашите и моите учители кои не научија во Азија.

Овој денешен Запад плаче за мудрост. Станува очаен од мултиплицирањето на атомските бомби, бидејќи тие значат целосно уништување, не само на западот, туку на целиот свет, како што вели пророштвото во Библијата. пишува:

Дејан Азески

dejan.azeski@kapital.mk

фотографија:

фотоархива на Капитал

М

ислам дека не треба да се извинувам што ќе зборувам на за вас странски јазик. Се прашувам дали овој силен звучник го носи мојот глас до најдалечните предели и најдалечните слушатели. Значи ако некој од оние што се подалеку не може да ме чуе или да ме разбере тогаш вината ќе биде префрлена на овој звучник. Ќе ви кажам дека всушност јас не сакам да се извинувам. Не се ни осмелувам. Вие не можете да го разберете провинцискиот јазик на мојата мајка. Но, треба да знаете дека со зборувањето на Гујарати јазикот јас не сакам да ве навредам. Нашиот национален јазик е индуискиот. Јас знам дека ќе помине долго време додека тој стане интернационален јазик. За светската трговија англискиот јазик несомнено го држи првото место. Сум слушал и дека Францускиот е јазик на дипломатијата. Како млад ми беше кажано дека ако сакам да одам од едниот крај на Европа до другиот тогаш морам да се обидам да научам Француски. Јас навистина се обидов бидејќи мислев дека на тој начин ќе бидам разбран. Сепак, клучното прашање кое си го поставив пред овој настап е не на кој јазик, туку во кое својство јас ви се обраќам вам. Се обидов да си ги соберам моите мисли пред овој настап, но ќе ви признавам

дека немав време. Сепак како што сум ветил ќе кажам неколку збора. Додека доаѓавме наваму, побарав мало парче хартија и молив. Наместо молив добив пенкало со кое се обидов да напишам неколку збора. Ќе се разочарате кога ќе ви кажам дека тоа парче хартија не е покрај мене, но сепак паметам што сакав да кажам. Сакав да кажам дека вие пријатели ја немате видено вистинската Индија. Делхи, Бомбај, Мадрас, Калкута, Лахор и сите овие големи градови кои се под влијание на Западот не се вистинската Индија и ќе ви објаснам и зошто. После ми текна на една приказна. Станува збор за Француска приказна која за мене беше преведена на англиски од англофранцуски филозоф. Станува збор за еден несебичен човек кој се спријатели со мене уште пред да ме запознае, бидејќи секогаш застануваше на страната на малцинствата. Тогаш јас не бев во мојата сопствена земја. Јас не бев само безнадежно малцинство, туку презрено малцинство, ако Европејците од Јужна Африка ќе ми простат што го велам ова. Јас бев адвокат од локалното население. Во тоа време немавме домашни доктори, ниту адвокати и јас бев првиот во таа област. Пријателот кој го споменав беше со мешано потекло, неговата мајка беше Французинка, а неговиот татко Англичанец. Тој ми рече- сакам да ти пренесам една француската сторија. Постоеле некогаш тројца научници кои ја напуштиле Франција во потрага по вистината. Тие отишле во различни делови на Азија. Еден од нив стигнал токму во Индија. Почнал да истражува. Отишол во таканаречените градови од

