__MAIN_TEXT__

Page 1

18

20 8

28

DAF Trucks realiseert continue verbetering in de lakstraten

Verhuizing voelt als lekker zittend jasje

Axalta opent Europees Technology Center

Alleen systematische aanpak helpt bij REACH

Innovaties en toegevoegde waarde centraal op WOT2016

06 | 60 e jaargang | juni 2016

Het vakblad voor de professional Thema Automotive, carrosserie & mobiliteit

14

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 1


P O E D E R C O AT I N G S

Abcite® Thermoplastische poedercoatings

Ultieme corrosiewering met 1 laag coating.     

Uitstekende corrosiewering (C5M en Im3 High volgens ISO12944-6) Goede kantendekking Excellente chemische resistentie Slijt- & stootvast Goede UV- & weersbestendigheid

2 | Oppervlaktetechnieken juni 2016


CoLoFon Vaktijdschrift voor opdrachtgevers, constructeurs, ontwerpers, applicateurs van oppervlaktetechnieken, verfdeskundigen, onderhoudsfunctionarissen en corrosiedeskundigen. Officieel orgaan van de vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland (ION). Verschijnt elfmaal per jaar in een oplage van circa 2.500 exemplaren. redactie Jetvertising (hoofdredactie), Jaap van Peperstraten (hoofdredacteur). realisatie Desiree Driesenaar (journalistiek binnenland), Hans de Rond (journalistiek binnenland), Edward Uittenbroek (technische journalistiek buitenland; rubriek Gespot), Chris Versteeg (opmaak), Armand van Wijck (technologische journalistiek).

redactieadres Jetvertising, Postbus 1890, 2280 DW Rijswijk Bezoekadres: Laan van Zuid Hoorn 37, 2289 DC Rijswijk Tel. 070-399 00 00, fax. 070-390 24 88 oppervlaktetechnieken@jetvertising.nl abonnementen Abonnementsprijs: € 89,50, digitaal abonnement: € 44,75. Een abonnement kan ieder moment ingaan per de 1e van de maand en wordt genoteerd tot wederopzegging. Een opzegging voor het abonnement dient vóór 1 december bij Vereniging ION in bezit te zijn, om op te kunnen zeggen voor het eerstvolgende abonnementsjaar. Een aanmelding/opzegging kan gestuurd worden per e-mail naar info@vereniging-ion.nl of post naar Vereniging ION, Postbus 2600, 3430 GA Nieuwegein. Bij een niet-tijdige opzegging wordt het abonnement automatisch met een jaar verlengd tegen het daarvoor geldende tarief. advertentieverkoop Jetvertising Rijswijk tel. 070-399 00 00, fax. 070-390 24 88 Vincent IJff: vincent@jetvertising.nl after-sales: advertenties@jetvertising.nl opmaak Projekt C, www.projektc.nl druk Senefelder de Misset, Doetinchem www.senefelder.nl uitgave Oppervlaktetechnieken is een uitgave van Jetvertising in opdracht van de vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland ION (voorheen Vereniging voor Oppervlaktetechnieken van Materialen, VOM) www.vereniging-ION.nl copyright 2016 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De uitgever, vereniging ION en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden geen aansprakelijkheid voor mogelijke gevolgen die zouden kunnen voortvloeien uit het gebruik van de in deze uitgave opgenomen informatie. ISSN 0923-1722

Na de vakantie wacht opnieuw het werk. Aan het werk gaan, gaat misschien makkelijker als u een cursus volgt. Of een cursus voor de medewerkers organiseert. Zoals bekend, is ION al een tijdje druk bezig om de cursussen te verbeteren en te actualiseren. Het einde daarvan is in zicht. Voorlopig gaat het nog alleen om volwassenenonderwijs, maar misschien doet het vak oppervlaktetechnieken over enige tijd z’n intrede in het reguliere mbo-onderwijs.

Leeswijzer Jaap van Peperstraten Hoofdredacteur Oppervlaktetechnieken

redactieraad Hans Bosveld (vereniging ION), Carolien Nieuwland (Rijkswaterstaat), Gerard Rutjes (vereniging ION-docent), Egbert Stremmelaar (vereniging ION), Hans van der Veen, Adrie Winkelaar (CTC Consult)

Kennis, kennis en nog eens kennis Voordat het u opvalt, zal ik het maar alvast verklappen: in deze editie van OT staan maar liefst vijf artikelen die onder de rubriek ION vallen. Zou dat toeval zijn? Het kan natuurlijk niet los gezien worden van de Vakbeurs Surface en het oppervlaktetechnologiecongres die onderdeel zijn van de Week van de Oppervlaktetechnologie 2016 (WOT2016). Het is geen EK-koorts zoals bij een normale EK, maar we merken dat de spanning voor het WOT2016 al aardig voelbaar begint te worden. En dan krijg je natuurlijk daaraan gerelateerde artikelen, zoals over de WOT2016, een aansporing om mee te doen aan de ION Borghardt Award en niet in de laatste plaats: een heuse onthulling. Namelijk van het schilderij dat de winnaar van de ION Borghardt Award krijgt.

Maar ondertussen is deze editie ook een “gewoon” themanummer. Daarom hebben een uitgebreid artikel over DAF Trucks dat alle vrachtwagens natlakt. Om dit voor alle onderdelen die ervoor in aanmerking komen te doen, zijn er maar liefst zes verschillende lakstraten. Ook zijn we naar KLM geweest om een indruk te krijgen van de oppervlaktebehandelingen die ze zelf uitvoeren, tegen welke uitdagingen ze aanlopen en hoe ze daarmee omgaan. En we zijn bij IHI Hauzer Techno Coating geweest waar een nieuwe technologie voor de automobielindustrie, Cromatipic, werd gepresenteerd als een milieuvriendelijk alternatief voor elektroplating.

En dan zijn er nog interessante artikelen die aansluiten bij het alledaagse werk en u daarbij kunnen helpen. Zo hebben we een uitgebreid artikel over hoe een bedrijf als SPGPrints omgaat met REACH en Chroom VI. Als je daarvoor iemand speciaal in dienst hebt, gaat dat werk natuurlijk wat makkelijker, maar anderen kunnen daar ook van leren. Ook gaan we in dit nummer een beetje op de juridische toer via een artikel over wijzigingen van de Algemene Beoordelingsmethodiek (ABM) waardoor afvalwaterstromen op geheel andere wijzen beoordeeld moeten worden. Verder hebben we natuurlijk weer een aantal pagina’s met korte nieuwsberichten die een helder beeld geven van de veelomvattendheid en de levendigheid van de branche. Ik wens u dus weer veel leesplezier! ●

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 3


Column

Airblast-Abrasives

We gaan voor goud

Metallisch High carbon steel shot High carbon steel grit Low carbon steel shot Gietijzergrit RVS straalmiddelen Draadkorrel

Niet-metallisch Corund bruin Corund wit Glasparel Garnet Aluminium silicaat / Slakken grit

Airblast-Abrasives B.V. - Postbus 9334 - 1800 GH Alkmaar Tel.: 072 5715569 - Fax: 072 5714340 info@airblast-abrasives.com - www.airblast-abrasives.com

SMART SOLUTIONS

FOR INDUSTRIAL COATING

FLEXIBELE HANGERS 1

2

Hulzen die ophangen makkelijker en meer flexibel maken. De serie van instekers is eindeloos. 1 Magneet insteker / MH 5 2 Verlengde pijlen / BHL WA 3 Maskeren en ophangen, gaten / GHH 4 Maskeren en ophangen, assen / GHA

3

4

5 Beugel instekers / BHL Y 6 Pijl insteker / BHL P

5

6

Neem voor meer informatie contact met ons op! www.hangon.co

4 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

In een item op de radio over de komende Olympische Spelen hoorde ik dat van Ranomi Kromowidjojo, Daphne Schippers en de hockey-heren niet minder dan goud wordt verwacht. Alle andere plekken betekenen een mislukking. Immers, meedoen is al lang niet meer het hoogste doel. Er zal gewonnen moeten worden. Verwachtingen worden lang niet altijd waargemaakt, en ook een goede voorbereiding betekent nog lang niet automatisch succes. Dat weten Steven Kruijswijk (na in meerdere etappes van de Giro d’Italia de roze trui te hebben gedragen en zeker van de winst door een stuurfout toch vierde worden in het eindklassement) en Max Verstappen (na winst op de GP van Spanje in de GP van Monaco toch crashen) inmiddels als geen ander. Toch heeft dé Nederlander na het eerste (kleine of onverwachte) succes meteen al het hoogst haalbare als verwachting. Was dat ook niet zo tijdens het WK-voetbal van 2014 toen Spanje onverwacht met 1-5 werd verslagen door Nederland? Er zijn analogieën van het sportleven met het “echte” leven. Van de sporters weten we dat hard blijven trainen en ook van fouten (van anderen) leren, maar vooral dat focus op verbetering, uiteindelijk tot het grootst mogelijke succes leiden. Binnen de BV Nederland is de maakindustrie verantwoordelijk voor twintig procent van het BBP. En een goede maakindustrie kan alleen blijven bestaan door een forse exportquote. Concurreren op de wereldmarkt kan alleen door continue innovatie, slimmer zijn dan de rest in bijvoorbeeld logistiek of betere benutting van materialen en middelen. De oppervlaktebehandelende industrie wordt hierbij van een steeds grotere betekenis. Kijk maar eens naar de vele innovaties op de WOT2016/Surface in ’s-Hertogenbosch.

egbert stremmelaar | directeur Vereniging ION

Straalmiddelen

Ook in onze wereld is hard werken en continu innoveren geen garantie op goud. Het is wel een voorwaarde om bij de top te blijven behoren. Tijdens de Week van de Oppervlakte Technologie (WOT2016/Surface) slaan dertig brancheorganisaties de handen ineen om aan Nederland te laten zien wat er allemaal gebeurt in deze branche en waar de kansen voor de maakindustrie liggen. U hoeft hier natuurlijk niet naar toe te gaan. Maar als u aansluiting wilt houden bij de top, dan kunt u niet wegblijven. Niet altijd goud halen is niet erg, maar door onkunde in de achterhoede eindigen, is niet nodig. We zien u graag. ●


14

Inhoud vereniging ion 18 Innovaties en toegevoegde

DAF Trucks realiseert continue verbetering in de lakstraten Vrachtwagens de noodzakelijke oppervlaktebehandelingen geven, kan op verschillende manieren. De ene fabrikant doet dat via poedercoaten, de ander fabrikant via natlakken. Voor dit themanummer gingen we naar DAF Trucks om te kijken welke keuzen daar zijn gemaakt voor optimale corrosiebescherming waarbij de milieuconsequenties zo minimaal mogelijk zijn. Daar blijken de afgelopen 20 jaar heel wat testen te zijn uitgevoerd om oppervlaktebehandeling te verkrijgen die aan de extreem hoge eisen van DAF Trucks voldoen.

KLM benut smalle marges in onderhoud Welke oppervlaktebehandelingen voert een groot bedrijf als KLM zelf uit, welke uitdagingen komen ze daarbij tegen en hoe gaan ze daarmee om? Vliegtuigbouwers beschrijven soms tot in detail hoe het onderhoud moet worden uitgevoerd. Kun je dan nog dingen veranderen en is er ruimte voor innovatie? Een gesprek met Nel Verstoep, programmamanager REACH bij KLM, maakt duidelijk hoe de “onderhoudsvlag” er voor staat bij deze grote vervoerder.

26

waarde centraal op WOT2016 De Week van de Oppervlaktetechnologie (WOT2016) is hét event op het gebied van oppervlaktetechnologie in de Benelux. Centraal in deze week staan de Vakbeurs Surface en het oppervlaktetechnologiecongres. Aansluitend zijn er open dagen bij diverse bedrijven in de oppervlaktebehandelende industrie. Het doel van de WOT2016 is om iedereen die iets met oppervlaktetechnieken heeft, te informeren over heden en toekomst van de oppervlaktetechnologie.

32 Upgraden cursussen vordert gestaag Ruim een jaar geleden is ION gestart met het verbeteren en actualiseren van de cursussen. Alle reden om eens te kijken hoe het daar nu mee staat. Wat blijkt? Het werk vordert gestaag en de eerste cursussen kunnen ingepland worden. En zelfs heeft ION onlangs een grote klant geworven voor een bestaande cursus. Tijd om de zaken eens op een rijtje te zetten.

38 Schilderij voor de winnaar van de ION Borghardt Award In deze editie van OT onthullen we het schilderij dat de winnaar van de ION Borghardt Award krijgt. En de maker ervan, kunstenaar Marcel Bastiaans, legt uit wat we erin kunnen zien en waarom. Een extra inspiratie om mee te doen aan de ION Borghardt Award.

ALGEMEEN 20 Alleen systematische aanpak helpt bij REACH In iedere editie van OT staan wel één of meer berichten/artikelen over REACH en/of Chroom VI. Geen wonder, want het zijn zeer belangrijke onderwerpen voor de branche. Zoals iedereen weet, betekent REACH een bulk werk. Maar wat moet je precies doen en waar moet je vooral op letten? Daarvoor gingen we

naar SPGPrints waar dagelijks en systematisch gewerkt wordt aan REACH.

35 Beoordelingsmethodiek voor lozen afvalwater ingrijpend gewijzigd Vanaf deze editie zal OT regelmatig aandacht besteden aan actuele juridische onderwerpen die van belang zijn voor oppervlaktebehandelaars. Het eerste artikel gaat in op wijzigingen van de Algemene Beoordelingsmethodiek (ABM) waardoor afvalwaterstromen op geheel andere wijzen beoordeeld moeten worden. Wat dit betekent, wordt helder uitgelegd.

ELEKTROCHEMIE EN METALLIEKE DEKLAGEN 28 Verhuizing voelt als lekker zittend jasje Vaak biedt een verhuizing een goede gelegenheid om de processen opnieuw in te richten en te optimaliseren. Dat is althans gebeurd bij ATM Oirschot. Een goede reden om eens te kijken hoe de nieuwe bedrijfsinrichting eruit ziet en kennis te nemen van een niet-alledaags proces: maatvast anodiseren.

30 Milieuvriendelijk alternatief voor elektroplating Er zijn trends in de automobielindustrie waar niemand omheen kan, zoals gewichtsreductie, creatief ontwerp en milieuvriendelijke materialen. De technologie Cromatipic, een alternatief voor elektroplating, speelt hierop in en geeft verschillende soorten plastics op een milieuvriendelijke manier een metallische laag. Hoe dat werkt, leggen we in dit artikel uit.

ALGEMEEN 40 EEN 43 Brancheregister

Bij de voorpagina: Dit themanummer lokte ons naar DAF Trucks waar maar liefst zes lakstraten zijn om alle componenten op efficiënte wijze een adequate conservering te geven. En aan de zevende lakstraat wordt gebouwd die bij de oplevering in 2017 de modernste van Europa zal zijn. Eén van de zes lakstraten in Eindhoven is de lakstraat voor de motoren. Op de foto worden enkele onderdelen gemaskeerd.

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 5


> 7 > 10 1 5 k 01 75 en m s p ni s og e c s e e l ia l s s i jk i s ie he ten s de n

Voorsprong door meer oog voor nieuwe technieken

Ontdek uw kansen. Kom naar dé vakbeurs voor oppervlaktetechniek Er zijn heel veel ontwikkelingen op het gebied van oppervlaktebehandeling en materialen. Nieuwe technieken, hulpmiddelen en grondstoffen, strengere eisen en een steeds veranderende vraag van de markt. Oppervlaktebehandeling geeft producten meerwaarde. Met innovatieve oplossingen maakt u het verschil. Surface 2016 toont u nieuwe mogelijkheden voor o.a. afwerking, het toevoegen van een extra functionaliteit, milieuvriendelijkheid en het verhogen van kwaliteit en efficiency. Galvanotechniek, engineering, straaltechniek, anodiseren,

hechtingstechniek, coatings, spuittechnieken, thermisch verzinken, precisietechniek, laserapplicaties, nanotechnologie...; nergens anders is zo’n groot aanbod te vinden. Surface 2016 zit boordevol kennisoverdracht, ontmoetingen en inspirerende exposities. Op de themapleinen is er specifieke aandacht voor reiniging, kleur en materialen. Het ‘Surface Lab’ geeft inzicht in hoe kwaliteit en eigenschappen te beoordelen. U kunt tevens de naastgelegen beurs Energie bezoeken. Mis ’t niet, 4, 5 en 6 oktober.

Surface 2016 is alles behalve oppervlakkig.

In samenwerking met:

Linked in

Meer info / gratis toegang www.surfacevakbeurs.nl #surface2016 6 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

4 t/m 6 oktober 2016 Brabanthallen ’s-Hertogenbosch Openingstijden: di t/m do 10.00 – 17.00 uur

Surface 2016 maakt deel uit van de WOT 2016, Week van de Oppervlaktetechnologie.


Agenda

JUNI

SEPTEMBER

● Mobility 2025 24 juni, Helmond www.automotivenl.com/nl

● Klassikale cursus Anodiseren niveau 2 6 september www.vereniging-ion.nl

● Dag van de Rail 29 juni, Utrecht www.bouw-instituut.nl/rail

● Klassikale cursus Spuiter 7 september www.vereniging-ion.nl

● Week van de Ondernemer 29 juni, Groningen www.mkb.nl/agenda/week-van-deondernemer-2

● Klassikale cursus Poedercoaten niveau 1 en Klassikale cursus Poedercoaten niveau 3 8 september www.vereniging-ion.nl

● Congres Toekomst van Data Protection & Privacy 30 juni, Amsterdam www.euroforum.nl/financieel/toekomstdata-protection-privacy

JULI ● Nederland Innovatief Topland 1 juli, Den Haag www.mkb.nl/agenda ● Bestuursvergadering Vereniging Qual.ION 5 juli, www.vereniging-ion.nl ● Campus Industry Connection, CIC Materiaaltechnologie 5 juli, Eindhoven www.mikrocentrum.nl

● De Business Club: hoe kom ik in de media? 26 september, locatie nader te bepalen in de Randstad www.mkb.nl ● Praktische Materiaalkunde 27 september, Utrecht www.mikrocentrum.nl ● Kunststoffen 2016 28 - 29 september, Veldhoven www.kunststoffenbeurs.nl

Een activiteit melden? Mail de redactie: Oppervlaktetechnieken@ellemmi.nl

CIC Materiaaltechnologie CIC is een netwerk waarbij R&D en technici die werkzaam zijn op een campus of in de industrie elkaar ontmoeten. Na een plenaire keynote lezing worden er vijf tot zes pitch-presentaties verzorgd van maximaal tien minuten. Wilt u een specifiek aanbod en/of technische uitdaging delen met een deskundig publiek? Dan is er de mogelijkheid om te pitchen. De CIC faciliteert pitchers onder meer met publicatie van de pitch op de website van de netwerkbijeenkomst en publicatie van de pitchonderwerpen via de LinkedIn-werkgroep. Interesse in een pitch? Neem contact op met Mat Josquin: m.josquin@mikrocentrum.nl

Hoe kom ik in de media? Het verhaal van je bedrijf op de radio, in de krant of op een goed gelezen website. Daar kan geen advertentie tegenop. Bij BNR Nieuwsradio krijgen ze iedere dag een stortvloed aan persberichten binnen. De meeste zijn echter niet relevant en belanden direct in de prullenbak. Toch zijn er regelmatig bedrijven op BNR te horen. Waarom zij wel? Dat hoor je tijdens deze bijeenkomst van de Businessclub waar kennis gemaakt wordt met de wereld die nieuwsredactie heet. Leer waarom het ene persbericht wél en het andere absoluut niet scoort. De Businessclub is een initiatief van BNR Nieuwsradio en MKB Nederland.

