Page 1

maguza Afgiftekantoor Antwerpen X, Maguza 83, Tijdschrift – kwartaalblad, jan – feb – maa 2011, v.u. Johnny Van der Straeten, Universitair Ziekenhuis Antwerpen, Wilrijkstraat 10, 2650 Edegem

zorgmagazine van het UZA – januari 2011 – #83

Genetica Elke baby een genen-paspoort

Verkoudheden Koud, kouder, verkouden!

Spoed of huisarts De spoed, voor alles goed?

Dossier beroerte: altijd een noodgeval

Herkent u een beroerte of CVA? www.maguza.be


advertentie

Lig jij ook zo zalig in een

?

Ergonomische relaxzetels met zero-gravity positie • • • • •

vermindert en voorkomt rugpijn stimuleert de bloedcirculatie ontspant bij spataders en oedeem verhoogt de longcapaciteit verlaagt de hartslag

Een aanrader voor sportmensen en mensen met een staand of zwaar beroep. Aangeraden door artsen, kinesisten en binnenhuisarchitecten.

Oudere toonzaalmodellen aan sterk verminderde prijzen.

Wij laten u niet zomaar zitten Een Fitformzetel is dan ook niet zomaar een zetel. Fitform combineert een goede zithouding met functionaliteit, optimaal comfort en een fraaie vormgeving. Een Fitformzetel is de enige zetel die volledig op maat wordt gemaakt : zowel zithoogte als zitdiepte worden aangepast aan de gebruiker. Daarom is het geen massaproduct, maar een arbeidsintensief product met nog grotendeels handwerk. Voor elke afzonderlijke zetel nemen we de tijd en ieder zitmeubel wordt gemaakt met vakmanschap en toewijding.

Bezoek ons voor een proefzit. U bent van harte welkom ! Fitform laat je in alle posities comfortabel zitten.

VANAF JANUARI 2011 UITVERKOOP MASSAGE-ZETELS

Slaapcomfort – Relaxzetels

De Bedstee - Ergorelax

Open: ma-di-do-vr: 10 - 12.30 en 13.30 - 18.00u. Zaterdag: 10 - 12.30 en 13.30 - 17u. Gesloten op woensdag, zon- en feestdagen

Dorp 78 - 2230 Herselt - Tel.: 014 54 55 11 info@debedstee.be - www.debedstee.be - www.ergorelax.be


B&B E

Het mag iets meer zijn dan porridge als ontbijt.

en historische hervorming in België, een Copernicaanse revolutie … politici en journalisten kondigen vaak historische gebeurtenissen aan die een paar jaar later al uit het collectieve geheugen zijn gewist zonder een spoor na te laten. Lang geleden werden ingrijpende politieke veranderingen echter nog sterk beïnvloed door nieuwe intellectuele inzichten. Zo koos België na WO2 voor een Duits model van sociale zekerheid, het Bismarck-model. Dat heeft echter als groot nadeel dat het moeilijk betaalbaar wordt in tijden van crisis, juist wanneer de samenleving het het meest nodig heeft. Rijkskanselier Bismarck legde zijn model in 1881 voor aan het Duitse parlement, vooral om de socialisten de pas af te snijden. De basis was solidariteit tussen de actieven, met een financiering via sociale bijdragen op het loon. Rechten werden verworven door arbeid en de uitkeringen stonden in verhouding tot het loon. De uitvoering gebeurde via sociaal overleg tussen werkgevers en vakbonden. Bismarck zou zijn model nog herkennen in België vandaag. Onder druk van de betaalbaarheid heeft het Bismarck-systeem wel langzaam ingeboet. Uitkeringen werden al eind jaren 70 geplafonneerd. Patiënten moeten een steeds groter gedeelte van hun ziektekosten zelf betalen. Aanvullende privéverzekeringen vullen de lacunes op. Zo verschuiven we van Bismarck naar Beveridge. In 1904 stelde de jonge sociale hervormer Beveridge in Londen voor om schoolkinderen een gratis ontbijt te geven omdat ze anders te veel honger hadden om de les te volgen. In 1942 publiceerde hij in het Britse parlement zijn nota over sociale zekerheid na de oorlog. Hij ging ervan uit dat de Britten uit zichzelf te lui waren om te werken. Alle burgers moesten dezelfde minimale bescherming krijgen, gefinancierd uit belastingen. Uitkeringen waren forfaitair. Zo hebben alle Britten hetzelfde pensioen: 375 pond per maand. Mocht Beveridge nog leven, hij zou in Groot-Brittannië nog veel van zijn systeem herkennen. Schoolkinderen krijgen in Wales nog altijd een gratis ontbijt op school. Hij zou zeker ook gelijkenissen vinden in de embryonale sociale zekerheid die Vlaanderen vandaag heeft. Vlaanderen financiert bijvoorbeeld de zorgverzekering en preventieve zorg met belastingopbrengsten en geeft vaste uitkeringen of tussenkomsten aan iedereen. De roep van Vlaanderen om meer fiscale autonomie en een eigen sociale zekerheid doet mij denken aan Beveridge. Maar dan toch liever een Duitse sociale zekerheid aangevuld met private verzekeringen: het mag iets meer zijn dan porridge als ontbijt.

Johnny Van der Straeten Gedelegeerd bestuurder

maguza 003


* Raadpleeg steeds je arts als je een Health Mate® infraroodcabine wil gebruiken voor medische doeleinden.

www.amcogroup.be

advertentie

( )

Last van spierof gewrichtspijnen?

31

ANTWERPEN: Arak Wellness NIJLEN 03 295 50 25 | Schrauwen BRASSCHAAT 03 645 24 79 | Abisco ANTWERPEN 03 201 25 40 | Van den Berg HOOGSTRATEN 03 315 75 31 | Sanik GEEL 014 58 86 70 | AquaVision BEERSE 014 62 02 00 | Fonne Smeulders KALMTHOUT 03 62 01 620 | Wida MELSELE 03 336 54 94 | LIMBURG: ‘t Hoveniertje WELLEN 012 74 53 60 | Schrauwen GENK 089 30 86 20 | Varey LOMMEL 011 54 43 69 | Sleurs & Vangompel BOCHOLT 089 46 56 00 | Facq DIEST 013 35 52 20 | WEST-VLAANDEREN: Spa-Wellness ZWEVEGEM 0477 59 58 13 | Ovalco OOSTKAMP 050 82 75 86 | Esento KNOKKE 050 62 83 42 | Delaere IZEGEM 051 30 11 82 | ’t Rozenrijk GISTEL 059 27 61 84 | Florisan VEURNE 058 31 53 15 | Vanderhaeghe IEPER 057 21 37 23 | Vermeersch KORTEMARK 051 57 52 08 | Lamo Ruiselede 051 68 75 13 | OOST-VLAANDEREN: Aquatropic MALDEGEM 050 71 93 92 | Aquazure NINOVE 054 50 01 69 | Het Buitenhuis DENDERMONDE 052 25 61 16 | Wellness Decor KRUISHOUTEM 09 383 70 83 | Esento BRAKEL 055 42 76 08 | Esento GENT 055 42 76 08 | Vepa ZELZATE 09 345 56 25 | Wellness King HAMME 052 85 99 57 | VLAAMS-BRABANT: Van Poucke LENNIK 02 582 35 03 | L’air et l’eau BEGIJNENDIJK 016 41 42 66 | Ventimec LEUVEN 016 23 39 74 | Pool+ HAACHT 016 85 09 55 | Supersanit WAVRE 010 68 70 60 | Edel WAUTHIER-BRAINE 02 361 33 95 | Bienfait Wellness LA HULPE 02 652 46 60

UMME EN

R

Surf naar www.healthmate.be voor de verschillende toepassingen, getuigenissen, wetenschappelijke studies en het volledige dealeroverzicht. Bel 03 295 50 25 voor een gratis proefsessie.

Worldleader in the Infrared Sauna Industry since 1979

D

Ervaar het pijnverlichtend effect* van een Health Mate® infraroodcabine. Doe de test in onze proefruimte.


in dit nummer

Medisch

014

Pathologische anatomie

010

Als leren niet vanzelf gaat. Het universitair revalidatiecentrum voor communicatiestoornissen behandelt kinderen met een leer- of ­ontwikkelingsstoornis.

013

Nieuw tomotherapietoestel is wereldprimeur

014

In het spoor van de biopsie: wat gebeurt er op de dienst patholo­ gische anatomie?

Gezond

028

Verkouden?

028

Koud, kouder, verkouden! Over vervelende verkoudheden en wat u ertegen kunt doen

032

Vitamines en mineralen: gezondheid op je bord

Zorg

034

034

Valpreventie in het UZA

036

Naar de spoed of naar de huisarts? Een debat

038

Oecumenische viering op zondag: ‘Meegezogen en opgetild’

Valpreventie

Een beroerte is absoluut een spoedgeval: de eerste 3 uur zijn cruciaal Prof. dr. Patrick Cras

019

Een beroerte treft mensen in de kern van hun wezen. 15% overleeft het niet.

Dossier beroerte

019

Dossier beroerte En verder

016

Genetica

015

U zegt? Kunstmatig coma

016

UZA 2020. Elke baby een genetisch paspoort

039

Onvergetelijk

041

Witjas: De man met het plan maguza 005


doorgelicht

Op zoek

006


naar de poortwachter Bij vrouwen met borstkanker werd tot voor kort niet alleen de tumor in de borst verwijderd, maar ook de lymfeklieren in de oksel. Het lymfestelsel voert immers afvalstoffen af uit het lichaam en vangt zo ook tumorcellen op, wat tot uitzaaiingen kan leiden.  Het weghalen van de okselklieren  heeft echter heel wat bijwerkingen. Daarom wordt het in het UZA  zoveel mogelijk vermeden.  Hoe? Door op zoek te gaan naar de eerste drainerende lymfeklier, de zogenaamde poortwachterklier. Als die ‘schoon’ is, kunnen de okselklieren zeker blijven zitten. Om de poortwachterklier te ­vinden,

wordt in de buurt van de tumor een licht-radioactieve vloeistof ingespoten.  De klier waarin die vloeistof zich ophoopt, is de ­ poortwachterklier  aan­ gezien ze het tumorgebied draineert. Op het beeld ziet u de poortwachterklier in de oksel blauw oplichten. Erachter ziet u het silhouet van de borst. Het beeld is gemaakt met SPECT-CT-technologie. Aan de hand van dit beeld kan de poortwachterklier tijdens de borstoperatie worden verwijderd, waarna ze meteen wordt onderzocht door de patholoog. Op basis van dat onderzoek wordt de verdere behandeling uitgestippeld. maguza 007


kort

4,5

miljoen euro Een echtpaar uit Koksijde heeft 4,5 miljoen euro nagelaten aan de Stichting tegen Kanker. De enorme geldsom wordt gebruikt om in zeven universitaire ziekenhuizen, waaronder het UZA, geavanceerde apparatuur te installeren. ‘Wij investeren in biolumeniscentiebeeldvorming,’ zegt prof. dr. Filip Lardon van de Universiteit Antwerpen. ‘Die techniek is geïnspireerd op lichtgevende dieren, zoals vuurvliegjes. De techniek die zij gebruiken om hun cellen te laten oplichten, kan ook worden gebruikt om kankercellen te verlichten, zodat we hun verspreiding kunnen volgen.’ Giften zijn steeds welkom bij de Stichting tegen Kanker. Ook het UZA heeft een eigen mecenaatsfonds, ter ondersteuning van wetenschappelijk onderzoek, vernieuwende patiëntenzorg en opleiding. Info www.kanker.be Het UZA-mecenaatsfonds steunt u via het rekeningnummer 001-0893155-55 met vermelding mecenaatsfonds.

Vanuit Antwerpen zullen wij alle Europese landen bijstaan in de aanpak van infectieziekten zoals mazelen, hepatitis, tyfus, rubella, polio... Het vaccin- en infectieziekteninstituut van de Antwerpse Universiteit (Vaxinfectio) is door de Wereldgezondheidsorganisatie uitgekozen als dé Europese partner in de strijd tegen oprukkende infectieziekten. Lees meer op www.maguza.be

Milieubewust met linnengoed Dagelijks worden er in het UZA liefst 662 lakens ververst, 1487 handdoeken gewassen en 1286 washandjes gebruikt … Dat kost heel wat en is belastend voor het milieu. Daarom wil het UZA 008

in de toekomst bewuster omspringen met het linnengoed. Zo wordt het bedlinnen niet meer automatisch elke dag ververst, tenzij het vuil is natuurlijk. Bij een dagopname wordt enkel nog een onderla-

ken opgelegd. Wat niet verandert, is dat patiënten zelf hun washandjes en handdoeken moeten meebrengen. Met de nieuwe aanpak kunnen we onze ecologische voetafdruk gevoelig verkleinen.


Adembenemend

Myanmar

Nog tot eind december loopt er in het UZA een fototentoonstelling in het zog van Wildcard: Myanmar, de documentairereeks die dit najaar op Canvas te zien was. Eind 2009 trok een team van artsen en studenten van het UZA en de UA door zuidelijk Myanmar, in het gezelschap van schrijver Ramsey Nasr. Dat leverde een adembenemende televisiereeks op, maar ook een reeks unieke en ongecensureerde beelden van een vergeten regio die nooit eerder in beeld werd gebracht. Tijdens de reis maakte fotograaf Diego Fransen onder meer prachtige beelden in een boeddhistisch nonnenklooster en een reeks kinderportretten. De foto’s worden nog tot eind januari tentoongesteld in het UZA, in de bezoekersgang op -1.

De draad oppikken

na kanker Een kankerbehandeling laat fysiek en mentaal heel wat sporen na, waardoor het vaak niet makkelijk is om de draad weer op te pikken. Het UZA biedt daarom een revalidatieprogramma aan dat zowel fysieke revalidatie als gespreksgroepen omvat. Tijdens de fysieke revalidatie bouwt de patiënt onder begeleiding van een kinesist opnieuw conditie op. De gespreksgroepen bestaan uit een reeks voordrachten met informatie en tips rond allerlei thema’s zoals stress en onzekerheid, vermoeidheid, concentratiemoeilijkheden, zelfbeeld en intimiteit. Info U vindt alle info in de brochure ‘Herstellen na

Djembéspeler

gezocht Voor de oecumenische viering die elke zondagvoormiddag in het UZA plaatsvindt, is het pastorale team nog op zoek naar een djembé-speler. Nu al zijn er vrijwilligers die piano, trompet en klarinet spelen, maar de ritmesectie is voorlopig nog onbestaande. Speel jij djembé en wil je de viering in het UZA komen opluisteren? Neem dan contact op met Ria Van Belzen, via ria.van.belzen@uza.be, T 03 821 41 07.

Met je knuffel

naar de dokter Op zaterdag 2 april opent het Teddy Bear Hospital voor de tweede keer zijn deuren in het UZA. Kinderen tussen vijf en zeven jaar kunnen op die dag langs­ komen om hun gekwetste knuffel te laten behandelen en al spelenderwijs kennis te maken met een aantal medische en verpleegkundige procedures in het ­ziekenhuis. Het auditorium van het UZA wordt voor de gelegenheid ingericht als een miniziekenhuis, compleet met dienst radiologie, operatiekwartier en gipskamer. Artsen en studenten van de faculteit geneeskunde willen op deze ludieke manier de kinderen van hun schrik voor ziekenhuizen afhelpen. Info Teddy Bear Hospital, op zaterdag 2 april.

kanker’, te vinden in het oncologisch dagcentrum,

Meer info en inschrijven via

route 105. Info gespreksgroepen via T 03 821 50 72,

www.teddybearhospital.be

info fysieke revalidatie via T 03 821 35 89.

maguza 009


medisch

Als leren Nooit waren er zo veel kinderen met een leer- of ontwikkelingsstoornis. Of lijkt

Niet van A

dat alleen maar zo? Volgens de specialisten van het universitair revalidatiecentrum voor communicatiestoornissen komen die problemen niet vaker voor dan vroeger. Wel worden ze vaker opgespoord én aangepakt.

Hildegarde Hillaert, psychologe 010

Hilde Devenyns, logopediste

lmaar vaker hoor je over kinderen die logopedie volgen of worden begeleid in de taakklas. Wordt de lat vandaag te hoog gelegd? Of krijgen kinderen te snel een labeltje opgeplakt? Hilde Devenyns, logopediste binnen het revalidatiecentrum voor communicatiestoornissen van het UZA, bekijkt het positief. ‘Als een kind vroeger absoluut niet kon rekenen, klonk het al gauw: ach ja, die kan dat gewoon niet zo goed. Dat sommige van die kinderen aan dyscalculie lijden, was toen amper geweten. Vandaag wordt dat soort problemen sneller opgespoord.’ Niet elk kind dat in het eerste leerjaar niet goed meekan, heeft een leerstoornis. ‘Sommigen zijn gewoon nog niet schoolrijp. Maar als een kind heel duidelijk problemen heeft met één aspect, bijvoorbeeld lezen, is er mogelijk meer aan de hand’, zegt psychologe Hildegarde Hillaert. De meest voorkomende leerstoornis-


‘Geen twee minuten aandacht’ Toen Astrid in het eerste leerjaar tegen Kerstmis nog altijd geen letters kon lezen of vormen, liet mama Monique haar op aanraden van haar juf logopedie volgen. ‘Dat hielp’, vertelt Monique. ‘Alleen kon Astrid haar aandacht geen twee minuten bij de oefeningen houden. Dankzij de bereidwillige inzet van de school en met de nodige begeleiding thuis kon Astrid toch overgaan. Uiteindelijk ging ik aankloppen bij het revalidatiecentrum voor communicatiestoornissen in het UZA. Daar bleek uit onderzoeken dat Astrid leed aan ernstige dyslexie, dysorthografie en ADHD. Met behulp van de logopediste werkte ze aan haar lees- en schrijfvaardigheid. De psychologe leerde haar via een stappenplan geconcentreerder en taakgerichter werken. Ook heeft ze lang Rilatine genomen. Uiteindelijk bleef ze bijna haar hele lagereschooltijd in therapie. Intussen is ze 14 en zit ze in het derde jaar sociaal-technische wetenschappen. Ze trekt zich uit de slag, al gaat lezen en schrijven nog altijd heel moeizaam. Ik vind het prachtig dat ze al zo ver is geraakt.’

zelf gaat sen zijn dyscalculie, dat wil zeggen niet goed kunnen rekenen, en dyslexie en dysorthografie, problemen met respectievelijk lezen en schrijven. Daarnaast zijn er ontwikkelingsstoornissen die vaak met leerproblemen gepaard gaan, waaronder ADHD, autisme en DCD of Development Coordination Disorder. Kinderen met DCD hebben problemen met het aanleren en uitvoeren van motorische taken, zoals zich aan- en uitkleden, fietsen, zwemmen, tekenen en schrijven. Autisme wordt in het UZA niet behandeld. Andere kinderen hebben een algemene taalstoornis, een globale leerstoornis of een algemene ontwikkelingsachterstand.  Centrum brengt probleem   in kaart  Binnen het revalidatiecentrum voor communicatiestoornissen, dat deel uitmaakt van de dienst neus-keel-oor, worden leerstoornissen multidiscipli-

nair aangepakt. Tot het team behoren drie psychologen, twee logopedisten, een maatschappelijk werker, een revalidatie-arts en een kinesitherapeut. Bij het intakegesprek gaan de ouders met hun kind eerst langs bij de psychologe. Die brengt het probleem in kaart en bekijkt welke onderzoeken er nodig zijn. Aansluitend volgt een onderzoek door een arts en een gesprek met de maatschappelijk werker, die vooral de administratieve kant in orde brengt. De onderzoeken zelf worden binnen de twee tot drie maanden gepland. Afhankelijk van het probleem kan het bijvoorbeeld gaan om een lees- en schrijfonderzoek, een taaltest, een psycho­motorisch onder­ zoek, een gehoortest, een rekenproef, een intelligentietest of een neuropsychologisch onderzoek, waarbij onder meer geheugen en concentratie worden getest. Soms zijn ook bijkomende medische onderzoeken nodig, zoals een oog- of slaaponderzoek. De meeste

‘Rekenprobleem jarenlang verdoezeld’ Toen Lynn naar het eerste leerjaar ging, had haar mama Martine snel in de gaten dat ze het abnormaal moeilijk had met lezen en schrijven. ‘Op school wilden ze haar pas laten testen in het vierde leerjaar. Na her en der hulp te hebben gezocht, kwamen we in het revalidatiecentrum voor communicatiestoornissen terecht. Lynn was intussen acht. Tests toonden aan dat ze dyslexie en dysorthografie had. Ze volgde anderhalf jaar logopedie in het UZA en dat hielp haar sterk vooruit. Toen ze daarna echter opnieuw werd getest, bleek dat ze ook dyscalculie had. Dat had ze altijd kunnen verdoezelen. Maar toen ze met cijfers na de komma moest werken, ging ze helemaal de mist in. Er volgden nog eens twee jaar logopedie. Vandaag is Lynn 16 en zit ze in het vierde jaar van de technische richting plant, dier en milieu. De school houdt rekening met haar dyslexie – op vertoon van ons attest – door spellingsfouten minder streng aan te rekenen. Lynn moet nog altijd veel meer moeite doen dan een ander, maar het lukt. We zijn heel blij dat ze die therapie destijds heeft gevolgd.’ maguza 011


medisch

Iedereen

?