тоа време во период пред Британската окупација. Ги видел таканаречените луѓе од високите касти и се изгубил во неговите импресии и размислувања. На крај сепак ја имал таа среќа да стигне до една скромна куќичка каде што ја нашол вистината и мудроста која ја барал. Што значи ако сакаш да ја видиш Индија и Азија вистински, мора да најдеш скромен дом во некое од таквите села. Ако некој од вас ги виде овие индиски села нема да биде фасциниран од глетката. Не можам да ви кажам ниту дека станува збор за места од рајот. Бидејќи денеска тие се навистина мрачни. Но, не беа отсекогаш такви. Она што ќе го кажам не е од историјата, туку од она што јас самиот сум го видел. Сум патувал од едниот крај на Индија до другиот и сум ги видел мизерните примероци на луѓе со нивните жални и измачени очи. Тие се Индија. Тие се вистинската Индија. Во тие скромни куќички, во средината на овие мрачни места ќе најдете скромни Индијци во кои е концентрирана основата на мудроста. Сепак јас сум научил многу и од книги пишувани од англиски историчари. Ние сме читале книги напишани на англиски историчари, но сме напишале книги на нашиот мајчин јазик. Значи ја учиме нашата историја преку англиски книги, отколку преку оригинални наши. Сепак, конечно се појавија луѓе кои почнаа да размислуваат пошироко и да гледаат подалеку. Луѓе како Зороастер кој е следбеник на Буда и кој потекнува од Источна Индија. А сте размислиле ли кој друг го следеше Буда? Исус, кој дојде од Истокот. Пред Исус беше Мојсеј кој припаѓаше на Палестина, иако беше роден во Египет. И после Исус


Кој е Махатма Ганди?

М

Вие ќе го комплетирате освојувањето на Западот, не низ одмазда поради тоа што сте биле експлоатирани, туку со вистинско разбирање“

Ако сакаш да испратиш вистинска порака, таа не треба да се всадува во нечија глава. Јас сакам таа да биде прифатена од вашето срце.

дојде Мухамед. И потоа што се случи? Христијанството се видоизмени кога отиде на Западот. Жал ми е што ќе кажам дека нема да зборувам понатаму. Ви ја раскажав приказната со цел да сфатите дека тоа што го гледате во големите градови не е вистинската Индија. Сигурно крвопролевањето кое го гледаме пред нашите очи е срамна работа. И никој не се грижи за крвопролевањата надвор од границите на Индија. Тоа што сакам да го разберете е пораката од Азија. Не треба да имитираме атомска бомба за таа порака да ја сфатат западните гледачи. Ако сакаш да испратиш вистинска порака таа не треба да се всадува во нечија глава. Јас сакам таа да биде прифатена од вашето срце. Во оваа ера на демократија, во оваа ера на будење на сиромашните, вие можете да ја препратите оваа порака

со најголем интензитет. Вие ќе го комплетирате освојувањето на Западот, не низ одмазда поради тоа што сте биле експлоатирани туку со вистинско разбирање. Јас сум „сангвистичен“, ако сите вие ги ставите вашите срца заедно да ја разберете пораката која овие мудри луѓе од Истокот ни ја оставиле нам и ако навистина станеме вредни на оваа порака, освојувањето на западот ќе биде комплетирано. Ова освојување ќе биде засакано и од самиот Запад. Овој денешен Запад плаче за мудрост. Станува очаен од мултиплицирањето на атомските бомби, бидејќи тие значат целосно уништување, не само на западот, туку на целиот свет, како што вели пророштвото во Библијата. На вас останува да му ги посочите на светот неговите слабости и гревови како наследство на вашите и моите учители кои не научија во Азија.

охандас Карамчханг Ганди (18691945) е поранешен легендарен водач на индиското движење на независност за ослободување од Британија. Преку граѓанска ненасилна непослушност, Ганди ќе ја поведе Индија до независноста и ќе стане инспиратор на движења за човекови права ширум светот. Новото име Махатма за прв пат му е доделено во 1914 во Јужна Африка во моментов е општопознато насекаде во светот. Тој исто така се нарекува Бапу, регионален збор за татко во Индија. Ганди е образуван во Лондон, а својата политичка кариера ја започнува во Јужна Африка, но сепак вистинската популарност ќе ја стекне во Индија после враќањето таму во 1915 година. Тој го превзема лидерството на Индискиот национален конгрес во 1921 година и започнува кампањи за намалување на сиромаштијата, подобрување на правата на жената и поголема религиска толеранција, а клучната цел му е постигнување на индиска национална влада. Ганди во 1930 година ги поведува Индијците на прочуениот Солен Марш во Данди, а во 1942 година отворено ги повикува Британците да ја напуштат Индија. Целата политичка кариера на Ганди е обележано со идејата за ненасилен отпор против окупаторите. Таков е и неговиот начин на живот со скромна облека, вегетаријанска храна и едноставна куќа. Сепак визијата на Ганди за Индија базирана на верски плурализам и толеранција не е подржана од муслиманските националисти. Ваквото несогласување ќе резултира со поделба на земјата веднаш по ослободување од британската власт во август 1947 година. Ганди и покрај отворените воени судири се обидува да го одржи курсот на ненасилство што ќе ги испровоцира Хиндусите или барем дел од нив да ја изгубат вербата во својот водач. Поради овие причини националистичкиот водач Натхурам Гадси со три куршуми одблиску го усмртува Ганди на 30 јануари 1948 на 78 годишна возраст. И покрај овие немили настани Ганди сепак се смета за татко на индиската нација. Неговиот роденден на 2 октомври се слави како национален празник во Индија, а ширум светот е познат како Интернационален ден на ненасилството.


