Page 1

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας» 1ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΑΜΙΑΣ Σχολικό έτος 2011-2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ»

Λαμία Ιανουάριος 2012 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Αγγελούσης Δημήτρης

Σελίδα - 1 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΟΜΑΔΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ................................................................................................... - 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ.............................................................................................................................. - 4 ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΑΠΕ) .................................................... - 4 ΕΝΟΤΗΤΑ 2:ΑΙΟΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ......................................................................................... - 5 ΓΕΝΙΚΑ .............................................................................................................................. - 5 ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Η ΑΙΟΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ .......................................................................... - 5 ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ........................................................................................................... - 7 ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ; ........................................................................................................... - 8 ΣΤΟΧΟΙ ............................................................................................................................ - 10 Αιολική Ενέργεια και Οικολογία ..................................................................................... - 11 Αιολική Ενέργεια και Οικονομία ..................................................................................... - 11 Αιολική Ενέργεια και Τεχνολογία ................................................................................... - 11 Αιολική Ενέργεια στην Ελλάδα ...................................................................................... - 11 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ............................................................................................................ - 11 ΕΝΟΤΗΤΑ 3:ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ........................................................................................ - 13 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ .......................................................................... - 13 ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ....................................................................................................... - 13 ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Η ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ..................................................................... - 14 ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ................................................................. - 16 Συμφέρει η ηλιακή ενέργεια; .......................................................................................... - 16 ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΗΛΙΑΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ............................................................................ - 19 ΕΝΟΤΗΤΑ 4: ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ .................................................................................................. - 21 ΓΕΝΙΚΑ ............................................................................................................................ - 21 ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ........................................................................................................ - 22 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ................................................................................................................... - 23 Υπόγεια θερμότητα από τον ήλιο - ένα τεράστιο απόθεμα ενέργειας που περιμένει να αξιοποιηθεί! ...................................................................................................................... - 24 Συμφέρει οικονομικά η κατασκευή εγκατάστασης γεωθερμίας; ......................................... - 25 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ................................................................................................................ - 25 ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ .............................................. - 26 Η ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ....................................................................................... - 27 ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ............................................................................................................. - 28 ΕΝΟΤΗΤΑ 5: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ........................................................................... - 29 ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ................ - 29 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ............................................................................................................... - 30 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ....................................................................................................................... - 32 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ "ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ" .. - 32 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΗΓΕΣ ................................................................................................. - 41 -

Σελίδα - 2 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Η ΟΜΑΔΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΑΑ

ΕΠΩΝΥΜΟ

ΟΝΟΜΑ

ΤΜΗΜΑ

1.

ΓΚΟΥΤΖΑΜΑΝΗΣ

ΚΩΝ/ΝΟΣ

Α1

2.

ΖΑΡΟΝΙΚΟΛΑΣ

ΠΕΤΡΟΣ ΧΡΥΣ

Α1

3.

ΚΑΛΛΙΩΡΑΣ

ΝΙΚΟΛΑΟΣ

Α2

4.

ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΟΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

Α2

5.

ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΣ

ΚΩΝ/ΝΟΣ

Α2

6.

ΚΑΡΑΚΟΥΣΗΣ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Α2

7.

ΚΑΡΑΜΠΟΤΣΗΣ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Α2

8.

ΚΟΥΛΑΡΜΑΝΗΣ

ΚΩΝ/ΝΟΣ

Α2

9.

ΚΥΡΟΔΗΜΟΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Α3

10.

ΛΑΠΠΑΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ

Α3

11.

ΜΑΜΑΛΗΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Α3

12.

ΜΟΣΧΟΣ

ΝΙΚΟΛΑΟΣ

Α3

13.

ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ

Α5

14.

ΤΖΟΥΑΝΑΣ

ΣΕΡΑΦΕΙΜ

Α5

15.

ΤΡΙΑΝΤΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

Α5

16.

ΧΟΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ

Α5

Σελίδα - 3 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην ερευνητική μας εργασία θα μελετήσουμε τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και θα επικεντρωθούμε σε εκείνες που παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη χώρα μας και την περιοχή μας. Στην 1η ενότητα θα αναφερθούμε γενικά στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Στις ενότητες 2,3 και 4 θα παρουσιάσουμε αναλυτικά την αιολική ενέργεια , την ηλιακή ενέργεια και τη γεωθερμία. Στην ενότητα 5 θα εξετάσουμε αν και κατά πόσο παίζει ρόλο το σχολείο στην πληροφόρηση για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Στην επόμενη ενότητα θα παρουσιάσουμε τα ευρήματα ενός ερωτηματολογίου που θα μας βοηθήσει να συσχετίσουμε την θεωρητική μας μελέτη με τα αποτελέσματα που θα προκύψουν. Τέλος θα αναπτύξουμε τα συμπεράσματά μας στην τελευταία ενότητα.

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΑΠΕ) Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι οι μη ορυκτές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δηλαδή η αιολική, η ηλιακή και η γεωθερμική ενέργεια, η ενέργεια κυμάτων, η παλιρροϊκή ενέργεια, η υδραυλική ενέργεια, τα αέρια τα εκλυόμενα από χώρους υγειονομικής ταφής, από εγκαταστάσεις βιολογικού καθαρισμού και τα βιοαέρια, όπως ορίζει η ΟΔΗΓΙΑ 2001/77/ΕΚ Σύμφωνα με τον προγραμματισμό του Υπουργείου Ενέργειας οι ΑΠΕ θα συνεισφέρουν διαρκώς και μεγαλύτερο τμήμα στην ενέργεια της χώρας.

Οι ΑΠΕ διακρίνονται σε δίφορες κατηγορίες: Αιολική, Ηλιακή, Γεωθερμία, Παλλιροϊκή, Βιομάζα ΚΑΙ Υδροηλεκτρική ενέργεια. Κάποιες από τις παραπάνω κατηγορίες θα μελετήσουμε στην εργασία μας.

Σελίδα - 4 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΕΝΟΤΗΤΑ 2:ΑΙΟΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Αιολική ενέργεια ονομάζεται η ενέργεια που παράγεται από την εκμετάλλευση του πνέοντος ανέμου. Η ενέργεια αυτή χαρακτηρίζεται "ήπια μορφή ενέργειας" και περιλαμβάνεται στις "καθαρές" πηγές, όπως συνηθίζονται να λέγονται οι πηγές ενέργειας που δεν εκπέμπουν ή δεν προκαλούν ρύπους. Η αρχαιότερη μορφή εκμετάλλευσης της αιολικής ενέργειας ήταν τα ιστία (πανιά) των πρώτων ιστιοφόρων πλοίων και πολύ αργότερα οι ανεμόμυλοι στην ξηρά. Ονομάζεται αιολική γιατί στην ελληνική μυθολογία ο Αίολος ήταν ο θεός του ανέμου.

ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Η ΑΙΟΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τους ανέμους εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Το πρώτο μεταφορικό μέσο χωρίς μυϊκή δύναμη ήταν τα ιστιοφόρα. Το επόμενο στάδιο εκμετάλλευσης ήταν οι ανεμόμυλοι. Οι αγρότες χρησιμοποιούν ανεμόμυλους για να αλέθουν το σιτάρι και για να αποστραγγίζουν ή να αρδεύουν τις καλλιέργειές τους. Με την ανάπτυξη νέων πηγών ενέργειας οι άνθρωποι σταμάτησαν να χρησιμοποιούν τους ανεμόμυλους. Αλλά με την ενεργειακή κρίση, οι μηχανικοί χρησιμοποιώντας νέες τεχνολογίες και υλικά, αξιοποιούν και πάλι την ενέργεια των ανέμων, με νέα είδη ανεμόμυλων, τις ανεμογεννήτριες. Για την εκμετάλλευση των ανέμων και παλιά και σήμερα, χρησιμοποιούνται ανεμόμυλοι ανεμογεννήτριες. Οι ανεμόμυλοι - ανεμογεννήτριες όμως σήμερα δεν χρησιμοποιούνται για να αλέθουν σιτάρι ή να αρδεύουν καλλιεργήσιμες εκτάσεις , αλλά για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Όλες οι ανεμογεννήτριεςι έχουν έλικες με πτερύγια που κινούνται με τον άνεμο που φυσά. Η κατασκευή τους είναι τέτοια, ώστε το σύστημα των πτερυγίων να περιστρέφεται και να είναι πάντοτε αντίθετο στη φορά του ανέμου. Η ταχύτητα του ανέμου είναι συνήθως μικρή και γι’ αυτό είναι δύσκολο να αξιοποιηθεί όλη η ενέργεια που μεταφέρει ο άνεμος. Ακόμα και οι σημερινές μοντέρνες και τεράστιες ανεμογεννήτριες παράγουν ηλεκτρική ενέργεια αρκετή μόνο για λίγα σπίτια. Για να παραχθεί η ενέργεια που παράγεται σε έναν απλό σταθμό χρειάζονται περίπου 1.000 μεγάλοι ανεμόμυλοι. Μια διάταξη ανεμογεννητριών ονομάζεται αιολικό πάρκο. Για αιολικό πάρκο επιλέγεται μία περιοχή όπου επικρατούν δυνατοί άνεμοι και έτσι είναι ιδανική για ανεμογεννήτριες. Σε ένα αιολικό πάρκο κάθε ανεμογεννήτρια έχει τρία μακριά πτερύγια. Καθώς τα πτερύγια στρέφονται με τον άνεμο, δίνουν κίνηση στη γεννήτρια που παράγει ηλεκτρισμό.

Σελίδα - 5 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Μια ανεμογεννήτρια έχει τα εξής κύρια μέρη : Τον πύργο: Είναι κυλινδρικής μορφής κατασκευασμένος από χάλυβα και συνήθως αποτελείται από δύο η τρία συνδεδεμένα τμήματα. Είναι παρόμοιας κατασκευής με τους πύργους που στηρίζουν τα φώτα σε γήπεδα και εθνικούς δρόμους. Τον θάλαμο που περιέχει τα μηχανικά υποσυστήματα (κύριος άξονα, σύστημα πέδησης, κιβώτιο ταχυτήτων και ηλεκτρογεννήτρια) : Ο κύριος άξονας με το σύστημα πέδησης (φρένα) είναι παρόμοιος με τον άξονα των τροχών ενός αυτοκινήτου με υδραυλικά δισκόφρενα. Το κιβώτιο ταχυτήτων είναι παρόμοιας κατασκευής με εκείνο του αυτοκινήτου μας με την διαφορά ότι έχει μόνον μια σχέση. Η ηλεκτρογεννήτρια είναι παρόμοια με αυτές που χρησιμοποιούνται από τη ΔΕΗ στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη ή με τις γεννήτριες που έχουμε στα εξοχικά μας. Ηλεκτρονικά συστήματα ελέγχου ασφαλούς λειτουργίας. Αποτελούνται από ένα η περισσότερα υποσυστήματα μικροελεγκτών και «φροντίζουν» για την εύρυθμη και ασφαλή λειτουργία της ανεμογεννήτριας σε όλες τις συνθήκες. Τα πτερύγια είναι κατασκευασμένα από σύνθετα υλικά (υαλονήματα και ειδικές ρητίνες), παρόμοια με αυτά που κατασκευάζονται τα ιστιοπλοϊκά σκάφη. Είναι δε σχεδιασμένα για να αντέχουν σε μεγάλες καταπονήσεις. Ως απαραίτητο εξάρτημα λειτουργίας μιας ανεμογεννήτριας σε αιολικό πάρκο, θα μπορούσαμε να συμπεριλάβουμε και τον μετασχηματιστή μετατροπής της χαμηλής τάσης της ανεμογεννήτριας σε μέση τάση προκειμένου να μεταφερθεί η ηλεκτρική ενέργεια από το δίκτυο της ΔΕΗ. Ο μετασχηματιστής είναι συνήθως εγκατεστημένος δίπλα στην ανεμογεννήτρια και δεν διαφέρει κατασκευαστικά από τους μετασχηματιστές που είναι εγκατεστημένοι πάνω στους στύλους της ΔΕΗ και μάλιστα συνήθως λίγα μέτρα από τα σπίτια μας. Από την παραπάνω περιγραφή φαίνεται καθαρά ότι μια ανεμογεννήτρια αποτελείται από απλά υποσυστήματα και δεν είναι παρά μια μηχανή που σκοπό έχει τη μετατροπή της ενέργειας του ανέμου σε ηλεκτρική ενέργεια (αυτός είναι, άλλωστε, και ο ορισμός της). Θα μπορούσαμε μάλιστα να παρομοιάσουμε την ανεμογεννήτρια και σαν ένα μικρό σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας - με «καύσιμη ύλη» όμως τον άνεμο.

Αιολικό πάρκο στο Χόλσταϊν της Γερμανίας.