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 7


kort Nieuws “Veel kansen voor coatings die wrijving verminderen” De automobielmarkt in China zal naar schatting 3,5 procent per jaar groeien tot 2020. “Hoewel dieselmotoren hier niet zo populair zijn als in Europa, zie ik nog steeds veel kansen voor coatings die wrijving verminderen in ons land”, aldus Yongwen Xia, Sales Department Manager van IHI Hauzer Techno Coating in Shanghai. Xia legt uit dat de extreme vervuiling een belangrijke drijfveer is voor innovatie in China. “In 2015 voldeden we geheel aan onze nationale standaard 4, vergelijkbaar met EURO 4. Dat betekent een NOx-emissie van minder dan 0,25 g/ km. De volgende stap, onze nationale standaard 5 eind 2018 bereiken, betekent een verlaging van de NOx-emissie tot 0,18 g/km. In 2020 produceren we naar schatting dertig miljoen auto’s,

waarvan ongeveer één miljoen hybride auto’s, gedreven door overheidssubsidies en voordelen in het licentiesysteem.”

PVD-coatings Tribologische coatings kunnen een groot verschil maken in de reductie van slijtage en wrijving en daarmee in de vermindering van CO2-emissie. “Dieselmotoren hebben physical vapour deposition (PVD)-coatings nodig, omdat de druk van injectie stijgt tot minstens 1600 bar”, vertelt Xia. “Onze lokale producenten van brandstofinjectiesystemen willen graag voldoen aan wereldwijde standaards en investeren daarom in PVD-machines. In benzineauto’s zitten steeds vaker motoren met kleine capaciteit en grote output. Dit betekent dat de klepstoters, zuigerveren, zuigerpennen en plunjers moeten

Cijfers Chinese automobielproductie 2015 Totale productie van auto’s: 24.503.330 Totale verkoop van auto’s: 24.597.600 Autoproductie met dieselmotor: 2.558.200 Autoverkoop met dieselmotor: 2.573.600 Bron: China Association of Automobile Manufacturers, maart 2016

worden gecoat om druk te weerstaan en een lange levensduur te bereiken. Sinds de jaren ’90 werken Chinese autoproducenten samen met Europese toeleveranciers. De technologie voor schonere auto’s is dus beschikbaar en de overheid wil graag dat wij die gebruiken.” ●

Axalta opent Europees Technology Center Axalta Coating Systems, de wereldwijde ontwikkelaar en producent van vloeibare en poederlakken, opende op 8 juni officieel zijn uitgebreide Europese Technology Center (ETC) in Wuppertal, Duitsland. Het centrum wordt de centrale plek voor onderzoek van vloeibare lakken van het bedrijf in de regio Europa, het Midden-Oosten en Afrika (EMEA).

“Deze belangrijke investering in de EMEA onderzoeks- en ontwikkelingsafdeling is onderdeel van ons doel de technologische mogelijkheden uit te breiden, te vernieuwen en te centraliseren in de regio,” aldus Matthias Schönberg, vicevoorzitter van Axalta en voorzitter EMEA. “De wortels van ons bedrijf liggen hier op dezelfde plek in Wuppertal, waar 150 jaar geleden de eerste lakken werden gemaakt. Vandaag zullen hier meer dan 300 technische experten werken aan

de creatie en ontwikkeling van de komende generaties lakken en diensten die inspelen op de noden van de lokale markten en voldoen aan de soms zeer specifieke vragen van onze klanten.” Het ETC bestaat uit diverse ruimten met de laatste lakonderzoeksapparatuur. De volledige campus omvat maar liefst 15.000 vierkante meter laboratoria, formulering- en applicatie installaties, een klimaat- en corrosiesimulator, kleine en grote testopstellingen, een demonstratiecentrum voor klanten en natuurlijk ook kantoren. Dr. Barry Snyder, Senior vicevoorzitter en hoofd Technology Officer: “Het uitgebreide ETC van Axalta in Wuppertal omvat een aantal nieuwe laboratoria voor onderzoek naar lakken voor lichte voertuigen. Maar ook nieuwe laboratoria voor onderzoek naar industriële electrocoats, en uitgebreide labo’s voor herstellakken en nieuwe kleurontwikkelingsmogelijkheden, voor zowel de herstelsector als voor de markten van commerciële voertuigen. Door de centrale ligging in Europa is het ETC in Wuppertal de ideale uitvalsbasis voor een regionaal onderzoekscentrum van vloeibare lakken en verder ontwikkelingswerk.” ●

Meer informatie www.axaltacs.com

8 | Oppervlaktetechnieken juni 2016


Nieuwe leden Maas Coating B.V. Bosschebaan 56, 5384 VZ Heesch Tel. 0412-451391 info@maascoating.nl www.maascoating.nl Het bedrijf met een rijke historie is actief voor onder meer de volgende sectoren: utiliteitsbouw, trailers, offshore, land- en tuinbouw, machinebouw en automotive. Met een compleet machinepark met werpstraalmachines en poedercoating, natlakken, verzinken en metalliseren bieden ze een breed pallet aan oplossingen aan.

CRS-i Arturo Toscaninistraat 11, 1311 LR Almere Tel. 085-2102005 info@crs-i.com www.crs-i.com CRS-i is gespecialiseerd in de organisatie van kennis en ontwikkeling voor de autoschadeherstelbranche, en is exclusief importeur van het Eurosider®Nitrothermspraysytem® in Duitsland en Nederland. De organisatie kan u helpen om uw efficiëntie en productiviteit te verhogen. Door middel van analyse, advies én ondersteuning bij de implementatie. Met het lidmaatschap vinden ze beter aansluiting bij de branche.

Metaalwerken Bergen op Zoom B.V. Bongaertsweg 8, 4612 PL Bergen op Zoom Tel. 0164-240910 boz@bozgroup.eu www.bozgroup.eu De BOZ-groep is een compleet productiebedrijf dat in opdracht hoogwaardige constructiedelen en plaatwerk maakt, en deze ook van een poedercoatlaag kan voorzien. Met las- en lasersnijtechnieken produceren zij seriewerk voor verschillende sectoren. Door toenemende vraag en uitbreiding van de toepassingen zoeken zij binnen de vereniging een omgeving om geïnformeerd te worden over de laatste innovaties en kennis op het gebied van processen.

Nieuwe voorzitter Internationaal aluminium instituut Hilde Merete Aasheim is benoemd tot voorzitter van het Internationaal Aluminium Instituut (IAI). Zij is de opvolger van Abdulla Kalban die het einde van zijn tweejarige zittingsperiode heeft bereikt. Hilde Merete Aasheim is de vicepresident van de basismetaaldivisie van Hydro. “Het is voor mij een grote eer om door mijn gelijken tot voorzitter van het IAI te worden gekozen in een periode van zeer grote veranderingen in de aluminiumindustrie”, zegt Aasheim. “Ik kijk ernaar uit om voort te bouwen op datgene wat Abdulla de afgelopen twee jaar heeft bereikt. Het gaat daarbij om het verder uitdragen van de grote rol van aluminium bij het verbeteren van de levenskwaliteit, dankzij haar innovatieve toepassingen en unieke eigenschappen. We zien een toenemende behoefte aan lichtgewicht, sterke, veilige en energie-efficiënte producten van aluminium in alle marktsegmenten. We zullen de duurzaamheid en terugwinningsefficiency van aluminium blijven benadrukken.”

Hilde Merete Aasheim, voorzitter van het Internationaal Aluminium Instituut (IAI) IAI is het wereldwijde forum van aluminiumproducenten. De organisatie beschouwt 2015 als een moeilijk jaar met stagnerende groei, maar constateert dat de vraag naar aluminium producten onveranderd robuust bleef. ●

Nederland loopt voorop in Smart Mobility Het sterk ontwikkelde en dichte verkeersnetwerk in Nederland, het goede verkeersmanagement, het gebruik van de smartphone, de 4G penetratiegraad en de vele programma’s en initiatieven die de overheden de laatste jaren hebben geïnitieerd, maken Nederland bij uitstek geschikt voor het ontwikkelen, testen en implementeren van Smart Mobility toepassingen. Nederland heeft geïnvesteerd in gerenommeerde kennisclusters in het automotive en technologie veld en in kwalitatief

hoogwaardige voorzieningen, waardoor een gunstig test-, ontwikkelings- en implementatieklimaat is ontstaan. Een klimaat in de context van de grote internationale ontwikkelingen, zoals toenemende connectiviteit die ook in de mobiliteitswereld haar intrede doet. Maar ook automatisering en robotisering, op weg naar een automatisch voertuig. Dit alles is het resultaat van samenwerking. Smart Mobility is een werkveld waar partijen alleen het verschil niet kunnen maken. Het is een samenspel tussen publiek en privaat, kennis en kunde, in interactie met de gebruikers. Nieuwe toepassingen ontstaan uit fundamenteel wetenschappelijk onderzoek. Om de grootschalige introductie van Smart Mobility toepassingen verder te stimuleren en versnellen, is daar samen met de stakeholders verder invulling aan gegeven tijdens de week van de Nederlandse Automotive Innovatie die plaatsvond van 21 tot en met 24 juni. ●

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 9


kort Nieuws Oppervlaktebehandelaars in mei positiever dan in april Situatie in de Oppervlaktebehandeling in mei ook veel beter dan de totale industrie Uit de laatste meting van de ION BrancheBarometer Oppervlaktebehandeling (in samenwerking met MCB) blijkt dat de inkoopmanagers in de metaalbewerkende branche ‘Oppervlaktebehandeling’ in mei positiever dan in april zijn over de groei in de branche: indexscore 67,3 versus 62,8. De branche ontwikkelde zich in mei ook veel beter dan de totale Nederlandse industrie (52,7; dit wordt maandelijks door branchevereniging Nevi gemeten). Omdat een score hoger dan 50 ‘groei’ betekent, kan geconcludeerd worden dat er in de Oppervlaktebehandeling (maar ook in de industrie algemeen) sprake is van groei. De BrancheBarometer Oppervlaktebehandeling van de Vereniging ION (in samenwerking met MCB) is (evenals de Nevi Inkoopmanagersindex) opgebouwd uit vijf componenten. Met betrekking tot de ontwikkeling in mei ten opzichte van april zijn met betrekking tot deze componenten de volgende conclusies te trekken: • De productie in de branche Oppervlaktebehandeling ontwikkelt zich veel positiever ten opzichte van vorige maand • Over de orders denken de inkopers veel positiever • De levertijd van de leveranciers is veel korter • De voorraden eindproduct nemen flink toe • Over de werkgelegenheid denkt men positiever. De inkoopprijzen, geen onderdeel van de totale BrancheBarometer, zijn vrijwel hetzelfde

Opmerking: de relatieve vlakheid van de Nevi-lijn is te verklaren door de grote verscheidenheid aan industrieën waaruit deze is opgebouwd. volgens de inkopers ten opzichte van vorige maand. Ten opzichte van de totale industrie (Nevi) zijn de volgende conclusies te trekken met betrekking tot de verschillende aspecten in de afgelopen maand: • Het productieniveau is in de Oppervlaktebehandeling in mei veel beter dan in de totale industrie • Het orderniveau is veel beter • De levertijden van de leveranciers zijn veel langer • De voorraadniveaus in de Oppervlaktebehandeling zijn flink hoger • Over de werkgelegenheid denken de inkopers positiever.

De inkoopprijzen, geen onderdeel van de totale BrancheBarometer, zijn in de Oppervlaktebehandeling relatief flink hoger dan in de totale industrie. ●

Nieuwe deelnemers aan de BrancheBarometer (mits oppervlaktebehandelaar) zijn van harte welkom: ze krijgen sneller en specifiekere resultaten. Meld je aan via www. formdesk.nl/ion/abonnee. Bent u leverancier voor de oppervlaktebehandelende industrie of wilt u het persbericht maandelijks ontvangen, meld u dan gratis aan via www.formdesk.nl/ ion/pers.

Laat zien waar u trots op bent Tijdens de Week van de Oppervlaktetechnologie/Vakbeurs Surface heeft u een goede gelegenheid om een toepassing of product te laten zien waar u trots op bent. Dit kan namelijk op het themaplein ‘Trots op’. Dat plein is één van de diverse themapleinen en exposities. De organisatie is nog op zoek naar producten/toepassingen voor het themaplein ‘Trots op’. Het gaat vooral om producten waarin de toepas-

10 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

sing van de oppervlaktetechnologie zichtbaar is in zijn omgeving. Dus mogelijk de producten van de geïntegreerde bedrijven en/of producten van de klant van de applicateurs. Heeft u toepassingen/producten waar u trots op bent? Laat het dan zien tijdens de Week van de Oppervlaktetechnologie/Vakbeurs Surface! Neem contact op met 2XPO, Johan Heystek (j.heystek@2xpo.nl) of Madelon Barten (m.barten@2xpo.nl). ●


Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 11


vereniging ion

Ontbijtvergadering in Brussel met Ashley Fox Het Nickel Institute en CETS organiseerden op 1 juni in Brussel een ontbijtvergadering over de vraag hoe we het concurrentievermogen van de industrie in de EU kunnen behouden en verbeteren met daarbij speciale aandacht voor de rol van de oppervlaktebehandelende industrie. Om een inkijkje te geven in het reilen en zeilen bij een ontbijtvergadering met ambtenaren en beleidsmakers van de EU in Brussel, volgt hier een verslag van 1 juni door een bureaumedewerker van uw vereniging.

Om 4.00 uur gaat de wekker. Snel opstaan, douchen, aankleden en ontbijten. Om 4.30 uur gaat de auto richting de snelweg. Complicatie vandaag is de staking van het openbaar vervoer in België. Om 6.45 uur wordt de auto geparkeerd in Brussel. Dit moet wel buiten de EUzone, omdat de EU geen parkeerplaatsen heeft voor bezoekers. Het openbaar vervoer wordt zo gestimuleerd, zegt men. Snel een kaartje uit de automaat getrokken, kost maar € 3, en dat in Brussel. Dan ruim een kwartiertje lopen naar het gebouw van de EU. Om 7.15 uur wordt Place du Luxembourg bereikt, het plein voor het gebouw van de EU waar we verwacht worden. Om 7.30 uur is de groep compleet en kunnen we naar binnen. Na een grondige check van identiteit en tas gaan we, voorzien van een badge met nummer, op weg naar de zaal. In totaal zijn er 46 personen, 26 politici en ambtenaren, 17 mensen uit het bedrijfsleven en drie mensen van het secretariaat. Leuk dat ook Stephan Raes, hoofd economische zaken van de permanente vertegenwoordiging van Nederland, aanwezig is. Als iedereen zit, de koffie is ingeschonken en een broodje is gesmeerd, gaat om 8.00 uur precies het programma beginnen. De heer Ashley Fox, namens de Britse conservatieven lid van de fractie Europese conservatieven en hervormers, heet iedereen welkom. Wij spreken hem vandaag op zijn titel ITRE, de commissie industrie, onderzoek en energie.

Presentaties Na zijn korte inleiding komt een aantal sprekers aan het woord. Dit zijn: • Eric Mamer, directeur van directie A van het

12 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

DG Interne markt, Industrie en Ondernemerschap. • Tomas Kakula, hoofd van de interne markt en industrie-unit, permanente vertegenwoordiging van de Republiek Slowakije. • Dave Elliott, CEO van SEA (Surface Engineering Association UK) en president van CETS (Europese Commissie Oppervlakte behandelende Bedrijven). Deze voordracht is (in het Nederlands vertaald) te lezen in de portal. • Veronique Steukers, directeur gezondheid en milieu van het Nickel Institute. Om 8.45 uur zijn de presentaties voorbij en kan de zaal in gesprek met de aanwezigen. Het is evident dat de aanwezige vertegenwoordigers van de industrie zich grote zorgen maken over de continuïteit en de rechtszekerheid van de bedrijven in Europa. Met name het MKB heeft het zwaar. Uiteraard is REACH een belangrijk

issue, en daar gaan dan ook de meeste vragen en opmerkingen over. De industrie stelt dat huidige wet- en regelgeving grote onzekerheid brengt en daardoor ondernemerschap in de EU doodslaat. Dit is uiteraard niet goed voor de welvaart en welzijn van de EU-burgers. Om 9.30 uur is het programma afgelopen en worden (in de wandelgangen) vooral nog wat bilateraaltjes gedaan of zijn kleine groepjes ontstaan die in (soms heftige) discussies zijn verwikkeld. Uiteraard wordt ook nog even gebruik gemaakt van de gelegenheid om een aantal personen de brief van CTACSub (zie de ION-website) uit te reiken en toe te lichten. Om 10.15 uur wordt de zaal gesloten. Na een wandeling wordt de auto gestart en de reis naar het kantoor van ION begonnen. Immers, om 13.00 uur is er een volgende vergadering gepland. ●


EUROGRIT WORDT SIBELCO EUROPE NIEUWE UITSTRALING NVERANDERD UW VERTROUWDE LEVERANCIER VAN HOOGWAARDIGE STRAALMIDDELEN VOOR OPPERVLAKTEBEHANDELING Eurogrit BV maakt sinds 1985 deel uit van de Sibelco Groep. Sibelco is ĂŠĂŠn van de grootste producenten van industriĂŤle mineralen ter wereld met 200 vestigingen in 41 verschillende landen. De laatste jaren is Eurogrit meer en meer geĂŻntegreerd in de Sibelco organisatie. In het licht van onze internationale groeistrategie, op basis van sterke lokale aanwezigheid, is een eenduidige naam en uitstraling van onze vestigingen in de verschillende Europese landen van groot belang. Daarom zijn wij vanaf heden in al onze externe communicatie herkenbaar als Sibelco Europe. De naam Eurogrit zal blijven bestaan als merknaam voor ons assortiment straalmiddelen. Belangrijker is dat voor u als klant de kwaliteit van onze producten en onze service minimaal op gelijk niveau blijft. Sibelco Europet/PPrEIPFLt-%PapendrechUtTBMFs.eurogrit@sibelco.com www.eurogrit.cPNtwww.sibelcoFVttel   

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 13


organische

THEMA AUTOMOTIVE, CARROSSERIE & MOBILITEIT

deklagen

DAF Trucks realiseert continue verbetering in de lakstraten

foto’s DAF Trucks

Moderne apparatuur en goede persoonlijke beschermingsmiddelen voor het natlakken.

Vrachtwagens de noodzakelijke oppervlaktebehandelingen geven, kan op verschillende manieren. De ene fabrikant doet dat via poedercoaten, de ander fabrikant via natlakken. Voor dit themanummer gingen we naar DAF Trucks om te kijken welke keuzen daar zijn gemaakt voor optimale corrosiebescherming waarbij de milieuconsequenties zo minimaal mogelijk zijn. Daar blijken de afgelopen 20 jaar heel wat testen te zijn uitgevoerd om oppervlaktebehandeling te verkrijgen die aan de extreem hoge eisen van DAF Trucks voldoen.

Wat oppervlaktebehandeling betreft, heeft DAF Trucks gekozen voor natlakken. Om alle onderdelen die ervoor in aanmerking komen te natlakken, zijn er maar liefst zes verschillende lakstraten. Door deze lakstraten te beschrijven, komen we vanzelf bij de verbeteringen die de afgelopen jaren zijn doorgevoerd. En nog in ontwikkeling zijn. Wido Jansen, organische

14 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

coatings specialist op het centrale laboratorium, is onze gastheer. “De eerste lakstraat is de cabinelakstraat waar de cabines, maar ook de aanbouwdelen in de cabinekleur worden gelakt. Momenteel hebben we ongeveer 3.600 cabinekleuren die zijn ontwikkeld op klantaanvraag. Wij bedenken de kleuren niet zelf, ze worden samen met de lakindustrie op de klantvraag

ontwikkeld. Ik schat dat er tussen de 100 en 200 kleuren per jaar bijkomen. Als we een kleuraanvraag krijgen, beoordelen we die, meten die op en vergelijken die met de databank met kleuren. Beschikbare kleuren kunnen we meteen aanbieden en bij twijfelgevallen gaan we met de klant in gesprek. Als het duidelijk gaat om een nieuwe kleur, dan moet die ontwikkeld worden, zowel


voor de cabine als voor de aanbouwdelen.” De lak wordt aangevoerd op een ronde plaat met een cup van 65 mm doorsnede. Door het ronddraaien van de plaat en de elektrostatische spanning wordt de lak in heel kleine druppeltjes verneveld. Stuurlucht zorgt er voor dat de lak omgebogen wordt in de vorm van een straal zoals uit een spuitpistool. Maar vergeleken met het pistool is het spuitrendement veel hoger. “Als je dit goed onder controle hebt, kun je een mooie strakke laklaag krijgen. De crux zit in de spuitparameters. Als je bijvoorbeeld fijn vernevelt met een hoog toerental laat je er dus veel mechanische krachten op los en dan kun je bij bepaalde kleur een kleurafwijking krijgen. Dat moet voorkomen worden. Daarnaast is er het zorgpunt dat de aanbouwdelen van de cabine vaak uit een ander lakproces komen, maar geen kleurafwijking mogen vertonen. Het voertuig moet er uitzien als één geheel.”

