Page 1

Nr 35 oktober 2017 e 7,45

voor vrouwen met ambities

L o EfU M

JUBIL

NO GUTS NO GLORY

Bevlogen vrouwen Mariëtte Hamer, Jetta Klijnsma & Hedy d'Ancona

SHERYL SANDBERG

En haar ‘rocky path’ naar de top

SYMPATHIEK OF SUCCESVOL? Lees het dossier the best of Lof

 Sophie Hilbrand

FIGHT FLIGHT FREEZE OR PLEASE Word CEO van je brein

LEVENSVERHAAL

Idske: ‘Ik zag mijn carrière in duigen vallen’


FEMINISTE HEDY D’ANCONA

SOPHIE HILBRAND

’Ik loop nu al een jaar of twintig dezelfde succesnummers uit te venten’

Over haar burn-out, het moederschap en het hervinden van de balans. ‘Als ik iets vertel dat mij raakt, schiet ik meteen vol.’

22 ‘IK ZAG MIJN CARRIËRE IN DUIGEN VALLEN’

76

Het verhaal van Idske, ambitieuze moeder van een zorgintensief kind.

BEVLOGEN VROUWEN ‘Ik wilde met mijn voetjes in de klei’

46 2 Lof

54 Lof

NO GUTS, NO GLORY!

LOF28_Aardig of succesvol PAM - CAV.indd 54

20-09-13 09:41

Een rondetafelgesprek over de duurzame inzetbaarheid van vrouwen


Inhoud

8

L oLfE U M

JUBI

INTERVIEWS & REPORTAGES 8 Interview: Sophie Hilbrand 13 Interview Herna Verhage, CEO PostNL 14 De reis van 10 jaar Lof. ‘Sta open voor je pad, je call to adventure’ 38 Zo word je CEO van je eigen brein. Interview met Margriet Sitskoorn 42 Strijden tegen meisjesbesnijdenis. Het alternatief van Amref Flying Doctors

BEST OF LOF

72 Klokkenluider Ina Hut: ‘Ik kan mezelf recht in de ogen kijken’ 80 Portret van Sheryl Sandberg, vrouw in tech 86 De lessen van een topvrouw: Gerdi Verbeet en Judith Meeng

OPINIEDOSSIER: HET BESTE UIT 10 JAAR LOF

De beste opiniestukken uit tien jaar Lof.

48 Taboe: liever werken dan mamadag 52 ‘Sorry, geen tijd!’ De moeder die nooit iets op school doet 56 Follow the leader. Of volg je je brein?

47

86 Zo verleid je hem tot een goed gesprek 86 Het vrouwelijke dilemma: sympathiek of succesvol

COLUMNS 22 Column Hedy d’Ancona 46 Column Annemarie de Jong 71 Column Jan Heemskerk

EN OOK NOG 4 Colofon 6 Voorwoord

110 Lof 3


Colofon

Lof voor vrouw met ambities Speciale editie

Jubileumnummer ter gelegenheid van 10 jaar Lof Founding editor

Jolanda Holwerda Hoofdredactie

Jolanda Holwerda Renate Tromp Eindredactie

Pam van der Veen Art director

Caroline Meijers Aan dit nummer werkten mee

Annemiek Gouwens, Jan Heemskerk, Josine Heijnen, Hedy d’Ancona Beeld

TRUE FEMINIST!

SNELLE PEN

Renate Tromp is al vanaf het allereerste

Pam van der Veen is een geweldige

begin van Lof betrokken bij het blad,

freelance journalist met een snelle

de missie en het platform. Dat er

pen. Voor Lof is ze zowel redacteur

ondanks het afscheid toch nog een

als eindredacteur. Daarmee is ze ook

jubileumnummer van Lof kwam,

meteen het geweten van Lof. Telkens

was voor haar één groot feest. Als

weer komt ze met vragen als: ‘Oh ja?’,

freelance journalist en filmmaker is ze

‘Wie zegt dat?’ of ‘Waarom dan?’

gespecialiseerd in de Lof-thema’s en

Ze houdt het hele team scherp op te

ze houdt eigenlijk nooit op hierover te

snelle aannames en een vooringenomen

denken, schrijven, filmen. Wij vragen

blik. Unconscious bias heet dat in

ons wel eens af hoe ze dat bij haar thuis

Lof-termen waarop Pam meteen zou

vinden?

zeggen…’Huh?’

TIJD VOOR EEN FEESTJE

Anette Brolenius, Denise van Leeuwen, Cees Rutten jr, Magda Rinkema, Mireille Schaap, Michel Schnater, Edwin Walvisch Cover

Fotografie: Michel Schnater Redactie Lof

redactie@lofmagazine.nl Uitgever

Lof Media, Westerhoutstraat 38, 2012 JS Haarlem Printing on Demand

www.gigaprint.nl

Abonnementenservice

EMD Nederland abonnementenservice@lofmagazine.nl 036 - 5307103 Losse nummers via:

www.lofacademy.nl

Caroline Meijers is een gedreven art-director die de kunst verstaat van

Copyright

het leven te genieten. Haar passie is

Lof is een uitgave van Lof Media bv. Niets uit

om bladen te maken en ze tot leven te

deze uitgave mag, op welke wijze dan ook,

brengen met prachtige fotografie, gevoel

worden verveelvoudigd zonder voorafgaande

voor stijl en oog voor detail. Ze is van het begin af aan betrokken bij Lof en het is

is niet wettelijk aansprakelijk voor eventuele onjuistheden in deze uitgave. Lof is niet

mede dankzij haar inzet en gedrevenheid

verantwoordelijk voor handelingen van

dat Lof zo’n toonaangevend blad is

derden welke mogelijkerwijs voortvloeien uit

geworden. Caroline: ‘Wat een heerlijk

het lezen van deze uitgave. Lof behoudt zich

gevoel, even liggen op al die Lofs die wij de afgelopen 10 jaar met veel plezier gemaakt hebben. Tijd voor een feestje!’

4 Lof

schriftelijke toestemming van de uitgever. Lof

het recht voor ingezonden materiaal zonder kennisgeving vooraf geheel of gedeeltelijk te pu-bliceren. Over uitslagen van speciale acties kan niet worden gecorrespondeerd.


WWW.LOFACADEMY.NL

WWW.LOFACADEMY.NL Lof 5


Voorwoord

10 jaar Lef & Lof Wie had dat ooit kunnen denken toen ik in 2007 op mijn verjaardag samen met veertig vrouwen begon met het maken van de eerste – en naar ik dacht eenmalige – editie van Lof? Sindsdien is er ongelooflijk veel gebeurd. Er zijn veel redenen om een strik te doen om tien jaar Lof en terug te kijken, vooruit te blikken en te vieren dat we zoveel vrouwen hebben geïnspireerd om hun ambities op het gebied van werk, gezin en maatschappij te realiseren. Dat doen we dan ook graag in deze jubileumeditie van Lof.

Met Sophie op de foto tijdens het interview

Met de redactie van weleer hebben we met veel passie en bevlogenheid aan dit nummer gewerkt. Wat een feestje om de creativiteit weer te laten stromen. Bevlogenheid is ook het thema van deze Lof. No guts, no Maryem van den Heuvel, onze ambassadeur in België, het. Zij

waarom wij vrouwen, zoals we hier aan tafel zitten en de stand

is een van de vele vrouwen in dit nummer die vertelt wat haar

van zaken analyseren, niet bozer worden?”

drijft en hoe ze haar pad bewandelt. Staatssecretaris Jetta

Boos worden, het is zeker een optie. Maar in dit

Kleinsma, SER-voorzitter Mariëtte Hamers, oud-Kamerlid

jubileumnummer kies ik liever voor een andere emotie: trots.

Gerdi Verbeet, CEO van Xenos Francine van Dierendonck en

Toen ik Herna Verhagen, CEO van Post NL en voormalig Raad

andere vrouwen delen hun inspirerende verhalen met ons.

van Advies lid van Lof interviewde over tien jaar Lof, vroeg

Verhalen die getuigen van moed, doorzettingsvermogen en de

zij mij: “Waar ben jij trots op Jolanda?” Daar was ik even stil

drang te verbinden, te vernieuwen en het verschil te maken.

van. Best gênant voor iemand die veel vrouwen traint om

Het gesprek met Sophie Hilbrand was voor mij persoonlijk

hun talent in de spotlight te zetten. Natuurlijk ben ik trots

het hoogtepunt. Al jaren ben ik fan van deze bruisende

op wat we met Lof bereikt hebben en de Joke Smit prijs die

tv-persoonlijkheid. Toen zij zo eerlijk naar buiten kwam met

ik voor mijn inspanningen op het gebied van emancipatie

haar burn-out, werd dat alleen maar sterker. Net als veel andere

heb gekregen. Maar vooral ben ik dankbaar dat we sinds

vrouwen kon ik me maar al te goed in haar verhaal herkennen.

de start van Lof in 2007 zoveel vrouwen hebben kunnen

Ik ben dan ook superblij dat ze met Lof haar kwetsbaarheid

motiveren hun leiderschapsrol op te pakken in een wereld

durft te delen. “Je doet jezelf tekort als je je emoties niet durft

die vrouwelijk leiderschap hard nodig heeft. Want zoals mijn

te laten stromen,” zegt ze treffend. Daarmee baant ze het

inmiddels overleden yogalerares Soni zei: “Wat je van binnen

pad voor vrouwen én mannen om dat ook te doen. En maakt

niet voelt, ga je van buiten zoeken.” En ik denk dat juist daar

ze de struggle tussen kind en carrière nog maar weer eens

voor vrouwen de uitdaging ligt de komende tien jaar, om hun

bespreekbaar. Want dat dat nog altijd een thema is, moge

binnenwereld naar buiten te brengen en daarmee de wereld en

duidelijk zijn. Ondanks tien jaar Lof. Als ik oude nummers

organisaties een beetje milder te maken. Daar werk ik graag

doorblader, zie ik onderwerpen als worklife integratie en de

aan mee als coach, trainer en facilitator van verandering.

strijd tussen hoofd en hart regelmatig voorbijkomen, en ze

Voor mij komt er met deze laatste digitale Lof een eind aan

hebben nog altijd niet aan urgentie ingeboet. Dat het verlangen

een fantastisch hoofdstuk uit mijn leven. Maar we zijn er

naar meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen ook nu

natuurlijk nog niet. Wie neemt het stokje over? Guts & glory

springlevend is, blijkt ook uit het rondetafelgesprek bij de SER

gegarandeerd!

in deze Lof. “De cultuur moet veranderen, binnen bedrijven en binnen de hele maatschappij,” roept Judtih Meeng, voorzitter

Hartelijke groet,

van de Stichting Lof, daarin uit. “Ik begrijp eigenlijk niet

Jolanda

6 Lof

BEELD CEES RUTTEN JR

glory, weet ik. “Je passie vertalen naar actie,” zo omschrijft


Lof 7


Interview

Sophie ‘Ook

p ’ t a k o

kan

Als er een vrouw bevlogen is, is het wel Sophie Hilbrand. Altijd bruisend, altijd vol overgave aan het werk – althans, zo lijkt het. Want met al haar passie is ze ook tegen een muur opgelopen. Een gesprek over burn-out en het hervinden van de balans. ‘Ik zat er helemaal doorheen.’ TEKST JOLANDA HOLWERDA FOTOGRAFIE MICHEL SCHNATER


Lof 9


W

e ontmoeten elkaar in een café in Amsterdam. Een afspraak maken kostte moeite, gezien haar overvolle agenda. Maar nu komt

Sophie Hilbrand relaxt binnen, net terug van een retraite in Italië. Ze ziet er zen uit. “Het is me voor de eerste keer gelukt om echt te mediteren,” zegt ze met de nodige trots. Dat Sophie wil meewerken aan een interview, betekent voor mij een kroon op tien jaar Lof. Ik wil het met haar hebben over haar burn-out en de strijd die zij daar sindsdien tegen voert. Een burn-out is namelijk ook de reden geweest dat ik destijds met Lof ben gestart. Hoe combineren andere moeders hun ambities op het gebied van werk en gezin? Op die vraag hoopte ik met Lof antwoord te vinden én te geven. Als ervaringsdeskundige, maar ook als coach en trainer heb ik in de loop der jaren veel vrouwen ontmoet die met die kwestie in de knel zijn geraakt. Sophie heeft het onderwerp opengebroken in haar tv-reeks Sophie in de mentale kreukels, en dat bleek wel nodig ook. Veel kijkers herkenden zich in haar persoonlijke struggle. Nog nooit heeft ze zoveel reacties gekregen als naar aanleiding van dit programma.

Had je verwacht dat je met dit programma zo’n snaar zou raken? Sophie: “Nee, dat overviel me. Mensen zeiden tegen me: ‘Ik zat me groot te houden op mijn werk en thuis,

‘Heel lang heb ik keihard gewerkt en daar alles voor kunnen geven’ 10 Lof


Interview

totdat ik jou op tv hoorde zeggen dat je het allemaal maar ingewikkeld vond, een baan en een gezin, en vertelde waar jij tegenaan liep. Dat motiveerde mij om ook met mijn gevoelens naar buiten te komen.’ Maar het programma raakte ook bij mezelf een snaar. Ik vond het heel spannend om te maken, want Waldemar (Torenstra, partner van Sophie – red.) en ik hechten veel waarde aan ons privéleven. We vinden het fijn om dat afgescheiden te houden en zijn niet zo van de glamour. Dus om dan zo’n programma maken dat heel persoonlijk is… Toen ik op de eerste draaidag met Waldemar in gesprek ging over wat de

‘De Sophie die niet moeilijk doet, dat is maar één kant van mij’

burn-out voor hém had betekend, kwam die tijd zo weer bij me naar boven. Ik suisde rechtstreeks terug in het gevoel van onvermogen.”

vier weken na de bevalling weer aan de slag ging… Ik zat op de high van de hormonen, maar meteen

Hoe is de burn-out bij jou geconstateerd?

daarna kwam de energiedip. Als ik daaraan denk,

“Ik ben meteen na de bevalling van mijn tweede kind

voel ik woede. Vooral op mezelf. Waarom moest ik in

weer aan het werk gegaan. Dat vond ik toen slim van

godsnaam weer zo snel aan het werk?”

mezelf. Er was zoveel te doen dat ik dacht: hoe eerder moest ik opeens stoppen. Mijn hoofd deed het niet

Heb je een antwoord op die vraag kunnen vinden?

meer. Ik ben naar huis gegaan en in bed gaan liggen,

“Ik heb altijd veel energie uit mijn werk gehaald.

in paniek door de gedachte aan de draaidagen die ik

Bakken met energie. Ik hou ervan, vind het

nog had staan. Nog even heb ik als een kip zonder

ongelooflijk gaaf wat ik doe en vind ook dat ik niet

kop op het werk rondgelopen, maar toen zette de

moet zeiken. Dat was ik zo gewend. Maar toen

bedrijfsarts me thuis. Wat niemand voor mogelijk

mijn accu leeg raakte, verloor ik de regie over mijn

had gehouden, bleek toch te kunnen: ook Sophie

leven. Ik probeerde het op alle fronten vol te houden,

kan kapot. Al mijn concentratie was verdwenen,

want ik vond dat dat moest. Het beeld dat mensen

er was alleen maar ruis in mijn hoofd. Maar ik had

van mij hebben, versterkte dat. ‘Sophie is altijd zo

wel een baby’tje thuis. Dat vind ik achteraf nog het

enthousiast, die kan zo veel, bij haar lukt alles.’ Maar

verdrietigst. Dat ik een baby van vier weken had en

de Sophie die niet moeilijk doet, bij wie je van alles

dacht: ik moet werken. Dat ik het werk zo belangrijk

op haar bordje kunt leggen, dat is maar één kant van

maakte. Terwijl ik ook best BNN had kunnen bellen

mij. Een kant die ik niet meer overeind hield. Doordat

om te zeggen dat ik het niet voor elkaar kreeg.”

ik een vrij druk karakter heb, altijd maar aan het

ik begin, hoe beter. Maar halverwege een draaidag

uitvoeren ben, voel ik minder snel dat er iets met me

Waarom deed je dat niet?

aan de hand is. Maar nu liep ik tegen de lamp. Ik zat

“Dat vind ik zelf ook nog steeds onbegrijpelijk. Het

er echt helemaal doorheen.”

heeft te maken met mijn verantwoordelijkheidsgevoel en gewoontes. Heel lang heb ik keihard

Heeft die periode je ook iets opgeleverd?

gewerkt en daar alles voor kunnen geven. Toen

“Je zou kunnen zeggen dat een burn-out een harde

kwam er een kind, en daar regelde ik het nog wel zo’n

manier van volwassen worden is. Wat ik wel een leuk

beetje omheen. Maar met de komst van de tweede

gevolg vind, is dat ik sindsdien veel emotioneler ben.

werden we een gezin. Dat vraagt iets anders, iets

Mijn gevoelens zitten meer aan de oppervlakte, als

dat ik nog niet kende. Tegelijkertijd bleef ik dezelfde

ik iets vertel dat mij raakt, schiet ik meteen vol. De

dingen doen die ik mijn hele leven gedaan had. Dat ik

retraite in Italië was heel waardevol voor mij, omdat ik Lof 11


Interview

je hebt gepositioneerd als succesvol, daar hoort die kwetsbaarheid niet bij. Al zie ik wel dat er een bewustzijnsslag gemaakt wordt, dat we beseffen dat we iets moeten veranderen aan de prestatiecultuur waarin we met z’n allen leven.”

Hoe kunnen we die veranderen? “Door persoonlijke ontwikkeling, en tijd te nemen om te reflecteren. Daaraan kleeft nog iets van luxe en dat is jammer. Ik geloof dat het voor iedereen FOTO: BNN-VARA

beter is om aan zelfonderzoek te doen en je emoties niet uit de weg te gaan. Zowel de negatieve als de positieve. Je doet jezelf tekort als je ze niet durft te laten stromen. Dat geldt ook voor mannen. Veel mannen lijden onder een manbeeld waaraan ze nooit kunnen voldoen. Daarom is het zo belangrijk dat we

‘Je doet jezelf tekort als je je emoties niet durft te laten stromen’

kwetsbaarheid in maatschappij toelaten en het niet als zwaktebod te zien.”

Heb je inmiddels een betere balans tussen werk en gezin kunnen vinden? “Mijn leven is een soort speelstukje van Triviant. Gevuld met gekleurde driehoekjes, de verschillende elementen in mijn bestaan, waarvan werk er maar een is. Ik haal ook voldoening uit andere zaken, zoals tijd met de kinderen doorbrengen. Ik breng ze best vaak naar school en ben in elk geval ‘s avonds met eten thuis – tenzij er een lange draaidag is. Die kinderen redden zich over het algemeen wel. Dus het schuldgevoel dat ik daarover heb, is vooral iets dat

ervoer dat je dat soort verdriet, maar ook boosheid,

ik mezelf opleg – een inzicht dat me helpt te relati-

gewoon de ruimte kunt geven. Dat je het kunt laten

veren. Door alle therapietjes uit mijn programma, van

stromen. In het dagelijkse leven is dat moeilijk, er

mindfulness tot boomknuffelen, heb ik ontdekt dat

echt even voor gaan zitten. De emoties die er zijn

het voor mij belangrijk is om tijd in te bouwen voor

serieus nemen. Maar alleen zo krijg je zelf de regie

reflectie. Niet alleen hollen, maar ook landen. Dus

en kun je dingen veranderen.”

moet ik af en toe echt voor mezelf kiezen. Want als je voor jezelf kiest, kies je ook voor de ander. Waldemar

12 Lof

Heb je als werkende moeder sneller kans op een burn-out?

ontspant zich door te kitesurfen. Vroeger zat ik dan

“Bij vrouwen speelt natuurlijk de fysieke impact van

me afvragend of ik ook moest leren kitesurfen. Nu

een kind krijgen. En de fysieke verbondenheid, dat

zit ik gewoon zonder ambities gelukkig te zijn in het

je voelt dat je bij je kind wilt zijn. Maar volgens mij

zand en geniet ik van mijn gezin. Maar ik heb nog

knaagt dat bij werkende vaders net zo goed. Die

wel de ambitie om een vervolg te maken op Mentale

denken ook: ‘Waar ben ik mee bezig, ik wil meer

Kreukels en mensen meer inzicht te geven in gezond

thuis zijn.’ Misschien dat je als man minder snel

leven, beter eten, meer slapen, minder alcohol. Ik

durft te zeggen dat je er doorheen zit. Zeker als je

ben nog wel even bezig.”

op zo’n winderig strand toe te kijken met de kids,


10 jaar Lof: toen & nu

TEKST RENATE TROMP FOTOGRAFIE EDWIN WALVISCH

Herna Verhage: ‘Diversiteit kan altijd beter ’ Ze waren Lof-partners van het eerste uur: Herna Verhage en Peter Bakker van TNT. Tien jaar geleden interviewden we ze over de opmars van vrouwen in het bedrijfsleven (zie grote foto). Inmiddels is Herna CEO van PostNL en dé topvrouw van Nederland. Jolanda Holwerda sprak voor deze Lof opnieuw.

It takes a woman to change the world, is het thema van het symposium waarop deze Lof werd gepresenteerd. Wat roept dat bij jou op? Herna Verhage: ‘Dat zet je meteen aan het denken. Geloof ik het of geloof ik het niet? Ik denk dat de balans tussen mannen en vrouwen belangrijk is om uiteindelijk de wereld te veranderen. Ik denk niet dat het per se een vrouw moet zijn, maar geloof wel in een betere balans.’ Wat zou jij graag willen veranderen? Herna Verhage: ‘De verschillen die er bestaan tussen mensen,

Wat is er de afgelopen tien jaar veranderd in het thema

ook in Nederland, vind ik soms heel schrijnend. Hoe kan je

diversiteit? En welke bijdrage heeft Lof daar in jouw ogen

nou bedenken dat je succesvol kunt zijn als je de helft van

aan geleverd?

je talenten buitensluit? Waar ik accenten op kan leggen, is

Herna Verhage: ‘Ik denk aan een aantal concrete dingen.

over dit onderwerp praten. En andere mensen zich er bewust

Bijvoorbeeld dat jij, Jolanda, de Joke Smit-prijs hebt

van maken. Uitleggen dat datgene wat je kunt doen binnen

gewonnen. Het feit dat er op dit moment zoveel meer mannen

bedrijven, eigenlijk heel makkelijk is. Namelijk ervoor zorgen

en vrouwen op topniveau in Nederland actief zijn rondom dit

dat je een afspiegeling bent van de maatschappij. En daarbij

thema. En dat in heel veel selectieprocedures echt wel wordt

je blijven afvragen of je daadwerkelijk aandacht hebt voor het

nagedacht over de hoeveelheid vrouwelijke kandidaten. Maar

feit dat je gelijke kansen biedt, bijvoorbeeld aan vrouwen.’

het kan altijd beter. Dus we moeten nooit stoppen er aandacht aan te besteden.’

Wil je het hele gesprek in beeld zien? Kijk op www.lofacademy.nl Lof 13


Bestemming:

Santiago de Compostella Het pad van tien jaar Lof

Het is tien jaar geleden dat Jolanda Holwerda Lof oprichtte. Het jubileum is tevens het einde van een magazine dat veel vrouwen wist te inspireren. Om daarmee in het reine te komen, liep Jolanda naar Santiago de Compostela. En in plaats van iets van zich af te gooien, sloot ze juist iets in haar hart.

V

orig jaar ontmoette ik tijdens een training een vrouw die zich voorbereidde op een reis naar Santiago de Compostella. Ze had een heftige scheiding achter de rug en tijd nodig om zichzelf te hervinden. Haar verhalen over deze moderne

pelgrimstocht triggerden me. Hoe mensen met een vraag op reis gaan en op de Camino (‘de weg’) een antwoord krijgen. Hoe ze tot inzicht komen en op de plaats van bestemming hun wandelschoenen in zee gooien. Dat wilde ik ook: met een weids gebaar mijn tocht afsluiten door mijn schoenen in het water te werpen. Waar dat verlangen precies over ging, wist ik niet, maar het had iets te maken met Lof. Het bedrijf rond Lof opgebouwd, en met pijn en moeite moest afbouwen. Persoonlijk falen

Muziekgebouw aan ’t IJ 2008 Uitreiking Loflist beste werkgevers voor werkende ouders aan Minister Rouvoet ▲

Magazine dat ik de afgelopen tien jaar met veel succes had

▲ Moederdagontbijt in

Boek Vanuit je hart naar succes over de Making of Lof, 2011 ▼

Iets meer dan tien jaar geleden kampte ik met een burn-out. Hoe deden andere vrouwen dat, moederschap en carrière combineren? Dat was een vraag waarmee ik worstelde. En zo werd het idee voor Lof geboren. Om vrouwen met ambities op het gebied van werk, gezin en maatschappij (h)erkenning en inspiratie te bieden, richtte ik in 2007 Lof Magazine op. Daarmee stapte ik in de wereld van de glossy’s, waarin ik hoofdredacteur en uitgever tegelijk was. Naast dit platform voor ambitievolle vrouwen initieerde ik ook de Lof Academy, om vrouwen te inspireren hun ambities waar te maken. Zo werd het blad met een missie een missie met een blad, 14 Lof

▲ Bezoek aan Working Mother Congress in New York, met Carol Evans


10 jaar Lof en kwam er een beweging op gang waarvoor ik in 2009 de Joke Smit-prijs voor emancipatie ontving. Maar mijn pad ging verder. Gaandeweg verdwenen de inspiratie en drive waarmee ik Lof begonnen was en gingen de financiële zorgen overheersen. Het werd overleven. Hoe kun je een goede leider zijn als je je bedrijf niet financieel op de rit kunt houden? Als je niet weet of je aan het eind van de maand nog hun salaris kunt betalen? Die dingen begon ik me persoonlijk aan te trekken, ik voelde me er schuldig over. Hoewel het een lastige tijd was om een bedrijf te leiden, met een economische crisis en een mediawereld die op zijn kop stond, toch voelde het als een

▲ Stempeltjes sparen tijdens de Camino

persoonlijk falen. Tijd voor rouw Om dit het hoofd te kunnen bieden, volgde ik opleidingen en trainingen op het gebied van persoonlijke ontwikkeling. Ik realiseerde me dat ik de dromen van mijn oma en moeder aan het verwezenlijken was, die niet de kans hadden gekregen een carrière en gezin te combineren. Maar ik besefte ook dat daar niet mee kon doorgaan. Ik was een volgende burn-out nabij en dus verwisselde ik de TGV die ik in gang gezet had voor een boemeltje waarvan ik zelf het tempo kon bepalen. Maar ook nu rees er weer een zeker schuldgevoel op, ditmaal over het in de steek laten van mijn missie. Gelukkig leerde ik dit tijdens een training op een andere manier zien. Het was knap Lof op te richten en uit te bouwen

▲ Pelgrimselfie

zo’n prestatie. Maar het was ook pijnlijk – de droom die ik had

Kruis in La Finisterre, einddoel van de Camino

met Lof kon ik niet verder gestalte geven. Ik worstelde met mijn eigen gevoelens van tekortkoming. Ook ontdekte ik dat ik nog onvoldoende tijd voor ‘rouw’ rond Lof had genomen. Door het lopen van de Camino hoopte ik weer vrijheid, creativiteit en zelfvertrouwen te vinden. Want: de Camino geeft jou wat je nodig hebt. De verwachtingen waren, kortom, nogal hooggespannen. Maar mijn tocht overtrof die zelfs. Ik kwam tot het besef dat Lof iets is van blijvende waarde. Of het zich

TEKST JOLANDA HOLWERDA

nu wel of niet in de vorm van een magazine manifesteert, ik

tot een toonaangevend bedrijf, en het weer afbouwen was net

In ieder van ons schuilt een held of heldin

heb iets in de wereld gezet waarmee ik veel vrouwen inspireer

draag ik nu Lof in mijn hart en blijf ik doen wat ik altijd al deed.

en waaraan ze zich kunnen laven. Nog steeds gelden in veel

Namelijk het samenbrengen van twee werelden: hoofd en hart,

organisaties andere spelregels voor vrouwen dan voor mannen.

feminien en masculien. We hebben allebei nodig in het leven,

Een carrière is nog veelal mannelijk gedefinieerd en vrouwelijk

maar als je maar een kant inzet van jezelf, is het alsof je op één

leiderschap niet iets vanzelfsprekends. Veel vrouwen voegen

been wandelt. Het is mijn missie om mensen uit te nodigen in

zich (onbewust) naar hun omgeving; ze ‘vermannen zich’ en

die twee werelden. Ik heb ervaren dat in ieder van ons die held

wringen zich in bochten om het op alle terreinen goed te doen.

of heldin schuilt die dat tot stand kan brengen. Je hoeft alleen

Dat gaat ten koste van hun energie en het geloof in zichzelf.

maar open te staan voor je pad, voor je call to adventure, en

Hoofd en hart

op reis gaan.