Σελίδα - 6 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ    

 

   

Αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με ταυτόχρονη εξοικονόμηση σημαντικών ποσοτήτων συμβατικών καυσίμων , γεγονός που συνεπάγεται σε συναλλαγματικά οφέλη . Περιορισμό της ρύπανσης του περιβάλλοντος αφού έχει υπολογιστεί ότι μία ανεμογεννήτρια 550 kw σε ένα χρόνο υποκαθιστά την ενέργεια που παράγεται από την καύση 2700 βαρελιών πετρελαίου. Το «καύσιμο» (ο άνεμος) είναι άφθονο, αποκεντρωμένο και δωρεάν. Δεν εκλύονται στην ατμόσφαιρα αέρια θερμοκηπίου και άλλοι ρύποι, και έτσι οι επιπτώσεις στο περιβάλλον είναι μικρές σε σύγκριση με τα εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής από συμβατικά καύσιμα. Χαρακτηριστικά η χρήση μιας ανεμογεννήτριας 600KW, σε κανονικές συνθήκες αποτρέπει την ελευθέρωση 1200 τόνων CO2 ετησίως που θα αποβάλλονταν στο περιβάλλον αν χρησιμοποιείτο άλλη πηγή για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, όπως π.χ. άνθρακας. Επίσης, τα οικονομικά οφέλη μιας περιοχής από την ανάπτυξη της αιολικής βιομηχανίας είναι αξιοσημείωτα Η αιολική ενέργεια είναι σήμερα η φθηνότερη μορφή ενέργειας αφού κοστίζει ανάμεσα σε 4 και 6 cents ανά κιλοβατώρα (Η τιμή εξαρτάται από την ύπαρξη/παροχή ανέμου και από τη χρηματοδότηση ή μη του εκάστοτε προγράμματος παραγωγής αιολικής ενέργειας). Οι ανεμογεννήτριες μπορούν να στηθούν σε αγροκτήματα ή ράντσα, ωφελώντας έτσι την οικονομία των αγροτικών περιοχών, όπου βρίσκονται οι περισσότερες από τις καλύτερες τοποθεσίες από την άποψη του ανέμου. Οι αγρότες μπορούν να συνεχίσουν να εργάζονται στη γη, καθώς οι ανεμογεννήτριες χρησιμοποιούν μόνον ένα μικρό μέρος της γης. Οι ιδιοκτήτες των εγκαταστάσεων για την παραγωγή αιολικής ενέργειας πληρώνουν ενοίκιο στους αγρότες για τη χρήση της γης. Μπορούν να βοηθήσουν την ενεργειακή αυτάρκεια μικρών και αναπτυσσόμενων χώρων, καθώς και να αποτελέσουν την εναλλακτική πρόταση σε σχέση με την οικονομία του πετρελαίου. Ο εξοπλισμός είναι απλός στην κατασκευή και την συντήρηση και έχει μεγάλο χρόνο ζωής. Η αιολική ενέργεια ενισχύει την ενεργειακή ανεξαρτησία και ασφάλεια. Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες είναι αισθητά αθόρυβες. Το επίπεδο της έντασης του ήχου σε απόσταση 40 μέτρων από μια ανεμογεννήτρια είναι 50 - 60 db(A), που είναι αντίστοιχο με την ένταση μιας συζήτησης. Δεδομένης δε της απαιτούμενης ελάχιστης απόστασης των ανεμογεννητριών από γειτονικούς οικισμούς το επίπεδο αυτό είναι ακόμη χαμηλότερο, της τάξης των 30 db(A) περίπου, που αντιστοιχεί στο επίπεδο θορύβου ενός ήσυχου καθιστικού. Η αιολική ενέργεια πάνω από όλα έχει φέρει έναν άνεμο αλλαγής στα ενεργειακά και περιβαλλοντικά δεδομένα, ενώ δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την

Σελίδα - 7 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

οικονομική ανάπτυξη περιοχών με υψηλό αιολικό δυναμικό και τη διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος

ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ;

Α. Προκαλούν προβλήματα θορύβου οι ανεμογεννήτριες ; Πρόκειται για το μόνο ουσιαστικό πρόβλημα, αλλά συγχρόνως και το ευκολότερο να ελεγχθεί και να προληφθεί. Στις ανεμογεννήτριες ο εκπεμπόμενος θόρυβος μπορεί να υπαχθεί σε δύο κατηγορίες, ανάλογα με την προέλευση του: δηλαδή μηχανικός και αεροδυναμικός. Ο πρώτος προέρχεται από τα περιστρεφόμενα μηχανικά τμήματα (κιβώτιο ταχυτήτων, ηλεκτρογεννήτρια, έδρανα κλπ.) Ο δεύτερος προέρχεται από την περιστροφή των πτερυγίων. Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες είναι μηχανές πολύ ήσυχες συγκριτικά με την ισχύ τους και με συνεχείς βελτιώσεις από τους κατασκευαστές γίνονται όλο και πιο αθόρυβες. Η αντιμετώπιση του θορύβου γίνεται είτε στην πηγή είτε στη διαδρομή του. Οι μηχανικοί θόρυβοι έχουν ελαχιστοποιηθεί με εξαρχής σχεδίαση (γρανάζια πλάγιας οδόντωσης), ή με εσωτερική ηχομονωτική επένδυση στο κέλυφος της κατασκευής. Επίσης ο μηχανικός θόρυβος αντιμετωπίζεται στη διαδρομή του με ηχομονωτικά πετάσματα και αντικραδασμικά πέλματα στήριξης. Αντίστοιχα ο αεροδυναμικός θόρυβος αντιμετωπίζεται με προσεκτική σχεδίαση των πτερυγίων από τους κατασκευαστές, που δίνουν άμεση προτεραιότητα στην ελάττωση του . Το επίπεδο του αντιληπτού θορύβου από μία ανεμογεννήτρια σύγχρονων προδιαγραφών σε απόσταση 200 μέτρων, είναι μικρότερο από αυτό που αντιστοιχεί στο επίπεδο θορύβου περιβάλλοντος μιας μικρής επαρχιακής πόλης και βεβαίως δεν αποτελεί πηγή ενόχλησης. Με δεδομένη δε τη νομοθετημένη απαίτηση να εγκαθίστανται οι ανεμογεννήτριες σε ελάχιστη απόσταση 500 μέτρων από τους οικισμούς, το επίπεδο είναι ακόμη χαμηλότερο και αντιστοιχεί πλέον σε αυτό ενός ήσυχου καθιστικού δωματίου. Επιπλέον, στις ταχύτητες ανέμου που λειτουργούν οι ανεμογεννήτριες ο φυσικός θόρυβος (θόρυβος ανέμου σε δένδρα και θάμνους) υπερκαλύπτει οποιονδήποτε θόρυβο που προέρχεται από τις ίδιες. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω και σε συνδυασμό με τη θέση των «οικοπέδων» που συνήθως εγκαθίστανται τα αιολικά πάρκα στην Ελλάδα για να έχουν καλύτερη απόδοση, μπορούμε να πούμε με σιγουριά ότι τα αιολικά πάρκα δεν προκαλούν:

Σελίδα - 8 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

αύξηση της υπάρχουσας στάθμης θορύβου εκτός των ορίων τους και ακόμη περισσότερο σε κατοικημένες περιοχές έκθεση ανθρώπων σε υψηλή στάθμη θορύβου. Ο πιο εύκολος και αποτελεσματικός τρόπος, για να πεισθεί κανείς για το ζήτημα του θορύβου είναι μια επίσκεψη σε ένα αιολικό πάρκο μια μέρα που οι ανεμογεννήτριες βρίσκονται σε κανονική λειτουργία. Β. Δημιουργούν προβλήματα ηλεκτρομαγνητικών παρεμβολών οι ανεμογεννήτριες ; Η ανησυχία αυτή συνήθως αναφέρεται αφενός σε προβλήματα που προκαλούν οι ανεμογεννήτριες λόγω της θέσης τους σε σχέση με ήδη υπάρχοντες σταθμούς τηλεόρασης ή ραδιόφωνου και αφετέρου σε πιθανές ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές από τις ίδιες. Είναι γεγονός ότι , η διάδοση των εκπομπών στις συχνότητες της τηλεόρασης ή και του ραδιοφώνου (κυρίως στις συχνότητες εκπομπών FM) επηρεάζεται από εμπόδια που παρεμβάλλονται μεταξύ πομπού και δέκτη. Το κυριότερο πρόβλημα από τις ανεμογεννήτριες προέρχεται από τα κινούμενα πτερύγια που μπορούν να προκαλέσουν αυξομείωση σήματος λόγω αντανακλάσεων. Αυτό ήταν πολύ εντονότερο στην πρώτη γενιά ανεμογεννητριών που έφερε μεταλλικά πτερύγια. Τα πτερύγια των συγχρόνων ανεμογεννητριών κατασκευάζονται αποκλειστικά από συνθετικά υλικά, τα οποία έχουν ελάχιστη επίπτωση στη μετάδοση της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Η Ελληνική νομοθεσία προβλέπει την προώθηση αδειοδότησης ενός αιολικού πάρκου μόνον εφόσον τηρούνται κάποιες ελάχιστες αποστάσεις από τηλεπικοινωνιακούς ή ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς. Οποιαδήποτε πιθανά προβλήματα παρεμβολών μπορούν να προληφθούν με σωστό σχεδιασμό και χωροθέτηση ή να διορθωθούν με μικρό σχετικά κόστος από τον κατασκευαστή του πάρκου με μια σειρά απλών τεχνικών μέτρων, όπως π.χ. η εγκατάσταση επιπλέον αναμεταδοτών. Σε σχέση με την συμβατότητα και τις παρεμβολές στις τηλεπικοινωνίες, αξίζει να αναφέρουμε, ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες οι πύργοι των ανεμογεννητριών όχι μόνον δεν δημιουργούν εμπόδια, αλλά χρησιμοποιούνται ήδη για την εγκατάσταση κεραιών προς διευκόλυνση υπηρεσιών επικοινωνιών, όπως η κινητή τηλεφωνία! Όσον αφορά τις εκπεμπόμενες ακτινοβολίες, όπως φαίνεται και από την περιγραφή των τμημάτων της ανεμογεννήτριας, τα μόνα υποσυστήματα που θα μπορούσαμε να πούμε ότι «εκπέμπουν» ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία χαμηλού επιπέδου, είναι η ηλεκτρογεννήτρια και ο μετασχηματιστής μέσης τάσης. Το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο της ηλεκτρογεννήτριας είναι εξαιρετικά ασθενές και περιορίζεται σε μια πολύ μικρή απόσταση γύρω από το κέλυφος της που είναι τοποθετημένο τουλάχιστον 40-50 μέτρα πάνω από το έδαφος. Για το λόγο αυτό δεν υφίσταται πραγματικό θέμα έκθεσης στην ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία ούτε καν στη βάση της ανεμογεννήτριας. Ο μετασχηματιστής, πάλι, περιβάλλεται πάντα από περίφραξη ασφαλείας ή είναι κλεισμένος σε μεταλλικό υπόστεγο. Η περίφραξη είναι τοποθετημένη σε τέτοια απόσταση που το επίπεδο της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας είναι αμελητέο. Μπορούμε λοιπόν να ισχυριστούμε με βεβαιότητα, ότι αυτά που ακούγονται για εκπομπή ραδιενέργειας η ακτινοβολιών άλλου τύπου από τις ανεμογεννήτριες δεν ευσταθούν.

Σελίδα - 9 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Γ. Δημιουργούν αισθητικά προβλήματα και προσβολή του φυσικού τοπίου οι ανεμογεννήτριες; Αυτό είναι ένα θέμα στο οποίο έχει δοθεί μεγάλη δημοσιότητα. Η οπτική όχληση είναι κάτι υποκειμενικό και δύσκολα μπορούν να τεθούν κοινά αποδεκτοί κανόνες. Από έρευνες σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκύπτει ότι κάποιος που είναι ευνοïκά διατεθειμένος απέναντι στην ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας, αποδέχεται τις ανεμογεννήτριες και οπτικά πολύ πιο εύκολα από κάποιον που είναι αρνητικός εξαρχής. Από τις ίδιες μελέτες, προκύπτει ότι τα αιολικά πάρκα είναι πιο αποδεκτά από αισθητικής άποψης σε ανθρώπους που είναι ενημερωμένοι για τα οφέλη που προέρχονται από την χρήση τους. Αν κάνουμε μια απλή σύγκριση μεταξύ ενός θερμικού σταθμού παραγωγής (π.χ. λιγνιτικού), και ενός αιολικού πάρκου είναι φανερό ότι η οπτική όχληση που προκύπτει από το πρώτο είναι εμφανώς και αντικειμενικά πολύ μεγαλύτερη. Δεδομένου βεβαίως ότι οι ανεμογεννήτριες είναι κατ' ανάγκη ορατές από απόσταση, είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες κάθε τόπου εγκατάστασης και να γίνεται προσπάθεια ενσωμάτωσης τους στο τοπίο. Δ. Έχουν επίδραση οι ανεμογεννήτριες στις γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες ; Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι τα αιολικά πάρκα επιβαρύνουν τη γεωργία ή την κτηνοτροφία. Δεδομένου ότι περίπου το 99% της γης που φιλοξενεί ένα αιολικό πάρκο είναι διαθέσιμο για άλλες χρήσεις, μπορούμε να κατανοήσουμε ότι οι αγροτικές δραστηριότητες μπορούν να συνεχίζονται και μετά την εγκατάσταση του. Οι συνήθεις θέσεις αιολικών πάρκων είναι σε ορεινές περιοχές με θαμνώδη βλάστηση ακριβώς λόγω των υψηλών ταχυτήτων του ανέμου που ευνοούν την εγκατάσταση του. Σε αυτές τις περιοχές, η χρήση γης είναι κυρίως για βοσκή αιγοπροβάτων οι οποία μπορεί να συνεχισθεί χωρίς κανένα πρόβλημα και μετά την εγκατάσταση του αιολικού πάρκου. Χαρακτηριστικά, σε μερικά αιολικά πάρκα έχει παρατηρηθεί ότι οι ανεμογεννήτριες γίνονται πόλος έλξης αιγοπροβάτων που επωφελούνται από τη δροσιά της σκιάς που προσφέρουν οι πύργοι τους ! Ε. Έχουν επιπτώσεις στον πληθυσμό των πουλιών οι ανεμογεννήτριες ; Τα πουλιά καθώς πετούν μερικές φορές συγκρούονται με κτίρια και άλλες σταθερές κατασκευές. Οι ανεμογεννήτριες όμως δεν προκαλούν ιδιαίτερο πρόβλημα όπως έχει φανεί από μελέτες που έχουν γίνει σε ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, η Δανία και η Αγγλία. Συγκεκριμένα, υπολογίσθηκε ότι στον συνολικό αριθμό πουλιών που σκοτώνονται ετησίως, μόνον 20 θάνατοι οφείλονται σε ανεμογεννήτριες (για εγκατεστημένη ισχύ 1000MW), ενώ αντίστοιχα 1.500 θάνατοι οφείλονται στους κυνηγούς και 2.000 σε πρόσκρουση με οχήματα και τις γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (καθότι είναι σχεδόν «αόρατες» για τα πουλιά). Ασφαλώς βέβαια, το θέμα της προστασίας του πληθυσμού των πουλιών σε ευαίσθητες οικολογικά και προστατευόμενες περιοχές πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη φάση σχεδιασμού και χωροθέτησης του αιολικού πάρκου.( Greenpeace, EWEA, CRES)

