Page 1

TIENER COLLEGE GORINCHEM Ondernemend leren voor 10-14

Handig Boekje 2016-2017


2

Inhoudsopgave # Introductie

3

1# Een nieuwe kleur op het palet

5

Onderscheidend Aanleiding en doel Doelgroep Onze ambitie Onze kernwaarden Onze missie Onze visie Inspiratie uit Big Picture Learning 7 principes voor een rijke leeromgeving Meerdere intelligenties Onze talenten

6 7

#5 Weten hoever je bent gekomen

27

Zelf bewijs leveren Ontwikkelingsgesprek Toetsen Successen vieren Onbelemmerde doorstroom Versnelde ontwikkeling

28 29

6# Kiezen voor Tiener College

30

Aanmelden Motivatiegesprek Voorbereiding gesprek Doorgroeien na Tiener College Instroom, doorstroom, uitstroom

30

7# Enkele praktische zaken

32

Afwezigheid melden en verlof vragen Wijziging adresgegevens doorgeven Vrijwillige ouderbijdrage Veiligheid Verzekering Benodigde materialen Leerlinggegevens en fotogebruik Sponsoring Klachtenregeling Extra begeleiding Bijzondere activiteiten Vakanties-studiedagen 2016-2017

33 34

8 9

2# Leren in een inspirerende omgeving

10

Ruimte Enthousiasme Eigen initiatief Samenwerken Rijk aanbod Leren in de echte wereld Ouderparticipatie OR en MR Goede begeleiding Dagindeling Richtlijn lesurentabel Aandacht voor taal

11

3# Leren op de manier die bij jou past

16

Kernconcept Leven Kernconcept Wereldburger Kernconcept Ontdekkingen Kernconcept Communicatie Kernconcept Kracht Kernconcept Duurzaamheid Overzicht inhoud kernconcepten Persoonlijk leerplan Onderzoek doen

17

4# Krachtige leermiddelen

24

12 13 14 15

35 36 37

8# Over LOGOS

Instructie Informatiebronnen Ipad Apps

18 19 21 22

25

38 LOGOS Missie van LOGOS Visie van LOGOS Scholen 9# Contactgegevens 40 Tiener College Leergroepbegeleiders Leidinggevende Regisseur/ontwikkelaar Specialisten CBS Regenboog LOGOS CS De Hoven / CVO-AV

Handig Boekje 2016-2017


3

# Introductie In dit Handig Boekje beschrijven we organisatie en inhoud van het onderwijsprogramma Junior College. Het onderwijsprogramma maakt formeel deel uit van CBS De Regenboog, brinnummer 23CC. Dit handige boekje dient dan ook te worden gezien als een onderdeel van de schoolgids van de Regenboog en is daarmee onlosmakelijk verbonden. Met de programmalijn Tiener College willen we een continue inspirerende leeromgeving realiseren, waarin leerlingen optimaal worden uitgedaagd. Met aandacht voor goede instructie, goede verwerkingstijd en overzicht willen we leerlingen een zo persoonlijk mogelijk aanbod bieden. Leren dat met jezelf en met de echte wereld te maken heeft. Enkele kenmerkende ingrediënten zijn:

# Kernconcepten Bij de programmalijn Tiener College conceptualiseren we kennis en vaardigheden. We brengen zoveel mogelijk verbinding aan tussen leerstof. Dat doen we met een zestal kernconcepten. Leerlingen verdiepen zich onder andere in de concepten Communicatie, Leven en Kracht.

# Persoonlijk Leerplan (PLP) Driemaal per jaar ,maken we in overleg met de leerling en de ouders een leerplan voor iedere leerling. In dit Persoonlijk Leerplan gaan we uit van de beheersingsniveaus bij de verschillende vakken en leergebieden. We maken in het PLP afspraken over het beheersingsniveau waarnaar we in de komende periode streven. Ook maken we afspraken over de wijze waarop de leerling stof wil verwerken.

# Portfolio We dagen de leerlingen uit zelf aan te tonen dat ze kennis en vaardigheden beheersen. De ‘bewijsstukken’ die zij daarvoor kunnen aandragen zijn bijvoorbeeld: filmpjes, presentaties voor leergroepbegeleider/groep, verslagen etc. De leerlingen vormen een deels digitaal, deels papieren portfolio. Hun bewaarmap met ‘bewijsstukken’ van wat zij kennen en kunnen.

# Pick Me Up Iedere dag beginnen we met een inspirerende en vooral ook activerende presentatie, groepsactiviteit etc. Deze wordt verzorgd door een leerling, een leergroepbegeleider of een gast. Doel is leerlingen enthousiast te maken en uit te dagen verbanden te leggen tussen leerstof.

Handig Boekje 2016-2017


4

# Bewuste opbouw van de dag De dag bestaat uit instructies (interactieve uitleg), trainingen (korte oefeningen met een duidelijk doel, dat we ook toetsen) en PLP-tijd (enkele uren waarin de leerlingen begeleid zelfstandig werken). Door de dag heen bieden we de leerlingen rustmomenten en beweging om op een goede manier geactiveerd te raken tot leren. Tiener College geeft een eigen gezicht aan persoonlijk onderwijs. Om een totaalbeeld te geven van de programmalijn schreven we dit Handig Boekje. Een handboek voor leerlingen, ouders/verzorgers, onderwijsgevenden, die betrokken zijn bij Tiener College, maar ook voor iedereen die meer wil weten over de vorm van Tiener College onderwijs. Het biedt alle mogelijke informatie. De begrippen die we hierboven noemden, lichten we een voor een toe. Wij hopen dat u het Handig Boekje met plezier zult lezen. Mocht u over de inhoud vragen hebben of suggestie hebben ten aanzien van de inhoud, neemt u dan gerust contact met ons op. Mariska van Wijngaarden leidinggevende m.k.van.wijngaarden@tienercollege.nl

Handig Boekje 2016-2017


5

Een langzaam groeiende boom kan ook de hoogste boom worden @jellejolles

1# Een nieuwe kleur op het palet Tiener College is een programmalijn waar kinderen van groep 5 en 6 met persoonlijk onderwijs de kans krijgen hun talenten optimaal te ontwikkelen. Onderscheidend Het programma Tiener College kenmerkt zich door het centraal stellen van de passie van de leerling en uit te gaan van de kracht van de leerling. Kenmerken van het onderwijs en de begeleiding bij het programma Tiener College zijn:

# Thematisch onderwijsprogramma met activiteiten op het gebied van talen, rekenen/wiskunde, mens en maatschappij, mens en natuur, kunst en cultuur, sport en persoonlijke ontwikkeling.

#

Ondersteund met trainingen (onder meer taal en rekenen)

# Begeleiding van een groep door een of twee leergroepbegeleiders, waar nodig ondersteund door een vakdocent

#

Werken met een persoonlijk leerplan, samengesteld door leerling, ouders/verzorgers

en leergroepbegeleider, met ruimte voor eigen leervragen

# Werken met een portfolio #

Verwerking van thema’s op verschillende niveaus

#

Binnen elk thema veel buitenschoolse leeractiviteiten

#

Afwisselend gebruik van heterogene en homogene groepen

#

Een doorlopende leerlijn samenwerkend leren

Handig Boekje 2016-2017


6

# Aansluiten bij de meest actuele wetenschappelijke inzichten over de werking van het brein en pedagogisch-didactisch handelen

#

Bij alle activiteiten stellen we de 7 principes voor een rijke leeromgeving en de

principes van breinvriendelijk leren centraal

#

Substantiële bijdrage van ouders/verzorgers aan het leerproces van de leerling

Aanleiding en doel Tiener College is bedoeld voor leerlingen die graag op een innovatieve en persoonlijke wijze werken, waarbij een persoonlijk leerplan, projectmatig werken en ruimte voor eigen leervragen kenmerkend zijn. Primaire doelen zijn leerlingen laten ontwikkelen naar een hoge mate van zelfverantwoordelijkheid (eigenaarschap) en bewustzijn van eigen kracht en passies. Doelgroep In principe is het programma Tiener College toegankelijk voor elke leerling na groep 6. De keuze voor het programma Tiener College wordt gemaakt in overleg tussen ouders/ verzorgers, de leerling zelf en de basisschool. Na Tiener College is er de programmalijn Tiener College, bedoeld voor leerlingen van 1014 jaar, waar vanuit hetzelfde onderwijsconcept wordt gewerkt. Onze ambitie De programmalijn wordt gekenmerkt door een duidelijke ambitie. Samen bieden wij kinderen een veilige plek, waar we leren door samenwerken en ontdekken. Met als doel: alles er uit halen wat er in zit om een zo hoog mogelijk niveau te bereiken, zowel op didactisch als op sociaal-emotioneel gebied. De programmalijn Tiener College biedt keuzemogelijkheid in het onderwijsaanbod in de regio: we zijn een extra kleur op het palet. Bij het programma leren we in een leergemeenschap, waarvan leerkrachten, ouders en leerlingen deel uitmaken. Uiteindelijk is het onze ambitie een ‘totaal concept’ te bieden van 2 tot 16/18 jaar. Vanaf de start van geïnstitutionaliseerd leren tot en met de afsluiting met een diploma van de fase van funderend leren. Hierbij hebben we continu oog voor de doorlopende leerloopbaan van het kind / de jongere met juiste keuzes op juiste momenten. Het is onze ambitie om sociaal innovatief te zijn: we staan voor een expliciete en verbijzonderde relatie met onze omgeving. Dat uit zich onder meer in onze leergemeenschap met leerlingen, leerkrachten, ouders en alle betrokkenen van de twee bestuurlijke organisaties en de maatschappelijke belanghebbenden.