Vraag niet wat jij van het leven wil, maar wat het leven van jou

Wil jij ook ontdekken wat het leven van jou wil?

wil. Dat is het inzicht dat ik van de Camino kreeg. Het gaat niet

Doe dan mee aan de Lof leadership journey. Kijk voor actuele

om mij, het gaat om wat het leven van mij verlangt. En daarom

data op www.lofacademy.nl Lof 15


‘NO GUTS NO GLORY’ EEN RONDETAFELGESPREK OVER DE DUURZAME INZETBAARHEID VAN VROUWEN

16 Lof


Rondetafelgesprek

V

oor Lof was het een belangrijk thema: hoe combineren ambitieuze vrouwen kind en carrière? En in de tien jaar van ons bestaan werd het steeds duidelijker: dit is eigenlijk helemaal geen exclusief vrouwenonderwerp. Want zitten mannen en vaders niet in exact hetzelfde schuitje, waarin ze met moeite al die ballen hoog proberen te houden? Nee, niet echt. Uit een grootschalig SCP-onderzoek bleek vorig jaar dat de druk op vrouwen nog altijd aanzienlijk groter is dan op mannen. De cijfers liegen niet. Ook niet als het gaat om het aantal vrouwelijke bazen op topniveau bij beursgenoteerde ondernemingen. Uit de recent verschenen Female Board Index van hoogleraar Corporate Governance Mijntje Lückerath blijkt opnieuw een daling van 7,1 procent naar 6,2 procent. En dat die daling is terug te voeren op het vertrek van slechts een paar vrouwen, zegt mogelijk nog veel meer. Kortom, voldoende reden om de

Na tien jaar Lof maakt de redactie de balans op. Mariëtte Hamer (SER) en een tafel vol bevlogen vrouwen stellen zich de vraag: hoe staat het anno 2017 met de duurzame inzetbaar van vrouwelijk talent? Wat heeft de emancipatie van vrouwen eigenlijk écht opgeleverd? En wat heeft het ons – naast een paar duurzame oogwallen – gekost? TEKST RENATE TROMP FOTO ANETTE BROLENIUS

duurzame inzetbaarheid van vrouwen toch nog een keer op tafel te gooien. No guts, no glory! Worsteling Mariëtte Hamer vertelt ter inleiding open over de gesprekken die ze met minister Asscher over dit thema voerde. Gesprekken die leidde tot het SERLof 17


‘Over de vanzelfsprekendheid van vrouwen

aan de top ben ik heel somber voor de BV Nederland’ advies ‘Een werkende combinatie’. Mariette: “We moeten

thema binnen haar vriendengroep. “De minder ambitieuzen

nog steeds toe naar een betere verdeling van zorg en werk en

kiezen duidelijk voor het gezin, de ambitieuzen voelen zich

dat is niet alleen een kwestie die achter de voordeur speelt.”

daardoor klemgezet. Als wij ook kinderen willen, hoe pakken

De sociale partners wilden het thema breed trekken, vervolgt

we dat dan aan?”

ze. “Bij de analyse kwamen we er met elkaar achter dat dit in

Goede vraag. Henriëtte ten Berge (SER) brengt in dat het

alle lagen van de bevolking speelt. Het gaat dus over meer

in haar generatie volstrekt normaal is dat beide partners

dan vrouwen naar de top, maar ook om persoonlijke vragen:

fulltime werken. “Maar het is wel een worsteling. Je wilt het

hoe doe ik dat zelf, werk en leven combineren? En hoe zal dat

meemaken thuis, maar je wilt ook leuk en uitdagend werk

straks mijn dochter vergaan?”

dat niet in minder dagen kan.” Dat de combinatie kind en

Aan tafel blijken meer mensen hun inspiratie voor de

carrière knelt, zien de vrouwen uit het bedrijfsleven in de

duurzame inzetbaarheid van vrouwen uit hun persoonlijke

cijfers terug. Carol Velthuis (A.T. Kearny): “De instroom ziet er

leven te halen. Yelly Weidenaar, Talent naar de Top: “Natuurlijk

veel beter uit dan de doorstroom. Dus als je niet echt goed

is het economisch gezien het beste als iedereen gelijke

kijkt, krijg je een vertekend beeld.” Willemieke van Gorkum

kansen heeft om de top te bereiken. Nu we weten dat dit niet

(DNB): “Ondanks onze inzet bij De Nederlandsche Bank op

vanzelfsprekend is, kan ik niet stil blijven zitten. Waarom zou

vrouwelijk leiderschap blijft de doorstroming van vrouwen een

mijn zoon straks meer kansen hebben dan mijn dochters?”

aandachtspunt. Onze faciliteiten zijn onderzocht en op orde.

De onlangs afgestudeerde Liza de Nijs ziet spanningen op dit

Maar het lijkt wel of er iets in ons leidingwater zit.”

Jolanda Holwerda, Judith Meeng en Marijn Wiersma

18 Lof


Rondetafelgesprek

Competitieve cultuur De unconscious bias ligt daarmee op tafel. Iets waar we allemaal last van hebben, brengt Judith Meeng (voorzitter Stichting Lof) in. Zo geeft 87 procent van alle mensen, inclusief vrouwen, de voorkeur aan mannelijke leiders, blijkt uit onderzoek. Bekend maakt bemind. Karin Parmentier (Kartier Consultancy): “Ik ontdekte dat ik zelf ook andere verwachtingen bleek te hebben van mijn twee dochters dan van mijn twee zonen.” Judith: “Over de vanzelfsprekendheid van vrouwen aan de top ben ik heel somber voor de BV Nederland. Het is daar heel eenzaam, weet ik uit ervaring.” Dit brengt de discussie bij de opmerkelijke kloof tussen werkende vrouwen in Nederland en andere westerse landen.

Patricia Vermeulen en Henriëtte ten Berge

Judith: “Bij beursgenoteerde bedrijven in Nederland heeft 6 procent een vrouwelijke leider. En de meerderheid daarvan is

Springlevende stereotypen

buitenlandse. Ik ben bang dat we er op deze manier gewoon

Een relevante vraag als we aansluiting willen houden met ‘the

niet gaan komen. En het beeld aan de top is uiteindelijk ook

next generation’. Renée de Boo (KPMG): “Jonge mensen,

bepalend voor de lagen daaronder. Daar moet tenslotte de

zowel mannen als vrouwen, hebben een ander idee van

cultuurverandering vandaan komen die het voor vrouwen

hoe ze hun leven en carrière willen invullen. Het wordt tijd

aantrekkelijker maakt om te blijven.” Marijn Wiersma (FMO)

voor nieuwe rolmodellen die laten zien dat er meer wegen

woonde jarenlang in het buitenland. Het is normaal dat vrouwen

naar Rome leiden dan die 80-urige werkweek van de meer

daar fulltime werken. “Eenmaal terug in Nederland kreeg ik

traditionele partners.” Patricia Vermeulen, directeur van Amref

direct de vraag: Hoeveel wil je werken? Men ging ervan uit dat

Flying Doctors, kan niet wachten. “Bij mijn aantreden stelde

niet fulltime zou zijn. Nou, wel dus.” Annemiek Gouwens (lid

een voormalig bestuurslid mij de vraag: ‘Waarom hebben ze

bestuur Stichting Lof) vraagt zich af of de competitieve cultuur

een jonge moeder voor deze functie aangenomen? Die heeft

juist niet op de schop moet om meer vrouwen duurzaam

toch veel te weinig tijd?’ Tegelijkertijd merkt mijn zelfstandig

aan boord te houden. “Is het type vrouwelijk leiderschap dat

werkende man dat hij een abnormaliteit is tussen de moeders

boven komt drijven in een mannelijke cultuur het type dat we

op het schoolplein. Het was voor mij een persoonlijke eye

voorstaan?”

opener dat dit soort stereotypen nog steeds springlevend zijn.” Kennelijk vinden veel Nederlandse vrouwen het gewoon niet aantrekkelijk aan de top, aldus Lofs Jolanda Holwerda. “Ze maken andere afwegingen.”

WIE ZATEN ER AAN TAFEL?

Dit brengt ons terug bij het eerste Lof Magazine, tien jaar

Mariëtte Hamer (voorzitter SER), Patricia Vermeulen

geleden, en de aanleiding die Jolanda daarvoor zag. “Terwijl

(directeur Amref Flying Docters), Carol Velthuis

ik mijn ambities probeerde te verenigen met de dynamiek

(Director A.T. Kearny), Yelly Weidenaar (directeur D&I

van een jong gezin met drie jongens, las ik een interview in

Company, voormalig Talent naar de Top), Willemieke

de krant met Ad Scheepbouwer, destijds van KPN. Hij zei:

van Gorkum (DNB), Henriëtte ten Berge (SER),

‘Nederlandse vrouwen zijn nou eenmaal niet ambitieus.’ Zijn

Renée de Boo (Partner KPMG), Karin Parmentier

opmerking maakte me woedend. Maar hij triggerde me ook

(Director Kartier Consultancy), Marijn Wiersma

om uit te zoeken hoe het precies zat.”

(Sr Financial Inclusion Officer bij FMO), Jolanda Holwerda (oprichter Lof), Judith Meeng (voorzitter

Loonkloof

Stichting Lof), Liza de Nijs (recent afgestudeerd

Mariëtte zit op het puntje van haar stoel. “Het allerbelangrijkste

in Internationale Betrekkingen & Organisaties en

wat vrouwen moeten leren is dat ze niet alles in hun eentje

Politicologie), Renate Tromp (journalist en filmmaker)

hoeven te doen. Je moet om hulp durven vragen.” Volgens Judith is dit in ons land verre van vanzelfsprekend. “In Scandinavië is het veel normaler. Daar kreeg ik na de 7

Lof 19


nieuwe leider. De cultuur moet inclusiever worden, met gelijke kansen voor iedereen; binnen bedrijven en binnen de hele maatschappij. Ik begrijp eigenlijk niet waarom wij vrouwen, zoals we hier aan tafel zitten en de stand van zaken analyseren, niet bozer worden? Waarom leggen we ons ogenschijnlijk zonder slag of stoot neer bij het gebrek aan échte verandering? Zien we niet wat de feministes voor ons, zoals de Britse suffragettes, hebben bereikt? Waarom willen we niet eens met hen geassocieerd worden?” Maar op wie moeten we dan boos zijn, vraagt Mariëtte zich af. “En voor we boos worden, is het noodzakelijk dat we volume hebben. Dat we collectief kwaad worden en de onderlinge solidariteit tussen vrouwen toeneemt. En dat we over dit soort praatsessies niet gaan klagen in de trant van: ‘Moeten we het Renée de Boo en Karin Parmentier

hier nog nou steeds over hebben?’ Nee, we mógen weer!” Waarmee ze overigens niet bedoelt dat vrouwen het allemaal

geboorte van mijn eerste kind meteen een stagiair aangewezen

zelf in de hand hebben. Marijn: “Te vaak hoor ik nog: ‘We willen

die alles in huis voor me regelde. Maar een andere vrouw in

wel een vrouw, maar we kunnen geen geschikte kandidaat

huis nemen die jou zorg uit handen neemt, voelt voor veel

vinden.’ Alsof dat ooit over de beschikbare mannen wordt

Nederlandse vrouwen niet goed.”

gezegd. Ik wil dan best boos worden.”

Tegelijkertijd is er aan tafel begrip voor vrouwen voor wie hulp inzetten meer kost dan hun baan oplevert. Patricia: “Toch wil

Binnen beginnen

ik hen adviseren te blijven participeren, al is het parttime.” De

Noem het ‘boos’, noem het ‘gepassioneerd’; duidelijk is dat

meeste Nederlandse vrouwen doen dit nu al op die manier,

we met lief en aardig zijn niets bereiken. Mariëtte: “Ik kan nu

maar Willemieke vraagt zich terecht af of dat wel echt een vrije keuze is. “Of is er een harde reden, namelijk dat meer werken gewoon te zwaar is met de slechte voorzieningen in Nederland?” Annemiek: “Voor mij was economisch

ACTIE!

onafhankelijk zijn bepalend om door te zetten.” Mariëtte erkent

Er is behoefte aan meer solidariteit en collectieve

het belang daarvan en merkt op dat de motivatie bij vrouwen

actie, bleek uit het gesprek aan tafel. Over vijf

er helaas niet beter op wordt, met de loonkloof en het gebrek

issues gaan we ons de komende periode boos

aan doorstroming naar de top.

maken. Zaken die nu echt geregeld moeten worden

Toch blijkt uit diverse onderzoeken dat de worklife-balans

en waar wij gepassioneerd mee aan de slag gaan:

zelden de reden is dat vrouwen afhaken. Jolanda: “Het is veel meer een gebrek aan erkenning. Vrouwen haken af wanneer ze

1. Minimaal tien dagen vaderverlof (voorstel EU)

niet worden gewaardeerd en die promotie niet krijgen.” Patricia

2. Gerichte aanpak op loonkloof

herkent dit: “Bij mijn vorige baan werden mijn kwaliteiten

3. Handhaving van en sancties op

onvoldoende gezien. Maar ik pakte mijn kans bij Amref Flying Doctors, die ze wél zag.” Yelly ziet ook een oplossing op organisatieniveau: “Je hebt een leider nodig die zegt: we gaan het gewoon doen, en meer vrouwen laten doorstromen. Hoezo, ze zijn er niet of ze zijn niet goed genoeg? Met behulp van leiderschap en targets is het zo gefikst, zagen we bij ABN

zwangerschapsdiscriminatie 4. Minimaal de helft van alle scholen in de grote steden ombouwen naar integraal kindcentrum (brede school) 5. Quotum voor vrouwen in beursgenoteerde ondernemingen op 30 procent

Amro, Rabobank en Schiphol.” Wat vind jij? Ben je het eens met deze issues? Collectief kwaad worden

Ontbreekt er nog iets cruciaals? Wat wil jij doen om

Volgens Judith is dat allemaal mooi en aardig, maar veel

hier meer ruchtbaarheid aan te geven? Laat je horen

inspirational leaders verliezen op dit vlak vaak al vrij snel

op social media onder de noemer #boosmoet

hun interesse. “Je moet het breder trekken dan die ene 20 Lof


Rondetafelgesprek

Annemieke Gouwens, Judith Meeng en Carol Velthuis

‘Een bestuurslid vroeg me: Waarom hebben

ze een jonge moeder voor deze functie aangenomen?’

dingen zeggen die twintig jaar geleden ondenkbaar waren. Het

openlijk uitspreken, bijvoorbeeld door het ondertekenen van

zal mij m’n carrière niet meer kosten. Maar dat moet ik dan

de charter Talent naar de Top. Die commitment brengt focus,

wel doen!” Ook de andere bevlogen vrouwen willen in actie

doorzettingsvermogen en resultaat.”

komen. Carol: “We moeten een lijstje maken met key issues als continueroosters op school, quota en vaderschapsverlof.

Tobbend naar de top

Dit zijn feitelijke barrieres die simpelweg aangepakt moeten

Maar laten we ook niet vergeten te verbinden. Patricia: “In

worden.” Renée: “Ik pleit voor de weg van de verleiding. Hoe

Afrika zien we dat één model werkt: de verandering van

zet je mensen aan tot ander gedrag, zonder dat ze zich daar al

binnenuit laten komen. Dus ook al gaat het over een onderwerp

te bewust van zijn?” Marijn: “We moeten de spotlight zetten op

als meisjesbesnijdenis, neem dan ook mannen daarin mee.

vrouwen aan de top.” Renée: “En de spotlight op mannen die

Je wilt nog steeds samen verder.” Liza wil dit ook voor

het anders doen.” Judith: “Buiten winnen is binnen beginnen.

Nederland: “Haal het probleem weg bij de vrouwen. Verzin een

Targets zijn belangrijk, maar cultuurverandering ook. Anders

list om mannen echt te betrekken, bijvoorbeeld met targets.”

worden vrouwen die de top willen bereiken kanonnenvlees

Karin: “Leer kinderen op de basisschool al wat gelijkheid is.”

voor een feministische D-day.” Willemieke: “Ga voor

Jolanda: “Topvrouwen moeten hun kwetsbaarheid tonen.

volledige transparantie als het gaat om diversiteit. Cijfers in

Laten zien dat geen enkele carrière uitsluitend over rozen

z’n algemeenheid zeggen niks. Binnen een bedrijf moet je

gaat.” Mariëtte sluit af: “Laat ook zien wat de waarde is van

precies weten wat waar speelt. En de achterblijvers met naam

meedoen op alle niveaus. Het is niet ‘tobbend naar boven’, het

noemen.” Yelly: “Bedrijven moeten zich ook naar buiten toe

is ook een groot feest.” Lof 21


Column

Met Lof !  Volgend jaar is het vijftig jaar geleden dat in Nederland het feminisme herleefde. De Eerste Golf ging min of meer ondergronds toen het kiesrecht voor vrouwen was binnengehaald. De Tweede ontrolde zich in 1968 met de oprichting van ManVrouwMaatschappij en Dolle Mina. Ik stortte me er vol overgave in en het is dus niet vreemd dat me af en toe gevraagd wordt hoe het zit met mijn tevredenheid over de bereikte resultaten. Tja…. Als we het voor het gemak bij ons land houden, is er wel het een en ander op vooruit gegaan. Om te beginnen zijn we – met behulp van de pil en de legalisering van abortus – losgekoppeld van de konijnen, zoals Joke Kool-Smit het kernachtig samenvatte in haar essay Het Onbehagen bij de Vrouw. De onderwijsachterstand van meisjes is ingelopen, de arbeidsparticipatie van moeders toegenomen, evenals hun vertegenwoordiging in de politiek. Maar ik bedenk me ook dat ik nu al een jaar of twintig dezelfde succesnummers loop uit te venten en zoek daarom mijn column op voor het eerste nummer van Lof uit 1997. En ja hoor, daar gaan we weer! Vrouwen werken wel, schreef ik, maar bijna alle moeders parttime. Van een eerlijke verdeling van het werk binnen- en buitenshuis is geen moer terechtgekomen. De uitbreiding van het vaderschapsverlof van twee naar drie dagen – een lachertje – werd door Asscher geventileerd als een ongelofelijke stap op de emancipatieladder. Niets is er in al die jaren gebeurd met ons pleidooi voor algemene arbeidstijdverkorting; de 5-urige werkdag voor iedereen als voorwaarde om meer vrouwen

Van een eerlijke verdeling van werk is geen moer terechtgekomen

aan de top te krijgen, de macht rechtvaardiger te verdelen. Niets met experimenten om in de piekjaren van het gezin

dus prima, maar nieuw is het niet. De boodschap dat vrouwen

tijdelijk minder te werken. De rechterlijke macht is hierop de

zichzelf niet lelijk of vies moeten vinden, is dat evenmin. ‘Kut

enige uitzondering – met als resultaat meer vrouwelijke dan

ruikt lekker,’ kopte Opzij in de jaren zeventig op de cover.

mannelijke rechters. Maar over de hele linie is het aandeel

Dat sloeg op een verslag van Anja Meulenbelt over Deense

vrouwelijke topbestuurders er alleen maar op achteruit

feministen die zich bezighielden met belangwekkende issues.

gegaan. Het is mooi dat we zoveel goed opgeleide vrouwen

Bijvoorbeeld met hun fysieke uitrusting, waar een deel van de

hebben, maar verspilling van geld en van talent dat we ze niet

vrouwenbeweging destijds haar structurele onderdrukking

terugzien in de regering en in de bestuurskamers.

aan toeschreef. Anderen meenden dat economische

Winden feministen van nu zich op over die scheve verdeling?

afhankelijkheid de oorzaak was. Ik heb nooit veel tijd besteed

Online platforms als Vileine en de Stellingdames lijken niet

aan die onderlinge strijd; beide vormen van afhankelijkheid

bijster geïnteresseerd in die ene pappadag tegenover zes

versterken elkaar en dienen dus bestreden te worden.

mammadagen. Zij houden zich vooral bezig met seksuele

Sisterhood is onlosmakelijk met die vrouwenstrijd verbonden,

vernedering en intimidatie in de publieke sfeer. Begrijpelijk: ze

zoals het dat ook in de Eerste als in de Tweede Feministische

hebben er dagelijks meer mee te maken dan met de ongelijke

Golf was. Die traditie moet behouden blijven, en daarom: lof

verdeling van zorgtaken. Bovendien gaan vrouwen overal ter

voor Lof! Dat solidariteit hoog in het vaandel draagt, het als

wereld gebukt onder het misbruik van hun lijf. Dat van die

papieren editie tien jaar volhield en ons daarmee door een

vorm van vrijheidsberoving een strijdpunt wordt gemaakt is

Golfloze periode loodste. Hedy d’Ancona

22 Lof


Bevlogen vrouwen Ambitie, drive en passie. Dat hebben deze vrouwen gemeen. Ze weten wat ze willen en zetten zich daar vol voor in. Op het werk, thuis en in de maatschappij. Daarbij durven ze buiten de lijntjes te kleuren en de hand in eigen boezem te steken. ‘Echt iets neerzetten begint met je er helemaal voor geven.’

Lof 23


24 Lof


Vrouwtjes van ijzer Roelien van der Woude volgt geen voor de hand liggend carrièrepad. Het voedt mede haar bevlogenheid en de passie waarmee ze talent ontwikkelt bij De Nederlandsche Bank. ‘Met HR staan we aan de poort van meer diversiteit in de breedste zin. Dat zie ik als een persoonlijke missie.’ In 2010 begint Roelien van der Woude, ervaren HR-vrouw,

waar complexe financiële vraagstukken op die manier

nu sectiehoofd Ontwikkeling, bij De Nederlandsche Bank

samenkomen. “Dat kunnen we nog veel meer uitdragen.

(DNB). Ze vindt daar terug wat haar ook dreef bij haar eerdere

‘Het is hier veel minder saai dan ik dacht,’ horen we vaak.”

baan bij de politie. “Ik ontmoette collega’s die net als ik

Lachend: “En eerlijk gezegd dacht ik dat zeven jaar geleden

vanuit maatschappelijke betrokkenheid hun expertise willen

zelf ook. Een aantal jaar werken bij DNB geeft een boost aan

inzetten.” De passie voor het HR-vak ontdekte ze trouwens

iemands carrière.”

bij toeval. Op zestienjarige leeftijd besloot ze na drie jaar VWO te stoppen en kapster te worden. “Op mijn negentiende was

Persoonlijke missie

ik bedrijfsleider van een aantal kapsalons. Het kappersvak

Het vorm geven aan verandering en ontwikkeling gaat Roelien

draait om mensen, heel interessant

goed af. Ze toont zich daarbij volhardend

vond ik dat. Vooral hoe intern gedrag de

zonder te snel te oordelen, bleek recent

tevredenheid van de klant beïnvloedt. Die fascinatie is gebleven en is nog steeds de belangrijkste drijfveer in mijn vak.” Slimheidsparadox De missie van DNB is werken aan

TEKST RENATE TROMP FOTOGRAFIE CEES RUTTEN JR.

vertrouwen, vertelt Roelien. En daar sluit

‘Ik oordeel niet te snel over goed en fout’

uit een 360 graden feedback van haar collega’s. Dit laatste heeft te maken met haar jeugd. “Ik kom uit een gezin waarin mijn oma’s en opa’s aan verschillende kanten van de oorlog hebben gestaan. Het leerde me niet te snel een mening te hebben over wat goed is en wat fout. Maar het leerde me ook hoe je omgaat

de HR-strategie uiteraard op aan. “Als

met uitersten en mensen met elkaar in

we vertrouwen willen vergroten, geldt

verbinding brengt. Volharding en blijven

dat ook intern. Om dat voor elkaar te krijgen is niet eenvoudig,

staan, ook als het lastig is, heb ik van huis uit meegekregen.

een van onze kerncompetenties is tenslotte de ander vertellen

Mijn oma zei altijd: ‘Wij vrouwtjes zijn van ijzer.’ Dit motto is

wat beter kan. We staan in die zin altijd onder ‘toezicht’.”

via mijn moeder doorgegeven aan mij en daar ben ik trots op.”