ΣΤΟΧΟΙ

Σελίδα - 10 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Αιολική Ενέργεια και Οικολογία Κατά αρχήν πρόκειται για καθαρή ενέργεια. Η χρήση μιας τουρμπίνας 600KW, σε κανονικές συνθήκες, αποτρέπει την αποβολή 1200 τόνων CO2 ετησίως, που θα αποβάλλονταν στο περιβάλλον αν εχρησιμοποιείτο άλλη πηγή για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, όπως π.χ. άνθρακας. Δεν έχει καμιά επιβάρυνση για το περιβάλλον και ο τρόπος παραγωγής έχει αδιαμφισβήτητη ασφάλεια. Αιολική Ενέργεια και Οικονομία Η αιολική ενέργεια είναι σήμερα η πιο φτηνή απ' όλες τις υπάρχουσες ήπιες μορφές και είναι ανεξάντλητη. Η παραγωγή ενέργειας από μια ανεμογεννήτρια κατά τα 20 χρόνια λειτουργίας της ισοδυναμεί με την 80πλάσια ποσότητα ενέργειας που απαιτείται για την κατασκευή, λειτουργία και καταστροφή της όταν αυτή κριθεί ανενεργή. Αιολική Ενέργεια και Τεχνολογία Οι προηγμένες τεχνολογίες, εν προκειμένω, στην Αεροδυναμική, στην Αντοχή των Υλικών και στη Μετεωρολογία, έχουν συνεισφέρει σε ετήσια αύξηση 5% στην απόδοση ανά τετραγωνικό μέτρο έλικα (στατιστικά στοιχεία καταγεγραμμένα στη Δανία μεταξύ 1980 - 1995). Επίσης, έρευνες που γίνονται στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, προσανατολίζονται στη θεαματική μείωση του κόστους παραγωγής της γύρω στο 2005. Αιολική Ενέργεια στην Ελλάδα Το συνολικό εκμεταλλεύσιμο αιολικό δυναμικό της Ελλάδας μπορεί να καλύψει ένα μεγάλο μέρος των ηλεκτρικών αναγκών της. Είναι γνωστό ότι η κάλυψη του 15% των ηλεκτρικών αναγκών της χώρας, που αντιστοιχεί σε 6,45 Τwh,.Στα νησιά του Αιγαίου, στην Κρήτη και στην Αν. Στερεά Ελλάδα οι μέσες ταχύτητες ανέμου είναι 6 - 7 m/sec, με αποτέλεσμα το κόστος της παραγόμενης ενέργειας να είναι ιδιαίτερα ικανοποιητικό, γι' αυτό παρατηρείται πληθώρα έργων εκμετάλλευσης στις περιοχές αυτές. Για ηλεκτρικά συστήματα, όπως το σύστημα της Κρήτης, όπου οι αιχμές φορτίου καλύπτονται με αεροστρόβιλους ντίζελ και με υψηλό κόστος παραγωγής, θα μπορούσε να εξεταστεί η περίπτωση συνδυασμού ανεμογεννητριών με αντλητικά υδροηλεκτρικά έργα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Συνοψίζοντας, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε, ότι οι οποιεσδήποτε επιπτώσεις από τις ανεμογεννήτριες, αφενός είναι άμεσα «ορατές» και αφετέρου είναι δυνατόν να ελαχιστοποιηθούν με σωστή αντιμετώπιση και προσχεδιασμό. Αντίθετα, οι επιπτώσεις της θερμικής ή πυρηνικής παραγωγής ενέργειας αργούν να φανούν, είναι μακροπρόθεσμες και όση προσπάθεια και κόστος να δαπανηθούν είναι αδύνατον να ελαχιστοποιηθούν. Εν τέλει θα πρέπει να αποφασίσουμε ότι εφόσον πρέπει να παράγουμε ηλεκτρική ενέργεια, είναι σίγουρα προτιμότερο να την παράγουμε με τρόπο που να έχει την μικρότερη δυνατή επιβάρυνση για το περιβάλλον. Από τεχνολογική και

Σελίδα - 11 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

οικονομική πλευρά, η πιο ώριμη μορφή ανανεώσιμης και «καθαρής» ενέργειας είναι σήμερα η αιολική. Αυτή μπορεί να συμβάλλει αποτελεσματικά στην αποτροπή των κλιματικών αλλαγών προσφέροντας συγχρόνως ποικίλα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά οφέλη.

Σελίδα - 12 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΕΝΟΤΗΤΑ 3:ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ηλιακή ενέργεια χαρακτηρίζεται το σύνολο των διαφόρων μορφών ενέργειας που προέρχονται από τον Ήλιο. Τέτοιες είναι το φως ή φωτεινή ενέργεια, η θερμότητα ή θερμική ενέργεια καθώς και διάφορες ακτινοβολίες ή ενέργεια ακτινοβολίας. Η ηλιακή ενέργεια στο σύνολό της είναι πρακτικά ανεξάντλητη, αφού προέρχεται από τον ήλιο, και ως εκ τούτου δεν υπάρχουν περιορισμοί χώρου και χρόνου για την εκμετάλλευσή της. Όσον αφορά την εκμετάλλευση της ηλιακής ενέργειας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι χωρίζεται σε τρεις κατηγορίες εφαρμογών: τα παθητικά ηλιακά συστήματα, τα ενεργητικά ηλιακά συστήματα, και τα φωτοβολταϊκά συστήματα. Τα παθητικά και τα ενεργητικά ηλιακά συστήματα εκμεταλλεύονται τη θερμότητα που εκπέμπεται μέσω της ηλιακής ακτινοβολίας, ενώ τα φωτοβολταϊκά συστήματα στηρίζονται στη μετατροπή της ηλιακής ακτινοβολίας σε ηλεκτρικό ρεύμα μέσω του φωτοβολταϊκού φαινομένου.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Εγκαταστάσεις αυτού του είδους άρχισαν να αναπτύσσονται κυρίως κατά τη δεκαετία του 1980 και λειτουργούν σε πολλές περιοχές των ΗΠΑ (ιδιαίτερα στην Καλιφόρνια), στην Ιαπωνία, και σε διάφορες χώρες στον κόσμο για την ηλεκτροδότηση δυσπρόσιτων και απομονωμένων περιοχών. Στην Ευρώπη φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις λειτουργούν σε αρκετές χώρες, οι μεγαλύτερες από τις οποίες βρίσκονται στο Τολέδο της Ισπανίας και στη Σέρε της νότιας Ιταλίας. Η πρώτη λειτουργεί από τον Ιούνιο του 1994 και παράγει ετησίως 1,5 εκατομ. κιλοβατώρες, καλύπτοντας τις ενεργειακές ανάγκες 2.000 ατόμων, ενώ η δεύτερη τέθηκε σε λειτουργία τον Οκτώβριο του 1994 και, παράγοντας 5 εκατομ. κιλοβατώρες ετησίως, μπορεί να ηλεκτροδοτεί 3.000 νοικοκυριά. Στην Ελλάδα λειτουργούν πειραματικά μικροί φωτοβολταϊκοί σταθμοί

Σελίδα - 13 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

στην Κύθνο και στη νότια Κρήτη (χωριό Αγία Ρουμέλη). (ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΖΩΗ»)

ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Η ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Τα φωτοβολταϊκά κύτταρα τοποθετούνται κατά συστοιχίες πάνω σε πίνακες, οι οποίοι μπορούν να στρέφονται παρακολουθώντας την πορεία του ήλιου στη διάρκεια της ημέρας και να αξιοποιούν στον μέγιστο δυνατό βαθμό την ηλιακή ακτινοβολία. Πολλοί τέτοιοι πίνακες μαζί χρησιμοποιούνται για την κατασκευή κεντρικών εγκαταστάσεων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, που συνδέονται με τοπικά δίκτυα και ηλεκτροδοτούν χωριά, μικρές πόλεις ή περιοχές. Ενέργεια που εκλύεται από τον ήλιο, ως αποτέλεσμα των θερμοπυρηνικών αντιδράσεων που συμβαίνουν εκεί, και η οποία φτάνει στην επιφάνεια της Γης με τη μορφή ορατής και αόρατης ακτινοβολίας και γίνεται αντιληπτή από τον άνθρωπο κυρίως ως φως και θερμότητα. Μέρος της ενέργειας αυτής ανακλάται προς το διάστημα, ενώ η υπόλοιπη, εκτός του ότι φωτίζει και θερμαίνει το έδαφος, μετατρέπεται σε αιολική ενέργεια (τα διάφορα ατμοσφαιρικά στρώματα θερμαίνονται και κινούνται δημιουργώντας τους ανέμους), σε βιοενέργεια (ενέργεια που αποταμιεύεται στα φυτά μέσω της φωτοσύνθεσης), σε υδροηλεκτρική ενέργεια (ο ήλιος εξατμίζει τα νερά θαλασσών, ποταμών και λιμνών, δημιουργούνται νέφη, βροχές και πραγματοποιείται ο κύκλος του νερού), σε ενέργεια των θαλάσσιων ρευμάτων, των παλιρροιών κ.λπ. Επιπλέον, η ηλιακή ενέργεια μετατρέπεται από τον άνθρωπο, με συγκεκριμένα μέσα και τεχνικές, σε θερμότητα ή σε ηλεκτρική ενέργεια. Ως μορφή ενέργειας είναι ήπια, δηλαδή δεν ρυπαίνει το περιβάλλον, και ανανεώσιμη, δηλαδή πρακτικά ανεξάντλητη. Μοναδικά της μειονεκτήματα είναι η διακύμανση που παρουσιάζει στη διάρκεια του εικοσιτετραώρου, των εποχών και του έτους, οι διαφορές τιμών της ανάλογα με τη γεωγραφική θέση, καθώς και το ότι είναι "αραιή" μορφή ενέργειας, δηλαδή χρειάζεται αρκετή ποσότητα ηλιακής ενέργειας για να παραχθούν αξιόλογα ποσά θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας. Τα συστήματα που χρησιμοποιούνται για την εκμετάλλευση της ηλιακής ενέργειας διακρίνονται σε παθητικά και ενεργητικά. Τα παθητικά συστήματα δεσμεύουν άμεσα, χωρίς τη χρησιμοποίηση ειδικών μέσων, την ηλιακή ενέργεια και την εκπέμπουν ως θερμότητα στους εσωτερικούς χώρους κτιρίων και κατοικιών. Τα συστήματα αυτά βασίζονται στον σωστό αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, τον κατάλληλο προσανατολισμό της κατοικίας προς το νότο (όσον αφορά το βόρειο ημισφαίριο), τη μείωση των θερμικών απωλειών, τη χρήση κατασκευαστικών υλικών που διατηρούν τη θερμότητα, τη θερμομόνωση και την κατάλληλη διαμόρφωση των εσωτερικών χώρων. Έτσι, όλο το οικοδόμημα ή κάποια τμήματά του (κυρίως τα υαλοστάσια) χρησιμοποιούνται ως συλλέκτες της ηλιακής ενέργειας, την οποία ακτινοβολούν στον εσωτερικό του χώρο. Με τον τρόπο αυτόν μπορούν να καλυφθούν κατά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό οι ενεργειακές ανάγκες μιας κατοικίας. Με παρόμοιο τρόπο (χρησιμοποίηση υαλοπινάκων) γίνεται και η εκμετάλλευση της ηλιακής ενέργειας στα θερμοκήπια. Τα ενεργητικά συστήματα είτε μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια σε θερμότητα ή σε ηλεκτρική ενέργεια, χρησιμοποιώντας φωτοθερμικές ή φωτοηλεκτρικές μεθόδους,

Σελίδα - 14 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

είτε εκμεταλλεύονται την ηλιακή ενέργεια με φωτοχημικές μεθόδους, για τη διεξαγωγή χημικών αντιδράσεων, τα προϊόντα των οποίων μπορούν να αξιοποιηθούν ενεργειακά.