Handig Boekje 2016-2017


7 Onze kernwaarden Binnen ons werken met de leerlingen gaan we steeds uit van de volgende kernwaarden.

# Christelijke inspiratie Tiener College is een christelijke onderwijsomgeving. Elke morgen beginnen we met een dagopening. Met Kerst en Pasen organiseren we met alle leerlingen een viering. In het programma van het Tiener College besteden we veel aandacht aan (de wereld van) de bijbel, wereldgodsdiensten en levensbeschouwing.

#

Respect

Een voor iedereen fijne leer-, werk- en speelomgeving valt of staat met respect voor elkaar en respect voor de omgeving in en rondom school.

#

Verbinding

Je kunt pas leren als je verbonden bent. Ontwikkeling kan niet zonder relatie. Daarom zetten we sterk in op de verbinding van iedereen met elkaar. Een sociaal sterke groep geeft iedereen de kans zich optimaal te ontwikkelen. Iedereen leert van het potentieel binnen de groep. Onze missie De diepste drijfveer van ons werken bestaat uit het ondersteunen van kinderen en elkaar op een manier die bij hen en ons past om ieders potentieel waar te maken. Onze inzet is kinderen activeren, bezielen, aansporen, prikkelen en aanmoedigen tot leren in de brede zin van het woord. Met als uiteindelijk doel leven in de samenleving; deel uitmaken van het geheel, met een zo hoog mogelijk niveau van welbevinden van de leerling. We zetten vol overtuiging in op talentontwikkeling. Dat doen we bij onze leerlingen, maar ook bij elkaar als professionals in het onderwijs: want ‘waar passie en talent samenkomen, zijn mensen in hun element’. Ook zetten we in op continue ontwikkeling; niet door het zoeken naar antwoorden, maar door nooit te stoppen met vragen. Leren en ontwikkelen gaat altijd door. Op deze manier bereiden we leerlingen voor op leren en leven in de maatschappij van de toekomst. Onze visie Tiener College betreft een onderwijsomgeving waar wordt afgestemd op de praktijk van het kind. We bieden maatwerk waarbij in de praktijk de theorie bevestigd wordt. Dit doen we vanuit de overtuiging dat iedereen eigenaar wil en kan zijn van zijn eigen leerproces wanneer er juist gebruik gemaakt wordt van de ambities, krachten en passies van ieder persoonlijk. Om dit ten uitvoer te brengen laten we ons inspireren door het gedachtegoed van leren binnen een leergemeenschap. Twee andere inspiratiebronnen hierbij zijn Big Picture leren en de principes van rijke leeromgeving.

Handig Boekje 2016-2017


8 Inspiratie uit Big Picture Learning Bij het ontwerpen en ontwikkelen van Tiener College richtten we ons op het inspirerende voorbeeld van Amerikaanse Big Picture scholen. Zij hanteren de volgende 10 distinguishers (onderscheidende kenmerken): 1. Leren in de echte wereld 2. Persoonlijke aandacht 3. Authentiek toetsen 4. Kleinschalige organisatie 5. Leergroepbegeleider en kleine groep leerkrachten 6. School als leergemeenschap 7. Innoverend leiderschap 8. Ouderparticipatie 9. Doorlopende leerlijn/gedegen voorbereiding vervolgonderwijs 10. Professionele lerende organisatie

7 principes voor een rijke leeromgeving We passen steeds de volgende principes toe. 1. Leren is ‘state-managing’ 2. Elk stel hersenen is uniek en betekenisgericht 3. Leren is een sociale bezigheid 4. Maak bij het leren gebruik van zoveel mogelijk zintuigen en intelligenties 5. Het gaat om het patroon en de samenhang 6. Om te leren zijn tijd en ruimte nodig 7. Leren wordt geremd door angst en gestimuleerd door uitdaging

Handig Boekje 2016-2017


9

Meerdere intelligenties De Amerikaan Gardner benoemde meerdere intelligenties waarmee leerlingen leren en kennis presenteren: intrapersoonlijk, interpersoonlijk, logisch/mathematisch, lichamelijk/motorisch, muzikaal/ritmisch, visueel/ruimtelijk, naturalistisch en taalkundig. We dagen de leerlingen met aandacht voor deze intelligenties uit op verschillende manieren kennis te verwerven. Onze talenten

# Samenwerken op basis van een goede relatie #

Bouwen aan een professionele schoolcultuur

# Onderwijs persoonlijk en uitdagend maken #

Leren keuzes te maken, initiatief te nemen en te denken in kansen

#

Inspelen op behoeften puber

# Passiegericht leren: talent en passie van leerlingen zijn sturend voor het leerproces # Zorgen voor / werken met en leren in een rijke, levensechte leeromgeving, waar leerlingenleren netwerken

# Innovatief, vernieuwend onderwijs: nieuwe leerstijlen en leerlandschappen benutten, leren omgaan met nieuwe uitdagingen gebruik makend van nieuwe technologieĂŤn en wijzen van samenwerken

#

Leren in samenhang, startend vanuit de interesse van de leerling

#

Eigen leerroute in het kader van hoge kwaliteitsnormen van ons onderwijs; alle

leerlingen behalen startkwalificatie

# Gedifferentieerde, persoonlijke evaluatie van leerrendementen en overige opbrengsten (portfolio)

# Gericht op actie en resultaten

Handig Boekje 2016-2017


Het oprechtste compliment dat we kunnen schenken is aandacht @walteranderson

2# Leren in een inspirerende omgeving Leerlingen die de programmalijn Tiener College volgen, werken in een eigen deel van het gebouw aan de Top Naeffstraat 28. In een eigen lesruimte krijgen de leerlingen instructie en trainingen en werken zij aan hun persoonlijk leerplan. De lokalen bieden de leerlingen volop plek voor stil werken, voor overleggen en voor ontwerpen, bouwen en proeven doen.


11 # Ruimte Om gemotiveerd te kunnen leren, moet je je fijn en gewaardeerd voelen en de ruimte krijgen om je vleugels uit te slaan. We geven leerlingen bij het leren (met goede begeleiding) veel keuzevrijheid en verantwoordelijkheid. We werken met een klein en overzichtelijk aantal afspraken met de leerlingen. Vanuit onze waarden: 1. 2. 3. 4. 5.

We We We We We

gaan met respect om met elkaar, het gebouw en de schoolomgeving. dragen met elkaar zorg voor een schone en opgeruimde omgeving. gaan zuinig om met energie en materialen. gebruiken computers en Ipads onder schooltijd voor leeractiviteiten. bekijken geen ongewenste content.

Eens per drie weken voeren we overleg met alle leerlingen over door de leerlingen ingebrachte ideeën, vragen, klachten en complimenten. Dit leerlingenoverleg gebeurt onder voorzitterschap van een leerling. In dit gesprek, in aanwezigheid van de leergroepbegeleider, evalueren de leerlingen afspraken en bekijken wij met hen of extra afspraken nodig zijn. Doel van het overleg is niet alleen reguleren (afspraken bedenken), maar ook het met elkaar vaststellen van de groei van de groep (complimenten). Daarnaast willen we hen medeverantwoordelijk maken voor hun leeromgeving en geloven we in de innovatieve en oplossingsgerichte kracht van leerlingen. Daarom honoreren we graag goede ideeën en bekijken we samen hoe ze uit te voeren zijn. We bieden leerlingen een podium om te laten zien waar ze mee bezig zijn en wat ze hebben bereikt. Leerlingen kunnen een Pick Me Up (presentatie) aan het begin van de dag verzorgen en bij de maandsluiting voor ouders vertellen over wat ze binnen project hebben gedaan.

#

Enthousiasme

Met de programmalijn Tiener College willen we met leerlingen en ouders een leeromgeving creëren die nieuwsgierig maakt, plezier biedt en motiveert tot leren.

#

Eigen initiatief

We nodigen leerlingen steeds uit om mee te denken over de vormgeving van hun Persoonlijk Leerplan (PLP). Dat gebeurt niet alleen bij het bespreken van het plan met de ouders. Dagelijks vragen we leerlingen ‘mee te ontwerpen’. Leerlingen kunnen zelf bronnen kiezen die ze gebruiken bij leervragen en projecten.

#

Samenwerken

Met veel samenwerkingsopdrachten geven we leerlingen de kans om te leren samen te werken. Daarbij besteden we veel aandacht aan onderwerpen als groepsafspraken, teamrollen, plan van aanpak, gelijke bijdrage, feedback geven en feedforward (werk maken van ontvangen feedback).

Handig Boekje 2016-2017


12

#

Rijk aanbod

We spannen ons in om leerlingen een rijk aanbod te bieden. Dat doen we door Pick Me Ups (presentaties) aan het begin van de ochtend, die prikkelen en vragen oproepen, door buitenschools leren, door verrassende invalshoeken bij onderwerpen te kiezen, door nieuws te betrekken in de instructies. Voor leerlingen die dat willen, is het mogelijk (delen van) aanbod uit hogere groepen te volgen. Zoals Engels, taal, rekenen of een of meer zaakvakken.