Lachend: “Ik noem het de slimheidsparadox. Al die intelligente

Terug naar de veranderende wereld van DNB. Wat betekent

mensen bij DNB tellen niet automatisch op tot een lerende

dat precies voor de vrouwen in de organisatie? “Ik heb

organisatie.”

er mede voor gezorgd dat er beleid is gekomen om meer

Het is bekend: veranderingen in alle sectoren komen in een

vrouwen op managementposities en in de ‘pipeline’ te krijgen.

steeds sneller tempo. Roelien verwijst naar de rol van data en

Dit onderbouwen met cijfers is noodzakelijk, dat is tenslotte

techniek. Er ontstaan nieuwe verdienmodellen die de financiële

onze taal.” Goed nieuws is dat de president van DNB, Klaas

sector ondersteboven gooien. “Om in dat krachtenveld goed

Knot, actief uitdraagt dat hij meer diversiteit wil op alle posities.

toezicht te houden moeten DNB’ers elke dag dat schaap

Niet alleen in woorden, maar ook in daden. “Bij de laatste

met vijf poten zijn. Behoudend én innovatief. We hebben

benoeming op topniveau wilde hij een vrouw. Dan twijfelt hij

topexperts in huis en als kennisinstituut vinden we continue

niet of hij iemand gaat vinden met de juiste kwaliteiten, een

ontwikkelen essentieel. Ik zie het als mijn expertise om het

veelgehoord tegenargument. Hij vindt haar gewoon. Met HR

lerend vermogen te stimuleren.” DNB heeft in die zin een

staan we aan de poort van meer diversiteit in de breedste zin.

unieke positie in Nederland. Nergens vind je een organisatie

Dat zie ik als een persoonlijke missie.” Lof 25


Koersen op heelheid Een nieuw geluid. Dat laat Gwendel Kusters horen bij Rijkswaterstaat. Intuïtie, vertrouwen en dialoog staan bij haar centraal. ‘De moderne overheid heeft openheid, flexibiliteit en sensitiviteit nodig.’ Gwendel Kusters, directielid Corporate Dienst en hoofd Klant &

‘m meer in het ‘hoe’. We moesten anders met elkaar werken,

Services bij RWS, is van origine Vlaamse. In België ging ze naar

daar lag voor mij de focus. Dus gingen we organisch aan de

de nonnenschool. Met de strenge cultuur matchte ze niet. “Je

slag. Ik geloof in authentiek leiderschap bij ieder individu: wie

moest doen wat de zusters zeiden en niet te veel zelfstandig

ben jij en wat ga je van daaruit bijdragen aan de organisatie?

nadenken,” vertelt ze. “Maar ik was heel nieuwsgierig, stelde

Als leidinggevende moet je je ego aan de kant schuiven. Door

vragen, wilde dingen begrijpen. Dat werd gezien als ‘treiteren’.

te vertrouwen op je mensen en hen ruimte te bieden, koers

Ik werd van school gestuurd.” Eenmaal op een Nederlandse

je op heelheid van je organisatie met hetzelfde effect in de

school ging de wereld voor haar open. “Hier kon ik mezelf zijn.

maatschappij.” De veranderingen die ze in gang zette, liegen er

Kritisch denken werd zelfs gestimuleerd!”

niet om. Ze stelde een lifecoach in op de werkvloer, werkt met een klussenbank, organiseert verbindingsborrels, investeert

Twin Towers

in dialoogvoering zonder oordelen en

Ze had een doel voor ogen: bijdragen

haalde de schotten tussen de afdelingen

Europees en internationaal recht ging ze in 2001 bij de VN op stage. “Conflictbemiddeling en onderhandelen fascineerden me. Met alle landen aan tafel zitten en praten over oplossingen voor wereldproblemen: magisch vond ik dat.” Op 9/11 was ze bij de VN in New

‘Een goede leider zet z’n ego aan de kant’

weg, zodat mensen vrij zijn van taken te wisselen. Het resultaat: meer klanten werknemerstevredenheid, hogere efficiency, snellere doorlooptijden en een bruisende Eenheid. Universele wijsheid Met haar managementteam doet Gwendel een dagelijkse check in en

York en zag ze de Twin Towers instorten.

check out. Welke dingen moeten er

“Een heel beangstigende ervaring. Van de ambassadeur heb ik toen geleerd wat goed leiderschap

gedeeld worden? Is er iets gebeurd dat niet klopt? Voorafgaand

is, hoe je je team door een crisis heen trekt: met rust, open

aan besluitvorming wordt even gemediteerd. “Dan gaan we

communicatie en aandacht voor alles wat zich aandient.”

voelen in hoofd en hart. Is dit iets dat ook echt nu gedaan

Ze belandde als trainee in Brussel bij de Vertegenwoordiging

moet worden? Of klopt het besluit inhoudelijk wel, maar zit

van Nederland. Daar deelde ze een kamer met haar

er eigenlijk geen energie op? Bij complexe vraagstukken

leidinggevende. “Een leerzame tijd, ik maakte van dichtbij mee

mediteren we om universele wijsheid aan te spreken, en

hoe hij tijdens het Nederlands Voorzitterschap alles bij elkaar

meer out-of-the-box te denken. Zweverig? Weet je wat pas

hield.” Net als de ambassadeur in New York werd ook deze

zweverig is: constant in je hoofd zitten. Door te mediteren kom

leidinggevende een belangrijk rolmodel.

je met beide benen op de grond en ben je verbonden met je omgeving.”

Verbindingsborrels

Bij het aannemen van management kijkt Gwendel vooral naar

Ruim twee jaar geleden kreeg ze bij Rijkswaterstaat de

sensitiviteit. “Kun je goed samenwerken? Kun je reflecteren?

opdracht om de Eenheid Klant & Services te vernieuwen.

Durf je kwetsbaar te zijn? Ben je in staat je intuïtie te benutten

Als directielid had ze de gelegenheid dit naar eigen visie te

voor het bedrijf? Als je als overheid verbonden wilt zijn met je

doen. “Ons callcenter liep vast. Mensen deden wat hen ooit

omgeving, moet je een ander type mensen in huis halen. De

was opgedragen zonder na te denken over hun meerwaarde.

koers voor 2020 is een wendbare overheid en daarin is dat

Er werd nauwelijks samengewerkt en er was veel roddel en

andere perspectief keihard nodig. In een flexibele organisatie

achterklap. Goede mensen liepen weg.” Er moest dus een

verbinden alle disciplines zich om vanuit nieuwe invalshoeken

transitieplan komen. Gwendel: “Normaal werk je dan eerst een

naar maatschappelijke problematieken te kijken. Alleen dan

heel plan uit. Maar daar geloofde ik niet in. Het veranderen zat

kan wijsheid stromen en komen we tot oplossingen.”

26 Lof

TEKST PAM VAN DER VEEN FOTOGRAFIE CEES RUTTEN JR.

aan een betere wereld. Na een studie


Lof 27


28 Lof


Wie betaalt, bepaalt Het Lof-thema ‘No guts, no glory’ is zeker van toepassing op Jetta Klijnsma. ‘Niet zozeer voor jezelf hoef je guts te hebben, maar wel voor je idealen, voor wat jij belangrijk vindt in het leven.’ Nog even en dan vertrekt de bevlogen PvdA’er Jetta Klijnsma

burger moed, maar het is nog lang niet fifty-fifty.”

uit de Haagse politiek. Haar partij verloor en dus verloor zij in zekere zin ook. Van huis uit is Jetta historica, dus ze begrijpt

Huisje, boompje, beestje

best dat er na de herstructureringen van de afgelopen vier

Ze heeft haast. Want zonder inclusieve arbeidsmarkt voelen

jaar geen loftuitingen voor haar waren. “De bankencrisis heeft

teveel mensen zich achtergesteld en wordt de kloof steeds

zoveel verdriet in gezinnen gebracht.” Iemand moest de schuld

dieper en grimmiger. “Zo’n bankencrisis helpt niet bij de

krijgen, analyseert ze nuchter. “De banken, wie zijn dat? Mensen

emancipatie. We zijn teruggeworpen in de tijd, maar ook

zochten een barbertje die moest hangen. En dat zijn wij.”

in denkbeelden.” Toch ziet zij hoop gloren in de werkeloosheidscijfers van vandaag. “Het aantal werkenden stijgt sneller

‘Juffie geschiedenis’

dan het werkeloosheidscijfer daalt. Veel mensen vinden dat

Crisis was geen nieuw fenomeen voor Jetta. Net afgestudeerd

gek, maar dat komt doordat vrouwen die niet als werkloos

als lerares geschiedenis kwam ze op een arbeidsmarkt waar

geregistreerd stonden zich op de arbeidsmarkt begeven.”

niet zomaar een plekje vrij was. “Met mijn toenmalige vriend

Tijdens de crisis lag de focus vaak op de baan van de man

sprak ik af: wie van ons het eerst een

en kozen zij voor stabiliteit thuis. “Nu

baan vindt, bepaalt waar we naar toe

durven ze de stap naar buiten weer

gaan.” Haar vriend was haar voor, en het

aan.” En terecht, vindt Jetta. “Werk

werd Den Haag. Ze noemt dit ‘bij toeval in de politiek belanden’, maar feit is dat ze nooit meer voor de klas heeft gestaan. In de Haagse politiek, zowel lokaal als nationaal, kon ze haar idealen kwijt. “Mijn ouders waren ARP-leden. Het bestrijden van onrechtvaardigheid kreeg

‘Werk is zoveel meer dan geld’

zelfstandigheid, voor jezelf kunnen zorgen.” No guts, no glory? “Niet zozeer voor jezelf hoef je guts te hebben, maar wel voor je idealen, voor wat jij belangrijk vindt in het leven. Bovendien is een financieel evenwicht donders goed

ik van huis uit mee.” Toch sluit ze niet

voor je relatie.” Wie betaalt, bepaalt.

uit straks alsnog ‘juffie geschiedenis’

En dat moet de nieuwe generatie ook beseffen, benadrukt Jetta, nu echt fel.

te worden. “Niets nobelers dan jonge

TEKST RENATE TROMP FOTOGRAFIE CEES RUTTEN JR.

is zoveel meer dan geld. Werk is ook

mensen leren waar we vandaan komen. Alleen dan zetten we

“Tijdens een bezoek aan een MBO vroeg ik jonge meiden

stappen voorwaarts.”

naar hun toekomstbeeld. Dat bleek niet te gaan over werk en economische zelfstandigheid, maar over vriendjes, huisje,

Witte mannen

boompje, beestje en oh ja: een beetje werken. Dat stemt me

In vrijwel ieder interview met Jetta Klijnsma komt haar handicap

heel verdrietig.”

ter sprake. Zo ook nu. Want als zoveel vrouwen last hebben van een glazen plafond, hoe maak je dan carrière vanachter

Kansen pakken

een rollator? Sta je dan niet altijd met 2-0 achter? Humor is

Tijdens het afscheid komt de historica in haar opnieuw naar

Jetta’s grootste wapen. “Helaas ben ik niet lesbisch en niet

boven. “Ik wil toch graag beklemtonen dat de vrouwen-

zwart. Dan was ik zeker het perfecte rolmodel geweest.”

emancipatie een enorme vlucht heeft genomen de afgelopen

Meteen daarna is ze bloedserieus. “Er moet nog enorm veel

honderd jaar. Al die tijd daarvoor hadden vrouwen, zeker in

gebeuren om de arbeidsmarkt inclusiever te maken. Denk je

politieke zin, geen enkele impact. Inmiddels zien we een

dat ik aan de top van de pensioenwereld vrouwen tegenkwam?

toenemende vanzelfsprekendheid van vrouwen op diverse

Of mensen met een kleurtje? Of een handicap? No way! Het

posities. Ze kunnen hun kansen pakken. Nu moeten ze het

waren vooral witte mannen van boven de vijftig. Dat was me

nog willen. En mannen en jongens moeten leren dat zonder

een doorn in het oog. Gelukkig zijn de voorzitters van de twee

een goed evenwicht tussen beide seksen de wereld minder

grootste pensioenfondsen sinds kort vrouwen. Dat geeft de

mooi is. Verdorie nog aan toe.” Lof 29


De kracht van polderen Haar niet te stuiten drang om te emanciperen dreef haar naar én hield haar in Den Haag. SER-voorzitter Mariëtte Hamer: ‘Vrouwen, ga je dromen achterna. Je kunt zoveel toevoegen aan de wereld.’ Terugkijkend op haar jeugd schetst ze het beeld van haar

je ideaal toch steeds een stukje verder. Count your blessings.”

poppen op bed en zijzelf ervoor als de juf. Zo leerde ze zichzelf

En dan heeft ze het ook over de vermeende trage vooruitgang

de lesstof van school. “Ik begon ermee toen ik een jaar of vier

van vrouwen. “Mannen hebben al eeuwen patronen om elkaar

was, maar ben dat nog heel lang blijven doen.” Lacht: “Op

te helpen. Vrouwen moeten dat nog leren. Toen ik net in de

het laatst had ik heel slimme poppen.” Kortom, Mariëtte wilde

politiek werkte, was het veel minder vanzelfsprekend dat

juf worden. Maar ondanks haar lerarenopleiding stond ze

vrouwen elkaar steunden, ook binnen de eigen partij. Maar

uiteindelijk nauwelijks voor de klas. Haar loopbaan nam een

sinds die tijd is de solidariteit onder vrouwen echt al een stuk

andere wending.

verbeterd.” Lacht: “Of misschien ligt dat wel aan mijn positie.” Het leven in de politiek bleek haar op het lijf geschreven.

Sociale bril

“Politiek bedrijven doe je 24 uur per dag. Nu ben ik blij dat

Haar sociale bril kreeg ze van huis uit mee. “Ik had een

ik dat tempo heb kunnen loslaten, maar destijds voelde het

autistische broer en kan me nog heel

zeker niet als een opoffering.” Of haar

goed herinneren dat hij thuiskwam met

scheiding, die haar destijds verraste, iets

Niemand leek door te hebben wat er met hem aan de hand was. Dat had een enorme impact op me en heeft mij zeker gevormd.” Na een carrière in volwasseneneducatie en het Ministerie van Onderwijs kwam Mariëtte op haar 39e voor de PvdA in de Tweede Kamer.

‘Vrouwen moeten leren elkaar te steunen’

te maken had met die intensiteit, durft ze niet te zeggen. “Als mensen uit elkaar gaan spelen er zo veel factoren een rol. Feit is wel dat een politieke carrière een zware wissel op je relatie trekt.” Ook op werkgebied was het een zware periode voor Mariëtte. “In Balkenende IV was ik graag Staatsecretaris van Onderwijs geworden, maar van de partij moest ik

“Voor mij ging deze partij over mensen

in de fractie blijven. Op dat moment was

emanciperen, ontwikkelen en een tweede kans geven. Daarbij voelde ik me thuis.”

dat echt niet leuk. Maar het leidde er uiteindelijk wel toe dat ik

Invloed uitoefenen, daar gaat het haar om. En dan niet

PvdA-fractievoorzitter werd.”

omkijken en denken: ‘Reikt mijn invloed wel ver genoeg?’ Want je kunt de wereld niet in één dag veranderen.

Bewustwording

Zowel op onderwijs als op het dossier kinderopvang heeft ze

Tijdens haar vormingswerk in de volwasseneneducatie deed

haar sporen verdiend. “Toen ik in de Kamer begon, was ik net

ze het al en nu nog steeds: vrouwen verleiden meer te werken

zwanger. Men kende mijn enthousiasme voor het dossier en

en economisch zelfstandig te worden. “Vrouwen moeten hun

dacht: ‘Laat haar dat maar doen.’ Ik heb die sector in die jaren

dromen achterna gaan. Je kunt zoveel toevoegen aan de

zien ontwikkelen en er mijn bijdrage aan kunnen leveren.” Zo

wereld, daarvoor hoef je echt niet in de politiek te gaan.” Juist

redde ze de voorschoolse educatie van een wisse politieke

als er tekorten dreigen zien we ‘ineens’ meer bewustwording:

dood. “Daardoor hoefden we niet te stoppen met projecten,

O jee, de helft van de bevolking doet maar voor een kwart

maar kwam er juist veel geld bij.”

mee! En dus is nu hét moment om te pleiten voor betere voorzieningen, weet Mariëtte. “Vanuit de SER hebben we al

Count your blessings

een eerste stap gezet richting zestien uur kinderopvang voor

Als iemand de kracht van het polderen van binnenuit kent, is

alle kinderen tussen de twee en vier jaar. Dat advies is al

het Mariëtte. “Natuurlijk denk ik soms wel: zitten we wéér te

helemaal doorgepolderd. De nieuwe regering hoeft alleen nog

praten over die tussenschoolse opvang. Maar je weet: je krijgt

maar ‘ja’ te zeggen.”

30 Lof

TEKST RENATE TROMP FOTOGRAFIE CHRISTIAAN KROUWELS

een rapport met een nul voor gedrag.


Lof 31


32 Lof


Gaan voor de 10 Vers afgestudeerd viel ze in de schoot van PostNL. Niet dat ze als meisje droomde van oranje postbussen, maar veertien jaar later zit Shahrzad Winkel-Khalili er nog. En hoe! Officieel is ze General Manager van het Tijdgebonden Netwerk.

erbij? Ik ben van het harmoniemodel, al kan ik ook zonder

Op mijn vraag wat dat is, richt Shahrzad Winkel-Khalili haar

twijfel een moeilijke beslissing nemen.” Het doel telt. En het

blik direct op mijn voeten: “Als jij een paar schoenen bestelt bij

doel is: winnen. “Afleveren wat is afgesproken, elke dag in elke

Zalando en ze bevallen toch niet, dan kun je precies aangeven

straat.” Die instelling kreeg Shahrzad van huis uit mee. “Thuis

in welk tijdvak je wilt dat we ze ophalen. Retour on demand

mocht er veel, maar er moest één ding. Als je kon leren, moest

heet dat. Zo maken we het leven van mensen makkelijker, en

je leren. Het maximale eruit halen en gaan voor de tien.”

in mijn vak is precies dat mijn drive.” De ontwikkelingen op het gebied van klantdienstverlening gaan

Voldoening

steeds verder. En PostNL wil daarin de beste zijn. Hollands

Grote tegenslagen heeft ze tijdens haar carrière niet gehad.

glorie. Dat snapt een kind. Shahrzad zit

“Ik prijs me heel gelukkig.” Na een stilte

dus op een plek waar zo’n beetje het

vervolgt ze: “Ik heb weleens een kans

hele bedrijf over haar schouder meekijkt.

voorbij moeten laten gaan vanwege een

Maar dat is ze wel gewend. “Tijdens mijn traineeship koos ik voor een positie in een sorteercentrum. Niet heel voor de hand liggend als afgestudeerd bedrijfskundige en ook het aantal vrouwen daar was zeer beperkt. Maar ik wilde met mijn voetjes in de klei.”

‘Ik wilde met mijn voetjes in de klei’

TEKST RENATE TROMP FOTOGRAFIE CEES RUTTEN JR.

‘Laat die mannen maar even’ Ze kreeg een belangrijke functie als

zwangerschap. En ik kreeg een keer geen maximaal haalbare beoordeling vanwege mijn verlof. Ik had een project niet kunnen afmaken. Baalde ik daar van? Zeker! En dat heb ik ook wel laten blijken. Maar ik blijf daar nooit in hangen. Bovendien, al die wegen hebben me hier gebracht.” Omdat kinderen door de crèche en school niet on demand retour worden

leidinggevende van de eerste locatie waar sorteren en

gebracht, voelt ook Shahrzad de dagelijkse squeeze. “We

distributie werden samengevoegd. “Een kwestie van geluk,”

willen alles, ik ook. Cool, hip, hot en happening zijn, borrelen

zegt ze bescheiden. Noem het maar geluk. De tijd dat het

met vrienden, op vakantie naar Ibiza met vriendinnen en

pakkettenonderdeel nog verlies leed was voorbij en het

genoeg quality time met man en kids.” Ook al knelt dat soms,

bedrijf moest fors investeren in een nieuwe toekomst. “Toen

gelukkig zijn draait volgens haar man John om drie dingen:

de complete Raad van Bestuur op bezoek kwam en tot in

mensen om lief te hebben, iets nuttigs om te doen en iets

detail het reilen en zeilen van de afdeling bekeek, dacht ik

moois om van te dromen. “We delen dezelfde levensambitie.

wel: ‘Holy shit, wat spannend.’ Maar ik voelde vooral trots.”

En voor mij wordt die behalve door mijn gezin ook voor een

Herna Verhagen, inmiddels CEO van PostNL, was erbij en nam

belangrijk deel ingevuld door mijn werk. Dat geeft me vandaag

Shahrzad apart. “Ze zei: ‘Laat die mannen maar even. Je hebt

voldoening en economische zelfstandigheid. En voor morgen

het fantastisch gedaan.’ Ik voelde me echt door haar gezien.”

de droom financieel onafhankelijk te zijn en iets terug te kunnen

Haar ‘anders-zijn’ binnen een organisatie met overwegend

doen voor de maatschappij. Het lijkt mij bijvoorbeeld mooi om

mannen heeft zeker waarde, vindt ze. “Ik ben me bewust van

scholieren die thuis hulp en richting missen, te helpen bij het

mijn omgeving. Wat doet iets met een ander, hoe zit hij of zij

maken van toekomstkeuzes.” Lof 33


Cultureel flexibel Vroeger wilde ze bij het circus. Een heel romantisch beeld had ze daarbij. Toch werd het een studie Talen en Culturen van het Midden-Oosten. Sinds twee jaar is Maryem van den Heuvel ambassadeur van Nederland in België. Haar moeder is Tunesisch, haar vader Brabants. Ze werd

Nederlandse zorgen om de Belgische kerncentrales, de

geboren in Carthago en verhuisde als negenjarig meisje naar

terreurdreiging: Maryem zit er naar eigen zeggen bovenop.

Nederland. Tijdens haar studie verbleef ze in het Midden-

“Diplomatie is meer dan werk, het is een manier van leven.

Oosten, haar eerste baan was in Caïro en ze werkte als

Mijn antennes staan altijd uit: wat betekent dit voor Nederland,

diplomaat in Parijs, Brussel en Den Haag waar ze zich onder

kunnen we hier iets mee, ken ik iemand die dit interessant zou

meer bezighield met mensenrechten en de Amerika’s. Sinds

vinden?” Een passie die zich vertaalt in actie – zo ziet ze haar

twee jaar is ze ambassadeur in België. Veel internationaler

werk.

dan Maryem van den Heuvel vind je ze niet. Cultureel flexibel is ze; snel thuis op veel verschillende plekken. Of dat ook

Niet aarzelen

duidt op ontworteling? Zo ervaart ze dat niet. “Ik heb een

En die andere kant ervan, het 24/7 in functie zijn? It comes

hechte vriendenkring en een sterke band met mijn familie.

with the job, zegt Maryem. Al realiseert ze zich dat haar werk

En natuurlijk met mijn eigen gezin – dat is mijn ‘zijn’. Vanuit

ook gevolgen heeft voor haar omgeving. Voor haar man en

die diepe verankering ben ik in staat

vijf kinderen, bijvoorbeeld, waarvan de

om op elke nieuwe plek mijn draai te

jongste twee nog thuis wonen. “Vorig

te kijken of mijn basis te zoeken in de expatgemeenschap, maar door contacten te leggen, méé te doen en het land echt te leren kennen.” Een ‘kameleon’ wil ze zichzelf ook niet noemen. “Dat gaat meer over je aanpassen aan de buitenkant. Waar het

‘Mijn antennes staan altijd uit’

jaar stonden we op het punt om met het gezin op reis te gaan. Het was onze eerste vakantie in twee jaar, de kinderen zaten al in de auto. Toen zei mijn man: ‘Er is iets in Zaventem gebeurd, ik hoor op de radio dat er rook is.’ Hup, iedereen weer uit de auto en ik naar kantoor. Man en kinderen zijn thuis gebleven en hebben mij een week lang niet

in mijn werk om draait, is aanvoelen.

gezien. Maar het is niet anders: op zo’n

Aanvoelen wat er in een land gebeurt en dat kunnen duiden. Als ambassadeur moet je tot in de

moment aarzel je niet.” Ook voor het busongeluk in Kortrijk,

haarvaten van de samenleving kunnen doordringen, om vanuit

waarbij veel Nederlanders betrokken waren, onderbrak ze een

daar de Nederlandse belangen te behartigen.”

familiebijeenkomst. “Overleg met de burgemeester, interactie met politie, brandweer, ziekenhuizen – ik was heel blij dat ik ter

Antennes

plaatse kon zijn.”

Ze is een ambassadeur ‘nieuwe stijl’. De diplomatieke

Thuis hebben zij en haar man het goed georganiseerd; een

dienst heeft het conservatieve imago al geruime tijd van zich

voorwaarde om het gezin te combineren met twee carrières.

afgeschud, zegt ze. Vond het werk voorheen vooral achter

“Zelf was ik ook kind van werkende ouders en ik had nooit het

gesloten deuren plaats, met veel vergaderingen en nota’s,

gevoel dat ik iets tekort kwam. Ik zie werk en moederschap

tegenwoordig heeft de burger een beter beeld van wat een

niet als of-of, en geef dat ook mee aan de jonge vrouwen

diplomaat doet. Maryem: “De communicatie is opener en pro-

in mijn team. Als Buitenlandse Zaken moeten we vrouwen

actiever. We gaan zelf op pad, het land in, leggen verbinding

aanmoedigen om die combinatie tot een succes te maken. En

tussen uiteenlopende groepen in de maatschappij. Als

ondersteunen, bijvoorbeeld door flexibiliteit aan te reiken. Want

vertegenwoordiger van Nederland in België richt ik me niet

je doet jezelf als samenleving tekort als je al dat vrouwelijke

alleen op de gevestigde orde, maar ook op gemeentelijk

talent thuis voor de kinderen laat zorgen. Of omgekeerd: als

niveau, jonge startups, lokale initiatieven, de nieuwe garde.”

vrouwen vanwege hun werk menen geen gezin te kunnen

De mobiliteit tussen beide landen, de handelsstromen, de

stichten.”

34 Lof

TEKST PAM VAN DER VEEN FOTOGRAFIE CEES RUTTEN JR.

vinden. Niet door vanaf de zijlijn toe


Lof 35


36 Lof


Vrij om te falen Als CEO bij Xenos staat Francine van Dierendonck voor een lastige taak: in een krimpende markt een flexibel bedrijf creëren. In combinatie met haar gezin vraagt dat om volledige inzet. Geen probleem, vindt Francine. ‘Echt iets neerzetten begint met je er helemaal voor geven.’ “Een tijd geleden kochten we een schilderij van een succesvolle

Reflectie

kunstenaar. In zijn atelier vroeg ik hem: ‘Waarom heb jij nu

In haar werk wil ze graag impact hebben. Iets bestaands

succes en veel andere kunstenaars niet?’ Hij antwoordde:

opnieuw uitvinden of hergroeperen. “Ik vind het een eer

‘Het is hard werken. Mensen denken dat inspiratie vanzelf

om een bedrijf van vierduizend mensen te mogen leiden.

komt, dat je midden in de nacht wakker wordt en ‘het’ opeens

Vierduizend mensen die een deel van hun leven besteden bij

hebt. Maar ik ga gewoon elke dag van 9 tot 5 op het krukje

Xenos en met wie ik tot een cultuurverandering wil komen. Dat

voor mijn ezel zitten.’ Ik vond het mooi wat hij zei, want in het

doen we samen. De omzet, cijfers, infrastructuur, producten –

bedrijfsleven is dat net zo. Als je écht ambitie hebt en iets wilt

natuurlijk zijn die belangrijk, maar mijn hart ligt bij de mensen.

bereiken, is het vooral een kwestie van doorzetten, discipline.

