__MAIN_TEXT__

Page 1

nieuw Type toegangsgebouw document | Titel ruien document Antwerpen


Inhoudsopgave 1 Introductie 1.1 Aanleiding 1.2 Status en inbedding van dit voorstel 2 Het plan 2.1 De hoofdlijn 2.2 Plankaart 2.3 Strip

5 5 5 7 7 9 11

4 Uitvoering 4.1 Een route naar de uitvoering 4.2 Stap 1: enthousiasmering 4.3 Stap 2: haalbaarheidsonderzoek 4.4 Stap 3: vervolg 4.5 De rol van LOS en WEID

18 18 18 18 18 18

5 Colofon

19

3 Borging 15 3.1 Ruimtelijke inpasbaarheid 15 3.2 Samenhang met het kaaienplan 15 3.3 Bouwkundige aspecten 15 3.4 Cultuurhistorie/bouwhistorie 15 3.5 Openbare ruimte en waterkering 17 3.6 Toerisme en het Ruihuis 17 3.7 Raam naar de Schelde 17 3.8 Exploitatie van het gebouw 17

5 december 2011 LOS stadomland B.V. Postbus 142 5201 AC ‘s Hertogenbosch Veemarktkade 8

Tel: 073 - 7113770 info@losstadomland.nl www.losstadomland.nl

WEID - Inspire Design Tel: 0625185837 studioWEID@gmail.com www.studioweid.nl


Introductie

1.1 Aanleiding De achtergrond voor dit projectinitiatief is onze facinatie met het toegangsgebouw tot het Scheldebalkon en de wetenschap dat vlak daarbij, onder de grond, zoiets bijzonders zit als de ondergrondse rui. De directe aanleiding voor het initiatief is het idee om het toegangsgebouw te gebruiken om vanaf de kaai een toegang te maken naar de ondergrondse Suikerrui. Dat toegangsgebouw is een raar gebouw. Het is gelijktijdig openbare ruimte en architectuur. Iedereen kent het, maar het valt bijna niemand op. Het is architectonisch niet erg bijzonder maar niemand waagt het om het weg te halen. Uit ons voorstel blijkt dat bij een juiste doorontwikkeling van het gebouw een erg bijzondere toevoeging aan Antwerpen kan worden gemaakt. Dit projectvoorstel is een initiatief van LOSstadomland (uit Den Bosch) en WEID (uit Delft). Nadere toelichting op de initiatiefnemers is te vinden in het Colofon achterin dit boekje.

Dit boekje wordt aangeboden aan het bureau van de stadsbouwmeester waar op 7 december 2011 door de initiatiefnemers een presentatie van het projectidee is gegeven.

1.2 Status en inbedding van dit voorstel Niemand hoeft iets te doen met ons voorstel, het is een mogelijkheid. Maar als de stad, de mensen, de ambtenaren en de bestuurders dit voorstel een goed idee vinden dan zou je een vervolgstap kunnen nemen. Dat zou dan zijn om te onderzoeken of dit idee echt mogelijk is, onder welke voorwaarden en in welke varianten, vervolgens kun je een beslissing nemen om een echt uitwerkingsplan te maken, waarna realisatie zou kunnen volgen Wij denken namelijk dat dit voorstel weliswaar onverwacht is, maar ook behoorlijk haalbaar (onder voorwaarde dat het niet tegen te veel technisch problemen oploopt). Het is geen extreem futuristisch idee. Nee, het is juist heel praktisch en dichtbij, en het past in de trend van herinterpretatie van bestaande gebouwen die al op verschillende plekken in Antwerpen heeft geleid tot mooie nieuwoude gebouwen.