капитал број 745 07.02.2014

62

www.kapital.mk

на руЧек со...

Горан Михајловски новинар

Toj [To go biva, si fa]a avion i si odi!


www.kapital.mk

Зарем некако посебно треба да се најавува човекот чиишто колумни им дадоа ново значење на саботните утра, па сега речиси нема човек којшто првото кафе во викендите не го пие со „Вест“ и легендарната „Сакам да кажам“!? За „Капитал“ тој открива детали од својата богата новинарска кариера, својата личност којашто е подеднакво интересна како и неговите текстови, но и ставови за актуелните политички теми кои не ни даваат да мрднеме напред ниту како држава, (а пострашно) ниту како поединци... пишува:

Катерина Синадиновска katerina.sinadinovska@kapital.mk

фотографија:

Ивана Кузмановска

ivana.kuzmanovska@kapital.mk

З

арем некако посебно треба да се најавува човекот чиишто колумни им дадоа ново значење на саботните утра, па сега речиси нема човек којшто првото кафе во викендите не го пие со „Вест“ и легендарната „Сакам

63

да кажам“!? Горан Михајловски со својот единствен стил на пишување, сосема растоварен од бремето на комплицираните изрази, ги доближи суштинските општествени теми до обичниот граѓанин, секогаш давајќи доза на неопходен хумор за да се преживее реалноста којашто нималку не е лефтерна. Михајловски се чита така како што и тој самиот пишува – во еден здив, секогаш со чувство на фасцинација од неговата умешност до милиметар прецизно да ги дијагностицира дефектите во системот, не штедејќи притоа никого и презентирајќи конзистентни ставови во бурни временски премрежја. За „Капитал“ тој открива детали од својата богата новинарска кариера, својата личност којашто е подеднакво интересна како и неговите текстови, но и ставови за актуелните политички теми кои не ни даваат да мрднеме напред ниту како држава, (а пострашно) ниту како поединци...

Новинарството како избор на карактерот

„Јас сум карпошовско дете, роден сум и израснат во Карпош, а се школував во Вера Циривири Трена, па потоа учев гимназија во „Никола Карев“ ја почнува Михајловски својата приказна за читателите на „Капитал“. Тој потекнува од семејство од средната класа, па кога зборува за детството вели дека иако неговите никогаш не биле исклучително богати, му овозможиле пристоен живот и се што му било потребно. Уште од рана возраст Михајловски сфатил дека парите коишто сам ќе си ги заработиш се најслатки – ем те учат на нивната вредност, ем те прават одговорен. „Прво бев член на детска радио драма. Се сеќавам дека наместо хонорар имавме некои организирани патувања во Крушево или на други планини, но на крај на годината ни даваа и некој динар на штедна книшка, па така во четврто-петто одделение од тие пари си го купив и првиот велосипед – пони“. Михајловски потоа се обидува да се пронајде во актерските води. „Член бев на детската радио драма, снимав детски серии. Тогаш се подготвуваше „Наши години“ и тоа беше исто така професионален ангажман, но тоа искуство не го гледав од аспект на пари, туку повеќе од аспект на себепронаоѓање. Таму бев заедно со Никола Младенов, па друг бенефит ни беше популарноста. Серијата беше многу гледана, а ние бевме главни