Watergedragen systeem De tweede lakstraat is de lakstraat voor de motoren. Deze bestaan uit verschillende materialen en metalen: lichtgewicht metalen tot gietijzeren delen en alles wat daartussen zit. “Ook hier willen we het product door het lakken zowel een levensduurverlenging meegeven als een gedegen corrosiebescherming. Daarnaast moet het er gewoon mooi uitzien. Voor de motor en de versnellingsbak hebben we ongeveer 15 jaar geleden een watergedragen corrosiewerend systeem ingevoerd. “Halverwege de jaren ‘90 hebben we op verzoek van de overheid een project gestart naar vermindering van solventemissie in de productie. De eerste stap was een inventarisatie van alle bronnen van solventemissies. Daarna zijn we subprojecten gestart met toeleveranciers van lakken en apparatuur. Hierdoor is de uitstoot van solventemissie met tonnen verminderd. Deze emissie wordt gevolgd door de overheid en ons centraal laboratorium houdt dit in samenwerking met de afdeling milieu dan ook nauwgezet bij.” Met de omschakeling destijds naar een afgestemde reiniging/voorbehandeling op de nieuwe watergedragen lak werd de lakduurzaamheid verbeterd. Acht jaar na deze omschakeling bleken nieuwe generaties watergedragen lak de lakduurzaamheid verder te verbeteren. Na gezamenlijke lakoptimalisatie met de lakleverancier werd een tweede generatie motorenlak ingevoerd. De derde lakstraat is voor het chassis. Het chassis frame is dan opgebouwd uit (corrosie-

Het chassis van een truck wordt omgekeerd voor verdere behandeling.

werende) geprimerde chassisdelen, die in de chassislakstraat wordt afgelakt in een chassis aflak. Bij een vrachtwagen is dat een groot oppervlak, maar ook een complex product doordat de klant kan kiezen uit heel veel verschillende configuraties. Wido Jansen: “De klant kan met een speciaal computerprogramma kiezen uit een enorm groot aantal verschillende opties om het chassis geheel af te stemmen op zijn specifieke wensen voor het transport. In deze lakstraat krijg je dus een behoorlijke variatie aan producten af te lakken. Het gaat dus om behoorlijk ingewikkelde objecten waardoor automatiseren niet mogelijk is. Op specifieke klantenkleuren na wordt het chassis met een watergedragen aflak afgelakt.” Op dit punt aangekomen legt hij uit dat een aflaksysteem niet van de ene op de andere dag beschikbaar was. Bij start van het project was voor DAF het uitgangspunt dat de kwaliteit in ieder geval niet mocht verminderen en dat er dus een hoogwaardig aflaksysteem zou worden aangebracht voor de chassis. Bij een goede watergedragen aflak betekent dat dat er niet veel andere opties zijn dan een twee component (dus chemisch) uithardende polyurethaan. Echter bij het gebruik van polyurethaan moet je bij het uitharden van de lak voorkomen dat de

verharder met water gaat reageren. Een gevolg daarvan is onder meer vorming van CO2. Door goede samenwerking met de lakleverancier heeft DAF dit probleem kunnen oplossen. In deze lakstraat werd door de omschakeling naar watergedragen lak een reductie van solventemissie van ongeveer 90% bereikt. Ook is met de leverancier van de lak samengewerkt bij het vraagstuk hoe een goede hechting van het watergedragen systeem op het substraat te bereiken is zonder een extreme reiniging te moeten doen. Door aanpassing van de receptuur is dat bereikt. “Om een succesvol lakproces te krijgen, hebben we met diverse teams op zaterdagen soms zéér fors gespoten om te zoeken naar een optimale methode voor de verwerking van de lak en optimalisatie van de aflakreceptuur. Voor watergedragen systeem heb je andere apparatuur nodig: zowel om te mengen als voor de gewenste verneveling. Er is hier veel werk in gestoken. Voordat er lijntesten werden uitgevoerd, hebben we de lakken vooraf op lab-schaal kwalitatief beoordeeld en de lakapplicaties voorbereid. We hebben daar veel van geleerd.” De vierde lakstraat is de onderdelen lakstraat (OLS). Daar worden chassisdelen zoals steunen,

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 15


Maskeren van motoronderdelen bij DAF Trucks.

balken en brackets behandeld. In de OLS is een grote diversiteit van onderdelen waar voor het primersysteem vooral Kataforese (KTL) wordt toegepast. In principe krijgen alle onderdelen een primerbehandeling waarna ze naar de assemblagelijn van het chassis gaan. Andere delen worden ook afgelakt, omdat ze na de lakstraat voor het chassis worden gemonteerd.

Afval beperken “In 2012 zijn we in deze lakstraat overgestapt van 1-component naar 2-componenten aflaksystemen en spuitapparatuur. Dit verhoogde de kwaliteit en vergrootte de mogelijkheden voor de voertuigconstructies. Bij een 2K lak worden twee lakcomponenten gemengd vlak voordat de lak aangebracht wordt. In de gemengde toestand is de gemengde lak beperkt houdbaar; de potlife. Bij lakmateriaalwisseling wordt normaal de menging en de spuitslangen en pistolen gereinigd met spoelmiddel en vervolgens de nieuwe lak “geladen”. Dat zorgt voor lakverliezen en door het spoelen ook nogal voor wat afval. Omdat de OLS een ingewikkeld lakproces is met een matrix aan verschillende lakken, vinden er tot soms wel 300 lakmateriaalwisselingen plaats. En dat bij meerdere spuitlocaties in deze lakstraat. Om op jaarbasis grote lakverliezen en grote afvalhoeveelheden te voorkomen, ontstond bij mij het volgende idee: het lakspuiten binnen potlife. Oftewel: we ontwikkelen met de lakleverancier een matrix van lakken die een werkbaar lange potlife hebben die passen in de lakstraat en voldoen aan de lakkwaliteiten die

16 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

Een robot is in staat in 1 beweging de bumper te natlakken.

we ervan verlangen voor de klant. Tegelijkertijd geven we de leverancier van mengapparatuur de opdracht een routine in de mengapparatuur te ontwikkelen die registreert wanneer een lak gemengd is. Dit systeem is vanaf 2012 operationeel in deze lakstraat. In de praktijk betekent dat de lakspuiters altijd de juiste laksamenstelling hebben, zonder tussentijdse spoelingen. En in het incidentele geval dat een gemengde lak in het systeem de ingestelde potlife dreigt te overschrijden, dan wordt het lakvolume dat al aangemaakt is, vervangen door nieuw vers aangemaakte lak.” De vijfde lakstraat is de Kleine delen lakstraat. Het betreft hier een installatie voor de behandeling van kleine delen. Maar klein is een relatief begrip. Er worden bijvoorbeeld bumpers in behandeld en wel door robots. “Een bumper heeft een behoorlijke lengte en als je die uniform in één beweging wilt lakken, dan merk je dat de robot dat makkelijk kan dan de mens.”

en op het bereiken van een robuuste kwaliteit.” Maar DAF Trucks maakt niet alles zelf: er zijn ook toeleveranciers. De specificaties van de aangeleverde producten zijn heel belangrijk gelet op de verlangde kwaliteit. Wido Jansen wijst op een voorbeeld wat dit kan betekenen. “Wat we willen is een stabiel voertuig dat één geheel blijft ondanks de bewegingen en krachten die er tijdens het transport op uitgevoerd worden. Het gaat om ‘voertuigintegriteit’. Daarbij zijn ook de lakken van belang. We zagen dat toeleveranciers nieuw bindmiddelen in de lakken zijn gaan introduceren waardoor die steeds harder en gladder werden. Bij belasting kun je zien dat de laklagen zo enorm hard en glad kunnen zijn, dat de verschillende constructiedelen ten opzichte van elkaar gaan bewegen, ondanks de hoge voorspanning waarmee de delen worden samengeklemd. Daarom hebben we de lakleveranciers benaderd om in hun lakontwikkeling hier rekening mee te houden.”

Voertuigintegriteit

Tot slot: sinds een half jaar bouwt DAF Trucks aan een nieuwe lakstraat in het Belgische Westerlo. Deze straat wordt voorzien van de allernieuwste technologische snufjes en zal bij oplevering in 2017 de modernste van Europa zijn. Zodra die lijn operationeel is, zal daarover een artikel verschijnen in OT. ●

De laatste lakstraat is de langsliggerlakstraat. Hier worden de lange balken onder de vrachtwagen, de langsliggers, onder handen genomen. De balken worden gestraald en via een kataforeseproces geprimerd. “Om emissie van oplosmiddelen te reduceren, is deze lakstraat in 1998 omgebouwd. Het was een uitdaging om binnen het raamwerk van de fabriek een lakstraat inclusief voorbehandeling ertussen zien te krijgen. Maar het is gelukt. Het was een enorme stap op het gebied van emissiereductie

Meer informatie www.daf.nl


Holland Mineraal is al ruim 35 jaar een begrip op het gebied van oppervlakte behandelingsapparatuur en producent en leverancier van straalmiddelen en straalinstallaties. Wat we maken en hoe het werkt, laten we u graag zien, in het filmpje op onze website of door de QR code te scannen met uw smartphone of tablet.

www.hollandmineraal.nl

WIJ LATEN U GRAAG ZIEN WAT WE DOEN

seal-, magneet-, dompelen filterpompen, filterkaarsen, filterpapier en alle filtermaterialen, kunststof bakken / opslagtanks

Corode www.kika.nl Giro 8118

Benelux BV

Postbus 854 - 5280 AW, Boxtel tel. 0031 (0)411 685500 - fax 0031 (0)411 686067 corode@corode.nl - www.corode.nl

ZUIVEREN EN HERGEBRUIK VAN AFVALWATER

www.helmutfischer.nl

Voordelen vacuümverdamping n Best Beschikbare Techniek - BAT n Hoge reductie van COD, chlorides, sulfaten, zware metalen enz. n Zeer laag energie verbruik n Geen verbruik chemicaliën n Zeer hoog rendement, minimaal 90% n Hergebruik destillaat water

Vacuümverdamping o.a. voor n n n n n

Olie emulsies Ontvettingsbaden Fosfateerbaden Polijst afvalwater Terugwinning metalen uit spoelwater

Voordelig, snel en niet destructief FISCHERSCOPE® X-RAY XAN® 310 / 315 Compacte en robuuste instapmodellen voor snelle en eenvoudige laagdiktemeting en materiaalanalyse • Kosten efficiënt röntgenfluorescentie toestel voor het meten en analyseren van o.a. galvanisch aangebrachte lagen • Niet destructieve legeringsanalyse van metalen

• Simpel, robuust, precies en degelijk • Zeer goede herhaalbaarheid • Snelle, eenvoudige bediening en minimale kalibratie inspanning door excellente lange termijn stabiliteit

• Ruimtebesparend, compact ontwerp Neem gerust contact op. Wij helpen u graag met uw meetopgaven. HELMUT FISCHER Meettechniek B.V.

Omnial waterzuiveringtechniek | Maassluis | T +31 (0)10 761 6228 | info@omnial.nl | www.omnial.nl

Coating Thickness

Material Analysis

+31 (0)40 2482255

Microhardness

info@helmutfischer.nl

Material Testing

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 17


vereniging ion

Innovaties en toegevoegde waarde centraal op WOT2016 De Week van de Oppervlaktetechnologie (WOT2016) is hét event op het gebied van oppervlaktetechnologie in de Benelux. Centraal in deze week staan de Vakbeurs Surface en het Oppervlaktetechnologiecongres, die van 4 tot en met 6 oktober 2016 in de Brabanthallen in Den Bosch plaatsvinden. Op 7 en 8 oktober 2016 zijn er open dagen bij diverse bedrijven in de oppervlaktebehandelende industrie.

Oppervlaktebehandeling is van essentieel belang voor menig product. Het doel van de WOT2016 is om iedereen die iets met oppervlaktetechnieken heeft, te informeren over heden en toekomst van de oppervlaktetechnologie in Nederland. Hierbij is er zowel aandacht voor de technologie, de mens als initiator, innovator en gebruiker, alsook de invloed van wet- en regelgeving op de ontwikkeling van de technologie.

Uiteenlopende activiteiten De Vakbeurs Surface vindt dit jaar plaats in de Brabanthal van de Brabanthallen in Den Bosch. Deze beursvloer van 9.000 vierkante meter is één van de pijlers van de WOT2016. Op de beurs is er speciale aandacht voor innovatie (waaronder de ION Borghardt Award), zijn er exposities ingericht zoals Surface Solutions, “Trots op” en Future Skins en worden er diverse workshops gegeven. Verder zijn er diverse themapleinen zoals het Opleidingsplein, het Kleurenplein, het Glasplein, het 3D Printing Plein en het Reinigingsplein. In de drie naastgelegen zalen (Paradezaal, Carrouselbar en Boschzaal) en deels op de beursvloer vindt het congresprogramma plaats (meer dan 70 lezingen, infosessies, spreekuren en masterclasses) waarbij contactmomenten worden gerealiseerd tussen bedrijven uit de oppervlaktebehandelende industrie, gebruikers en toepassers van producten die voorzien zijn van een oppervlaktebehandeling, studenten, bevoegd gezag en kennisinstituten. Het uitgebreide en gedetailleerde programma van de lezingen en andere activiteiten in de drie congreszalen is te vinden op de website van ION en

18 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

op www.weekvandeoppervlaktetechnologie.nl. In totaal hebben ruim zestig brancheverenigingen, kennisinstituten, hogescholen en universiteiten, innovatieve bedrijven en onderzoeksinstituten uit Nederland en België, alsmede vertegenwoordigers van het bevoegd gezag en enkele kwaliteitsorganisaties hun bijdrage toegezegd.

Bevoegd gezag Het bevoegd gezag van Europa en Nederland maakt wetten en ziet toe dat deze wetten worden uitgevoerd. Over het algemeen komen de mensen, die hierbij betrokken zijn, niet uit de branche. Om tot goede en uitvoerbare wetten te komen, is het derhalve noodzakelijk om deze mensen te informeren en daar waar nodig te corrigeren. Hierbij komt dat de branche, door haar technische oriëntatie, vaak niet goed laat zien hoe innovatief de branche is. De Week van de Oppervlaktetechnologie is daarom ook nadrukkelijk bedoeld om het bevoegd gezag te laten zien hoe de branche haar plaats heeft in de supply chain, maar ook hoe zij bezig is om invulling te geven aan veilig werken, maatschappelijk verantwoord ondernemen en biobased en circulaire economie. Op dinsdag 4 oktober zal, na de opening van de Week van de Oppervlaktetechnologie en de uitreiking van de ION Borghardt Award, een rondgang gemaakt worden met een aantal vertegenwoordigers van het bevoegd gezag om een aantal (innovatieve) bedrijven te bezoeken. Tevens is er een (besloten) bijeenkomst waarbij enkele ondernemers in gesprek gaan met de vertegenwoordigers van het bevoegd gezag. Gedurende de WOT2016 zullen er meerdere

contactmomenten (spreekuren) ingericht worden waarbij bezoekers zelf met het bevoegd gezag in gesprek kunnen gaan.

Onderwijs In het reguliere onderwijs wordt weinig tot geen aandacht besteed aan de diverse oppervlaktebehandelingstechnieken. Er is geen specifieke opleiding en zelfs in traditionele opleidingen, zoals werktuigbouw of mechatronica, wordt het vak oppervlaktebehandeling niet of nauwelijks gegeven. De branche heeft de afgelopen tijd veel geïnvesteerd in de ontwikkeling van adequaat lesmateriaal, zie ook pagina 32. Dit lesmateriaal is ontwikkeld volgens de NLQF-richtlijnen en kent een onafhankelijke examinering. Daarmee is het bruikbaar voor zowel het volwassenenonderwijs, alsook het reguliere onderwijs. De eerste pilots voor het reguliere onderwijs gaan binnenkort van start. De cursussen voor het volwassenonderwijs, zowel de klassikale alsook de bedrijfsinterne cursussen, worden al volop gegeven. Om een gevoel te krijgen van de materie is er op donderdagochtend 6 oktober een masterclass van twee uur over corrosiebescherming van dr.ir. Arjan Mol (TU Delft) en van dr.ir. Hans van der Weijde (Tata Steel).

Jubilea Tijdens de business-/netwerkavond op woensdag 5 oktober zal worden stilgestaan bij het 60-jarig bestaan van dé branchevereniging voor de oppervlaktebehandelende industrie en het 60-jarig bestaan van het vakblad Oppervlaktetechnieken. Ook zullen we stilstaan bij dertig jaar Qualicoat en tien jaar Qualisteelcoat.


Open dagen Op vrijdag 7 en zaterdag 8 oktober zal een aantal oppervlaktebehandelingsbedrijven een open dag organiseren. Iedereen kan dan met eigen ogen zien wat er allemaal in de branche gebeurt. Bedrijven die hieraan mee willen doen, kunnen zich nu al melden door een mail te sturen naar henraat@vereniging-ion.nl. De lijst met deelnemende bedrijven wordt vanaf 1 september gepubliceerd. Deze editie is met bedrijven en instellingen uit België en Nederland en wordt georganiseerd met en voor de volgende 34 brancheorganisaties: • Aluminium Centrum • AutomotiveNL • Bond van Materialenkennis (BvM) • Booosting • Bouwen met Staal • BOVAG • Brainport Industries • CarrosserieNL • Dutch Machinery for the Food Industry (DMFI) • European Association for Surface Treatment on Aluminium (ESTAL) • European Committee for Surface Treatent (CETS) • Federatie Dunneplaat (FPD) • FOCWA • Kennis Platform Oppervlakte Technieken (KPOT) • Koninklijke Metaalunie • Metaal Recycling Federatie (MRF) • Mikrocentrum • Nederlands Instituut voor Lastechniek (NIL) • Nederlands Kleurencentrum

• OnderhoudNL Industrieel • Qualubel • Samenwerkende Nederlandse Staalbouwbedrijven (SNS) • Staal Federatie Nederland (SFN) • Stichting Borghardt Fonds • Stichting Zinkinfo Benelux • Vereniging Industrieel Oppervlaktebehandelend Nederland (ION) • Vereniging Kunststof Composieten Nederland (VKCN) • Vereniging Metalen (VeMet) • Vereniging Metalen Ramen en Gevelelementen (VMRG) • Vereniging Nederlandse Metallurgische Industrie (VNMI) • Vereniging Qual.ION • Vereniging Thermisch Spuiten (VTS) • Vereniging Verf en Drukinkt Fabrikanten (VVVF) • VOM België Verder zijn de volgende 21 opleidingsinstellingen en kennisinstituten betrokken: • Aluminium Metal Knowledge • Avans Hogeschool • Centre of Expertise Biobased Economy • CSO Cleanroom Training • ECN • Hechtingsinstituut • Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) • Hogeschool InHolland • Hogeschool Windesheim • Materials Innovation Institute (M2i) • OCAS • Opdrachtgeversoverleg Staalconservering (OGOS)

• • • • • • • • •

Rijksuniversiteit Groningen (RUG) Saxion Hogeschool Sirris Technische Universiteit Delft (TUD) Technische Universiteit Eindhoven (TUE) TNO Universiteit van Wageningen Vrije Universiteit Brussel (VUB) Werkgroep Circulaire Metaalketen

De volgende tien overheidsbedrijven, vertegenwoordigers van het bevoegd bezag en norminstituten zijn aanwezig: • Inspectie SZW • Milieu Database • Ministerie van Buitenlandse Zaken • Ministerie van Economische Zaken • Ministerie van Infra en Milieu • Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid • NEN • Permanente vertegenwoordiging van Nederland in Brussel • Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) • RIVM – REACH/CLP-helpdesk ●

Meer informatie www.surfacevakbeurs.nl www.weekvandeoppervlaktetechnologie.nl Of op de website van een branchevereniging die aan dit evenement meewerkt.