Iedereen kent wel een kind met ADHD of Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Kenmerkend voor die gedragsstoornis zijn hyperactiviteit, impulsiviteit en een tekort aan concentratie, al hoeven die drie eigenschappen niet in dezelfde mate voor te komen. Wel vertonen de kinderen het gedrag in elke situatie, dus bijvoorbeeld niet alleen thuis. Kinderen met ADHD hebben vaak ook problemen op school. Daarom worden ze in het UZA vaak tegelijk door een logopedist en een psycholoog behandeld. Soms wordt het etiket ADHD ten onrechte gekleefd op kinderen die om een andere reden erg druk zijn, bijvoorbeeld door emotionele of sociale problemen. Ook Rilatine, een courant geneesmiddel tegen ADHD, wordt soms te snel voorgeschreven. Daarom wordt het medicijn vandaag alleen terugbetaald na een diagnose door een kinderneuroloog of kinderpsychiater. Twijfelt u of uw kind ADHD heeft? Bespreek het dan met uw huisarts of kinderarts. Vooral als uw kind door zijn gedrag niet normaal functioneert – ondermaatse schoolprestaties, geen vriendjes maken – is er misschien meer aan de hand.

kinderen komen een viertal keer langs voor onderzoeken. Hillaert: ‘Als alle onderzoeken zijn afgerond, bespreken we de resultaten tijdens de teamvergadering. Wat is de diagnose? Welke therapie raden we aan? Wat is de beste aanpak op school? Welke onderwijsvorm adviseren we? Dat alles wordt later met de ouders besproken door de psychologe.’  Logopedist of kinesist?  Een minderheid van de kinderen wordt in het UZA zelf behandeld, voornamelijk als er meerdere problemen tegelijk zijn. ‘Zo’n 95 procent krijgt begeleiding in de eigen buurt, vaak logopedie’, zegt Devenyns. ‘Een logopedist behandelt niet alleen taal- en spraakproblemen, maar kan kinderen ook helpen met lezen, schrijven en rekenen. Soms is kinesitherapie of psychologische begeleiding nodig.’

info 012

Een leerstoornis kun je niet zomaar de wereld uit helpen. Maar met begeleiding kan een kind zijn vaardigheden wel verhogen en beter leren omgaan met zijn probleem. Eenvoudige hulpmiddelen of geheugensteuntjes kunnen een groot verschil maken. ‘Zeker als ouders een attest kunnen voorleggen, staan scholen soms bepaalde uitzonderingen toe. Bijvoorbeeld dat een kind met dyscalculie bij een test een rekenmachine mag gebruiken’, weet Devenyns. Met therapie gaan de meeste kinderen er behoorlijk op vooruit. Het succes hangt van veel factoren af. Hoe lang heeft het kind al een achterstand? Hoe gemotiveerd is het? Zijn er nog bijkomende problemen, bijvoorbeeld ADHD? ‘Met de nodige hulp en ondersteuning zien we patiënten vaak ver geraken. Het is bijvoorbeeld niet omdat je dyslexie hebt, dat je later geen hogere studies zou aankunnen’, besluit Hillaert.

Universitair revalidatiecentrum voor communicatiestoornissen, T 03 821 34 04


medisch

De Universitaire Radiotherapie Antwerpen (URA) installeert als eerste ter wereld een nieuw tomotherapiesysteem. Met tomotherapie kun je kankerweefsel intenser en gerichter bestralen, terwijl het

Nieuw

omliggende, gezonde weefsel beter gespaard blijft.

bestralingssysteem is wereldprimeur S

inds 2007 bundelen het UZA en het Ziekenhuis Netwerk Antwerpen (ZNA) hun krachten in de Universitaire Radiotherapie Antwerpen. Bij de oprichting haalde het centrum als eerste in Vlaanderen een tomothera-

Genezen dankzij radiotherapie Bij radiotherapie of bestraling worden kankercellen vernietigd met behulp van ioniserende stralen. De tumor wordt plaatselijk gesteriliseerd, waardoor hij zich niet meer kan uitzaaien. Zowat de helft van alle kankerpatiënten die genezen, is behandeld met radiotherapie, al dan niet in combinatie met chirurgie of chemotherapie. Radiotherapie is de afgelopen jaren sterk verbeterd, voornamelijk door nieuwe ontwikkelingen in de informatica, betere beeldvorming en een hogere stralingsprecisie. Door gerichter te bestralen zijn er ook minder nevenwerkingen dan vroeger.

info

pietoestel in huis. ‘Bij die techniek is er één smalle, individueel aangepaste stralingsbundel die continu in een spiraalbeweging rond de patiënt draait, waardoor we veel preciezer kunnen bestralen’, zegt diensthoofd prof. dr. Danielle Van den Weyngaert.  Dubbel zoveel capaciteit  ‘Specifiek is dat het toestel een ingebouwde CT-scanner heeft. Voor elke bestralingssessie maken we een planning van de lichaamszone die moet worden bestraald. Dankzij die ingebouwde CT-scanner kunnen we de positie van de patiënt nauwkeuriger aan de planning toetsen. Daardoor kunnen we het kankerweefsel intenser bestralen en tegelijk de naburige, gezonde zones beter sparen.’ Tomotherapie is vooral geschikt voor moeilijk gelegen tumoren, bijvoorbeeld in het neus-keel-oorgebied. De techniek verlaagt het risico op bijvoorbeeld slikproblemen, verlies van de stemband- of tongwerking, schade aan oogzenuwen en andere gevoelige structuren.

Op de UZA-campus is nu het allereerste Tomotherapie HD-toestel geïnstalleerd, dat een reeks bijkomende mogelijkheden biedt. In de HD-versie wordt de dynamische controle van de ronddraaiende stralingsbundel uitgebreid naar de breedte van de stralingsbundel en gecombineerd met computergestuurde tafelbewegingen. Dankzij die techniek kunnen veel meer patiënten worden behandeld met tomotherapie. Bovendien wordt het mogelijk vanuit een vaste hoek te bestralen, wat vooral interessant is bij kankertumoren die zich specifiek aan één kant van het lichaam bevinden. Daardoor komen bijvoorbeeld ook bepaalde borstkankerpatiënten voor tomotherapie in aanmerking. Doordat de nieuwe versie een stuk sneller is, worden ook de voorbereidings- én behandelingstijd veel korter. De eerste behandelingen met Tomotherapie HD starten in januari. Ook het bestaande toestel wordt voor de nieuwe techniek aangepast, waardoor de capaciteit verdubbelt.

Universitaire Radiotherapie Antwerpen, T 03 821 34 16 maguza 013


medisch

 Macroscopisch onderzoek 

 Gevangen in paraffine 

In het spoor van de Bij patiënt M. is op een longfoto een verdacht letsel aanwezig. Maar om wat gaat het precies? En hoe kan het behandeld worden? Met een bronchoscoop neemt de behandelende arts via de luchtpijp een stukje weefsel weg. Het wordt onmiddellijk naar de dienst pathologische anatomie gebracht.

biopsie

 1. Monsterontvangst  In het labo krijgt onze aanvraag een unieke code, die op het aanvraagformulier én op het potje met het weefselstaal wordt aangebracht. De aanvraag wordt in de computer ingevoerd. De hele dag door worden er aan de balie weefselstalen en celmateriaal binnengebracht, vanuit het ziekenhuis maar via post en koeriers komen ze uit heel de wereld. Per dag komen er zo’n 40 à 50 aanvragen binnen, die soms tot 8 stalen bevatten.  2. Macroscopisch onderzoek  De stalen worden meteen bekeken, de

Specifieke tumor, specifieke therapie De dienst pathologische anatomie speelt ook een steeds grotere rol in het uitstippelen van de behandeling van een patiënt. ‘Grootcellige longkanker kan soms nog worden behandeld met een operatie alleen. Maar daarvoor moet je weten in welke fase de kanker is. Dat kunnen wij mede bepalen door het lymfeklierweefsel te onderzoeken dat voordien wordt weggenomen,’ zegt prof. dr. Patrick Pauwels, hoofd van de dienst pathologische anatomie. ‘Wij bekijken ook het dna van zo’n tumor. Soms hebben tumoren bepaalde mutaties die gevoelig zijn voor specifieke 014

chemotherapie-medicijnen. Zo kun je patiënten een heel gerichte behandeling geven.’ Het UZA is ook een van de vier onderzoekscentra wereldwijd waar een afwijking van een bepaald gen, het zogenaamde ALK-gen, wordt opgezocht. Die afwijking werkt de groei van cellen in de hand. Patiënten wiens tumor die afwijking heeft – zo’n 5 op 100 grootcellige longkankers – krijgen een experimentele therapie die heel succesvol blijkt te zijn. Uit heel Europa komen in het UZA stalen toe die worden gescreend op de ALK-gen-afwijking.

grote biopten door de artsen-pathologen, de kleine door de laboranten. Ze bekijken het weefsel met het blote oog en beschrijven in het verslag wat ze zien.  3. Fixeren  De laborant steekt ons staal in een cassette, die in een bak met fixatievloeistof wordt geplaatst, om te voorkomen dat het weefsel gaat ontbinden.  4. Overnachten in   een doorvoertoestel  Ons staal brengt de nacht door in een doorvoertoestel. Het ondergaat daarin een aantal behandelingen, om het van een waterig milieu – de fixatievloeistof – naar vloeibare paraffine te kunnen overbrengen.  5. Gevangen in paraffine  De vloeibare paraffine wordt gekoeld en stolt. Ons weefselstaal zit nu gevangen in een paraffineblokje. De laborant maakt nu een coupe – een heel dun sneetje – van ons weefsel. De coupe is amper een tiende millimeter dik.  6. Een doorsnede   op een glasplaatje  De coupe belandt in een waterbad. De laborant vangt hem op een glasplaatje. Dat moet nu drogen: aan de lucht en daarna in een stoof.


U ZEGT?

Wat is het verschil tussen

een kunstmatig en een natuurlijk coma? Bij een coma is er sprake van een sterk vermin-

 Onder de microscoop 

derd bewustzijn. In het geval van een natuurlijk coma is die toestand spontaan opgetreden, bijvoorbeeld door hersenbeschadiging. Een kunstmatig coma wordt doelbewust tot stand gebracht met behulp van slaapmiddelen en pijnstillers. Doordat de patiënt in die toestand geen ademhalingsreflex

 7. Kleuren  De coupe gaat vervolgens in een aantal kleurbadjes, zodat de verschillende componenten van het weefsel beter van elkaar te onderscheiden zijn. Standaard is een HE-kleuring (met hematoxyline en eosine): die kleurt de kernen van de cellen blauw en het cytoplasma rood. Maar er zijn ook andere kleuringen mogelijk.

coma

Kunst matig

meer heeft, wordt hij altijd beademd.

Waarom wordt een patiënt in een kunstmatig coma gebracht? Meestal gebeurt dat omdat het lichaam van de patiënt veel meer zuurstof nodig heeft dan normaal,

bijvoorbeeld als gevolg van een zware operatie,

een infectie of een ernstig ongeval. Een slapende patiënt verbruikt namelijk veel minder zuurstof. Soms moet iemand worden beademd omdat hij zelf

niet genoeg zuurstof kan opnemen, bijvoorbeeld bij

 8. Onder de microscoop  Het glasplaatje met daarop de gekleurde coupe gaat naar de patholoog. Hij legt het onder de microscoop en ziet meestal vrij snel of het om normaal weefsel of om tumorweefsel gaat. Hij bepaalt ook om welk soort tumor het gaat. Dat is niet altijd zo eenvoudig. Bij longkanker wordt een onderscheid gemaakt tussen grootcellige en kleincellige longkanker. De laatste vorm is bijzonder agressief en bijna altijd al uitgezaaid wanneer hij wordt ontdekt.

een zware longontsteking. Ook dan wordt hij in een

 9. Het eindverslag  De patholoog maakt zijn eindverslag, dat via de computer beschikbaar wordt voor de behandelende arts. Gemiddeld de derde dag nadat het staal is binnengekomen, is het eindverslag klaar. Als het om grote weefselstalen gaat, of als er bijkomende kleuringen nodig zijn, kan het enkele dagen langer duren. Aangezien het UZA een opleidingsziekenhuis is, wordt er ook tijd uitgetrokken om de assistenten de kans te geven mee te draaien in de analyse.

Waarin verschilt een kunstmatig

kunstmatig coma gebracht. Er kunnen ook andere

redenen zijn, bijvoorbeeld omdat de patiënt nog sterk onderkoeld is na zijn operatie.

Wat zijn de nadelen?

Een kunstmatig coma is in feite een noodzakelijk

kwaad. De patiënt krijgt heel wat medicatie toegediend en door de kunstmatige beademing raken zijn

ademhalingsspieren uit conditie. Bovendien ligt hij aan allerlei buisjes en draadjes, wat de kans op een

infectie verhoogt. Daarom wordt alleen voor een

kunstmatig coma gekozen als het niet anders kan.

coma van een narcose? Patiënten worden onder narcose gebracht met het oog op een operatie. Daarvoor wordt dezelfde medi-

catie gegeven als voor een kunstmatig coma, maar in een zwaardere dosis. Eens de operatie voorbij, wordt ook de narcose beëindigd. Een kunstmatig coma

kan dagen of zelfs weken duren. En als de medicatie wordt afgebouwd of stopgezet, gaan er soms nog eens

dagen tot weken voorbij vooraleer de patiënt volledig wakker is. Dat komt doordat hij moet recupereren van de beademing en de medicatie vaak nog een tijd nawerkt. Ook de ernst van de ziekte speelt mee.

info

Dienst intensieve zorg, T 03 821 36 35 maguza 015


uza 2020

‘Elke baby

een gen W

aarom is het nog ­wachten op ons ­genetisch paspoort?

‘Ieder mens heeft 23 paar chromosomen, waarop verspreid ongeveer

20.000 genen liggen. Alle genen samen zijn echter opgebouwd uit

miljarden dna-bouwstenen of nucle-

otiden. Op dit moment kunnen we die nog niet ontcijferen tegen een

betaalbare prijs. Er wordt echter aan

gewerkt. De ontwikkeling van krach-

tige computers en apparaten zal dat in de nabije toekomst mogelijk maken.

De tijd lijkt me niet meer zo veraf dat

we het genoom van een mens voor 1000 dollar kunnen ontcijferen.’

Wordt alles anders eens iedereen een genetisch paspoort heeft? ‘Nee, want het is niet omdat je alle

6 miljard codes kent, dat je ook alles

weet. Van vele genen is de functie nog niet bekend. We begrijpen ook nog

onvoldoende de rol van de codes die

buiten de genen liggen en toch meer dan 95% van ons genoom uitmaken.

Ook de interacties tussen verschil-

lende genen zijn nog onvoldoende

info 016

Centrum Medische Genetica T 03 275 97 74


In de hele wereld zijn er momenteel nog maar enkele mensen die hun genetische code helemaal kennen. Volgens prof. dr. Geert Mortier, diensthoofd van het Centrum Medische Genetica van het UZA, kan daar snel verandering in komen. Het is niet onwaarschijnlijk dat alle baby’tjes in de toekomst bij hun geboorte hun genetische code meekrijgen naar huis.

etisch paspoort’ in kaart gebracht. Bovendien mag

exacte voorspellingen te doen louter

Dat zou trouwens heel moeilijk zijn,

niet onderschatten. Vele aandoenin-

omdat omgevingsfactoren, zoals de

preventief optreden en mensen iden-

je ook de invloed van de omgeving

gen zijn maar gedeeltelijk genetisch bepaald en in het ontstaan ervan spelen meerdere genen een belangrijke

op basis van de genen, vooral ook levensstijl, ook een rol spelen.

of zelfs onmogelijk. We willen vooral tificeren die op basis van hun genetisch materiaal een hoog risico lopen

rol. Dat is het geval bij kanker, diabe-

Wat is volgens u dan wel het grote voordeel van een genetisch paspoort?

op bepaalde aandoeningen. Op grond

aandoeningen …’

‘Als we het over behandeling hebben,

rijk om voorzichtig om te gaan met

Komt er een tijd dat de ­genetica iemands ­medische toekomst kan voorspellen?

naliseerde geneeskunde wellicht het

‘Ik geloof niet dat de genetica ooit in

ling altijd gebaseerd op gemiddelden:

tes, obesitas, dementie, psychiatrische

is de mogelijkheid tot een geperso-

staat zal zijn om alles te voorspellen,

en misschien maar gelukkig (lacht).