#

Leren in de echte wereld

Binnen de programmalijn Tiener College leren we vaak in samenspel met de wereld buiten school. Regelmatig zijn gasten aanwezig, van andere scholen, uit het bedrijfsleven, van educatieve organisaties en dergelijke. Ook organiseren we veel leeractiviteiten buiten school. We maken intensief gebruik van cultureel aanbod en natuur in Gorinchem en omgeving. Naar het Amerikaanse voorbeeld van LTI - ‘learning through internship’ (leren door meewerken in bedrijven en organisaties) bieden we leerlingen de mogelijkheid om in authentieke situaties te leren. Dat doen we door bezoeken aan natuurgebieden, boerderijen, musea en bedrijven. Binnen school leren leerlingen veel met realistische opdrachten, waarbij naast een beroep op kennis een beroep wordt gedaan op vaardigheden zoals schriftelijke en mondelinge communicatie, plannen en ontwerpen. Excursies worden aangekondigd in onze nieuwsbrief. Binnen het programma stimuleren we leerlingen al jong om de wereld van beroep en opleiding te verkennen. Dat doen we met gastlessen en bedrijfsbezoeken. In overleg kunnen leerlingen bedrijven en instellingen bezoeken in het kader van een eigen projectonderzoek. Ouderparticipatie We streven bij de programmalijn Tiener College naar maximale mogelijkheden tot betrokkenheid voor ouders. Ouders bieden we vele mogelijkheden om het programma en de ontwikkeling van hun kind op de voet te volgen. 1. Binnen het PLP-gesprek horen we graag imput van ouders ten aanzien van gestelde doelen. Wat vindt u als ouder en wat zou u graag als ontwikkeldoel zien?

2. Enkele keren per jaar organiseren we een thema-avond waarop we met ouders mogelijkheden voor persoonlijk onderwijs verkennen.

3. Ouders krijgen de mogelijkheid om mee te werken als begeleider bij (vaak buitenschoolse) leeractiviteiten.

4. Ouders kunnen een bijdrage leveren aan ons programma door bijvoorbeeld het verzorgen van een Pick Me Up.

Handig Boekje 2016-2017


13 OR en MR Ook is het als ouder van een leerling basisonderwijs mogelijk mee te werken in de medezeggenschapsraad van CBS de Regenboog. De formele medezeggenschap over de zaken die instemming dan wel positief advies behoeven en specifiek het programma Tiener College aangaan, loopt via deze MR. Notulen en beleidsstukken zijn ter inzage aanwezig. Wanneer u hiervoor belangstelling heeft, kunt u een afspraak maken via info@tienercollege.nl. De ontwikkeling en het leerproces van onze leerlingen is gebaat bij een goede communicatie van leergroepbegeleider en leerling en van school en thuis.

# Elke vrijdag ontvangen leerlingen en ouders een nieuwsbrief via e-mail. #

Elke laatste vrijdag van de maand organiseren we een maandsluiting, waar enkele

leerlingen iets uit hun eigen leerplan presenteren.

#

Voor leerlingen en ouders is er het blog Tiener College waar onder andere overige

berichten, de schoolkalender en taken en inleverdata te vinden zijn.

#

Dagelijks laten we via de social media Facebook en Twitter met berichten en foto’s

zien wat we met de leerlingen ondernemen.

#

Driemaal per jaar bespreken we met leerlingen en ouders het Persoonlijk Leerplan

(PLP). (*)

#

Na elk PLP-gesprek ontvangen leerlingen en ouders het afgeronde PLP en een nieuw

PLP.

#

Aan het einde van elk schooljaar ontvangen leerlingen en ouders een woordrapport,

een ontwikkelverslag dat gebieden als taal, rekenen, zaakvakken, conceptueel leren, samenspel en samenwerkend beschrijft. Het vormt de basis voor het eerste PLP in het daaropvolgende schooljaar.

#

Tussentijds is het vanzelfsprekend altijd mogelijk te overleggen. Voor een

uitgebreider gesprek kan telefonisch of via e-mail altijd een afspraak worden gemaakt. (*) Met leerlingen die onderwijs bij ons volgen en hun ouders, bespreken het eerste PLP van het volgende schooljaar voor de zomervakantie. Met nieuwe leerlingen en hun ouders bespreken we het eerste PLP in de eerste weken van hun eerste schooljaar Tiener College. Goede begeleiding Het team bestaat uit onderwijsgevenden en ondersteunend personeel. De dagelijkse leiding is in handen van mevrouw Mariska van Wijngaarden. Twee leergroepbegeleiders (leerkrachten basisonderwijs) zijn verantwoordelijk voor het onderwijs van Tiener

Handig Boekje 2016-2017


14 College, ondersteund door enkele leerkrachten en onderwijsassistenten in opleiding. Verantwoordelijk voor het integrale onderwijsprogramma is een regisseur, Pieter Snel. Iedere dag is een leergroepbegeleider aanwezig, die de leerlingen helpt met het plannen van taken in het Persoonlijk peerplan. Deze leergroepbegeleiders hebben tevens een groep leerlingen voor wie zij optreden als mentor. D.w.z. zij zijn de vaste persoon met wie de leerling en de ouders de tussentijdse vorderingen, het PLP en het ontwikkelverslag bespreken. Dagindeling De dag is bewust opgebouwd met een goede onderlinge afstemming van instructie, training en verwerkingstijd (werken aan het eigen leerplan). Leerlingen zijn vanaf 8.15 uur in onze locatie welkom. De schooldag begint om 8.45 uur en eindigt om 15.00 uur. Met uitzondering van de dinsdag (14.30 uur). Elke dag begint met een Pick Me Up, waarin we met elkaar bidden en een leerling of een leergroepbegeleider met een verhaal of een presentatie een onderwerp presenteert aan de leerling. In de PMU is altijd expliciete aandacht voor onze kernwaarden. Na de PMU en kort voor het einde van de dag spreken de leerlingen elkaar in de kring. Hier spreken we verwachtingen uit, maken we afspraken en reflecteren en evalueren we met leerlingen. Belang van de kring is samen afspraken te maken, samen te ervaren hoe samenwerking in de groep verloopt en met elkaar na te denken over evt. verbetering van de praktijk. 8.15-8.45 uur

Inloop

8.45-9.00 uur

Pick Me Up

9.00-10.00 uur

Rekenen instructie en oefening

10.00-10.30 uur

Taal instructie en oefening

10.30-10.45 uur

Pauze

10.45-12.00 uur

Taal instructie en oefening

12.00-13.00 uur

Lunchpauze, samenspel en werken aan PLP

13.00-15.00 uur

Werken aan persoonlijk leerplan (PLP) op leerpleinen en in ateliers

15.00-15.30 uur

Maatwerk (in overleg met leerling/ouders)

Handig Boekje 2016-2017


15 Richtlijn lesurentabel De leerstof bieden we niet in vakken aan, maar verbinden we nadrukkelijk met elkaar. Binnen de programmalijn bieden we instructie en verwerking voor alle verplichte kerndoelen groep 7/8 PO en klas 1/2 VO aan. In volgend overzicht bieden we een richtlijn voor de urenverdeling per vak/leergebied (klokuren). Vakgebied

TC1 (groep 7)

TC2 (groep 8)

TC3 (klas 1)

TC4 (klas 2

Nederlands

4*

4*

2*

2*

Engels

2

2

2

2

Duits

**

**

**

2

Frans

**

**

2**

2**

2**

3**

klassieke talen biologie/verzorging

2

2

2

2

nask/techniek

1

1

1,5

1,5

aardrijkskunde

1,5

1,5

1,5

1,5

economie (***)

-

-

1,5

1,5

geschiedenis

1,5

1,5

1,5

1,5

godsdienst

1

1

1

1

rekenen

4

4

1

1

wiskunde

**

**

2,5

2,5

kunst & cultuur

2

2

2

2

sport & bewegen

2

2

2

2

sociale vaardigheden / burgerschap

1

1

1

1

verdieping of aanvulling zie o.a. **

5,25

5,25

6,75

6,75

totaal

27,25

27,25

28,25

28,25

(*) Omdat onze visie is dat Nederlands in alle vakken wordt gegeven komen de leerlingen per week aan veel meer uren Nederlands dan in deze lesurentabel. In de praktijk zal het om 7 tot 9 uren per week gaan. (**) Afhankelijk van interesse en onderwijstype. Leerlingen verdiepen of verbreden altijd binnen een of meer vakgebieden in de vorm van eigen leervragen die zij presenteren aan hun stamgroep of alle leerlingen. (***) Leerlingen die Grieks en Latijn volgen besteden de uren economie hieraan (economie volgt op vwo pas vanaf klas 3). Het curriculum bevat naast de 2 uren in de tabel meer activiteiten op het gebied van kunst & cultuur en sport & bewegen.

Handig Boekje 2016-2017


16

Als kinderen allemaal dezelfde kip moeten knippen, kunnen ze hun ei niet kwijt @marcelvanherpen

3# Leren op de manier die bij jou past

Kernconcepten Bij de programmalijn Tiener College bieden we de leerlingen een leeromgeving met kracht. Door met kernconcepten te werken verweven we heel sterk de leerstof van veel verschillende vakken. Ons streven is alles aan elkaar te laten raken. Op die manier wordt de kans ook groter dat de leerling wordt geraakt. Bij de programmalijn bieden we de leerstof aan vanuit een zestal zogenaamde kernconcepten. Dit zijn thema’s waarbinnen een aantal centrale begrippen (concepten) aan bod komen die samen een groter begrip verhelderen. De onderlinge verwevenheid

Handig Boekje 2016-2017


17 van onderwerpen is sterk. Ieder onderwerp fungeert als een stapje naar begrip van het volgende. Binnen het grote kernconcept stellen we de leerlingen voor een aantal vraagstukken en dagen hen uit oplossingen te vinden. Ieder jaar staan drie kernconcepten centraal. We werken in vaste reeksen. In 2016-2017 werken de leerlingen met de eerste reeks van onze zes kernconcepten. Het jaar daarna staan de andere drie andere kernconcepten centraal. Daarna herhalen we de kernconcepten.