Want we willen dat die hun ziel in het bedrijf leggen.” Die

Dán word je goed.”

cultuurverandering zit ‘m vooral in de klantgerichtheid, het

Aan doorzettingsvermogen ontbreekt het Francine in elk geval

assortiment en de snelheid van supply, legt ze uit. In het

niet. Als CEO van Xenos combineert ze een meer dan fulltime

creëren van een flexibel bedrijf, en dat in een krimpende

werkweek met een gezin met drie

markt. Een uitdaging die iets van haar

kinderen. Haar partner heeft eveneens

persoonlijkheid vraagt. Francine: “Een

een serieuze carrière. “We werken

goede leider is zichzelf. De vraag is

allebei zo’n zestig uur per week. En dan zijn we ook nog meerdere avonden van huis. Het is heftig, maar als je ergens plezier in hebt én je wilt er heel goed in worden, dan ga je vanzelf hard werken. Echt iets neerzetten begint met je er helemaal voor geven.”

‘Zonder zelfinzicht wordt het niks’

Boterhammen smeren

dus: ken je jezelf eigenlijk wel? Waar sta je voor? Wat heb jij zelf nodig om mensen in beweging te krijgen? Zonder zelfinzicht wordt het niks, dan blijf je een manager. De contradictie in mijn leven is dat ik minder hard moet werken en tijd moet nemen voor reflectie, verdieping. Dat los je niet op met een uurtje hardlopen.”

TEKST PAM VAN DER VEEN FOTOGRAFIE CEES RUTTEN JR.

Haar BV Gezin houdt mede stand door de gelijke taakverdeling tussen haar en haar man, zegt

Wisdom of the crowd

ze. “Iets anders dan fifty-fifty is niet acceptabel. Dat is een

Veel voldoening haalt ze uit het in hun kracht zetten van

randvoorwaarde, anders trek je het niet.” Daarbij heeft ze

mensen. “Laatst moest ik het team een vervelende boodschap

altijd overgeïnvesteerd in kinderopvang en huishoudelijke

brengen. Daarna heb ik voorgesteld elkaar complimenten te

hulp. “Ik kook niet, ik was niet, ik strijk niet. Als ik thuiskom,

geven. Dan zie je mensen opeens tien centimeter groeien, dan

ben ik er voor de kinderen. Ik heb maar 24 uur per dag, en ik

zie je de passie binnen het bedrijf, ondanks de taaie situatie

besteed liever tijd aan hen dan aan stofzuigen.” Dat volledige

waarin we zitten. Dat is flow.”

uitbesteden leidt soms tot hilarische situaties, aldus Francine.

Dat Xenos oorspronkelijk een familiebedrijf is, merkt ze soms

“Onze oppas was ziek, dus moest ik zelf lunchtrommels

aan de wat traditionele cultuur, met een aansturing die tot

maken voor de kinderen. Bleek ik geen idee te hebben hoeveel

voor kort vrij top down was. Zelf gelooft Francine sterk in

boterhammen ze mee naar school moeten...”

besluitvorming van onderaf, in de wisdom of the crowd. Met al

Schuldig voelt ze zich daar geenszins over. “Met mijn kinderen

haar innovatiekracht brengt ze ook een ander nieuw element

gaat het prima, die weten niet beter. En wat anderen over mijn

de organisatie binnen: de vrijheid om te falen. Ook voor

moederschap zeggen, daar maak ik me niet druk over. Er zijn

zichzelf. “Niemand is perfect, ook de baas niet. Júíst de baas

maar vier mensen voor wie ik mij moet verantwoorden: mijn

niet, zodat hij of zij anderen de ruimte geeft om het beter te

kinderen en mijn man. En natuurlijk stort het kaartenhuis ook

doen. Én om fouten te maken, een belangrijke drijvende kracht

bij ons thuis weleens in. We leven niet in een glossy tijdschrift.”

achter vernieuwing.” Lof 37


Bevlogenheid zit in je brein ‘Hoe we bevlogenheid kunnen aanleren weten we nog niet,’ zegt neuropsycholoog Margriet Sitskoorn, die onderzoek deed naar de maakbaarheid van ons brein. Wat we al wel kunnen, is ongewenste gedragspatronen doorbreken en zo de beste versie worden van onszelf. En dat allemaal door onze hersenen te trainen.

D

oordat ons brein plastisch is, kunnen we er zelf invloed op uitoefenen, ontdekte Margriet Sitskoorn na jarenlange studie. We kennen allemaal verleidingen die we moeilijk kunnen weerstaan en die onze langetermijndoelen ondermijnen, zoals alcohol, tabak, chocola,

scrollen door social media en te laat opblijven. Ook met te hard werken saboteren we uiteindelijk onszelf. Het zijn verslavingen die onze oude breindelen triggeren en waar we zelf weinig invloed op lijken te hebben. Maar er is hoop, aldus Margriet. Want gelukkig hebben we ook nog onze prefrontale hersenschors, die zij het ‘CEO-brein’ noemt. In dit hersendeel worden de juiste beslissingen op het juiste moment gemaakt en zetelen vaardigheden als je kunnen aanpassen aan verandering, plannen, leren van feedback, out-of-the-box denken en je gemotiveerd voelen. Allemaal belangrijke voorwaarden voor bevlogenheid in leven en werk. Het goede nieuws is nu: onze CEO-hersenen kunnen we trainen. Ons brein is namelijk geen statische massa grijze cellen, maar een dynamisch orgaan, legt Sitskoorn uit. “We kunnen het beïnvloeden door ons gedrag. Wie constant op zijn mobieltje kijkt, krijgt vanzelf een korte aandachtspanne. Maar je kunt de hersenen ook in positieve zin beïnvloeden. Door het te activeren help je het bij het ontwikkelen van allerlei gewenste vaardigheden.” De grote vraag is natuurlijk: hoe dan? Margriet: “Een belangrijke manier om hiermee aan de slag te gaan is zelfreflectie beoefenen. Ik vraag mezelf dagelijks af: waarom voel ik me nu zo? Wil ik me wel opgejut voelen en hoe kan ik dat veranderen? Het begint bij bewustwording en

38 Lof

dan volgen de oefeningen. Die zijn voornamelijk gericht op het inruilen van het ene automatisme voor een nieuw, positiever en efficienter automatisme. Zo kun je uiteindelijk succesvol transformeren. Makkelijk is het niet, maar het kán.” Waarom is dat veranderproces zo lastig?


Interview

TRAIN JE CEO-BREIN! Word de beste versie van jezelf met de EFFECT-methode van Margriet Sitskoorn:

4. Exercise – Vorm en versterk je hersenen Wat? Een gezonde geest zit in een gezond lichaam. Sporten en bewegen en de ontwikkeling van je CEO-

1. Enriched Environment – Verrijk je omgeving

brein zijn met elkaar verweven. Sporten verbetert

 Wat? Train je prefrontale cortex met ‘omgevings-

je werkgeheugen en je vermogen om ongewenste

drugs’. Door nieuwe ideeën en inzichten op te doen, logica te beoefenen en je bloot te stellen aan abstracte informatie, stimuleer je je CEO-brein tot op celniveau.  Hoe? Ga erop uit. Ga vaker naar een museum, leer een tweede taal of doe een cursus coderen. Drie keer per week een half uur of één keer per week een halve dag is al genoeg.  Geen tijd? Ga samen met je kinderens op tennis- of

reacties te onderdrukken en tussen taken te switchen.  Hoe? Prettige duurtraining, zoals hardlopen of fietsen, vergroot de grijze massa in je hersenen. Een sport waarbij het sociale aspect meespeelt of waarbij je moet nadenken, versterkt het effect.  Geen tijd? Neem een stappenteller. Haal je de dagelijkse 10.000 stappen niet, ga dan wandelend de boodschappen doen of leen de hond van de buren.

schaakles. Twee vliegen in één klap. 5. Connect today and tomorrow – Maak de 2. Flow Focus – Geef richting aan de plasticiteit

 toekomst vandaag

van je hersenen

 Wat? Vandaag is de eerste dag van de rest van je

 Wat? Gerichte aandacht is Pokon voor je ‘zijn’ en

leven. Om te bereiken wat je wilt, moet je in staat zijn

voor je ‘worden’. Alles waar je energie aan geeft,

om jezelf een doel te stellen, een plan te maken en je

groeit. Aandacht geeft een signaal aan je hersenen:

eraan te houden.

dit is belangrijk. Let op: dit geldt voor positieve én negatieve aandacht.  Hoe? Besteed actief ergens aandacht aan, laat je niet afleiden door je smartphone en verminder het multitasken middels meditatie of mindfulness.  Geen tijd? Download de app Headspace. Perfect hulpmiddel voor tussen de bedrijven door.

 Hoe? Onderdruk impulsen en weersta verleidingen. Erken dat wat er gebeurt het resultaat is van je eigen gedrag. Lukt het je niet je te gedragen naar je doel? Bedenk dan of je doelen wel de juiste zijn en begin met subdoelen.  Geen tijd? Train online je werkgeheugen zodat je beter in staat bent te doen wat je moet doen. Kijk bijvoorbeeld op www.cognitivefun.net/test/4

TEKST RENATE TROMP EN PAM VAN DER VEEN

3. Fixed Sleep Pattern – Ontdek de kracht van slapen Wat? Door slaaptekort nemen je hersencellen minder glucose op: hun belangrijkste brandstof. Een tekort gaat ten koste van je zelfbeheersing, aandacht, geheugen en beoordelingsvermogen. Hoe? Een vast ritme (elke dag op dezelfde tijd

6. Time – Gun jezelf tijd  Wat? Een doel bereiken, je betere ik worden, kost tijd. Dus neem die ook voor jezelf.  Hoe? Zet de ene voet voor de andere. Integreer het verbeteren van je prefrontale cortex in je leven.

naar bed en opstaan) helpt om beter in te slapen.

Moeilijk? Start met hetgeen je leuk vindt. Weet dat je

Bewegen, niet te zwaar eten, geen beeldschermen

brein plastisch is en dat – als je tijd investeert – je wél

voordat je naar bed gaat en een rustige slaapkamer helpen ook.  Geen tijd? Een siësta van 10-20 minuten doet al wonderen, maar is wel een lapmiddel.

kunt veranderen. Geen tijd? Sorry, geen excuus. Gooi alle sociale media van je telefoon en boek direct één tot drie uur tijdwinst per dag. Aan de slag!

Lof 39


Interview

“Ons ‘oude’ brein is al miljoenen jaren ingesteld op instant bevrediging. Daarom eten we teveel, kopen we teveel en zitten we constant op onze telefoon. Dat is de default stand geworden. Wil je dat veranderen, dan moet je hard aan het werk. Door je prefrontale cortex te trainen kun je aan de drukte in je hoofd ontsnappen. Kun je leren je neigingen, zelfs hormonale, te onderdrukken en voor de betere optie te kiezen op de lange termijn. Als je snapt hoe dat werkt, kun je dat beïnvloeden en bijvoorbeeld ook overspannenheid of een burn-out voorkomen.” Dat we in een overprikkelde maatschappij leven, maakt veranderen er ook niet eenvoudiger op.

“We noemen dat ook wel de VUCA-wereld: Volatile, Uncertain,

Je volledige potentieel Ontwikkel je hersenen en bereik met het EFFECT-programma

je doelen

Complex, Ambigious. We hebben te maken met zoveel informatie, krachten van alle kanten, constante verandering en onzekerheid, dat we dreigen daar een speelbal van te worden.

Margriet Sitskoorn

Zelfsturing en bewust handelen zijn nu dus belangrijker dan ooit, en daartoe moet je een beroep doen op je CEO-brein.” Zijn er wat dat betreft verschillen tussen het vrouwelijke en het mannelijke brein?

“Weinig, als je in de hersenen kijkt, zijn mannen en vrouwen voornamelijk hetzelfde. Er zijn wel wat verschillen. Zo kennen

Wat is de eerste tip die je geeft aan mensen die hun CEO-

we de drie geijkte reacties op bijvoorbeeld een conflictsituatie:

brein willen trainen?

flight, fight en freeze. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen daar

“Mensen zeggen weleens tegen me dat ze geen tijd hebben

een vierde aan hebben toegevoegd: tend to be friend.”

voor de tips uit mijn boek, zoals goed slapen, sporten, gezond

Hier zijn we even stil van. Zelfs als er een tijger of boze baas voor onze neus staat, gooien we onze charmes in de strijd?

Lachend: “Het is inderdaad niet altijd in je eigen belang om de lieve vrede te bewaren. Word je gedwarsboomd op je werk, dan is het soms beter het gevecht aan te gaan. Kortom: als je

eten en leuke dingen doen. Die geef ik direct één advies: kick af van sociale media. Facebook, Snapchat, Instagram en ook LinkedIn…. gooi ze er allemaal af. Het kost je zo maar twee, drie uur per dag. Het werkt super verslavend en brengt je vaak niets tot weinig.” Tot slot: wat kunnen we leren van het brein voor een

daar niet goed in bent, train dan je brein. Wees je bewust van

betere toekomst voor onze dochters?

je neigingen en leer jezelf aan daar niet altijd naar te luisteren

“De verandering komt vanuit het individuele brein, vanuit het

en er anders op te reageren.”

individuele gedrag. De wereld verandert niet als vrouwen op

Gelukkig kunnen wij vrouwen goed multitasken en lukt het ons steeds beter werk en zorg te combineren…

de oude manier op topposities gaan zitten. Werkend in een mannencultuur moet je juist jezelf blijven. Train je brein zo dat je zonder bombarie, zonder overal vooraan te staan en

“Dat is een fabeltje. Niemand kan goed multitasken. Vrouwen

op je borst te roffelen, toch gezien wordt. Tegelijkertijd hoef je

ook niet. Het verhoogt de stress in je hersenen en vermindert

de kaas niet van je brood te laten eten. Behandelt iemand je

je prestatie. Het idee van multitaskende blije vrouwen houdt

slecht: benoem het dan. Het belangrijkste is dat vrouwen zich

wel de mythe in stand dat volledig werk en gezin goed te

niet laten vangen door stereotyperingen. Niet door anderen

combineren zijn. Dat zijn ze niet. Althans niet zonder harde

en vooral niet door zichzelf. Als je je dochter of zoon wilt laten

keuzes te maken en veel hulp in te schakelen.”

zien hoe het anders kan, train je brein en leef het voor.”

40 Lof


Was een hartinfarct bij Was een hartinfarct vrouwen altijd maar bij zo vrouwen maar zo duidelijk altijd te herkennen duidelijk te herkennen

Een betrouwbare test kan vrouwenharten redden. Een test Geefbetrouwbare nu via kan vrouwenharten redden. hartstichting.nl/vrouwenhart Geef nu via


42 Lof


Strijden tegen meisjesbesnijdenis Amref Flying Doctors bindt elke dag de strijd aan met een eeuwenoude culturele traditie: het besnijden van meisjes. Een interview met directeur Patricia Vermeulen en projectmanager Peter Nguura. ‘Pas als de meisjes tot bloei komen, kan Afrika tot bloei komen.’

A

frika. Dat immense continent waar armoede geen grenzen kent. Waar tegelijkertijd zoveel jonge mensen de voelbare vooruitgang gulzig tot zich willen nemen. Waar de mobiele telefoon in korte tijd meer mensen wist te bereiken

en verbinden dan alle ngo’s samen. De plek ook waar ondanks het kolonialisme, de economische groei en het wereldwijde web eeuwenoude tradities stand wisten te houden. Prachtige tradities die Afrikaanse landen en volken een eigen kleur geven. Maar ook tradities die voor ons westerlingen ondenkbaar en onmenselijk zijn, zoals meisjesbesnijdenis en kindhuwelijken, en die bijna honderd miljoen zeer jonge meisjes treffen. Hun

TEKST RENATE TROMP FOTOGRAFIE ANJA LIGTENBERG

toekomst ligt vaak op negenjarige leeftijd al vast. Zonder bloedvergieten

kwaliteiten werden opgemerkt door Amref en ze maakte de

In Afrika werkt ook Amref Flying Doctors’ directeur Patricia

overstap. De eerste keer dat Patricia Kenia bezocht, wist ze:

Vermeulen, hoewel niet altijd letterlijk. Haar standplaats is

dit is het. “Daar in Kenia, in die hitte en droogte, woonde ik

Nederland, waar dankzij de Hollandse vrijgevigheid een

mijn eerste alternatieve rite of passage bij, een vervanging van

belangrijk deel van de fondsen vandaan komt. Met een zekere

de aloude meisjesbesnijdenis. Een nieuw ritueel om meisjes

regelmaat gaat ze op werkreis en verlaat ze man en kinderen

zonder bloedvergieten de overgang te laten maken naar

voor die andere, zeer harde werkelijkheid. Terwijl wij ons best

vrouw-zijn. Maar wel met dezelfde trotse parade en inzegening

doen niet teveel te denken aan het gezicht van armoede, zoekt

door de dorpsoudsten. Het was één groot feest, gefaciliteerd

Patricia het al haar hele werkzame leven op. “Ik voel me als

door Amref, maar ontstaan vanuit de Afrikaanse gemeenschap

een vis in het water. Juist door niet weg te kijken, maar elke

zelf. Ik voelde tot in mijn botten hoe groot en impactvol Amref

dag – samen met de Amref-familie – aan de slag te gaan.”

daar ter plekke is. Juist doordat we lokaal geworteld zijn en

Voor ze bij Amref Flying Doctors kwam, een in Afrika

niet met expats, maar met Afrikanen werken.”

gewortelde ngo die zich richt op het verbeteren van de toegang tot medische zorg ter plaatse, werkte ze acht jaar

Seksualiteit beteugelen

bij het Rode Kruis. Maar daar bleek onvoldoende ruimte

In Afrika ontmoette ze ook de Keniaanse change maker Peter

voor haar ambitie om door te groeien. Haar bevlogenheid en

Nguura. In zijn rol als projectmanager voor Amref zet hij zich al Lof 43


jaren in om meisjesbesnijdenis en kindhuwelijken te stoppen.

besnijdenis op een filmpje op zijn telefoon. “Ik vond dat ik

Op de vraag waarom dergelijke gebruiken in Afrika nog steeds

niet kon wegkijken, maar het was het ergste dat ik ooit zag

op grote schaal in zwang zijn, heeft hij een stellig antwoord.

en zal zien,” vertelt ze. Ze vindt het niet te bevatten dat zelfs

“Besnijdenis is een diepgewortelde eeuwenoude culturele

moeders aan deze gruwelpraktijken meewerken. Dat ze hun

traditie. In onze patriarchale samenleving zijn mannen de

dochters vasthouden terwijl die worden verminkt en pijn lijden.

baas. Het besnijden van meisjes komt voort uit hun angst voor

Peter: “We kunnen de moeders niet de schuld geven. Ze zijn

vrouwelijke seksualiteit. Het verminken van vrouwen is een

geïndoctrineerd over wat vrouwelijkheid is. Niet-besneden

poging vrouwen op hun plaats te zetten en hun seksualiteit te

vrouwen worden in deze gemeenschappen gemeden als

beteugelen.”

de pest. De pijn van hun dochters dient een belangrijk doel:

Drie weken per maand trekt Peter het Afrikaanse land in om gesprekken aan te gaan over het onderwerp. “Ondanks vasthoudende onderhandelingspogingen van mijn jongste zoon,” grinnikt hij. “Want die begrijpt best wat ik tot stand wil

acceptatie. Anders overleef je niet. Ook als je het gesprek aangaat met de meisjes zelf, zeggen ze: ‘Maar hoe word ik dan vrouw? Hoe vind ik mezelf?’”

brengen, maar ziet zijn vader toch liever komen dan gaan.”

Schrijnende gevolgen

Peter wordt naar eigen zeggen gedreven door God en zijn

“De hele gemeenschap moet om,” vervolgt Peter. “En om dat

gevoel voor onrechtvaardigheid. Meisjes zouden hun eigen

voor elkaar te krijgen zoek ik in elke stam, in elke community,

leven moeten kunnen bepalen, vindt hij. “Eenmaal besneden

de beslissers op. In Afrika zijn dat niet de politici, maar de non-

worden ze gezien als vrouw en zo snel mogelijk uitgehuwelijkt.

politieke culturele leiders.” Het zijn de schrijnende gevolgen

Hun lot is de zorg voor huis en haard en het baren van kinderen.

van besnijdenis en kindhuwelijken die de ingang vormen

Niet zelden gevolgd door sterfte in het kraambed en het verlies

tijdens die gesprekken. “Met de mannelijke culturele leiders

van hun kinderen voor het vijfde levensjaar als gevolg van

en de traditionele vroedvrouwen, die vaak ook de besnijdenis

slechte voorzieningen en pure armoede.”

uitvoeren, praat ik over de gevaren van besnijdenis en het

Aan Patricia toonde hij de vreselijke beelden van een

daaraan gekoppelde huwen op zeer jonge leeftijd. Meisjes die

44 Lof


vroeg zwanger raken, maken meer kans in het kraambed te sterven en hun kinderen voor de leeftijd van vijf jaar te verliezen. Bovendien duurt de armoede voort wanneer de helft van de jonge populatie niet naar school gaat en niet kan werken. Met de ouders en meisjes zelf praat ik ook over de bijdrage die zij, langer geschoold, aan hun gemeenschap zouden kunnen leveren.” Afrika’s populatie is extreem jong. Meer dan helft is onder de twintig jaar en meer dan de helft daarvan bestaat uit vrouwen. Peter: “Pas als de meisjes empowered worden, als zij tot bloei komen, kan Afrika tot bloei komen.” De ontwikkeling van meisjes kan dus bijdragen aan een betere

‘Het lot van bijna honderd miljoen meisjes moet worden gekeerd’

toekomst voor hele gemeenschappen, maar misschien ook wel voor het hele continent. Niet voor niets is het volledig uitbannen van meisjesbesnijdenis en kindhuwelijken één van

investering meer dan waard. Zij zullen hun dochters naar

de Sustainable Development Goals voor 2030. En inmiddels

verwachting ook weer beschermen.” Toch benadrukken

heeft Amref met het alternatieve ritueel bij 15.000 meisjes

zowel Patricia als Peter dat er nog een lange weg te gaan

kunnen voorkomen dat ze besneden worden. Volgens critici

is. Het lot van bijna honderd miljoen meisjes moet worden

een druppel op een gloeiende plaat. “Maar,” zegt Patricia,

gekeerd. “Op wereldniveau is er nog heel veel bewustzijn,

“wat mij betreft is ieder meisje dat behoed kan worden de

doorzettingsvermogen en geld nodig.” Lof 45


Column

Sisterhood in praktijk  Met vier koffers met kleren, idealen en ambities was ik naar New York verhuisd. Ik ging er, samen met een even ambitieuze Amerikaanse, een vestiging van Better Future opzetten, de sociale onderneming waarvan ik mede-eigenaar ben. Vanuit Nederland had ik al een paar mooie ‘leads’ opgezet. Nu was het vooral een kwestie van netwerken op events, meet ups, conferenties en ‘after work drinks’ met veel ‘wine & cheese’ en indrukwekkende business pitches. Schor van het praten en met een verschrompeld ego kwam ik die eerste maanden thuis na dat soort bijeenkomsten. Ik was niet voorbereid op zoveel mensen die zonder enig spoor van twijfel hun ‘elevator pitch’ uit hun mouw schudden. Mijn verontschuldigende “Well, I’m co-owner of a consultancy firm from the Netherlands, we want to make the world a better place” plofte steeds als een rauw ei op de grond. Ik begon hier met niets. Geen ‘credentials’ van mijn over de laatste twintig jaar opgebouwde ervaring in organisatieverandering of expertise in leiderschap, geen bekenden die ik tegen het lijf liep. Hoe werkte dit? Via een kennis werd ik voorgesteld aan E. die al twintig jaar in NYC woonde, en het US office van een van oorsprong

Vooruit met die borst(en) en wees trots op wat je te bieden hebt!

Nederlands advocatenkantoor leidde. Of we zakelijk iets aan elkaar hadden wist hij niet, op persoonlijk vlak leek het hem

heid en angst om niet goed genoeg te zijn totaal niet uit de verf

een goede match. Het werd mijn introductie naar Sisterhood

kwam. Weg met de disclaimers, vooruit met die borst(en) en

in praktijk.

wees trots op wat je de wereld te bieden hebt.

Ik stapte haar hoekkantoor op de 19e verdieping midden in

Daar gaat Sisterhood voor mij over. Dat je niet stoer hoeft te

Manhattan binnen. Veel New Yorkser dan dit werd het niet.

doen, maar realiseert hoe stoer je eigenlijk bent en dat het

Vanaf de eerste minuut legde E. me het vuur aan de schenen

heel erg handig is om elkaar daarbij te helpen. Door oprechte

over wat ik deed, waarom ik dat deed en wat ik wilde berei-

feedback te geven, connecties te leggen, en te kijken waar en

ken. Nadat ik me drie kwartier met klotsende oksels door

hoe je samen kan optrekken. Niet tegen mannen, maar elkaar

haar vragen had heen gelaveerd, realiseerde ik me pas dat

een zetje geven in een wereld waarin nog steeds veel mannen

haar interesse oprecht was. Dat ze wilde weten wie ik was,

het voor het zeggen hebben. Van bewijsdrang naar gedeeld

onder de indruk was van mijn missie om mensen in bedrijven

succes.

te laten werken vanuit oprechte bezieling en daar niet alleen geld mee te verdienen, maar ook maatschappelijk tastbaar

Annemarie de Jong

verschil te maken. Dat we teams uit bedrijven daarvoor mee

Partner bij Better Future

op reis nemen naar plekken waar ze uit zichzelf niet snel zou-

annemarie@better-future.com

den komen, en ze laten werken en leren met mensen die ze in hun vaste kringen niet snel tegenkomen, leek haar spannend

Wil je jouw sisterhood in de praktijk brengen? Ga dan mee op

en inspirerend tegelijk. Ongemerkt hielp ze me enorm met het

de Leadershipjourney die Lof in maart 2018 in samenwerking

werken aan mijn pitch, die vanuit mijn Groningse bescheiden-

met Better Future organiseert naar India.

46 Lof


De artikelen uit dit dossier komen uit het archief van 10 jaar Lof. Leeftijden en functies van de geĂŻnterviewden

THE BEST O F

Lo f

kunnen inmiddels gewijzigd zijn.

De beste opinieartikelen uit het Lof-archief

In de tien jaar dat Lof verscheen, hebben we een aantal taboes bespreekbaar gemaakt. Dat er heel wat moeders zijn die hun wekelijkse mammadag met liefde zouden inruilen voor een werkdag, bijvoorbeeld. Dat het nog weleens voorkomt dat je als werkende moeder met de nek wordt aangekeken op het schoolplein. En dat het soms echt keihard kiezen is, wil je al dan niet de top bereiken: wil je als vrouw succesvol zijn of heb je liever dat mensen je aardig vinden?