Voor genetische aandoeningen die veroorzaakt

worden

door

muta-

ties in één bepaald gen kunnen we

nu in families met een hoog risico voorspellen wie de ziekte wel of

niet zal ontwikkelen. Dat noemen

we predictief of presymptomatisch onderzoek. We doen dat voor eerder zeldzame ziekten als de ziekte van

belangrijkste voordeel. Als we nu

iemand behandelen, is die behandewat werkt bij de meeste patiënten, met de minste bijwerkingen. Idem voor de

daarvan zijn preventieve maatregelen

mogelijk. Het blijft echter belanggenetische informatie. Privacy en

confidentialiteit zijn daarbij belang-

rijke begrippen. In België is trouwens wettelijk

vastgelegd

dat

verzeke-

ringsmaatschappijen geen genetische informatie mogen opvragen.’

‘Het is belangrijk om genetisch

medicijnen die we voorschrijven. Met

onderzoek goed te omkaderen, met

zouden we de medicatie persoonlijker

begeleiding. Mensen die bijvoorbeeld

behulp van een genetisch paspoort

kunnen afstemmen. We zouden het meest geschikte geneesmiddel kunnen

selecteren, met de minste bijwerkingen en in een aangepaste dosis.

voldoende advies en psychologische

om predictief genetisch onderzoek vragen, worden in een genetisch centrum als het onze altijd door een

Prof. dr. Geert Mortier, diensthoofd van het Centrum Medische ­Genetica

arts en een psycholoog geëvalueerd. Nooit gaan we onmiddellijk tot een

Huntington, sommige vormen van

bloedafname over. Dat is het grote

dementie en familiale borstkanker.

Genetica raakt aan de code van de mens. Hoe gevaarlijk is dat?

Voor meer frequente aandoeningen zoals diabetes, obesitas, hypertensie

‘Het is niet de bedoeling van de gene-

beschouwen

of osteoporose is het moeilijker om

tica om supermensen te maken door de genetische code te manipuleren.

verschil tussen de genetische centra

en commerciële labo’s. Die laatste genetisch

onderzoek

alleen als een technische prestatie, het liefst met grote winstmarges.’

maguza 017


* Raadpleeg steeds je arts als je een Health Mate® infraroodcabine wil gebruiken voor medische doeleinden.

www.amcogroup.be

advertentie

( )

Welke hocus pocus doe jij om te ontgiften?

31

ANTWERPEN: Arak Wellness NIJLEN 03 295 50 25 | Schrauwen BRASSCHAAT 03 645 24 79 | Abisco ANTWERPEN 03 201 25 40 | Van den Berg HOOGSTRATEN 03 315 75 31 | Sanik GEEL 014 58 86 70 | AquaVision BEERSE 014 62 02 00 | Fonne Smeulders KALMTHOUT 03 62 01 620 | Wida MELSELE 03 336 54 94 | LIMBURG: ‘t Hoveniertje WELLEN 012 74 53 60 | Schrauwen GENK 089 30 86 20 | Varey LOMMEL 011 54 43 69 | Sleurs & Vangompel BOCHOLT 089 46 56 00 | Facq DIEST 013 35 52 20 | WEST-VLAANDEREN: Spa-Wellness ZWEVEGEM 0477 59 58 13 | Ovalco OOSTKAMP 050 82 75 86 | Esento KNOKKE 050 62 83 42 | Delaere IZEGEM 051 30 11 82 | ’t Rozenrijk GISTEL 059 27 61 84 | Florisan VEURNE 058 31 53 15 | Vanderhaeghe IEPER 057 21 37 23 | Vermeersch KORTEMARK 051 57 52 08 | Lamo Ruiselede 051 68 75 13 | OOST-VLAANDEREN: Aquatropic MALDEGEM 050 71 93 92 | Aquazure NINOVE 054 50 01 69 | Het Buitenhuis DENDERMONDE 052 25 61 16 | Wellness Decor KRUISHOUTEM 09 383 70 83 | Esento BRAKEL 055 42 76 08 | Esento GENT 055 42 76 08 | Vepa ZELZATE 09 345 56 25 | Wellness King HAMME 052 85 99 57 | VLAAMS-BRABANT: Van Poucke LENNIK 02 582 35 03 | L’air et l’eau BEGIJNENDIJK 016 41 42 66 | Ventimec LEUVEN 016 23 39 74 | Pool+ HAACHT 016 85 09 55 | Supersanit WAVRE 010 68 70 60 | Edel WAUTHIER-BRAINE 02 361 33 95 | Bienfait Wellness LA HULPE 02 652 46 60

UMME EN

R

Surf naar www.healthmate.be voor de verschillende toepassingen, getuigenissen, wetenschappelijke studies en het volledige dealeroverzicht. Bel 03 295 50 25 voor een gratis proefsessie.

Worldleader in the Infrared Sauna Industry since 1979

D

Zweet schadelijke stoffen uit met een Health Mate® infraroodcabine. Stimuleert de stofwisseling* en helpt je lichaam grondig te ontgiften.


rubriek

Dossier Beroerte

Een beroerte – ook wel herseninfarct, CVA of cerebro­ vasculair accident genoemd – treft mensen in de kern van hun wezen. De gevolgen zijn divers, maar vaak dramatisch. ‘Een beroerte is absoluut een spoedgeval,’ zegt prof. dr. Patrick Cras, diensthoofd neurologie. ‘Hoe sneller we de patiënt behandelen, hoe groter

Een

de kans op herstel.’

beroerte is altijd een

nood geval

maguza

zorgmagazine van het UZA – januari 2011 – #83 maguza 0019


Dossier beroerte

I

n België krijgt elke 53 seconden iemand een beroerte of cerebrovasculair accident (CVA). Dat betekent letterlijk ongeval in de bloedvaten van de hersenen. Meestal is er sprake van een herseninfarct: een bloedklontertje blok-

Mensen wachten veel te lang om hulp te zoeken bij een beroerte keert de bloedtoevoer naar een deel van de hersenen. Daardoor krijgt dat deel geen zuurstof meer en ontstaat er al na een paar minuten onherstel020

bare schade. Een ander type CVA is de hersenbloeding, veroorzaakt door een scheur in een hersenbloedvat. Ongeveer 15% van de patiënten overleeft een beroerte niet, waarmee het in onze samenleving de derde belangrijkste doodsoorzaak is. De meest opvallende symptomen van een beroerte zijn verlamming aan één kant van het lichaam, spraakstoornissen en een verminderd gezichtsveld (zie kaderstuk p.22). Als de linkerhelft van de hersenen is getroffen, raakt de rechterlichaamshelft verlamd en omgekeerd. Spraakstoornissen zijn meestal het gevolg van een infarct in de linkerhersenhelft of in de hersenstam. De meest voorkomende onderliggende oorzaken van een CVA zijn problemen in de grote bloedvaten van de hals of de hersenen, vernauwingen in de kleine bloedvaten van de hersenen of specifieke hartritmestoornissen. Bij zowat 30% van de patiënten is er geen duidelijke oorzaak te vinden.  Eerste 3 uur cruciaal  ‘Een CVA is zonder meer een spoedgeval’, onderstreept prof. dr. Patrick Cras. ‘De eerste drie uur na een beroerte is

er namelijk een intensieve behandeling met bloedverdunners mogelijk, trombolyse genaamd. Zo kunnen we de bloedklonter oplossen en de blijvende schade beperken. Na drie uur is die behandeling niet meer mogelijk, omdat er dan een groot risico is op een hersenbloeding in de zone waar het CVA heeft toegeslagen.’ Spijtig genoeg wachten mensen bij een beroerte vaak veel te lang voor ze medische hulp zoeken. Wellicht ook doordat een CVA pijnloos is, wat de verkeerde indruk wekt dat het allemaal niet zo dringend is. De Belgian Stroke Council, een vereniging die artsen, patiënten en bedrijven uit de farmaceutische industrie verenigt, voerde daarom campagne om de symptomen van een beroerte beter bekend te maken. Voor met trombolyse wordt gestart, wordt bij de patiënt een CT-scan genomen om een hersenbloeding uit te sluiten. In dat geval zijn bloedverdunners immers uit den boze. Daarnaast zijn er nog factoren die bepalen of iemand al dan niet in aanmerking komt voor trombolyse, waaronder leeftijd, medicatiegebruik en de omvang van de beroerte. ‘Hoe sneller we met trom-


Als de behandeling binnen de drie uur kan starten, kan de blijvende schade beperkt worden.

bolyse kunnen starten, hoe beter het resultaat. Wij stellen voorop dat een patiënt die bij ons met een CVA wordt binnengebracht, binnen het uur aan het apparaat moet liggen. Dat veronderstelt de nodige expertise bij de spoedverpleegkundigen, de neuroloog en de arts die de CT-scan interpreteert’, aldus Cras.  Helft ziekenhuis ingeschakeld   Bij de acute behandeling van een beroerte komt nog veel meer kijken. Bloedsuiker en eventuele koorts moeten nauwkeurig worden gecontroleerd en het is ook uitkijken voor infecties en zwelling van het hersenweefsel, de meest gevreesde complicatie bij een CVA. Daarna komt het er vooral op aan het risico op een tweede CVA te verkleinen met de nodige medicijnen, vaak een combinatie van een bloedverdunner en een cholesterolverlagend middel. ‘Soms is een operatie nodig, voornamelijk om een vernauwing van een halsbloedvat te behandelen. Vandaag kan dat ook met een stent’, vervolgt Cras. Bij de behandeling van CVA-patiënten is zowat de helft van het ziekenhuis betrokken. ‘We spreken dan over de

Loopt u het risico? Een beroerte kan je tot op zekere hoogte voorkomen. ‘Van de factoren waar je iets aan kan doen, is hoge bloeddruk veruit de belangrijkste. Hypertensie is voor 30 tot 40% bepalend voor je risico op een beroerte. Het is dus heel belangrijk een te hoge bloeddruk vanaf het begin te behandelen’, zegt prof. dr. Patrick Cras. Daarnaast kunt u uw risico ook verkleinen door gezond te leven. Nadelig zijn namelijk roken, een te hoog cholesterolgehalte, zwaarlijvigheid en een gebrek aan beweging. Ook wie meer dan twee of drie eenheden alcohol per dag drinkt, loopt meer gevaar. Andere factoren zijn moeilijker of niet te controleren. De voornaamste is leeftijd: ouderdom is bij uitstek de grootste risicofactor. Ook hartritmestoornissen, hartafwijkingen en diabetes doen het risico stijgen. Door verhoogde aandacht voor preventie gaat het aantal beroertes in de meeste geïndustrialiseerde landen in dalende lijn. Prof. dr. Patrick Cras maguza 021


Dossier beroerte

« Kinesitherapeut Filip De Kegel met CVA-patiënt. Sommige patiënten moeten zich blijven inspannen om de herwonnen mogelijkheden te behouden.

neuroloog, de spoedarts en de radioloog, en afhankelijk van de problematiek ook de cardioloog, de vaatchirurg, de neurochirurg, de oogarts, de diëtiste, de psychiater, het slaapcentrum … Bij de revalidatie zijn de fysisch geneesheer, kinesitherapeut, ergotherapeut en logopedist betrokken. Je hebt ook ervaren verpleegkundigen op de afdeling nodig, want zij zetten de revalidatie mee om in de praktijk. En ook de dienst patiëntenbegeleiding speelt een cruciale rol’, zegt Cras.  Kans op herstel?  Sommige patiënten kunnen snel weer naar huis, anderen blijven verschillende weken in het ziekenhuis. Vandaar gaan ze in sommige gevallen naar een revalidatiecentrum. ‘De grootste winst wordt geboekt tijdens de eerste drie maanden van de revalidatie’, stipt Cras aan. ‘Hoe jonger de patiënt, hoe groter de kans op herstel. Toch blijft een CVA de belangrijkste oorzaak van een verworven handicap op volwassen leeftijd. Voor sommige patiënten stopt de revalidatie nooit. Die moeten zich blijven

info 022

Dienst neurologie, T 03 821 34 23

inspannen om de herwonnen mogelijkheden te behouden.’ Dankzij spontaan herstel en revalidatie komen patiënten er meestal voor een groot stuk bovenop, al worden de meesten niet meer helemaal de oude. ‘Van de patiënten die werken, gaat maar zo’n derde nadien weer aan de slag’, haalt Cras aan. ‘Dat heeft meestal niet zozeer te maken met motorische

handicaps, maar wel met mentale problemen. Die komen vaak pas goed en wel aan het licht als de patiënt weer thuis is. Sommige mensen hebben grote problemen met concentratie, abstract redeneren of oriëntatie. Anderen veranderen sterk van karakter, worden bijvoorbeeld opvliegender of minder geremd. En er zijn ook patiënten die de uiting van emoties niet meer kunnen controleren. Bij de minste prikkel of zelfs zonder aanleiding beginnen die luid te lachen of te huilen. Ook depressie zie je vaak na een CVA, al is dat vaak ook een reactie op de situatie.’ Toch blijft Cras zich vooral verbazen over het doorzettingsvermogen van sommige patiënten. ‘Ik herinner me een jonge vrouw van wie de linkerhand blijvend verlamd was. Die gebruikte haar rechterhand en haar mond om de veters van haar schoenen dicht te knopen. Liever dat dan schoenen te dragen die ze niet mooi vond. Eigenlijk is de hoofdzaak niet dat een patiënt volledig herstelt. Het komt erop aan dat mensen hun levenslust hervinden en de moed hebben om er weer iets van te maken.’

Hoe herkent u een beroerte of CVA Mogelijke symptomen zijn: » plotse verlamming van een arm en/of been, aan één kant van het lichaam » scheefhangende mond » verminderd gezichtsveld of dubbelzicht » niet meer kunnen spreken of articuleren » geen taal begrijpen » coördinatieproblemen of dronken­mansgang Bel bij een vermoeden van een CVA onmiddellijk de hulpdiensten! www.herkeneenberoerte.be


TIA

of bijnaberoerte waarschuwt patiënt Eén derde van de patiënten die een CVA krijgen, heeft in de weken daarvoor een TIA of transiënt ischemisch attack gehad. Dat is als het ware een beroerte in het klein. ‘Bij een TIA moet je meteen medische hulp zoeken. Zo kan het risico dat er een echt CVA volgt, sterk worden verkleind’, zegt UZAneurologe dr. Ingrid Baar.

B

ij een TIA komen dezelfde symptomen voor als bij een CVA, met dat verschil dat ze na maximum twee uur voorbijgaan. Best een beangstigende ervaring. Toch zoeken lang niet alle mensen die een TIA doormaken of hebben doorgemaakt, medische hulp. Want het is toch weer overgegaan? ‘Patiënten die een TIA hebben gehad, hebben de volgende twee weken zo’n 5% risico om een CVA te krijgen’, zegt dr. Ingrid Baar. ‘Met medicatie of

andere maatregelen kun je dat risico sterk verlagen. Daarom is het belangrijk dat de patiënt zo snel mogelijk de nodige onderzoeken krijgt. Dan kunnen we nakijken of er specifieke risicofactoren zijn. Vandaar het idee om binnen het UZA een TIA-kliniek op te richten. Bedoeling is dat de huisarts patiënten met een TIA snel doorverwijst en ze hier onmiddellijk worden onderzocht. De technische onderzoeken moeten binnen de 24 tot 48 uur gebeuren. In de periode daarna zie ik de patiënten op de raadpleging.’  Alles onder controle?  Lang niet altijd wordt er een duidelijke oorzaak gevonden. Om het risico op herhaling of een echte beroerte te verlagen, worden vaak bloedverdunners voorgeschreven en soms ook medicatie om de bloeddruk of het cholesterolge-

halte onder controle te houden. Ook een eventuele halsslagadervernauwing of hartritmestoornissen kunnen worden behandeld. ‘Als we de therapie goed afstemmen, is de kans op een beroerte heel klein’, aldus Baar. De behandeling van een TIA-patiënt is uitgesproken teamwerk. Er is niet alleen een nauwe samenwerking tussen neurologen onderling, maar ook met andere diensten. Baar: ‘We moeten bijvoorbeeld ook snel een beroep kunnen doen op de radioloog, de vaatchirurg, de cardioloog, de hematoloog en de neurochirurg.’ Dr. Ingrid Baar is behalve neurologe ook intensivist, in ons land een unieke combinatie. Momenteel werkt ze voornamelijk op intensieve zorg, waar ze regelmatig wordt betrokken bij de behandeling van CVA-patiënten en andere neurologische patiënten. maguza 023


Dossier beroerte

Revali CVA-patiënten willen maar één ding: weer helemaal de oude worden. Dat kan echter lang niet altijd. ‘Het spontane herstelproces van de hersenen kunnen we niet beïnvloeden. Maar we kunnen er wel voor zorgen dat de patiënt zijn herstelkansen optimaal benut’, klinkt het op de revalidatie-afdeling.