Het voorstel is goed in te bedden in een kader: het kaaienplan. Wij denken dat ons voorstel het kaaienplan zou versterken. Het belangrijkste onderdeel van dit boekje is het volgende hoofdstuk waar het plan wordt gepresenteerd en toegelicht. 5

We hebben een beperkt onderzoek uitgevoerd voor dit plan. daarom weten we dat dit plan een aantal vragen zal oproepen. Voor zover we die vragen in deze fase al kunnen voorzien hebben we een ‘borging’ van het idee opgenomen in H3. We hebben ook een mogelijk pad naar realisatie uitgestippeld. Het kan vast nog op andere manieren maar het geeft, denken we, enig beeld op de vervolgstappen.


Het plan

2.1 De hoofdlijn We stellen voor het toegangsgebouw naar het Scheldebalkon ter plaatse van het opritgedeelte te ondergraven en er een verdieping onder aan te brengen. We zien de rijweg als het dak van een ruimte die de grond ingaat en daar doorloopt tot aan de ondergrondse Suikerrui, en zo de rui toegankelijk maakt. Het toegangsgebouw brengt je dan (bovenop) niet alleen naar plus 1 (het Scheldeterras) maar ook (binnenin) naar min 1 (de Suikkerrui). Daarmee wordt het gebouw dus een schakel tussen drie niveaus: de stad, het Scheldeterras en de Suikkerrui. Het gebouw wordt op deze manier belangrijk en daarom stellen we voor ook een goede functie voor het horizontale deel te zoeken, bijvoorbeeld een horecagelegenheid. De nieuwe ruimte van het toegangsgebouw, die dus de grond ingaat, is een spectaculiare ruimte omdat deze gekromd is, scheef ligt en uitkomt op een geheimzinnige plaats.

7


9


11


13 13


Borging

In dit hoofdstuk stippen we een aantal thema’s aan die voor het initiatief belangrijk zijn, of die belangrijk worden als het voorstel verder wordt uitgewerkt. We hebben in dit stadium vooral vragen, nauwelijks oplossingen.

3.1 Ruimtelijke inpasbaarheid We verwachten dat het toegangsgebouw en het gewelf van de Rui niet precies op elkaar aansluiten. We denken, op basis van de ruienkaart dat de Rui net naast het toegangsgebouw ligt maar het zou ook best deels op de Rui kunnen liggen. In alle gevallen zal er een soort koppelstuk gemaakt moeten worden. Een van de eerste zaken die uitgezocht zou moeten worden is hoe deze aansluiting precies in elkaar zit.

3.2 Samenhang met het kaaienplan Het Scheldekaaienplan spreekt van een nieuwe openbare ruimte die de inwoners van Antwerpen en de vele toeristen een plek moet geven om te flaneren, de schoonheid van het water te bewonderen en te reflecteren op een eeuwenoude geschiedenis. De historisch waardevolle gebouwen aan de kade moeten het oorspronkelijke karakter

laten zien maar tegelijkertijd functioneel zijn in een moderne context. Ons voorstel voldoet aan deze omschrijving. Het maakt de historie zichtbaar door deze om te vormen tot toeristische attractie en koppelt deze aan een modern cafe.

3.3 Bouwkundige aspecten Het toegangsgebouw naar het Scheldebalkon is een ‘normaal’ gebouw. Er ligt dan wel een straat op het dak maar het blijft een ‘normaal’ waterdicht dak. Omdat het gebouw de drager van de toegangsweg is, is het technisch een betrouwbaar gebouw en zal het ook zo moeten blijven. Het zal voor de nieuwe functie van cafe moeten worden gemoderniseerd en aangepast. Voor de toegang naar de ondergronds Rui is natuurlijk meer nodig. Er moet worden uitgegraven (het is ook nu al een beetje verdiept) en er moet een toegang tot het gewelf van de Rui aan de zijkant van de tunnel worden gemaakt. Dit zijn technische bijzonderheden die niet onoverkomelijk zijn maar de uitwerking van het plan wel kunnen beïnvloeden.