шизици во гимназијата (се смее, н.з)“... Како тогаш дојде новинарство на агенда?, го прашувам. „Не знам, по природа сум човек којшто сака да истражува, ме интересираат многу работи, не можам да се скрасам, па да работам нешто што ќе ме закова од „8 до 4“ во канцеларија. Сакам да патувам, сакам да запознавам нови луѓе, нови контакти, таков човек сум и приватно, па новинарството ми се наметна како логичен избор“, одговара тој. Првите контакти со занаетот, Михајловски ги прави додека служи војска. Заминав во војска откако наполнив 18 години во Белград и малку со врски и малку по „Рамковен“ од тоа време успеав да влезам во редакција на весникот „Војник“ и таму почнав да пишувам. Тоа ми беше како некое бегство од војската. Секој ден одев со фотоапарат и фотографирав положување на заклетви, прослави, имавме и уредникмајор, се си функционираше како мала редакција. Потоа кога се вратив во Скопје, почнав да работам во „Студентски збор“ и полека напредував, станав и заменик уредник. Од таму отидов во „Вечер“ и потоа „Вест“. И тоа е мојата кариера низ компании...“

Кога се сака, се наоѓа начин за да се стаса до целта

Кога Михајловски го спомена Студентски збор, го отворив прашањето за тоа колку смета дека во Македонија недостасува еден младински весник? Впечатокот е дека гласот на студентите како една општествена група којашто треба да е предводник на сите револуционерни промени во државата се помалку се слуша. Михајловски одговара: “Секогаш треба весник кој е похрабар, полиберален, кој ќе отвора теми кои другите нема да ги отворат, или се „стеснуваат“ да ги отворат. Знаете, храброста, револуционерноста, тоа се одлики на младоста. „Студенстки збор“ мора да признаам беше малку покрут, во тоа време водич беше „Млад борец“, на Никола. И кога тој почина кажав, дека секогаш кариерите ни одеа некако блиску, ама некако како конкуренција. „Млад борец“ секогаш беше поавангарден, „побудала“ да речам, во една позитивна смисла. Тој повторно ја потенцира важноста на самостојноста во финансиите, неопходна за еден млад човек да созрее. „Многу е битно да се осамостоиш, да не бараш пари од дома, да си планираш каде ќе одиш на зимување или на одмор. Јасно дека од дома ми помагале, ама „твоја паричка- твоја слободичка“ вели тој. Михајловски раскажува за неколку


капитал број 745 07.02.2014

64

www.kapital.mk

на руЧек со...

Порано не можело да се случи новинар да не знае како работи печатница. сега напиши го текстот и фрли го, друг става наслов… се работи канцелариски, да задоволат норма

интересни ситуации од неговиот живот кога работел нешто сосема различно од неговата професија само за да може да си исполни некаква желба или цел: „Во втора година гимназија работев после распуст како продавач на шапки на Бит-пазар. Едни наши пријатели беа познати скопски шапкари, имаа дуќан, а јас тоа лето сакав да одам да патувам низ Јадранот, половина пат да одам авто-стоп, а половина со воз. За таа цел ми фалеше шаторче. Со работата на Бит-пазар си заработив и си купив, ама и си го научив чаршискиот живот. Потоа кога веќе работев како новинар, имаше тренд во кој сите заминаа во Лондон да учат јазик. Не го знаев уште добро јазикот и не можев да работам на рецепција или како келнер, но во еден хотел побарав работа. Ним им требаше градинар. Ме прашуваат - дали знам да работам во градина, одговарам - како не, секако. А јас од саксија повеќе земја не сум видел во животот. Но, научив и да кастрам ружи и да косам трева, па 3 месеци работев како градинар. Уште првите денови јас знаев дека не сакам да живеам таму, си имав тука убав живот, си имав и фиќо, но имав цел - сите заработени пари да ги потрошам на музички систем и патување на Ибица. Уште тогаш Ибица беше една од ретките оази каде што имаше забава, а мене тогаш на мои 24 години тоа ми беше цел. И тоа и го направив, купив систем, од Лондон заминав за Ибица

Менувањето фасади е менување историја

Н

Штом се заседнеш на власт, веројатно ти е комотно, па имаат чувство дека никој ништо не им може. од другата страна имате опозиција којашто исто ја прави политиката во кафана... и тоа е тоа.