Από την µελέτη εφαρµογών των συστηµάτων αυτών στη Ελλάδα και από µετρήσεις που έγιναν από το ΚΑΠΕ. βλέπουµε ότι η εξοικονόµηση ενέργειας για θέρµανση που παρουσιάζουν τα παθητικά ηλιακά συστήµατα είναι ιδιαίτερα σηµαντική, µε την προϋπόθεση ότι πρέπει να συνδυαστούν µε αντίστροφες µεθόδους ηλιοπροστασίας και σκίασης ώστε να ελαχιστοποιήσουν τα ηλιακά κέρδη το καλοκαίρι. Αναγκαία προϋπόθεση για τη σωστή λειτουργία των παθητικών ηλιακών συστηµάτων ώστε να αξιοποιήσουν όσο το δυνατό περισσότερο την ηλιακή ενέργεια, είναι ένας κατάλληλος σχεδιασµός του κτιρίου. Αυτό σηµαίνει ότι το κέλυφος πρέπει να επιτρέπει: • Τη µέγιστη ηλιακή συλλογή • Τη µέγιστη θερµοχωρητικότητα • Τις ελάχιστες θερµικές απώλειες Η λειτουργία των παθητικών συστηµάτων βασίζεται σε 3 µηχανισµούς • Το φαινόµενο του θερµοκηπίου (συλλογή της ηλιακής ακτινοβολίας και η διατήρηση της στο εσωτερικό του κτιρίου για την θέρµανση των χώρων) • Τη θερµική υστέρηση των υλικών (θερµοχωρητικότητα) • Τις αρχές µετάδοσης της θερµότητας (την ιδιότητα της θερµότητας να µεταφέρεται από το θερµό στο κρύο αντικείµενο) Είδη παθητικών ηλιακών συστηµάτων για θέρµανση

Σελίδα - 15 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ Η ύπαρξη ζωής στη γη οφείλεται στον ήλιο. Τα φυτά, για τη φωτοσύνθεση, χρειάζονται ηλιακό φως. Τα φυτοφάγα ζώα τρέφονται με φυτά, τα σαρκοφάγα με φυτοφάγα, άρα όλα εξαρτώνται από τον ήλιο. Ο άνθρωπος εκμεταλλεύεται την ηλιακή ενέργεια χρησιμοποιώντας ηλιακά ηλεκτρικά στοιχεία, πλαίσια ηλιακών κυψελίδων και γιγάντια κάτοπτρα. Έτσι θερμαίνεται νερό και παράγεται ηλεκτρική ενέργεια. Η εκμετάλλευση της ηλιακής ενέργειας έχει πάρα πολλά θετικά στοιχεία, γιατί θα υπάρχει για πάντα και δεν μολύνει καθόλου την ατμόσφαιρα της γης. Οι ηλιακές συσκευές όμως κοστίζουν πολύ ακριβά. Εκτός από τη χρησιμοποίησή τους σε κεντρικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας, τα φωτοβολταϊκά κύτταρα χρησιμοποιούνται για τη μετατροπή της ηλιακής ενέργειας σε ηλεκτρική σε πλήθος εφαρμογών (ενεργειακή κάλυψη δορυφόρων, διαστημικών οχημάτων, τηλεπικοινωνιακών σταθμών σε απομακρυσμένες περιοχές, λειτουργία υπολογιστών τσέπης, ηλιακών τηλεφώνων, ηλιακών αυτοκινήτων και αεροπλάνων, κατασκευή ηλιακών κεραμιδιών για κατοικίες κ.λπ.). Με φωτοχημικές μεθόδους η ηλιακή ακτινοβολία χρησιμοποιείται για την πραγματοποίηση χημικών αντιδράσεων από τις οποίες προκύπτουν προϊόντα που μπορούν να αξιοποιηθούν ενεργειακά (τα λεγόμενα ηλιακά καύσιμα). Χαρακτηριστικότερη τέτοια μέθοδος είναι η φωτοηλεκτρόλυση του νερού, κατά την οποία παράγεται υδρογόνο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως καύσιμο, με εξαιρετική ενεργειακή απόδοση και χωρίς να ρυπαίνει το περιβάλλον.Με φωτοθερμικές μεθόδους η ηλιακή ενέργεια δεσμεύεται από ειδικές διατάξεις και μετατρέπεται σε θερμότητα, η οποία στη συνέχεια χρησιμοποιείται: α) Για τη θέρμανση νερού χρήσης και τη θέρμανση χώρων σε μικρή ή μεγάλη κλίμακα, για την αφαλάτωση νερού και τη μετατροπή του σε πόσιμο κ.λπ. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται ηλιακοί συλλέκτες που συνδέονται με κύκλωμα νερού. β) Για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, που γίνεται σε εγκαταστάσεις μεγάλης συνήθως κλίμακας.

Συμφέρει η ηλιακή ενέργεια; Ναι, στις περιπτώσεις εκείνες όπου παρέχονται κίνητρα και υπάρχει ξεκάθαρη πολιτική στήριξης της ηλιακής τεχνολογίας. Όταν, για παράδειγμα, παρέχεται

Σελίδα - 16 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ενισχυμένη τιμή της πωλούμενης ηλιακής κιλοβατώρας (όπως ισχύει πλέον και στη χώρα μας), τότε, ο καταναλωτής όχι μόνο κάνει απόσβεση της επένδυσης αλλά έχει και ένα λογικό κέρδος από την παραγωγή και τροφοδοσία πράσινης ενέργειας στο δίκτυο. Στις περιπτώσεις πάλι των αυτόνομων φωτοβολταϊκών συστημάτων σε εφαρμογές εκτός δικτύου, η ανταγωνιστική τεχνολογία είναι οι πανάκριβες στη λειτουργία τους, θορυβώδεις και ρυπογόνες ηλεκτρογεννήτριες, οπότε τα φωτοβολταϊκά είναι μια συμφέρουσα εναλλακτική λύση. Τα κριτήρια όμως δεν πρέπει να είναι μόνο οικονομικά. Στην καθημερινή μας ζωή κάνουμε επιλογές που δεν υπολογίζουν ούτε το κόστος ούτε το χρόνο απόσβεσης. Τα φωτοβολταϊκά, όπως και όλα σχεδόν τα προϊόντα, πέρα από ενεργειακές υπηρεσίες, προσφέρουν και μία "προστιθέμενη αξία", η οποία θα πρέπει να λαμβάνεται υπ' όψιν όταν υπολογίζουμε το κόστος τους. Όταν ξεκίνησε, για παράδειγμα, η αγορά της κινητής τηλεφωνίας, η τηλεφωνική μονάδα κόστιζε 30-40 φορές περισσότερο από την αντίστοιχη της σταθερής τηλεφωνίας, το δε κόστος κτήσης των κινητών ήταν σχεδόν απαγορευτικό για το μέσο καταναλωτή. Κι όμως, σε λιγότερο από μια δεκαετία, τα κινητά τηλέφωνα κατέκτησαν τις διεθνείς αγορές, ακόμη και εκείνες που θα χαρακτηρίζαμε μη αναπτυγμένες. Ακόμη και σήμερα η τιμή της μονάδας της κινητής τηλεφωνίας είναι πολλαπλάσια της αντίστοιχης σταθερής. Κι όμως οι καταναλωτές πληρώνουν πρόθυμα αυτό το επιπλέον κόστος. Γιατί; Μα γιατί τα κινητά προσφέρουν ευελιξία και υπηρεσίες που δεν έχει η σταθερή τηλεφωνία. Αυτή η προστιθέμενη αξία της κινητής τηλεφωνίας, δικαιολογεί το υψηλό κόστος της και βοήθησε την ταχεία ανάπτυξή της. Αντίστοιχη και ίσως πιο κραυγαλέα είναι η περίπτωση των εμφιαλωμένων νερών. Ένα λίτρο εμφιαλωμένου νερού κοστίζει στην Ελλάδα κατά μέσο όρο 1.350 φορές περισσότερο από ένα λίτρο νερού βρύσης! Κι όμως, η αγορά των εμφιαλωμένων νερών αυξάνεται συν τω χρόνω. Γιατί; Όχι γιατί το εμφιαλωμένο νερό υπερτερεί σε ποιότητα από το νερό της βρύσης. Τις περισσότερες φορές, η ποιότητα είναι ίδια. Είναι γιατί το εμφιαλωμένο νερό παρέχει μια (καλώς ή κακώς εννοούμενη) προστιθέμενη αξία που κάνει τους καταναλωτές πρόθυμους να ξοδέψουν τεράστια συγκριτικά ποσά για την κτήση του. Την προστιθέμενη αξία των προϊόντων την αναζητά και την εκτιμά σχεδόν πάντα ο καταναλωτής. Επιλέγουμε ένα ακριβό καναπέ ή ένα ακριβό αυτοκίνητο σε σχέση με ένα φθηνότερο που κάνει πρακτικά την ίδια δουλειά, γιατί μας αρέσει περισσότερο, γιατί μας παρέχει περισσότερη ασφάλεια ή κύρος, γιατί απλά έχει για μας μια προστιθέμενη αξία. Και όχι μόνο πληρώνουμε αδιαμαρτύρητα το υπερβάλλον κόστος, αλλά ουδέποτε αναρωτιόμαστε αν και πότε κάνουμε απόσβεση της επένδυσής μας. (http://hy407.blogspot.com/2007/04/blog-post_3818.html) Τα παθητικά ηλιακά συστήματα αποτελούνται από δομικά στοιχεία, κατάλληλα σχεδιασμένα και συνδυασμένα μεταξύ τους, ώστε να υποβοηθούν την εκμετάλλευση της ηλιακής ενέργειας για τον φυσικό φωτισμό των κτιρίων ή για τη ρύθμιση της θερμοκρασίας μέσα σε αυτά. Τα παθητικά ηλιακά συστήματα αποτελούν την αρχή της Βιοκλιματικής Αρχιτεκτονικής και μπορούν να εφαρμοσθούν σε όλους σχεδόν τους τύπους κτιρίων. Συμφέρει στην περίπτωση που θέλουμε να τροφοδοτήσουμε ένα σημείο που είναι μακριά από το δίκτυο (π.χ. ορεινό, εξοχικό κ.ά.) όπου το κόστος μεταφοράς

Σελίδα - 17 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

γραμμής μπορεί να είναι μεγαλύτερο. Συμφέρει μεσοπρόθεσμα περισσότερο από γεννήτρια καυσίμου λόγω μηδενικής κατανάλωσης σε καύσιμα (και χωρίς τον θόρυβο που συνεπάγεται η χρήση γεννήτριας). Συμφέρει στην περίπτωση που θέλουμε ένα μικρό αθόρυβο εφεδρικό σύστημα για τις περιπτώσεις διακοπής ρεύματος. Συμφέρει όταν θέλουμε ένα μικρό φορητό σύστημα ενέργειας για να το μετακινούμε όπου το χρειαζόμαστε. Ακόμη, υπάρχουν περιπτώσεις όπου είναι αδύνατο να έχουμε πρόσβαση στο δίκτυο, π.χ. στο τροχόσπιτο, στο κάμπινγκ, στο σκάφος και αλλού. Δεν συμφέρει όπου υπάρχει εύκολα προσβάσιμο το φθηνότερο ρεύμα του δικτύου, εκτός από την περίπτωση που ο σκοπός είναι η μεταπώληση. Η εγκατάσταση ενός σταθμού παραγωγής ενέργειας είναι μια συμφέρουσα επένδυση που πλέον επιδοτείται σε ποσοστό μέχρι 55% από το κράτος (μέσω του αναπτυξιακού νόμου) με τη ΔΕΗ να αγοράζει την κάθε κιλοβατώρα που παράγεται σε ιδιαίτερα ελκυστική τιμή (νόμος 3468/2006) Τα πλαίσια ηλιακών κυψελίδων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη θέρμανση του νερού και σε χώρες όπου το κλίμα δεν είναι ιδιαίτερα θερμό, όπως η Βρετανία και η Σουηδία. Η απόδοσή τους όμως είναι πολύ μεγάλη σε θερμά κλίματα όπως στα δυτικά των Ηνωμένων Πολιτειών, στη Μέση Ανατολή και στην Αυστραλία. Σε αυτές τις περιοχές έχουν δοκιμαστεί πάρα πολλές μέθοδοι εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας. Στην Καλιφόρνια, για παράδειγμα, υπάρχει ένας «πύργος ηλιακής ενέργειας», ο οποίος λειτουργεί με μεγάλη επιτυχία και παράγει ηλεκτρική ενέργεια. Σε αυτές τις εγκαταστάσεις χρησιμοποιούνται 1.800 καθρέπτες που αντανακλούν το φως και φυσικά και τη θερμότητα σε ένα πύργο. Οι καθρέπτες είναι έτσι κατασκευασμένοι ώστε να παρακολουθούν την κίνηση του ήλιου. Η θερμότητα συλλέγεται και χρησιμοποιείται για τη θέρμανση του νερού Στη συνέχεια ο ατμός που δημιουργείται, κινεί γεννήτριες και έτσι παράγεται ηλεκτρικό ρεύμα. Στη νότια Γαλλία, στο Οντεϊγιό, έχει κατασκευαστεί ένας τεράστιος ηλιακός κλίβανος, στον οποίο με την ηλιακή ενέργεια και μόνο αναπτύσσονται θερμοκρασίες που φτάνουν τους 4.000 βαθμούς κελσίου. Για παράδειγμα στην περιοχή μας, με επιτυχία ολοκληρώθηκε η κατασκευή και πραγματοποιήθηκε η σύνδεση με το δίκτυο της ΔΕΗ, του πρώτου από μια σειρά Αγροτικών Φωτοβολταϊκών Πάρκων που θα υλοποιηθούν εντός του 2011 και 2012 από την εταιρεία SABO SA. Το πάρκο, ισχύος 98,9kW, βρίσκεται στη θέση «Λειβάδι» στην Αμφίκλεια του νομού Φθιώτιδας και είναι κατασκευασμένο με 8 διαξονικούς Tracker τύπου SR80+, με πάνελ ισχύος 235W (http://www.energia.gr/article.asp?art_id=50583)