-1- Kernconcept Leven Bij het kernconcept Leven gaat het om de bouwstenen van ons bestaan. Wat weten we over de werking van ons lichaam? Wat weten we over de stoffen om ons heen? Hoe hebben mensen de aarde tot een goed bewoonbare omgeving gemaakt? Welke gebruiksvoorwerpen vonden de eerste mensen uit om te kunnen overleven? Welke leefregels waren toen en zijn nu belangrijk? Kernvragen 1. Hoe blijven mens en dier gezond? 2. Hoe kiezen we de best bruikbare stoffen voor producten die we maken? 3. Hoe maak je een omgeving leefbaar?

-2- Kernconcept Wereldburger Bij het kernconcept Wereldburger gaat het om de betrokkenheid van mensen op de wereld bij elkaar. Met de moderne kennis en moderne media kunnen mensen op de wereld elkaar snel bereiken. Mensen reizen gemakkelijk. We leren veel verschillende culturen kennen. Mensen weten veel van andere culturen. Hoe groeien kinderen binnen verschillende culturen op? Kernvragen 1. Waarom werken bewoners van Europa nauw samen? 2. Welke uitdagingen zijn er die de hele wereld aangaan? 3. Welke rol speelt Nederland in de wereld?

-3- Kernconcept Ontdekkingen Bij het kernconcept Ontdekkingen gaat het over ontdekkingen die mensen door de eeuwen heen deden. Wat konden we daardoor in ons leven verbeteren? Naar welke nieuwe ontdekkingen is de wetenschap nu op zoek? Kernvragen 1. Wat kun je voorkomen en verbeteren met onze kennis over weer en klimaat? 2. Wat kunnen we met onze kennis over de werking van licht en geluid? 3. Waarom is kennis over het zonnestelsel belangrijk?

Handig Boekje 2016-2017


18

-4- Kernconcept Communicatie Bij het kernconcept Communicatie gaat het over alle manieren van interactie tussen mensen en tussen dieren? Hoe werken onze zintuigen? Hoe communiceren we zo goed mogelijk? Welke ontwikkelingen maak je als mens mee in je lichaam en hersenen als je opgroeit? Kernvragen 1. Hoe helpen en misleiden onze zintuigen ons? 2. Wat vertelt kennis over de hersenen ons over communiceren en leren? 3. Hoe beoordeel je of informatie juist is?

-5- Kernconcept Kracht Bij het kernconcept Kracht gaat het over krachten in de techniek en krachten die mensen in de beweging brengen. Kernvragen 1. Welke krachten en natuurlijke bronnen kun je goed gebruiken? 2. Met welke krachten in de aarde moet je rekening houden? 3. Hoe wordt een land bestuurd?

-6- Kernconcept Duurzaamheid Bij het kernconcept Duurzaamheid gaat het om vragen over ons gebruik van de aarde en natuurbeheer. Het gaat over problemen rond water, grondstoffen en energie en alternatieve bronnen en effectieve oplossingen. Kernvragen 1. Op welke manieren beheren we het beste water en voedsel? 2. Wat zijn nieuwe schone materialen om mee te produceren? 3. Welke alternatieve bronnen van energie kunnen we het beste gebruiken? De leerstof van groep 7-8 en klas 1-2 is verdeeld over de zes kernconcepten. De leerstof van Nederlands, rekenen en Engels is niet verdeeld over de zes kernconcepten. Bij deze instructies en trainingen spelen we zoveel mogelijk in op de kernconcepten. Ieder blok organiseren we activiteiten op het gebied van loopbaanoriĂŤntatie: professionals geven gastlessen en we bezoeken opleidingen en bedrijven. Afhankelijk van het kernconcept leggen we een accent. 1

Leven

Zorg en welzijn

4

Communicatie

Alle

2

Wereldburger

Handel/economie

5

Kracht

Techniek

3

Ontdekkingen

Alle

6

Duurzaamheid

Groen

Op de volgende pagina’s geven we een overzicht van de inhoud van de zes kernconcepten.

Handig Boekje 2016-2017


Kernconcept communicatie

Kernconcept kracht

Kernconcept duurzaamheid

aardrijkskunde

aardrijkskunde

aardrijkskunde

kenmerken landen, toerisme, talen, beroepen

vulkanen en aardbevingen, natuurrampen, het ontstaan van landschappen, landen helpen ontwikkelen

water, kringloop, bescherming, transport, grondstoffen, duurzaam gebruiken

biologie

biologie

biologie

zintuigen, communiceren van dieren, hersenen

skelet, spieren, het hart

voedselketen, afvalstoffen, kringlopen

geschiedenis

geschiedenis

geschiedenis

Tijdvak 6 De tijd van regenten en vorsten (1600 - 1700) en Tijdvak 7 De tijd van pruiken en revoluties (1700 - 1800)

Tijdvak 8 De tijd van burgers en stoommachines (1800 - 1900) en Tijdvak 9 De tijd van de wereldoorlogen (1900 1950)

Tijdvak 10 De tijd van televisie en computer (vanaf 1950)

godsdienst

godsdienst

godsdienst

heilige boeken, gebruiken feesten, bidden, verhalen over mensen met een opdracht van God

gelijkenissen, evangelie

zorgen voor de schepping

natuurkunde en techniek

natuurkunde en techniek

natuurkunde en techniek

communicatiemiddelen, geluiden opnemen, geluid meten, ver zien

constructies, snelheid, veiligheid in het verkeer, het zonnestelsel

slimme, schone oplossingen

kunst en cultuur

kunst en cultuur

kunst en cultuur

filmeffecten, een film maken

installaties, grote kunstwerken

duurzaam wonen

sociale vaardigheden

sociale vaardigheden

sociale vaardigheden

gezichtsuitdrukkingen

kracht van de groep

een team worden en blijven

sport

sport

sport

lichaamstaal, coachen

teamsport, topsport

voedingsstoffen

moderne media

moderne media

moderne media

het maken van het journaal, het maken van een krant, websites

de kracht van internet, social media

duurzame projecten


20

Kernconcept leven

Kernconcept wereldburger

Kernconcept ontdekkingen

aardrijkskunde

aardrijkskunde

aardrijkskunde

inrichting van steden en landschappen, groei van de bevolking

grenzen, reizen, emigreren, culturen, Europa

weer, klimaten, zeestromen

biologie

biologie

biologie

ademhaling, voeding

gezondheid, ziek zijn, gezondheidszorg

onder de microscoop, onderzoekers

geschiedenis

geschiedenis

geschiedenis

Tijdvak 1 De tijd van jagers en boeren

Tijdvak 2 De tijd van Grieken en Romeinen (3000 vC - 500 nC) en Tijdvak 3 De tijd van monniken en ridders (500 - 1000)

Tijdvak 4 De tijd van steden en staten (1000 - 1500) en Tijdvak 5 De tijd van ontdekkers en hervormers (1500 -1600)

godsdienst

godsdienst

godsdienst

leefregels, feesten, groter worden bij de godsdiensten

Abraham, Mozes, Jezus, Mohammed, godsdienstige gebouwen

het begin van drie wereldgodsdiensten

natuurkunde en techniek

natuurkunde en techniek

natuurkunde en techniek

noodzakelijke techniek

nieuwe uitvindingen in transport, handel en winkel

elektriciteit, gebruik van magneten

kunst en cultuur

kunst en cultuur

kunst en cultuur

kunst als verhaal van hoe mensen leven

werelderfgoed, (zelf)portretten

kunst bekijken

sociale vaardigheden

sociale vaardigheden

sociale vaardigheden

waarden, teamafspraken

de kracht van verschillen in de klas

sport

sport

sport

moderne media

moderne media

moderne media

hulp van computers in apparaten

internet als verbinding in de wereld

nieuwe technieken nu en in de toekomst

conditie

Handig Boekje 2016-2017


21 Persoonlijk Leerplan Kern van ons onderwijs is het persoonlijk leerplan (PLP). Aan het begin van elk blok (kernconcept) maken we in overleg met leerlingen en ouders dit plan. In het persoonlijk leerplan verwijzen naar doelen en onderwerpen en vermelden we de wijze waarop de leerling de doelen wil behalen en het behalen wil presenteren. De leerling kan werken met beschikbare methodes of andere bronnen gebruiken. We bespreken duidelijk met de leerling welke bronnen hij/zij gaat gebruiken. Samen werken we aan de hand van duidelijke tussendoelen naar het behalen van de verschillende kerndoelen PO. De tussendoelen hebben we beschreven in afvinkbare lijsten, waardoor de leerling goed overzicht heeft van wat reeds is behaald en welke doelen hij/zij zich bij een volgende taak stelt. Op de volgende bladzijde staat een exemplaar van het PLP dat wij gebruiken. Aan het begin van het PLP worden in de vorige periode behaalde resultaten (beheersingsniveaus) vermeld. Daarachter worden per vak/leergebied tussendoelen en te gebruiken bronnen genoteerd. De leerling maakt in overleg met de leergroepbegeleider (lopende de periode) de keuze op welke manier hij/zij het geleerde presenteert. Dat kan met behulp van een werkstuk, een film(clip), een digitale presentatie etc. Het PLP bevat naast leerlinggegevens de volgende onderdelen. 

Ontwikkelingsperspectief d.w.z. verwachte vervolgschool voortgezet onderwijs vanaf klas 3

Resultaten vorig PLP d.w.z. drempelonderzoek, cito-volgtoetsen, methodetoetsen

Leerdoelen en voorgenomen activiteiten bij talen, rekenen/wiskunde, mens en maatschappij, mens en natuur, kunst, sport, sociaal-emotioneel, moderne media/ict

Extra aandacht voor… d.w.z. gebieden waar de leerling extra aandacht wil besteden

Eigen leervragen Bij elk kernconcept doen leerlingen onderzoek naar minimaal één eigen leervraag. Hierbij maakt de leerling zich kennis en vaardigheden eigen. Voorafgaand schrijft de leerling een projectvoorstel. Leerling en leergroepbegeleider voegen samen leerdelen toe aan het project. Het projectvoorstel bevat de volgende onderdelen. 