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 19


algemeen

Alleen systematische aanpak helpt bij REACH In iedere editie van OT staan wel één of meer berichten/artikelen over REACH en/of Chroom VI. Geen wonder, want het zijn zeer belangrijke onderwerpen voor de branche. Zoals iedereen weet, betekent REACH een bulk werk. Maar wat moet je precies doen en waar moet je vooral op letten? Anders gezegd, hoe gaat een bedrijf om met REACH en wat kunnen andere bedrijven daarvan leren? Daarvoor gingen we naar SPGPrints in Boxmeer, waar Richard Schreurs werkt als REACH-specialist en toxicoloog.

Toegegeven, niet ieder bedrijf heeft de middelen om een REACH-specialist in dienst te nemen. Maar REACH geldt voor elk bedrijf dat met chemische stoffen werkt. De ervaringen die bij SPGPrints zijn opgedaan, kunnen kleinere bedrijven goed gebruiken. Richard Schreurs werkt sinds 2012 bij SPGPrints. Het eerste wat hij heeft opgepakt, is om samen met de SHEQmanager (Safety, Health, Environment & Quality) een interne REACH-richtlijn te schrijven, die vertelt hoe je moet voldoen aan REACH en wat je verplichtingen zijn. De richtlijn behelst een systematische aanpak.

Stoffendatabase Die richtlijn is vervolgens uitgerold over de vier Europese vestigingen van SPGPrints: in Eerbeek, Engeland, Oostenrijk en natuurlijk in de hoofdvestiging in Boxmeer. Dit uitrollen betekende dat de richtlijn werd gepresenteerd, gevolgd door een workshop van twee dagen waarin de praktische manier van werken met REACH tastbaar werd gemaakt. In iedere vestiging werd iemand verantwoordelijk voor REACH en vervolgens is men er overal mee aan de slag gegaan. Richard Schreurs: “In eerste instantie ging het er vooral om dat de betrokken medewerkers kennis zouden krijgen van REACH en dit wisten toe te passen in hun situatie. De persoon die

20 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

verantwoordelijk was voor REACH moest ervoor zorgen dat de verplichtingen daaruit in de vestigingen werden doorgevoerd. Dat heeft goed uitgepakt. Iedereen weet nu wat REACH inhoudt en het is een onderdeel geworden van de bedrijfsvoering in de vestigingen. De eerste klus die gedaan moest worden, was het opstellen van een stoffendatabase, waarin alle

chemie terug te vinden is die wordt ingekocht en verkocht. Zo’n database is eigenlijk de basis, maar bovendien ook heel belangrijk. Je moet eerst weten wat je in huis hebt, dan kun je kijken waar het vandaan komt, hoeveel je jaarlijks afneemt en wat je rollen en verplichtingen zijn onder REACH.”


Iedereen mee Probleem is wel dat er geen eenduidige manier is om dat vast te leggen. De één doet dat met een tabel in Excel, de ander met een tabel in SAP. Daarna is het zaak dat je veel afdelingen meekrijgt om aan de REACH-verplichtingen te voldoen. Richard: “Het ligt beslist niet alleen op het bordje van de SHE(Q)-manager. Je hebt ook de afdeling inkoop nodig, want die onderhoudt contacten met de leveranciers en moet navraag doen als er iets bij bepaalde producten niet duidelijk is. Dan heb je nog de verkoopafdeling nodig, want die heeft contacten met de klanten die kunnen vragen of wij voldoen aan REACH. Ook is er de SHE-afdeling die de VeiligheidsInformatieBladen (VIB’s) opstelt, en je moet naar de productieafdelingen waar je de informatie haalt over hoe een stof gebruikt wordt. Dit laatste is van belang voor het registratiedossier en wordt via de afdeling inkoop gedeeld met de leverancier van een stof. Tot slot heb je de R&D-afdeling (Research & Development) nodig, omdat die erg belangrijk is bij het vervangen van bepaalde stoffen.” Wat betreft de rol in de keten vanuit REACHoogpunt bezien: bijna elk bedrijf is een zogenoemde downstreamgebruiker en dat betekent dat het controleren van de VIB’s en de blootstellingsscenario’s een zeer belangrijke taak is. Maar is dat makkelijk? Nou nee. “Behalve VIB’s heb je de zogenoemde e-SDS’en. e-SDS staat voor extended safety data sheet, oftewel een uitgebreid VIB. De term extended betekent dat er een bijlage is toegevoegd, met daarin alle blootstellingsscenario’s die aangeven hoe je veilig kunt werken met een stof. De

Richard Schreurs werkt als REACH-specialist bij SPGPrints.

VIB’s en e-SDS’en krijg je van de importeur, producent dan wel chemicaliënleverancier. Volgens REACH moet je binnen twaalf maanden na ontvangst van een e-SDS dat document beoordeeld hebben. Ik denk dat veel bedrijven dat niet eens weten, en dat veel bedrijven dat dus niet doen.”

Blootstellingsscenario’s Het is ook allemaal geen werk om vrolijk van te worden. De formats van de blootstellingsscenario’s van diverse leveranciers zijn vaak verschillend, waardoor het lastig is om te her-

kennen welke informatie voor jou van belang is, en nodig is om de beoordeling uit te voeren. Vaak gaat het om boekwerken van meer dan honderd pagina’s zonder een inhoudsopgave. Zie dan maar eens uit te vinden welk blootstellingsscenario voor jou van belang is. Bovendien kunnen voor het opstellen van die scenario’s verschillende risicobeoordelingstools gebruikt worden. Het vereist specialistische kennis om de resultaten uit zo’n tool, die vervolgens in het blootstellingsscenario verwerkt zijn, te beoordelen. Ook de gebruikte terminologie zorgt regelmatig voor hoofdbrekens. Richard: “Bedrijven moeten ervoor zorgen dat medewerkers veilig werken met chemische stoffen en in de blootstellingsscenario’s staat hoe ze dat moeten doen onder bepaalde condities en gebruikmakend van bepaalde risicobeheersmaatregelen. Ik denk dat veel bedrijven wel wat hulp kunnen gebruiken bij het beoordelen van de blootstellingsscenario’s en bij het voldoen aan REACH in het algemeen. Verschillende ministeries hebben hiervoor wel wat tools voor het MKB ontwikkeld (bijvoorbeeld www.zelfinspectie.nl en www.chemischestoffengoedgeregeld. nl) en ook is er een REACH helpdesk (www. reachhelpdesk.nl), die onder meer cursussen voor bedrijven organiseert.”

Een onderdeel van de waterzuivering.

Hij vervolgt: “Maar ook brancheorganisaties zijn actief op dit terrein, met het ontwikkelen van meer op de branche toegesneden tools (bijvoorbeeld www.5xbeter.nl) of het organiseren van workshops.”

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 21


In het laboratorium wordt onderzoek gedaan naar alternatieven voor SVHC-stoffen.

Selectie bij de deur Terug naar wat SPGPrints in eigen huis doet. “Van belang is dat de stoffendatabase op orde is. Daarnaast zijn we een controle gaan doen op iedere nieuwe stof die besteld wordt bij onze inkoopafdeling. Iedereen binnen SPGPrints weet inmiddels dat een bestelling van nieuwe chemie eerst langs de SHE-afdeling moet, onder andere om te kijken of er geen SVHC-stoffen inzitten. Zo ja, dan gaat de bestelling dus niet door en zal men een veiliger alternatief moeten zoeken. We doen dus een selectie bij de deur. Verder houden we in de stoffendatabase bij of we een up-to-date VIB hebben ontvangen van onze leverancier en of we het blootstellingsscenario hebben gecontroleerd. En we zijn natuurlijk via de R&D-afdeling bezig met het zoeken naar alternatieven voor sommige stoffen, zoals voor Chroom VI.” Chroom VI wordt gebruikt in de productieprocessen van SPGPrints. “Ik denk dat het standpunt van ION op het gebied van Chroom VI verstandig is. Als je geen alternatief hebt, moet je nog niet gaan vervangen. En als je wel een alternatief hebt, is het pas echt geschikt als het aan de verschillende, voor jou belangrijke, criteria voldoet. Als aan één criterium niet vol-

22 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

daan wordt, is het in feite geen goed alternatief. Ik denk dat het heel lastig is om Chroom VI te vervangen, zeker bij het hard verchromen.”

REACH stopt niet REACH strekt veel verder dan autorisatie van Chroom VI. Er zijn nog veel meer verplichtingen vanuit REACH. “De trein van REACH stopt ook niet. Sommigen denken dat het stopt in 2018 als de derde registratiedeadline afloopt, maar het gaat gewoon door. Ook na 2018 zullen (met name nieuwe) stoffen geregistreerd moeten worden. Daarnaast heeft ECHA zich als doel gesteld in de ‘SVHC Roadmap to 2020’ om in 2020 alle SVHC-stoffen op de Kandidatenlijst te hebben staan. Als een stof op die SVHC-lijst staat, kan deze vervolgens ook op de autorisatielijst komen. Het zoeken naar alternatieven of het indienen van autorisatiedossiers voor stoffen die op de autorisatielijst staan, zal dus zeker niet minder worden.” Richard Schreurs wijst er tot slot nog op dat het heel belangrijk is dat je alert blijft op stoffen die op de SVHC-lijst voorkomen. “Boorzuur wordt bijvoorbeeld in Watts nikkelbaden gebruikt, en staat al een tijdje op de SVHC-lijst. Momenteel staat boorzuur op de nominatie om op de auto-

risatielijst geplaatst te worden. Als dat gebeurt, dan moet een alternatief gezocht worden voor het gebruik in de Watts nikkelbaden. Mocht dat niet lukken, dan is autorisatie het enige alternatief. Er zijn dus stoffen die we echt goed in de gaten moeten houden.” “Op de ECHA-website kun je zien waar ze mee bezig zijn, onder meer via het Register van Intenties en de PACT-lijst. Het regelmatig raadplegen van die website is ook van groot belang gelet op de beschikbaarheid van grondstoffen. Doordat ECHA allerlei stoffen op de SVHC-lijst plaatst, kan het zomaar zijn dat leveranciers stoffen uit hun producten gaan halen, of ze vervangen door een andere stof. Maar werkt het product dan nog net zo goed als voorheen? Ook kan een leverancier stoppen met het leveren van een product vanwege de SVHC-lijst en dan moet je op zoek naar alternatieven. Kortom, je moet alert blijven op de plannen van ECHA met betrekking tot (potentiële) SVHC-stoffen.” ●

Meer informatie www.spgprints.com www.echa.europa.eu/nl www.reachhelpdesk.nl


Oppervlaktetechnieken

www.rosler.nl

Elektrophysik laagdiktemeters bij NauMetrics +31(0) 74 3490022 info@naumetrics.nl www.naumetrics.nl

In de automobiel ont ontbramen industrie veranderen de hygiĂŤne specificaties en reinheidseisen bijna continu. Hoe wij onze polijsten bekende klanten in de Duitse auto-industrie ondersteunen met innovatieve industriĂŤle reinigings-. ontbraam-, slijpen en droogsystemen leest u op onze website: goo.gl/mR6mgL

stralen

reinigen T +32 2 361 0200 Glasbeek ad 3.pdf 1 7-11-2013 11:36:41

T +31 412 646 600 NL - Reggestraat 18| 5347 JG Oss | BE - Avenue de Ramelot 6 | 1480 Tubize

C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 23


Trots op het werk Bij de OV Terminal in Arnhem is gekozen voor een bijzondere constructie waarbij ook speciale eisen werden gesteld aan de conservering van de stalen dakconstructie. Bij levering van het staal was al een 1-laags coating toegepast. Vervolgens is voor het coatingsysteem onderscheid gemaakt tussen de zichtbare en niet-zichtbare delen. Zichtbare delen werden voorzien van een C-3 high coatingsysteem, niet-zichtbare delen van een C-4 highsysteem. De zichtbare delen kregen een 2-laags coatingsysteem dat via spuiten is aangebracht waarbij de tweede laag is nagerold met een roller. De eerste laag betrof een Monopoxi Steelguard C80 (een erg sneldrogende tweecomponenten epoxy primer die snel uithardt ook bij lage temperaturen), de tweede laag een Vernidur FP High Solid D374: een twee-componenten fluoropolymeer met een moleculaire structuur die vergelijkbaar is met TeflonÂŽ en erg goed bestand is tegen weersinvloeden en krassen. Foto Pieter Kers

24 | Oppervlaktetechnieken juni 2016


Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 25


THEMA AUTOMOTIVE, CARROSSERIE & MOBILITEIT

foto’s KLM

algemeen

KLM benut smalle marges in onderhoud Welke oppervlaktebehandelingen voert een groot bedrijf als KLM zelf uit, welke uitdagingen komen ze daarbij tegen en hoe gaan ze daarmee om? Natuurlijk gaat in de luchtvaart veiligheid boven alles. Vliegtuigbouwers beschrijven soms tot in detail hoe het onderhoud moet worden uitgevoerd. Kun je dan nog dingen veranderen en is er ruimte voor innovatie? Een gesprek met Nel Verstoep, programmamanager REACH bij KLM, maakt duidelijk hoe de “onderhoudsvlag” ervoor staat bij deze grote vervoerder.

Voor het onderhoud van de vliegtuigen voert KLM verschillende oppervlaktebehandelingen uit, zoals zwavelzuur anodiseren, chroomzuur anodiseren, chromateren, cadmeren, elektrolytisch stroomloos vernikkelen en thermisch spuiten. De eigenaar van het vliegtuig heeft een goedgekeurd onderhoudsprogramma. In dat programma kan soms heel precies beschreven staan hoe het vliegtuig en componenten daarvan onderhouden moet worden. In de documentatie voor het onderhoud kan dan bijvoorbeeld exact beschreven zijn wat de badsamenstelling, de temperatuur of de stroomsterkte moet zijn. Daarnaast zijn ontwikkelingen in de (Europese) wetgeving een aanhoudend aandachtspunt. “Veel van het onderhoudswerk aan vliegtuigen is dus heel precies voorgeschreven. Toch

Inspectie van de motoren KLM.

26 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

hebben we zo nu en dan discussie met de vliegtuigbouwers of het werk ook meer arboen/of milieuvriendelijker ingericht kan worden. Vliegtuigbouwers staan daar in principe wel open voor, maar een alternatief materiaal of proces moet eerst geautoriseerd worden door luchtvaartinstanties eer het toegepast mag worden. Dit zijn lange trajecten.”

Autorisatieaanvraag Een berucht voorbeeld is natuurlijk Chroom VI. KLM is lid van het Europese consortium CTAC waarbij 150 grote Europese bedrijven zijn aangesloten. CTAC heeft een concept autorisatiedossier opgesteld en heeft de autorisatieaanvraag ingediend bij ECHA. Deze wordt beoordeeld door de RAC en SEAC. “Met andere grote Nederlandse bedrijven uit de wereld van

oppervlaktebehandeling willen wij kijken hoe we onze vertegenwoordigers bij de ECHA kunnen invoeren. In dat kader zijn we meerdere keren bij ION bij elkaar gekomen. Dat is van groot belang, omdat wij als Nederlandse bedrijven niet bij de vergaderingen van ECHA aanwezig mogen zijn, maar industrievertegenwoordigers wél. Vanuit Nederland is dat ION.” Vandaar dat Egbert Stremmelaar al diverse keren in Brussel bij diverse vergaderingen is geweest. “Als KLM proberen wij mee te werken aan de autorisatie-aanvraag, zodat we Chroom VI mogen blijven gebruiken voor alle processen waarin dat gebruikt wordt, denk aan chroomzuur anodiseren en aan hard verchromen. In de voorbehandeling gebruiken wij geen chroom. Als de autorisatie niet wordt verleend, gaan sommige dingen heel lastig worden.” Nel

Een foto uit 1946: softgrid spuiten motoronderdelen van KLM.


Composiet-reparatie in een vliegtuigmotor.

Verstoep verduidelijkt dat met een voorbeeld, dat weliswaar wat gesimplificeerd is, maar wel duidelijk maakt wat er kan gebeuren.

Zonder passagiers “Stel je voor dat iemand met een trap naar een vliegtuig gaat en daar een deukje maakt. Dan moet dat deukje misschien met een plaatje aluminium gerepareerd worden. Dat plaatje moet geanodiseerd worden. Maar als het vliegtuig in Europa staat en dat plaatje mag niet meer geanodiseerd worden in Europa en het vliegtuig zou niet meer weg mogen, omdat daar een deukje in zit, dan heb je een probleem. Dan zou dat plaatje aluminium even ingevlogen moeten worden uit een land buiten Europa of je zou een speciale autorisatie moeten aanvragen bij een wetgevende instantie, zoals de EASA of de FAA, om toestemming te krijgen zonder passagiers te gaan vliegen met een gaatje. Dat zijn kostbare scenario’s.” Terug naar het dagelijkse onderhoudswerk bij KLM. Welke ontwikkelingen zijn daar? “Bij de natte processen, dus de galvanotechnieken, werken ongeveer tien medewerkers. Bij het schilderen en thermisch spuiten zijn dat er veel meer. Omdat KLM besloten heeft het groot onderhoud van de vliegtuigen niet meer zelf uit te voeren, wordt het werk uitbesteed aan andere landen, waar het een stuk goedkoper is door lagere loonkosten. Daardoor zullen heel veel delen niet meer bij onze galvano-afdeling terechtkomen. De lagelonenlanden bevinden

ECHA en CTAC Het consortium CTAC is opgericht met als doel te streven naar een verlengd gebruik van Chroom VI. Het consortium bestaat uit 150 grote bedrijven uit Europa die met elkaar dossiers hebben opgesteld voor de autorisatieaanvraag. Het bedrijf dat nu concreet de autorisatieaanvraag heeft ingediend, is Lanxess, de Duitse producent van chemische specialiteiten. De ECHA geeft advies aan de Europese Commissie. ECHA en CTAC overleggen regelmatig over autorisatie. Daar mogen soms ook waarnemers van brancheorganisaties, van NGO’s en vertegenwoordigers van de industrie bij zijn.

zich niet per se buiten Europa. Ook binnen Europa wordt er uitbesteed.”

Inzet van robots Om de blootstelling aan gevaarlijke stoffen of zwaardere werkomstandigheden te verminderen worden bepaalde processen gerobotiseerd. “In de afgelopen jaren zijn 75% van de thermische spuitprocessen gerobotiseerd. Op deze manier worden mensen minder blootgesteld aan hitte en stof. Ook op andere werkplekken wordt bekeken of er gerobotiseerd kan worden. Op die manier wordt ook het menselijk falen voorkomen.” Verder is er een toename van composietreparaties. Al in de oudere vliegtuigen worden composietmaterialen toegepast die onderhouden moeten worden. “Maar nu zien we ook dat de ’primaire structuurdelen‘ van composiet gemaakt worden. De nieuwe motoren van GE bijvoorbeeld bevatten composietbladen. Meer composiet en minder metaal betekent een verschuiving van reparatietechnieken. Naast reparatie op de losse composietdelen zien we

ook reparaties van composiet aan het vliegtuig, dat weer zijn eigen problematiek met zich meebrengt.” Tot slot wijst ze op de enorme stap die rond 2008 in de luchtvaartindustrie werd gezet, toen KLM als eerste luchtvaartmaatschappij ter wereld een chromaatvrije coating op de buitenzijde van het vliegtuig aanbracht, de fuselage. Dat deel wordt ook wel de ’’sigaar‘ van het vliegtuig genoemd, het deel exclusief de vleugels en het staartstuk. “Vooralsnog zijn er geen extra corrosieproblemen geconstateerd, wel zijn er extra inspecties geïntroduceerd. Daar ging wel een traject van bijna tien jaar aan vooraf waarbij, in samenwerking met Boeing, allerlei verfsystemen zijn getest. Dit heeft ook geleid tot sneller werken en minder gewicht aan verf; iets waar een vliegtuigeigenaar altijd wel geïnteresseerd in is.” ●

Meer informatie www.klm.com/nl www.lanxess.nl/nl

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 27


elektrochemie en metallieke deklagen

Verhuizing voelt als lekker zittend jasje Een bedrijf verhuist niet vaak, en als dat wel gebeurt moet daar een goede reden voor zijn. Vaak biedt een verhuizing een goede gelegenheid om de processen opnieuw in te richten en te optimaliseren. Dat is althans gebeurd bij ATM Oirschot, waar men inmiddels een half jaar in het nieuwe pand zit. Een goede reden om eens te kijken hoe de nieuwe bedrijfsinrichting eruit ziet en kennis te nemen van een niet-alledaags proces: maatvast anodiseren.