Σελίδα - 18 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Νέο Φωτοβολταϊκό Πάρκο 98,9 KW στη Φθιώτιδα

. Πέρα από την οικονομική διάσταση όμως υπάρχει και η περιβαλλοντική: Τα φωτοβολταϊκά παράγουν "καθαρότερη" ενέργεια, συμβάλλοντας στη μείωση των εκπομπών ρύπων που δημιουργούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, είναι αθόρυβα και συμβάλλουν στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα που δεν είναι ανεξάντλητα... (http://www.iqsolarpower.com/faq.htm)

ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΗΛΙΑΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Η χρήση της ηλιακής ενέργειας έχει ως στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας. Κι αυτό γιατί τα αποθέματα ενέργειας (ορυκτά, καύσιμα κλπ), έχουν αρχίσει και εκλείπουν με αποτέλεσμα να μην υπάρχει επαρκής ενέργεια για την εξασφάλιση της ζωής του ανθρώπου. Η ηλιακή ενέργεια είναι αναλώσιμη και με τη σωστή της χρήση μπορούμε παραδείγματος χάρη με μία ηλιοθερμική εγκατάσταση, σε κάθε σπίτι η ηλιακή ενέργεια να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή θερμότητας. Με αυτό τον τρόπο μειώνονται μόνιμα τα έξοδα θέρμανσης και ταυτόχρονα αυξάνεται η αξία και η αισθητική της κατοικίας. Με μία ηλιοθερμική εγκατάσταση για το ζεστό νερό χρήσης κερδίζουμε πάνω από το 70% της απαιτούμενης για αυτό το σκοπό ενέργειας. Με επιπλέον υποστήριξη θέρμανσης το ποσοστό εξοικονόμησης είναι πάνω από το 30% της συνολικής ενέργειας θέρμανσης. Αυτό σημαίνει ένα μεγάλο ποσοστό ανεξαρτησίας από το πετρέλαιο ή το φυσικό αέριο. Στο ίδιο ποσοστό μειώνονται και οι επιβλαβείς για το περιβάλλον εκπομπές CO2 της κατοικίας σας. Όσον αφορά στους κοινωνικούς στόχους που θέλουμε να πετύχουμε χρησιμοποιώντας ηλιακή ενέργεια, αυτοί οι κοινωνικοί στόχοι είναι οι εξής: -θέρμανση στους εσωτερικούς χώρους κτιρίων και κατοικιών -μείωση θερμικής απώλειας,θερμομόνωση -χρήση κατασκευαστικών υλικών που διατηρούν τη θερμότητα -κάλυψη ενεργειακών αναγκών μιας κατοικίας

Σελίδα - 19 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

-διεξαγωγή χημικών αντιδράσεων και αξιοποίηση των προιόντων τους ενεργειακά -αφαλάτωση νερού -συμφέρει την κοινωνία διότι τα φωτοβολταικά συστήματα έχουν μεγάλη χρονική διάρκεια , δυνατότητα λειτουργίας με όλες τις καιρικές συνθήκες και αρκετά μικρό κόστος συντήρησης Όσον αφορά στους περιβαλλοντικούς στόχους που θέλουμε να πετύχουμε, αυτοί είναι : -τα φωτοβολταικά συστήματα δεν ρυπαίνουν ούτε μολύνουν το περιβάλλον και -δεν κάνουν καθόλου σπατάλη των μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που παράγουν ρύπους όταν καίγονται ( ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΕΚΖ)

Σελίδα - 20 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΕΝΟΤΗΤΑ 4: ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Γεωθερμία (γεωθερμικό δυναμικό) ονομάζεται η αποθηκευμένη ενέργεια υδρολογικών και γεωλογικών σχηματισμών του φλοιού της γης σε μορφή θερμότητας, όταν η θερμοκρασία του σχηματισμού υπερβαίνει τους 25 °C. Η θερμοκρασία του γεωθερμικού ρευστού (θερμό νερό ή/και ατμός, θερμός αέρας) ποικίλει από περιοχή σε περιοχή και μπορεί να έχει τιμές από 25 – 350 °C. Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, τα γεωθερμικά πεδία διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: - Στα πεδία χαμηλής θερμοκρασίας, στα οποία η θερμοκρασία του προϊόντος (νερού, ατμού) κυμαίνεται από 25°C έως και 90 °C και - Στα πεδία υψηλής θερμοκρασίας, στα οποία η θερμοκρασία του προϊόντος (νερού, ατμού) υπερβαίνει τους 90°C. Δυνατότητα όμως εκμετάλλευσης ενέργειας γεωλογικού ή υδρολογικού σχηματισμού υπάρχει και όταν η θερμοκρασία είτε του προϊόντος, είτε του σχηματισμού είναι μικρότερη από 25 °C. Στις περιπτώσεις αυτές το βάθος εκμετάλλευσης συνήθως δεν υπερβαίνει τα 150m από την επιφάνεια του εδάφους και για το λόγο αυτό χαρακτηρίζεται από τους επιστήμονες ως αβαθής γεωθερμία. Η διαφορά ανάμεσα στις δύο μορφές έγκειται στο γεγονός ότι η αβαθής γεωθερμική ενέργεια προέρχεται κυρίως από την αποθήκευση προσπίπτουσας ηλιακής ακτινοβολίας στη γήινη επιφάνεια, ενώ η κάθε αυτού γεωθερμική ενέργεια, προϊόν γεωθερμικού δυναμικού, οφείλεται στη μεταφορά θερμότητας από το μάγμα του πυρήνα της Γης στα ανώτερα στρώματα του εδάφους. Αν και η γεωθερμία παρουσιάζει μεγαλύτερη δυνατότητα παραγωγής ενέργειας ανά μονάδα μάζας του γεωθερμικού προϊόντος, η αβαθής γεωθερμία πλεονεκτεί στο ότι βρίσκεται διαθέσιμη και εκμεταλλεύσιμη παντού, είναι αρκετά εύκολη στην αξιοποίησή της και μπορεί να συνδυαστεί και με άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όπως π.χ. με την ηλιακή. Συνοπτικά, λοιπόν, αναφερόμαστε στη θερμική ενέργεια που προέρχεται από το εσωτερικό της γης στοχεύοντας στην εκμετάλλευση της ενέργειας από το εσωτερικό της γης, την εκμετάλλευση δηλαδή της θερμότητας των γεωλογικών σχηματισμών και νερών επιφανειακών ή υπογείων. Αυτό επιτυγχάνεται με τη χρήση μιας γεωθερμικής αντλίας θερμότητας, όπου επιτρέπεται η μεταφορά θερμότητας από και προς το έδαφος για παραγωγή δροσισμού, θέρμανσης και ζεστού νερού χρήσης για οικιακές αλλά και ευρύτερης κλίμακας εφαρμογές, που θα αναλύσουμε παρακάτω. Η γεωθερμία αποτελεί μια καινοτομία εξέλιξης στον τομέα της θέρμανσης δροσιάς. Η χρήση της ενδείκνυται για όλους τους χώρους (οικιακούς χώρους, ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, κτηνοτροφικές μονάδες, θερμοκήπια, ιχθυοκαλλιέργειες) όπου απαιτείται η ύπαρξη θέρμανσης και δροσιάς. Στις περιπτώσεις που τα γεωθερμικά ρευστά έχουν υψηλή θερμοκρασία (πάνω από 150 °C), η γεωθερμική ενέργεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί κυρίως για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν, όμως, η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη, η γεωθερμική ενέργεια αξιοποιείται για τη θέρμανση κατοικιών και άλλων κτιρίων ή κτιριακών εγκαταστάσεων, θερμοκηπίων, κτηνοτροφικών μονάδων, ιχθυοκαλλιεργειών κ.λ.π.

Σελίδα - 21 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

(http://www.boudouri.gr/tieinai.php)

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η πρώτη μηχανή που χρησιμοποιήθηκε στο Larderello το 1904 κατά την πειραματική απόπειρα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από γεωθερμικό ατμό. Η εκμετάλλευση της μηχανικής ενέργειας του φυσικού ατμού ξεκίνησε περίπου την ίδια περίοδο. Ο γεωθερμικός ατμός χρησιμοποιήθηκε για την ανέλκυση των ρευστών, αρχικά με κάποιους πρωτόγονους αέριους ανυψωτήρες και στη συνέχεια με παλινδρομικές και φυγοκεντρικές αντλίες και βαρούλκα. Ανάμεσα στο 1850 και 1875, οι εγκαταστάσεις του Larderello κατείχαν το μονοπώλιο παραγωγής βορικού οξέος στην Ευρώπη. Μεταξύ του 1910 και του 1940, στην περιοχή αυτή της Τοσκάνης, ο χαμηλής πίεσης ατμός άρχισε να χρησιμοποιείται για τη θέρμανση βιομηχανικών κτιρίων, κατοικιών και θερμοκηπίων. Εν τω μεταξύ, ολοένα και περισσότερες χώρες άρχισαν να αναπτύσσουν τους γεωθερμικούς τους πόρους σε βιομηχανική κλίμακα. Το 1892, το πρώτο γεωθερμικό σύστημα τηλε-θέρμανσης (district heating) τέθηκε σε λειτουργία στο Boise του Άινταχο των Η.Π.Α.. Το 1928, μια άλλη πρωτοπόρος χώρα στην εκμετάλλευση της γεωθερμικής ενέργειας, η Ισλανδία, ξεκίνησε επίσης την εκμετάλλευση των γεωθερμικών ρευστών (κυρίως θερμών νερών) για τη θέρμανση κατοικιών. Το 1904, έγινε η πρώτη απόπειρα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από γεωθερμικό ατμό, και πάλι στο Larderello της Ιταλίας. Η επιτυχία της αυτής πειραματικής προσπάθειας έδωσε μια ξεκάθαρη ένδειξη για τη βιομηχανική αξία της γεωθερμικής ενέργειας και σηματοδότησε την έναρξη μιας μορφής εκμετάλλευσης, που επρόκειτο έκτοτε να αναπτυχθεί σημαντικά. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στο

Σελίδα - 22 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Larderello αποτέλεσε πράγματι μια εμπορική επιτυχία. Το 1942, η εγκατεστημένη γεωθερμο-ηλεκτρική ισχύς ανερχόταν στα 127.650 kWe. Σύντομα, πολλές χώρες ακολούθησαν το παράδειγμα της Ιταλίας. Το 1919 κατασκευάστηκαν οι πρώτες γεωθερμικές γεωτρήσεις στο Beppu της Ιαπωνίας, ενώ το 1921 ακολούθησαν εκείνες στο The Geysers της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ. Το 1958 ένα μικρό εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας τέθηκε σε λειτουργία στη Νέα Ζηλανδία, ένα άλλο στο Μεξικό το 1959, στις ΗΠΑ το 1960 και ακολούθησαν πολλά άλλα σε διάφορες χώρες. Μετά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, η αξιοποίηση της γεωθερμικής ενέργειας έγινε ελκυστική σε πολλές χώρες, επειδή ήταν ανταγωνιστική ως προς άλλες μορφές ενέργειας. Επιπλέον, η ενέργεια αυτή δε χρειαζόταν να εισαχθεί από άλλες χώρες, όπως συμβαίνει με τα ορυκτά καύσιμα ενώ σε πολλές περιπτώσεις αποτελούσε τον μοναδικό διαθέσιμο εγχώριο ενεργειακό πόρο. Η γεωθερμική ενέργεια συμμετέχει σημαντικά στο ενεργειακό ισοζύγιο αρκετών περιοχών. Για παράδειγμα, το 2001 η ηλεκτρική ενέργεια που παράχθηκε από γεωθερμικούς πόρους αντιπροσώπευε το 27% της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας στις Φιλιππίνες, το 12,4 % στην Κένυα, το 11,4% στην Κόστα Ρίκα και το 4,3% στο Ελ Σαλβαδόρ. Η πιο συνηθισμένη μη-ηλεκτρική χρήση της γεωθερμίας παγκόσμια είναι οι αντλίες θερμότητας (heat-pumps) (34,80%) και ακολουθούν η λουτροθεραπεία (26,2%), η θέρμανση χώρων (21,62%), η θέρμανση θερμοκηπίων (8,22%), οι υδατοκαλλιέργειες (3.93%) και οι βιομηχανικές χρήσεις (3,13%)