Titel van het project

Doelen van de leerling

Doelen uit het kernconcept (in te vullen door de leergroepbegeleider)

Handig Boekje 2016-2017


22 

Benodigdheden

Werkzaamheden

Eindproduct

Onderzoek doen Onderzoek dat de leerling doet binnen zijn project beschrijft hij in het stappenplan onderzoek doen. Het stappenplan bevat naast leerlinggegevens de volgende onderdelen. Over mijn onderwerp Welk onderwerp wil ik onderzoeken? Wat spreekt mij aan bij dit onderwerp? Wat heeft allemaal met mijn onderwerp te maken? Welke informatie over mijn onderwerp is niet belangrijk voor mijn onderzoek? Onderzoeksvraag Wat is mijn hoofdvraag? Welke deelvragen gebruik ik als tussenstappen? Wat moet ik weten om antwoord te kunnen geven? Waar vind ik mijn informatie? Vaardigheden Wat moet ik kunnen voor dit onderzoek? Waar gebruik ik deze vaardigheden in mijn onderzoek? Informatie beoordelen Hoe weet ik dat mijn informatie betrouwbaar is? Antwoord geven Wat is het antwoord op mijn deelvragen? Wat is het antwoord op mijn hoofdvraag? Proeven doen Als voor je onderzoek een proef nodig is, kun je die hier voorbereiden en de resultaten opschrijven. Welke proef is nodig om antwoorden te vinden? Wat heb ik nodig voor de proef? Waar voer ik de proef uit? Hoe voer ik de proef veilig uit? Overleg altijd voordat je de proef doet met de leergroepbegeleider (school) en je ouders (thuis) Welk resultaat verwacht ik bij de proef? Wat was het resultaat van de proef? Wat leer ik uit de proef? Antwoorden presenteren Hoe presenteer ik wat ik heb geleerd?

Handig Boekje 2016-2017


23 Wat heb ik nodig? Wanneer presenteer ik? Mijzelf beoordelen Wat vind ik van mijn aanpak bij het onderzoek? (feedback) Wat vind ik van de eindpresentatie? (feedback) Wat zal ik een volgende keer anders doen? (feedforward)

Handig Boekje 2016-2017


24

Vertel me iets en ik vergeet. Laat me iets zien en ik onthoud. Laat me ervaren en ik zal het begrijpen. @confucius

4# Krachtige leermiddelen Instructie Voor ieder vakgebied bieden we leerlingen instructie. De leerlingen oefenen intensief vaardigheden met de leergroepbegeleider (bij de talen spreken leerlingen intensief de taal). Voor de andere instructies geldt dat de opzet is dat leerlingen na verloop van tijd zelf de keuze kunnen maken om deel te nemen, al naar gelang het aanbod. Het onderwerp van elk instructieaanbod maken we van te voren bekend aan de leerlingen. Binnen de instructie krijgen de leerlingen verschillende oefenmomenten. We streven naar effectieve instructies van maximaal acht minuten. Een aantal instructies bieden we aan in de vorm van een Pick Me Up. Dat is de presentatie waarmee we elke ochtend beginnen (8.45-9.00 uur). Informatiebronnen Voor ieder vakgebied is een methode of een aantal lesbrieven beschikbaar voor de leerlingen. Bij een aantal instructies/trainingen werken we intensief vanuit de methode. Onder andere bij rekenen/wiskunde en de moderne vreemde talen. Voor veel vakgebieden geldt de methode als een informatiebron die de leerlingen, in overleg met de leergroepbegeleiders wel/niet gebruiken. Leerlingen maken naast de methodes gebruik van verschillende informatiebronnen op internet zoals webquests, (online) werkbladen, Schooltv-beeldmateriaal en -opdrachten en dergelijke. vakgebied

methode / leermiddelen

Nederlands

Taalzee en Nieuwsbegrip TC 1-2, Muiswerk TC 2-4, www.mnmweek.nl TC 3-4

rekenen

Rekentuin en Exova TC 1-2, Muiswerk TC 2-4

Engels

Take it easy en Words and birds TC 1-2, Stepping Stones TC 3-4

Frans

Grandes Lignes TC 3-4

Duits

Neue Kontakte TC 3-4

aardrijkskunde

De Geo TC 3-4 en schoolprojecten TC 1-4, 4x Wijzer TC 1-4

Handig Boekje 2016-2017


25

geschiedenis

Feniks TC 3-4 en schoolprojecten TC 1-4, 4x Wijzer TC 1-4

godsdienst

schoolprojecten

biologie / verzorging

Biologie voor jou en schoolprojecten

natuur en techniek

Bekijk het! en schoolprojecten

kunst en cultuur

schoolprojecten

verkeer

verkeerslesbrieven

burgerschapsvorming

schoolprojecten

sociaal-emotionele ontwikkeling

schoolprojecten

Ipad Leerlingen werken bij de programmalijn Tiener College met een Ipad (mini). We vragen ouders de Ipad zelf aan te schaffen. Apps Apps helpen de leerlingen om presentaties te produceren en leerstof te verwerken. We maken de leerlingen bekend met een selectie apps, die ook in instructies vaak door de leergroepbegeleider worden gebruikt. De apps worden met een schoolaccount aangeschaft en beschikbaar gesteld aan de leerlingen. De apps staan in het onderstaande overzicht. Daarnaast kunnen leerlingen zelf apps kiezen en aanschaffen.

Pages Tekstverwerkingsprogramma waarbij eenvoudig afbeeldingen kunnen worden toegevoegd Evernote (*) Een programma waarmee leerlingen voor elke gewenste taak een online notitieboek kunnen maken. Hierin verzamelen ze aantekeningen. In de aantekeningen kunnen eenvoudig afbeeldingen en links worden toegevoegd. Alle notitieboeken zijn op willekeurig welke computer online te openen. Ook kunnen de notities gemakkelijk worden gedeeld met anderen. Keynote Programma waarmee leerlingen gemakkelijk presentaties maken. Puppet Pals Met bestaande animaties kunnen leerlingen in verschillende decors clips maken, waarbij zij zelf commentaar kunnen inspreken. Op die manier kunnen leerlingen bijvoorbeeld een stukje natuurkunde, geschiedenis of aardrijkskunde uitleggen. Popplet (*) Programma waarmee leerlingen eenvoudig een woordweb (mindmap) kunnen maken, door aan een centraal onderwerp een onbeperkt aantal vakken te koppelen (takken en zijtakken). Zo kunnen leerlingen een lastig onderwerp overzichtelijk in beeld brengen. Binnen elk vakje is het mogelijk een afbeelding, link of filmclip te plaatsen.

Handig Boekje 2016-2017


26

Prezi (*) Presentatieprogramma waarbij de leerlingen niet aparte dia’s over hun onderwerp maken, maar als het ware op een groot doek onder verschillende kopjes hun informatie noteren. Ook hier bestaat de mogelijkheid om eenvoudig afbeeldingen, links en filmclips toe te voegen. Book Creator Programma waarmee leerlingen met tekstkaders en eenvoudig te verslepen afbeeldingen en filmclips een boek kunnen schrijven en opmaken. Via een recorder is het mogelijk geluidsopnamen aan bladzijden toe te voegen. Google Earth (*) Programma waarmee de leerlingen kunnen inzoomen op kaart en satellietbeeld van de aarde. Garageband Programma waarin instrumenten als piano, gitaar, bas en drums kunnen worden bespeeld en worden opgenomen. Via de microfoon is het mogelijk zangopnamen te maken. Via de mixfunctie kunnen de leerlingen de verschillende instrumenten en stemmen samenbrengen en eigen muziek maken. StopMotion / iMovie Twee programma’s waarmee de leerlingen zelf filmclips kunnen maken. StopMotion biedt de mogelijkheid om foto’s van veranderende situaties tot een film te maken (bijvoorbeeld kleipoppetjes of tekeningen voor een tekenfilm). iMovie biedt de mogelijkheid om een film te monteren inclusief begin- en eindtitels en soundtrack. (*) Ook te gebruiken op een laptop

Handig Boekje 2016-2017


27

Een schildpad weet meer van de wegen te vertellen dan een haas @kahlilgibran

5# Weten hoe ver je bent gekomen Leerlijnen Voor elk leergebied is een leerlijn ontwikkeld. Om de leerlingen overzichtelijk te begeleiden bij het behalen van de kerndoelen maken we gebruik van heldere tussendoelen. Deze doelen werken als tussenstappen naar grotere einddoelen. Ze zijn beschreven in afvinkbare lijsten. Voor elke leerling is een map met vinklijsten beschikbaar waarin de leergroepbegeleiders behaalde doelen aangeven. Op deze manier bieden we leerlingen en ouders een gedetailleerd ontwikkelingsoverzicht. Leerlingen bieden bij het behalen ‘bewijsstukken’ aan zoals toetsen, werkstukken, presentaties e.d. De leerlingen bewaren deze stukken in een portfolio. De 1. 2. 3. 4. 5.

tussendoelen zijn beschreven in de volgende katernen: Talen Rekenen/wiskunde Mens & maatschappij Science Overige vakken (sport, kunst en cultuur, ict, sociale vaardigheden en persoonlijke ontwikkeling, loopbaanoriĂŤntatie)

Binnen instructies brengen we steeds verbanden aan tussen deze leergebieden. Binnen de leerlijnen zijn de verschillende vakvaardigheden opgenomen. Daarnaast evalueren we met een serie rubrics meer algemene of kernvaardigheden zoals gemotiveerd leren, samenwerken en presenteren.