G

een patiëntengroep is zo divers als die van de CVA-patiënten. De gevolgen van een beroerte zijn dan ook enorm uiteenlopend: van halfzijdige verlamming of taalproblemen tot gezichtsstoornissen of geheugenverlies. Daarom is ook de revalidatie uitgesproken multidisciplinair. De kinesitherapeut en ergotherapeut nemen vooral de motorische revalidatie op zich, de logopedist is er voor spraak-, taal- en slikproblemen en de psychologe kan hulp bieden bij onder meer cognitieve problemen zoals geheugen- of aandachtsstoornissen. Vaak is

Communicatie verbroken Veel CVA-patiënten hebben spraak-, taal- of slikproblemen. In het geval van spraakproblemen is de patiënt minder goed verstaanbaar doordat de betrokken spieren niet goed meer functioneren door een uitval in het zenuwstelsel. Patiënten met taalproblemen, ook wel afasie genoemd, hebben het moeilijk met taal begrijpen 024

en/of produceren. ‘Door de combinatie van spontaan herstel en intensieve revalidatie komen de meesten weer tot een zeker niveau van communicatie’, zegt UZA-logopediste Gwen Van Nuffelen. ‘Het succes hangt onder meer af van de grootte en de plaats van het letsel, de leeftijd, de algemene gezondheid en de moti-

vatie van de patiënt.’ Niet meer efficiënt kunnen communiceren is heel frustrerend voor de patiënt én zijn omgeving. Van Nuffelen: ‘Als het enigszins kan, betrekken we de familie bij de behandeling. We leggen uit wat er precies aan de hand is en geven tips om met het probleem om te gaan.’ Ook slikproblemen

komen vaak voor, met als groot risico dat er eten in de longen terechtkomt. In samenspraak met de NKO-arts zoekt de logopedist dan in eerste instantie naar compensatiemaatregelen zoals aangepaste voeding of een andere sliktechniek, en eventueel sondevoeding. Indien nodig wordt daarna gestart met slikrevalidatie.


datie

Word ik weer de oude? Johan Naessens (43) kreeg twee CVA’s ‘Nog alle dagen kine’ een gecombineerde therapie nodig. De behandeling wordt gestuurd door de revalidatie-arts. ‘Wij revalideren vooral patiënten in de acute fase. Ook daarna is revalidatie absoluut noodzakelijk om tot een maximaal herstel te komen. De patiënt kan daarvoor ambulant op de dienst fysische geneeskunde en revalidatie terecht’, zegt prof. dr. Gaëtane Stassijns, waarnemend diensthoofd fysische geneeskunde. Hoe vroeger de revalidatie start, hoe groter de kans op herstel. Vaak wordt al op intensieve zorg met kinesitherapie begonnen. ‘In het begin brengen wij zelf de getroffen arm of het been in beweging. Maar we proberen al snel met actieve oefeningen te beginnen’, legt kinesitherapeut Filip De Kegel uit.  Blik openen met één hand  In welke mate een patiënt zal herstellen, is meestal – in grote lijnen – duidelijk na twee weken tot een maand. ‘De meerderheid van de patiënten met een verlamd been kunnen dat op de duur weer gebruiken. Bij een verlamde arm verloopt het herstel vaak moeizamer’, zegt De Kegel. Ook met ergotherapie wordt al vroeg gestart. ‘In het begin gaat het om basiszaken’, legt hoofdergotherapeute Clara Cook uit. ‘We positioneren de patiënt zo goed mogelijk in bed of in zijn rolstoel, of leren hem weer op de goede manier zitten of staan. Zichzelf wassen en aankleden volgt later. In het begin

info

gaan we zoveel mogelijk uit van fysiek herstel. Pas later reiken we, indien nodig, hulpmiddelen aan. Voor mensen die maar één hand kunnen gebruiken bijvoorbeeld, bestaan er letterlijk honderden oplossingen: van een blikopener tot een aangepaste rolstoel.’ De ergotherapeut probeert ook eventuele cognitieve problemen op te pikken, zoals geheugenverlies, desoriëntatie of ongeremd gedrag. ‘Die problemen zijn soms subtiel, maar weer thuis kunnen ze enorm storend zijn. Het is dus belangrijk dat je ook die zaken aanpakt’, beklemtoont Cook.  Terug naar huis?  Een cruciale rol speelt ook de maatschappelijk werker. Zij maakt patiënten wegwijs in het aanbod tegemoetkomingen en voorzieningen. Ze kan de patiënt en zijn familie begeleiden als de woning moet worden aangepast of zoekt mee naar een oplossing als de patiënt niet meer naar huis kan. De volledige revalidatie na een zwaar CVA duurt al gauw een half jaar, soms zelfs een jaar. Ook daarna is er nog kans op lichte verbetering. Sommige patiënten hebben blijvend kinesitherapie nodig. ‘Patiënten willen liefst weer helemaal de oude worden, maar na een ernstige beroerte is dat meestal niet mogelijk’, zegt revalidatie-arts dr. Jan Berger. ‘Je mag geen onrealistische verwachtingen creëren. Het doel van de revalidatie is dat de patiënt weer zo goed en zelfstandig mogelijk functioneert.’

Dienst fysische geneeskunde, T 03 821 31 96, universitair revalidatiecentrum voor communicatiestoornissen, T 03 821 34 04

Politieagent Johan Naessens was 32 toen hij tijdens een interventie op straat harde klappen kreeg. Kort daarna kreeg hij een herseninfarct, een paar weken later een tweede. Johan kon niet meer praten en zijn volledige linkerkant was verlamd. ‘Daar lag ik dan, een beer van een vent die opeens niks meer kon. Mijn leven leek voorbij. Een verpleegkundige op intensieve zorg leerde me lepeltje voor lepeltje weer eten. Mijn spraak kwam na een paar dagen terug. De verpleegkundigen vroegen me uit over een brandwonde die ik kort voordien had opgelopen. Deden ze dat bewust? In elk geval rolden de eerste woorden er toen weer uit. Samen met de logopediste heb ik daarna elke dag geoefend. In het begin hield ze een spiegeltje voor mijn mond en moest ik proberen de lucht binnen te houden. Elke dag kreeg ik ook ergotherapie en kinesitherapie, maar mijn arm en been wilden niet mee.’ ‘Na die drie weken UZA heb ik nog maanden keihard gewerkt om te herstellen. Bij mijn kinesitherapeut zat ik soms drie uur aan een stuk op de fiets. Maar het is gelukt. Ik kan opnieuw stappen en mijn linkerhand gedeeltelijk gebruiken. Anderhalf jaar na mijn CVA ging ik weer aan de slag bij de politie. Ik krijg nog dagelijks kine om mijn spieren in vorm te houden en train daarnaast nog uren per dag. Zo’n CVA heeft een enorme impact op je leven, maar je kunt niet terug. Ik ben blij dat ik zo ver geraakt ben en probeer er het beste van te maken.’ maguza 025


Dossier beroerte

Vroeger kon hij bergen verzetten, vandaag moet hij vooral leren zijn inspanningen te doseren. Meer dan drie jaar na zijn herseninfarct heeft Frans Haegemans (68) het soms nog moeilijk met zijn beperkingen. Maar opgeven staat niet in zijn woordenboek. ‘Als je er niet voor werkt, bereik je niets.’

‘Motorrijden

mag niet meer, schrijven ­gelukkig wel’

F

rans, op dat moment hoofdredacteur van een motormagazine, zou bijna met pensioen gaan toen het gebeurde. Opeens kon hij niet meer bewegen en, aanvankelijk, ook niet meer spreken. De ziekenwagen bracht hem naar het UZA. Daar werden hij en zijn vrouw Diane voor een moeilijke keuze gesteld: een intensieve behandeling met bloedverdunners zou zijn herstelkansen sterk verbeteren, maar er was een groot risico op een hersenbloeding. Zijn vrouw Diane twijfelde, Frans niet. ‘Doen’, zei hij ferm. De weken en maanden daarna knapte Frans vrij goed op. Zijn spraak herstelde zich verder en de functie van zijn getroffen linkerbeen en -arm kwamen terug, al kwam het met de fijne motoriek van zijn hand nooit goed. Frans zette alles op alles om beter te worden. ‘Geen krukken voor mij, ik wilde zelf

026

stappen. En ik ben met veel moeite weer beginnen lezen met een meetlatje. Ik moest en zou weer helemaal de oude worden. Ook al kon dat niet.’  Is dat ons huis?  Na zo’n drie weken UZA mocht Frans naar huis. Dat werd een ontnuchtering: hij herkende zijn eigen straat en huis niet meer. Gaandeweg werden de cognitieve gevolgen van het herseninfarct duidelijker. ‘Mijn geheugen en oriëntatievermogen zijn sterk verminderd. Soms stap ik mijn eigen huis voorbij. Ge zijt al te ver, Frans, roepen de buren dan. En ik ben ook opvliegender geworden.’ Maar het ergst vindt hij zijn gezichtsprobleem: zijn linkergezichtsveld is nagenoeg weg. ‘Daardoor mag ik niet meer motor- of autorijden. Op straat bots ik soms tegen mensen omdat ik ze gewoon niet zie.’ Ook fysiek is hij niet

meer dezelfde. ‘Vroeger werkte ik vaak keihard, nu heb ik moeten leren om na een uur te stoppen. Ga ik over mijn grens, dan voel ik me ziek.’ Toch blijft Frans niet bij de pakken zitten. Hij gaat regelmatig alleen op stap en reist met zijn vrouw heel vaak naar hun

Geen krukken voor mij; ik wilde zelf stappen vakantiehuis in Frankrijk, dat ze nog altijd – met de nodige hulp – zelf opknappen. Ook schrijven is hij graag en veel blijven doen. Hij heeft net een boek klaar over vroegere reizen naar Afrika. ‘De mogelijkheden die ik nog heb, wil ik ten volle benutten én in stand houden’, klinkt het.


advertentie

VOETCENTRUM E R K E N D O R T H O P E D I S T• B A N D A G I S T RIZIV 16/10596/19/131 • RIZIV 6-42896-20-241

nummer 1 in trendy comfortschoenen van maat 20 tot 50 •

KINDEREN VAN MAAT 20 TOT 40 • DAMES VAN MAAT 34 TOT 45 • HEREN VAN MAAT 39 TOT 50

• PARAMEDISCHE VOETVERZORGING

(terugbetaald door verschillende mutualiteiten) • DIGITALE VOETANALYSE • STEUNZOLEN

• STEUN-EN THERAPEUTISCHE KOUSEN • BANDAGES

• THERAPIESCHOENEN (diabetes,reuma, obesitas) • MAATWERK SCHOENEN

VOETCENTRUM ......... WHERE COMFORT MEETS FASHION

Kapellen, C.Pallemansstraat 2 Tel 03/664 84 25 (maandag 10-17u, dinsdag tot vrijdag 9-18u, zaterdag 9-17u) Mortsel, Antwerpsestraat 158 Tel 03/844 64 29 (dinsdag tot vrijdag 9.30-18u, zaterdag 9.30-17u) Antwerpen, Oude Koornmarkt 52 Tel 03/294 60 03 (maandag tot zaterdag 10-18u) Hoogstraten, Vrijheid 208 Tel 03/294 60 03 (dinsdag tot vrijdag 9.30-12.30u en 13.30-18u, zaterdag 9.30-17u)

WWW.VOETCENTRUM.BE


gezond

koud,

verko Geen winter zonder hoest­ aanvallen, niesbuien en gesnotter. Hoe komt het toch dat we die vervelende verkoudheden vooral tijdens de wintermaanden krijgen? En wat doet u ertegen? Zeven uitspraken over verkoudheden op hun waarheidsgehalte getoetst.

 U kunt verkouden worden   door tocht of kou.  ✘ Niet waar. Een verkoudheid wordt altijd veroorzaakt door een virus. Dat we in de winter meer verkoudheden krijgen, heeft vermoedelijk te maken met het feit dat we dan vaker dicht bij elkaar zitten in slecht verluchte ruimtes. Toch is het niet uitgesloten dat ook koude en luchtvochtigheid een rol spelen bij luchtweginfecties. Mogelijk maakt de koude onze slijmvliezen kwetsbaarder voor virussen, waardoor we sneller een infectie oppikken. Maar dan nog is er een virus nodig om verkouden te worden.  Antibiotica helpen niet tegen   een verkoudheid of griep.  ✔  Waar. Antibiotica bestrijden bacteriën. Aangezien een verkoudheid of griep door een virus wordt veroorzaakt, hebben antibiotica dus geen zin. Ze kunnen wel helpen als u bovenop uw verkoudheid of griep een bacteriële infectie krijgt. In dat geval voelt u zich almaar zieker, blijft de koorts aanhou-

den en kunnen er bijkomende symptomen optreden, zoals kortademigheid. Ga dan opnieuw langs bij uw huisarts.  Een verkoudheid moet   u gewoon uitzieken.  ✔ Waar. Er bestaat geen medicatie die een verkoudheid sneller doet overgaan. Wel kunt u de symptomen bestrijden door bijvoorbeeld een keelspray te gebruiken of uw neus te spoelen met bijvoorbeeld een zoutoplossing. Verder moet u vooral extra goed voor uzelf zorgen met voldoende nachtrust, veel water en gezonde voeding. Dat is meteen ook de beste manier om u tegen verkoudheden te wapenen. Binnenblijven is niet nodig, uw huis goed ventileren juist wel. Zo worden ziektekiemen naar buiten gejaagd.  Wie hoest, haalt het best   hoestsiroop in huis.  ✘  Niet waar. Hoesten is een natuurlijke reactie van uw lichaam om slijmen naar boven te brengen. In die zin moet u een hoest op zich niet behandelen. Hij

info Dienst pneumologie, T 03 821 35 39 028


kouder…

uden! verdwijnt meestal vanzelf nadat u uitgeziekt bent. Een hoestsiroop is dus niet nodig. Voor kleine kinderen kan zo’n middel wegens het verdovende effect zelfs ronduit gevaarlijk zijn. Ook slijm­ oplossende middelen zijn niet nodig bij een gewone verkoudheid of griep. Hier hetzelfde verhaal: slijmvorming is een voorbijgaand ziekteverschijnsel en hoeft op zich niet te worden behandeld.  Een hoest die weken   aansleept, is altijd ernstig.  ✘ Niet waar. Een langdurige hoest kan, maar hoeft niet ernstig te zijn. Vooral bijkomende symptomen – bijvoorbeeld moeheid, kortademigheid

Zorg goed voor uzelf met ­voldoende nachtrust, veel water en gezonde voeding

of koorts – kunnen erop wijzen dat er iets meer aan de hand is. Soms gaat het gewoon om een vervelende prikkelhoest. Vermoedelijk zijn uw luchtwegen dan geïrriteerd geraakt door heftig hoesten tijdens een eerdere verkoudheid. Die prikkelhoest kan blijven duren terwijl uw verkoudheid al lang voorbij is, soms zelfs zes tot acht weken. Vooral een temperatuurswissel, lachen of praten kunnen een aanval teweeg brengen. Heel storend, maar perfect onschuldig. Korte tijd puffen met corticoïde kan de ontsteking genezen.

 Rokers krijgen gemakkelijker   een verkoudheid.  ✔ Waar. Onze luchtwegen zijn bekleed met trilhaartjes die voortdurend slijmen naar boven werken en zo een natuurlijke barrière vormen tegen ziektekiemen. Bij rokers werken die trilhaartjes minder goed, zodat ook hun afweer veel lager is. Daardoor krijgen ze gemakkelijker een infectie aan de bovenste luchtwegen en neemt die sneller ernstige vormen aan.

 Kinderen krijgen gemakkelijker   een verkoudheid.  ✔ Waar. Doordat het afweersysteem van kleine kinderen nog niet volledig is ontwikkeld, zijn ze vatbaarder voor infecties van de luchtwegen. Daar komt nog bij dat kinderen vaker fysiek met elkaar in contact komen en het minder nauw nemen met hygiëne. Meestal gaat het om volkomen onschuldige infecties, die bovendien nodig zijn om het afweersysteem op te bouwen.

maguza 029


advertentie

vacat

vacat jobkrant van UZA verschijnt driewekelijks a.u.b.

Medewerker schoonmaak

Administratief medewerker ICT - 50%

Vanaf oktober 2009 neemt het UZA de schoonmaak in eigen beheer. Hiervoor gaat men over tot de aanwerving van een grote groep medewerkers schoonmaak.

Je verleent administratieve ondersteuning aan de ICT afdeling op het vlak van bestellingen en leveringen (logistiek), opleidingen aan de eindgebruiker, postverwerking, communicatie en personeelsadministratie.

Geïnteresseerd in een job bij het UZA?

editie sept 2009

“Teamspirit doet wonderen” lees verder >

Vacatures

Medewerker debiteuren voor administra tief of tec - 75% (tijdelijk)