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Οι εφαρμογές της γεωθερμικής ενέργειας ποικίλουν ανάλογα με τη θερμοκρασία και περιλαμβάνουν:  ηλεκτροπαραγωγή (θ>90 °C), (παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με δυαδικό κύκλο)  θέρμανση χώρων (με καλοριφέρ για θ>60 °C, με αερόθερμα για θ>40 °C, με ενδοδαπέδιο σύστημα (θ>25 °C),  ψύξη και κλιματισμό (με αντλίες θερμότητας απορρόφησης για θ>60 °C, ή με υδρόψυκτες αντλίες θερμότητας για θ<30 °C)  θέρμανση θερμοκηπίων και εδαφών επειδή τα φυτά αναπτύσσονται γρηγορότερα και γίνονται μεγαλύτερα με τη θερμότητα (θ>25 °C), ή και για αντιπαγετική προστασία  ιχθυοκαλλιέργειες (θ>15 °C) επειδή τα ψάρια χρειάζονται ορισμένη θερμοκρασία για την ανάπτυξή τους  βιομηχανικές εφαρμογές όπως αφαλάτωση θαλασσινού νερού (θ>60 °C), ξήρανση αγροτικών προϊόντων, κλπ  θερμά λουτρά για θ = 25-40 °C

Σελίδα - 23 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Υπόγεια θερμότητα από τον ήλιο - ένα τεράστιο απόθεμα ενέργειας που περιμένει να αξιοποιηθεί! Η ηλιακή ενέργεια αποθηκεύεται στο έδαφος. Με τη βοήθεια μιας γεωθερμική αντλία θερμότητας (ΓΑΘ), μπορεί να συλλεχθεί και να χρησιμοποιηθεί για τη θέρμανση του σπιτιού σας. Η θερμότητα αποθηκεύεται στο υπέδαφος από τις πρώτες κιόλας μέρες της άνοιξης, όπου αρχίζει η επιφάνεια να θερμαίνεται, στη συνέχεια έρχεται το καλοκαίρι, όπου οι ακτίνες του ήλιου κατά τις μεσημεριανές ώρες διεισδύουν βαθιά στο έδαφος. Μέχρι τη στιγμή που τα φύλλα πέφτουν το φθινόπωρο, υπάρχει αρκετή θερμότητα αποθηκευμένη στο έδαφος για να ζεσταθεί το σπίτι σας κατά τη διάρκεια και του πιο κρύου χειμώνα. Μια ΓΑΘ συλλέγει και αναβαθμίζει τη φυσική ζεστασιά, ακόμα κι αν το καλοκαίρι είναι υγρό και δροσερό, και μπορεί να προσφέρει αρκετή ενέργεια για να διατηρήσει μια άνετη εσωτερική θερμοκρασία. Εάν τώρα ζεσταθείτε το καλοκαίρι, το ίδιο σύστημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για την ψύξη. Με βάση τη χαμηλή θερμοκρασία του υπεδάφους (μεταξύ 4 και 12 βαθμών) η παθητική ψύξη εκμεταλλεύεται τους ίδιους πόρους της φύσης, για ψύξη αντί για θέρμανση. Η εγκατάσταση μιας ΓΑΘ μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της κατανάλωσης ενέργειας μέχρι και 80%. Ο λόγος για αυτό είναι ότι μια ΓΑΘ χρησιμοποιεί το υπέδαφος, την επιφάνεια του εδάφους ή μια κοντινή λίμνη ως κύρια πηγή θερμότητας, όπου όλα τα είδη ενέργειας είναι ελεύθερα στη φύση. Ήδη τον πρώτο μήνα μετά την εγκατάσταση της αντλίας θερμότητας θα παρατηρήσετε τα οικονομικά αφού οι λογαριασμοί της θέρμανσης σας θα είναι πολύ πιο χαμηλοί. Επιπλέον, η απόδοση μιας τελευταίας γενιάς ΓΑΘ της NIBE (με το ιδιαίτερα υψηλό εύρος λειτουργίας) επηρεάζει ευνοϊκά την ταχύτητα απόσβεσης της επένδυσή σας. Ο δεύτερος λόγος για την επιλογή μιας ΓΑΘ είναι ότι είναι πολύ φιλική προς το περιβάλλον. Με την αποθήκευση της θερμικής ενέργειας του εδάφους προερχόμενη από τον ήλιο, ζεσταίνει το σπίτι σας και παρέχει ζεστό νερό χρήσης. Μια ΓΑΘ έχει πολύ χαμηλότερες εκπομπές CO2 από ένα παραδοσιακό σύστημα θέρμανσης που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα. (http://www.thermogea.gr/phps/gshp.php?gclid=CKfisqjEuawCFYMMfAodGR P-oQ)

Σελίδα - 24 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Συμφέρει οικονομικά η κατασκευή εγκατάστασης γεωθερμίας; Ανεπιφύλακατα ναί. Μπορεί το αρχικό κόστος εγκατάστασης να είναι μεγαλύτερο απο μία συμβατική εγκατάσταση αλλα η απόσβεσή του με τα σημερινά δεδομένα θα γίνει σε 5-7 χρόνια περίπου. Και επειδή οι τιμές των συμβατικών καυσίμων (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, υγραέριο) θα συνεχίσουν συνεχώς να αυξάνονονται η απόσβεση μπορεί να γίνει και πολύ πιό σύντομα. Απο εκεί και πέρα θα έχουμε συνεχώς μόνιμο κέρδος εξαιτίας της σηματικότατης εξοικονόμησης ενέργειας απο την λειτουργία των εγκαταστάσεων θέρμανσης και κλιματισμού. Πέραν αυτού με την εγκατάσταση γεωθερμίας σε ένα κτίριο αφενός αυξάνεται κατακόρυφα η υπεραξία του και αφεταίρου συμβάλουμε σημαντικά στον περιορισμό της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. (http://www.anadrasi.com/geothermia.php)

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Γενικά, η αξιοποίηση της γεωθερμικής ενέργειας συναντά ορισμένα βασικά προβλήματα, τα οποία θα πρέπει να λυθούν ικανοποιητικά για την οικονομική εκμετάλλευση της εναλλακτικής αυτής μορφής ενέργειας. Οι τύποι αυτοί των προβλημάτων είναι ο σχηματισμός επικαθίσεων (ή όπως συχνά λέγεται οι καθαλατώσεις ή αποθέσεις) σε κάθε σχεδόν επιφάνεια που έρχεται σε επαφή με το γεωθερμικό ρευστό, η διάβρωση των μεταλλικών επιφανειών, καθώς και ορισμένες περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις (διάθεση των ρευστών μετά τη χρήση τους, εκπομπές τοξικών αερίων, ιδίως του υδροθείου). Όλα αυτά τα προβλήματα σχετίζονται άμεσα με την ιδιάζουσα χημική σύσταση των περισσότερων γεωθερμικών ρευστών. Τα γεωθερμικά ρευστά λόγω της υψηλής θερμοκρασίας και της παραμονής τους σε επαφή με διάφορα πετρώματα περιέχουν κατά κανόνα σημαντικές διαλυμένων αλάτων και αερίων. Η αλλαγή των θερμοδυναμικών χαρακτηριστικών των ρευστών στο στάδιο της εκμετάλλευσης μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες ευνοϊκές τόσο για τη χημική προσβολή των μεταλλικών επιφανειών, όσο και για την απόθεση ορισμένων διαλυμένων ή αιωρούμενων στερεών και την απελευθέρωση στο περιβάλλον επιβλαβών ουσιών. Ο σχηματισμός επικαθίσεων σε γεωθερμικές μονάδες μπορεί να ελεγχθεί σε κάποιο βαθμό, αν όχι ολοκληρωτικά, με μια πληθώρα τεχνικών και μεθόδων. Μερικές από τις πιο τυπικές πρακτικές είναι ο σωστός σχεδιασμός της μονάδας και η επιλογή των κατάλληλων συνθηκών λειτουργίας της, η ρύθμιση του pH του ρευστού, η προσθήκη χημικών ουσιών (αναστολέων δημιουργίας επικαθίσεων) και, τέλος, η απομάκρυνση των σχηματιζόμενων στερεών με χημικά ή φυσικά μέσα, στη διάρκεια προγραμματισμένων ή όχι διακοπών λειτουργίας της μονάδας. Οι διάφορες δυνατότητες ελέγχου της διάβρωσης στις γεωθερμικές μονάδες επικεντρώνονται (α) στην επιλογή του κατάλληλου υλικού κατασκευής (π.χ. χρήση πολυμερικών υλικών, εναλλακτών θερμότητας από τιτάνιο, Hastelloy κτλ.), (β) στην επικάλυψη των μεταλλικών επιφανειών με ανθεκτικά στη διάβρωση στρώματα, (γ) στην προσθήκη αναστολέων διάβρωσης, και (δ) στον ορθό σχεδιασμό της μονάδας

Σελίδα - 25 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ 1. Ενέργεια σε ελάχιστο κόστος Λόγω της χαμηλής κατανάλωσης και της σχεδόν ανύπαρκτης συντήρησης του εξοπλισμού, τα γεωθερμικά συστήματα κλιματισμού μπορούν να εξοικονομήσουν από 55% μέχρι και 70% από την ετήσια δαπάνη σε σύγκριση με ένα συμβατικό σύστημα θέρμανσης και δροσισμού. Το μόνο λειτουργικό κόστος της εγκατάστασης είναι η κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος από τον συμπιεστή και τις αντλίες, το οποίο είναι οικονομικότερο σε σχέση με τη χρήση λέβητα πετρελαίου κατά 20-25%. 2. Απόδοση Ένα γεωθερμικό σύστημα είναι τρεις έως πέντε φορές αποδοτικότερο από ένα συμβατικό σύστημα. Επειδή δεν καίει ορυκτά καύσιμα για να παράγει θερμότητα, παρέχει τρεις έως πέντε μονάδες ενέργειας για κάθε μονάδα ηλεκτρικής ενέργειας που τροφοδοτεί το σύστημα. 3. Ανεξαρτησία από το πετρέλαιο θέρμανσης 4. Ευελιξία, Άνεση και Αυτονομία Τα γεωθερμικά συστήματα παράγουν θέρμανση και δροσισμό σε μια εγκατάσταση, με αποτέλεσμα να καταργούν το συμβατό τρόπο θέρμανσης, τους πύργους δροσισμού και τα κλιματιστικά διαιρούμενου τύπου. Παρουσιάζουν ευελιξία στην αυτονομία, σε μελλοντικές επεκτάσεις και σε διαθεσιμότητα χώρου. Έχουν υψηλό βαθμό απόδοσης και είναι αξιόπιστα σε ακραίες συνθήκες θέρμανσης και δροσισμού. 5. Ασφάλεια Με ένα σύστημα γεωθερμίας, δεν υπάρχει καύση και φλόγα, δεν υπάρχουν καπνοί, καπναγωγοί και οσμές. Δεν υπάρχει κίνδυνος ανάφλεξης, φωτιάς ή ασφυξίας από το μονοξείδιο. 6. Φιλικό προς το περιβάλλον Επειδή δεν χρησιμοποιούνται καύσιμα, δεν συμβάλλει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, που είναι υπεύθυνο για την αύξηση της θερμοκρασίας στον πλανήτη. Δεν απαιτείται χρήση λεβητοστασίων, δεξαμενής καυσίμων, καμινάδων. 7. Αθόρυβη λειτουργία Οι μονάδες που χρησιμοποιούνται, σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν για να είναι σχεδόν αθόρυβες. Θα λειτουργούν πιο αθόρυβα και από το ψυγείο. 8. Γρήγορη απόσβεση 9. Ζεστό νερό χειμώνα και καλοκαίρι 10. Δροσιά χωρίς κόστος το καλοκαίρι 11. Δυνατότητα επιδότησης 12. Αξιοπιστία κατασκευών Τα συστήματα γεωθερμίας χρησιμοποιούνται παραπάνω από 20 χρόνια σε κράτη όπως Η.Π.Α., η Ιαπωνία, η Γερμανία, η Ελβετία, η Αυστρία και η Σουηδία. Από τη χρήση γεωθερμικών συστημάτων εκτός των ανωτέρω προκύπτουν και κοινωνικά οφέλη, κυρίως, από το γεγονός ότι η γεωθερμία αποτελεί ανανεώσιμη και εγχώρια μορφή ενέργειας μέσω κυρίως της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και ανάπτυξης σε τοπικό επίπεδο για την εγκατάσταση των γεωθερμικών μονάδων. Σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, περιλαμβάνουν μείωση της εξάρτησης της κοινωνίας από εισαγόμενα καύσιμα με παράλληλη απελευθέρωση ιδιωτικών κεφαλαίων, που μπορούν να διατεθούν για επενδύσεις και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας,