Handig Boekje 2016-2017


28

Zelf bewijs leveren We dagen de leerlingen uit om zoveel mogelijk zelf ‘bewijsstukken’ te leveren die tonen dat kerndoelen PO/VO zijn behaald. Daarvoor maken de leerlingen individueel en in teamverband werkstukken, films e.d., maken zij kennis- en vaardighedentoetsen en houden zij presentaties. Niet altijd is het representatief (ook aantoonbaar te maken) wat ieder individueel heeft geleerd bij een groepsprestatie. Daarom kijken we secuur met de leerlingen welke ‘bewijsstukken’ het beste als groepje of individueel kunnen worden geleverd. De stukken die de leerling maakt, vormen samen een portfolio. Hierin komt het behalen van kerndoelen tot uitdrukking (examendeel van het portfolio) maar ook de persoonlijke ontwikkeling (ontwikkeldeel). Op een aantal onderdelen is een mondelinge of schriftelijke toets verplicht. Hoewel we naast het eigen portfolio van de leerling ook kleine en grotere landelijk gebruikte toetsen (waaronder Cito-toetsen) afnemen, als extra kwaliteitstoetsing, menen we dat het portfolio van de leerling de kern van het leerproces vormt. We willen tegemoetkomen aan verschillen in leerstijlen en intelligenties. In het portfolio is de leerling zelf aan zet en laat de leerling op eigen wijze zien wat hij/zij beheerst. Het portfolio met werkstukken wordt online bewaard door de leerling (deels op papier in een map, deels digitaal op de Ipad).

Handig Boekje 2016-2017


29 Ontwikkelingsgesprek Elk persoonlijk peerplan bespreken we met de leerling en de ouders samen. De leergroepbegeleider maakt een PLP. In het gesprek wordt bekeken in hoeverre het passend is. Leerlingen die starten met de programmalijn Tiener College worden in de eerste weken van het schooljaar met hun ouders uitgenodigd voor het gesprek. Toetsen Binnen het Tiener College programma toetst de leerling zijn/haar kennis en vaardigheden op de volgende manieren: 1. Examen- en ontwikkelportfolio 2. Cito-volgtoetsen 1. Portfolio De leerling maakt een (deels digitale) verzamelmap met ‘bewijsstukken’ van wat hij/zij heeft geleerd. 2. Cito-volgtoetsen Leerlingen maken de midden- en eindtoetsen van Cito (PO) en Cito VAS (VO). We gebruiken in PO zowel de midden- (M) als eindtoets (E). Op deze wijze bewaken we goed de vorderingen van de leerlingen. Mede aan de hand van deze toetsen kunnen we leerlingen een passend aanbod taal en rekenen bieden. Successen vieren We vinden het belangrijk de juiste mate van aandacht te geven aan behaalde successen. Daarom krijgt de leerling bij de evaluatie van een PLP met ouders de gelegenheid te presenteren wat hij/zij de voorbije periode heeft bereikt. In het gesprek bespreken we ook de resultaten van voorbije (cito volg)toetsen. De resultaten worden vermeld op het nieuwe PLP, als startniveau, waarbij duidelijke streefdoelen worden gesteld voor de nieuwe periode. Ook in de maandsluiting en de jaarsluiting geven we de leerlingen kans hun successen te laten zien en te vieren. Onbelemmerde doorstroom Binnen het programma van het Tiener College werken we aan een onbelemmerde doorstroom. Dat wil zeggen dat leerlingen in principe altijd verder gaan met het volgende programmajaar. Eventuele achterstanden in taal- en rekenontwikkeling worden binnen dat programma getraind. Versnelde ontwikkeling In de regel bieden we elke leerling naast de gewone leerstof ruimte voor eigen accenten, interesses en onderzoeksprojecten. Als een kind blijk geeft van bijzondere aandacht voor de leerstof én nieuwe lesstof snel beheerst én zich sociaal-emotioneel evenwichtig ontwikkelt én gemotiveerd is, kunnen wij in overleg met de ouders besluiten een leerling een versnelde ontwikkeling te laten doormaken.

Handig Boekje 2016-2017


Kom kennismaken! @tienercollege

6# Kiezen voor Tiener College

We bieden leerlingen en ouders die meer willen weten over Tiener College graag verschillende gelegenheden om kennis te maken. In november en februari organiseren we een open huis. Leerlingen en ouders die willen kennismaken met Tiener College kunnen tijdens deze inloopmiddag/ avonden de lesruimten en werk van leerlingen bekijken en alle vragen stellen. Vanzelfsprekend is het altijd mogelijk daarnaast een afspraak te maken voor een persoonlijk gesprek. Hiervoor kunt u contact opnemen met Mariska van Wijngaarden (m.k.van.wijngaarden@tienercollege.nl).

Handig Boekje 2016-2017


31

Aanmelden Op onze website staat een aanmeldingsformulier. Op het formulier staan verdere benodigdheden vermeld. Het formulier en verdere materialen kunnen naar ons adres worden verstuurd. Het is belangrijk om te weten dat Tiener College PO deel uitmaakt van CBS Regenboog. Dat betekent dat leerlingen bij de genoemde basisschool worden ingeschreven. Voor Tiener College VO geldt inschrijving bij CS De Hoven locatie Gilde. Motivatiegesprek Na aanmelding nodigen we leerling en ouders uit voor een motivatiegesprek. Na het gesprek nemen we ook contact op met de leerkracht van de basisschool voor de uitwisseling van informatie. Van de basisschool / Junior College hebben we verder een Onderwijskundig Rapport (OKR) nodig. Op grond van de gesprekken met leerling/ouders en basisschool en het OKR besluiten we of een leerling kan worden toegelaten. Het OKR kunt u opvragen bij de basisschool. Zij kunnen het sturen naar ons adres. Voorbereiding gesprek We vragen leerlingen voor het gesprek een werkstuk te maken over zijn/haar motivatie voor Tiener College. Het werkstuk is uitgangspunt in het gesprek. Doel van het gesprek is het afstemmen van verwachtingen en nader onderzoeken of het concept van Tiener College de meest geschikte vorm van onderwijs is voor de leerling. Meer informatie over het motivatiewerkstuk is te vinden op onze website. Doorgroeien na Tiener College Leerlingen werken in groep 1-6 aan het Junior College programma. Daarna is er een vervolg in Tiener College. Tiener College is een programmalijn voor 10-14 jaar. Leerlingen werken op dezelfde wijze als Tiener College. Ook Tiener College gebruikt een persoonlijk leerplan en heeft de leerstof PO/VO verdeeld over de zes kernconcepten. Het programma Tiener College voor de leerlingen basisonderwijs wordt verzorgd door leerkrachten basisonderwijs. Het programma voor leerlingen voortgezet onderwijs wordt verzorgd door docenten voortgezet onderwijs. Instroom, doorstroom, uitstroom JC 6 Groep 6 TC 1 groep 6 TC 2 groep 8 TC 3 klas 1 TC 4 klas 2

20152016

Bevorderd

Andere school (-)

Doorstroom intern

Doorstroom intern

Nieuwe instroom

11

11

1

nr TC 1

10

3

TC 1

13

15

15

-

nr TC 2

2

TC 2

18

18

17

10

nr TC 3

15+1 doublure 6

2

TC 3

8

21

21

8

nr TC 4

13

-

TC 4

13

8

8

8

Uitstroom groep 8: 2x vmbo bb, 1x vmbo tl, 2x havo, 5x vwo Uitstroom klas 1: 1x vmbo bb, 3x vmbo kb, 1x vmbo tl, 3x havo

Handig Boekje 2016-2017

20162017


32 Uitstroom klas 2: 1x pro, 1x vmbo kb, 6x vmbo tl

7# Enkele praktische zaken Afwezigheid melden en verlof vragen Afwezigheid kan worden doorgegeven via 0183 - 640 682 en info@tienercollege.nl. Voor bijzondere gelegenheden is het mogelijk verlof aan te vragen. We horen het graag zo snel mogelijk en zullen met u bekijken of verlof in de betreffende situatie mogelijk is. Wijzigingen in adresgegevens doorgeven Wijziging in adresgegevens kan eveneens worden doorgegeven via info@Tiener college.nl. Vrijwillige ouderbijdrage De vrijwillige ouderbijdrage bedraagt voor het schooljaar 2016-2017 € 75,- voor leerlingen basisonderwijs (inclusief kamp) en € 175,- voor leerlingen voortgezet onderwijs (inclusief tweemaal kamp). Het bedrag wordt gebruikt voor onder andere excursies, vieringen en ouderavonden. De bijdrage wordt besteed aan de volgende activiteiten. Basisonderwijs: LAB’s, excursies, buitenschools leren, gastlessen 30,kunst en cultuur 10,verzorging/koken 10,kamp 25,Voortgezet onderwijs LAB’s, excursies, buitenschools leren, gastlessen 80,kunst en cultuur 50,verzorging/koken 10,loopbaanoriëntatie, beroepenprojecten 10,kamp 25,Veiligheid We spannen ons er dagelijks voor in om te zorgen voor een veilige, vertrouwde leeromgeving. In overleg hebben de scholen van LOGOS een gedragscode ontwikkeld. Deze gebruiken we voor alle leerlingen die het programma Tiener College volgen. Een samenvatting daaruit: 1. Van iedereen verwachten wij een passende, professionele omgang met elkaar. Dit betekent dat we geen enkele vorm van seksuele intimidatie of misbruik tussen personeel en leerlingen en tussen leerlingen onderling tolereren.