jobkrant van UZA

hnisch talen t

verschijnt maa ndelijks Je werkt op de debiteurendewerk administratie. Jeme beheert de er schoon maak bent verantwo dossiers inzakeJe verzekeringsorde lijk voor van de scho de uitvoering editie nov 200 aspecten, mutualiteit, opvolging onmaak in het 9 ziekenhuis. Je volgfacturen, van niet-betaalde ens vastg...eleg werkt de Als medisch secretaris (-esse) sta de hygi Je staat één keer per week in voor procedures en respecteert ënevoors chriften nauw je in voor het typen, verbeteren gezet. Je word de kassa in deinge inkomhal. staat zet voorJeande t ook re werkzaam Binnen de Infra en verwerken van medische aanvullentevan heden, zoals patiënten telefonisch woord struc sanitaire beno het tuurgroep leid infrastructuurp verslagen van verschillende digdheden. je ICTmbt facturatie. Je zorgt voor de rojecten ten tea verzending beho de verschillen specialismen. Om dit centraal te ider schoon geautomatiseerdemle de diensten binn eve van maak Je rapportee en het UZA. kunnen beheren, is opvolging van facturen.Je stuurt de schoonm rt aan aakploeg aan, Je leidt ICT-infras de ICT-manager Infrastruc en rapportering in verschillende en personee stelt de take lsplanning op Verpleegkundigen truct uurp n/ tuur. / Artsen / Paramedici rojec en veran ten computerprogramma’s belangrijk. nodig. Je cont stuurt die bij en bent twoordelijk voor waar roleert en bew het opstellen realis aakt de kwal het werk, stelt tische impleme en uitvoeren ofvan Technisch talent iteit verslagen op Administratief van ntatietrajecte en rapporteert van leidinggevend n de bijhorend Surf naar www.uzatrektaan.be e documentatie en het opmaken aan je e. Je geeft ople van infrastruc . met drie colle iding en werk Het signa lisere tuurbehoeften t samen en verbetertrajec n de organisatie voor meer details over onze vacatures.ga-teamleiders. beho Surfort naar in meer details over onze vacatures. ookwww.uzatrektaan.be preventieadvi tot je takenpakk tenvoor seur arbeid et. sveiligheid Je zorgt er voor dat medewerker UZA Comedy wetgeving betre het UZA de bestaande afvalbehee Clinic ffende arbe r Je staat in voor (Codex,jobkran UZA iligheid nale Arab, Vlarem,t vanidsve het eft AREI, ...). Je volg in het ziekenhui ophalen van afval en vuil bestaand maandelijks verschijnt t de e en nieu linne s. Je zorgt voor we regelgev van het afval het correct sorte n arbeidsveiligh ing betreffend (pap eid op de voet e afval, vuilzakke ier, risicohoudend medisch ren op. Je rapporte het hoofd van Vacatures voor n, ...). Het prop de Interne Dien ert er houden van containerpark st voor Preventie aan en het reinigen het administratief of technisch talent Wat is het toch dat getalenteerde medewerkers zo aantrekt in het . de afvalbakk en behoort tot en ontsmetten van lees verder > editie dec 2009 UZA? Misschien is het wel die eigen cultuur van wetenschappelijk je takenpakket. bereid om wee ker schoonmaak Medewer Je bent kendwerk te onderzoek, innovatieve methoden en aandacht voor zorgkwaliteit. Communicatiemedewerker/ redactie verrichten (in beurtrolsystee de uitvoering voor elijk een m). Je bent verantwoord Ze zullen ook de extra opleidingen en de persoonlijke groeikansen (60 of 70%) Je werkt ziekenhuis. maak in het van de schoon wel interessant vinden, net als de warme sfeer onder enthousiaste de van Je hoofdtaak bestaat uit het herschrijven vastgelegde procedures en respecteert volgens collega’s. in opdracht teksten voor de patiëntenbrochures schriften nauwgezet. Je wordt ook Verpleegkun de hygiënevoor Maar wat hetwerkzaamhe ook is, één ding het UZA. Surf naar ww het aan de aantrekkingskracht zoals vast: den, staat digen / Artsen van de diverse medische diensten in andere ingezet voor w.uzatrektaa tekst van het UZA valt niet te weerstaan. Tijd dus om te ontdekken wat / Paramedici Administratie n.be voor meer det Je kneedt hun teksten tot een begrijpbare van sanitaire benodigdheden. aanvullen / f of Technisc joù aantrekt in het UZA! werk, ails over onz voor de patiënt. Naast het redactionele h talent e vacatures. grafische ak r schoonma Teamleide Surf naar www.uzatrektaan.be voor meer details over onze geef je input aan de interne en externe Vacatures voor Je werkt nauw takenstelt devan vacatures of leesploeg er deaan, verhalen onze medewerkers. ontwerpers over layout en fotografie. de schoonmaak stuurt Je te die bij waar paramedici met hen samen om tot een mooi eindproduct en personeelsplanning op en stuurt Surf naar , www.uzatrekta kwaliteit van komen dat als einddoel heeft: een transparante an.be voor nodig. Je controleert en bewaakt de meer details ie naar de aan je Op het ogenblik van verschijning van deze vacatUZA waren er geen paramedische vacatures. over onze vaca duidelijke en eenvormige communicat het werk, stelt verslagen op en rapporteert tures. productie werkt samen Surf voor een laatste stand van zaken naar www.uzatrektaan.be. patiënten. Daarnaast coördineer je de leidinggevende. Je geeft opleiding en van deze drukwerken met diverse drukkers. met drie collega-teamleiders. Heet van de naald Geef deze jobkrant dan door of laat hem of haar naar de website surfen: opvolging de voor in Elke 3 maanden sta je mee opname en onthaal ker gazine: Medewer www.uzatrektaan.be patiëntenma ijkse van het driemaandel n, Je staat in voor het onthaal van patiënten, Maguza. Je bedenkt nieuwe onderwerpe woordelijk fotografie Evi geniet van de opleidingskansen. Of er nu iem familieleden en bezoekers. Je bent verant woont de redactie bij, coördineert de and arts ie‘Nadat ik mijn bachelor verpleegvan patiënten en de opvolging inschrijving bedrijfscultuur, opleiding en, één team verpleegkun voor deSamen Joyce Wouters, en verzorgt in overleg met de communicat dige of tweedejaars kunde had behaald, ben ik ve formaliteiten. training administratie eerstekansen de andere deelnemende van deNaast verpleegkund stage in het boekho verantwoordelijke de eindredactie. voor verdere uder is, onmiddellijk een banaba spoed iede reen leeshet > UZA. “In het begin was ik zenuige, doet voor het eerst ziekenhuizen zich laat. van verder heeft hetachter eerst werk vorming en gunstige loon- en Je staat in voor de projectcoördinatie en intensieve zorgen gaan volgen. wach vak en met echte patië ooit moeten tig” bekent ze. en de school, vond ntenzijn “Voo arbeidsvoorwaarden geven we leren. Dagelijk Ik kreeg de kans hier deeltijds te , r en eenmalige publicaties zoals het jaarverslag Elk jaar er opnieuw heel wat UZAniet ik heel met spannend”. Wat poppen zoals s tref je elijk verslag. collega-verple Ambitie werken zodat ik de twee perfect ook aandacht aan extra service op me mete op de UZA-wer jaarrekening en het wetenschapp egku medewerkers die met steun van het en opvi ndig Als universitair ziekenhuis el, en graag de kvloer was dat de je een kleine kon combineren.’ Uiteindelijk zoals kinderopvang. Ook niet punten jes op fout, zoals het ziekenhuis Demee erkenning als topbedrijf rdere stag de collega’s met succes een de “i” zette investeert het UZA niet alleen iaire beletlichtje niet n. Maak daar meteen zwaaide Evi af als één van de eerste s aan onbelangrijk is de open, joviale op gewezen / Paramed inspireert verder te die één ons aand / ici oen,verpleegkundige studie afronden. Evi, doeom dan . Dat l in innovatie en onderzoek, mentorcoaches van het UZA. voo Artsen word mijn / is en r oge wel goed, wan fouten leren je en vriendschappelijke sfeer n gkundig Verplee gaan ingeslagen weg. hebop .” t ik wil bende op intensieve zorg, is één van hen: : graa hun “Op g maar ook in medewerkers. toek uit Ze combineerde de opleiding met de onder collega’s. Teamspirit doet omstige afdeling zelf Op alleep niveau’s van ons talent bero Technisc heefh t elke tratief ‘Het zal mijn blik als verpleegkundige onder de Adminis coach.of de master verpleeg- en vroedkunde. stag Als je in het UZA aan de slag iaire hier wonderen! Hij/z knie een hiervoor ij neemt je mee personeelsbeleid willen we krijgen. opge ‘Vooral uit eigen interesse. Het zal opalleen maar verruimen’ .. leide kan je op het naleeft (Codex, Arab, eid rond arbeidsveiligh gaat,de kom je terecht in een e, ende volg betreff t eind een ambitieuze organisatie zijn, je van nabij en UZA bestaande wetgeving mijn blik als verpleegkundige Je zorgt er voor dat hettopbedrijf eid op de voet op. “Ik hoop na mijn e ook beter evalueren.” vacatures. over onze ende arbeidsveiligh details betreff meer dat je uitdaagt voor regelgeving taan.be nieuwe zodat ambitieuze medewerkers UZA: ‘Topbedrijf om voor te en www.uzatrek opleidingSurf alleen maar verruimen. Ik volg de aannaar Vlarem, AREI, ...). Je volgt de bestaande pediatrie.” “Sam de slag te kunn preventie. voor om je talenten verder te dienst bij ons voldoende inspiratie werken’ en interne de en met van opleiding voltijds wat betekent dat hoofd gaan enkele andere op Je rapporteert aan het Hogeschool, stagiaires van ga ik op dond vinden om zich thuis te voelen ontwikkelen. Niet voor niets is Het UZA sleepte dit jaar voor ik twee dagen per week in de les de Kare erdag 26 nove l de clinic. Studente mber naar UZa Grote en aangetrokken te worden tot zit. Ik ben dan ook bewust minder n verpleging het UZA de aantrekkingspool de vierde keer op rij het label comedy optredens van kunnen die avon gaan werken. Zo’n opleiding vraagt het UZA. verschillende d gratis geni voor talent uit de wijde “Topbedrijf om voor te werken” in stan Hyfte, the Luna eten van veel investering. Maar gelukkig zit je tics, ...) en kunn d-up comedians (o.a. Joos de wacht. Het UZA krijgt dat label omgeving. maken met de t Van en na afloop hier in een omgeving met een schat een informee medewerkers na onderzoek van de Corporate l praatje Info en insch van het UZA aan informatie. Je hoeft nooit ver te .” rijvingen UZA Research Federation (CRF), een Comedy Clini zoeken.’ c: www .uzatrektaan.b onafhankelijke organisatie die e het in aantrekt zo s bedrijven eenmedewerker organisaties kritisch Wat is het toch dat getalenteerd elijk wetenschapp van cultuur doorlicht. Opmerkelijk is dat die eigen UZA? Misschien is het wel Ontdek wat jou aantrekt in voor zorgkwaliteit. aandacht en het UZA met maximumscores methoden In het UZA onderzoek, innovatieve zijn de arbe het UZA op www.uzatrektaan.be en de persoonlijke groeikansen arbeidsvoorwaarden, idsvoorwaarde opleidingen van de priv Ze zullen ook de extra op n van het pari éziekenhuiz sfeer onder enthousiaste tair comité en het uitg wel interessant vinden, net als de warme medisch pers angspunt voo oneel. r het nietcollega’s. Vacatures voo aan de aantrekkingskracht vast: staat ding één is, ook het wat r Maar Daarnaast zijn om te ontdekken wat er vergoedingen paramedici het UZA valt niet te weerstaan. Tijd dus van Zo wordt er voor onregelm 1 10:49 07989_vacatUZA01.indd 2 04/09/09 10:52 voor atige s op hemen joù aantrekt in het UZA! taties.surfen: 100% toegeken prestatie website naar depres haardage offeest of laatzondoorzond d, voor jobkrant dan pathologisc n een toeslag Geef deze meer details over onze voor agpr ktaan.be nach estat he www.uzatre van tpres naar ana Surf ies een toeslag taties een tomie betoeslag van trektaan. van 26%, voor www.uza onze medewerkers. Je onthaalt en toeslag 35% en voor van 10%. laboratorium vacatures of lees er de verhalen van registreert bezo avondprestati Je voert aanv ekers. technicus dienstverlenin Ook een wachtvergoedi van de analy ragen en resul ng (indien wach es een g hoort) en een (50%) ses behoort taten in. Je verzorgt ook tot t bij de oproepvergoe je takenpakk de analyses Andere finan et. Je staat in ding zijn voor in functie van de ciële voor zien. de ontvangst werkplanning zijn o.a. de eind voordelen die het UZA en registratie en een aan optim ejaarpremie van ale dienstverle monsters. Je en de geschenk de medewerkers toekent voordelen zoals bent verantwoo ning. Het uitvoeren van ench rdelijk een voor aanv eque. Extralega levensverzeker de registratie in inkomen en i.v.m. kwalitatiev ullend onderzoek en het beha le ing, een verze innovatie en onderzoek, maar ook in een van alleen ndelen niet hosp UZA klach e het verbe kerin italis ten. teringen g gewaarborgd atieverzekerin Als universitair ziekenhuis investeert g zijn standaar terecht in een topbedrijf dat je uitdaagt je kom gaat, slag de aan d. UZA talent medewerkers. Als je in het het UZA de aantrekkingspool voor is niets voor Niet n. ontwikkele om je talenten verder te uit de wijde omgeving.

Medisch secretaris (-esse) voor het centraal medisch secretariaat

Alle vacatures op een rij voor

Naast kansen voor verdere vorming en gunstige loon- en arbeidsvoorwaarden geven we ook aandacht aan extra service zoals kinderopvang. Ook niet onbelangrijk is de open, joviale en vriendschappelijke sfeer onder collega’s. Teamspirit doet hier wonderen!

Niet op de openbare weg gooien a.u.b.

. Extralegale sverzekering, inkomen en een verzekerin een hospitalis UZAg gewaarborgd atieverzekerin g zijn standaar d. Topbedrijf

Elk jaar zijn er opnieuw heel wat UZAmedewerkers die met steun van het ziekenhuis en de collega’s met succes een studie afronden. Evi, verpleegkundige op intensieve zorg, is één van hen: ‘Het zal mijn blik als verpleegkundige alleen maar verruimen’..

Ambitie

Maar wat het ook is, één ding staat vast: aan de aantrekkingskracht In het UZA van het UZA valt niet te weerstaan. Tijd dus om te ontdekken wat zijn de arbe idsvoorwaarde van de priv joù aantrekt in het UZA! n van het pari éziekenhuiz 004.indd 1 tair comité en het uitg medisch pers angspunt voo 08530_vacatUZA Surf naar www.uzatrektaan.be voor meer details over onze oneel. r het nietvacatures lees er de verhalen van onze medewerkers. Vacofatu res voor Daarnaast zijn er verg pa oedi ram ngen ed Zo wordt er voor onregelm ici voor 100% toegeken prestaties op zon- en feest atige prestaties. dagen een toes d, voor zond pathologisc agprestaties nachtprestatie lag van he anatom een toeslag s een toeslag ie van 26%, voor Je onthaalt en van 35% en toeslag van lab torium registreert bezo voor avondpre 10%. Ook een ekers. staties Geef deze jobkrant dan door of laat hem ofora haar naar de website surfen:Je voert wach tech dien aanv een stver nicu ragen lenin s en resultaten g hoort) en een tvergoeding (indien wach (50%) in. Je verzorgt t bij de opro www.uzatrektaan.be de epve Andere finan analyses in rgoe ding zijn voor functie van de ciële voordele zien. werkplanning n die zijn het o.a. UZA de en een optimale eind aan ejaarpremie dienstverlening. en de geschenk de medewerkers toekent voordelen zoals uitvoeren van Het encheque een leven aanvullenen d onderzoek bedrijfscultuur, opleiding Samen één team i.v.m. kwalitatiev verbeteringen training de andere edeelnemende ziekenhuizen achter zich laat.

‘Mijn blik verruimen. Werken en studeren combineren’

van de analy ses behoort ook tot je taken pakk et. Je staat in voor de ontvangst en registratie van monsters. Je bent verantwoo rdelijk voor de regis tratie en het behandelen van klachten.

Evi, verpleegkundige:

Alle vacatures op een rij voor

V.U.: Hildegard Hermans, Universitair Ziekenhuis Antwerpen, Wilrijkstraat 10, 2650 Edegem

m

sitair Ziekenhuis

‘Wat me mete en opviel, wa s dat de collega-ve rpleegkundig en graa UZA g de puntjesEvi, verpleegkundige: op de ‘i’ zetten.’ TOPBEDRIJF ‘Mijn blik verruimen. Werken 2010 en studeren combineren’

Ze combineerde de opleiding met de master verpleeg- en vroedkunde. ‘Vooral uit eigen interesse. Het zal mijn blik als verpleegkundige alleen maar verruimen. Ik volg de opleiding voltijds wat betekent dat ik twee dagen per week in de les zit. Ik ben dan ook bewust minder gaan werken. Zo’n opleiding vraagt veel investering. Maar gelukkig zit je hier in een omgeving met een schat aan informatie. Je hoeft nooit ver te zoeken.’ Evi geniet van de opleidingskansen. ‘Nadat ik mijn bachelor verpleegkunde had behaald, ben ik onmiddellijk een banaba spoed en intensieve zorgen gaan volgen. Ik kreeg de kans hier deeltijds te werken zodat ik de twee perfect kon combineren.’ Uiteindelijk zwaaide Evi af als één van de eerste mentorcoaches van het UZA.

Ken jij een toekomstige UZA-medewerker?

Op het ogenblik van verschijning van deze vacatUZA waren er geen paramedische vacatures. Surf voor een laatste stand van zaken naar www.uzatrektaan.be.

Vacatures voor paramedici

en

30/11/09 10:04

svoorwaard

n- en arbeid

Gunstige loo

10, 2650 Edege

Wilrijkstraat

Antwerpen,

UZA: ‘Topbedrijf om voor te werken’

Hermans, Univer

V.U.: Hildegard

De erkenning als topbedrijf inspireert ons om verder te gaan op de ingeslagen weg. Op alle niveau’s van ons personeelsbeleid willen we een ambitieuze organisatie zijn, zodat ambitieuze medewerkers bij ons voldoende inspiratie vinden om zich thuis te voelen en aangetrokken te worden tot het UZA.