Σελίδα - 26 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

παράγοντες που έμμεσα οδηγούν στη μείωση της ανεργίας και την οικονομική ανάπτυξη. Συγκρινόμενη με τις άλλες ΑΠΕ, η γεωθερμία δεν υστερεί σε περιβαλλοντικά οφέλη. Αυτό βέβαια έρχεται σε προφανή αντίθεση με την εντύπωση που κυριαρχεί ότι ορισμένες ΑΠΕ (π.χ. φωτοβολταϊκά, αιολική ενέργεια) δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον. Η εντύπωση αυτή μεταβάλλεται όταν κανείς συνυπολογίσει τις επιπτώσεις οποιασδήποτε μορφής ενέργειας σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής μιας τεχνολογίας, αλλά και την επιβάρυνση στο περιβάλλον από την κατασκευή και λειτουργία των μονάδων. ( Από τη ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ- ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ)

Η ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Λόγω κατάλληλων γεωλογικών συνθηκών, ο Ελλαδικός χώρος διαθέτει σημαντικές γεωθερμικές πηγές και των τριών κατηγοριών (υψηλής, μέσης και χαμηλής ενθαλπίας) σε οικονομικά βάθη (100-1500 μ). Σε μερικές περιπτώσεις τα βάθη των γεωθερμικών ταμιευτήρων είναι πολύ μικρά, κάνοντας ιδιαίτερα ελκυστική, από οικονομική άποψη, τη γεωθερμική εκμετάλλευση. Η έρευνα για την αναζήτηση γεωθερμικής ενέργειας άρχισε ουσιαστικά το 1971 με βασικό φορέα το ΙΓΜΕ και μέχρι το 1979 (πριν από τη δεύτερη ενεργειακή κρίση) αφορούσε μόνο τις περιοχές υψηλής ενθαλπίας. Κατά την εξέλιξη των εργασιών η ΔΕΗ, σαν άμεσα ενδιαφερόμενη για την ηλεκτροπαραγωγή, ανέλαβε τις παραγωγικές γεωτρήσεις υψηλής ενθαλπίας και την ανάπτυξη των πεδίων, χρηματοδοτώντας επιπλέον τις έρευνες στις πιθανές για τέτοια ρευστά γεωθερμικές περιοχές. Συντάχθηκε ο προκαταρκτικός χάρτης γεωθερμικής ροής του ελληνικού χώρου, όπου φάνηκε ότι η γεωθερμική ροή στην Ελλάδα είναι σε πολλές περιοχές εντονότερη από τη μέση γήινη. Από το 1971 ερευνήθηκαν οι περιοχές: Μήλος, Νίσυρος, Λέσβος, Μέθανα, Σουσάκι Κορινθίας, Καμένα Βούρλα, Θερμοπύλες, Υπάτη, Αιδηψός, Κίμωλος, Πολύαιγος, Σαντορίνη, Κως, Νότια Θεσσαλία, Αλμωπία, περιοχή Στρυμόνα, περιοχή Ξάνθης, Σαμοθράκη και άλλες. Η αυξημένη ροή θερμότητας, λόγω της έντονης τεκτονικής και μαγματικής δραστηριότητας, δημιούργησε εκτεταμένες θερμικές ανωμαλίες, με μέγιστες τιμές γεωθερμικής βαθμίδας που πολλές φορές ξεπερνούν του 100° C/km. Σε κατάλληλες γεωλογικές συνθήκες, η ενέργεια αυτή θερμαίνει «ρηχούς» υπόγειους ταμιευτήρες ρευστών σε θερμοκρασίες μέχρι 100 °C. Τα γεωθερμικά πεδία χαμηλής ενθαλπίας είναι διάσπαρτα στη νησιωτική και ηπειρωτική Ελλάδα. Η συμβολή τους στο ενεργειακό ισοζύγιο μπορεί να γίνει σημαντική, καθόσον αποτελούν ενεργειακό πόρο φιλικό στο περιβάλλον, κοινωνικά αποδεκτό και παρουσιάζουν σημαντικό οικονομικό και αναπτυξιακό ενδιαφέρον. Σύμφωνα με έρευνες του ΙΓΜΕ, ο Νομός Φθιώτιδας είναι πλούσιος σε γεωθερμικά πεδία, κάτι που αν αξιοποιηθεί σωστά θα μπορούσε να ενισχύσει τον ιαματικό τουρισμό, να αυξήσει το αγροτικό εισόδημα και να ενισχύσει την απασχόληση της τοπικής και περιφερειακής οικονομίας.Σε ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στην περιοχή, έγιναν αναφορές και στις πρακτικές που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί η γεωθερμία, οι οποίες μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα θα δώσουν μια νέα αναπτυξιακή ώθηση (http://www.neaenergia.gr/index.php/eidiseis/geothermia/igme-plousiase-geothermia-i-fthiotida.html)

Σελίδα - 27 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Στην Μήλο και Νίσυρο έχουν ανακαλυφθεί σπουδαία γεωθερμικά πεδία και έχουν γίνει γεωτρήσεις παραγωγής (5 και 2 αντίστοιχα). Στην Μήλο μετρήθηκαν θερμοκρασίες μέχρι 325 °C σε βάθος 1000 m. και στην Νίσυρο 350° C σε βάθος 1500 m. Οι γεωτρήσεις αυτές θα μπορούσαν να στηρίξουν μονάδες ηλεκτροπαραγωγής 20 και 5 ΜW, ενώ το πιθανό συνολικό δυναμικό υπολογίζεται να είναι την τάξης των 200 και 50 MW αντίστοιχα. Στην Βόρεια Ελλάδα η γεωθερμία προσφέρεται για θέρμανση, θερμοκήπια, ιχθυοκαλλιέργειες κ.λ.π. Στην λεκάνη του Στρυμόνα έχουν εντοπισθεί τα πολύ σημαντικά πεδία Θερμών-Νιγρίτας, Λιθότροπου-Ηράκλειας, ΘερμοπηγήςΣιδηρόκαστρου και Αγγίστρου. Πολλές γεωτρήσεις παράγουν νερά μέχρι 75 °C, συνήθως αρτεσιανά και πολύ καλής ποιότητας και παροχής. Μεγάλα και μικρότερα γεωθερμικά θερμοκήπια λειτουργούν στην Νιγρίτα και το Σιδηρόκαστρο. Στην πεδινή περιοχή του Δέλτα Νέστου έχουν εντοπισθεί δύο πολύ σημαντικά γεωθερμικά πεδία, στο Ερατεινό Χρυσούπολης και στο Ν. Εράσμιο Μαγγάνων Ξάνθης. Νερά άριστης ποιότητας μέχρι 70 °C και σε πολύ οικονομικά βάθη παράγονται από γεωτρήσεις στις εύφορες αυτές πεδινές περιοχές. Στην Ν. Κεσσάνη και στο Πόρτο Λάγος Ξάνθης, σε μεγάλης έκτασης γεωθερμικά πεδία, παράγονται νερά θερμοκρασίας μέχρι 82 °C. Στην λεκάνη των λιμνών Βόλβης και Λαγκαδά έχουν εντοπισθεί τρία πολύ ρηχά πεδία με θερμοκρασίες μέχρι 56 °C. Στην Σαμοθράκη υπάρχουν ενθαρρυντικά στοιχεία καθώς γεωτρήσεις βάθους μέχρι 100 μ. συνάντησαν νερά της τάξης των 100° C.

ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Η γεωθερμική ενέργεια αποτελεί φθηνή και ήπια ανανεώσιμη μορφή πηγής ενέργειας, με άμεσα ενεργειακά-περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη. Οι προοπτικές μελλοντικής ανάπτυξης των εφαρμογών γεωθερμικής ενέργειας είναι μεγάλες, ειδικά των συστημάτων θέρμανσης-δροσισμού κτιρίων με γεωθερμικές αντλίες θερμότητας. Στη χώρα μας έχουμε εκμεταλλευτεί μέχρι σήμερα λιγότερο από το 1% του συνολικού γεωθερμικού δυναμικού της χώρας μας (0% για ηλεκτροπαραγωγή και 5%-8% για θερμικές χρήσεις) όμως, στο άμεσο μέλλον, μέχρι το 2010, μπορεί το αξιοποιημένο γεωθερμικό δυναμικό, μέσω άμεσων επενδύσεων, να αυξηθεί σημαντικά και να έχουμε για ηλεκτροπαραγωγή εγκατεστημένα τουλάχιστον 10 MW(e) από τα μηδενικά υφιστάμενα, με 100 MW(th) για το σύνολο των θερμικών εφαρμογών από 70 MW(th) σήμερα με τις εφαρμογές αντλιών θερμότητας να τετραπλασιάζονται σε 20 MW(th) από τα περίπου 5 MW(th) που είναι σήμερα. Από τη λειτουργία των γεωθερμικών αυτών εφαρμογών θα επιτυγχάνεται εξοικονόμηση ενέργειας που αντιστοιχεί σε 100.000 Τόνους Ισοδυνάμου Πετρελαίου (Τ.Ι.Π.) ετησίως με παράλληλη αποφυγή εκλύσεων στην ατμόσφαιρα 320.000 τόνων διοξειδίου του άνθρακα (CO2) ετησίως. (http://www.boudouri.gr/xriseis.php) (http://kpe-kastor.kas.sch.gr/energy1/alternative/chrisimotita_geothermiki.htm)

Σελίδα - 28 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΕΝΟΤΗΤΑ 5: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Το σχολείο βοηθάει κατά έναν μεγάλο βαθμό τα παιδιά να στραφούν στη χρήση των ΑΠΕ . Με άλλα λόγια , το σχολείο πραγματοποιεί διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα, όπως εκδρομές σε μέρη που θα υπάρξει ενημέρωση’ και έτσι οι μαθητές παίρνουν μία γεύση από το πώς θα είναι να χρησιμοποιούν την ηλιακή ενέργεια αντί της ηλεκτρικής ή κάποιας άλλης μορφής ενέργεια . Επίσης, στο σχολείο υπάρχουν ειδικά μαθήματα τα οποία βοηθούν τους μαθητές να κατανοήσουν την χρησιμότητα των ΑΠΕ . Για παράδειγμα στη Β’ λυκείου υπάρχει ένα μάθημα που λέγεται «Αρχές περιβαλλοντικών επιστημών» το οποίο που κάνει αναφορά για τις ενεργειακές αρχές λειτουργίας των οικοσυστημάτων Σχετικά μαθήματα δεν υπάρχουν μόνο στο λύκειο , αλλά και στο γυμνάσιο και στο δημοτικό . Έτσι τα παιδιά από μικρή ηλικία μπαίνουν στο κλίμα της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Στην προσπάθεια μας να δούμε την διείσδυση των ΑΠΕ στην ελληνική κοινωνία και την ανταπόκριση και ευαισθητοποίηση των συμμαθητών μας πραγματοποιήσαμε μια ποσοτική έρευνα με τη μέθοδο του ερωτηματολογίου. Το ερωτηματολόγιο απευθύνθηκε σε ένα δείγμα 116 μαθητών της Α’ και Β’ τάξης του Λυκείου μας. Οι ερωτήσεις που τέθηκαν ήταν κλειστού τύπου καθώς και οι απαντήσεις παρουσιάζονται στο παράρτημα της εργασίας μας.  Τα συμπεράσματα τα οποία εξήχθησαν είναι τα εξής:  Οι ΑΠΕ είναι γνωστές πλέον στους περισσότερους (ερώτημα 1)  Υπάρχει η πεποίθηση ότι οι ΑΠΕ θα συμβάλλουν στο ενεργειακό πρόβλημα στο μέλλον (ερώτημα 2)  Οι νέοι είναι θετικά προδιατεθειμένοι και θα συμβάλουν στη διάδοση των ΑΠΕ (ερώτημα 3)  Το μεγαλύτερο ποσοστό γνωρίζει τις επιμέρους κατηγορίες των ΑΠΕ αλλά υπάρχουν και αρκετοί οι οποίοι θεωρούν ως ΑΠΕ ρυπογόνες μορφές ενέργειας (ερώτημα 4)  Η χρήση των ΑΠΕ περιορίζεται σε εκείνη της ηλιακής ενέργειας και μάλιστα με την παλιά μορφή του ηλιακού θερμοσίφωνα. Εντούτοις παρατηρήθηκε και μια ένα μικρός αριθμός εντελώς νέων ενεργειακών υποδομών σε σπίτια (φωτοβολταϊκά, γεωθερμία και ανεμογεννήτριες) (ερώτημα 5)  Υπάρχει η αντίληψη ότι συμφέρει η εγκατάσταση ΑΠΕ στο σπίτι (ερώτημα 6)  Τα οφέλη είναι κυρίως περιβαλλοντικά και οικονομικά (ερώτημα 7)  Το σχολείο δεν βοηθά στην πληροφόρηση για θέματα ΑΠΕ (ερώτημα 8)  Παρόλο που θεωρήθηκε σε άλλο ερώτημα ότι οι ΑΠΕ θα έχουν μεγάλη εξέλιξη, δεν υπάρχει ανάλογο ενδιαφέρον για επαγγελματική ενασχόληση (ερώτημα 9)

Σελίδα - 29 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

 

Ελάχιστοι γνωρίζουν ότι υπάρχουν εγκαταστάσεις με φωτοβολταϊκά πάρκα και ανεμογεννήτριες στην περιοχή μας. (ερώτημα 10) Η ηλιακή ενέργεια θεωρείται η καταλληλότερη για την περιοχή μας (ερώτημα 11)