THE BEST  OF

Taboe:

Lo f

liever werken dan ‘mamadag’ Eindelijk, het is weer ‘mamadag’. De dag dat jij thuis bent om voor je kinderen te zorgen, eindeloos met ze te spelen en vooral: intens van ze te genieten. Oh nee, toch niet? Veel moeders vinden een mamadag doodvermoeiend en zitten diep in hun hart liever op hun werk.

TEKST RENATE TROMP ILLUSTRATIE STUDIO PING

p u b li c e Eerder ge

H

1 e r d in 2 0 1

et is bekend: Nederland kent een knellende

moderne vrouw is een vrouw die het moederschap vaak nog

moederschapcultuur. Hoewel de arbeids-

even uitstelde om zich verder te ontwikkelen en haar carriè-

participatie, het aantal vrouwen dat betaald

rekansen te vergroten. En hoewel ze op de valreep bewust

werk verricht, enorm hoog is, is het algemene

voor kinderen koos, blijft ze in toenemende mate vier dagen

beeld dat vrouwen nog altijd liever zorgen

of zelfs fulltime werken. Omdat het moet? Nee, omdat het kan

dan werken.Nederlandse vrouwen zijn verwende prinsesje die

en omdat ze dat zelf graag wil! Deze bewuste keuze maakt

alleen maar ‘leuk’ werk willen doen op ma, di en do. De andere

haar overigens niet automatisch tot een geroutineerde koord-

dagen zitten ze liever thuis tussen hun kroost met een grote

danser balancerend tussen zakelijke ambities en de mythe

glimlach op het gezicht. Zakelijke beslommeringen en ach-

van het moederschap. Femke van Bemmelen (35), zelfstandig

terstallige e-mails zetten ze probleemloos opzij en ze zetten

ondernemer en moeder van drie jonge kinderen(1, 3 en 4 jaar

zichzelf achteloos op de grond om urenlang torens te bouwen,

oud) omschrijft het desgevraagd treffend: “Ik ervaar continue

liedjes te zingen, of een spreekbeurt te oefenen.

een spanningsveld tussen mijn ambitie en het zoeken naar de

Niet?! Nou, in veel gevallen klopt dit beeld inderdaad niet. De

werk-privé balans. Het zal steeds makkelijker worden naarmaLof 49


Kinderen doen op een compleet andere manier een beroep op je. Dat is een vak apart

te ze ouder worden. Op dit moment is het vaak nog behoorlijk pittig en kan ik er echt enorm van genieten om weer lekker aan het werk te zijn, na drie dagen achter elkaar met de kinderen. Met kinderen die zo jong zijn, voel ik me soms hun persoonlijke slaaf (mama, ik heb gepoept, mama, mag ik wat drinken, mama, mijn zusje slaat me enzovoort enzovoort, de hele dag door). Je moet niet denken dat je op zo’n dag ook nog wat andere dingen kunt doen dan moederen. Want inderdaad, als je ze positieve aandacht geeft, dan is het hartstikke gezellig en zijn ze super lief. Doe je dat niet, dan worden het draakjes.” Achtbaan Steeds vaker komen werkende moeders ervoor uit dat ze liever een dag werken dan een dag thuis zijn met de kinderen. Het zou onderhand eens tijd worden. Want zeg nou zelf, het IS toch ook veel ingewikkelder om zonder kleerscheuren het einde van de dag te halen met veeleisende (peuter) pubers dan met collega’s die letterlijk hun eigen broek kunnen (of in ieder geval zouden moeten) ophouden. Marjolijn de Galan (39), zelfstandig trainer en coach (Het Moederbedrijf) en moeder van een zoon van 2 en twee stiefzoons van 11 en 13, herkent dit ook: “Als je werkt maak je vaak gebruik van één of meer van je kwaliteiten, je doet dingen waar je goed in bent, die je uitdagen. Dat geeft energie. Je bent ervaren en deskundig. Je hebt contact met gelijkgestemden en je kunt behoorlijk over je eigen tijd beschikken en deze indelen. Als moeder ligt dat een tikkie anders. Zeker met jonge kinderen vraagt het meebewegen op hun ritme en bepalen zij veeleer je tijd in tegenstelling tot wat je graag zou willen. Kinderen doen op een compleet andere manier een beroep op je. Het zijn kleine mensen in ontwikkeling. Dat is een vak apart! En lang niet altijd leuk. Daar komt nog bij dat het moederschap niet vrij is van emoties. Je raakt geïrriteerd, omdat je kind kliert, je valt uit en direct daarop voel je je schuldig. Het is soms net een achtbaan. Een kind is maar gedeeltelijk te sturen. En in veel situaties is het gewoon zoeken naar wat wijsheid is. Dat kost energie.” Oefening baart kunst Hoewel steeds minder vrouwen kinderen krijgen, is de dominante gedachte nog altijd dat zij van nature de moederrol glansrijk vervullen. En toenemend hersenonderzoek bevestigt inderdaad dat de hersenen van mannen en vrouwen

50 Lof


Taboe: liever werken dan ‘mamadag’

fundamenteel verschillen. Sekseverschillen lijken met andere

is ook niet alles altijd even leuk. Wat kan helpen is streven naar,

woorden meer te worden bepaald door biologische aanleg

wat de Engelsen omschrijven als ‘The Good Enough Mother’.

dan door opvoeding. Een moeder die ervoor kiest thuis te

Het hoeft niet perfect, het hoeft niet altijd leuk en je hoeft het

blijven om de kinderen op te voeden, gehoorzaamt vermoede-

niet allemaal zelf in te vullen. Sterker nog: het is heel goed voor

lijk aan een sterke natuurwet. Maar de hersenen zijn ook veel

de zelfstandigheid van je kinderen als je ze zo af en toe laat

flexibeler dan lang is gedacht. Mannen kunnen vrouwelijke

bungelen of de moedertaak geregeld aan een ander overlaat.

kwaliteiten verwerven en andersom. En inderdaad is gebleken

Dus heb je om wat voor reden dan ook een bloedhekel aan

dat mannen en vrouwen steeds meer op elkaar zijn gaan lijken.

zwembaden, laat je man dat klusje klaren. Of vraag een vrien-

Vrouwen begeven zich in ieder geval steeds natuurlijker op de

din. Bedenk dat er tussen ‘een heks van een moeder’ en ‘de

werkvloer en dit zou ook kunnen verklaren waarom het moe-

perfecte moeder’ een wereld van mogelijkheden zit.

derschap minder vanzelfsprekend is. Bovendien, oefening

“Ik werk liever”, zegt Francine van Diernedonck (34 jaar), moe-

baart kunst. En ondanks de trend van de thuisblijfmoeders,

der van twee (4 en 2) en Senior Director Global Online Store bij

werken de meeste vrouwen ‘gewoon’. Valeri Berns (42), com-

Philips die zich de kunst van het uitbesteden eigen maakte. “Ik

mercieel manager bij YER en moeder van twee (8 en 6) koos

heb even vier dagen geprobeerd na de komst van mijn tweede

op enig moment ook voor het fulltime moederschap. Maar de

zoontje, maar dat werkte niet voor mij. Juist de dingen die me

romantische invulling die ze er vooraf aan gaf, kwam niet uit.

professioneel veel voldoening gaven, moest ik uit mijn toen-

“In 2004 werd onze tweede dochter geboren. Ik werkte tot

malige baan als Marketing Directeur schrappen. Denk aan een

die tijd 32 uur, net als mijn man. Samen deelden wij de zorg

leadershipevent leiden, een presentatie geven op een beurs,

voor onze oudste dochter. Mijn man werkte destijds aan zijn

networkevents, gewoon eens rustig met een kopje koffie luis-

proefschrift. In 2004 wilde hij er wat tandjes bij zetten om zijn

teren naar een collega... Vier dagen (extra) hard werken, maar

promotie succesvol af te kunnen ronden. Ik zag de combina-

tachtig procent betaald worden, minder carrièrekansen en sub-

tie van twee jonge kinderen en een man die meer dan 40 uur

stantieel minder voldoening, vind ik geen goede deal. Ik ben

werkte niet zitten. We besloten naar Frankrijk (Dordogne) te

ambitieus en werk, net als mijn man, met veel plezier vijf dagen

verhuizen. Het leek mij heerlijk romantisch... Frankrijk, moes-

50-60 uur per week. Overinvesteren in goede kinderopvang,

tuin, mooi weer, ruimte om je heen, alle tijd voor de kinderen.

schoonmaakhulp en een au pair of vaste oppas die ook wast

Wat viel het tegen! De hele dag kinderen om je heen, ik werd

en kookt, is noodzakelijk om naast een zware baan te kunnen

er doodmoe van. Wat miste ik mijn werk, mijn collega’s. In

genieten van de kinderen en ze de aandacht en liefde te geven

2006 besloten we terug te keren. Inmiddels werken mijn man

die ze hoe dan ook en onvoorwaardelijk verdienen.”

en ik beiden fulltime. Ik word hier aanzienlijk minder moe van dan van het thuis zijn. Heerlijk voldaan kom ik thuis. Ik geniet van mijn werk, heb zin om na mijn werk naar huis te gaan en ben al met al een veel leukere moeder dan ik in Frankrijk was.” Goed genoeg Wat het genieten van onze kinderen extra lastig maakt, is dat de druk op die ene mamadag hoog is. Omdat we er gevoelsmatig zoveel voor opzij zetten en ons tegelijkertijd zorgen maken of we wel voldoende tijd hebben voor de kids. Alles wordt uit de kast getrokken, we racen van muziekles naar sportclub naar partijtje of organiseren zelf van alles onder het mom van quality time. En als het samenzijn dan tegenvalt, raakt dat ons diep. Vooral moeders voelen zich vaak schuldig als ze hun kind niet altijd leuk vinden, maar dat is misschien helemaal niet zo slecht voor een kind. Want in het echte leven

Wat kan helpen is

streven naar ‘The Good Enough Mother’ Lof 51


er e p u b li c e Eerder g

9 d in 2 0 0

0 HERFST-KNUTSELEN 0 SINT-KNUTSELEN 0 VOORLEZEN 0 MEE MET LAMPIONNENTOCHT 0 AVI-LEESHULP 0 COMPUTERMOEDER 0 SCHOOL SCHOONMAKEN 0 UITJE BEGELEIDEN

Sorry, geen tijd Je hebt op school lees- en luizenmoeders. Knutsel- en computermoeders. Schoolreisjesen overblijfmoeders. Maar jij bent (alwéér) de geen-tijd-moeder. Hoe erg is dat eigenlijk? Voor de school, voor je kind en voor je schuldgevoel?


THE BEST  OF

Lo f

Lof 53


Taboe: liever werken dan ‘mamadag’

Z

e woont en werkt in Brabant. Laten we haar Susan noemen. Dat is niet haar echte naam, want ze wil anoniem blijven uit angst voor repercussies van de ‘schoolpleinmaffia’. Of haar angst ook echt in beton gegoten ledematen betreft, valt te betwijfelen, maar ze is op z’n minst succesvol

geïntimideerd. “Voor de vakantie stond ik op het schoolplein om mijn kinderen op te halen. Mijn dochter rent naar me toe

Jouw mama mag niet komen, want zij heeft niets gedaan

en roept: ‘Mam, maandag mag je op school komen, want dan worden alle hulpmoeders bedankt.’ Voor ik kan reageren, zegt een andere moeder tegen haar: ‘Nee, hoor. Jouw mama mag

knippen en plakken of het geen probleem vinden om van

niet komen. Want zij heeft niets gedaan.’ Natuurlijk vind ik dat

hot naar her te rijden. En het is goed voor de school, want

ik me niets moet aantrekken van zo’n opmerking. En denk ik:

zij kunnen extra hulp zeker gebruiken. Maar denk niet dat je

zoek lekker een baan als je de tijd hebt om je hierover druk te

je kind of desnoods dat van anderen iets tekort doet als je

maken. Maar toch... het raakt je. En denk maar niet dat mijn

naar slachtoffers speurende hulpmoeders met succes weet te

man dit soort opmerkingen krijgt.”

omzeilen. Sterker nog, het kan in sommige gevallen zelfs risico’s met zich meebrengen, aldus dé expert in ‘ouderkunde’ Peter

School is een apart wereldje

de Vries van CPS (een landelijke adviesorganisatie die zich

Frans Woortmeijer, schooldirecteur: “Actieve ouders zijn erg

bezighoudt met beleid, onderzoek en onderwijsontwikke-

belangrijk voor de organisatie van met name creatieve acti-

ling). Peter: “Het is vaak niet duidelijk welke rol hulpmoeders

viteiten. Als er hulp nodig is, zijn zij ook degenen die andere

en -vaders hebben en er zijn geen duidelijke gedragsregels.

ouders ronselen. Dat werkt een stuk beter dan als een leer-

Een voorbeeld: een hulpmoeder haalt tijdens het decor

kracht dat doet. De ouders kennen elkaar goed. Tot mijn spijt

bouwen zonder overleg met de juf één van de leerlingen uit

moet ik zeggen: ik ken ook negatieve verhalen. De school is

een strafsituatie. Dan creëer je onduidelijkheid bij kinderen. In

een apart wereldje. Het probleem ontstaat als ouders lange tijd

plaats van energie te steken in het vinden en houden van deze

actief zijn op school; dan kunnen ze zich gaan opstellen alsof

hulpmoeders zouden scholen de meeste van deze klussen ook

de school en alles eromheen deels hun eigendom is. Daarom

kunnen uitbesteden en zich richten op ouderbetrokkenheid.”

is het belangrijk steeds nieuwe aanwas te creëren. Dat doen we bijvoorbeeld met een initiatief om werkende ouders in de

Hulpmoederen is leuk

klas iets over hun beroep te laten vertellen. Daarmee spreek

Caroline van der Wouden, universitair docent: “Al sinds mijn

je weer een nieuwe doelgroep aan. En we organiseren expres

zwangerschapstest twee streepjes aangaf, keek ik uit naar de

geen aparte bijeenkomst voor hulpmoeders en -vaders aan

dag dat mijn oudste naar school zou gaan. Ik aarzelde dus ook

het eind van het jaar, maar nodigen alle ouders en kinderen

geen moment toen de directrice mij vroeg of ik stukjes wilde

uit voor een picknick. Wij vragen ouders overigens niet om de

schrijven voor de website van de school. Ik interview leerlin-

school schoon te maken. Dat heeft niets met betrokkenheid

gen en leerkrachten en weet daardoor precies wat er speelt op

te maken, dat kun je gewoon uitbesteden. Daar hebben scho-

school. Ik vind het geweldig. Eigenlijk heb ik het vaak te druk

len echt wel geld voor. Het is ook een mentaliteitskwestie. Ik

en ik denk echt weleens: hoe kom ik van dit karweitje af? Maar

kan me herinneren dat oud-minister Netelenbos ooit zei: ‘Het

als ik eenmaal bezig ben, weet ik dat ik dit voorlopig niet wil

schoonmaken van de school vind ik een taak van ouders.’”

missen. Ik vind het echt leuk om te doen.”

Ouderbetrokkenheid

Onbekend maakt onbemind

‘Sorry-geen-tijd-moeders’ opgelet! Heb je het gevoel dat je

Aan het einde van het jaar de school schoonmaken, betekent

op school tekortschiet? Niet nodig. Uit onderzoek blijkt dat

niet automatisch dat je betrokken bent. Ouderbetrokkenheid

meehelpen op school geen direct positief effect heeft op

gaat veel meer over de interesse die je hebt in de schooldag

kinderen. Het is leuk voor moeders die graag luizen vangen,

van je kind, thuis tijdens het eten. Over je kind helpen bij het

54 Lof


maken en leren van spellingsregels en staartdelingen, wanneer de school daarom vraagt. Maar ook respect tonen voor de leerkracht. En je zou het misschien niet direct verwachten, maar door ouders actief te betrekken kan de school dat op een positieve manier beïnvloeden. Scholen die dat nalaten, kunnen zichzelf in de problemen brengen, aldus Peter. “Wanneer een school ouders onvoldoende betrekt, zie je twee soorten ouders ontstaan. Een deel, veelal hoogopgeleide ouders, wordt over-assertief. Een ander deel reageert juist passief: het zal wel. Daar heeft de school last van. Ik verwacht dat de groep over-

te ver weg zou zijn. Om half 11 stonden ze er nog. Toen ben

assertieve ouders bij een conflict met de school in toenemen-

ik naar buiten gegaan en heb ik ze uitgenodigd voor een kop

de mate naar de rechter zal stappen. Daarom doen scholen

koffie de volgende ochtend. Ze kwamen allemaal. Maar er zijn

er goed aan een duidelijke visie te formuleren over hoe ze

ook ouders waar je nooit iets van hoort. Dan denk ik wel ’s: het

met ouders omgaan. Uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid

hoeft blijkbaar niet zo nodig. Behalve als er iets mis gaat in de

bij de school. Lastige ouders bestaan niet; alleen ouders die

schoolprestaties; dan zijn ze er als de kippen bij.”

een probleem hebben. Mijn advies aan scholen is: maak een oudercontract. Geen juridisch document, maar een document

Adviseurs

waarin beide partijen vastleggen wat ze van elkaar mogen ver-

Scholen die de ouders van ‘hun’ kinderen niet vergeten, krij-

wachten. En waar ze elkaar op aan kunnen spreken.”

gen daar veel voor terug: allereerst betere resultaten voor de leerlingen (meer zelfvertrouwen, betere prestaties in taal en

Bakkeleien bij het hek

rekenen, een positievere houding ten opzichte van school en

Frans Woortmeijer, schooldirecteur: “Om meer betrokken-

een verdere ontwikkeling van sociale competenties). Maar

heid te creëren organiseren we door het jaar heen diverse

ook blijere leraren, blijere ouders én een betere school. Peter:

bijeenkomsten. Die moet je wel koppelen aan een klassenbij-

“Ouders zijn voor scholen de belangrijkste adviseurs, zeker

eenkomst, anders komt er niemand. Laatst organiseerden we

lastige ouders. Of ze hebben een punt, of ze leren de school

een thema-avond over pesten via sms. Er kwamen vier ouders

grenzen te stellen en de verwachtingen expliciet te maken. En

opdagen.

dat is uiteindelijk het beste voor het kind.”

TEKST RENATE TROMP ILLUSTRATIE MAGDA RINKEMA

Pro-actieve communicatie over zaken die het kind aangaan, wordt op prijs gesteld. Soms zijn we daar te weinig alert op.

Het kind centraal

Het is goed als ouders dat aangeven. Er wordt al te veel in het

Frans Woortmeijer, schooldirecteur: “De afstand die er is

informele circuit over schoolzaken gesproken. Op mijn vorige

tussen leerkrachten en ouders heeft ook te maken met de

school had ik een klas vlakbij het hek. Op een dag hoorde ik

scheidslijn tussen onderwijs en opvoeden. De gedachte leeft,

een groep moeders bakkeleien over het schoolreisje. Dat het

ook onder sommige van mijn leraren, dat de school er niet is om op te voeden. Of ouders daarbij te helpen en samen te

De school schrobben heeft niets met betrokkenheid te maken

werken. Ik zie dat anders. Wij richten ons actief op kinderen met problemen, maar ook op leraren die zich onttrekken aan de verantwoordelijkheid om met ouders te communiceren over de (gedrags-)ontwikkeling van hun kind. Dan heb je het in feite over zorgtaken. Daar zou de school in het algemeen een grotere rol in kunnen spelen. Dat levert enorm veel op voor kinderen. En ik merk dat de meeste ouders daar ook voor openstaan. In plaats van al het welzijnsgeld in Jeugdzorg te stoppen, als het al mis is, zou er eigenlijk extra geld vanuit Welzijn naar scholen moeten gaan om deze taak goed in te kunnen vullen. Je krijgt in het onderwijs weleens het idee dat het onvoldoende om het kind draait.” Lof 55


b li c e e rd Ee rd e r g e p u

in 2 0 11

Follow the leader Of volg je je brein? Wat zijn de neurologische verschillen tussen man en vrouw als het om leiderschap gaat? En waarom nemen weinig vrouwen het voortouw in banen aan de top en wordt de baas dus meestal een man? We vragen het ons brein. 56 Lof


THE BEST O F

Lo f

Lof 57


Leiderschap m/v

A

angeboren of aangeleerd? Het is een veel-

duikt, duizelt het je al snel van de meningen en bijbehorende

gestelde vraag onder wetenschappers. Het

onderzoeken. Maar is er met al die uiteenlopende kennis over

weten verandert continue. In de tweede helft

het mannelijk en vrouwelijk brein toch iets zinnigs te zeggen

van de vorige eeuw waren we ervan overtuigd

over leiderschap? Want hoewel de roep om vrouwelijk leider-

dat de mens het resultaat is van z’n opvoe-

schap almaar luider klinkt, zien we in de praktijk dat de keuze

ding en omgeving. Met de toenemende kennis van onze

toch steeds weer valt op de traditionele witte, fitte man. Zeker

hersenen en DNA won de gedachte terrein dat alles eigen-

in tijden van crisis lijken we niet van die ‘verslaving’ af te

lijk al vastligt vanaf het moment van conceptie. ‘We zijn ons

komen. Hoe zit dat?

brein,’ zegt neurobioloog Dick Swaab. Al betoogt hij dat er tijdens ons ogenschijnlijk veilige verblijf in de baarmoe-

De Grote Man

der nog veel te verpesten c.q. te vervolmaken valt. Maar de

In hun boek ‘De natuurlijke leider’ betogen Mark van Vugt en

meningen zijn verdeeld. Volgens wetenschapsjournaliste Asha

Anjana Ahuja dat we ons bij de keuze voor leiders nog altijd

ten Broeke, auteur van ‘Het idee M/V’, ligt er helemaal niks

laten beïnvloeden door de tijd dat we jagers/verzamelaars

vast. Jongens spelen graag met autootjes omdat wij – hun

waren. Miljoenen jaren leefden we onder de bescherming van

ouders – ze geen andere keuze bieden. Daar hebben DNA

de Grote Man, de krijgsleider, een fysiek sterke man die de

en testosteronbommen aan het begin van de zwangerschap

groep bijeenhield. Ons brein zit vol psychologische souve-

weinig mee van doen. Jongens krijgen auto’s en treinen.

nirs van de reis die we maakten tot aan dit moment. Vanuit

Meisjes geven we poppen. Slaven van onze vooroordelen zijn

ons instinct hebben we nog altijd de neiging te kiezen voor

we, meent Ten Broeke. En met deze keuze voor onschuldig

sterke mannen als leiders, de witte, fitte mannen. We kiezen

speelgoed houden we toch maar mooi de traditionele rolpa-

op grond van lichamelijke kenmerken, terwijl zelfs onze oor-

tronen (lees: de traditionele machtsverhoudingen) in stand.

logen tegenwoordig geleid worden vanachter een bureau. Het

Kortom: als je als leek in de wondere wereld van het brein

spreekt haast vanzelf dat deze fysiek sterke persoon niet per se de meest geschikte is om te leiden in hedendaagse complexe situaties waarin niet kracht, maar overzicht en inzicht belangrijk zijn. Het verklaart overigens wel waarom we – man én vrouw – weerstand ervaren bij een vrouw als leider. Dat zijn onze ‘oude’ hersenen (de kleine hersenen) niet gewend. Fabels, vindt Asha ten Broeke. Het hele idee van man/jager, vrouw/verzamelaar, is een constructie uit de vorige eeuw, van wetenschappers die teveel vanuit hun eigen thuissituatie redeneren. Wat ontbreekt is een smoking gun: de stoffelijke resten van een jagerman met speer of een verzamelaarvrouw met mand. Ofwel: er is geen bewijs. Man-vrouw verschillen

‘Leiderschap

gaat niet over alfamannetjes, maar om de eerste onder je gelijken’ 58 Lof

zijn beter te verklaren vanuit de vraag wie er op welke manier macht kan krijgen, betoogt Ten Broeke met verve. We vergoelijken de sociale verschillen door te verwijzen naar de natuur en naar ‘vroeger’. Zoogdierbrein Psychiater Anna Hinze kijkt liever naar het nu. Ze is lid van het Neuroleadership Institute, coach voor hoogopgeleide professionals en gespecialiseerd in de genderspecifieke reacties op stress en (vrouwelijk) leiderschap. ‘Om man-vrouw verschillen en van daaruit goed leiderschap te doorgronden, is kennisuitwisseling van hersenwetenschappers, psychiaters, psychologen, sociologen en onderwijskundigen belangrijk,’ zegt ze. ‘Zo leer je over het omgaan met stress, besluitvorming,


‘Het helpt niet

dat vrouwen een gebrek aan onderlinge solidariteit hebben’ samenwerken en beïnvloeden. Dat is een nooit eindigend, avontuurlijk proces.’ Met de huidige MRI-techniek kunnen we steeds meer zichtbaar maken en dus steeds meer bewijzen, aldus Hinze. Zo is bij vrouwen de verbinding tussen beide hersenhelften dikker en kunnen ze meer gegevens combineren. ‘Ze hebben meer witte stof in de hersenen, wat te maken

competition. Als mannen en vrouwen samenwerken, werpen

heeft met verbanden kunnen leggen. Mannen hebben meer

mannen zich eerder op als leider, zelfs als er een beter gekwa-

grijze stof in bepaalde gebieden in de hersenen, wat te maken

lificeerde vrouw is.’ Ook vrouwen hebben hun aandeel in de

heeft met ruimtelijk inzicht.’ Volgens Hinze tonen hersenscans

instandhouding van de vicieuze cirkel, en wel door hun gebrek

bovendien verschillen bij man en vrouw wanneer ze met stress

aan onderlinge solidariteit. ‘Vrouwen steunen elkaar niet,’ zegt

worden geconfronteerd. ‘Bij mannen wordt het deel geacti-

Van Vugt. ‘We zien het ook bij chimpansees. De vrouwtjes

veerd wat te maken heeft met vechten of vluchten, passend

migreren naar een andere groep, waarschijnlijk om incest te

bij doelgericht gedrag. Bij vrouwen gebeurt dat in dát deel van

voorkomen. Terwijl mannetjes hun leven lang bij een groep blij-

het limbische systeem, ons zogenaamde zoogdierbrein, dat

ven. Vrouwtjes komen dus als vreemdeling in een groep, waar

geassocieerd wordt met meer relationeel en zorgend gedrag.’

ze moeten concurreren met andere vrouwtjes. En dat vermin-

TEKST RENATE TROMP ILLUSTRATIE MIREILLE SCHAAP

dert de solidariteit. Maar het verklaart ook dat bij vrouwen de Krabbenmand

sociale vaardigheden zich meer hebben ontwikkeld, in een

Aanleg vanaf de geboorte en onze omgeving, nature en nur-

nieuwe groep moet je je immers weer inwerken.’

ture, zijn voortdurend met elkaar in wisselwerking, zegt Hinze. En daar kunnen mannen en vrouwen sámen hun voordeel mee