Ontdek wat jou aantrekt in het UZA op www.uzatrektaan.be

Communicatiemede Je bent verantwoordelijk voor de uitvoering (60 of 70%) Je werkt van de schoonmaak in het ziekenhuis. van de respecteert Je hoofdtaak bestaat uit het herschrijven volgens vastgelegde procedures en in opdracht Je wordt ook teksten voor de patiëntenbrochures de hygiënevoorschriften nauwgezet. het UZA. zoals het van de diverse medische diensten in ingezet voor andere werkzaamheden, tekst Je kneedt hun teksten tot een begrijpbare aanvullen van sanitaire benodigdheden. werk, voor de patiënt. Naast het redactionele grafische Teamleider schoonmaak geef je input aan de interne en externe Je werkt nauw stelt de takenontwerpers over layout en fotografie. Je stuurt de schoonmaakploeg aan, te die bij waar met hen samen om tot een mooi eindproduct en personeelsplanning op en stuurt , kwaliteit van komen dat als einddoel heeft: een transparante nodig. Je controleert en bewaakt de ie naar de aan je duidelijke en eenvormige communicat het werk, stelt verslagen op en rapporteert productie werkt samen patiënten. Daarnaast coördineer je de leidinggevende. Je geeft opleiding en van deze drukwerken met diverse drukkers. met drie collega-teamleiders. Heet van de naald opvolging Elke 3 maanden sta je mee in voor de gazine: Medewerker opname en onthaal van het driemaandelijkse patiëntenma Vac n, atu res Je staat in voor het onthaal van patiënten, voo Maguza. Je bedenkt nieuwe onderwerpe r fotografie job bezoekers. Je bent verantwoordelijk krant en administra familieleden woont de redactie bij, coördineert de van UZ en de opvolging tief of techn ieA versc van patiënten inschrijving hijnt demaa voor en verzorgt in overleg met de communicat ndelijks isch talent . van de eerste administratieve formaliteiten verantwoordelijke de eindredactie. medewerker van lees verder > schoonmaak Je staat in voor de projectcoördinatie Je bent vera zoals het jaarverslag en de ntwo publicaties orde eenmalige lijk voor de uitvo van de scho editie nov 200 verslag. ering onmaak in het jaarrekening en het wetenschappelijk 9 ziekenhuis. Je volgens vastg werkt elegde proc edures en resp de hygiënev ecteert oorschriften nauwgezet. ici / ingezet voor Je wordt ook andere werk Verpleegkundigen / Artsen / Paramed zaam Binn aanvullen van en hede de Infra n, zoals het structuurgroep sanitaire beno infrastructuurp leid je ICTdigdheden. Administratief of Technisch talent rojecten ten teamleider beho de verschillen schoonmaak eid naleeft (Codex, Arab, de diensten binn eve van bestaande wetgeving betreffende arbeidsveiligh Je rapportee Je zorgt UZA Je stuurt de hetUZA dathet op. er vooren . de rt aan de ICT-m schoonmaakp betreffende arbeidsveiligheid op de voet meer details over onze vacatures. anagJe loeg aan, stelt Je leidt ICT-infrasVlarem, Surf naar www.uzatrektaan.be voor ervolgt de bestaande en nieuwe regelgeving en personee de ls truct AREI, ...). Infrastructuur. plan take uurp ning nrojec op en stuurt die verantwoordelij Je rapporteert ten hoofd van de interne dienst voor preventie. nodig. Je cont hetbent aanen bij waar k voor rolee het rt en opst bew realistische impl ellen en uitvo aakt de kwal het werk, stelt eren iteit eme verslagen op van de bijhorend ntatietrajecten en het opm van en rapporteert van leidinggevend aken e documentatie aan je e. Je geeft ople van infrastruc . Het signalisere met drie colle iding en werk tuurbehoeften ga-teamleiders t samen jobkrant van UZA en verbetertrajec n de organisatie . behoort ook ten in preventiea verschijnt driewekelijks tot je taken dvi pakk seu et. r arbeidsveilig Je zorgt er voor heid dat medewerker UZA Comedy wetgeving betre het UZA de bestaande afvalbehee Clinic ffende arbeidsve r s zo aantrekt in het Je staat in voor (Codex, Arab iligheid nale , Vlarem, AREI Wat is het toch dat getalenteerde medewerker het eft elijk , ...). Je volgt in het ziekenhui ophalen van afval en vuil bestaande en sept 2009 cultuur van wetenschappeditie de UZA? Misschien is het wel die eigen linnen s. Je zorg nieuwe . rege t voor zorgkwaliteit voor lgev van het arbeidsveiligh aandacht ing betreffend het afval (pap correct sorte onderzoek, innovatieve methoden en eid op de voet e afval, vuilzakke ier, risicohoudend medisch ren op. het hoofd van de persoonlijke groeikansen Vacaturesn,voor Ze zullen ook de extra opleidingen en de Interne Dien Je rapporteert aan ...). Het proper cont sfeer onder enthousiaste houd st aine voor en rpark Preventie. van en het reinigen het wel interessant vinden, net als de warme administratief ofentechnisch de afvalbakken ontsmetten talent lees verder > behoort tot collega’s. je takenpakket. van bereid om wee UZA Topbedrijf staat vast: aan de aantrekkingskracht Je bent kendwerk te is, één ding Maar wat het ook Omdat je voor meerdere diensten verrichten Administratief beur Medewerker trolsysteem). (in een Tijd dus om te ontdekken wat weerstaan. te is UZA valt niet van- het werkt, vergaderen, overleggen schoonmaak medewerker ICT 50% joù aantrekt in hetenUZA! samenwerken met artsen en hem of haar naar de website surfen: Vanaf oktober 2009 neemt het Je verleent administratieve Geef deze jobkrant dan door of laat details over onze meer voor ktaan.be collega’s vereist. Hiervoor zoeken www.uzatre Surf UZA de schoonmaak in eigen ondersteuning aan de ICTnaar Ver ple www.uzatrektaan.be medewerkers. eg we zinvan vooronze initiatief, de verhalen kun eriemand Surf naa of lees dig enmet/ Art r wwHiervoor beheer. gaat men afdeling op het vlak vacatures van w.uzat assertiviteit en desen nodige rektaan.be bestellingen / Paramedici Administratact, voor meerover de aanwerving van en leveringen lees verder > tief of Techn / dettot teamspirit. ails overmedewerkers onze vacatu (logistiek), opleidingen isch talent een grote groep res. schoonmaak. aan de eindgebruiker, Medewerker debiteuren postverwerking, communicatie Je bent verantwoordelijk - 75% (tijdelijk) en onderzoek, maar ook in en personeelsadministratie. alleen in innovatie Surf voor de uitvoering van de het UZA niet naar www.uzat Je werkt op de debiteurenuitdaagt Als universitair ziekenhuis investeert jerekta an.be voor in een topbedrijf dat kom je terecht schoonmaak in het ziekenhuis. meer details UZA aan de slag gaat,administratie. Je beheert de je in hetsecretaris Medisch over onze vaca medewerkers. Als de aantrekkingspool voor talent UZA Je werkt volgens vastgelegde is het tures. n. Niet voor niets dossiers inzake verzekeringsontwikkele verder tevoor talenten (-esse) het centraal om je de procedures en respecteert aspecten, mutualiteit, opvolging de wijde omgeving. medisch secretariaat hygiënevoorschriftenuit nauwgezet. van niet-betaalde facturen, ... Je wordt ingezet voor Als medisch secretaris (-esse) sta Je staat één keer per week in voor aanvullende werkzaamheden, je in voor het typen, verbeteren de kassa in de inkomhal. Je staat zoals het aanvullen van sanitaire en verwerken van medische patiënten telefonisch te woord Of er nu iem benodigdheden. Samen één team verslagen van verschillende and arts, mbt facturatie. Je zorgt voor de verpleegkun Joyce Wouters, en gunstige loon- en arbeidsspecialismen. Om dit centraal te voor verdere vormingverzending dige of Naast kansen geautomatiseerde tweedejaars zoals service verp extra stag boekhoude aan leeg e in het UZA aandacht ook kunnen beheren, is opvolging we kundige, doet r is, iedereen voorwaarden geven van facturen. . “In het begi voor het het n de open, joviale en vriendis was heeft het vak eerst ik en rap por tering in verschillende zenu werk voor wachtig” beke eerst s en met echt kinderopvang. Ook niet onbelangrijk ooit moeten Vacature e patiënten nt ze. “Voo Verpleegkundigen / Artsen / Paramedici / school, Teamspirit doet hier wonderen! leren. Dagelijk collega’s. computerprogramma’s belangrijk. vond onder sfeer ik schappelijke heel spannend”. Wat , en niet met poppen zoals r s tref je collega-verple paramedici talent op me op mete de egku UZA en Administratief of Technisch opvi ndig -wer el, was dat de en graag de kvloer je een kleine e vacatures. puntjes mee vijfde keer op rij fout, de op voor rder zich deze vacatUZA waren er geen paramedisch zoals de mag e UZA “i” Surf naar www.uzatrektaan.be Het stag zette het beletlich iaires aan n. Maak daar meteen Op het ogenblik van verschijning van tje niet op gewezen die één doe om voor te werken” noemen. naar www.uzatrektaan.be. . Dat is wel goed aandoen, dan word je l voor ogen mijn fouten Surf voor een laatste stand van zaken voor meer“Topbedrijf details over onze vacatures. leren , want ik heb van de Corporate Research ben wil onderzoek Surf naar www.uzatrektaan.be voor meer details over onze vacatures. na label : graa dit hun krijgt UZA “Op de afdeling .” g Het toekomstige uit bedrijven en organizelf heef bero ep t elke (CRF), een onafhankelijke organisatie die ond coac Federation stag er de knie h. Hij/zij neem iaire een hierv aarden, Opleiding & t je mee op oor opgeleide krijgen. kan saties kritisch doorlicht. Op de criteria Arbeidsvoorw UZA de maxirond je op e, volg het t je van nabi eind den behaalt het j en “Ik hoop na mijn e ook beter evalueren.” Training en Werksfeer en Omstandighe opleiding aan ook een mooie score op Interne pediatrie.” “Sam mumscore. Daarnaast behaalt het UZA de slag te kunn en met enke en gaan op le andere stagi Hogeschool, Promotiekansen en Bedrijfscultuur. aires van de Kare ga ik l de Grote clinic. Studente op donderdag 26 nove mbe n r verp naar legin UZa g kunnen die comedy optredens van Ambitie avon versc hille zo aantrekt inom hetverder te gaan op de nde stand-up com d gratis genieten van Wat is het toch dat getalenteerde medewerkers Hyfte, the Luna inspireert als topbedrijf edians (o.a. tics, ...) erkenning De die en UZA? Misschien is het wel eigen cultuur van wetenschappelijk kunn Joos maken met de t en Van na afloop een Op alle niveaus wil het UZA een ambitieuze medewerkers informeel praa onderzoek, innovatieveingeslagen methodenweg. en aandacht voor zorgkwaliteit. inspiratie Info en insch van het UZA tje zodat ambitieuze medewerkers voldoende .” rijvingen UZA organisatie zijn, Ze zullen ook de extra opleidingen en de persoonlijke groeikansen Comedy Clini c: www.uzat thuis te voelen. er zichsfeer omwarme rektaan.be wel interessant vinden, vinden net als de onder enthousiaste collega’s. Niet op de openbare weg gooien a.u.b.

Ontdek wat jou aantrekt in het UZA

Gunstige loo

n- en arbeid

svoorwaard

Ontdek wat jou aantrekt in het UZA

en

rker?

Ken jij een toekomstige UZA-medewe

Alle vacatures op een rij voor 1

UZA- Topbedrijf

03/11/09 13:40

Hermans, Univer sitair

voor

e vacatures. deze vacatUZA waren er geen paramedisch Op het ogenblik van verschijning van naar www.uzatrektaan.be. Surf voor een laatste stand van zaken

Ziekenhuis Antwe rpen, Wilrijks traat 10, 2650 Edegem

003

“Teamspirit doet wonderen”

Ken jij een toekomstige UZA-medewe

001

rker?

Ambitie om verder te gaan op de De erkenning als topbedrijf inspireert het UZA een ambitieuze ingeslagen weg. Op alle niveaus wil s voldoende inspiratie organisatie zijn, zodat ambitieuze medewerker voelen. te thuis zich er vinden om

V.U.: Hildegard

Vacatures voor paramedici

keer op rij Het UZA mag zich voor de vijfde “Topbedrijf om voor te werken” noemen. de Corporate Research Het UZA krijgt dit label na onderzoek van die bedrijven en organiFederation (CRF), een onafhankelijke organisatie aarden, Opleiding & saties kritisch doorlicht. Op de criteria Arbeidsvoorw UZA de maxiden behaalt het Training en Werksfeer en Omstandighe ook een mooie score op Interne mumscore. Daarnaast behaalt het UZA r. Promotiekansen en Bedrijfscultuu

26 novemb er

NAL.indd

Ontdek wat jou aantrekt in het UZA

tUZA003_FI

Samen één team en gunstige loon- en arbeidsNaast kansen voor verdere vorming aan extra service zoals voorwaarden geven we ook aandacht is de open, joviale en vriendkinderopvang. Ook niet onbelangrijk doet hier wonderen! schappelijke sfeer onder collega’s. Teamspirit

Alle vacatu res op een rij

08339_vaca

‘Wat me mete en opviel, wa s dat de collega -ve rp lee gk undigen graag de pu ntjes op de ‘i’ zetten.’

UZA- Topbedrijf

Stage

V.U.: Hildegard Hermans, Universitair

Steun het UZA-mecenaatsfonds 10:09 30/11/09 10:04

Ziekenhuis Antwerpen, Wilrijkstraat 10,

003

vacat

Alle vacatures op een rij voor UZA TOPBEDRIJF 2010

2650 Edegem

Klinisch wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling van nieuwe behandelingsmethoden zijn een essentiële opdracht van het UZA. Om dat wetenschappelijk onderzoek en zijn klinische toepassingen te ondersteunen, werd het mecenaatsfonds opgericht. Zowel bedrijven als particulieren kunnen giften of legaten overmaken aan het fonds, hetzij op naam, hetzij toe­gewezen aan een specifiek onderzoeksdomein. De giften kunnen worden gestort op rekening 001-0893155-55 van het UZA met vermelding mecenaatsfonds.

vacat

are weg gooien

Niet op de openb

a.u.b.

werker/ redactie

Medewerker schoonmaak

Vacatures voor administratief of technisch talent

2 08530_vacatUZA004.indd 1

Vacature in de kijker Projectleid er ICT re in de kijker Vacatu Preventieadviseur arbeidsveiligheid

Ziekenhuis Antwerpen, Wilrijkstraat 10,

voor

004

Stage

Vacature in de kijker Preventieadviseur arbeidsveiligheid

003

Alle vacatu res op een rij

Als universitair ziekenhuis investeert het UZA niet alleen in innovatie en onderzoek, maar ook in medewerkers. Als je in het UZA aan de slag gaat, kom je terecht in een topbedrijf dat je uitdaagt om je talenten verder te ontwikkelen. Niet voor niets is het UZA de aantrekkingspool voor talent uit de wijde omgeving.

004

Ken jij een toekomstige UZA-medewerker?

UZATopbedrijf

26 novemb er

Het UZA sleepte dit jaar voor de vierde keer op rij het label “Topbedrijf om voor te werken” in de wacht. Het UZA krijgt dat label na onderzoek van de Corporate Research Federation (CRF), een onafhankelijke organisatie die bedrijven en organisaties kritisch doorlicht. Opmerkelijk is dat het UZA met maximumscores op arbeidsvoorwaarden,

of kijk op onze jobsite www.uzatrektaan.be.

V.U.: Hildegard Hermans, Universitair

vacat

Ontdek wat jou aantrekt in het UZA

uit de displays in het ziekenhuis

003

Vacature in de kijker Projectleid er ICT

04/09/09 10:49 V.U.: Hildegard Hermans, Universitair Ziekenhuis Antwerpen, Wilrijkstraat 10, 2650 Edegem

Neem ons vacaturekrantje mee

editie dec 2009

004

verschijnt maandelijks

jobkrant van UZA

Niet op de openbare weg gooien a.u.b.

vacat

004

advertentie

vacat

UZA Topbedrijf

Omdat je voor meerdere diensten werkt, is vergaderen, overleggen en samenwerken met artsen en collega’s vereist. Hiervoor zoeken we iemand met zin voor initiatief, tact, assertiviteit en de nodige teamspirit.

07989_vacatUZA01.indd 1

Niet op de openbare weg gooien a.u.b.

Je bent verantwoordelijk voor de uitvoering van de schoonmaak in het ziekenhuis. Je werkt volgens vastgelegde procedures en respecteert de hygiënevoorschriften nauwgezet. Je wordt ingezet voor aanvullende werkzaamheden, zoals het aanvullen van sanitaire benodigdheden.

2650 Edegem

001

Niet op de openb are weg gooien

Vacatures voor administratief of technisch talent


advertentie

Uitzonderlijke voorwaarden

Ergonomische... Relaxzetels - Massagezetels - Zero-gravity relaxen - Slaapcomfort - Bureaustoelen - enz.. en dit voor ieders budget. OPEN: woe t.e.m. zat 10 - 18 u en elke eerste zondag van de maand Overige dagen en feestdagen gesloten of welkom na afspraak

Kasteeldreef 149 - 2970 Schilde Tel.: 03-354 43 88 - info@ergoform.be

Mogelijkheid tot vrijblijvende presentatie aan huis www.ergoform.be

advertentie

Spectrum-lezingenreeks Deze lezingenreeks wordt georganiseerd door ActUA vzw (Actie Universiteit Antwerpen). Het uitgebreid programma vindt u ook op www.ua.ac.be/ActUA

 Do 03/03/11  Het zure kantje aan Olympische Spelen. Prof. dr. Stephane Kesenne, UA, Faculteit Toegepaste Economische Wetenschappen, Departement Algemene Economie

 Do 06/01/11  De laatste Belgen, een geschiedenis van de Oostkantons. Prof. dr. Selm Wenselaers, UA, Faculteit Letteren en Wijsbegeerte, dept. Geschiedenis

 Di 22/03/11  SPECTRUM EXTRA - Schipper mag ik overvaren? Bezoek aan de Hogere Zeevaartschool, Nautische Wetenschappen i.s.m. Kapt. Patrick Blondé, algemeen directeur, en docente Gwendoline Gonsaeles die aansluitend een lezing zal geven over “Zeerecht, een fenomeen van alle tijden”

 Do 20/01/11  Wetenschap zit vol magie. Prof. dr. Philip Van Loocke, UG, Vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen  Do 03/02/11  Consistente bestraffing: utopie of realiteit? Prof. dr. Joëlle Rozie, UA, Faculteit Rechten Algemeen  Do 17/02/11  In naam van de wetenschap…, dierproeven aan de universiteit. Prof. Dr. Peter De Deyn, UA, Faculteit Biomedische, Farmaceutische en Diergeneeskundige Wetenschappen, dept. Biomedische Wetenschappen, voorzitter Ethische Commissie UA m.m.v. (onder voorbehoud) prof. dr. Diane Van Strydonck, UA, Faculteit Wetenschappen, dept. Biologie, prof. dr. Chris Van Ginneken, UA, Faculteit Biomedische en Diergeneeskundige wetenschappen, dept. Diergeneeskundige Wetenschappen leden van de Ethische Commissie Dierproeven, ECD, UA

 Do 24/03/11  En toen was er licht…, van optica naar moderne lasers en telecommunicatie Prof. dr. Jan Naudts, UA, Faculteit Wetenschappen, dept. Fysica  Do 07/04/11  “Het gouden uur…” en de wereld van de MUG! Prof. Dr. Luc Beaucourt, UZA, UA, Faculteit Geneeskunde, Urgentiegeneeskunde  Do 05/05/11  De witte stofbanen alias informatiesnelwegen in ons brein en MRI onderzoek. Prof. Dr. Andrew Maas, UZA, Hoofd neurochirurgie, Ir. Wim Van Hecke, UZA, Radiologie Inschrijven kan voor alle lezingen en activiteiten via secretariaat ActUA, Tel. 03 265 34 22, e-mail: actua@ua.ac.be of via www.ua.ac.be/ActUA


gezond

Vitamines en

Tijdens de wintermaanden

Vitaminevriendelijk koken » Vitamine C is heel gevoelig voor licht, lucht en water. Bewaar aardappelen dus zeker niet in water en was ze onder stromend water in plaats van in de gootsteen. » Door aardappelen en groenten te stomen in plaats van te koken, blijft de voedingswaarde beter behouden. Koken in de microgolfoven biedt weinig winst tegenover koken in water, doordat ook dan een deel van de vitamines en mineralen verloren gaat. » Was uw groenten indien mogelijk vóór u ze versnijdt. Zo gaan er minder vitamines verloren. » Kookt u groenten, gooi ze dan pas in de pot als het water kookt. » Geen tijd om groenten te snijden? Dan zijn diepvriesgroenten een heel goed alternatief. Ook aardappelpuree uit de diepvries is een goede optie. » Zelf groente- of fruitpap voor uw baby maken heeft alleen zin als u die na bereiding meteen kunt geven. Zoniet gaat er te veel van de voedingswaarde verloren en bent u beter af met potjesvoeding. » Het is een mythe dat vitamines in fruit voornamelijk onder de schil zitten. » Ook bij het opwarmen van voeding gaat er veel voedingswaarde verloren. Maakt u een grote pot soep, verwarm dan telkens alleen de hoeveelheid die u die dag nodig heeft. » In magere melkproducten zit evenveel calcium als in volle melk. 032

lopen veel mensen naar de apotheek voor extra vitamine C of voedingssupplementen. ‘Niet nodig’, zegt UZA-diëtiste Annemie Van de Sompel. Maar hoe krijgt u dan wel voldoende vitamines en mineralen binnen?