Handig Boekje 2016-2017


33

2. Het is van het grootste belang dat iedereen (leerlingen, ouders en personeel) pesten als een bedreiging ziet en bereid is pesten te voorkomen en/of te bestrijden. Hiervoor gebruiken we methodisch materiaal. Ook is een pestprotocol aanwezig.

3. We verwachten dat een ieder zich onthoudt van een discriminerende houding of discriminerende taal.

4. Iedere vorm van lichamelijk en verbaal geweld door personeelsleden en leerlingen worden, zoveel als mogelijk, voorkomen en niet getolereerd. We stimuleren de sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerlingen om hen te leren omgaan met gevoelens van allerlei aard.

5. Het gebruik van of handelen in stimulerende middelen (drugs, alcohol) is niet toegestaan. Ook bij alle excursies gelden deze regels. In het gebouw zijn Mariska van Wijngaarden en Pieter Snel BHV-ers. BHV staat voor bedrijfshulpverlening. Om bij calamiteiten snel, doeltreffend en efficiĂŤnt te handelen wordt de ontruiming jaarlijks geoefend. We organiseren daarvoor oefeningen en ontruimingen. Verzekering Stichting LOGOS heeft een verzekeringspakket afgesloten, bestaande uit een ongevallenverzekering en een aansprakelijkheidsverzekering. Dat betekent dat leerlingen bij het volgen van het Tiener College programma op de volgende wijze verzekerd zijn. Op grond van de ongevallenverzekering zijn alle betrokkenen bij schoolactiviteiten (leerlingen, personeel, vrijwilligers) verzekerd. De verzekering geeft recht op een (beperkte) uitkering als een ongeval tot blijvende invaliditeit leidt. Ook zijn de geneeskundige en tandheelkundige kosten gedeeltelijk meeverzekerd, voor zover de eigen verzekering van betrokkene geen dekking biedt (bijvoorbeeld door eigen risico). MateriĂŤle schade (kapotte bril, fiets etc.) valt niet onder de dekking. De aansprakelijkheidsverzekering biedt zowel de school zelf als zij die voor school actief zijn (bestuursleden, personeel, vrijwilligers) dekking tegen schadeclaims als gevolg van onrechtmatig handelen. Voor CS De Hoven geldt het volgende. Vanuit de ouderbijdrage wordt ook de premie voor een ongevallenverzekering alsmede een aansprakelijkheids-verzekering betaald. Op grond van de ongevallenverzekering zijn alle betrokkenen bij schoolactiviteiten (leerlingen, personeel en vrijwilligers) verzekerd. De verzekering geeft recht op een (beperkte) uitkering als een ongeval tot blijvende invaliditeit leidt. Ook zijn de geneeskundige en tandheelkundige kosten gedeeltelijk meeverzekerd, voor zover de eigen verzekering van betrokkene geen dekking biedt (bijvoorbeeld door eigen risico). MateriĂŤle schade (kapotte bril, fiets etc.) valt niet onder de dekking. De aansprakelijkheidsverzekering biedt zowel de school zelf als diegenen die voor de school actief zijn (bestuursleden, personeel en vrijwilligers) dekking tegen schadeclaims als gevolg van onrechtmatig handelen. Wij attenderen u in dat verband op twee

Handig Boekje 2016-2017


34 aspecten, die vaak aanleiding zijn tot misverstand. Ten eerste is de school of het schoolbestuur niet zonder meer aansprakelijk voor alles wat tijdens de schooluren en buitenschoolse activiteiten gebeurt. Wanneer dit wel het geval zou zijn, zou alle schade die in schoolverband ontstaat door de school moeten worden vergoed. Deze opvatting leeft wel bij veel mensen, maar berust op een misverstand. De school is alleen aansprakelijk en daarmee schadevergoedingsplichtig wanneer er sprake is van een verwijtbare fout. De school (of zij die voor de school optreden) moeten dus te kort zijn geschoten in hun rechtsplicht. Het is dus mogelijk dat er schade wordt geleden, zonder dat er sprake is van enige onrechtmatigheid van de kant van de school. Een voorbeeld daarvan is schade aan een bril tijdens de gymnastiekles; die schade valt niet onder de aansprakelijkheidsverzekering, en wordt (dan ook) niet door de school vergoed. Ten tweede is de school niet aansprakelijk voor (schade door) onrechtmatig gedrag van leerlingen. Leerlingen (of, als zij jonger zijn dan 14 jaar, hun ouders) zijn primair zelf verantwoordelijk voor hun doen en laten. Een leerling die tijdens de schooluren of tijdens andere door de school georganiseerde activiteiten door onrechtmatig handelen schade veroorzaakt, is daar dus in de eerste plaats zelf (of de ouders) verantwoordelijk voor. Het is dus van belang dat ouders/verzorgers zelf een particuliere aansprakelijkheidsverzekering afsluiten. Benodigde materialen We vragen de leerlingen een aantal schoolmaterialen zelf aan te schaffen. Het gaat om de volgende materialen:             

Multomap A4 Schutbladen Ruitjesbladen Lijntjesbladen Bewaarmap A4 Notitieblok Dummy (gebonden notitieboek) Pennen Viltstiften Kleurpotloden Tekstmarker Schaar Lijm

Leerlinggegevens en fotogebruik Alle gegevens van een vertrokken leerling worden nog 5 jaar door ons bewaard. Daarna worden de gegevens vernietigd. Alleen naam en adresgegevens blijven nog in het archief. Middels het inschrijfformulier vragen wij ouders toestemming voor het gebruik van foto’s op onze website en in folders, persberichten e.d.

Handig Boekje 2016-2017


35

Sponsoring Bij sponsoring voeren wij een voorzichtig beleid. Bij eventuele sponsoring krijgen sponsors geen gelegenheid enige invloed uit te oefenen op het onderwijsprogramma en het schoolbeleid. Opbrengsten van een eventuele sponsorloop zullen worden verantwoord in onze berichten aan ouders. Klachtenregeling De leerlingen worden aan het begin van het schooljaar geĂŻnformeerd over de klachtenregeling en het leerlingenstatuut. De volledige versies van de klachtenregeling en het leerlingenstatuut liggen op iedere locatie ter inzage, zijn op de website te vinden en worden op verzoek ook toegestuurd. In de klachtenregeling staat onder meer aangegeven, dat men een probleem in eerste instantie probeert op te lossen met de betrokken medewerker van de school. Als dat niet mogelijk is, dient de klacht bij het locatiemanagement te worden ingediend en als dat niet tot een bevredigende oplossing leidt, kan men zich richten tot achtereenvolgens het bestuur en de externe klachtencommissie waarbij de school is aangesloten. Op iedere locatie is een contactpersoon, die kan helpen de klacht op de juiste plaats in te dienen. Het adres van deze externe klachtencommissie is: Klachtencommissie Protestants-Christelijk Onderwijs Postbus 82324 2508 EH DEN HAAG Telefoon: 070 386 16 97 Telefax: 070 302 08 36 E-mail: info@gcbo.nl website: www.klachtencommissie.org In het leerlingenstatuut van CS De Hoven dat we gebruiken staat weergegeven wat de school van leerlingen en ouders verwacht en wat ouders en leerlingen van de school mogen verwachten. Het leerlingenstatuut is de basis voor de huisregels zoals die voor elke locatie zijn opgesteld. De grondregel van dit reglement bestaat uit de verwachting dat een ieder respectvol met de ander en met bezittingen van de ander omgaat. Discriminerend, kwetsend, dreigend of storend gedrag kan niet worden getolereerd. Naast de contactpersonen in het kader van de klachtenregeling zijn er op elke vestiging een of meer vertrouwenspersonen die als contactpersonen geraadpleegd kunnen worden als men vragen heeft op het gebied van seksuele intimidatie. Zie verderop in deze gids. In bijzondere gevallen kan men (al dan niet met hulp van de genoemde interne vertrouwenspersonen of contactpersonen) voor vertrouwenszaken in contact treden met de volgende externe instanties: Afd. Jeugdgezondheidszorg van de GGD De heer P.J.G.A.M. van Eeden Arkelsedijk 24 4206 AC GORINCHEM Telefoon: 0183 64 63 63

Handig Boekje 2016-2017


36 Telefax: 0183 64 90 80 www.ggdzhz.nl Vertrouwensinspectie onderwijs Telefoon: 0900 111 31 11 (lokaal tarief) Het meldpunt is dagelijks te bereiken van 08.00 - 17.00 uur Extra begeleiding We zetten ons er maximaal voor in om iedere leerling de bij hem/haar passende begeleiding te bieden. We overleggen met de samenwerkingsverbanden PO en VO wanneer extra hulp nodig is voor een leerling. Adres PO: PCL SWV Rivierengebied Midden Nederland Hoefslag 6 4205 NK GORINCHEM Bijzondere activiteiten LAB

Op de eerste vrijdag van de maand organiseren we een uitgebreide buitenschoolse activiteit. Soms moeten we van deze dag afwijken i.v.m. beschikbaarheid van musea e.d.

Maandsluiting

Op de laatste vrijdag van de maand presenteren enkele leerlingen aan medeleerlingen, ouders en broers en zussen een stukje uit hun Persoonlijk Leerplan. Via de nieuwsbrief informeren we ouders over de tijden en het programma.

Sinterklaas

Met de leerlingen organiseren we ook een sinterklaasviering.