‘Vrouwen zijn geneigd zijn te streven naar gelijkwaardigheid

doen. ‘Als er een probleem is, reageert een man door met-

en rechtvaardigheid, naar ‘we komen er samen wel uit,’ zegt

een een oplossing te zoeken. Een vrouw gaat eerst op zoek

Hinze. Dat heeft veel voordelen, maar is in de kern in strijd

naar details en bekijkt het probleem van diverse kanten. Dat

met hoe leiderschap tot nu toe gezien werd: de baas heeft

werkt weliswaar vertragend, maar voorkomt een te snelle

altijd gelijk en staat boven de anderen. ‘Vrouwen houden

oplossing die geen recht doet aan de complexiteit van de situ-

eigenlijk niet van onderlinge verschillen, ze willen het graag

atie. Juist als mannen en vrouwen elkaar kunnen beïnvloeden,

met elkaar eens zijn,’ aldus Hinze. ‘Dat heeft ook een scha-

vormen ze een ideaal stel bij het wegnemen van obstakels.’

duwkant. Kritiek wordt vaak indirect geuit en vrouwen houden

Samenwerken is dus het sleutelwoord. Maar vooralsnog

elkaar soms tegen.’ En daar komt inderdaad dat gebrek aan

domineert mannelijk leiderschap. Toch twijfelen veel men-

solidariteit de hoek omkijken. We spreken dan over het krab-

sen aan het bestaan van een glazen plafond. Mark van Vugt

benmand-effect: krabben die in een mand zijn opgesloten,

niet, en het probleem ligt bij mannen, zegt hij. ‘They thrive in

trekken soortgenoten die dreigen te ontsnappen naar beneden. Lof 59


Leiderschap m/v

‘Een vrouw

Maar ondanks – of misschien wel dankzij – hun gelijkheidsdrang bezitten vrouwen toch veel eigenschappen die geschikt zijn voor modern leiderschap, zegt Hinze. Zoals zorgzaamheid

als leider, dat zijn onze ‘oude’ hersenen niet gewend’

voor de groep, goed kunnen luisteren en niet de baas willen spelen. Tunnelvisie Vrouwen komen dus moeilijk boven. Dat wisten we al, daarvoor hoeven we alleen maar naar de cijfers te kijken. De vraag is of dit vanuit evolutionair perspectief een kwalijke zaak is. ‘Ja,’ zegt Mark van Vugt. ‘Juist in de huidige complexe global village en global organisations waarin diverse culturen samenkomen, kunnen vrouwen met hun emphatische en verbale vaardigheden van grote waarde zijn. Als we vanuit onze tunnelvisie blijven kiezen voor die Grote Man, ontkennen we de behoeften van deze tijd. Maar pas op! Vrouwen die doen als mannen maken het niet beter en worden maar al te vaak binnen vijf jaar afgeserveerd. Ze moeten op hun eigen manier leidinggeven. Als vrouwen zich blijven aanpassen en altijd door mannen worden opgeleid, verandert er niets.’

dat we kiezen voor één (witte, fitte) leider die zegt: we gaan

Hoe zorgen we ervoor dat de vicieuze cirkel wordt doorbroken?

hierheen! Die geacht wordt voor elk probleem de oplossing

Mark: ‘In een hoogcompetitieve omgeving haken vrouwen

te weten. Maar die rol kunnen we simpelweg niet verlan-

eerder af. De concurrentieslag om status en privileges is niet

gen van één persoon. Niemand heeft dat allemaal in zich.’

aan hen besteed. Neem je die weg, dan creëer je een sfeer

Anna Hinze: ‘We moeten met elkaar leren om onder-

waarin vrouwen beter gedijen. Een sfeer van samenwerking

linge verschillen te verdragen en samen de brug naar de

en dienstbaarheid. Dus de situatie anders framen, leidt tot

toekomst te bouwen terwijl we erover lopen. Leven in rela-

een ander soort leider. Het ironische is dat mannen met sta-

tieve onzekerheid, het hoort bij het zoeken naar duurzame

tus voor vrouwen aantrekkelijk zijn, omdat zij beter voor hun

oplossingen. We moeten diversiteit en complexiteit omarmen,

kinderen zouden kunnen zorgen. Maar als we bescheiden-

maar wel met een duidelijke koers: een cultuur met ruimte

heid voorrang geven, krijgen ook het feminiene prototype en

en respect voor de verschillen tussen mannen en vrouwen,

daarmee vrouwen meer aandacht. Leiderschap gaat niet over

zodat ze prettig en gelijkwaardig kunnen samenwerken.’

alfamannetjes, maar over primus inter pares, de eerste onder

Gedistribueerd leiderschap betreft man én vrouw. Dat vrou-

je gelijken.’

wen eerder volgen dan zich opwerpen als leider, is begrijpelijk en verklaarbaar. Maar vanuit die wetenschap kunnen vrouwen

Brug naar de toekomst

de interne dialoog met zichzelf aangaan. Wat als de organi-

Gedistribueerd leiderschap, daar moet het heen. Verschillende

satie me juist heel goed kan gebruiken? Tegelijkertijd weten

type leiders inzetten op verschillende momenten. In een team

we dat een cultuuromslag nooit via één persoon gaat. En een

van leiders/volgers neemt steeds een ander de leidende rol

paar miljoen jaar van traditionele rolverdeling ligt nog maar net

op zich, al naar gelang de situatie en zijn/haar kunnen. Van

achter ons. In dat licht is de invoering van het zo omstreden

Vugt: ‘Onze drang naar simpele oplossingen zorgt ervoor

topvrouwen-quotum misschien wel just a small price to pay.

Boekentips • Het idee M/V, de ontmaskering van een hardnekkig denkbeeld, door Asha ten Broeke, uitgeverij Maven Publishing • Wij zijn ons brein, van baarmoeder tot Alzheimer, door Dick Swaab, uitgeverij Contact • De natuurlijke leider, door Anjana Ahuja en Mark van Vugt, uitgeverij AW Bruna

60 Lof


Doe méér voor

MOLENS


e p u b li c e Eerder g

010 e r d in 2

THE BEST  OF

Lo f

GAAT ’T ALTIJD MAAR OVER ‘WIE BRENGT, WIE HAALT, WIE KOOKT’…?

Zo verleid je hem tot een goed gesprek! Al een week loop ik met een steen in m’n maag. Ik wil een goed gesprek beginnen met mijn vent. Maar ik weet dat hij nog liever tien luiers ruimt, dan met mij ‘een goed gesprek’ te moeten voeren. Dus ging ik op zoek naar wat externe hulp. En dat werd...een pak kaarten. Wish me luck.


Lof 63


Relatie

N

aast het feit dat er in de donkere krochten van

je anders als je alleen thuis bent?’ Voor hem is eten hetzelfde

een housetent al eens gezoend was, ontmoet-

als ademen. Voor mij is eten hetzelfde als sporten. Het moet,

ten we elkaar zeven jaar geleden ‘officieel’ op

het is goed voor je, maar ik zie er vaak tegenop. Koken is, zeg

straat. We lieten - beiden happy single! - onze

maar, niet mijn ding. En als ik kook, voelt het voor hem alsof hij

net gekochte pups in hetzelfde parkje uit. En

geen adem krijgt. Dus kookt hij.

zoals Sylvia W. altijd zegt: dit verzin ik niet. Hoe dan ook, dat

Ik: ‘Als ik alleen ben, is het afzien. Ook voor de kinderen.

schept een band en een ‘normaal’ gesprekje over puppycur-

Dan kook ik één van de drie gerechten die ik voor jouw tijd

sus en uitlaatservice was onvermijdbaar. Twee kinderen later

al afwisselde: spaghetti, nasi, of biefstuk met mango. Ik ben

is die band nog steeds heel hecht. Maar ondanks vele jaren

echt dolblij dat jij zo goed kookt en het ook zo leuk vindt (slijm,

samenzijn lijken we qua com-mu-ni-ca-tie wel Maxima en

slijm).’

Willem Alexander in hun beginperiode. We spreken echt een

Hij: ‘Ja, vooral als jij met lange tanden boven je bord hangt.

andere moerstaal.

Heel leuk is dat. Ik vind écht koken leuk. Als we met vrienden

Zoekend naar een oplossing stuit ik op het boek: ‘Je begrijpt

zijn. Maar die dagelijkse kost is voor mij ook afzien. Dus als jij

me gewoon niet’ van Deborah Tannen. Hoe kan ze dit allemaal

er niet bent, kook ik eigenlijk nooit. Dan eet ik Thais. Want dat

weten?, denk ik al lezende. Ze heeft mij nooit geïnterviewd!

vind jij te heet. En wanneer ik langer dan een avond alleen ben

Toch zoek ik verder naar een hulpstuk dat voor een man mak-

trek ik alle registers open: shoarma met knoflook saus, sushi

kelijker te bedienen is dan een dik boek met een verwijtende

of gewoon helemaal niet eten. En dan zorg ik er heus wel voor

titel. Na wat ge-google kom ik uit bij Tabletopics: ‘innemende

dat de kinderen gezond eten.’

en amuserende vragen om het gesprek op gang te brengen.’

Ik: ‘Pannenkoeken met broccoli zeker. Maarre, die kookcur-

Mmm, hij haat spelletjes en hij haat praten. Ik twijfel over de

sus inclusief schort en ovenhandschoenen die je me twee jaar

haalbaarheid van dit project. Maar er moet wat gebeuren. Als

geleden cadeau deed was dus geen grapje?’

ik de kaarten binnen heb, lees ik uitspraken als: ‘Waar ben je je schoonouders het meest dankbaar voor?’ en ‘Het kan nuttig zijn om boos te worden op elkaar in een relatie’. Ik stop ze in m’n tas en vertrouw erop dat het juiste moment zich wel zal voordoen. Terwijl ik al een week probeer m’n kaarten op

Hij: ‘Ik begrijp de vraag niet’

tafel te gooien, ontstaat tijdens een dansfeest uit het niets die ‘nuttige’ ruzie. De

64 Lof

details zijn onbelangrijk, maar het begint

Op de naar de volgende. Hij graait in het wilde weg, trekt een

met een voor mij onbekende man die

kaart en vervolgens een moeilijk gezicht. ‘Vindt jouw partner

aan mijn billen zit en het eindigt met de

dat je goed communiceert?’

zin (van hem): ‘Ik heb ook niks aan jou!’

Hij: ‘Ik begrijp de vraag niet. Dit soort omdraaiingen...daar raak

Dusss. Van samen dansen komt het

ik compleet van in de war.’

uiteraard niet meer. Natuurlijk heeft hij de

Ik: ‘Het gaat erom dat je dingen vanuit mijn standpunt bekijkt.’

volgende dag enorme spijt. En natuurlijk

Hij: ‘Dat doe ik altijd al.’

wil ik het hem best vergeven. Maar nu nog

Ik: ‘Ja, ja. Probeer het nou maar.’

even niet, want ik ruik mijn kans. Dus zeg

Hij: ‘Aangezien je in die zeven jaar nog nooit met dit soort

ik: ‘Schat, ik denk toch dat we een keer

ingewikkelde spelletjes bent aangekomen, ga ik ervan uit dat

goed moeten praten.’

je wel oke bent met mijn manier van communiceren.’

We zitten aan tafel met een fles wijn. Ik

Ik: ‘Tuurlijk. Als we het ergens altijd over hebben, dan is het wel

begin met iets simpels en toegankelijks: ‘Eet

over hoe we met elkaar praten. Jij knalt als een heipaal feiten


Ik neem een flinke slok en trek de slot-kaart in mijn kop. Ik kots overvloedige gevoelens over jou uit. Maar nee hoor. Alles is prima, want die kaarten waren er eerder nog niet.’ Mijn beurt. ‘Waar zou je het meeste angst voor hebben als je de loterij zou winnen?’ Ik: ‘Het lijkt mij de hel om heel veel geld te winnen. Een gevaar voor mezelf en onze relatie.’ Hij: ‘Hoezo de hel?’ Geweldig toch? Ik zou meteen naar de Porsche dealer rennen en een weekend de Autobahn onveilig maken. Maar ik ben ook bang dat we het niet eens zouden

TEKST RENATE TROMP ILLUSTRATIE MIREILLE SCHAAP

worden over het aantal auto’s voor de deur. En waarschijnlijk ook niet over de goede doelen die ik zou willen ondersteunen.

Hij: ‘Ik vind onze band sowieso erg sterk. Maar na de geboorte

Aangezien je toch niet gelooft dat ik dat echt belangrijk vind.

van Josephine (ons eerste kind raakten we bij haar geboorte

Maar eerlijk gezegd wil ik dat allemaal wel voor lief nemen. Als

bijna kwijt) waren we echt samen. Ik hoop zoiets nooit meer

ik g-v-d nou maar ‘ns wat miljoenen zou winnen.’

mee te maken, maar omdat we zo samen waren, voelde ik me

Ik:’En dan wil je zeker ook dat ik me alsnog toeleg op shoppen

wel sterker.’

en het huishouden?’

Ik: ‘Ik weet nog dat we haar na die eerste onzekere dagen

Hij:’Als dat zou kunnen. Dat zou een hoop stress schelen in

eindelijk voor het eerst vast mochten houden. Ik vond het

het onderhandelen over wie wat wanneer doet. En dan kunnen

doodeng en jij wilde haar het liefst weer aan die knappe ver-

we elkaar tenminste ook niet meer verkeerd begrijpen. Haha.

pleegster geven. En dan het verschil met Chris. Alsof we al een

Nee hoor, schat. Blijf jij maar lekker werken. Dan stop ik wel en

heel elftal op de wereld hebben gezet, zo makkelijk deden we

ga ik elke dag surfen met de kinderen.’

het de eerste dagen met hem.’

Ik doe er nog maar eentje: ‘Wie z’n carrière is belangrijker?’

Frisse moed bijeenrapend met een flinke slok Rueda, trek ik

Ik: ‘Hah! Ik ben benieuwd wat jij zegt. Ik zeg: uiteindelijk die

de slot-kaart. ‘Heb je een stille wens over iets wat je partner

van jou. Aangezien jij verreweg het meeste geld verdient. Maar

voor je zou moeten doen?’ Hij gaat staan en loopt richting de

dat is puur in praktische zin.’

stereo.

Hij: ‘Stil. Ik mocht beginnen. Je bedoelt dat jij carrière maken

Hij: ‘Ja, het zou geweldig zijn als je mij nooit meer vraagt om

eigenlijk belangrijker vindt dan ik? Ja, als ik die miljoenen zou

dit soort vragenkaartjes door te lopen...’

hebben, zou ik misschien wel heel iets anders doen met mijn

Hij zet het geluid harder, pakt me stevig vast en zegt: ‘Zullen

tijd. En kijkend naar het aantal diploma’s moeten we ook con-

we dan nu maar even dansen?’

cluderen dat jij het qua ambitie wint van mij. Maar wat niet is, kan nog komen.’

Ook Ook zin in een goed gesprek?

De volgende. ‘Hebben tegenslagen jullie dichter bij elkaar

Je kunt de kaarten - Tabletopics - heel gemakkelijk online

gebracht of jullie juist vervreemd?’

kopen. Kijk op: www.bol.com Lof 65


54 Lof 66 Lof


THE BEST O F

Maatschappij

Lo f

Het vrouwelijke dilemma

Sympathiek of SucceSvol? TEKST Friederike de raat illuSTraTiE Mireille schaap

ic ee rd Ee rd er ge pu bl

in 20 10

Vrouwen willen graag aardig gevonden worden. Liever dat dan leiding geven en onsympathieke beslissingen moeten nemen. Liever geen stap omhoog op de ladder dan voor bitch te worden versleten. Toen er een vacature op haar pad kwam voor de functie van

wetenschapsjournalist Mark Mieras, auteur van Liefde, over de

afdelingshoofd, met twintig mensen onder zich, besloot Marian,

neurobiologie van de liefde, en columnist van Lof. Erger nog,

werkzaam in het hoger onderwijs, om niet te solliciteren. ‘Ik

het kan een regelrecht obstakel zijn in de carrière van vrouwen.

wist dat ik niet blij zou worden van die baan. Ik had geen ervaring

‘Aardig gevonden willen worden is een oeroud instinct dat

met leidinggeven. Ik was bang voor conflicten, dat mensen

vrouwen in de moderne samenleving vaak in de weg zit. Door

me niet leuk zouden vinden.’

aardig te zijn, blijven vrouwen betrokken bij het vrouwennetwerk

Vrouwen en de angst om niet aardig gevonden te worden,

om hen heen, krijgen ze de beste informatie en komen ze niet aan

het lijkt een niet te scheiden combinatie. Dat beaamt

de zijlijn te staan. Toen we nog in grotten leefden, was dat cruciaal Lof 55 67


Symphatiek of succesvol

om te overleven. Dat zit heel diep: vrouwen waren afhankelijk van

‘Die inschatting van mezelf klopte wel. Het was ook meteen vijf

elkaar. Lastig, want tegelijkertijd waren ze concurrenten, als het

schalen hoger.’

ging om het vinden van de meest geschikte man.’

Marian geeft nu leiding aan tijdelijke teams. ‘Eigenlijk is dat veel lastiger dan wanneer je heel duidelijk het hoofd van een

Dwangmatige neiging

afdeling bent. Ik geef wel leiding, maar heb geen bevoegdheden.

Op het werk worden feitelijk tegenstrijdige eisen gesteld aan

Als dingen de spuigaten uitlopen, kan ik alleen bij de echte

vrouwen, volgens Naomi Ellemers, hoogleraar sociale en

chef aankloppen. Dus misschien is een echte leidinggevende

organisatiepsychologie in Leiden, winnaar van een Spinozapremie

positie nog niet zo’n slechte volgende stap.’ Toch kan ze zich

en auteur van Je werkt anders dan je denkt. ‘Om succesvol te

niet voorstellen dat ze er ooit helemaal overheen groeit, over dat

zijn, moeten vrouwen zich competent tonen. Om vrouwelijk te

verlangen om sympathiek over te komen. ‘Maar dat is niet zo

zijn, moeten ze aardig zijn. Dat gaat niet gemakkelijk samen’,

erg. Ik zou er geen aardiger mens van worden als het me niet

zegt ze. Behalve de evolutie is ook de opvoeding debet aan die

meer interesseerde wat mijn collega’s van me vonden. Ik wil toch

dwangmatige neiging om aardig te zijn, benadrukt Ellemers.

graag in de eerste plaats mens zijn, daarna pas leidinggevende.

‘Meisjes weten al heel jong dat ze scoren door aardig te zijn. Voor

Je mag er best oog voor hebben dat werknemers last kunnen

jongens wordt dat veel minder belangrijk gevonden.’

hebben van jouw beslissingen.’

tienduizend jaar’ nog niet kwijt, voorspelt Mieras. Wat niet wil

Hard op de inhoud

zeggen dat er voor die tijd niets verandert op de werkvloer.

Een topfunctie is mensenwerk, zegt ook Shula Rijxman,

‘Als we ons ervan bewust zijn, kunnen we best over die oude

bestuurderslid van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO).

patronen heenstappen. Veel andere patronen hebben we ook

Wat haar betreft gaan ‘aardig gevonden willen worden’ en

leren temmen. We hebben geleerd te praten in plaats van te

carrière maken prima samen. Ze noemt ‘aardig zijn’ een pre in

vechten, bijvoorbeeld.’ En gelukkig krijg je ook rust in je hoofd

een hoge functie. ‘Ik probeer in een gesprek altijd de belangen

door ouder worden en meer ervaring, volgens Mieras, en neemt

van gesprekspartners in de gaten te houden. Tegelijkertijd laat

de neiging om aardig gevonden te worden af.

ik me niet omver blazen door degene die tegenover me zit, dan wordt het niks. Je moet als leidinggevende op je standpunten

Zelfvertrouwen

kunnen blijven staan’ Hard op de inhoud, zacht op de relatie,

Marian, inmiddels midden veertig en opgeklommen tot

noemt Rijxman dat. Ze past het dagelijks toe in haar baan. ‘Uit

projectmanager in het hoger onderwijs, herkent dat. In de loop

overtuiging.’ Haar richtlijnen: ‘Stel niet altijd je eigen denken

der jaren heeft ze geleerd dat werknemers van je verwachten

centraal, denk ook aan die ander. Probeer niet altijd om zoveel

dat je in een leidinggevende rol soms minder leuke dingen moet

mogelijk punten te scoren, maar om te overbruggen.’

zeggen, ook al vinden ze het niet prettig. ‘Dat heb ik ontdekt

Iedereen wil sympathiek gevonden worden, vrouwen én mannen,

door ouder te worden. Inmiddels ben ik zodanig gegroeid dat

aldus Rijxman. ‘Dat heeft te maken met het feit dat elk mens

ik het nu wel aan zou durven. Aardig gevonden worden, wordt

waardering zoekt. Alleen: mannen piekeren er minder over.

minder belangrijk. Dat heeft met werkervaring te maken, je krijgt

Ik vond het bijzonder om te lezen dat sinds columnist Maxim

een professionelere houding, meer zelfvertrouwen.’ Spijt dat ze

Februari hormonen gebruikt voor zijn transitie tot man, hij minder

destijds niet heeft gesolliciteerd op die topfunctie heeft ze niet.

wordt geplaagd door twijfels of hij wel aardig gevonden wordt.’

‘Ik ‘IK wIl WIL graag GRAAG In IN de DE eerste EERSTE plaats PLAATS mens MENS DAARNA pas PAS leidinggevende’ LEIDINGGEVENDE’ zIjn, ZIJN, daarna 56 Lof Lof 68

TEKST FRIEDERIKE DE RAAT ILLUSTRATIE MIREILLE SCHAAP

Die patronen zitten in onze genen: we zijn ze ‘de komende


Maatschappij

Volgens hoogleraar Ellemers blijkt ook uit diverse onderzoeken dat mannen minder ‘last’ hebben van ‘aardig willen zijn’, omdat

Van queen bee tot glass cliff

zij in hun werk hierop minder worden beoordeeld. ‘Het is een

De Leidse hoogleraar Naomi Ellemers heeft onderzoek

factor waar mannen simpelweg minder rekening mee hoeven

gedaan naar twee onwenselijke vormen van vrouwelijk

houden.’

leiderschap, beide het gevolg van de tegenstrijdige eisen

En daarmee hebben mannen twee voordelen, volgens

die aan vrouwen worden gesteld (aardig en competent).

wetenschapsjournalist Mark Mieras. ‘Ze bekommeren zich

Allereerst het zogeheten queen bee-fenomeen: dit ontstaat

minder om wat anderen van hen vinden en ze worden zowel

als vrouwen zich alleen richten op het tonen van hun

door mannen als door vrouwen makkelijker geaccepteerd als

competentie om in de concurrentie met mannen succesvol

leidingevende. Daardoor hoeven ze zich minder te bewijzen. Dat

te zijn. Ze schieten door in hun mannelijke eigenschappen.

is geen verdienste, dat zit in hun oerpatroon. Veertigduizend jaar

Ellemers: ‘Ze worden zelfs mannelijker dan de jongens.

geleden zorgden ze zelf voor hun vlees en – een beetje kort door

Nadeel is dat ze naar eigen zeggen nooit last hebben

de bocht – als een vrouw niet beviel, dan namen ze een ander.

van het glazen plafond en zo dus geen rolmodel zijn voor

Mannen werden toen al minder geplaagd door dilemma’s.’

andere vrouwen.’

Geen samenzwering

Aan de andere kant is er het glass cliff-effect, de situatie

Zullen vrouwen ooit over die drang om aardig gevonden te willen

waarin vrouwen carrière maken door vooral aardig te zijn.

worden heengroeien? ‘Ja, maar ze moeten dan wel bij zichzelf

Het lijkt dan alsof ze door het glazen plafond heen breken,

beginnen en niet mannen de schuld geven’, meent Mieras. ‘Het

maar de leidinggevende functies die ze krijgen, hebben

mannenbolwerk is geen samenzwering, maar een cultuur die is

een hoog afbreukrisico. Ellemers: ‘Dit fenomeen zie je

gegroeid. Daarmee pleit ik de mannen niet vrij, maar er zal niets

regelmatig bij een bedrijf dat in moeilijkheden verkeert.

veranderen zolang vrouwen zichzelf als hun slachtoffer zien.

De top gaat ervan uit dat vrouwen betere interpersoonlijke

Begin met je eigen patroon aan te pakken: relativeer bijvoorbeeld

vaardigheden hebben. Het idee is dat een vrouw zo de boel misschien nog kan redden en het niet erg vindt dat de kansen op succes klein zijn.’ De vrouw als crisismanager dus. Faalt ze, dan zegt de omgeving: ‘Zie je wel, vrouwen kunnen het niet.’ Beide situaties laten zien dat het voor vrouwen vaak lastig is zowel aardig als competent te zijn als ze het hogerop zoeken, aldus Ellemers. Om dit te doorbreken, zijn quota voor vrouwen in hogere functies nog niet zo gek, vindt ze. ‘Pas als de rolverdeling tussen mannen en vrouwen verandert, zal ook het verwachtingspatroon veranderen. Soms heb je daarvoor wetten en regels nodig. Vaak denken we dat we puur rationeel bezig zijn en boven onze intuïtieve neigingen staan. Maar het is heel moeilijk weerstand te bieden aan gevoelsmatige voorkeuren, zoals de indruk dat een man geschikter is om leiding te geven. Dan is de enige manier: de werkelijkheid veranderen. Dan veranderen stereotypen als “vrouwen zijn aardig” en “mannen zijn competent” op den duur vanzelf mee.’