De verhuizing was hemelsbreed niet ver krap een kilometer - maar heeft het werk op veel punten wel vergemakkelijkt. Ook is ATM Oirschot op de nieuwe plek beter in staat om aan de hoge kwaliteitseisen van klanten, en aan de permanente stroom van spoedorders, te voldoen. Peter Vogels, directeur van ATM Oirschot, vertelt: “In het oude pand zaten we al ruim tien jaar en daar liepen we steeds meer tegen enkele beperkingen aan. Wat wij onder meer doen, is reinigen en cleanroom verpakken, maar de cleanroom begon te klein te worden. Ook de interne logistiek was niet optimaal, omdat er geen rechte productielijnen in het pand pasten. In de anodiseerlijn bijvoorbeeld moest je op een bepaald punt teruglopen naar de vervolgbaden

die op een andere plek stonden. Eigenlijk hadden we in het oude pand kunnen blijven als we het aan onze wensen hadden kunnen aanpassen. Maar het probleem was dat je niet kunt verbouwen en tegelijkertijd produceren. Daarom is gekozen voor een compleet nieuw pand, met een heel nieuwe installatie, waar we tevens de lay-out konden optimaliseren.”

Rechte productielijnen Zo kwam het dat het bedrijf een nieuw pand heeft laten bouwen. Op 24 december 2015 werd het laatste product behandeld in het oude pand, en op 2 januari 2016 werd de draad weer opgepakt op het nieuwe adres. In de anderhalve week daartussen had men wel het kantoor met alles erop en eraan verhuisd.

De meeste producten in de anodiseerlijn worden met de hand verplaatst.

28 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

Ongeveer 90 procent van de producten die ATM Oirschot behandelt, past in een grote schoenendoos en wordt dus handmatig van bad naar bad verplaatst. Grote verandering in de bedrijfsinrichting is dat de productielijnen nu recht zijn. Ook kan men nu gebruikmaken van een vaste takelbaan. Op het gebied van milieubescherming heeft ATM ook geïnvesteerd in een gaswasser, die procesgassen schoonspoelt voordat ze worden uitgestoten. “Een andere grote verbetering zit in de verwerking van het afvalwater”, zegt procestechnoloog Wil van der Linden. “De nieuwe afvalwaterverwerkingsinstallatie is volledig geautomatiseerd. In het oude pand ging dat handmatig, wat bewerkelijk is en een minder betrouwbare sturing opleverde. Nu is het rendement verhoogd, de

Een deel van de clean room.


De clean room heeft een oppervlakte van 500 vierkantie meter.

hele sturing van de verwerking geautomatiseerd en op afstand met de smartphone te bedienen. Het is een betrouwbaarder en stabieler proces geworden. En we hebben een koppeling met het operationele proces kunnen leggen. In de oude situatie kon het gebeuren dat het afvalwater niet snel genoeg verwerkt kon worden, terwijl vanuit de productie het spoelwater maar bleef komen. Als niemand tijdig ingreep, had je een probleem. Nu stopt het automatisch en krijgen de mensen die erover gaan een sms’je.”

Maatvast anodiseren De processen die ATM uitvoert zijn: anodiseren (standaard, hard, kleur en maatvast), chromateren, beitsen en/of passiveren van rvs en titanium, en reinigen en cleanroom verpakken. Een redelijk bijzondere bewerking is het maatvast anodiseren, een bewerking die ATM overigens al zo’n dertig jaar uitvoert. Kern hiervan is dat het aluminium zelfs niet in het minst in laagdikte toeneemt door het anodiseren. Dit wordt bereikt door voor het anodiseren eerst precies die laagdikte weg te nemen, die door het anodiseren zal opgroeien. Hierdoor kom je weer precies op de nominale maat uit. Om dat precies te kunnen doen, moet je wel exact weten wat de opgroeidikte zal zijn. En om precies goed uit te komen, moet uiteraard ook het anodiseerproces nauwkeurig gestuurd worden. Peter Vogels: “Daarvoor moet je grip hebben op de procesparameters in de anodiseerbaden. Dus de juiste temperatuur, de badsamenstelling, de stroomtoevoer en de samenstelling van het aluminium met de karakteristieke eigenschappen zijn van groot belang. Er zijn enkele soorten alu-

minium die bijna nul opgroei kennen, dus daar luistert het vooraf compenseren extra nauw. Die krappe maattoleranties zijn met name van belang voor kleine onderdelen die precies in elkaar moeten passen. Als een gat bijvoorbeeld te nauw is, past de pen er niet meer in.” Bij maatvast anodiseren praten we over maattoleranties van enkele micrometers. Dergelijke toleranties zijn van belang in de halfgeleiderindustrie (waaronder ASML), de medische industrie, de elektronen microscopenbranche, hoogwaardige machinebouw en in de lucht- en ruimtevaart. In die sectoren zitten de meeste klanten van ATM Oirschot. De betere besturing van het proces in het nieuwe pand is onder meer te danken aan de automatisering van de temperatuurregeling van de baden, en aan een verbeterde stroomvoorziening van de baden dankzij kwalitatief betere gelijkrichters, die volledig programmeerbaar zijn. Vanaf juli kan ATM ook via hot-sealen de anodiseerlaag afdichten. Dit levert een nóg schonere afdichtingslaag dan koud-sealen.

Kwaliteit en flexibiliteit Naast het maatvast anodiseren speelt de cleanroom afdeling een grote rol binnen het bedrijf, al was het maar omdat het in de regel een logisch vervolg is op de diverse behandelingen. Zoveel mogelijk producten gaan op verzoek van de klant via de cleanroom. Vandaar dat die afdeling fysiek een centrale plek heeft gekregen en een forse oppervlakte kent, van ruim 500 vierkante meter. Het gebruik van de cleanroom heeft te maken met de vraag naar kwalitatief hoogwaardige producten, maar ook met de

mogelijkheid om nog een extra nabehandeling toe te passen, na het beitsen en passiveren door middel van reiniging met demiwater. Naast de cleanroom is de grote beits-passiveerlijn geplaatst, als antwoord op de trend in de markt dat mono-delen steeds groter ontworpen worden. Wil van der Linden: “Over de hele breedte zien we dat de gevraagde kwaliteit en flexibiliteit toeneemt. Dat laatste is onder meer van belang vanwege het grote aantal spoedorders, een van onze sterke punten. Ik denk dat tussen een kwart tot een derde van onze orders een spoedorder is. Dat geeft wel een zekere druk op de processen en op de interne organisatie om op tijd te leveren met de verlangde kwaliteit. Ook onze mensen moeten flexibel zijn, omdat ze soepeltjes met de wisselende werkdruk om moeten kunnen gaan.” Peter Vogels concludeert ten slotte: “Je merkt dat de kwaliteitseisen steeds hoger komen te liggen. Werd vroeger een minimaal krasje wel geaccepteerd, nu niet meer, door geen enkel bedrijf. Ook zien we een verschuiving naar materialen zoals titanium en rvs, die bijvoorbeeld in vacuümtoepassingen beter presteren. Met onze nieuwe fabriek hebben we op al deze ontwikkelingen ingespeeld.” ●

Meer informatie www.atmoirschot.nl

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 29


Elektrochemie en

THEMA AUTOMOTIVE, CARROSSERIE & MOBILITEIT

tekst Désirée Driesenaar

metallieke deklagen

Milieuvriendelijk alternatief voor elektroplating Er zijn trends in de automobielindustrie waar niemand omheen kan, zoals gewichtsreductie, creatief ontwerp en milieuvriendelijke materialen. De technologie Cromatipic, een alternatief voor elektroplating, speelt hierop in en geeft verschillende soorten plastics op een milieuvriendelijke manier een metallische laag.

In de komende jaren wordt elektroplating in veel landen aan strenge regels gebonden, vanwege Chroom VI dat milieubelastend is en een gevaar oplevert voor de gezondheid. Als alternatief kiest de platingindustrie vaak voor Chroom III, hoewel dat eveneens een complex en nat chemisch proces is. IHI Hauzer Techno Coating zocht het alternatief in een heel andere hoek. De specialist op het gebied van physical vapour deposition (PVD) deed de afgelopen jaren ervaring op met een droge verchroomtechniek, Cromatipic, en heeft zich gespecialiseerd in het bouwen van de benodigde machines die deze technologie toepassen op decoratieve producten, onder andere in de automobielindustrie. Begin dit jaar kocht het bedrijf het internationale patent op de technologie van de Spaanse ontwikkelaar Sidasa, inclusief rechten en plichten voor de engineering van fabrieken en het leveren van de verbruiksartikelen, zoals lak.

Ontwerpvrijheid Cromatipic bestaat uit een UV-uitgeharde laklaag met daarbovenop een chromen PVDcoating. Deze metallische laag is zeer dun, zodat de flexibiliteit van het onderliggende plastic intact blijft. Dit in tegenstelling tot een traditionele elektroplating laag, die bestaat uit dikkere lagen koper, nikkel en chroom.

30 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

Wat ontwerpvrijheid betreft biedt de techniek mogelijkheden voor laserpatronen die licht doorlaten en het coaten van scherpe hoeken. De producten blijven transparant voor radar. Een toplaag van transparante lak is niet langer nodig, terwijl toch aan de strenge normen van de automobielindustrie voor zowel interieur- als exterieurdelen wordt voldaan. Delen die voor coating in aanmerking komen zijn legio. Denk aan trim, deurhendels, dashboardonderdelen, profielen, behuizingen, grillen, logo’s; eigenlijk alles wat een ontwerper graag in chroom uitgevoerd wil hebben.

Drie processtappen Het fabrieksproces om Cromatipic aan te brengen bestaat uit drie stappen. De eerste stap, reiniging van de producten, gebeurt met CO2-cleaning, die koolwaterstof en andere belemmerende deeltjes verwijdert. Gas blaast de vervuiling met hoge snelheid weg. Als tweede stap is UV-conditionering nodig, om een goede laklaag te krijgen met de juiste eigenschappen qua hardheid, chemische en mechanische belastbaarheid en glans. De laklaag zelf bevat geen volatile organic compounds (VOC’s) of oplosmiddelen, en is daarmee veilig voor medewerkers. De chromen toplaag is een PVDcoating, aangebracht met een magnetron sputterproces dat zorgt voor een plasma met hoge dichtheid. Het resultaat is een gladde coating.

Dit proces vindt plaats in een doorloopmachine met vacuümkamers. Daarbij ontstaat geen Chroom VI, wat het een veilig proces maakt. Als laatste stap in het fabrieksproces reinigt een machine de spindels en bevestigingsmaterialen. Robots zorgen voor het laden en lossen van de producten en randapparatuur verzorgt bijvoorbeeld perslucht en osmosewater.

Creatieve engineers Jeroen Landsbergen, CEO van IHI Hauzer Techno Coating, over de stap van het bedrijf om de technologie te kopen en in eigen beheer verder te ontwikkelen: “Ik ben ervan overtuigd dat de decoratieve bevoorradingsketen van de automobielindustrie in de komende jaren sterk gaat veranderen. In sommige landen is elektroplating nu al verboden, terwijl de vraag naar verchroomd plastic alleen maar stijgt. Ook de behoefte aan gewichtsreductie wordt steeds sterker en hoewel plastics daar een grote rol in spelen, wil de consument liever een metallische uitstraling. “Daarom zien wij een grote toekomst voor Cromatipic als alternatief voor elektroplating. De interesse is groot, zowel vanuit de automerken zelf als vanuit de belangrijkste toeleveranciers. En ook platingbedrijven die klaar willen zijn voor een toekomst zonder chroomvervuiling, tonen interesse. Voor ons is dit een stap voor-


Grille met chromen coating van een niet bestaand automerk.

waarts in het bouwen van complete fabrieken. Onze creatieve engineers kunnen hier hun hart ophalen en door onze jarenlange ervaring in het bouwen van PVD-machines voor de automobielindustrie weten wij wat de klant wil en kunnen we daarop inspelen.”

Spaanse fabriek In Spanje wordt nu een fabriek gebouwd die bewijst dat het een stabiel proces is, waarmee tegen competitieve operationele kosten kan worden geproduceerd. “De automobielindustrie wil graag met ons door-ontwikkelen en dat is in deze fabriek mogelijk”, zegt Jeroen Landsbergen. “Het is belangrijk voor ons om de fabriek in eigen beheer te hebben, zodat we - net als in onze andere competence centres voor PVDtechnologie in Nederland, China en Japan - onze eigen expertise constant kunnen vergroten en samen met onze klanten en kennisinstituten het proces continu kunnen verbeteren.” “In de Spaanse fabriek zullen we de technologie combineren met nieuwe plasticsoorten, nieuwe kleuren ontwikkelen en tegemoetkomen aan klantwensen op het gebied van geometrieën en specifieke kwaliteitseisen. Automatisering is ontzettend belangrijk voor onze klanten. De controle van het proces moet optimaal geautomatiseerd zijn om betrouwbaarheid van het proces en de eindproducten te garanderen. En

Dashboard.

in de logistiek is automatisering belangrijk voor efficiëntie en kostenbeheersing.”

Innovaties “Gedurende het ontwerp van de fabriek worden verschillende verbeteringen van het proces doorgevoerd. Daarbij is het zaak altijd de balans te houden tussen bewezen technieken en moderne innovaties. We hebben een aantal vernieuwingen doorgevoerd, zoals een nieuw reinigingssysteem, aanpassingen in de operationele grootte van het in-line productieplatform voor de PVD-coating en nieuwe oppervlakte-activatiemiddelen. Spanje is voor ons een logische plaats voor deze fabriek. Het land is nummer twee in Europa als het gaat om automobielproductie. Er staan zeventien fabrieken van tien verschillende merken en veel belangrijke toeleveranciers zijn er gevestigd. Bovendien is Cromatipic oorspronkelijk gestart in Barcelona.” De fabriek beslaat 2.000 vierkante meter voor productie en opslag en moet volgens de planning klaar zijn in het eerste kwartaal van 2017. ●

Meer informatie www.hauzertechnocoating.com

Kenmerken Cromatipic 1. Milieuvriendelijk Het is een droog proces zonder gezondheidsrisico’s. Het bevat geen Chroom VI en geen oplosmiddelen. Het is een gesloten vacuüm proces, veilig voor medewerkers. 2. Verschillende plastics Het zal in de toekomst toepasbaar zijn op verschillende soorten plastics, terwijl elektroplating beperkt blijft tot ABS en ABS/ PC. Daarmee ondersteunt de technologie gewichtsreductie. 3. Twee lagen Cromatipic bestaat uit twee lagen: een UV-uitgeharde laklaag met daarbovenop een PVD-coating. Er is geen toplaag van transparante lak nodig om een glanzende chroomuitstraling te bereiken. 4. Flexibiliteit Het bevat slechts één dunne metalen laag waardoor het plastic flexibel blijft. 5. Ontwerpvrijheid Het staat ontwerpers toe hun creativiteit optimaal te gebruiken. Bijvoorbeeld, laserpatronen met licht erachter en scherpe hoeken zijn mogelijk.

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 31


algemeen

ION werft grote klant voor bestaande cursus

Upgraden cursussen vordert gestaag Ruim een jaar geleden is ION gestart met het verbeteren en actualiseren van de cursussen. Alle reden om eens te kijken hoe het daar nu mee staat. Wat blijkt? Het werk vordert gestaag en de eerste cursussen kunnen ingepland worden. Ieder die een cursus overweegt, kan zich inschrijven voor een geüpgradede cursus. En zelfs heeft ION onlangs een grote klant geworven voor een bestaande cursus. Tijd om de zaken eens op een rijtje te zetten.

Eerst ons maar even richten op het upgraden van de ION-cursussen. Jacques Schreuder, opleidingscoördinator bij ION, geeft een overzicht: “De cursussen poedercoaten op drie niveaus zijn klaar. De cursus inspectie staalconserveren en vakbekwaamheid metaalconserving is naar

de laatste stand van de techniek gebracht, de cursus industriële oppervlaktetechnieken is aangepast en up to date. Van de cursussen galvanotechniek en anodiseren kan gezegd worden dat niveau 1 klaar is en dat er nu hard wordt gewerkt aan niveau 2. Ik verwacht dat het

proces van upgraden van de cursussen die nu worden herschreven aan het eind van dit jaar helemaal afgerond is. De cursussen afvalwaterbehandeling, thermisch verzinken, metalliseren en natlakken staan voor 2017 op de rol. We zijn de werkgroepen die hard gewerkt hebben aan

Overzicht van de ION-cursussen. De licht gekleurde niveaus betreft cursussen die wel geïdentificeerd zijn, maar waarvan de ontwikkeling zal plaatsvinden bij voldoende interesse. Chem./Mech -(voor)beh. metalen

Galvanotechnieken

Anodiseren

Thermisch verzinken

Functie

Vakgebied

Constructeur

Algemene inleiding

Algemene Inleiding

Algemene Inleiding

Algemene inleiding

Toezichthouder (opsteller PvE)

Verdiepte inleiding

geen blokje

geen blokje

Verdiepte inleiding

Productiechef

Niveau 4

Niveau 4

Niveau 4

Niveau 4

Meewerkend voorman

Niveau 3

Niveau 3

Niveau 3

Niveau 3

Senior Productiemedewerker

Niveau 2

Niveau 2

Niveau 2

Niveau 2

Productiemedewerker

Niveau 1

Niveau 1

Niveau 1

Niveau 1

Metaalconserveerder

Niveau 1

32 | Oppervlaktetechnieken juni 2016


Metaal conserveren.

het upgraden van de cursussen erg dankbaar voor hun inzet.” Schreuder is de eerste om toe te geven dat het allemaal wel langer heeft geduurd dan aanvankelijk gedacht. “Bij aanvang was de inschatting te optimistisch. Sommige cursussen moesten helemaal opnieuw opgezet worden en helemaal herschreven. Dit was bijvoorbeeld bij galvanotechniek het geval. Bij de meeste andere cursussen hoefde dat niet, maar gemiddeld bleek het inlopen van de achterstand meer werk dan aanvankelijk gedacht.” Hij vervolgt: “Het proces dat daarbij gevolgd is, werkte wel heel goed. Het upgraden wordt gedaan door een multifunctioneel team

Thermisch spuiten

Natlakken

bestaande uit applicateurs, toeleveranciers en docenten. Deze verbeterteams stellen eerst op basis van het productieproces een competentiematrix samen en op basis daarvan wordt al het bestaande materiaal opnieuw ingedeeld, beoordeeld, aangepast of herschreven. Voor elke applicatietechniek is een team geformeerd dat zich richtte op de drie niveaus.” Uitgangspunt hierbij is dat ION zich opstelt als een vereniging die graag gebruik maakt van de kennis die aanwezig is bij de leden. “Het motto is: voor de vereniging en door de vereniging. ION stelt zich op als een kennisplatform waarbij de leden de kennis inbrengen. Inmiddels is ook

Poedercoaten

het nieuwe Kwaliteitshandboek Opleidingen gereed en is de interne audit voor de certificering ISO 9001/2015 afgerond. We hopen eind juli de certificering in huis hebben. De externe audit voor de certificering wordt uitgevoerd door TÜV Rheinland, een lidbedrijf bij ons.”