3.4 Cultuurhistorie/bouwhistorie Het verbinden van een 19de eeuws gebouw met een historische bijzonderheid als de Rui roept vragen van cultuurhistorische zuiverheid op. Wij hebben ons die vraag in ieder geval gesteld. We hebben geredeneerd dat de Rui een gegroeid bouwwerk is met vele tijdslagen en dat daar best een nieuwe laag aan toegevoegd kan worden, waarbij de stijl niet zo belangrijk is.

15


De stijlkeuze voor de ondergrondse uitbouw van het toegangsgebouw is een dilemma: dit gebouw is namelijk in één stijl opgebouwd. Het dramatische effect van een ‘pseudo’historische omgeving is zo groot dat wij dit zwaarder vinden wegen dan een zuivere afleesbaarheid van historische tijdslagen. Dit wordt ook beïnvloed door het feit dat het toegangsgebouw architectonisch niet als bijzonder waardevol wordt gezien. We kiezen daarom voor een volledig historische sfeer in het gebouw zodat het verhaal sterker blijft hangen bij de bezoeker. Wel gebruiken we een detail: we brengen een horizontale lijn aan die op de scheiding van oud en nieuw zit en die ook een visueel doel heeft, Een horizon.

3.5 Openbare ruimte en waterkering Het Steenplein is een van de belangrijkste openbare-ruimtes van Antwerpen en schakel tussen stad en kaai. Wij realiseren ons dat de inrichting van die openbare ruimte, zeker gezien het feit dat er ook nog een waterkering moet komen, een complexe opgave is. Wij kunnen niet overzien welke eisen aan de openbare ruimte gesteld worden. Wij verwachten dat een openbare ruimteplan voor dit gebied beïnvloed zal worden door de functie van het toegangsgebouw. Als ons voorstel zou worden uitgevoerd dan is het gebouw een zeer belangrijk onderdeel van de openbare ruimte aan het Steenplein met een belangrijke wandelroute dwars door het gebouw. We hebben nu, zonder al te veel pretentie, een beeld geschetst van een nieuwe kademuur die rond het toegangsgebouw ligt. Met name in de film is het zichtbaar dat de muur een behoorlijk sterk ruimtelijk effect heeft. Het maakt een prettige tussenzone, een verblijfsruimte, tussen cafe en Schelde. We hebben de kering getekend als een cortenstalen muur

van 60 cm. Met die hoogte is een gewone kademuur te maken en de extra hoogte moet ‘opklikbaar’ worden gemaakt. Een andere mogelijkheid is open kaai-ruimte, die het terras meer aan de schelde zou leggen. Dan moet een andere waterkeringsoplossing gevonden worden.

3.6 Toerisme en het ruihuis Dit plan maakt de beleving van de ruien op, wellicht, de spannendste plek mogelijk. Wij stellen ons voor dat dit deel van de Suikerrui, over misschien een afstand van 50 meter klimatologisch afgezonderd wordt van het systeem van de Ruien zodat er een prettig verblijfsklimaat te maken is. De omgeving van de vlonder die we getekend hebben wordt op een gegeven moment dus afgeschermd, met een glazen wand bijvoorbeeld. We hebben dit niet verder uitgewerkt omdat dit te specifieke technische kennis vraagt en omdat er dan veel meer informatie moet zijn over de situatie Het doel van de ingrepen in de tunnel is om het mogelijk te maken vrijelijk via het toegangsgebouw de Rui in te lopen. Het gebruik van de vlonderruimte is afhankelijk van de maat van de Rui op deze plek. Deze kennen we niet precies. Op de ruinekaart lijkt er een beperkte versmalling te zitten maar we hopen dat het zelfs een caferuimte kan worden, of een voorlichtingsruimte. Dit plan heeft invloed op de exploitatie van het Ruihuis. In principe kan het Ruihuis een ‘boost’ krijgen door dit plan, het is bijvoorbeeld mogelijk een wandelroute van hier naar het Ruihuis te maken. Daarmee zou een laagdrempelige voorziening worden toegevoegd aan de echte ‘expedities’. Als het zo zou zijn dat het Ruihuis nu al een te dure voorziening met een te laag toeristisch rendement

is dan kan de hele expositie beter naar deze plek worden gebracht. Het lijkt ons dat de beleving van de ruien voor veel toeristen een ‘10-minuten’ moment is. De voorziening die wij voorstellen kan daaraan voldoen.