Kerst

Met Kerst organiseren we eveneens een viering in overleg met de leerlingen. We nodigen bij deze viering ook ouders en broers en zussen van de leerlingen uit.

Pasen

Met de leerlingen vieren we Pasen, waarbij we de leerlingen vragen mee te denken over de invulling van dit moment.

Thema-avonden

Elk jaar organiseren we enkele avonden waarop we informeren en met elkaar willen leren. Onderwerpen op deze avonden hebben te maken met ouderparticipatie, mediawijsheid, hersenen en leren en begeleiding bij schooltaken.

Jaarsluiting

We sluiten het jaar op een bijzondere manier af in aanwezigheid van ouders, broers en zussen van de leerlingen. Vast onderdeel van de jaarsluiting is een presentatieochtend waarop we presenteren en vieren wat de leerlingen hebben bereikt in het voorbije jaar. Daarnaast organiseren we een of meer culturele of sportieve activiteiten op deze dag.

Handig Boekje 2016-2017


37

Vakanties/studiedagen 2016-2017 Studiedag

21 september

Herfstvakantie

17 t/m 21 oktober

Studiedag

9 november vanaf 12.00 uur

Kerstvakantie

26 december t/m 6 januari 23 december leerlingen 12.00 uur vrij

Studiedag

9 en 10 januari

Studiedag

25 januari vanaf 12.00 uur

Studiedag

22 februari vanaf 12.00 uur

Studiedag

24 februari

Voorjaarsvakantie

27 februari t/m 3 maart

Studiedag

29 maart

Goede Vrijdag

14 april

Tweede paasdag

17 april

Studiedag

19 april vanaf 12.00 uur

Meivakantie

24 april t/m 5 mei

Hemelvaart

25 en 26 mei

Tweede pinksterdag

5 juni

Studiedag

6 juni

Zomervakantie

10 juli t/m 18 augustus 7 juli leerlingen 12.00 uur vrij

Handig Boekje 2016-2017


38

8# Over verantwoordelijke organisaties Het Tiener College is een programmalijn voor 10-14 jaar. LOGOS, Stichting voor Protestants Christelijk Onderwijs, is verantwoordelijk voor het gedeelte basisonderwijs van deze programmalijn. Het gedeelte voortgezet onderwijs van de programmalijn Tiener College valt onder de verantwoordelijkheid van Christelijke Scholengroep De Hoven. LOGOS Tot LOGOS behoren elf basisscholen in Gorinchem, Leerdam en Lingewaal, een school voor speciaal basisonderwijs, een school voor zeer moeilijk lerende leerlingen en een school voor praktijkonderwijs. Het College van Bestuur wordt gevormd door dhr. H. Mackloet. Daarnaast is een Raad van Toezicht ingericht. De Raad van Toezicht heeft tot taak intern toezicht te houden op het beleid en het functioneren van het College van Bestuur en op de algemene zaken binnen de Stichting. Missie van LOGOS “LOGOS, Stichting voor Protestants Christelijk Onderwijs, biedt op haar scholen kwalitatief goed onderwijs vanuit de protestants-christelijke identiteit. Ons onderwijs kenmerkt zich door een aanbod gericht op de mogelijkheden van het kind en het aanleren van de basisvaardigheden. Er is ruime aandacht voor het ontwikkelen van creativiteit en sociale vaardigheden. Dit alles om het kind zo goed mogelijk voor te bereiden op actief burgerschap in de samenleving van de toekomst. Onze scholen bieden structuur en veiligheid en hanteren meetbare en realistische doelen. We hebben oog voor maatschappelijke ontwikkelingen en voeren een professioneel en betrouwbaar personeelsbeleid. Wij werken aan een goede samenwerking met alle participanten in en rond de school.� Visie van LOGOS De toegevoegde waarde van ons onderwijs ligt in onze identiteit, waar waarden als respect, veiligheid, collegialiteit, zorg en professionaliteit de vormgevers zijn. De onderwijskundige opdracht van de scholen is leerlingen een passende leeromgeving te bieden, waarin zij leren zelfstandig keuzes te maken. In onze visie hebben onderwijskundigen onder meer een opvoedende taak. Om het pedagogisch-didactisch handelen te toetsen is kwaliteitszorg van belang. Kwaliteit in de ruimste zin van het woord. Wij denken hierbij aan de kwaliteit van het onderwijs, van relaties met anderen en met betrekking tot onze identiteit. Scholen De volgende scholen behoren tot LOGOS: Gorinchem: CBS De Regenboog CBS Samen Onderweg CBS Tamboerijn De Cirkel, christelijke school voor zeer moeilijk lerende leerlingen Beatrix de Burcht, christelijke school voor special basisonderwijs De Noordhoek, School voor praktijkonderwijs

Handig Boekje 2016-2017


39 Leerdam: CBS Ichthus CBS Klimop CBS Koningin Wilhelmina Lingewaal: CBS De Open Poort te Asperen CBS De Wegwijzer te Heukelum CBS De Hoeksteen te Spijk CBS Het Kompas te Vuren CBS School met de Bijbel te Herwijnen Christelijke Scholengroep De Hoven CS De Hoven is een brede scholengroep, die haar onderwijsaanbod heeft verdeeld over zes kleinschalig georganiseerde schoollocaties. Elk van deze vestigingen of locaties heeft een heel eigen karakter, dit om zo goed mogelijk recht te doen aan verschillen in behoeften bij leerlingen en hun ouders. Op elk van de locaties wordt ook op eigen wijze vorm en inhoud gegeven aan de Christelijke grondslag van de scholengroep. CS De Hoven bestaat uit de volgende locaties: Lyceum Oudehoven; havo, atheneum, tweetalig atheneum, gymnasium en tweetalig gymnasium Uilenhof; de nieuwe mavo en havo junior Gilde; Vakcollege techniek, vmbo basisberoepsgerichte, kaderberoepsgerichte en gemengde leerweg. Specifiek gericht op een goede voorbereiding op technische beroepen op allerlei niveaus en in een veelheid van richtingen (bouw t/m ICT) Windroos; voor vmbo kader- en basisberoepsgerichte opleidingen op het gebied van zorg en welzijn, handel en administratie; Calvijn in Hardinxveld-Giessendam; deze vestiging biedt een volledige opleiding vmbo gemengde en theoretische leerweg en de eerste drie leerjaren havo en vwo Schans in Sleeuwijk; basisberoepsgerichte en kaderberoepsgerichte leerweg sector economie en sector zorg en welzijn en een gemengde leerweg waar binnen het vak technologie ook de richting maritiem gekozen kan worden. Samen met het Heerenlanden College in Leerdam behoort deze scholengroep tot de Stichting Christelijk Voortgezet Onderwijs voor de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden (Stichting CVO-AV). Doel stichting CVO-AV Het doel van deze stichting is het stichten en in stand houden van scholen die als grondslag het Bijbels Evangelie van Jezus Christus hanteren. De bestuurlijke bevoegdheid en de daarbij behorende verantwoordelijkheid liggen bij het College van Bestuur. Dit wordt gevormd door de heer drs. A. Smits (voorzitter). Missie CS De Hoven De missie die alle vestigingen van de scholengroep hanteren, kan kort worden aangeduid met de afkorting GIEK. Het woord giek staat symbool voor een instrument, waarmee men gebruik makend van de omgevingsinvloeden, koers en voortgang kan houden. De letters staan voor de begrippen Geborgenheid, Inspiratie vanuit de Bijbel, Eigenheid en Kwaliteit.

Handig Boekje 2016-2017


9# Contactgegevens Tiener College Top Naeffstraat 28 4207 MT Gorinchem 0183 - 640 682 b.g.g. 06 - 127 963 50 info@Tiener college.nl, www.Tiener college.nl, www.jnrcollege.blogspot.nl Facebook en Twitter: @tienercollege Leergroepbegeleiders TC 1-2 mevrouw A. Smits (ma/di/wo) a.smits@tienercollege.nl de heer P. Snel (do) p.snel@tienercollege.nl mevrouw N. van Meer (vr) n.van.meer@tienercollege.nl TC 3-4 de heer P. Snel (ma/vr) p.snel@tienercollege.nl de heer S.C. van Berkel (di/wo/do) s.c.van.berkel@tienercollege.nl Leidinggevende mevrouw M.K. van Wijngaarden m.k.van.wijngaarden@tienercollege.nl 06 - 537 167 28 Regisseur – ontwikkelaar de heer P. Snel p.snel@tienercollege.nl 06 – 121 75 869 Specialisten de heer S.C. van Berkel de heer P. Snel mevrouw K. de Leeuw mevrouw S. Hubers mevrouw I. van Genderen mevrouw A.M. Mestrom mevrouw J. Vessies de heer H. den Boer

mens & maatschappij, science Nederlands, mens & maatschappij Engels Engels Frans Duits wiskunde, science sport en bewegen

Handig Boekje 2016-2017


41 mevrouw L. van der Hoff

beeldende vorming, kunst en cultuur

CBS Regenboog A. Kehrerstraat 7 4207 MV Gorinchem 0183 - 620541 info@regenboog-gorinchem.nl, www.regenboog-gorinchem.nl LOGOS de heer H. Mackloet (College van Bestuur) Meent 24 4141 AC Leerdam 0345 - 637980 info@stichting-logos.nl, www.stichting-logos.nl CS De Hoven / CVO-AV de heer A. Smits (College van Bestuur) Nieuwe Walsteeg 9 4201 JH Gorinchem 0183 - 646631 info@cvo-av.nl, www.cvo-av.nl, www.csdehoven.nl

Handig Boekje 2016-2017

Handig boekje Tiener College 2016 2017  
Handig boekje Tiener College 2016 2017  
Advertisement