Vakbekwaamheid metaalconservering Bijzondere aandacht is er voor de cursus Vakbekwaamheid metaalconservering. OnderhoudNL heeft er onlangs voor gekozen om deze cursus te laten verzorgen door ION. Die cursus is opgezet door OCM: de overkoepe-

Vakgebied

Doelstelling

Algemene inleiding

Algemene inleiding

Algemene inleiding

Keuzemogelijkheden en achtergronden van oppervlaktebehandelingen

Verdiepte inleiding

Verdiepte inleiding

Verdiepte inleiding

Inspectie en keuring staalconservering, opstellen technische specificaties

Niveau 4

Niveau 4

Niveau 4

Factory Process Control (FPC) – NEN EN 1090

Niveau 3

Niveau 3

Niveau 3

Vakman applicatietechniek met uitvoerende en leidinggevende capaciteit

Niveau 2

Niveau 2

Niveau 2

Taakvolwassen applicatiemedewerker

Niveau 1

Niveau 1

Niveau 1

Introductie tot de applicatietechniek

Niveau 1

Vakbekwaamheid metaalconservering, stralen, conserveren, industrieel spuiter

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 33


Virtueel werken tegenwoordig vaak onderdeel van een cursus.

lende opleidingscommissie metaal. In de OCM zit onder meer het Opdrachtgeversoverleg Staalconserveren (OGOS) waarin acht grote opdrachtgevers verenigd zijn. Behalve OGOS zitten ook de brancheorganisaties en de opleiders in OCM. Samen hebben ze een opleidingsprogramma samengesteld over wat een metaalconserveerder moet kennen en kunnen: de opleidingseisen. Op basis hiervan is een cursus gemaakt die onder meer door ION wordt gegeven. OnderhoudNL heeft nu voor ION gekozen als partner voor deze cursus. De cursus vakbekwaamheid metaalconservering bestaat uit drie vakgroepen: verfspuiter, constructieschilder en straler. “De cursus is een bestaande cursus van ION en bestaat uit een theoretische opfrismodule over het vakgebied en een praktijkdeel. Tijdens deze cursus leert de cursist metalen objecten op de juiste wijze conserveren. Er wordt onder meer aandacht besteed aan corrosie, kwaliteit, arbeidsomstandigheden, milieu, voorbehandelen en basiskennis van verf. De cursus wordt afgesloten met een proeve van bekwaamheid waarbij de cursisten kunnen kiezen voor persoonscertificatie conform de ISO 17024 of een branchediploma. ISO 17024 stelt eisen aan de examinering, dan praat je dus over een volgens de ISO-norm gecertificeerde examinering. Het branchediploma is volgens de eisen van de branchevereniging.”

Persoonscertificering In de praktijk ontlopen de examens elkaar niet. De vakbekwaamheid blijft hetzelfde. Echter de

34 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

ene is een formalisatie volgens de ISO en is vijf jaar geldig waarna hercertificatie nodig is. Voor het branchediploma geldt dat niet. Met dat diploma kan iemand zijn vakbekwaamheid aantonen aan zijn werkgever. De persoonscertificatie wordt door sommige opdrachtgevers geëist. OnderhoudNL heeft nu met ION afgesproken dat ION met name de persoonscertificering voor hun brancheleden gaat organiseren. Voor beide partijen levert dat winst op: OnderhoudNL heeft een deskundige en betrouwbare partner waarmee een goede afspraak is gemaakt en voor ION levert dit een grotere bezettingsgraad en continuïteit op. Jacques Schreuder: “De einden toetstermen van de metaalconserveerder zijn bekend en zijn uitgewerkt voor de drie vakgroepen: verfspuiter, constructieschilder en straler. De afspraak is dat ION een lesplan voor de cursus maakt waarmee vastgesteld kan worden of de cursisten aan de competenties voldoen. Daarbij moeten wij wel voldoen aan de opleidingseisen van OCM. OnderhoudNL heeft invloed op hoe we die eisen in een praktische lesvorm gieten en dus op de wijze waarop we de cursisten aan die termen laten voldoen.”

Procesoptimalisatie De afspraak betekent ook dat OnderhoudNL de cursus vakbekwaamheid metaalconservering op hun eigen website plaatst en aan hun eigen leden aanbiedt. Ook neemt OnderhoudNL de door ION verzorgde cursus op in hun trainingscatalogus. In het praktijkstuk van de cursus worden de vakmensen geholpen om de puntjes

op de i te zetten en daar waar nodig procesoptimalisatie door te voeren. Daarbij gaat het onder meer over het verminderen van overspray, sneller werken en het verhogen van de kwaliteit. Aan het eind daarvan moeten de cursisten via een proeve van vakbekwaamheid laten zien dat ze ervaren zijn. Daarna doen ze een theorieexamen bestaande uit 25 meerkeuzevragen waarbij feitenkennis wordt getoetst. Tot slot is er nog steeds het idee om een volwaardige mbo-opleiding oppervlaktetechnieken in het leven te roepen. Maar hoe staat het daar nu mee? “De gesprekken met ROC’s gaan moeilijk. Voor zo’n opleiding moet je je nek durven uitsteken. We zijn nu wel met twee ROC’s in gesprek om te kijken of we dingen samen kunnen gaan doen. Recent is met een ROC in het noorden van het land, dat actief is op het gebied van automotive en industrie, afgesproken dat we gaan kijken of we daar onze kennis kunnen gaan inbrengen. Die locatie zal trouwens ook gebruikt kunnen worden als praktijklocatie voor de ION-avondopleidingen. Ik zie dit als een tussenstapje; het neerzetten van een volwaardige mbo-opleiding oppervlaktetechnieken zal nog wel even duren.” ●

Meer informatie www.onderhoudnl.nl www.vereniging-ion.nl


algemeen

Beoordelingsmethodiek voor lozen afvalwater ingrijpend gewijzigd Vanaf deze editie zal OT regelmatig aandacht besteden aan actuele juridische onderwerpen die van belang zijn voor oppervlaktebehandelaars. De artikelen worden geschreven door mevrouw Marjan Hillmann. Het eerste artikel gaat in op wijzigingen van de Algemene Beoordelingsmethodiek (ABM) waardoor afvalwaterstromen op geheel andere wijzen beoordeeld moeten worden. Wat dit betekent, wordt hieronder uitgelegd.

Veel oppervlaktebehandelaars lozen afvalwater. Aan de samenstelling van dit afvalwater worden voorwaarden gesteld. Sinds 2002 maken Nederlandse vergunningverleners die moeten oordelen over afvalwaterstromen hiervoor onder meer gebruik van de ABM. Op 16 maart 2016 verscheen een geactualiseerde versie. Omdat deze ABM (2016) wettelijk is aangewezen als BBT-document, moeten vergunningverleners hem toepassen tijdens het verlenen van een vergunning voor een type C-bedrijf of het opstellen van (verruimend) maatwerk als het een type B-bedrijf betreft. REACH, CLP en de Richtlijn industriële emissies drukken een stempel op de inhoud van de geactualiseerde ABM, waardoor de toekenning van saneringsinspanning A, B of C op geheel andere gronden tot stand komt.

Doel van de ABM Rond de eeuwwisseling vond de overheid dat zij onvoldoende zicht had op de risico’s van het groeiende aantal chemische stoffen in het geloosde afvalwater. Daarom besloot men tot een preventief stoffenbeleid waaraan uitvoering zou worden gegeven met behulp van een nieuw te ontwikkelen beoordelingssystematiek. Men hoopte zo de kennishiaten aan te vullen en te voorkomen dat vissen en waterplanten in de toekomst te veel schade zouden ondervinden van geloosde gevaarlijke

stoffen. Toepassing van de systematiek moest dit voorkomen en zou ertoe leiden dat de voor 2020 geformuleerde doelstellingen werden behaald. Daarnaast speelde de bewaking van de kwaliteit van ons drinkwater een rol. Met de ketenbenadering in gedachten veronderstelden de bedenkers van de methodiek dat er een gegevensuitwisseling tussen de chemicaliënleverancier en de gebruiker van deze chemicaliën zou ontstaan, die verder ging dan hetgeen wettelijk was vereist. De gebruiker zou op deze wijze voldoende informatie verkrijgen over de (eco)toxicologische eigenschappen van de door hem toegepaste chemicaliën om de saneringsinspanning te kunnen vaststellen. Informatie over deze saneringsinspanning werd relevant op het moment dat er een nieuwe of gewijzigde lozingsvergunning nodig was. Zoals vaker bleek de praktijk echter weerbarstiger dan de theorie. Toeleveranciers van chemicaliën geven immers niet graag een kijkje in hun keuken en van MKB-gebruikers, waartoe ook de meeste oppervlaktebehandelaars zich rekenen, kan niet worden verwacht dat ze in staat zijn deze kennis zelf te vergaren. Daarbij bleken de noodzakelijke onderzoeken uitermate kostbaar. Om deze problematiek te omzeilen, kwamen vergunningverlener en bedrijf veelal overeen om de op de veiligheidsinformatiebladen (MSDS) genoteerde r-zinnen te gebruiken voor het vaststellen van de saneringsinspanning.

Relevante r-zinnen in dit kader waren R45, R46, R50, R50/53, R51/53, R52/53, R52 en R53.

Wat verandert er? Net als voorheen onderscheidt de ABM de saneringsinspanningen A, B en C. Veranderde Europese wetgeving heeft echter geleid tot de actualisatie van de ABM. Niet alleen vermelden de nieuwe veiligheidsinformatiebladen geen r-zinnen meer, ook de inzichten in de wijze waarop de toets moet worden uitgevoerd, zijn gewijzigd. Zo heeft de overheid een lijst van zeer zorgwekkende stoffen opgesteld, de ZZSlijst. Deze lijst wordt regelmatig geactualiseerd en een aantal galvanische bedrijven heeft hiermee te maken. Onder meer nikkel, nikkelverbindingen en zeswaardig chroom maken deel uit van deze groeiende lijst. Het activiteitenbesluit bevat sinds 1 januari 2016 regels voor deze stoffen daar waar het de emissie naar lucht betreft. Deze regels zijn van kracht op alle typen bedrijven, waaronder de oppervlaktebehandelaars. De ABM besteedt aandacht aan ZZS indien ze in het afvalwater geraken. Op deze stoffen is altijd saneringsinspanning A van toepassing, waarbij het uiteindelijke doel is te komen tot een nullozing, liefst door gebruik van milieuvriendelijker alternatieven. Redelijkheid en billijkheid spelen bij de op te leggen voorschriften echter ook een belangrijke rol, evenals de kwaliteit van het ont-

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 35


vangende oppervlaktewater. Tot het moment dat die nullozing is bereikt, geldt in principe een onderzoeksplicht en eens in de vijf jaar moet over de vorderingen worden gerapporteerd.

van de plicht te voldoen aan BBT, maar bij een keuze tussen verschillende opties speelt ook mee dat de investering in overeenstemming moet zijn met de aard van de milieubelasting.

De overheid realiseert zich dat de administratieve druk hiermee toeneemt en stelt als voorwaarde dat deze onderzoeks- en rapportageplicht een redelijk doel dient. In dit kader vermeldt de methode als voorbeeld dat ZZS in hulpstoffen over het algemeen eenvoudiger kunnen worden vervangen dan ZZS die deel uitmaken van het te vervaardigen product of de aan te brengen oppervlaktelaag. Ook benadrukt de ABM de mogelijkheid voor het stellen van prioriteiten en een gefaseerde aanpak. Voor het lozen van andere chemicaliën die op basis van hun eigenschappen vallen onder de saneringsinspanning A geldt eveneens een streng regime, gericht op een uiteindelijke nullozing. De nadruk ligt in dit geval iets minder op het zoeken naar alternatieven (substitutie). Toepassing van een nageschakelde techniek zal veelal ook akkoord worden bevonden, mits deze techniek tot BBT (best bestaande techniek binnen de branche) behoort. Wanneer een maatregel als BBT dient te worden aangemerkt is op Europees niveau gedefinieerd. De tekst van de ABM bevat een samenvatting. Chemicaliën waaraan saneringsinspanning B of C wordt toegekend, worden als minder bezwaarlijk beschouwd. Dit ontslaat de lozers niet

Anders dan voorheen bepaalt de afbreekbaarheid van de stof in belangrijke mate de saneringsinspanning. De ABM sluit voor de bepaling hiervan aan bij de medio 2015 van kracht geworden CLP-verordening. Een tweede bepalende factor betreft de vetminnendheid. Vetminnende stoffen kunnen zich immers ophopen in vetweefsel. Ook de toxiciteit van de chemicaliën speelt een rol. Refererend aan de CLP-verordening gaat het daarbij om chemicaliën waaraan de Hazard-zinnen H410, H411 en H412 zijn toegewezen. De ABM brengt vervolgens nog een onderverdeling aan op basis van dosis-effectstudies op dieren en soorten. Voor stoffen die van nature in het ontvangende oppervlaktewater voorkomen, geldt de soepele saneringsinspanning C. Deze saneringsinspanning leidt, op een enkele uitzondering na, niet tot het treffen van maatregelen. Hoewel de in de ABM opgenomen figuur 1 suggereert dat de geactualiseerde methode uiteindelijk niet leidt tot wezenlijk andere uitkomsten, blijkt uit de bijlage dat zware metalen, anders dan voorheen, in de A-categorie van stoffen terechtkomen omdat ze niet afbreekbaar zijn. Sommige zware metalen staan daarbij op de ZZS-lijst.

Zuivering rioolwater in een rioolwaterzuiveringsinstallatie.

36 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

Wat te doen Van belang is dat bedrijven en overheden zich realiseren dat de ABM geen rechtstreekse werking heeft. Uiteindelijk gelden slechts de regels zoals die in de vergunning of het maatwerk zijn vastgelegd. Het bedrijf kan tussentijds evenmin door de overheid worden verplicht haar rapportage en onderzoeksprogramma uit te breiden als gevolg van een actualisatie van de door de rijksoverheid opgestelde ZZS-lijst. De nieuwe ABM wordt net als voorheen relevant op het moment dat een aanvraag voor een vergunning, een actualisatie van de vergunning of een verzoek om (verruimend) maatwerk wordt voorbereid. Indien het initiatief bij het bedrijf ligt, is een vooroverleg tussen bedrijf en vergunningverlener van belang om te bepalen welke informatie zal worden overlegd. Is er sprake van een actualisatie, dan dient de vergunningverlener de noodzakelijke informatie in principe zelf te vergaren. Overweegt het bedrijf andere chemicaliën toe te passen dan voorheen, dan is een toets eveneens van belang en kan het resultaat aanleiding zijn voor het veranderen van de vergunning. Zodra een toets met behulp van de ABM in beeld komt, is het ten eerste van belang te inventariseren welke stoffen in het afvalwater kunnen geraken. Stoffen die geloosd worden, maar van nature ook in het oppervlaktewater voorkomen, zijn meestal snel in het eigen stoffenregister terug te vinden. Op deze stoffen is


Bezinktank.

veelal saneringsinspanning C van toepassing. Aan de hand van de ZZS-lijst en de veiligheidsinformatiebladen kan vervolgens worden nagegaan of, en zo ja welke, ZZS in het afvalwater kunnen geraken. Daarbij kan tevens gebruik worden gemaakt van het door Royal Haskoning opgestelde hulpmiddel. Is er geen risico op het lozen van een ZZS, is de oplosbaarheid groter dan 1mg/l en is een stof of mengsel evenmin voorzien van de H-zin 410, 411 of 412, dan geldt voor die lozingen over het algemeen saneringsinspanning B. Resteert een onderzoek naar die stoffen en mengsels waarop een of meerdere van de genoemde H-zinnen wel van toepassing is. Ook de zeer slecht oplosbare stoffen en mengsels zullen nader moeten worden beschouwd. Met name de afbreekbaarheid en de vetminnende eigenschappen zijn in dit stadium relevant om de uiteindelijke saneringsinspanning te kunnen bepalen.

Knelpunten De meeste informatie voor het bepalen van de saneringsinspanning kan worden afgelezen uit de veiligheidsinformatiebladen (voorheen aangeduid als MSDS, nu als VIB). Niet alle VIB’s zijn echter even zorgvuldig samengesteld, zodat gegevens over oplosbaarheid, vetminnendheid en de dosis-effectrelaties mogelijk niet op een VIB zijn terug te vinden. Daarnaast vermeldt de ABM dat de informatie op de VIB van mengsels

alleen gebruikt mag worden indien die informatie is verkregen uit gedegen onderzoek. Het lijkt er dus op dat veiligheidsinformatiebladen van mengsels die tot stand zijn gekomen door berekening niet gebruikt mogen worden. Ervaring leert dat veel toeleveranciers van oppervlaktebehandelaars veiligheidsinformatiebladen verstrekken die door berekening tot stand zijn gekomen. Van de lozers verwacht de overheid in zo’n geval een onderzoek, dat zich in eerste instantie richt op de individuele componenten van het mengsel. Daarna wordt met behulp van een door de overheid vervaardigd excelprogramma de saneringsinspanning voor het mengsel bepaald. Voor de ten behoeve van deze berekening te verzamelen gegevens verwijst de overheid naar de ECHA-database, onder de vermelding dat alleen informatie met betrouwbaarheidsfactor 1 of 2 toepasbaar is.

Tot slot Ook de vergunningverlener zal aan dit nieuwe systeem moeten wennen en dient aanvullend een imissietoets uit te voeren om het effect van de lozing op het ontvangende oppervlaktewater te beoordelen. Veel bedrijven lozen op een gemeentelijk riool. Zo’n lozing mengt zich met ander afvalwater en passeert een rioolwaterzuiveringsinstallatie voordat het geloosde water het oppervlaktewater bereikt. Een door de vergunningverlener uit te voeren immissietoets zal daarom niet snel leiden tot een meetbaar effect.

Mogelijk dat dit inzicht tijdens het vooroverleg mede bepalend is voor de aard en omvang van de te overleggen gegevens. De tijd zal leren of het overheid en bedrijfsleven lukt de methode op een zinvolle en uitvoerbare wijze toe te passen. Dit hangt tevens af van de snelheid en de bereidwilligheid van de toeleveranciers om de kwaliteit van de VIB te verbeteren. Ook hier ligt een taak voor de overheid. Een evaluatie binnen de branche kan de eventuele knelpunten detecteren. Zo nodig zal dan een gesprek met de overheid moeten volgen. ●

Meer informatie Een toelichting op de ABM: www.infomil.nl/ onderwerpen/klimaat-lucht/handboek-water/ thema’s/zzs/uitleg-werkwijze-abm/. De tekst van de ABM: www.infomil.nl/publish/ library/111/abm_2016.pdf. De ZZS-lijst: www.rivm.nl/rvs/Stoffenlijsten/ Zeer_Zorgwekkende_Stoffen Brochure over het omgaan met ZZS-stoffen: www.royalhaskoningdhv.com/nederland/~/ media/royalhaskoningdhvcorporate/files/ local/perspectives%20brochures%20etc/ reach-brochure/reach-brochure%20compleet. pdf?la=nl-nl Een door Royal HaskoningDHV opgestelde tool: www.royalhaskoningdhv.com/nl-nl/ nederland/specials/zzs-handreiking

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 37


vereniging ion

Schilderij voor de winnaar van de ION Borghardt Award Ziehier het schilderij dat de winnaar van de ION Borghardt Award 2016 zal krijgen. Het is gemaakt door kunstenaar Marcel Bastiaans die in de mei-editie van OT aan u is voorgesteld. Hier gaan we dieper in op het ontstaan van het schilderij. Wat kunnen we erin zien en waarom? Marcel Bastiaans legt uit.