е ме нервира изгледот на Скопје 2014-та, тоа е прашање на вкус. На пример, ако овој ресторан не ми се допаѓа како изгледа, тоа е прашање на вкус. Но, тоа е приватен ресторан. Во овој проект се дадени државни пари и се работи за наметнување на вкусот на некој избран од мнозинството. Менување на фасади е менување на историја. Не можете да заборавите туку така, дека некој направил зграда којашто добила награда и била ставена во монографии на архитекти макар и во „озлогласениот“ комунизам и сега наеднаш да направите нешто што е „фејк“. Не е тоа оригинално и не е наше. Секое време си носи своја карактеристика. Ајде сега да пишуваме ние на машини за куцање, или ајде користете пејџер наместо мобилен телефон...! Тоа е поентата, а не дали ми се допаѓа или не.

Првиот граѓанин со македонски пасош

Павле Трајанов беше тогаш во тој сектор. Бев многу голем македонски патриот, оти многу ми пречеше политиката на Милошевиќ. Не бев ВМРО-вец, но сакав независност и цело време прашував кога ќе имаме документи, кога пасоши...? Трајанов ми се јави и праша дали сакам да го земам пасошот? Секако дека веднаш прифатив. Имавме емоција дека правиме држава. Еве сега имаме 23 години независност. Ајде да видиме што е направено и каков развој имало од 1945 до 1968 година? Истиот период од 23 години. Настрана муабетот за комунизмот, во тоа време беа изградени фабриките, браните, инфраструктурата... А сега се фалиме со 200 вработувања во администрацијата? Па немојте ве молам..

потоа се вратив дома и не помислив да заминам пак на таков начин да живеам во странство“, вели тој.

Луѓето што се отселуваат ни се најголема загуба

Разговорот понатаму го водевме во рамките на општествените проблеми кои во моментот го имаат окупирано македонското секојдневие. „Се креира атмосефра дека наводно се е можно преку ноќ - можеш да се збогатиш преку ноќ, можеш да станеш министер преку ноќ, можеш да добиеш се на тацна преку ноќ. И тоа преку импровизација! Да импровизираш, можеш, но можеш два дена, еве градинар, ама фирма не можеш... ќе треба да научиш или да се школуваш. Знам како сум постигнал се, сум се радувал на секој објавен текст“, вели тој. Најмногу му пречи тенденцијата народот да се подели во стада. „Тоа ме вади од такт секојдневно. Не можеш дури ниту да се караш. Не дозволуваат аргумeнтирање. Се создава таква маса во која индивидуалецот ако го бива не може да се истакне. Затоа тој што го бива си фаќа авион и си оди. Лани се собравме на годишнина од матура и кога се преброивме сфативме дека третина од класот се надвор од Македонија, и тоа се луѓе кои можат да дадат многу за оваа држава, ние се уште сме во доба во кое твориме, даваме... И тоа внимавајте, луѓе од „Карев“ растени во урбана средина, во главен град, со шанси пред себе. Ако тие си заминаа, што остана за другите?

Станав мајстор за самоцензура – можам да напишам учебник!