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τα συμπεράσματα στα οποία μπορούμε να καταλήξουμε για την ενέργεια που προσφέρουν οι ΑΠΕ : 1.Είναι άφθονη και διάσπαρτη, 2. Δεν θα τελειώσει ποτέ, 3. Είναι εγχώρια πηγή ενέργειας 4. Βοηθά στην απεξάρτηση από ακριβά εισαγόμενα καύσιμα 5. Η τεχνολογία εκμετάλλευσης είναι εμπορικά ώριμη 6. Προσφέρει την καλύτερη περιβαλλοντικά λύση 7. Προσφέρεται για περιφερειακή ανάπτυξη 8. Προσφέρεται για αποκέντρωση του ενεργειακού μοντέλου παραγωγής 9. Δεν την έχουν λίγα «τυχερά» κράτη, αλλά ΟΛΟΙ 10. Δεν χρειάζονται στρατιωτικές εκστρατείες για να την εξασφαλίσεις 11. Ούτε μπορεί να απειληθεί από τρομοκρατικές ενέργειες.... 12. Ενισχύει το ηλεκτρικό δίκτυο λόγω της διασποράς στην ανάπτυξη της 13. Ενισχύει την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού 14. Δίνει ενέργεια χωρίς καύσιμο Αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ότι: 1. Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου έχουν μόνιμα ανοδική πορεία και ότι αυτή η πορεία θα επιταχυνθεί από το γεγονός και μόνο ότι τα αποθέματα τους εξαντλούνται 2. Το εξωτερικό κόστος είναι μια πραγματικότητα η οποία έστω και με τη μορφή των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τα ορυκτά καύσιμα (δεν συνυπολογίζεται στα προηγούμενα διαγράμματα) τότε, η ωφελιμότητα της επένδυσης στις ΑΠΕ καθίσταται προφανής και στον πιο δύσπιστο τεχνοκράτη. Οι λόγοι που υπαγορεύουν την ανάπτυξη των ΑΠΕ καλύπτουν όλο το φάσμα των κριτηρίων που θα μπορούσαν να τεθούν: 1. Η τεχνολογία είναι απόλυτα αποδοτική, ενεργειακά, αλλά και επιχειρηματικά. 2. Η συνεισφορά στην Εθνική Οικονομία, είναι ανεκτίμητη αφού οδηγεί σε απεξάρτηση από ακριβά εισαγόμενα καύσιμα, ελκύει την εισροή ξένων επενδύσεων και ενισχύει την περιφερειακή ανάπτυξη. 3. Η χώρα μας διαθέτει εξαίρετο αιολικό, ηλιακό και γεωθερμικό δυναμικό, εξειδικευμένο και έμπειρο προσωπικό και ενδιαφερόμενους επενδυτές, Έλληνες και ξένους. 4. Ικανοποιεί τις δεσμεύσεις της χώρας μας που απορρέουν από υπάρχουσες διεθνείς συνθήκες όπως η Κοινοτική οδηγία 77/2001, και το πρωτόκολλο του Κιότο, οι οποίες σίγουρα θα ανανεωθούν και θα γίνουν αυστηρότερες. 5. Είναι η πιο περιβαλλοντικά φιλική λύση στο ενεργειακό και ένα από τα πιο αξιόπιστα όπλα στη φαρέτρα μας στη μάχη με τις κλιματικές αλλαγές.

Σελίδα - 30 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Από τα παραπάνω, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η ανάπτυξη των ΑΠΕ είναι μια τόσο προφανώς λογική,έξυπνη,αναγκαία και σοφή πράξη και αρκετά συμφέρουσα.

Σελίδα - 31 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ "ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ" ΦΥΛΟ 

Αγόρι

Κορίτσι

1) Γνωρίζετε τι είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (Α.Π.Ε); 

Ναι

Οχι

2) Οι ανανεώσιμες πηγές θα είναι η βασική μορφή ενέργειας στο μέλλον; 

Ναι

Οχι

Δεν ξέρω

3) Θα συμβάλλετε στη χρήση και τη διάδοση τους; 

Ναι

Οχι

4) Ποιες από τις παρακάτω είναι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας; (Α.Π.Ε.) 

Ηλιακή

Αιολική

Φυσικό Αέριο

Πετρέλαιο

Σελίδα - 32 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Γεωθερμική

Παλιρροϊκή

5) Χρησιμοποιείτε σπίτι σας κάποια Α.Π.Ε. 

Φωτοβολταϊκο

Ηλιακό Θερμοσίφωνα

Γεωθερμία

Ανεμογεννήτρια

6) Συμφέρει η εγκατάσταση Α.Π.Ε στο σπίτι; 

Ναι

Οχι

Δεν ξέρω

7) Τα οφέλη από τη χρήση Α.Π.Ε είναι : 

Οικονομικά

Περιβαλλοντικά

Αισθητικά

8) Υπάρχει ενημέρωση στο σχολείο για θέματα Α.Π.Ε; 

Καθόλου

Λίγο

Πολύ

Πάρα πολύ

9) Σκέφτεστε να ασχοληθείτε στο μέλλον επαγγελματικά με Α.Π.Ε; 

Ναι

Σελίδα - 33 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Οχι

Δεν ξέρω

10) Στην περιοχή μας έχει αναπτυχθεί η χρήση Α.Π.Ε; 

Καθόλου

Λίγο

Πολύ

Πάρα πολύ

11) Ποία θεωρείτε καταλληλότερη Α.Π.Ε στην περιοχή μας;

Σελίδα - 34 - από 41


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ Σύνολο

120

Πλήθος από 1) Γνωρίζετε τι είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (Α.Π.Ε);

100

80

Σύνολο

60

40

20

0 Ναι

Ναι, Οχι

Οχι

(κενό)

1) Γνωρίζετε τι είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (Α.Π.Ε);

Σύνολο

80

Πλήθος από 2) Οι ανανεώσιμες πηγές θα είναι η βασική μορφή ενέργειας στο μέλλον;

70

60

50

Σύνολο

40

30

20

10

0 Δεν ξέρω

Ναι

Ναι, Οχι, Δεν ξέρω

Οχι

2) Οι ανανεώσιμες πηγές θα είναι η βασική μορφή ενέργειας στο μέλλον;

Σελίδα - 35 - από 41

(κενό)


Σελίδα - 36 - από 41

4) Ποιες από τις παρακάτω είναι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας; (Α.Π.Ε.)

(κενό)

Φυσικό Αέριο

Οχι

Πετρέλαιο

Παλιρροϊκή

Ηλιακή, Φυσικό Αέριο, Πετρέλαιο, Γεωθερμική

Ηλιακή, Φυσικό Αέριο, Πετρέλαιο

Ηλιακή, Φυσικό Αέριο

Ναι, Οχι

Ηλιακή, Γεωθερμική, Παλιρροϊκή

Ηλιακή, Αιολική, Φυσικό Αέριο, Πετρέλαιο, Γεωθερμική, Παλιρροϊκή

Ηλιακή, Αιολική, Φυσικό Αέριο, Παλιρροϊκή

Ηλιακή, Αιολική, Φυσικό Αέριο, Γεωθερμική, Παλιρροϊκή

Ηλιακή, Αιολική, Φυσικό Αέριο, Γεωθερμική

Ναι

Ηλιακή, Αιολική, Φυσικό Αέριο

Ηλιακή, Αιολική, Παλιρροϊκή

Ηλιακή, Αιολική, Γεωθερμική, Παλιρροϊκή

Ηλιακή, Αιολική, Γεωθερμική

Ηλιακή, Αιολική

50

Ηλιακή

90

Αιολική

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Σύνολο

Πλήθος από 3) Θα συμβάλλετε στη χρήση και τη διάδοση τους;

80

70

60

50

40 Σύνολο

30

20

10

0 (κενό)

3) Θα συμβάλλετε στη χρήση και τη διάδοση τους;

Σύνολο

45 Πλήθος από 4) Ποιες από τις παρακάτω είναι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας; (Α.Π.Ε.)

40

35

30

25

20 Σύνολο

15

10

5

0


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Σύνολο

80

Πλήθος από 5) Χρησιμοποιείτε σπίτι σας κάποια Α.Π.Ε.

70 60 50 Σύνολο

40 30 20 10 0 Ανεμογεννήτρια

Γεωθερμία

Ηλιακό Θερμοσίφωνα

Φωτοβολταϊκο

Φωτοβολταϊκο, Ηλιακό Θερμοσίφωνα

Φωτοβολταϊκο, Ηλιακό Θερμοσίφωνα, Γεωθερμία, Ανεμογεννήτρια

(κενό)

5) Χρησιμοποιείτε σπίτι σας κάποια Α.Π.Ε.

Σύνολο

90

Πλήθος από 6) Συμφέρει η εγκατάσταση Α.Π.Ε στο σπίτι;

80

70

60

50 Σύνολο 40

30

20

10

0 Δεν ξέρω

Ναι

Ναι, Οχι, Δεν ξέρω

Οχι

6) Συμφέρει η εγκατάσταση Α.Π.Ε στο σπίτι;

Σελίδα - 37 - από 41

(κενό)


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Σύνολο

50

Πλήθος από 7) Τα οφέλη από τη χρήση Α.Π.Ε είναι :

45 40 35 30 Σύνολο

25 20 15 10 5 0 Αισθητικά

Οικονομικά

Οικονομικά, Περιβαλλοντικά

Οικονομικά, Περιβαλλοντικά, Αισθητικά

Περιβαλλοντικά

(κενό)

7) Τα οφέλη από τη χρήση Α.Π.Ε είναι :

Σύνολο

80

Πλήθος από 8) Υπάρχει ενημέρωση στο σχολείο για θέματα Α.Π.Ε;

70

60

50

Σύνολο

40

30

20

10

0 Καθόλου

Καθόλου, Λίγο, Πολύ, Πάρα πολύ

Λίγο

Λίγο, Πολύ

8) Υπάρχει ενημέρωση στο σχολείο για θέματα Α.Π.Ε;

Σελίδα - 38 - από 41

Πάρα πολύ

Πολύ


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Σύνολο

70

Πλήθος από 9) Σκέφτεστε να ασχοληθείτε στο μέλλον επαγγελματικά με Α.Π.Ε;

60

50

40 Σύνολο 30

20

10

0 Δεν ξέρω

Ναι

Ναι, Οχι, Δεν ξέρω

Οχι

Οχι, Δεν ξέρω

(κενό)

9) Σκέφτεστε να ασχοληθείτε στο μέλλον επαγγελματικά με Α.Π.Ε;

Σύνολο

80

Πλήθος από 10) Στην περιοχή μας έχει αναπτυχθεί η χρήση Α.Π.Ε;

70

60

50

Σύνολο

40

30

20

10

0 Καθόλου

Καθόλου, Λίγο, Πολύ, Πάρα πολύ

Λίγο

Πάρα πολύ

10) Στην περιοχή μας έχει αναπτυχθεί η χρήση Α.Π.Ε;

Σελίδα - 39 - από 41

Πολύ


....

.....

11) Ποία θεωρείτε καταλληλότερη Α.Π.Ε στην περιοχή μας;

Σελίδα - 40 - από 41

(κενό)

ΤΗΝ ΑΙΟΛΙΚΗ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ

ΟΛΕΣ

ΚΑΜΙΑ

ΗΛΙΑΚΟ ΘΕΡΜΟΣΙΦΩΝΑ

ΗΛΙΑΚΗ,ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ

ΗΛΙΑΚΗ

ΗΛΙΑΚΗ ΚΑΙ ΑΙΟΛΙΚΗ

ΗΛΙΑΚΗ ΑΙΟΛΙΚΗ ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ

ΗΛΙΑΚΗ ΑΙΟΛΙΚΗ

ΗΛΙΑΚΗ ΚΑΙ ΑΙΟΛΙΚΗ

ΗΛΙΑΚΗ ΚΑΙ ΑΙΟΛΙΚΗ

ΗΛΙΑΚΗ

ΗΛΙΑΚΗ

δεν ξέρω

Δεν ξέρω

ΔΕΝ ΞΕΡΩ

ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΗ

ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ/ΑΙΟΛΙΚΗ/ΗΛΙΑΚΗ

ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ

ΑΙΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΗΛΙΑΚΗ

ΑΙΟΛΙΚΗ ΗΛΙΑΚΗ

ΑΙΟΛΙΚΗ

ΑΙΟΛΙΚΗ

60

....

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

Σύνολο

Πλήθος από 11) Ποία θεωρείτε καταλληλότερη Α.Π.Ε στην περιοχή μας;

50

40

30 Σύνολο

20

10

0


ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας»

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΗΓΕΣ           

ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΖΩΗ» www.boudouri.gr/xriseis.php kpe-kastor.kas.sch.gr/energy1/alternative/chrisimotita_geothermiki.htm www.neaenergia.gr/index.php/eidiseis/geothermia/igme-plousia-se-geothermia-ifthiotida.html www.anadrasi.com/geothermia.php www.thermogea.gr/phps/gshp.php?gclid=CKfisqjEuawCFYMMfAodGRPoQ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΕΚΖ www.boudouri.gr/tieinai.php www.energia.gr/article.asp?art_id=50583 http://hy407.blogspot.com/2007/04/blog-post_3818.html Greenpeace, EWEA, CRES

Σελίδα - 41 - από 41


ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ  

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you