“De vraag van ION was of ik een schilderij kon maken dat niet te groot was en een hoofd of een gezicht zou laten zien, omdat ideeën vaak in het hoofd ontstaan. Ook was er het verzoek om er onderdelen in te verwerken die een oppervlaktebehandeling hebben ondergaan. Ik vond het verzoek een fantastische uitdaging. Normaal gesproken werk ik vrij groot, maar nu is er een schilderij van 90 bij 90 centimeter.”

Liefde, balans en harmonie Wat de kleuren betreft, valt op dat er veel rood in het schilderij zit. “Dat rood staat voor liefde. Ik denk dat je pas echt innovatief kunt zijn als je aan iets werkt waar je liefde in kunt stoppen. Ook de kleur geel duikt regelmatig op in het schilderij. Dat komt doordat ik constant zoek naar balans. Het schilderij is ook verdeeld in een linker- en rechterdeel. Ik zie de vlakverdeling als muziek: er mag ritme in zitten, balans en harmonie. Dat klinkt misschien zwaar, maar ik ben de hele dag aan het zingen en spelen. Ik zie dit niet als werk.” Ook de metalen onderdelen in het schilderij zijn opvallend. “Ik ben naar bedrijven geweest om die dingen te krijgen en één bedrijf heeft mij

38 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

veel van die onderdelen meegegeven. De eigenaar daarvan kon mij daar ook van alles over vertellen. En verder heb ik dingen aangekocht en bij elkaar gezocht. Alle metalen voorwerpen in het schilderij zijn van diverse metalen en hebben een oppervlaktebehandeling ondergaan. Ze zijn bijvoorbeeld vernikkeld, verkoperd, gegalvaniseerd, geëmailleerd, gepoedercoat, gelakt, geanodiseerd, verzinkt of verchroomd. Ik vind dat het wel onderbouwd mag zijn, want het is een award voor een innovatieprijs en degene die hem krijgt, heeft er echt verstand van.”

Innovatie en groei “De bloem in het schilderij slaat op innovatie en groei. Maar ook op hoop en vertrouwen. Heb vertrouwen in jezelf en dan gaat het met dat wat je doet vanzelf ook goed. De bloem is bewust dicht, het is iets wat nog moet ontluiken. Het groeit naar het licht. Op een gegeven moment gaat de bloem open en dan is het idee er: wat is er mooier dan dat? Echt een ahaerlebnis. Als je iets ontdekt of verzint, dan is dat euforisch. Je bent dan echt iets aan het creëren, je bent de schepper van je idee: het begin van innovatie.”

De naam van het schilderij is We are one. “We zijn allemaal met elkaar verbonden. Als ik jou blij maak, zie ik jou blij worden en daar word ik ook blij van. Als ik jou iets aandoe, zie ik jou verdrietig worden en daar word ik ook weer verdrietig van. Wat ik jou heb gegeven, heb ik mezelf terugbezorgd. Op mijn website staat: my goal is to put a smile on your face. Dat klopt, maar ik moet eerst een smile op mijn face krijgen, anders krijg ik nooit een smile op jouw face.” Tot slot: het is niet zo te zien, maar het schilderij heeft 30 transparante lagen. Een gevolg daarvan is onder meer dat de kleurbeleving van het schilderij zal veranderen door het daglicht. ’s Winters zal het schilderij er bijvoorbeeld iets anders uitzien dan ‘s zomers. Ook nodigt het kunstwerk uit tot ontdekken. “Als de winnaar die dit krijgt er na vijf jaar nog iets nieuws in ontdekt, dan vind ik dat prachtig.” ●

Meer informatie www.marcelbastiaans.com www.vereniging-ion.nl


Het schilderij ‘We are one’ dat de winnaar van de ION Borghardt Award 2016 krijgt. De afmeting van het schilderij is 90 bij 90 centimeter. De kunstenaar Marcel Bastiaans zegt: “Als je goed kijkt, zie je allemaal Einsteins in het schilderij. Bij Einstein denkt men vaak aan wetenschap, maar Einstein gaat veel verder dan alleen wetenschap. Het gaat ook over energie. Ik pleit ervoor dat we meer gaan doen met energie. Gelijksoortige energie trekt elkaar aan en kan gecombineerd worden. Natuur en techniek kunnen heel goed samengaan zonder dat het één ten koste gaat van het ander. En Einstein zegt ook dat je zelf besluit geen tijd te hebben wanneer je zegt dat je geen tijd hebt. Je bent je eigen restrictie. Je hebt wel tijd.”

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 39


Op zoek naar samenwerkingspartners Distributeurs van behandelde aluminium producten voor diverse markten Het Enterprise Europe Netwerk, actief in 54 landen (ook buiten Europa), is gericht op brede ondersteuning van het MKB bij internationale samenwerking op het gebied van onderzoek, technologie en commercie. Het Enterprise Europe Netwerk valt onder RVO: de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Bij deze organisaties staan adviseurs klaar die bedrijven helpen bij het vinden van zakenpartners in de landen van het netwerk, en zelfs daarbuiten.

Meer informatie Voor vragen over internationale betrekkingen is Enterprise Europe Network bereikbaar onder nummer 088-4440777. Voor meer informatie over het dienstenpakket wordt verwezen naar www.EnterpriseEuropeNetwork.nl. Reageren op de hier vermelde technologieaanbiedingen en -verzoeken kan bij: Tom Reijn Tel. 088-6025299 tom.reijn@RVO.nl www.enterpriseeuropenetwork.nl Noot van de redactie: Hiernaast volgen de titels en samenvattingen van enkele partnerverzoeken en -aanbiedingen uit de database van Enterprise Europe Network NL. De redactie neemt geen verantwoording voor de voorgestelde oppervlaktebehandelingsconcepten, uitspraken aangaande levensduurverwachtingen, accuraat gebruik van bepaalde vakterminologie voor de betreffende toepassing en dergelijke. De vervaldata zijn indicatief: doorgaans kan enkele weken later nog gereageerd worden.

40 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

Aanbod uit Spanje, referentie: BOES20150130001, geldig tot 05-07-2016

SAMENVATTING Een Spaans bedrijf dat gespecialiseerd is in oppervlaktebehandeling, poedercoaten en anodiseren van aluminium producten is op zoek naar distributeurs van behandelde aluminium producten in markten als transport, de maritieme sector, architectuur, decoratie en design, enzovoort. Ook zoekt men mogelijke partners die de oppervlaktebehandeling van aluminium willen uitbesteden.

Beschrijving Het Spaanse bedrijf is gespecialiseerd in aluminium producten voor sectoren als transport, de maritieme sector, architectuur (buiten- en interieurtoepassingen), decoratie en design, enzovoort. Het bedrijf verzorgt oppervlaktebehandeling, poedercoaten en anodiseren van de volgende aluminium producten, afgestemd op de vraag van de klant: - Spoelen - Vlakke platen - Geperforeerde platen - Profieldakproducten. Ook biedt het bedrijf de volgende diensten: - Het anodiseren van allerlei metalen oppervlakken: daken, plafonds, deuren, behandelingsplaten, stucwerk, enzovoort.

- Het coaten van afgewerkte metalen oppervlakken in welke vorm of grootte dan ook: daken, geperforeerde plafonds, deuren, behandelingsplaten, stucwerk, enzovoort. Dit geldt voor alle verschillende delen, dwarslijnen, snijwerk van condensor of plaat, enzovoort.

Gezochte partner Het bedrijf wil haar internationale activiteiten uitbreiden met behulp van betrouwbare distributeurs van de door haar behandelde aluminium producten in markten zoals transport, de maritieme sector, architectuur, decoratie & design, enzovoort. Daarnaast is de anodisatieen coatingservice via onderaanbesteding beschikbaar voor ieder bedrijf dat behoefte heeft aan een dergelijke dienstverlening.

Voordelen en innovaties - Het bedrijf maakt gebruik van topkwaliteit metaal met een zeer hoge homogeniteit. - Het bedrijf beschikt over drie volcontinupoedercoatinglijnen, anodisatie per lot, snijlijnen en PVC-polyester-filmfabricage. Als het op maatwerk aankomt, is het bedrijf een stuk flexibeler dan de meeste concurrenten. - Een brede internationale ervaring. - De nieuwste technologieĂŤn op het gebied van anodiseren en coaten in om de hoogste kwaliteit te krijgen. â—?


Innovatief proces voor het verkrijgen van lichte en goedkope aluminium smeedstukken, met een verbeterde weerstand tegen corrosie aanbod uit Spanje referentie: TOES20150514002 geldig tot 06-07-2016

SAMENVATTING Een Spaans bedrijf heeft een proces ontwikkeld voor het verkrijgen van aluminium smeedstukken die lichter en goedkoper zijn dan traditionele koperlegeringen, en met een betere weerstand tegen corrosie. Ze kunnen in elke omgeving worden gebruikt, zelfs omgevingen met hoge vochtigheid: badkamers, nautische en automobielindustrie, bouwmaterialen voor buitengebruik. Het bedrijf zoekt partners die dit proces in hun productie opnemen en de resulterende smeedstukken op de markt brengen.

BESCHRIJVING Als leverancier voor industrieën die verwant zijn met de automobielbranche, badkameraccessoires, kleppen, afsluiters, tools, etc., is het Spaanse bedrijf werkzaam op het gebied van smeden, stampen en bewerken van non-ferro materialen, evenals Mg, OF-Cu, Ti, AISI 316 en loodvrije messingmaterialen. Van oudsher worden aluminium goederen, om redenen van corrosie, verkregen door gieten. Het gebruik van aluminium zelf

kan het gewicht van producten en hun prijs verlagen. Desondanks is het gebruik van aluminium tot nu toe beperkt, vanwege zijn lage corrosieweerstand. Het ontwikkelde proces bestaat uit het coaten van aluminium delen die zijn verkregen door smeden, waardoor aluminium smeedstukken kunnen worden geproduceerd die lichter zijn dan traditioneel messing en met een betere corrosieperformance. Deze lichtgewicht en corrosiewerende producten kunnen worden gebruikt in elk denkbaar klimaat, zelfs milieus met hoge luchtvochtigheidsparameters. Het Spaanse bedrijf wil in contact komen met bedrijven die geïnteresseerd zijn in het gebruik van dit soort materialen met een verhoogde corrosiewerendheid. Ze kunnen ook deelnemen in allerlei projecten om producten of materialen met verbeterde eigenschappen te ontwikkelen of op maat te maken voor een specifieke branche.

GEZOCHTE PARTNER

commerciële overeenkomst met technische ondersteuning of technische samenwerkingsovereenkomst. Het bedrijf zoekt een industriële partner die geïnteresseerd is in het produceren of marketen van producten die zijn verkregen met het ontwikkelde proces, voor toepassing in allerlei sectoren.

VOORDELEN EN INNOVATIES Het belangrijkste voordeel van het ontwikkelde proces is dat aluminium smeedstukken worden verkregen met verbeterde eigenschappen in vergelijking tot traditionele messing smeedstukken: - Lichter gewicht - Lagere kosten/prijs - Hogere corrosieweerstand Met het nieuwe proces zijn allerlei stukken in aluminium beschikbaar voor omgevingen met een hoge corrosiegraad en/of vochtige omgevingen. ●

Partners voor een productieovereenkomst,

Staalcomponenten beter bestand tegen wrijving, corrosie en hoge temperaturen. Aanbod uit Polen, REFERENTIE: TOPL20150706002, GELDIG TOT 23-07-2016

SAMENVATTING Een groep wetenschappers aan een technische universiteit in Polen heeft een bewerkingsmethode ontwikkeld om de eigenschappen van slijtvaste staalcomponenten te verbeteren. Dankzij het gebruik van gasnitratie en siliciumaluminium suspensies hebben elementen die worden blootgesteld aan wrijving, corrosie en hoge temperaturen een langere levensduur. De onderzoekers zijn op zoek naar partners in de staalindustrie die geïnteresseerd zijn in het kopen van een licentie.

Beschrijving Een groep Poolse wetenschappers heeft een oppervlaktebehandelingstechnologie ontwikkeld die de levensduur van constructiematerialen verlengt. De nieuwe technologie is met name geschikt voor bouwelementen gemaakt van corrosiewerende legeringen die worden bloot-

gesteld aan wrijving, corrosie en hoge temperaturen. De aangeboden technologie is gebaseerd op het gebruik van gasnitratie-behandelingen en het behandelen van staalelementen met silicium-aluminium suspensies. De onderzoekers zijn op zoek naar partners, met name producenten van slijtvaste staalelementen evenals bedrijven die diffusiebehandeling van staalcomponenten aanbieden.

Taak van de partner De partner dient een licentie te kopen en het werk te organiseren om de technologieën aan te passen aan specifieke omstandigheden. De wetenschappers zullen de implementatie ondersteunen en deelnemen aan het technologieaanpassingsproces.

Gezochte partner

in de staalindustrie die geïnteresseerd is in het kopen van een licentie. De aangeboden technologie moet worden aangepast aan de specifieke omstandigheden van de partner. De wetenschappers zullen daarom deelnemen in het aanpassings- en implementatieproces en knowhow overdragen aan de partner.

Voordelen en innovaties - de bewerking van slijtvast staal vergroot de hardheid en tribologische weerstand ervan, zonder anticorrosie-eigenschappen te verslechteren. - de aangeboden technologie verlengt de levensduur van elementen van technologische apparatuur en machineonderdelen die worden blootgesteld aan carbureren, nitreren en oxidatie met 50%, vergeleken met andere beschikbare methoden. ●

De onderzoekers zijn op zoek naar een partner

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 41


Terugblik Column

Zelfreinigende biocide coating Aanbod uit Italië, REFERENTIE: TOIT20160203001, GELDIG TOT 19-02-2017

SAMENVATTING Een onderzoeksteam van een Italiaanse universiteit met expertise in nieuwe materialen heeft een innovatieve biocide zelfreinigende coating ontwikkeld van anorganische verbindingen, die gebruikt kan worden in de automotive, huishoudelijke apparatuur en textielbranche. De coating werkt efficiënt en snel, en is zeer duurzaam. Het onderzoeksteam is op zoek naar industriële bedrijven die geïnteresseerd zijn in een technische samenwerkingsovereenkomst.

Beschrijving

De voorgestelde technologie is gebaseerd op nano-titaniumdioxide (TiO2) anataas en zilver ionen (Ag+) op ultraporeuze nano-glasbolletjes, verwerkt in organische en organisch-anorganische hybride harsen. De techniek betreft de dispersie van anorganische vulstoffen in een aantal oplosbare of watergedragen thermohardende harsen door shear-mengen en toevoeging van oppervlakteactieve stoffen. Het eindresultaat is een homogene suspensie van de biocide basis (de nano-vulstoffen) in allerlei harssoorten, die vervolgens via sprayen of andere conventionele depositietechnieken op het te beschermen oppervlak kunnen worden aangebracht.

Gezochte partner Het onderzoeksteam zoekt industriële bedrijven, actief in de automotive, huishoudelijke apparatuur of textielbranche, die geïnteresseerd zijn in zelfreinigende coatings. Gedacht wordt aan een partnerschap op basis van een technische samenwerkingsovereenkomst om de technologie aan te passen aan de behoeften van de partner, waarbij de expertise van de ontwikkelaar en de productiefaciliteiten van de partner worden ingezet.

Voordelen en innovaties - De coating is zelfreinigend volgens een gestandaardiseerde testprocedure. - De combinatie van titaniumdioxide en zilverionen maakt gebruik van de coating in zowel donkere als lichte omgevingen mogelijk. - De coating heeft een lange levensduur en draagt bij aan een duurzaam milieu. ●

Energieoplaadpunt Wellicht heeft u de afgelopen maanden al een beetje kleur op uw gezicht gekregen door de zon. Nu met de vakantie voor de boeg is het risico groot dat dat binnenkort wat vaker gaat gebeuren. Maar vakantie betekent ook: weg van de vertrouwde plekken, mensen en ontmoetingen. Voor sommigen iets waar ze een jaar naar uitkijken, voor anderen iets waar ze een beetje beteuterd van worden. Om niet te zeggen: wat wit om de neus. In plaats van dat men bijtankt, loopt de energie weg.

Jaap van Peperstraten Hoofdredacteur Oppervlaktetechnieken

De laatste grenzen in het gevecht tegen bacteriën en schimmels die pathogeen zijn voor mens en dier bestaan uit de ontwikkeling van nieuwe en krachtige desinfectie-strategieën op basis van traditionele chemische verbindingen of gefunctionaliseerde coatings. De eerste methode is verontreinigend en kan leiden tot bacteriële resistentie. Daarom is er veel aandacht voor de ontwikkeling van biocide coatings die worden gekenmerkt door milieuvriendelijkheid en lage managementkosten. Deze coatings kenmerken zich door de chemische koppeling of de immobilisatie tussen anorganische- of organische bacteriedodende verbindingen, en de polymere matrix. Terwijl organische verbindingen vanwege hun kosten en moeizame immobilisatie zelden worden gebruikt, is het gebruik van anorganische verbindingen als alternatieve technologie steeds meer in opkomst.

Gelukkig is er een oplossing. Uw branchevereniging heeft ervoor gezorgd dat er op regelmatige afstand naar uw vakantiebestemming zogenoemde energieoplaadpunten zijn geïnstalleerd. Ook in de bekende vakantielanden zijn die regelmatig te vinden in de buurt van toeristische attracties. Ze zijn te herkennen aan het logo op metalen schilden die meestal op bomen zijn bevestigd. Het hierboven gefotografeerde punt bevindt zich in Eemnes, vlakbij de aldaar zeer bekende theetuin. Wie heeft immers gezegd dat u ver weg moest? Hoe dan ook: de redactie van uw vakblad wenst u een zeer prettige vakantie en hoopt u allen weer uitgerust en in goede gezondheid aan te treffen na de vakantieperiode! ● oppervlaktetechnieken@ ellemmi.nl

42 | Oppervlaktetechnieken juni 2016


brancheregister Uw bedrijf in het brancheregister? Voor een standaardvermelding van 3 regels in één rubriek betaalt u per jaar slechts €330,-. Bij plaatsing logo in full colour per jaar €305,- ongeacht het aantal rubrieken. Voor informatie over een vermelding in het brancheregister kunt u contact opnemen met Vincent IJff, tel: 070 399 00 00 / vincent@jetvertising.nl

advies projectbureau / oppervlaktebehandeling- / coating-industrie

afzuiginstallaties

Certificering Sir John b.v. T. 0182-396931 / F. 0182-396937 info@sir-john.nl / www.sir-john.nl

Straaltechniek Int. b.v. www.straaltechniek.net B & B Coating Techniek T. 053-4357707 www.bb-coating-techniek.nl

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 T. Kontich (BE): +32 (0)3 450 37 10 www.chemetall.com info.benelux@chemetall.com www.coatingsystemenvanderlans.nl

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

anodemanden (titaan)

MEPACO b.v. T. 071-5892863

Vecom Group T. 010-5930299 / F. 010-5930225 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com

beschermkapjes, pluggen, tape

Afvalwaterbehandelinginstallaties

EnviroChemie b.v. T. +31 (0)23 542 69 13 / F. +31 (0)23 542 69 14 sales@enviro-chemie.nl www.enviro-chemie.nl

chemicaliën/ opp. behandeling

anoden (titaan) Parlevinkerweg 34, 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu MAGNETO Special Anodes b.v. T. 010-2620788 / F. 010-2620201 www.magneto.nl

anodiseer (ophangrekken)

bakken, kunststof C.K.B.Boxtel T. 0411- 682939

HAWKING The green technology supply house

C&T Technics T. 0413-331083 / F. 0413-331195 epsi@ct-technics.nl / www.ct-technics.nl

Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se

beitsen/passiveren

afvoer gevaarlijk afval

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 Kontich (BE): +32 (0)3 450 37 10 www.chemetall.com info.benelux@chemetall.com

Vecom Group T. 010-5930299 / F. 010-5930225 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com

C&T Technics T. 0413-331083 / F. 0413-331195 epsi@ct-technics.nl / www.ct-technics.nl