Lof69 57 Lof


Symphatiek of succesvol

Maatschappij

‘MANNEN WORDEN NIET ZO GEPLAAGD DOOR WAT ANDEREN VAN HEN VINDEN’ het gevoel van bedreiging door andere vrouwen. Net als mannen

mannelijke collega ook. En dat móet ook, een hoge functie móet

moeten vrouwen elkaar als bondgenoten zien, en niet als

mensenwerk blijven.’

concurrenten.’ Wat hij bij succesvolle vrouwen ziet, is dat ze zich

Kent Rijxman aardige vrouwen die carrière maken? ‘Ik ontmoet

bewust zijn van storende oermechanismen en zich onafhankelijk

veel aardige vrouwen met ontzettend veel potentie. Daarom

opstellen, zegt Mieras. ‘Ze hoeven niet per se deel uit te maken

heb ik ook eerder dit jaar een publiek pleidooi gehouden voor

van de groep en voelen zich niet onveilig.’

meer vrouwen in praatprogramma’s op radio en televisie. En

Vrouwen zullen inderdaad hun eigen houding moeten vinden:

er zijn gelukkig genoeg sympathieke vrouwen die de top al

noch bitch, noch ‘alleen maar aardig’, adviseert hoogleraar

bereikt hebben. Denk aan staatssecretaris Jetta Klijnsma,

Ellemers. ‘Het maakt deel uit van het labyrint waar vrouwen

eurocommissaris Neelie Kroes, oud-minister Sybilla Dekker

doorheen moeten als ze naar de top willen.’ Zelf had Ellemers

en Christine Lagarde, directeur van het IMF: allemaal aardige

geen voorbeelden in haar werkomgeving om te kopiëren.

vrouwen die absoluut niet bang zijn om uit te dragen wat ze

‘Pas in Australië, de VS en Duitsland trof ik vrouwen met

vinden. En zo zijn er nog heel veel voorbeelden.’

verantwoordelijke posities in de wetenschap. Daarom heb ik

Projectmanager Marian is benieuwd hoe vrouwen over drie

onlangs besloten me open te stellen voor jonge vrouwen die

generaties omgaan met het dilemma van ‘aardig zijn’. ‘Ik zie bij

carrière willen maken. Ik wil hun de raad geven die ik graag zelf

mijn dochter dat excelleren en competitief gedrag voor meisjes

had willen hebben.’

veel belangrijker zijn dan twintig jaar geleden. Daarin worden ze op school ook gestimuleerd. Dat is goed, tenslotte leveren

Sociale voelsprieten

die vrouwelijke schuldgevoelens en dat aardig gevonden willen

Vrouwen moeten zich realiseren dat lastige gesprekspartners

worden niet veel op. Maar die vrouwelijke sociale voelsprieten

niet tegen hen als mens ageren, maar voor hun eigen belangen

moeten we niet afknippen!’ ■

opkomen, vindt Rijxman. ‘Verantwoordelijkheden nemen hoort bij een hoge functie, maar dat betekent niet dat je onaardig bent.’ Ze noemt het voorbeeld van een ontslag. ‘Als ik iemand moet ontslaan, doet dat me iets. Maar dat heeft mijn

Lof Labyrint Op de weg naar de top komen vrouwen vaak voor een tweesprong te staan. Voor dilemma’s die voor vrouwen zwaarder tellen dan voor mannen. Zoals kind of carrière? Intrinsieke of extrinsieke motivatie? Aardig gevonden worden of succesvol zijn? Aan deze ‘vrouwelijke dilemma’s’ wordt uitgebreid aandacht besteed in de Lof Female Leadership Journey van Lof Academy, bedoeld voor vrouwen die hun eigen authentieke leiderschapsstijl willen ontwikkelen. Aan de hand van het Lof Labyrint doorloop je acht blokken waarin je je bewust wordt van de uitdagingen die je onderweg naar de top kunt tegenkomen. Je leert omgaan met je eigen meervoudige ambities en voldoening en zingeving in werk en leven te ervaren. Voor meer informatie, kijk op: www.lofacademy.nl

70 Lof

Lof 59


Column

Goedkomen  Wat doe je bij een jubileum? Terugkijken. In dit geval in mijn machtig archief, onder de L van Lof. Want ik mag mee-jubileren met Lof, omdat ik, in de tijd dat het nog een tijdschrift was, van papier, een poosje de rol van mannelijke agent provocateur tussen de werkmoeders mocht spelen. Het vorige jubileum maakte ik ook mee. Ik maakte me toen boos op het jeugdbestuur van onze plaatselijke voetbalclub, die mijn zoontje als enige van al zijn vriendjes te slecht vond voor de F1. Inmiddels voetbalt hij met diezelfde vriendjes in de C1 en hebben we het er nooit meer over, hoewel ik de bewuste bobo’s nog jarenlang wekelijks het boze oog heb gegeven. In een andere bijdrage uit die tijd klaagde ik steen en been over zoon 2, die maar niet viel aan te leren dat je bordjes en bestek in de afwasmachine kunt steken. Inmiddels studeert hij voor zijn Master in de economie en laat hij zijn vieze afwas in zijn eigen keuken staan. Als hij een enkele keer bij ons logeert, moeten we daags daarna ons servies uit alle hoeken en gaten halen, dat wel. Maar dat zien we maar goedmoedig als traditie. Ook schreef ik destijds een bijdrage over het opzeggen van mijn baan als Playboybaas en het begin van mijn loopbaan als zzp’er, thuiswerker dus. En dat iedereen toen dacht dat ik de hele dag uit mijn neus zat te vreten. Inclusief mijn vrouw-metvaste-baan, die voortdurend opbelde met kutklusjes en rare vragen als ‘wat ben je aan het doen?’, ‘waar dan?’ en ‘met wie’? Tegenwoordig zit ik weer vier van de vijf dagen op kantoor, en ben ik de rest van de tijd aan huis en gezin gekluisterd,

Hierbij wil ik graag afstand nemen van mijn soortgenoten

met hier en daar wat overgebleven minuten voor werkjes als deze bijdrage. Met mij is alles dus ook goed gekomen.

het dragen van een hoofddoekje willen ontzeggen. Aan de

Goedkomen, dacht ik toen, is er een mooier jubileumthema

onderliggende problematiek lijkt intussen weinig opgelost.

dan ‘goedkomen’? Precies! En zo maakte ik mij op voor een

Als dat inderdaad allemaal aan de oude (ook jonge?) witte

schitterende finale waarin ik de grote vorderingen bezong die

mannen ligt, wil ik hierbij graag afstand nemen van mijn soort-

de vrouwenzaak de afgelopen jaren zou hebben gemaakt.

genoten, en hen manen onmiddellijk op te houden vrouwen de

Hoe – mede onder aanvoering van Lof – de salarissen kamer-

voet dwars te zetten. Die oproep wil ik graag kracht bijzetten

breed waren gelijkgetrokken met die van mannen, evenveel

door er fijntjes op te wijzen dat ik – uit principe, dat spreekt

vrouwen als mannen in leidinggevende posities zaten, de zorg

vanzelf – nog vrijwel uitsluitend voor vrouwelijke bazen werk

liefdevol werd verdeeld tussen partners, vrouwen multi-, nee,

(momenteel een stuk of zeven), mijn eigen hardwerkende en

omnicultureel met respect werden behandeld, en seksisme en

extreem succesvolle vrouw met raad, daad, salariseisen en

discriminatie op basis van geslacht een boze droom uit het

boodschappen terzijde sta, en nimmer een vrouw zal aanra-

verleden was.

ken die daar niet in drievoud om heeft gevraagd. Zelf laat ik me

Helaas is de werkelijkheid anders. Doe maar een rondje Twit-

goedmoedig ik mijn kont knijpen, want dat is anders, en dat

ter. Als er iets is veranderd, is het dat veel vrouwen alleen

snap ik ook. Tevens ben ik vanaf heden een voorstander van

maar kwader zijn geworden op de oude witte mannen die hen

het vrouwenquotum, want op deze manier schiet het niet op.

onderdrukken en onderbetalen, aan huis kluisteren met huil-

Lof wens ik een strijdbaar nieuw lustrum toe, en moge we over

baby’s, ongewenst in hun kont knijpen, of erger: verkrachten,

vijf jaar kunnen vaststellen dat het toch allemaal helemaal is

verborgen houden onder hoofddoekjes, of juist het recht op

goed gekomen. Jan Heemskerk Lof 71


‘Ik ben altijd dicht

bij mezelf gebleven’

M

ensenhandel is wereldwijd de snelst

Kinderhandel

groeiende vorm van criminaliteit. Van de

Ina was succesvol ondernemer, werkzaam bij VNO-NCW en

circa 21 miljoen slachtoffers bevinden

directielid van Universiteit Nyenrode, vervolgens stapte ze

zich zo’n 21.000 in Nederland, volgens

over naar de goede doelen. Dat had ook te maken met haar

schattingen van de International Labour

dochtertje Gabriella, die ze bij de geboorte verloor, vertelt ze.

Organisation (ILO). In de campagne Open je Ogen van het

“Mijn behoefte aan meer zingeving nam sterk toe, net als mijn

landelijke coördinatiecentrum mensenhandel CoMensha

motivatie om me in te zetten voor kwetsbare groepen. Ik wilde

worden dertig van hen geportretteerd. Zoals Sam.

niet uitstellen wat ik vandaag kon doen, want misschien is er

“Anderhalf jaar zat ze in de gedwongen prostitutie. Nu is ze

geen morgen.” In 2003 werd ze directeur van Wereldkinderen,

vierdejaarsstudent verpleegkunde,” vertelt directeur Ina Hut.

Nederlands grootste adoptieorganisatie. Een buitenkans,

“Binnenkort rent Sam 100 kilometer langs steden waar ze

ook al omdat Ina zelf heel goed weet wat het hebben van

misbruikt is, maar ook haar leven weer heeft opgebouwd.”

een kinderwens inhoudt. Ze onderging zes ivf-behandelingen

Survivors, noemt Ina ex-slachtoffers als Sam, die hun vrijheid

en stond dertien jaar op de adoptiewachtlijst. Onder haar

hebben teruggevonden.

leiding maakte Wereldkinderen een professionaliseringsslag,

72 Lof

TEKST ANNEMIEK GOUWENS FOTO CEES RUTTEN

Als directeur van CoMensha zet Ina Hut zich in voor slachtoffers van mensenhandel in Nederland. Ze werd eerder bekend als klokkenluider die misstanden in de adoptiewereld naar buiten bracht. Een gesprek over haar strijd tegen onrecht, botsende belangen en veerkracht.


Lof 73


‘Dertig paar indringende ogen die de duistere wereld van mensenhandel weerspiegelen. Een wereld vol leed, geweld, misleiding en uitbuiting, waarin misbruik wordt gemaakt van mannen, vrouwen en kinderen in een kwetsbare positie. Ook in Nederland.’ Met de campagne Open je Ogen wil CoMensha laten zien dat mensenhandel dichterbij is dan je denkt en de bewustwording vergroten. Op de foto: Sam. 74 Lof


Getwijfeld over haar keuze om

aan de bel te trekken heeft ze nooit

hun biologische ouders werden geplaatst,” zegt ze. Ze kon niet meer achter interlandelijke adoptie staan. In een ultieme poging het onderwerp ter discussie te stellen, legde ze haar functie als directeur Wereldkinderen eind 2009 publiekelijk neer. Dreigementen “Als je niet zelf in die wereld zit, is het moeilijk te geloven hoe verziekt het systeem is,” zegt ze in retrospectief. Behalve met ongeloof kreeg ze te maken met negativiteit en zelfs dreigementen. “Het was eenzaam. Vanuit een diepe intrinsieke motivatie ben ik overgestapt naar de adoptiewereld, maar het werd een enorme teleurstelling. Gelukkig was er ook support van enkele vakgenoten en een groep volwassen geadopteerden.” Steun had ze ook aan haar zoon Florian,

waarna ze zich richtte op de internationale ontwikkelingen

geboren ruim twee jaar voordat ze bij Wereldkinderen aan de

achter de schermen van adoptie. Dat bleek een deceptie.

slag ging. “Hij heeft me laten zien wat een kostbaar geschenk

Ina: “Langzaam maar zeker kwam ik erachter dat het systeem

een kind is.”

niet klopt. De grote vraag naar kinderen creëert aanbod

Getwijfeld over haar keuze om aan de bel te trekken heeft ze

met kinderhandel tot gevolg.” In 2005 stonden er voor

nooit. “Het onrecht was te groot. Het belang om dit aan de

zevenhonderd kinderen zo’n zesduizend Nederlandse stellen

kaak te stellen was vele malen groter dan de consequenties

ingeschreven. “Er kwam steeds meer bewijs dat er structurele

voor mijzelf.” Uiteindelijk heeft haar klokkenluidersrol de

misstanden waren. Zo werd in China op grote schaal betaald

publieke opinie behoorlijk beïnvloed en is de vraag naar

voor het aanbrengen van kinderen bij kindertehuizen. Ook in

adoptiekinderen drastisch verminderd.

Ethiopië, Haïti en India werd er gefraudeerd in de procedure.”

Het duurde enige jaren voordat ze weer een vaste baan vond. “Ik was zelf zeer selectief, ik wilde per se weer een

Schrijnend effect

baan met voldoende zingeving, maar ik vermoed dat mijn

Een jaar na haar aantreden bij Wereldkinderen beëindigden

klokkenluidersverleden ook meespeelde. CoMensha wilde

Ina en haar echtgenoot hun eigen adoptieprocedure. “Ik

me júíst hebben. Ze hadden een luis in de pels nodig. Iemand

realiseerde me dat we anders zouden meewerken aan

die onvoorwaardelijk opkomt voor de slachtoffers van

die vraagkant, die aanbod creëert.” Ook besloot ze dit

mensenhandel.”

FOTO ERNST COPPEJANS

onbedoelde, maar schrijnende effect naar buiten te brengen. Maar in de adoptiewereld was weinig ruimte voor haar

Moreel kompas

kritische blik en roep om dialoog. Collega-organisaties zagen

Ze is altijd in staat geweest het lot te aanvaarden en het

geen structurele problemen en in de publieke opinie was

positieve te zien. “Toen mijn dochtertje overleed, vroegen

adoptie vooral een ‘roze wolk’. Ze heeft alles geprobeerd om

mensen: ‘Ben je daar niet heel boos over?’ Maar het gebeurt,

het systeem van binnenuit te verbeteren. “Na lang aandringen

dat heb je te accepteren. Ik heb een dochter gekregen en

en via lobby in de Tweede Kamer deed het Ministerie van

verloren, maar ik ben wel moeder geworden.”

Justitie ‘onderzoek’ in China,” vertelt Ina, “maar dat was mijns

Waar komt haar drive vandaan? “Die zit gewoon diep in

inziens meer voor de vorm.” Hoewel er misstanden werden

me. Ik heb het van huis uit meegekregen: denk eerst om

geconstateerd, bleef adoptie uit China toegestaan. Ina kon dit

de ander, pas dan om jezelf.” Ze ontwikkelde een sterk

niet rijmen met de verantwoordelijkheid van Wereldkinderen

rechtvaardigheidsgevoel. Dat is haar moreel kompas.

en wilde zelf onderzoek doen. Maar daarop dreigde het

Activisme en dialoog met een open mind gaan wat Ina betreft

ministerie de bemiddelingsvergunning van Wereldkinderen

hand in hand. “Mijn intenties zijn oprecht. Ik ben altijd dicht

in te trekken. “Het werd pijnlijk duidelijk dat politieke en

bij mezelf gebleven, ook toen mijn opvattingen veel kritiek

economische belangen boven die van kwetsbare kinderen en

kregen. Ik kan mezelf en anderen recht in de ogen kijken.” Lof 75


76 Lof


‘Ik zag mijn carrière in  duigen vallen’ Voor elke ambitieuze vrouw is het balanceren tussen werk en gezin. Helemaal als je kind een beperking heeft. Idske de Vries (36) weet daar alles van: haar dochtertje werd geboren met een hersenbeschadiging. ‘Ik moet de ballen net wat hoger houden dan andere moeders.’

“V

oor de buitenwereld ben ik het toonbeeld

Dyrtzen zonder hartslag met een keizersnede ter wereld. Ze

van de jonge ambitieuze advocaat. Ik ben

werd direct gereanimeerd en ‘kwam weer op gang’. Maar het

gespecialiseerd in het arbeidsrecht en werk

ging heel slecht met haar en ze werd met spoed overgebracht

in de praktijk meer dan vier dagen per week.

naar het UMCG. De twee weken die volgden waren een

Niets staat mij in de weg om succesvol

nachtmerrie. De neonatoloog noemde haar toestand ‘een

te zijn, zo lijkt het. Ware het niet dat de geboorte van mijn

zwarte puzzel’. Dyrtzen had de eerste dagen alleen maar

dochter, vier jaar geleden, mijn leven op z’n kop heeft gezet.

storing in haar hersentjes. Epileptische activiteit. We leefden

Nu zet de komst van kinderen het leven van iedere vrouw

van slechte prognoses, zware gesprekken en afscheid

op zijn kop, maar bij mij kwam er een kink in de kabel. Na

nemen naar weer een sprankje hoop, meer onderzoeken en

een vlekkeloze zwangerschap is ons dochtertje Dyrtzen met

nog twee keer afscheid nemen. Maar uiteindelijk: ons meisje

ernstig zuurstoftekort ter wereld gekomen. Levenloos zelfs.”

leefde! Zonder beademing, sondevoeding en andere toeters en bellen. Dyrtzen deed de artsen versteld staan. Maar haar

Zwarte puzzel

toekomst zag er heel, heel somber uit; de kans was groot dat

“Ik liep over tijd, ruim 41 weken, toen ik een niet-pluisgevoel

ze spastisch zou zijn, waarschijnlijk blind, mogelijk doof en

kreeg. Ik voelde weinig beweging van de baby en kon

cognitief beperkt. Nooit zou ze zelf een beker naar haar mond

de beginnende weeën niet goed opvangen. Ik belde de

kunnen brengen, was de voorspelling. En de epilepsie zou

verloskundige, maar pas na lang aandringen mocht ik naar

haar grote problemen geven.

het ziekenhuis komen. De baby had toen nog hartslag.

Dyrtzen mocht mee naar huis, maar mijn man en ik waren

Daarna werd ze – kort gezegd – niet goed gemonitord. En

radeloos. Wat kreeg ze voor leven? Wat deden we haar

uiteindelijk is er te laat ingegrepen. Op 8 juni 2013 kwam

aan? Maar ook: wat voor leven kregen wij zelf? Ik zag mijn Lof 77


‘Ik ben er keihard mee geconfronteerd dat het leven niet maakbaar is’ carrière en leuke leven in duigen vallen. Hoe moest dit? Veel keuze hadden we niet. Alleen dat Dyrtzen niet zou worden gereanimeerd of beademd, mocht ze in de problemen komen.” Traumatherapie “Een vreselijke tijd. Ik hing voortdurend boven de box. Zag ze de beestjes van de mobiel? Of wilde ik graag dat ze die zag? Alles was onzeker. Waar moesten we rekening mee houden? Niemand kon het ons zeggen. Maar tegen alle verwachtingen in ontwikkelde Dyrtzen zich relatief voorspoedig. Niet spastisch, niet doof, niet blind. Nu, vier jaar later, is ze een prachtig meisje, met witte lokken en helderblauwe ogen, dat rent, danst, koprolt, springt, fietst en speelt. Ze is blij, lief en geeft knuffels en kusjes. Cognitief is ze wel beschadigd; mentaal is ze ongeveer anderhalf. Dat grote verschil stelt ons vaak voor uitdagingen. Zo is ze heel behendig en kan ze overal bij. Ze kent eigenlijk geen gevaar, rent zo de weg op zonder op of om te kijken. Ook begrijpt ze niet dat ze soms moet wachten op leuke dingen. Ze wordt dan boos en tot haar doordringen is lastig. Toch maakt ze grote sprongen: ze krijgt veel meer begrip, spreekt meer woorden, zelfs korte zinnetjes, en we hebben steeds meer interactie met haar. Allemaal positief, en daar zijn we ontzettend dankbaar voor. Maar al doet ze het duizend keer beter dan we ooit hadden verwacht en noemen de artsen haar ‘een wondertje’, er is ook een andere kant. Dyrtzens hersentjes zijn beschadigd en dat komt nooit meer goed. Dat is de wrange werkelijkheid. Er zijn naar onze mening fouten gemaakt in het ziekenhuis en we zitten nog midden in het juridische proces om hiervoor erkenning te krijgen. Mijn dochter zal nooit dezelfde kansen krijgen als ik, doordat er bij haar geboorte te laat is ingegrepen. Een trauma dat ik pas een beetje heb kunnen verwerken met behulp van therapie, maar waarvan Dyrtzen zelf geen last heeft. Ze is nu hartstikke gelukkig, en zal onze zorgen en verantwoordelijkheden misschien wel nooit kennen.” Dertigersdilemma’s “Ik herinner me de eerste keer dat Dyrtzen naar een speciaal 78 Lof


peutergroepje ging. De confrontatie met ‘die wereld’ vond ik vreselijk. Ik parkeerde de auto naast een grote taxibus vol met ernstig gehandicapte kinderen in rolstoelen. Huilend liep ik naar de opvang. Mijn man zei: ‘Joh, wees blij dat jij zo met Dyrtzen aan de hand naar binnen loopt.’ En dat was natuurlijk ook zo. Anderhalf jaar na de komst van Dyrtzen is onze tweede dochter, Annemar, geboren. Bij haar gaat alles vanzelf. Prachtig en bijzonder om dat te mogen meemaken. Ook heeft Annemar een positieve invloed op de ontwikkeling van haar zus. Samen gaan ze een dag in de week naar een gastouder, Dyrtzen draait gewoon mee in de groep. Mijn man en ik zijn allebei een dag thuis en onze ouders passen wekelijks een dag op. Ook onze schoonmaakster springt zo nodig bij. Nu Dyrtzen vier jaar is, hebben we een fijne school met speciaal onderwijs gevonden voor haar. Al met al hebben we het goed geregeld, maar wat mij is overkomen, heeft me kwetsbaar gemaakt. Ik ben er keihard mee geconfronteerd dat het leven niet maakbaar is. Zoals elke jonge moeder worstel ik met de combinatie werk en gezin, maar voor mij als moeder van een kind met een beperking komen daar nog extra twijfels bij. Moet ik niet meer tijd met Dyrtzen doorbrengen? Heeft zij mij niet meer nodig dan een ‘normaal’ kind? Ik denk dat ik de ballen nog net wat hoger moet houden dan andere moeders. En dan zijn er nog de dilemma’s die gepaard gaan met mijn leeftijd. Die zal iedere ambitieuze vrouw van midden dertig wel herkennen. ‘Waar ben ik eigenlijk mee bezig?’ ‘Waar doe ik het allemaal voor?’ Mijn ouders hebben mij altijd gestimuleerd te studeren en eruit te halen wat erin zit. Het zit in mij om te presteren. Hard te werken in het vak dat ik leuk vind en daarmee goed te verdienen. Maar ja, is dat het dan? Waar word ik nu eigenlijk echt blij van?” Bewust leven “Ik ben bewuster bezig met leven. Kort geleden ben ik benaderd door een ander kantoor. Tijdens die gesprekken was ik opener dan anders over mezelf. In plaats van alleen maar de ambitieuze vrouw uit te hangen voor wie the sky the limit is, heb ik me kwetsbaar opgesteld en verteld over Dyrtzen en de vragen waarmee ik rondloop. Eng en nieuw voor mij, maar het leidde juist tot begrip, vertrouwen en zelfs een mooi aanbod. Ik ga ook wat minder werken. Ik denk dat het tekenend is voor het proces waar ik nu in zit. Mijn ambities zijn onverminderd, maar ze staan meer in perspectief. Al blijft het lastig laveren tussen carrière, moederschap, sociale contacten en alle dingen die ik nog wil. Begrijp me niet verkeerd: ik zou Dyrtzen echt voor geen goud meer willen missen! Maar nog steeds had ik het liever anders gezien. Ik hoop dat ik ooit zal kunnen zeggen: haar geboorte heeft mijn leven verrijkt.” Reageren op het verhaal van Idske? Stuur een mail naar devriesidske@gmail.com Lof 79


ROLMODEL

Sheryl Sandberg Ze is dé vrouw naast Mark Zuckerberg bij Facebook en bezit volgens het Amerikaanse Forbes meer dan 1 miljard dollar. Het zal haar sinds het overlijden van haar man Dave twee jaar geleden een rotzorg zijn. Toch zet ze haar positie nog elke dag in om meer vrouwen in leiderschapsrollen te krijgen. ‘De belofte van gelijkheid is geen gelijkheid.’ TEKST RENATE TROMP FOTO GETTY IMAGES 80 Lof


Lof 81


Women in tech

S

heryl is, zegt ze zelf, één van

cultuurverschillen wereldwijd extreem laag is, en

die succesvolle vrouwen die het

vooral dat er al dertig jaar (!) geen enkele verandering

lastig vindt om zichzelf serieus te

zichtbaar is. Ze besluit niet langer te zwijgen. ‘Wat

nemen. Soms opstaat en denkt: Ik

zou je doen als je niet bang was?’, is haar motto.

ben een fraudeur, ik kan niks, en

Sheryl staat op en mengt zich in het debat.

op een dag komen ze er allemaal

achter. In haar bestseller Lean In (2014) schrijft

Wake-up call

ze dat toen Forbes haar voor het eerst op de lijst

Haar assistente wijst Sheryl erop dat ze met

machtige vrouwen plaatste (op nummer vijf!), dit haar

haar kritiek op de Forbeslijst vooral haar eigen

reactie was: ‘Ik voelde me helemaal niet machtig, ik

onzekerheid toont. Een andere wake-up call zijn

geneerde me en voelde me naakt. Wanneer collega’s

de harde cijfers: in de VS wordt veertien procent

bij Facebook me in de gangen staande hielden en

van alle directeursfuncties bezet door een vrouw,

feliciteerden, deed ik de lijst af als ‘belachelijk’.’

een schamele vier procent van de CEO’s in de

Sinds het overlijden van haar man Dave Goldberg, is

Fortune-500 is vrouw. Nu ze zich ten diepste realiseert

ze niet alleen de – ongewild - machtigste vrouw maar

dat mannen eigenlijk nog overal de baas zijn, dat het

ook de vrouw die voor het oog van de hele wereld

percentage vrouwen in leiderschapsrollen ondanks

haar man verloor. Een maand na zijn plotselinge

de vele cultuurverschillen wereldwijd extreem laag

dood in 2015 schreef ze, uiteraard op Facebook,

is, en vooral dat er al dertig jaar (!) geen enkele

een prachtige open brief. Daarin gaf ze zichzelf

verandering zichtbaar is, kan ze niet langer zwijgen.

super bloot over het immense verdriet én haar eerste

Onder het motto ‘Wat zou je doen als je niet bang

overlevingsstrategieën. De vrouw die alles leek te

was?’ staat Sheryl op en mengt ze zich in het debat.

hebben, stond ineens met lege handen. In haar recent uitgebrachte boek ‘Optie B’, over tegenslag,

‘Ban Bossy’

veerkracht en geluk, laat ze opnieuw haar kracht

De eerste vraag is natuurlijk: Hoe komt het dat

zien. Naast een analyse van haar verdriet brengt ze

het Sheryl wel is gelukt om zo’n toppositie te

verhalen van zichzelf en vele anderen die hun leed te

bemachtigen? Het antwoord ligt in haar vroege jeugd.

boven kwamen.

Althans, als we haar broer en zus mogen geloven. Op

Juist door de impact van het Forbes-lijstje raakt

haar bruiloft (de tweede) met wijlen Dave Goldberg

Sheryl zich jaren voor het onheil in haar privé-leven

nemen zij het woord. “Jullie denken misschien dat

meer en meer bewust van het feit dat mannen

we Sheryls jongere broer en zus zijn, maar eigenlijk

eigenlijk nog overal de baas zijn, dat het percentage

zijn we Sheryls eerste werknemers.” Hun oudere zus

vrouwen in leiderschapsrollen ondanks de vele

speelde niet, maar organiseerde het spel, onthullen ze. Jaren later inspireert deze anekdote Sheryl om de wereldwijde campagne ‘Ban Bossy’ te lanceren. Of zoals ze het zelf zegt: “Ik wil dat elk meisje dat

Toen Sheryl summa cum laude afstudeerde, was haar baas elf. Zijn naam: Mark Zuckerberg 82 Lof

ooit te horen kreeg dat ze bazig is, in plaats daarvan wordt verteld dat ze leiderschapskwaliteiten heeft.” Maar voor het zover is, haalt Sheryl briljante studieresultaten en krijgt ze de gedroomde banen. Op één uitzondering na bevestigt alles haar dat de emancipatie is voltooid en dat niets haar of andere vrouwen in de weg staat om hun ambities waar te maken. Die uitzondering betreft het huwelijk. Want goede cijfers halen is mooi, zeggen haar ouders, maar


Eerder ge p u b li c e

1

e r d in 2 0 1 5

1. Sheryl op highschool, helemaal rechts. 2. In het schooljaarboek, 1987. 3. In 1991 haalde Sheryl haar BA in de economie. In 1995 studeerde ze summa cum laude af.