W

ie over gezonde voeding spreekt, heeft het al gauw over vitamines en mineralen. ‘Het zijn stoffen die in ons lichaam nodig zijn om gezond te blijven’, legt Annemie Van de Sompel uit. ‘We halen ze grotendeels uit onze voeding. Vitamines zijn vooral nodig om de aanmaak van andere stoffen in ons lichaam mogelijk te maken. Zo is vitamine B nodig om zetmeel op een goede manier om te zetten. Mineralen zijn stoffen die als dusdanig in het lichaam aanwezig blijven. Voorbeelden zijn calcium of kalk, fosfor, magnesium, natrium en kalium.’  Tekorten zijn zeldzaam  De beste manier om genoeg vitamines en mineralen binnen te krijgen, is gezond en gevarieerd eten, met genoeg vers fruit en groenten en melkproducten op het menu. Voedingssupplementen zijn in principe niet nodig. Ook niet in de winter: het aanbod fruit en groenten is het hele jaar door groot genoeg om aan uw behoeften te vol-

info

doen. ‘Specifieke supplementen kunnen soms nuttig zijn, maar dan wel op doktersadvies. Zo blijkt chronische vermoeidheid soms samen te hangen met een tekort aan magnesium’, preciseert Annemie Van de Sompel. In de praktijk komt een tekort aan een bepaalde vitamine of mineraal niet zo vaak voor. ‘Grote voedingstekorten zie je vooral bij bejaarden’, aldus Van de Sompel. ‘Oudere mensen krijgen soms kauwproblemen en in sommige bejaardentehuizen wordt het eten te vaak opgewarmd, waardoor de voedingswaarde grotendeels verloren gaat. Meestal hebben die mensen dan geen tekort aan een bepaalde vitamine, maar een algemeen voedingstekort. Dat geldt ook voor mensen die systematisch eenzijdig eten. Die worden gemakkelijker vermoeid en lusteloos en zijn vatbaarder voor infecties. Bij jonge kinderen en adolescenten die geen of heel weinig vlees eten, zien we dan weer af en toe een ijzertekort.’

Dienst endocrinologie, diabetologie en metabole ziekten, T 03 821 32 75 – www.vitamine-info.nl


mineralen

op je bord  Overdaad schaadt  Belangrijk om te weten is dat we ­vitamines en mineralen maar in kleine hoeveelheden nodig hebben. Ook ­ daarom zijn vitaminesupplementen meestal zinloos: een teveel aan vitamines of mineralen wordt niet opgenomen door ons lichaam of is, in bepaalde gevallen, zelfs schadelijk. Annemie Van de Sompel: ‘Je moet weten dat er een verschil is tussen wateroplosbare vitamines, concreet de groep van de B-vitamines en vitamine C, en vetoplosbare vitamines, de resterende groep waaronder vitamine A en D. Een teveel aan vitamine C plas je normaal gezien gewoon weer uit. Maar vitamine A kan worden opgeslagen in ons vetweefsel en in grote hoeveelheden ernstige problemen veroorzaken, waaronder een overdruk in de hersenen en leverbeschadiging. Uit gewone voeding kun je gelukkig onmogelijk die schadelijke hoeveel­ heden halen.’

 B en C, A en D  De wateroplosbare vitamines B en C zijn veel sneller afbreekbaar dan hun vetoplosbare tegenhangers. We bouwen er geen reserve van op, zoals wel het geval is met vitamine A en D. Net daarom is het belangrijk dat u ze dagelijks inneemt en ook dat u ze niet verloren laat gaan. ‘Vitamines B en C zijn heel gevoelig voor licht, lucht en water. Wie zijn geschilde aardappelen een hele dag in water bewaart, houdt dus amper vitamines over’, licht Annemie Van de Sompel toe. Gezond eten én verstandig omgaan met verse voedingswaren (zie kaderstuk) is dus de boodschap. Wilt u toch voedingssuplementen nemen, bijvoorbeeld omdat u op een streng dieet bent, dan kiest u het best voor een multivitaminepreparaat. ‘Dan ben je zeker dat je in elk geval geen gevaarlijke doses van een bepaalde stof binnenkrijgt’, aldus Annemie Van de Sompel.

Wat heb ik nodig? IJzer: Een man heeft dagelijks 9 mg ijzer nodig, een vrouw 20 mg, althans voor de menopauze. Vrouwen hebben meer nodig omdat ze tijdens de menstruatie veel ijzer verliezen. Waar vind ik dat? Biefstuk van 125 g: 3 mg / kip­ filet van 125 g: 0,5 mg / 2 sneden volgranenbrood: 3 mg (versus 0,6 mg in wit brood) / 100 g spinazie: 2 mg / 100 g groene groenten: 3 mg Vitamine C: Een volwassene heeft 110 mg per dag nodig. Waar vind ik dat? 3 gekookte a ­ardappelen: 28 mg / 300 g gekookte bloemkool: 60 mg / 1 grote kiwi: 105 mg / 1 sinaasappel: 65 mg / 250 g aardbeien: 125 mg Calcium of kalk: Een volwassene heeft 900 mg per dag nodig, een adolescent of 60-plusser 1200 mg per dag. Waar vind ik dat? Glas melk van 15 cl: 225 mg / potje yoghurt van 125 ml: 190 mg / plakje kaas van 30 g: 240 mg / 300 g groenten: 90 mg (gemiddeld)

maguza 033


zorg

valpreventie in het uza

Gevallen Van de 65-plussers die thuis wonen, maakt een op drie minstens één keer per jaar een val. Met een campagne wil de Vlaamse overheid dat aantal terugdringen. Ook het UZA probeert valpartijen tot een minimum te beperken door alle patiënten ouder dan 65 jaar te screenen op hun valrisico.

Greta, 70 en opgenomen in het ziekenhuis, wil even haar benen strekken en doet haar pantoffels aan. De slippers zitten niet helemaal goed aan en Greta struikelt. Door de valpartij is haar rechterknie licht gekneusd. Op vraag van de verpleegkundige brengt haar familie gesloten pantoffels mee.

E

en loshangend kamerjaslint, slecht passende pantoffels, een sporttas die in de weg ligt … Een ongeluk zit vaak in een klein hoekje. Hoe ouder een patiënt, hoe groter het gevaar op een val. Daarnaast verhogen allerlei andere factoren het risico: slecht te been zijn, verminderd zicht, verwardheid, medicatie … De gevolgen van een val kunnen banaal zijn, maar ook dramatisch. 10 tot 15% van de patiënten die tijdens een opname vallen, houdt daar een ernstige verwonding aan over, zoals een gebroken heup of een hoofdwonde. Bovendien kan de angst om opnieuw te vallen iemands levenskwaliteit sterk naar beneden halen. Als een bejaarde niet meer de straat op durft, tuimelt hij al snel in een sociaal isolement.

info 034

www.vermijdvallen.be

 Eens gevallen, altijd risico 

Erik (76) heeft een operatie ondergaan en staat nog erg onstabiel op zijn benen. Als hij ‘s nachts uit bed komt om naar het toilet te gaan, glijdt hij uit. Een verpleegkundige die toevallig voorbij de kamer komt, vindt hem op de grond. Hij heeft zich ­gelukkig niet bezeerd. De Vlaamse overheid startte eind september in samenwerking met het Expertisecentrum Valpreventie Vlaanderen een campagne rond valpreventie, onder meer via de website www.vermijdvallen.be. Ook in het UZA staat de problematiek hoog op de agenda en worden medewerkers regelmatig gesensibiliseerd en opgeleid rond het thema. Daarnaast werd er ook een stappenplan uitgewerkt. Concreet wordt elke patiënt van 65 of ouder gescreend via een scoresysteem. Is de patiënt verward? Ziet hij minder goed? Heeft hij problemen met stappen? En vooral: is hij in het nabije verleden al eens gevallen? Als een patiënt al eens is gevallen, is er een groot risico op herhaling.

Vanaf een bepaalde score worden bijkomende maatregelen genomen. Bij patiënten die al eens zijn gevallen, wordt het valpreventieplan altijd opgestart. De behandelende arts onderzoekt

Simone (68) heeft gemakkelijk last van een lage bloeddruk. Als ze op de douchestoel zit, voelt ze zich plots draaierig. Ze wil uit de douchecel stappen om op de bel in de badkamer te duwen, maar glijdt uit. Ze houdt er een blauwe knie aan over. of het valrisico inderdaad groot is en schrijft indien nodig een bijkomend onderzoek voor bij de neuroloog, neuskeel-oorarts of fysisch geneesheer. Die geeft medisch advies. De oplossing kan bijvoorbeeld liggen in revalidatie of medicatie tegen duizeligheid.  Elk incident geregistreerd  Bij een verhoogd valrisico wordt ook met een valpreventiekaart gewerkt. Dat is een kaart met allerlei tips om een val te voorkomen, die op een goed zichtbare plaats in de kamer wordt gehangen. Zo wordt iedereen die met de


?

Andre (77) is regelmatig verward en dat is er in het ­ziekenhuis niet beter op geworden. Door zijn blaas- en maagsonde kan hij niet zonder hulp uit bed. Op een zeker moment wil hij toch opstaan. Hij trekt zijn sondes los en komt recht, maar valt en bezeert zijn hoofd en knie. Hij komt er met een lichte schaafwonde van af. patiënt in aanraking komt, aangemoedigd om extra voorzichtig te zijn. Tegelijk worden de gegevens van de patiënt geregistreerd, zodat de risicopatiënten bekend zijn. Ook de patiënt zelf en zijn familie worden gesensibiliseerd via een brochure over valpreventie. Medewerkers in het UZA worden aangemoedigd om een val altijd te melden. Elk valincident wordt geregistreerd, zodat het ziekenhuis daar lessen uit kan trekken.

10 tips

om vallen te vermijden

» Draag gesloten, goed passende pantoffels. » Kijk uit met loshangende kamerjaslinten. » Draag geen te lange nachtkleding om struikelen te voorkomen. » Zorg dat uw bril altijd binnen handbereik ligt en vergeet hem niet op te zetten als u uit bed stapt. » Laat geen spullen op de vloer slingeren. Zet uw reistas ergens veilig aan de kant. » Glas omgestoten of gemorst? Geef de verpleegkundige dan een seintje. Op een natte vloer glijdt u immers gemakkelijk uit. » Hou het nachtkastje en de bel

altijd binnen handbereik. Schakel uw familie of een verpleegkundige in als u dat zelf niet kunt. » Moet u ’s nachts soms naar het toilet, laat dan een nachtlampje branden. » Bent u (tijdelijk) moeilijk te been, bel dan de verpleegkundige als u naar het toilet moet. » Vaak duizelig bij het rechtstaan? Sta dan niet bruusk op uit uw bed of zetel, maar ga eerst rechtop zitten en wacht tot de duizeligheid voorbij is. Zet uw twee voeten plat naast elkaar op de grond, steun met uw handen op uw knieën en sta dan langzaam recht.

maguza 035


zorg

Volgens prof. dr. Luc Beaucourt, hoofd van de dienst spoedgevallen van het UZA, hoort liefst 70 procent van de patiënten die naar de spoed komen, daar niet thuis. Dat roept vragen op, met als belangrijkste: wanneer gaat u naar de spoed, wanneer naar de huisarts? We leggen het voor aan de spoedarts én de huisarts.

 Met wat voor niet-dringende   problemen kloppen mensen   zoal aan op de spoedgevallen?  Dr. Veerle Schwagten, kliniekhoofd spoed: ‘Dat varieert enorm: griep, vermoeidheid die al maanden duurt, een vaccin of geneesmiddel dat moet worden toegediend, hoofdpijn die al jaren aan de gang is … En ga zo maar door.’  Waarom gaan die mensen   niet gewoon naar de huisarts?   Schwagten: ‘Vaak gehoorde excuses zijn dat ze geen huisarts hebben, dat hun huisarts met vakantie is, dat ze dan te lang moeten wachten op een consultatie of dat ze niet weten hoe het gezondheidssysteem in elkaar zit.’ Beaucourt: ‘Soms klagen patiënten ook dat de huisarts niet beschikbaar is.’ Dr. Dirk Scheveneels, huisarts in Wilrijk: ‘Huisartsen zijn zeker voldoende beschikbaar. Je kan zeven dagen op

info 036

Is de spoed zeven de klok rond een huisarts bereiken. Patiënten mogen echter geen onrealistische verwachtingen hebben. Als een patiënt de huisarts belt voor een probleem dat niet dringend is, moet hij soms een paar uur geduld hebben, net als op de spoed. En wie ’s nachts of in het weekend een huisarts nodig heeft, kan uiteraard niet altijd door zijn eigen huisarts worden geholpen. Maar de continuïteit van de huisartsenzorg is op elk moment verzekerd.’  Hoe maak je als patiënt   het onderscheid: met welke   problemen ga je naar   de spoed, met welke   problemen naar de huisarts?  Schwagten: Het is moeilijk om daar een sluitend antwoord op te geven. Dat je alleen met levensbedreigende problemen bij ons terecht kan, klopt in elk geval niet. Ook breuken en snijwonden behoren bijvoorbeeld tot onze opdracht.’ Beaucourt: ‘Kort samengevat zijn er eigenlijk maar twee legitieme manieren om op de spoed terecht te komen: via de 100-diensten of na

doorverwijzing door een huisarts.’ Scheveneels: ‘Als iemand bij wijze van spreken in elkaar zakt, bel je natuurlijk de 100. Twijfel je, dan vraag je raad aan de huisarts. Die kan zich meestal telefonisch een goed beeld vormen van de situatie. Ofwel kan hij de patiënt zelf behandelen, ofwel verwijst hij hem door naar de spoed of een specialist en brieft hij de arts in kwestie telefonisch.’ Schwagten: ‘Een probleem is maar zelden medisch zo dringend dat er geen tijd is om even de huisarts te bellen.’  Tegenwoordig moeten   patiënten die ten onrechte   naar de spoed gaan, meer   remgeld betalen. Met een   verwijsbriefje van de huisarts   hoeft dat niet. Maar wat als   ik telefonisch ben door-   verwezen en dus geen   briefje heb?  Schwagten: ‘Als de huisarts belt met de arts van de spoedopname, geldt dat ook als een doorverwijzing. Voor ons is zo’n doorverwijzing trouwens heel waardevol omdat we op die manier nuttige

Dienst spoedgevallen, T 03 821 38 06. Huisartsenwachtpost Antwerpen, Lange Leemstraat 187, 2018 Antwerpen, T 0900 10 512, www.hawac.be


advertentie

Nirwana verwent u en uw rug.

medische en sociale informatie krijgen.’ Beaucourt: ‘Bij een echt spoedgeval wordt het remgeld uiteraard ook zonder doorverwijzing terugbetaald.’  Wat zou er moeten veranderen   om de spoeddiensten   te ontlasten?  Scheveneels: ‘Mensen moeten vooral weten dat huisartsen dag en nacht bereikbaar zijn. In het weekend zullen steeds vaker vaste huisartsenwachtposten een professioneel aanspreekpunt worden, althans in de grote steden. Wat zeker niet betekent dat de zorgkwaliteit in de eigen huisartsenpraktijk minder zou zijn. Patiënten moeten eindelijk eens begrijpen dat spoeddiensten geen weekend- en nachtwinkels zijn.’ Beaucourt: ‘Patiënten zouden de reflex moeten hebben om eerst bij hun huisarts aan te kloppen. Als de wetgever dat verplicht zou maken, zou ons dat al een heel eind vooruit helpen. Vandaag bestaat die verplichting immers niet. Spoeddiensten moeten echter wel alle patiënten onderzoeken, ook al werden ze niet door een huisarts doorverwezen.’

DC090202 © Dimitri Cools / foto: © Getty Images

voor alles goed?

Reeds meer dan twintig jaar selecteert en adviseert Nirwana op onafhanke lijke en transparante wijze oplossingen voor gezond liggen, zitten en gaan: van ergonomische slaapsystemen, stoelen, tafels en relaxzetels, tot en met kantoor- en kindermeubilair, babyproducten en schoenen. Nirwana verwent u en uw rug.

Open van dinsdag t.e.m. zaterdag van 10u00 tot 18u00. ONAFHANKELIJK ADVIES VAN ONZE KINESISTEN I DIENST NA VERKOOP

www.nirwana.be I De Bruynlaan 127 2610 Antwerpen I 03-820 98 30


zorg

‘Meegez

en opge

Geloof speelt een grote rol in het leven Frieda Van den Ende (72). Toen ze in september 2010 werd opgenomen in het UZA, keek ze dan ook uit naar de oecumenische viering op zondag. Het werd een openbaring. ‘Zoiets had ik nog nooit meegemaakt.’

P

atiënten die in het UZA zijn opgenomen, kunnen op zondagvoormiddag naar een oecumenische viering, die zich niet alleen richt tot gelovigen van alle christelijke kerken maar openstaat voor iedereen. ‘Ik wist dat er in het UZA een viering werd gehouden, maar niet dat het een oecumenische viering was’, vertelt Frieda. Zij is een gepensioneerde onderwijzeres die zich altijd enthousiast heeft ingezet voor de kerk. Jaren gaf ze catechese aan eerste communicanten in spe. In september verbleef ze kort in het UZA voor een knie-operatie.

info Pastorale dienst, T 03 821 30 65 038

Frieda ging graag in op het aanbod om bezoek te krijgen van een pastor. Zo maakte ze kennis met protestants pastoraal werkster Ria van Belzen. Het klikte. ‘We hebben lang gepraat. Er ging zo veel levensvreugde en openheid van haar uit. Uiteraard wilde ik ook de oecumenische viering meemaken. Ik vind het heel belangrijk op zondag naar een zinvolle eucharistieviering te kunnen gaan. Het is een voedingsbron voor mijn dagelijks leven als christen.’  Tranen van geluk  Frieda straalt als ze terugdenkt aan de warme sfeer die zondagochtend. ‘Het ging er ongedwongen en levensecht aan toe. Ria speelde op een elektrische piano en priester Peter Dierckx begeleidde de samenzang. Er werd in heel gewone taal gesproken, ik heb niet één plechtige formule gehoord. Je werd als het ware meegezogen en opgetild. Bij de dame naast mij zag ik tranen van geluk. Ook de homilie vond ik prachtig. Ze was gedurfd en actueel: zo werd er ingegaan op de huidige crisis in de


onvergetelijk

UZA-medewerkers over een patiënt of moment om nooit te vergeten.

Meegezogen

pgetild’

Prof. dr. Marie-José Tassignon ontwikkelde een baanbrekende techniek om cataract,

­waarbij de lens in het oog troebel wordt, te

behandelen. Ze vergeet nooit het kleine meisje dat als eerste de nieuwe lens kreeg ingeplant.