HAWKING The green technology supply house

HAWKING Benelux b.v. T. + 31 (0) 73 656 5232 www.hawkingbenelux.com

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 T. Kontich (BE): +32 (0)3 450 37 10 www.chemetall.com info.benelux@chemetall.com

Official Benelux dealer

MEPACO b.v. T. 071-5892863 Coatingsystemen Van der Lans T. +31(0)614306694 info@coatingsystemenvanderlans.nl www.coatingsystemenvanderlans.nl

TÜV Rheinland Nederland b.v. T. 088-8887888 / F. 088-8887879 info@nl.tuv.com / www.tuv.com/coatings

HAWKING Benelux b.v. T. + 31 (0) 73 656 5232 www.hawkingbenelux.com

Kluthe Benelux b.v. T. +31 (0)172-516 000 / F. +31 (0)172-439 494 info@kluthe.nl / www.kluthe.nl

HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

Vecom Group T. 010-5930299 / F. 010-5930225 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com

brandwerende / brandvertragende coatings

chemisch / technisch reinigen

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

Vecom Group T. 010-5930299 / F. 010-5930225 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com

chemisch nikkel

Enthone b.v. T. (+31)73-6280111 / F. (+31)73- 6219283 www.enthone.nl

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 43


MacDermid Benelux b.v. T. 076-5021940 / F. 076-5034876 www.macdermid.com/industrial

coatinginstallaties service & onderhoud

filters (andreae, columbus industries)

M?BJ;9M;HAJ$EEALEEHK

Wiltec b.v. T. 0413-244444 / F. 0413-244499 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

filters (overspray) Emotech b.v. T. 053-4301500 / F. 053-430 49 81 info@emotech.nl / www.emotech.nl

Renztech T. 0172 - 475954 j.renzenbrink@planet.nl

Filter Service Heerenveen T. 0513-633900 / F. 0513-633888 info@filterservice.nl / www.filterservice.nl

elektrostatisch poederspuiten, installaties

MSP Systems b.v. T. 053-4303937 www.mspsystems.nl

Wagner Systemen Nederland T. 030-2410688 / F. 030-2410765 info@wagnersystemen.nl

elektrostatisch natlakken

hardchroom baden (kunststof)

Enthone b.v. T. (+31)73-6280111 / F. (+31)73- 6219283 www.enthone.nl

Enthone b.v. T. (+31)73-6280111 / F. (+31)73- 6219283 www.enthone.nl

glasparelstraalcabines

Hittebestendige en non-stick coatings

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

filters & pompen Corode T. 0411 - 68 55 0

Droogapparatuur

IST Benelux b.v. T. 055-5050014 www.ist-uv.nl / info@bnl.ist-uv.com

galvanotechniek, installaties

Mefiag Filters & Pumps b.v. Heerenveen T. 0513-630230 / F. 0513-632233 info@mefiag.com / www.mefiag.com

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 / F. 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

Oxyplast Belgium n.v. T.+32 9 3267920 / F.+31 9 3370159 info@oxyplast.be / www.protechpowder.com

Straaltechniek Int. b.v. www.straaltechniek.net

haken Hendor Pumps & Filters T. 0497-339389 / F. 0497-381593 info@hendor.com / www.hendor.com

galvanotechniek, glansmiddelen

Enthone b.v. T. (+31)73-6280111 / F. (+31)73- 6219283 www.enthone.nl

HAWKING The green technology supply house

HAWKING Benelux b.v. T. + 31 (0) 73 656 5232 www.hawkingbenelux.com

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

industriĂŤle luchtbehandeling en warmteterugwinning

Parlevinkerweg 34 / 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu Official Benelux dealer

Energy Partners Systems b.v. T. 026-4720350 / F. 026-4721507

industriĂŤle reiniging C&T Technics T. 0413-331083 / F. 0413-331195 epsi@ct-technics.nl / www.ct-technics.nl

Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se

Chemetall b.v. T. Oss (NL): +31 (0)412 68 18 88 Kontich (BE): +32 (0)3 450 37 10 www.chemetall.com info.benelux@chemetall.com

HAWKING The green technology supply house

Rasco Verfspuitapparatuur T. 010-437 0166 / F. 010-415 1491 www.rasco-clemco.nl

filters

Magistor b.v. T. 0548- 519401 / F. 0548-517619 info@magistor.nl / www.magistor.nl

MacDermid Benelux b.v. T. 076-5021940 / F. 076-5034876 www.macdermid.com/industrial

Surtec Benelux b.v. T. (077) 308 15 90 / F. (077) 476 20 33 heh@surtecbenelux.com / www.surtec.com

HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

MBS Ophangsystemen T. 040-2931663 / F. 040-2932262 info@mbs-online.nl / www.mbs-online.nl

Kluthe Benelux b.v. T. +31 (0)172-516 000 / F. +31 (0)172-439 494 info@kluthe.nl / www.kluthe.nl

hangbaansystemen

Railtechniek van Herwijnen b.v. T. 0344-616363 / F. 0344-611072 info@railtechniek.nl / www.railtechniek.nl 44 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

HAWKING Benelux b.v. T. + 31 (0) 73 656 5232 www.hawkingbenelux.com

Vecom Group T. 010-5930299 / F. 010-5930225 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com


kleur & glans

lakstraten

Metalliseren/Schooperen M?BJ;9M;HAJ$EEALEEHK

Admesy b.v. Inline kleur & lichtmeting www.admesy.com

T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

kleurenwaaiers Hellema Kleur kaarten Harderwijk The Netherlands

l uw Voor a aties resent p r u e rs l k waaie & n e kaart or Ral ook vo WWW.HELLEMAKLEURKAARTEN.NL

Energy Partners Systems b.v. T. 026-4720350 / F. 026-4721507

Wiltec b.v. T. 0413-244444 / F. 0413-244499 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl Amitech b.v. T. 0341-429059 / F. 0341-429068 info@amitech.nl / www.amitech.nl

naverbrandingsinstallaties

moffelovens Energy Partners Systems b.v. T. 026-4720350 / F. 026-4721507

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

marine coatings / Scheepvaartlakken

KTL/ATL lakken

Emotech b.v. T. 053-4301500 / F. 053-430 49 81 info@emotech.nl / www.emotech.nl

onderhoud aan straalinstallaties en werpstralers

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

natlakken (afdekmaterialen) Official Benelux dealer

HAWKING The green technology supply house

HAWKING Benelux b.v. T. + 31 (0) 73 656 5232 www.hawkingbenelux.com

Kunststoflakken

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

laagdiktemeters

Helmut Fischer Meett. b.v. Tarasconweg 10, Eindhoven T. 040-2482255 / F. 040-2428885 www.helmutfischer.nl netherlands@helmutfischer.nl

NauMetrics PMI T. 074-3490022 / F. 084-0037042 info@naumetrics.nl / www.naumetrics.nl

Verlab-Oxford Instruments T. 0162-320633 / F.0162-322907 info@verlab.nl / www.verlab.nl

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

metaal oppervlaktebehandeling

CZL Tilburg b.v. T. 013-5703370 / F. 013-5704906 info@czltilburg.nl / www.czltilburg.nl

Multinal Group T. 088-2055300 / F. 088-2055301 info@multinal.com / www.multinal.com

Surface Treatment Ned. Maasbracht / T. 0475-463835 www.surfacetreatment.nl info@surfacetreatment.nl

Vecom Group T. 010-5930299 / F. 010-5930225 info@vecom-group.com / www.vecom-group.com

C&T Technics T. 0413-331083 / F. 0413-331195 epsi@ct-technics.nl / www.ct-technics.nl

Kaltenbach Benelux b.v. T. +31 (0)88 88 98 900 info@kaltenbach.nl / www.kaltenbach.com

Renztech T. 0172 - 475954 j.renzenbrink@planet.nl / www.renztech.nl Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se

HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

Rösler Benelux b.v. T. 0412-646600 / F. 0412-646046 rosler-nl@rosler.com / www.rosler.nl

ontbramen

natlakspuitapparatuur

Nordson Benelux b.v. Bergerstraat 10, 6226 BD Maastricht T. 043 - 3526000 poeder.info@nl.nordson.com www.nordson.nl

Paint It The Application Company T. 0318-643 260 / F. 0318-643 042 info@paintit.nl / www.paintit.nl

Rasco Verfspuitapparatuur T. 010-4370166 / F. 010-4151491 www.rasco-clemco.nl

Rösler Benelux b.v. T. 0412-646600 / F. 0412-646046 rosler-nl@rosler.com / www.rosler.nl

ontlakken (in loon)

Thermo-Clean n.v. België T. 0032-13539060

Ontlakkingsovens/ Thermische Reinigingsovens

Pyrox b.v.b.a. T. +32 14 762377 / F. +32 14 762379 info@pyrox.be / www.pyrox.be

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 45


ontvettingsinstallaties

Kermad Machinebouw b.v. info@kermad.nl / www.kermad.nl

Leering Hengelo b.v. T. 074-2558281 / F. 074-2422373 info@leering.nl / www.leering.nl

ontvettingsmiddelen

Enthone b.v. T. (+31)73-6280111 / F. (+31)73- 6219283 www.enthone.nl

HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

MBS Ophangsystemen T. 040-2931663 / F. 040-2932262 info@mbs-online.nl / www.mbs-online.nl

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

poederlakken/ poedercoatings MBS Ophangsystemen T. 040-2931663 / F. 040-2932262 info@mbs-online.nl / www.mbs-online.nl

Ophangrekken voor Galvano en Laktechniek

AkzoNobel Powder Coatings Benelux T. +32 (0)2 254 77 51 / F. +32 (0)2 254 77 57 www.akzonobel.com/powder

MSP Systems b.v. T. 053-4303937 www.mspsystems.nl

pompen (magnetisch aangedreven) Corode T. 0411-685500

MEPACO b.v. T. 071-5892863

EUROLACKE Tiel Axalta Coating Systems T. 0344-620662 / F. 0344-617079 info@eurolacke.nl / www.eurolacke.nl

ovens

protective coatings

HAWKING The green technology supply house

HAWKING Benelux b.v. T. + 31 (0) 73 656 5232 www.hawkingbenelux.com

T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

MacDermid Benelux b.v. T. 076-5021940 / F. 076-5034876 www.macdermid.com/industrial

Surtec Benelux b.v. T. (077) 308 15 90 / F. (077) 476 20 33 heh@surtecbenelux.com / www.surtec.com

ophanghaken voor lakstraten/poedercoaten

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se

Official Benelux dealer

C&T Technics T. 0413-331083 / F. 0413-331195 epsi@ct-technics.nl / www.ct-technics.nl

Epifatech T. +46 371 51 1685 / F. +46 371 14 996 order@epifatech.se / www.epifatech.se

HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

46 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

Delfzijl 0596-614135 Rhenen 0318-472020 info@petsonpaints.com / www.petsonpaints.com

poederspuitapparatuur

pvd coatings

poedercoating (afdekmaterialen)

Official Benelux dealer

C&T Technics T. 0413-331083 / F. 0413-331195 epsi@ct-technics.nl / www.ct-technics.nl

TIGER Coatings Belgium b.v.b.a T. +32 (0)89700016 / F. +32 (0)89567858 www.tiger-coatings.com

Energy Partners Systems b.v. T. 026-4720350 / F. 026-4721507

Parlevinkerweg 34, 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu Parlevinkerweg 34, 5928 NV Venlo T. +31 (0)77 396 81 49 info@citakubv.eu / www.citakubv.eu

Oxyplast Belgium n.v. T.+32 9 3267920 / F.+31 9 3370159 info@oxyplast.be / www.protechpowder.com

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

MSP Systems b.v. T. 053-4303937 www.mspsystems.nl

Nordson Benelux b.v. Bergerstraat 10, 6226 BD Maastricht T. 043 - 3526000 poeder.info@nl.nordson.com www.nordson.nl

Wagner Systemen Nederland T.030-2410688 / F.030-2410765 info@wagnersystemen.nl

Dekracoat De Maas 22G, 5684 PL Best T. 040 262 80 70 info@dekracoat.nl / www.dekracoat.nl

reinigingsinstallaties

Energy Partners Systems b.v. T. 026-4720350 / F. 026-4721507

Kermad Machinebouw b.v. info@kermad.nl / www.kermad.nl

poederspuitcabines

T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

Leering Hengelo b.v. T. 074-2558281 / F. 074-2422373 info@leering.nl / www.leering.nl


shotpeenen

Straaltechniek Int. b.v. www.straaltechniek.net Straaltechniek Int. b.v. www.straaltechniek.net

Straaltechniek Int. b.v. www.straaltechniek.net

straalinstallaties

spuitcabines Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

T. 0495 - 592 210 / F. 0495 - 588 881 www.oppervlaktebewerking.com verhoevenop@gmail.com

T. +32 5083 1183 www.belmeko.be Clemco Straalapparatuur T. 010-4370592 / F. 010-4151491 www.rasco-clemco.nl Emotech b.v. T. 053-4301500 / F. 053-430 49 81 info@emotech.nl

Energy Partners Systems b.v. T. 026-4720350 / F. 026-4721507

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

Holtrop & Jansma b.v. Dokkum T. 0519 32 91 00 www.holtrop-jansma.com

M?BJ;9M;HAJ$EEALEEHK

Wiltec b.v. T. 0413-244444 / F. 0413-244499 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

Hevami Oppervlaktetechniek T. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 / F. 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

Kaltenbach Benelux b.v. T. +31 (0)88 88 98 900 info@kaltenbach.nl / www.kaltenbach.com

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 / F. 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

Leering Hengelo b.v. T. 074-2558281 / F. 074-2422373 info@leering.nl / www.leering.nl

Straal- en conserveringsinstallaties

Kaltenbach Benelux b.v. T. +31 (0)88 88 98 900 info@kaltenbach.nl / www.kaltenbach.com

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 / F. 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

Leering Hengelo b.v. T. 074-2558281 / F. 074-2422373 info@leering.nl / www.leering.nl

Magistor b.v. T. 0548- 519401 / F. 0548-517619 info@magistor.nl / www.magistor.nl

straalkasten Straaltechniek Int. b.v. www.straaltechniek.net Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Straalmiddel Nederland Wheelabrator-Allevard Holland T. 0341 563831 / F. 0341 494114

stralen (afdekmaterialen) Official Benelux dealer

Leering Hengelo b.v. T. 074-2558281 / F. 074-2422373 info@leering.nl / www.leering.nl

Hevami Oppervlaktetechniek T. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl

C&T Technics T. 0413-331083 / F. 0413-331195 epsi@ct-technics.nl / www.ct-technics.nl

Holland Mineraal b.v. T. 0570-621161 / F. 0570-634336 www.hollandmineraal.nl

straalcabines

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

T. +32 9218 7180 / F. +32 9233 0831 metals.benelux@cellmark.com www.wheelabratorgroup.com

Airblast-Abrasives b.v. T. 072-5715569 / F. 072-5714340 info@airblast-abrasives.com www.airblast-abrasives.com

LTC International Vacuümstraalapparatuur T. 078-641 80 50 / F. 078-641 80 80 info@ltc-international.nl www.ltc-international.nl

straalmiddelen

HangOn b.v. T. 077-3999630 / F. 077-3988419 info@hangon.co / www.hangon.co

tanks (kunststof) T. +32 9218 7180 / F. +32 9233 0831 Metals.benelux@cellmark.com www.ervinamasteel.eu

C.K.B. Boxtel T. 0411-682939

technisch onderzoek

Rösler Benelux b.v. T. 0412-646600 / F. 0412-646046 rosler-nl@rosler.com / www.rosler.nl Eurogrit b.v., Papendrecht T. 078-6546770 / F. 078-6449494 info.eurogrit@sibelco.com www.eurogrit.com / www.sibelco.eu

TÜV Rheinland Nederland b.v. T. 088-8887888 / F. 088-8887879 info@nl.tuv.com / www.tuv.com/coatings

Oppervlaktetechnieken juni 2016 | 47


titaan (bevestigings-) materialen

verhuizingen van coatinginstallaties

MEPACO b.v. T. 071-5892863

Renztech T. 0172 - 475954 j.renzenbrink@planet.nl / www.renztech.nl

transportsystemen

Emotech b.v. T. 053-4301500 / F. 053-430 49 81 info@emotech.nl / www.emotech.nl

Kaltenbach Benelux b.v. T. +31 (0)88 88 98 900 info@kaltenbach.nl / www.kaltenbach.com

Railtechniek van Herwijnen b.v. T. 0344-616363 / F. 0344-611072 info@railtechniek.nl / www.railtechniek.nl

verfspuitapparatuur

CAP Industrial b.v. tel- 010-4374737/ F.-010-2623190 info@cap-industrial.nl / www.cap-industrial.nl

Paint It The Application Company T. 0318-643 260 / F. 0318-643 042 info@paintit.nl / www.paintit.nl

Rasco Verfspuitapparatuur T. 010-4370166 / F. 010-4151491 www.rasco-clemco.nl

Twee-componenten apparatuur

M?BJ;9M;HAJ$EEALEEHK

Wiltec b.v. T. 0413-244444 / F. 0413-244499 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

Technospray Spuitapparatuur T. 0168-382111 / F. 0168 380780 info@technospray.nl / www.technospray.nl

voorbehandelingsinstallaties

T. +32 5083 1183 www.belmeko.be

Emotech b.v. T. 053-4301500 / F. 053-430 49 81 info@emotech.nl / www.emotech.nl

Energy Partners Systems b.v. T. 026-4720350 / F. 026-4721507

Glasbeek Finish b.v. T. +31 (0)182 322 422 info@glasbeek.com / www.glasbeek.com

waterbehandeling

BWT Nederland b.v. T. +31 (0)88 750 90 00 / F. +31 (0)88 750 90 90 www.bwtnederland.nl

werpstralers

Airblast b.v. T. +31 (0)72 5718002 info@airblast.com / www.airblast.com

Hevami Oppervlaktetechniek T. 0413-376602 www.straalinstallaties.nl

Kaltenbach Benelux b.v. T. +31 (0)88 88 98 900 info@kaltenbach.nl / www.kaltenbach.com

Leering Hengelo b.v. T. 074-2558281 / F. 074-2422373 info@leering.nl / www.leering.nl

Straaltechniek Int. b.v. www.straaltechniek.net

M?BJ;9M;HAJ$EEALEEHK

UV en EBC Lak

Voor coatings met meer waarde en minder kosten ELA Coatings b.v. T. +31 (0)24 373 99 88 / +31 (0)6 150 500 54 e.lagerweij@elacoatings.com www.elacoatings.com

verduurzamen van metaal

Wiltec b.v. T. 0413-244444 / F. 0413-244499 sales@wiltec.nl / www.wiltec.nl

verwarmings- en koelelementen (titaan en rvs)

MEPACO b.v. T. 071-5892863

verwarmingselementen

EnviroChemie b.v. T. +31 (0)23 542 69 13 / F. +31 (0)23 542 69 14 sales@enviro-chemie.nl www.enviro-chemie.nl

T. +32 9218 7180 / F. +32 9233 0831 metals.benelux@cellmark.com www.wheelabratorgroup.com

MAGNETO Special Anodes b.v. T. 010-26207 88 / F. 010-2620201 www.magneto.nl

Corode T. 0411-685500 B ESCHERM ING EN KLEUR

Dé Duplexspecialist met: - eigen transport - één aanspreekpunt - één factuur - één garantieverlener verkoop@rotocoat.nl / www.rotocoat.nl

verwarmingselementen (teflon) Corode T. 0411-685500

brancheregister Uw bedrijf in het brancheregister? Voor een standaardvermelding van 3 regels in één rubriek betaalt u per jaar slechts €330,-. Bij plaatsing logo in full colour per jaar €305,- ongeacht het aantal rubrieken. Voor informatie over een vermelding in het brancheregister kunt u contact opnemen met Vincent IJff, tel: 070 399 00 00 / vincent@jetvertising.nl

48 | Oppervlaktetechnieken juni 2016

Profile for Jetvertising b.v.

Oppervlaktetechnieken juni 2016  

Oppervlaktetechnieken juni 2016