3.7 Het raam naar de schelde Belangrijk voor de verblijfskwaliteit in de Rui, en voor het het zichtbaar maken van deze historisch belangrijke verbinding (die de rivier met de markt koppelde), is het raam naar de Schelde. We weten dat dit raam bestand zal moeten zijn tegen wisselende waterstanden en we verwachten dat dit nog een hele klus zal worden om dit technisch mogelijk te maken. Maar als we het nu niet tekenen dan wordt de discussie misschien niet gevoerd.

3.8 Exploitatie van het gebouw Het cafe heeft een oppervlak van ongeveer 150 m2. Hoewel dit een redelijke maat is voor een rendabele bedrijfsvoering, is het niet erg groot. Wij denken dat er hier een krachtige commerciële voorziening moet komen. Een krachtige onderneming zal voortdurend nieuwe mogelijkheden van gebruik van de ruien onderzoeken. Daartoe moet het bedrijf groot genoeg worden gemaakt en zou niet alleen het cafe moeten runnen maar ook een flink Scheldeterras (direct rond het gebouw maar ook bijvoorbeeld op het vlonder van de oude veerpont) en/of een horecavoorziening in de Rui. Wellicht dat uitbreiding van het toegangsgebouw met bijvoorbeeld serres noodzakelijk zal blijken om zo’n soort commerciele eenheid van voldoende omvang te regelen. Als het cafe kan doorlopen in de Rui dan zouden publieke exploitatiebijdragen wellicht niet nodig zijn.

17


Uitvoering

4.1 Een route naar de uitvoering Het is onze ambitie dat dit plan ook echt gerealiseerd wordt. Daarom hebben we een globaal pad naar uitvoering doordacht, hoewel we ons realiseren dat dat alleen een eerste aanzet kan zijn. Centraal in die aanpak staat om zowel de enthousiasmering als de haalbaarheid in twee stapjes te verdelen.

4.2 Stap 1: enthousiasmering Het begint bij de vraag of de inwoners en bestuurders van Antwerpen dit gebouw zien zitten en er enthousiast over kunnen worden. Dat enthousiasme is nodig, want de bouw zal waarschijnlijk deels met publieke middelen mogelijk geraliseerd moeten worden. Probleem bij deze enthousiasmering is dat de haalbaarheid in het huidige stadium geheel onduidelijk is. Een eerste stap zal dan ook vooral intern gemaakt moeten worden lijkt ons. Het beginpunt ligt wellicht bij de stadsbouwmeester. Daarom hebben we die als eerste benaderd om dit verhaal te vertellen. Als het goed valt dan lijkt het ons logisch dat er vervolgens een korte ambtelijke toets op realiteitszin plaatsvindt. Als dat gunstig uitpakt dan presenteren we het plan graag in een informele setting, aan de verantwoordelijke bestuurder. Wij plaatsen het filmpje in de tussentijd op Youtube. We overwegen nog of we het plan zullen aanbieden

aan de dagbladen. Als de gemeente het plan serieus vindt kunnen we dit wellicht beter even uitstellen om verwarring bij het publiek te voorkomen.