De mooiste beloning ‘Ik had jaren gewerkt aan het ontwerp

van een nieuwe lens, en dan komt de

dag dat je klaar bent om ze voor het

kerk. Peter is mij de volgende dag de teksten komen brengen. Daar heb ik veel aan gehad.’ Na de viering was er zoals altijd gelegenheid om na te praten bij een hapje en een drankje. ‘Ook dat verliep allemaal heel spontaan. Je merkte dat de

eerst bij een patiënt in te planten. Net in die periode kwam er een meisje op

consultatie: nog maar 4 jaar en al cataract. Door haar leeftijd was zij de ide-

ale kandidaat. De nieuwe techniek kon haar immers voor de rest van haar leven

genezen. Voor mij was het de laatste stap in een heel lang proces, maar tege-

De oecumenische viering op zondag staat open voor iedereen

lijk een heel spannend moment. Het is

immers dubbel: na vele jaren hard werk kun je eindelijk bewijzen dat de techniek die je bedacht hebt, echt werkt en echt

beter is, maar het blijft natuurlijk wel een klein kind …

Uiteindelijk heeft mijn lens haar echt

mensen zich echt op hun gemak voelden.’ Frieda, intussen weer thuis, neemt zich voor nog naar de vieringen in het UZA te gaan, samen met haar man. ‘Aan iedereen die het horen wil, vertel ik hoe bijzonder de sfeer wel was.’ De oecumenische viering in het UZA vindt elke zondag om 10.30 uur plaats in de foyer van het auditorium (route 12). Patiënten die bedlegerig zijn of niet kunnen stappen, worden op vraag opgehaald door vrijwilligers.

een nieuwe start in het leven kunnen geven. Dat wist ik op de eerste consulta-

tie na de operatie, toen ze binnenkwam met een tekening voor mij. Die heb ik nog altijd en ik zal ze ook altijd bewa-

ren. Het was de mooist denkbare belo-

ning. De tekening was een bewijs dat ze

de operatie goed had doorstaan, maar vooral dat ze haar volledige zicht terughad. Ze had immers alle kleuren van het palet gebruikt, iets wat ze voordien zeker

niet had gekund. Intussen is die patiënte 14 jaar, en nog steeds is alles in orde.’

maguza 039


advertentie

de

Speelvogel kinderopvang

gratis professionele kinderopvang tot 12 jaar alle werkdagen open van 8.00 tot 17.30 uur

meer info aan het onthaal


WITJAS

Als hoofd van de technische dienst coördineert Dirk De Man de bouwwerken in en rond het UZA. ‘Ik vind het fijn dat ik elke dag het resultaat van mijn werk kan zien. Boeiend is ook dat het UZA steeds de nieuwste medische technieken in gebruik neemt. Dat is voor ons telkens weer een uitdaging.’

De man met het plan D

irk De Man is van opleiding industrieel ingenieur bouwkunde en werkt intussen vijftien jaar in het UZA. ‘Toen ik begon, stonden de ziekenhuisgebouwen hier nog maar vijftien jaar. We moesten dus vooral onderhouden wat er was.’ Geleidelijk aan veranderden de comforteisen – men wilde meer eenpersoonskamers bijvoorbeeld. ‘Intussen hebben we zes verpleegafdelingen grondig gerenoveerd.’  Niet breken of boren  Zo’n afdeling wordt volledig afgebroken en heropgebouwd, maar moet intussen wel blijven draaien. ‘Eenvoudig is

dat niet. De afdeling zelf kun je ergens anders onderbrengen, maar ook op de verdiepingen erboven en eronder – waar de leidingen liggen – moeten we werken. We proberen de hinder voor de patiënten zoveel mogelijk te beperken. In onze lastenboeken leggen we de aannemers daarom beperkingen op: tussen 12 en 2 niet breken of boren, niet voor half 8 ’s morgens beginnen … Ze moeten natuurlijk wel nog kunnen werken. We proberen de patiënten ook goed te informeren, en meestal tonen ze wel begrip.’ Omdat er een nijpend ruimtekort is in het UZA, wordt er de laatste jaren ook bijgebouwd, tot zelfs bovenop het gebouw. ‘Eerst konden we her en der nog extra ruimte creëren, door in brede gangen lokalen te maken en kelders in gebruik te nemen.’ Toen werkelijk alles benut was, werd er langs alle kanten bijgebouwd: het medisch archief, het restaurant, technische gebouwen, een bijkomende lift, de commerciële ruimte in de inkomhal, de spoed enzovoort. Het klapstuk wordt het nieuwe gebouw waar het moeder- en kindcentrum wordt ondergebracht. Het ontwerp daarvan is volop bezig. ‘Die nieuwe vleugel heeft een oppervlakte van 11.000 m2. Zo krijgt het UZA er tegen 2014 in één klap een goeie 10% extra ruimte bij.’

Dirk De Ma n, hoofd techn ische dienst

 Stress  Dirk De Man begint zijn werkdag tussen 7 en half 8. Als het mee zit, vertrekt hij 12 uur later terug naar huis. ‘Het is een complexe job, maar ik heb gelukkig een goed team. Een aantal deel­taken geef ik door aan projectleiders. Zo is er iemand die zich specifiek bezighoudt met de technieken, zoals klimatisering, elektriciteit, de cyclotron … Heel ingewikkelde, maar boeiende materie. Het team uitbouwen en blijven motiveren is ook een belangrijke taak. Want het geeft pas echt stress als er iemand weggaat.’ Het werk van Dirk De Man bestaat voor een groot deel uit coördineren en vergaderen. ‘Met de verpleging en de geneesheren, met studiebureaus, architecten … Eens de beslissingen genomen zijn, laat ik de uitvoering van een project grotendeels over aan mijn medewerkers. Ze kunnen natuurlijk wel op mij een beroep doen.’ Ook met externe betrokkenen wordt er overlegd. ‘Over de nieuwe toegang tot het ziekenhuis bijvoorbeeld hebben we overlegd met de gemeente, het Vlaamse Gewest, de buren, de actiecomités, De Lijn … Zoiets is niet altijd eenvoudig. Daarom heeft het ook zeven jaar geduurd. Maar heel binnenkort zal het resultaat te bewonderen zijn.’ maguza 041


PUZZEL

puzzel & win! 1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

1 2

3

3

10

4 5

1

6

2

5

7 8 9 10 11

12 13 14 15 16

8

12

4

7

13 14

9

6

 Verticaal  1 gezonde drank – entstof 2 smeervloeistof – voortdurend – berooid mens 3 lager onderwijs – fiets – vulling van een tand 4 altijd – Grand Prix – honingdrank – stap 5 reeds – parfum – triest 6 voertuig – rivier in Italië – bekken – Trade Mark 7 notitieboek – altijdgroene heester – steensoort 8 room – ferrum – gesel 9 harddisk – insect – lichtblauw – plaats 10 lange rij – bonte papgaai – alcoholische drank – anders gezegd 11 vorming van een prop in de bloedbaan – excentriek jong mens (Fr.) 12 Nederlandse Politieacademie – Europeaan – volksverhaal – Oklahoma 13 gebalk – rolkraag – onderofficier – zeewier 14 goederen die vlug vervoerd of geleverd worden – kroon – wintervoertuig 15 centenaar – alleman – Oranje-Vrijstaat 16 gezondheidszorg – alvleesklier

15 16 1

2

verdienste – bevroren neerslag – na Christus Engelse taxi – rund – Spaanse edelvrouw – generale staf dun pannenkoekje – mansnaam – Afrikaanse taal in memoriam – mondzweertje – damp – eerste vrouw reukorgaan – soort meditatietechniek, gebaseerd op het bewust aandacht geven aan jezelf en alles om je heen (Eng.)

3

4

5

6

7

8

9

10

 Horizontaal  1 hevige krampachtige pijn – een langzaam verloop hebbend 2 overal – planeet – kousenbroek 3 Romanum Imperium – kantlijn – halt! – zeer 4 mist – draagvat – centiliter 5 daar – leer van de longziekten 6 dwaas – opperwezen – vrucht 7 lofrede – voltooid – kloosteroverste – Gelderse gemeente 8 lage druk – jonge hond – Spaanse rivier – lofdicht 9 hoofd – belemmering – werpkoord – roepia 10 loofboom – voormalige Ital. munt – en andere – grote papegaai 11 verloskundige – naaigerei 1

Doe mee en win! Heb je het letterwoord ontdekt? Mail het dan voor 10 februari 2010 naar maguza@uza.be of stuur een briefkaart naar Maguza, UZA – afdeling ­Communicatie, Wilrijkstraat 10, 2650 Edegem en maak kans op één van de vijf Vivaboxes-cadeaubonnen.

1 2 3 4 5 6 7

9 10 11 12

Z I E K E N F O N D S

13 14 15 16

042

B O B

2

3

P N O6 O O N G A V A E R E N S K R I E S T E U D A X

4

E N K E L

5

6

7

8

UM A T A A R E N I A R D A G A G O5 B S T O E T E S A T E P A R7 A R4 A B U E L R G R O O T E R K1 T E L K A E V E N Z T E R V

9

10

O L E S E F O I P N K O I R G L T E G B O O A K

11

12

13

O G I L L E A R P S L A A T I C O E R S N T T R O A U3 C I K E T L T B E N A N T

14

15

E N D O E R D E E R A U U2 B S O O B D I A A R I E

16

Z E L F R E D Z A A M H E I D8

oplossing maguza 82 KUUROORD – M. Bruyninckx (Wilrijk), P. Krols (Merksem), F. Van Den Hoeck (Wilrijk), V. Boeij (Essen), L. Keteleer (Steendorp) winnen elk een Vivaboxcadeaubon. De winnaars krijgen hun Vivabox-­cadeaubon binnenkort in de bus!


column

info

tot uw dienst Nuttige Telefoonnummers » algemeen nummer UZA: T 03 821 30 00 » onthaal en opname: T 03 821 31 01 » patiëntenbegeleiding: T 03 821 37 00 (maatschappelijk werk, ­ vrijwilligers, intercultureel bemiddelaar, transfer­coördinator, ­levenbeschouwelijke begeleiding, tolken en tolken Vlaamse gebarentaal) » ombudsdienst: T 03 821 31 60 » inlichtingen facturen: T 03 821 31 28 » mobiele medische urgentiegroep: T 03 821 38 06 » school in het UZA: T 03 821 58 86 Kinderopvang De Speelvogel In de kinderopvang zijn kinderen van patiënten en bezoekers van harte welkom. U vindt De Speelvogel in de rechtervleugel op het gelijkvloers. Pijlen vanop de parking wijzen de weg. Meer info: T 03 821 38 87 Gastenkamers Ter Weyde Wilt u in de buurt van het ziekenhuis overnachten, dan kunt u terecht in onthaaltehuis Ter Weyde. Vrijwilligers bieden er een eenvoudig maar warm onthaal aan een billijke prijs. Ter Weyde bevindt zich op 200 meter van het UZA (Edegemsesteenweg 240, 2610 Wilrijk). Voor meer info: T 03 440 48 18. Let op: Ter Weyde zal gesloten zijn tussen 01/09/2010 en 06/12/2010 wegens verbouwingen. Winkelgalerij In de inkomhal vindt u: » de cafetaria, in de week open van 8.30 tot 20 uur en in het weekend van 12 tot 20 uur » een broodjeszaak, in de week open van 9.30 tot 14.30 uur » enkele shops (bloemen, ­geschenken, voeding, lectuur enz.) in de week open van 8 tot 20 uur, zaterdag van 10 tot 19 uur, zondag van 13.30 tot 19 uur » een bankautomaat Restaurant Het restaurant vindt u op -1 op het einde van de bezoekersgang. Het is elke dag open van 12 tot 14 uur.

colofon Maguza – driemaandelijks tijdschrift van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen – jaargang 23, januari 2011 – Redactieadres: UZA, a­ fdeling Communicatie, Wilrijkstraat 10, 2650 Edegem, ­communicatie@uza.be – Verantwoordelijke uitgever: Johnny Van der Straeten – Hoofdredacteur: Ann Segers – Redactiesecretariaat: Françoise Lippevelt – Redactieraad: Patrick Cras, Annick Deckers, Glen De Cock, Anneleen De Vos, Marc Peeters, Geert Roeyen, Ann Segers, Elke Smits, Kris ­Thieren, Paul Van Aken, Miranda Van De Wiele – Redactie & realisatie: Jansen & Janssen Uitgeverij, www.jaja.be – Fotografie: Eric De Mildt, iStockphoto – Illustratie p. 16: Debora Lauwers, p. 36: Marijn ­Dionys – Kruiswoordraadsel: Freddy Roegiest – Reclameregie: Little Joe, www.littlejoe.be – De inhoud van de advertenties valt niet onder de redactionele verantwoordelijkheid van het UZA.  www.maguza.be 

Elke dag slagroomtaart

I

k vond dat de klager een punt had. De klager was een anonieme m/v uit rusthuis M in S, en ze had

een brief naar de krant gestuurd. ‘Ze’ is een gok van

mijnentwege: in rusthuizen wonen immers meer vrouwen­dan mannen, en ‘het’ is ook maar raar, als het om mensen gaat.

‘Ze’ was dus niet tevreden. Over het eten, met

name. Sinds er een nieuwe kok in rusthuis M was

aangetreden – een die van gezonde kost zijn missie had gemaakt – was het niet meer te vreten, dat

eten. Vond ze. Daar gaf ze uitleg bij: hij had het varkensvlees geschrapt, de frieten ook en verder waren er véél groenten. Té veel.

Dus kloeg ze in de krant. Dat er nooit meer eens

Annemie Peeters is radiojour­naliste en columnist, maar ook mama, ­partner, ­dochter, vriendin. Met twee voeten stevig in het leven heeft ze het in haar column over gezondheid, ziekte, lief en leed.

spek was, nooit meer worst, geen rozijnenbrood en altijd van die gezonde toetjes, fruit bijvoorbeeld, magere yoghurt ook, en kwark. Bwark.

Ik vond dat ze gelijk had. Ik heb zo’n clubje van

een stuk of vijf echt dikke vriendinnen en tijdens

koffiekletsen­durven wij het wel eens over later hebben. Veel later, wanneer we onze echtgenoten alle vijf begraven zullen hebben en wij – te stram om

op de Meir nog te gaan shoppen en te wijs om over

onze slanke lijn nog veel te piekeren – ons eindelijk

eens een beetje zullen kunnen laten gaan. Gedaan met diëten. We zullen 95 zijn of zo. Een nieuwe

man zal zich niet gauw meer aandienen. Wat we niet erg zullen vinden­– we hebben elkaar.

Hoe oud wordt de Vlaamse vrouw gemiddeld? 85?

Wij zullen daar dan dus al tien jaar boven zitten. Dus moet het maar mogen. Elke dag slagroomtaart. Grote vette magnumijsjes. Rijstpap. In varkensvet

gesopte boterham met bruine suiker. Maakt het uit?

Een mens gaat op een keer toch dood. En wat zou u kiezen: 100 worden met een volle maag? Of 101 met een lege?

De dag daarna stond Sonja Kimpen in de krant. Dat

is die vrouw van VTM die 185 wordt. Zo gezond. ‘Gezonde kost’, verdedigde ze de kok van rusthuis M, ‘betekent het verschil tussen kwiek oud en ziek

oud. Het heeft geen invloed op de lengte van het leven, wel op de kwaliteit ervan. Wie ongezond

eet op zijn oude dag, loopt meer kans op infecties, tromboses, hart­infarcten, hersenbloedingen.’

Jamaar! Het moest wel plezierig blijven in ons

oudevrouwenclubje! We moeten dringend weer eens samenkomen. Over nieuwe strategieën. En

gezondere. De rijstpap krijgen we daarna wel. Als

we doodgaan van de ouderdom, op 101. Met gouden lepeltjes.

Annemie maguza 043


geholpen?

Pilletjes weggegooid en genezen Tania Stadsbader, 40 jaar, moeder van drie kinderen, heeft 14 jaar met een onbekende evenwichtsstoornis

M

ijn eerste aanval kreeg ik

stoornissen bij gewone mensen op

bleef stokstijf liggen. Ik begon over

ik een mailtje gestuurd. Op zondag

op mijn 23ste. Ik viel om en

te geven en te hyperventileren. Eerst

dachten de dokters dat ik een her-

rondgelopen. Bij een aanval werd

sentumor had. Daarna kreeg ik een

ze duizelig, viel ze om en was ze

maal draadjes op mijn hoofd. Ook

wekenlang misselijk. Tot ze aanklopte bij de evenwichtskliniek van UZA.

hersenfunctieonderzoek, met alledaar kwam niets uit.’

‘Ik ging ieder jaar op onderzoek

bij drie verschillende neus-, keel-

en oorartsen, in de hoop dat ze iets

aarde. (lacht) Diezelfde zaterdag heb had ik al antwoord van Floris Wuyts, professor in de fysica en hoofd van

AUREA. Hij wist na onderzoek heel snel wat het probleem was: benigne

paroxysmale positievertigo. Hij nam een sneeuwbol van zijn bureau,

schudde ermee en zei: Mevrouw, zo ziet uw kwaal eruit. Ik was zo blij dat

er geen Latijnse woorden aan te pas

Intussen werd ze met succes geopereerd

zouden vinden. Want ik wist dat het

en kreeg ze haar gezonde leven terug.

lende diagnoses, zoals de ziekte van

UZA geopereerd, door prof. dr.

een lui evenwichtsorgaan … Ik kreeg pilletjes, maar de aanvallen bleven

sneetje gemaakt achter mijn oor om

géén stress was. Ze stelden verschil-

Ménière, het syndroom van Ménière,

terugkomen, ook al deed ik alles om ze te vermijden. Ik probeerde mijn hoofd zo stil mogelijk te houden. In

de supermarkt durfde ik zelfs niet

omhoogkijken naar een doos cornflakes. Om niet helemaal te verstijven ging ik iedere week naar de kinesist.’

‘Toevallig las ik een artikel over

AUREA, het evenwichtslabo van het UZA. Ze doen onderzoek naar de

gewichtloosheid van astronauten in

de ruimte, maar ook naar evenwichts-

kwamen!’

‘Twee jaar geleden ben ik in het

Paul Van de Heyning. Hij heeft een in mijn evenwichtsorgaan een piep-

klein kanaaltje dicht te maken. De

ingreep was niet zonder risico, dat

had hij me op voorhand verteld, maar het waren zorgen voor niets. Na mijn operatie heb ik geen enkele

aanval meer gehad. Het heeft een jaar geduurd voor ik durfde geloven

dat ik genezen was. Maar nu heb ik mijn pilletjes definitief weggegooid. Ik hoef in een pretpark nooit meer

op een bankje te zitten wachten op mijn man en mijn kinderen.’ (lacht)

Tania Stadsbader heeft haar ervaringen neergeschreven in een boek, Dizzy me. Coauteur prof. dr. Floris Wuyts en onder meer ook

prof. dr. Paul van de Heyning voegden er wetenschappelijke infor-

matie over evenwichtsstoornissen aan toe, in een begrijpelijke taal. Dizzy me (ISBN: 9789054878018) is uitgegeven bij ASP Editions, www.aspeditions.be, en kost 24,50 euro.

oproep!

Hebt u ook iets bijzonders meegemaakt in het UZA? Laat het ons weten via maguza@uza.be

Maguza 83 - januari 2011  

Patientenmagazine van het UZA - Universitair Ziekenhuis Antwerpen

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you