2

3

6

4 4. Huwelijk met haar tweede man, Dave Goldberg, in 2004. 5. Met Dave, in gelukkger tijden. In mei 2015 stierf hij volkomen onverwacht. 6. Sheryls beroemde speech in 2011 op Barnard, een college voor vrouwelijke studenten. 7. Ze sierde al menige tijdschriftcover, zoals die van Cosmo en Times. Het Engelse The Times Magazine riep haar in 2013 uit tot ‘de machtigste vrouw in cyberspace’. Om daar relativerend aan toe te voegen: ‘Maar ze huilt nog steeds op haar werk.’

5

7


Met haar Googleervaring kon Sheryl overal terecht als CEO, maar ze koos ervoor om mee te bouwen aan een nieuwe start-up: Facebook.

jong trouwen is nog belangrijker. Dus speelt Sheryl

de Wereldbank doet ze een MBA aan Harvard om

na haar studie op safe en wijst ze de mogelijkheid

vervolgens aan de slag te gaan bij McKinsey. Al snel

van een internationaal fellowship af. Ze trouwt op

vraagt Larry Summers, die haar introduceerde bij

haar 24e… en is op haar 25e alweer gescheiden. Een

de Wereldbank en inmiddels minister in de Clinton-

illusie armer, maar klaar om haar idealen alsnog te

regering is, haar als zijn chef-staf. In die rol reist

verwezenlijken.

Sheryl veel en leert ze meer over de wereldeconomie dan ze in elke andere baan had kunnen doen.

Na de bubbel

Vijf jaar later is de regering-Clinton ten einde en

Dat ideaal behelst niets minder dan de wereld te

neemt ze misschien wel de meest bewuste keuze

veranderen. Daarvoor zet ze zich van jongs af aan in.

in haar carrière. Ze heeft gezien hoe technologische

Op een openbare school in Miami excelleert ze al, en

ontwikkelingen wereldwijd de grootste impact

dat brengt haar binnen bij Harvard. Ze twijfelt over

hebben. Economische kennis is één ding, haar

rechten, maar kiest toch voor economie en studeert

droom om ‘de wereld te veranderen’ ziet ze in de

summa cum laude af. Na een jaar onderzoek bij

tech-industry het snelst uitkomen. Net na het barsten van de bubbel, waarbij alle internetbedrijven enorm in waarde dalen, verhuist Sheryl van Washington naar

Haar droom om de wereld te veranderen, ziet ze uitkomen in de tech-industry 84 Lof

Sillicon Valley. Met een MBA op zak, maar zonder enige technische bagage. De Google-raket De gedroomde baan vinden gaat niet vanzelf. “Iemand als jij zullen we nooit aannemen,” zegt een vrouwelijke CEO van een groot tech-bedrijf tijdens één van Sheryls eerste sollicitaties. Want hoe kon haar ervaring bij de Amerikaanse regering een goede


FOTO GETTY IMAGES

Women in tech voorbereiding zijn op werken in de tech-industry?

boek, dat binnen de kortste keren een internationale

Gelukkig kent ze Eric Schmidt, de dan gloednieuwe

bestseller is. Met meer vrouwen – zoals zij – aan

topman bij Google, uit haar tijd als chef-staf. Hij biedt

de top, hoopt Sheryl op meer gelijkheid voor alle

haar een baan aan bij Google, om een business

vrouwen. Ze challengt de onzekerheid die vrouwen

unit te leiden die op dat moment nog helemaal

belemmert, en die ze zelf ook zo goed kent. Ze roept

niet bestaat. Als Sheryl twijfelt, spreekt Schmidt de

hen op ‘to lean in’ en om af te rekenen met de angst

legendarische woorden: “Als iemand je een plek in

dat je als succesvolle vrouw minder aardig gevonden

een raket aanbiedt, vraag je niet welke plek. Dan

wordt. Daarmee verwacht ze het probleem niet uit de

spring je aan boord.” En dat doet ze. In no time groeit

wereld te helpen, maar wel zoveel mogelijk vrouwen

Google uit van muffe start-up tot een bedrijf met

te stimuleren die uitdagende baan een kans te geven.

potentiële wereldheerschappij.

Ook – of juist – als het om een IT-baan gaat. Om die

Haar jaren daar vormen de gedroomde opmars

empowerment op gang te brengen gooit Sheryl haar

naar een toppositie bij Facebook. Ook al lijkt dat nu

hele hebben en houwen in de strijd. In haar boek en

logischer dan het destijds was. Met haar Google-

tijdens de vele speeches die ze wereldwijd houdt,

ervaring kan Sheryl overal aan de slag als CEO, maar

toont ze zich een ultiem rolmodel. Door het in detail

ze kiest ervoor om mee te bouwen aan een nieuwe

delen van haar persoonlijke ervaringen zegt ze in

start-up. Haar baas is een jongen die elf jaar was toen

feite: ‘Do as I did’. Ze is open over haar rocky path

zij summa cum laude afstudeerde. Zijn naam is Mark

naar de top. Ze laat zien wanneer ze viel, wanneer

Zuckerberg en hij wil met zijn Facebook de mensheid

ze huilde (één keer op de schouder van haar baas

connecten. Daarmee komt hij niet alleen tegemoet

Mark Zuckerberg!), onzeker was of doodmoe,

aan Sheryls wens om de wereld te veranderen, maar

wanneer ze twijfelde aan haar keuzes, soms werd

maakt hij van haar bovendien één van de rijkste

tegengehouden, maar altijd doorzette en risico’s

vrouwen op aarde.

nam. Ze liegt niet over de vele uren die een topfunctie in de tech business van je vraagt en daarbij is ze net

Lean In

zo open over haar schuldgevoel naar de kinderen als

Nu haar eigen droom is uitgekomen, wil Sheryl ook

over haar schuldgevoel op het werk. Ze vertelt over

andere vrouwen helpen die van hun in vervulling

de soms gênante situaties waarin een combinatie van

te laten gaan. Daarvoor gebruikt ze haar positie

jonge kinderen en een carrière je kan brengen. Zoals

en een deel van het vermogen dat ze verdient met

in een corporate jet vol zakenmannen ontdekken

de beursgang van Facebook. Ze start een heuse

dat je kroost – dat je voor één keer meenam – vol

feministische beweging – een unicum onder

hoofdluis zit. Of hoe ze het licht in haar werkkamer

topvrouwen, die er vaak voor terugschrikken om

aan laat als ze allang naar huis is. En hoe ze met een

het ‘vrouwenissue’ publiekelijk aan te snijden. Het

zwangere buik over Googles parkeerplaats waggelt,

afbreukrisico is simpelweg te groot. Maar Sheryl wil

en ter plekke besluit dat alle aanstaande moeders

niet bang zijn. Ze houdt indrukwekkende speeches, in

bij de voordeur moeten kunnen parkeren. Het wordt

2010 bij TedWomen en 2011 op het Barnard College,

haar eerste feministische daad.

over het onrecht dat mannelijke overheersing heet en wat vrouwen daar zelf aan kunnen doen. In 2014 schrijft ze het boek Lean In. Women, work and the will to lead en steekt daarmee haar nek zo ver uit dat haar

DE WEG NAAR SUCCES

kop er inderdaad bijna wordt afgehakt. Door vrouwen

In ‘Lean In, Vrouwen, werk en de weg naar succes’ vertelt

op te roepen hun ambities waar te maken en ervoor te

Sheryl Sandberg over haar beslissingen, fouten en dage-

gaan, zou haar Lean In movement niet meer zijn dan

lijkse worsteling om de juiste keuze te maken voor zichzelf,

‘corporate feminism’. Met name bedrijven zouden

haar carrière en haar familie. Het boek is een combinatie

profiteren van vrouwen die ‘ervoor gaan’. Vrouwen

van persoonlijke anekdotes, harde data, adviezen, onder-

zelf zouden er eerder ‘aan onderdoor gaan’. Daarmee

handelingstechnieken en grondig onderzoek naar de voor-

sponsort Sheryl vooral bedrijven en niet vrouwen zelf,

oordelen rond werkende vrouwen. Voor de Nederlandse

zo luidt de kritiek. Gelukkig is er ook veel lof voor haar

vertaling schreef Femke Halsema het voorwoord.

dappere daad. Getuige de verkoopcijfers van haar Lof 85


DE LESSEN VAN EEN

TOPVROUW

Theologiestudent Josine Heijnen (27) studeerde af op de Eerste Feministische Golf. Die is van groot belang geweest voor de rechten van vrouwen. Maar hoe staat het ervoor na een Tweede en Derde Golf? Wat is er sindsdien bereikt op het vlak van werk en privé? Een gesprek met twee Nederlandse topvrouwen.

E

r is een foto waarop ik in een kinderstoel, op 1-jarige leeftijd, ‘meelees’ in de Opzij van mijn moeder. Zij drukte

haar drie dochters al van jongs af aan een aantal dingen op het hart: wees

‘Vanaf jongs af aan werd je klaargestoomd om een huishouden te runnen’

economisch zelfstandig, neem je studie serieus, doe wat je leuk vindt – en met wie je dat leuk vindt. Geïntrigeerd

klaargestoomd om een huishouden

premier mogen verwelkomen. Is er

door de weg die vrouwen afgelegd

te runnen, zodat je goed beslagen ten

tegenwoordig eigenlijk nog wel een

hebben vanaf aanrecht tot nu, ben ik

ijs kwam als er een ‘goede partij’ aan

kloof tussen mogelijkheden voor

afgestudeerd op de eerste grote stap

de haak was geslagen. Je moest wel

mannen en voor vrouwen? Maken we

in de vrouwenemancipatie: de Eerste

ontwikkeld zijn, maar niet té, omdat

ons in Nederland niet te druk om een

Feministische Golf.

je met je intellect potentiële huwe-

verschil dat praktisch niet bestaat?

lijkskandidaten zou kunnen afschrikken. Gekooide vogel

Je moest je dienstbaar opstellen, altijd

Rolmodellen

Wie die periode (grofweg 1880-

bezig zijn met een handwerkje en een

Had je mij dit voor mijn afstuderen

1920) bestudeert, komt tot een aantal

beetje piano spelen. Als je niet trouwde,

gevraagd, dan had ik gezegd: “Misschien

conclusies. Het was een interessante

was je sociaal uitschot, een oude

een beetje. Vrouwenkiesrecht (actief)

tijd, waarin een fundamentele dingen

vrijster, die de rest van haar leven door

werd in 1919 ingevoerd, vrouwen waren

speelden: niet het vrouwenquota in

een mannelijk familielid onderhouden

tot 1956 ‘handelingsonbekwaam’ en

het bedrijfsleven of de discussie rond

zou moeten worden.

Lof bestaat tien jaar. Gelijke lonen en

oppas-grootouders, maar simpelweg

Veel van die dingen zijn inmiddels uit

een fifty-fifty verdeling van vrouwen en

het recht op betaald werk, om te

de wereld geholpen. Het is normaal om

mannen in topfuncties zullen vanzelf

stemmen en zelf financiële beslissingen

als meisje te gaan studeren en later je

volgen.”

te nemen.

eigen geld te verdienen. Partnerkeuze

Maar wat schetste mijn verbazing:

Het leven van een vrouw rond 1900

op basis van een ‘goede partij’ is zeker

in de maatschappelijke discussie

werd door de feministes destijds

niet meer aan de orde van de dag en het

over feminisme rond 1900 worden al

vergeleken met dat van een vogel in

is hopelijk een kwestie van tijd voor we

onderwerpen aangesneden die nu

een kooi. Vanaf jongs af aan werd je

in Nederland onze eerste vrouwelijke

het emancipatiedebat beheersen.

86 Lof


Bijvoorbeeld dat er ‘typisch vrouwelijke eigenschappen’ zouden zijn waardoor vrouwen zich niet in elk beroep kunnen handhaven. Dat vrouwen ‘vermannelijken’ als ze werken. Dat de opvoeding van kinderen, het huishouden en de zorg voor familie nu eenmaal in de eerste plaats bij de vrouw terechtkomt. Feministes rond 1900 constateerden ook dat mannen voor hetzelfde fabriekswerk meer betaald kregen dan vrouwen. En dat meisjes ‘meisjesachtig’ waren omdat ze zo anders dan jongens werden opgevoed. Discussies en argumenten die je anno nu ook veelvuldig hoort. Daarom denk ik dat de missie van de Eerste Feministische Golf en van Lof nog niet volbracht is. Nu lijkt het zo dat mannen en vrouwen dezelfde kansen krijgen – dat maakt het echt verwerven van gelijke rechten misschien nog wel moeilijker. Maar één ding hebben wij van

Gerdi Verbeet (66) is voorzitter van diverse besturen, Raden van Toezicht en adviescommissies. Ze heeft twee volwassen kinderen

de nieuwe generatie wel: rolmodellen

mee naar school.” Verbeet zelf had een aantal gouden regels. “Ik was altijd bereikbaar voor mijn kinderen. Daar is nul keer gebruik van gemaakt, maar ze wisten dat ze altijd

die een carrière gecombineerd hebben TEKST JOSINE HEIJNEN FOTOGRAFIE ANETTE BROLENIUS

kwamen bij ons over de vloer, wij gingen

konden bellen. En ik stelde prioriteiten.

met een gezinsleven. Voor Lof heb ik

Een anekdote over Verbeets eerste

Dus dan was er weleens een moment

er twee geïnterviewd: Judith Meeng

sollicitatie in het onderwijs is tekenend

waarop ik koos voor werk. Zo was ik

en Gerdi Verbeet. Over hun lessons

voor de manier waarop ze werk en gezin

op vakantie toen de kabinetsformatie

learned, hun ambities op het gebied

combineert. “Naar het sollicitatiegesprek

aan de gang was. Ik werd gebeld: of

van werk en privé en hun adviezen aan

nam ik mijn kinderen mee, die liet ik

ik Koningin Beatrix kon adviseren. Ik

volgende generaties.

achter in de schoolkantine. De rector

ging naar huis, en dat vonden mijn

zette grote ogen op. ‘Mevrouw,’ zei hij,

kleinkinderen niet leuk. Maar zoiets

‘gaan die kinderen hier netjes blijven

moet je niet te vaak doen, ik hou altijd

“Hogere pretensies dan een

wachten?’ ‘Ja hoor,’ antwoordde ik, ‘als

een soort winst- en verliesrekening bij.”

mooi huis, en een equipage

twee kinderen al niet naar mij luisteren,

Tegelijkertijd is zo’n moment ook

beschilderd met dubbele

hoe moet het dan met een klas van

cruciaal in de opvoeding, vindt ze.

wapens! Ik wil liefde en geluk

dertig?’” Verbeet werd aangenomen

“Het is een goede aanleiding om uit

en geen mooie partij!” Cécile de

en ging het onderwijs in. Net als haar

te leggen dat we allemaal bepaalde

Jong van Beek en Donk, 1898

ouders. “Voor hen waren werk en privé

verantwoordelijkheden hebben, en dat

nooit gescheiden. Kinderen uit de klas

je soms niet voor de leukste optie kiest. Lof 87


‘Mijn carrière heb ik te danken aan mijn zoons’

Privéfoto Gerdi Verbeet

Judith Meeng (55) is HR-manager, voorzitter van de stichting Lof en moeder van twee kinderen

Kinderen begrijpen dat ook. Ik had met

de huidige generaties meer de neiging

mijn zoons altijd een deal: we doen het

hebben om overal dezelfde zwaarte aan

samen en als het teveel wordt, doe ik

toe te kennen. Daardoor kampen ze

een stap terug. Mijn carrière heb ik aan

vaker met burn-outs.”

mijn zoons te danken.” Verbeet kreeg

De praktische benadering past Verbeet

haar eerste kind op haar 22e. “In mijn

ook toe in het huishouden. “Vrouwen

vriendengroep was ik lang de eerste die

denken dat ook dát perfect moet zijn.

kinderen had. Maar ik had al van jongs af

Maar een huishouden runnen betekent

aan de wens om moeder te worden. Dat

niet dat je alles zelf moet doen. Ik stond

is mij ook professioneel heel waardevol

bijvoorbeeld echt geen sokken en shirts

gebleken. Als je vroeg kinderen krijgt,

van mijn zoons op te vouwen. Als ze

groei je als het ware tegelijk met ze

uit de was kwamen, deed ik ze in een

op – je wordt samen volwassen. De

mand in de kast. Daar konden ze zelf

persoonlijke ontwikkeling die je in het

hun schone spullen uithalen. En kleren

moederschap doormaakt is een van de

die gestreken moeten worden, koop

grootste van je leven. Je leert plannen,

ik niet. Dat vind ik echt de grootste

je hoofd koel houden en hoe het is

tijdverspilling.” Prioriteiten zijn dus

om verantwoordelijkheid voor iemand

belangrijk, zegt Verbeet. Maar ook

anders te hebben. Maar je leert vooral

discipline. “Wees betrouwbaar, op je

prioriteren; niet alles is even belangrijk.

werk en in je gezin. En vooral: geniet

Dat heeft mij in mijn loopbaan erg

ervan. Want dat is het belangrijkst.”

geholpen, leren relativeren. Ik denk dat

altijd gewaardeerd heeft. Hij of zij maakt deel uit van de ‘extended family’ die je om je heen bouwt. En bovendien leer je zo de cultuur en mensen van een land goed kennen.”

Meeng had haar eerste grote banen in

Culturele verschillen ziet Meeng ook

het buitenland. “In de landen waar ik

terug op de werkvloer. “Topvrouwen uit

werkte is het heel normaal dat andere

het bedrijfsleven, in raden van bestuur,

mensen, zoals een nanny, je in het gezin

importeren we uit het buitenland.

en huishouden helpen.” In Nederland

Kijk naar Heineken of AkzoNobel. De

gebeurt dat naar haar smaak te weinig.

Nederlandse cultuur is toch meer van

“Dat is cultureel bepaald. Er is een

gemiddelden, een zes is goed genoeg,

bepaalde weerstand tegen mensen in je

dus ga als vrouw maar parttime werken.

huis toelaten, je moet zelf de handen uit

Omdat dat de status quo is, nemen

je moet gaan voor de acht.”

de mouwen steken, hulp aannemen is

vrouwen minder risico’s. We doen té

Daarbij komt nog dat vrouwen op hoge

hier een ding. Er is kinderopvang, zeker,

vaak water bij de wijn, maken keuzes

posities niet per se geneigd zijn andere

maar ook dat zorgt voor stress. Je moet

die we beter kunnen volhouden. Maar

vrouwen actief te ondersteunen in hun

op tijd wegbrengen en ophalen. Iemand

met zo’n veilige keuze ga je minder

carrière. “Sommige ‘vermannen’ als

in huis geeft een rust die mijn hele gezin

oogsten. Ik vind: een zes is níét genoeg,

het ware: ‘Ik heb hier hard voor moeten

88 Lof

Privéfoto Judith Meeng


‘Met een veilige keuze ga je minder oogsten’ samenstelling niet veranderen. Net zoals genderdiversiteit in het bedrijfsleven niet beter wordt van één vrouw aan de top. Als er na een selectieproces een man is aangenomen, wordt de unconscious bias weggeredeneerd met zogenaamd harde criteria. Hij was de betere kandidaat, hij had de meeste kwaliteiten. En die had een vrouw niet? Als ik een beslissing moet nemen, ga ik altijd na: had ik hetzelfde besloten als de persoon voor mij van een ander geslacht knokken, dan jij ook.’ Maar gunnen en

zal jij die keuze waarschijnlijk ook

was, of tot een minderheid behoorde?

hulp bieden is heel waardevol. Ik las

niet maken. Zo kom je in een vicieuze

Als het antwoord ‘nee’ is, weet ik dat

een interview met Neelie Kroes, waarin

cirkel: patronen blijven ingebakken.

mijn eigen bias een rol speelt en probeer

ze vertelde dat ze tot dat inzicht was

Je moet dat buikgevoel challengen.

ik een betere keuze te maken.”

gekomen. Dat ze eerst op het standpunt

En als samenleving moeten we die

Wat ze nu gaat zeggen is heel cliché,

stond dat vrouwen op eigen kracht hun

culturele imprints actief signaleren en

verontschuldigt Meeng zich, maar de

doel moesten bereiken, en zij geen

veranderen.”

verandering moet uit jezelf komen.

gunsten wilde uitdelen. Maar dat ze van

In haar vakgebied spelen die patronen

Handel in het nu, benoem je doelen en

mening veranderde en zich als mentor

ook. “We willen meer diversiteit

durf de maatschappelijke norm uit te

op ging stellen. Vergeet niet: mannen

binnen bedrijven. Maar één vrouw

dagen. Eyes on the stars, feet on the

doen dat ook.”

in alle HR-panels zetten, gaat de

ground.

Er zijn wel degelijk veranderingen die organisch tot stand komen, ziet ze. “Mannen van nu zijn vaak opgevoed

Topvrouw meets Topfem

door werkende moeders. Dan zie je dat

Gerdi Verbeet en Judith Meeng zijn lid van het genootschap

er in de gezinssituatie andere keuzes

NoblesseOblige en geportretteerd voor de tentoonstelling Moeders met

worden gemaakt.” Maar subtieler, en

Macht (2012). Doel: de publieke opinie en beeldvorming rondom vrouwen

daarom misschien wel hardnekkiger,

in topposities op een positieve manier beïnvloeden door rolmodellen te

is nog een soort ‘buikgevoel’ dat blijft.

tonen. Lof verbindt deze vrouwen aan TopFem, een netwerk voor jonge

“De weerstand om fulltime te blijven

hemelbestormers aan het begin van hun carrière. Josine Heijnen volgde

werken zodra er kinderen komen. Als

in 2016 het TopFem Leadership-programma.

bijna niemand om je heen dat doet, Lof 89


AANBOD LOF ACADEMY IN SAMENWERKING MET BETTER FUTURE

Leadership Journey

Voor vrouwen die verschil willen maken Na het succes van de vorige Lof Leadership Journeys vindt in maart 2018 de vierde Lof Leadership Inspiration Journey plaats in samenwerking met Better Future. Dit keer gaan we naar Zuid-India waar we samenwerken met lokale organisaties als Buzz Mobile Leadership Academy en Rainbow Homes, die gericht zijn op het creëren van betere kansen voor vrouwen en kinderen.

T

ijdens de journey werken

voor thuis creëer je dus iets blijvends.

verblijft in een lokale ashram of B&B met

we ook intensief samen

Het programma biedt daarnaast volop

basale faciliteiten.

met lokale vrouwen, die

ruimte voor reflectie, meditatie en yoga

leidinggeven aan sociale,

zodat je als ‘herboren’ weer terugkomt.

invloedrijke ondernemingen. Net als

Hoe werkt het? Schrijf je in, boek een ticket en pak

jij beschikken zij over waardevolle

Waarom meegaan?

kwaliteiten, ervaring en expertise.

Even uitzoomen, onderzoeken waar je

eerst in Nederland voor een eerste

Samen laten we iets tastbaars achter.

nu staat en wat je volgende stap zou

kennismaking en voorbereiding. Zie

kunnen zijn, in contact met wat er voor

elkaar daarna snel op Schiphol, ready

jou werkelijk toe doet. Tegelijkertijd

for take-off!

Programma: De ondernemingsvraag van de lokale

creëren we een wereldwijde community

vrouwen staat centraal tijdens dit

van slimme, grappige, inspirerende

zevendaagse intensieve programma.

en ondernemende vrouwen die elkaar

In verschillende workshops begeleiden

verder helpen en brengen we Sisterhood

we je in het realiseren van resultaat

in de praktijk. De afwisseling tussen het

op die ondernemingsvraag én onder-

programma met de eigen groep en lokale

steunen we je in je persoonlijke groei

vrouwengroepen maken deze reis tot

en het creëren van betekenisvolle

een uiterst boeiende ervaring. De journey

connecties met je medereizigers.

is een unieke kans voor iedereen die een

Daarbij maken we onder andere kennis

verschil wil maken en aan zichzelf wil

met de Appreciative Inquiry-methode

werken in een buitengewone omgeving.

(waarderend onderzoeken), die je ook op je eigen werk in Nederland in de

Waar verblijf je?

praktijk kunt brengen. Zowel in India als

When in India.... do as the Indians. Je

90 Lof

je koffer. Ontmoet je reisgenoten

FACILITATORS Annemarie de Jong Managing partner bij Better Future. Zij lanceerde het eerste Sisterhoodprogramma van Better Future in 2013 in New York, MBA on Sneakers. Annemarie brengt meer dan twintig jaar aan ervaring met zich mee als strategisch adviseur, facilitator van leerprogramma’s en executive coach voor kleine ondernemingen en multinationals.


Jolanda Holwerda

sister: Jouw deelnamekosten maken

Oprichter van Lof Magazine en de Lof

ook deelname voor een lokale Indiase

Academy en partner bij Perpetuum. Zij

collega mogelijk. Inbegrepen zijn alle

is expert op het gebied van leiderschap

programmaorganisatie- en facilitatie-

en ontwikkelt met passie leiderschaps-

kosten evenals accomodatie, eten

programma’s voor individuen, teams en

en drinken. Een vliegticket zit niet bij

organisaties. Als trainer en coach heeft

de prijs in. Wel kunnen we je helpen

zij honderden vrouwen geïnspireerd hun

met een (groeps)boeking voor een zo

talent in de spotlight te zetten en hun rol

voordelig mogelijke prijs.

op te pakken als leider. Joy Srinivasan

Wat nu te doen? Het aantal plaatsen is beperkt. Wil je

Joy heeft meer dan twintig jaar

meer weten, maak dan een afspraak

ervaring in executive coaching en

voor een intakegesprek met Annemarie

leiderschapsontwikkeling binnen corpo-

en Jolanda.

rates en ngo’s, zowel in India als internationaal. Ze is geaccrediteerd lid van de Indian Society for Behavioral

Annemarie de Jong

Science en gecertificeerd trainer

annemarie@better-future.com

Womens Work Leadership in de VS.

+ 31 6 536 500 24

INVESTMENT

Jolanda Holwerda

Kosten voor deelname bedragen € 3.950

j.holwerda@lofacademy.nl

per persoon. Be a sister & support a

+ 31 6 333 140 77 Lof 91

Lof 35 2017 issuu  
Advertisement