4.3 Stap 2: haalbaarheidsonderzoek Als er enthousiasme is dan kan een eerste haalbaarheidsonderzoek plaatsvinden. We kunnen ons voorstellen om alle relevante aspecten in hoofdlijnen te onderzoeken. Deze stap is gericht op het in kaart brengen van kansen en risico’s, nog niet om een echt plan te maken. Er zijn nogal wat aspecten die bekeken moeten worden. We kunnen nu al een rijtje opnoemen, en dat zal zeker niet volledig zijn: • De plaats en toestand van de Rui • De technische mogelijkheden van water en klimaatbe heersing in de Rui • De toestand van het toegangsgebouw • De constructieve vraagstukken rond de Rui en het gebouw • De ondergrondse infrastructuur (wij vermoeden dat er een zware riolering op deze plek ligt) en de waterkeringsaspecten. • Het toeristisch/recreatieve concept, ook in samenhang met het Ruihuis • De samenhang met de het kaaienplan • De historische discussie

• Een eerste doorzicht van kosten en de mogelijke opbrengsten • Het omzetten van al deze inzichten naar een nieuw plan dat weer een samenhangend beeld oproept. Pas als deze stappen genomen zijn is er sprake van een echt plan waarover besluiten genomen kunnen worden.

4.4 Stap 3: vervolg Na deze eerste haalbaarheidsstudie is een principebesluit mogelijk en kan dat besluit ook openbaar worden besproken. Als het project nog steeds als kansrijk wordt gezien dan kan vanaf dit punt de normale procedures voor plannen worden gevolgd.

4.4 De rol van LOS en WEID LOS kan het project in de breedte (het scala dat in stap 2 genoemd is) begeleiden, organiseren, en de gemeente ondersteunen. Er zullen natuurlijk allerlei specialisten bij de planvorming moeten worden betrokken. WEID kan, samen met LOS, het architectonisch ontwerp en inrichtingsplan maken maar heeft daar ervaren ondersteuning en supervisie voor de architectuur bij nodig. Een goed team moet in overleg met de gemeente worden samengesteld.


Colofon

Dit project werd in oktober/november 2011 door WEID en LOSstadomland gemaakt. LOS was verantwoordelijk voor het concept en de supervisie en WEID maakte het ontwerp en de visuals.

Het initiatief, het plan, wordt aangeboden in dit boekje, een plankaart en een film. Alle documenten zijn te downloaden vop de websites van LOSstadomland en WEID. www.losstadomland.nl, www.studioweid.nl.

Projectleider Hans van Kempen (LOSstadomland) Architecten: Jos Neering en Sol van Kempen (WEID).

De film is een in Artlantis gerenderde wandeling door een sketch-upmodel. Het toegangsgebouw is gedetailleerd in het model geplaatst op basis van beschikbare bouwtekeningen van de buitenzijde. In het gebouw zijn er natuurlijk wijzigingen aangebracht maar op basis van een veldwaarneming is de hoofdlijn van het interieur dat gehandhaafd is wel correct denken we. Het gebouw staat in de Sketchup omgeving die via Google Earth te downloaden is en die voor dit deel van Antwerpen vrij volledig is. De positie en maat van de ondergrondse Suikerrui is een aanname op basis van de globale kaart. Onderlinge posities van de gebouwen, wegen en kade komen van de Google-earth foto, zijn in hoofdlijnen correct maar hebben wel een foutenmarge.

LOS stadomland bv is een ontwerpbureau voor stedenbouw en landschap Postbus 142 5201 AC ’s Hertogenbosch 0031 73 7113770 www.losstadomland.nl WEID is een samenwerkingsverband van jonge Delftse Architecten 0625185837 studioWEID@gmail.com www.studioWEID.nl

19


LOS stadomland B.V. Postbus 142 5201 AC ‘s Hertogenbosch Veemarktkade 8 5222 AE te ‘s Hertogenbosch. Tel: 073 - 7113770 info@losstadomland.nl www.losstadomland.nl WEID - Inspire Design Tel: 06 - 25185837 studioWEID@gmail.com www.studioWEID.nl

nieuw toegangsgebouw ruien Antwerpen

Profile for Jos Neering

boekje_antwerpen_a4_liggend_pdf  

Ontwerpvoorstel nieuwe toegang ruienstelsel Antwerpen

boekje_antwerpen_a4_liggend_pdf  

Ontwerpvoorstel nieuwe toegang ruienstelsel Antwerpen

Advertisement