Темата за крахот во македонското новинарство едноставно беше неминовна. „Сега создадоа небитни медиуми. Сами си ја срозивме професијата и и помогнавме на Владата којашто континирано од почетокот учествува во тоа уништување - со владините реклами, со поткупот којшто сега гледаме како се одвивал. Систематско е тоа уништување, ама тие не сфаќаат дека си ја сечат гранката на која самите седат - оти утре ќе нема кој нивната вистина да ја пренесе..! Каде се сега? Ајде да ги видиме сега за сите овие афери да одат да се „перат“ кај Латас или кај Ивона...“, вели тој и оценува дека иако ова не може да трае вечно, трае премногу долго и е очајно ниско. „ Н е ко г а ш и н и е с е о д н е с у в а м е непрофесионално и тоа намерно. Не го почитуваме златното правило на втората старна. Ние не ја прашуваме втората страна, оти знаеме дека таа е моќта и ја злоупотребува моќта за да спречи информацијата да биде пренесена. Па ние се правиме будали и само за да успееме да објавиме не ги прашуваме. Сме изградиле систем на преживување за да можеме воопшто да протнеме информација“, вели Михајловски. На своја, но и на сметка на сите новинари открива и факти рамни на црн хумор. „Можам да напишам учебник по самоцензура. Самоцензурата ми е секојдневие. Можам да кажам дека станав мајстор. Нешто што е за насловна, на пример не го ставам на насловна, ама пак, не ми дава срце да не го објавам, па ќе го ставам некаде внатре. Внатре,


www.kapital.mk Голем фан на авиони Промоција на Боинг 787 Дримлајнер во фабриката во Сиетл, САД на 8 јули 2007 година

65

Со сопругата Искра на журка по повод роденденот 20 години на колумната Сакам да кажам, јануари 2011 година Интервју со Јорго Папандреу во Атина во 1999 година кога беше министер за надворешни работи на Грција Првиот македонски пасош со број 101 18.08.1992 година со Павле Трајанов, тогаш директор за јавна безбедност во МВР

ама нема да го ставам на десна, 7-ма на пример страница за да не го види веднаш Центарот за комуникации па да реагира, туку ќе го ставам на 6-та каде што можеби Центарот нема да го види веднаш, туку утредента, а до утредента можеби лутината ќе му се смири, (во новинарството е позната тактиката кога битните информации се ставаат на десна страница, оти полесно паѓаат во очи на читателот, н.з). Понатаму, нешто што е за наслов, не го ставам во наслов, туку во легенда на фотографија и така натаму и така натаму... Ама народот не е глуп. Лоша е оваа состојба. Ним не им веруваат, на судиите не им веруваат и ако и на новинмарите не им веруваат, каде ќе одиме? Сепак, велам, ова систематско уништување ќе им се врати по нивниот грб. Тие дале пример дека тој другиот што ќе дојде исто како нив ќе ги поткупи медиумите и тогаш тој ќе ја кажува само неговата вистина..“, вели тој. Михајловски смета дека не треба да има дилема оти оваа власт кога дошла, имала идеја да направи промени. „На почетокот направија многу работи, покачување на стандард, заштита на ранливи групи, но кога некој толку дого е на власт, веќе не се ни контролира. Ова што сега се открива сите сме го знаеле, но веројатно никој досега не бил доволно храбар да го отвори. Штом се заседнеш на власт, веројатно ти е комотно, па имаат чувство дека никој ништо не им може. Од другата страна имате

Не се само новинарите понижени

Првите примероци на првиот број на Вест – со актерот Игор Џамбазов во просториите на редакцијата на 4 јули 2000 година

Н

ашите проблеми се истите проблеми коишто ги чувствуваат и судиите, архитектите, лекарите, професорите... Само ние имаме привилегија да се пожалиме јавно. Мислите дека тие не се чувствуваат понижени? Затоа сметам дека Владата не е свесна што прави. Тие се убедени дека прават добро, а клучната грешка е дека не слушаат. Ако имате проблем со новинарите сослушајте ги, ако имате проблем со лекарите сослушајте ги... Не се решава проблемот со тоа што ќе ги смените... Ете, ги сменија во Алфа ТВ, донесоа нови новинари, старите ќе ги бркале... И што направија? Од прекрасна телевизија направија телевизија којашто никој не ја гледа! Српска телевизија со македонски превод...

опозиција којашто исто ја прави политиката во кафана... и тоа е тоа. Се опуштија. Јас немам дилема за нивните добри намери, но тие се обидоа да наметнат само една вистина, само еден пат по којшто треба да се движи оваа држава и не поделија во две трла кои се чувани со кучиња, а кучињата се медиумите. Некој ако сака да прошета низ шумата не може. Јас сум по убедување либерал и не сакам никој да ми наметнува мислење или одредено поведение...“, оценува Михајловски. Тој порачува дека промените сепак ќе мораат да дојдат од внатре, од самите нас, оти како што вели - регионалните текови немаат големо влијание врз Македонија „Ние сме многу мали. Утре и да се распаднеме, никој во Вашингтон или во Брисел нема да се помести од фотелјата. Ние што се занесуваме дека сме многу битни, може да сме тука битни во Арабеска...“, вели тој.

Пасија ми се патувањата!

Н

ајмногу сакам да патувам. Сега да ми кажеш дека треба да патувам, вендаш ќе се спремам. Сакам урбани места. Не сум од тие што сакаат да експериментираат со храна, пијалоци или дестинации. Сакам да ми е чисто и културно. Не сакам земји во кои треба да се ценкам. Сакам висока цивилизација. Не може да ми продаваат ќебап, ќебапи имам и тука. Сакам убави ресторани, во кои знам дека биле 100 инспекции, а веројатноста да се затрујам е минимална. И на крајот да знам дека кога ќе ми донесат сметка, таа е со истите цени што сум ги видел во менито, па ако сакам ќе оставам бакшиш.


Капитал број 745 07.02.2014

www.kapital.mk

66

StopanSka banka ja otvori prvata prodavnica za elektronSko bankarStvo Целта е граѓаните е одблиску да се запознаат за можностите и сите услуги кои ги нуди електронското банкарство. Со отворањето на оваа продавница и официјално започнува 70 годишната прослава на Стопанска банка која, како што најавуваат од банката, ќе биде обележана со многу промоции и новитети

С

топанска банка – Скопје ја отвори првата продавница за електронско банкарство во Македонија во која граѓаните ќе можат да аплицираат и да научат за сите услуги кои ги нуди електронското банкарство. „Пораката која Стопанска банка ја испраќа до пазарот, е дека продолжува да биде лидер, иноватор и најдинамична банка која не само што ги разбира, туку и успева во рана фаза да ги открие потребите на клиентите со цел навремено да ги направи потребните инвестиции и промени во својот бизнис модел и постојано да биде чекор понапред во банкарскиот сектор“, изјави Диомидис Николетопулос, Генерален извршен директор и Претседател на Управниот одбор на Стопанска банка. Со отворањето на првата продавница за електронско банкарство и официјално започнува прославата на 70 годишнината на Стопанска банка, која ќе биде одбележана со повеќе настани

и промоции. Освен настани и промоции, од Банката најавуваат и други новитети кои значително ќе го подобрат искуството на клиентите при користење на банкарските услуги. Станува збор за Унифицирана платформа со примена на OTP (one time password) токен за автентикација на налози за сите плаќања преку e-banking, m-banking и телефонско банкарство. Меѓу останатите новитети е и верзијата од m-banking апликацијата која е изработена и активирана и за Windows mobile уреди и Стопанска банка. Исто така, оттаму велат дека токму оваа банка е прва и единствена која во Македонија го воведува и 3D Secure стандардот со кој Visa & MasterCard картичките издадени од банката од Февруари 2014 ќе бидат овозможени за безбедни интернет плаќања насекаде во светот. За сите подетални информации околу новите услуги на оваа банка, продавницата ќе биде отворена од 10 до 20 часот со цел да ги приближи, презентира и понуди пред се ibank алтернативните канали ebanking, m-banking, телефонско и банкарство преку АТМ.

ДиомиДис НиКолетопулос Генерален извршен директор

Пораката која Стопанска банка ја испраќа до пазарот е дека продолжува да биде лидер, иноватор и најдинамична банка, која не само што ги разбира, туку и успева во рана фаза да ги открие потребите на клиентите со цел навремено да ги направи потребните инвестиции и промени во својот бизнис модел и постојано да биде чекор понапред во банкарскиот сектор


02-3211-465 Гратис 1 година! Без рата и камата!

www.cmr.com.mk

www.halkbank.mk

01 745 kapital magazin  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you