Issuu on Google+

‫№‬

‫№‬

‫№‬

‫ئافرەتان لە نێوان قەیرانى مــادەی ‪ 140‬و ئایندەی کـەرکوک ل‪8‬‬ ‫ئابوورى جیهانى و هەژاریدا ل‪5‬‬

‫مۆرینهۆ دەیەوێت‬ ‫کاکا ڕیاڵ‬ ‫بەجێ بهێڵێت‬ ‫ل‪11‬‬

‫هەفتەنامەیەکی سیاسییە حزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان دەریدەکات № سێشەممة № ‪/07‬گه‌الوێژ ‪ 2712/‬کوردی № ‪ 2012/08/28‬زایینی № ساڵی ‪ 12 № 32‬الپەڕە № ژماره‪www.jamawarnews.com № 715 :‬‬

‫جەواد بەزوونى‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق‪:‬‬

‫حکومەتى هەرێم توانیویەتى چارەسەرى کێشەى کارەبا بکات‪ ،‬بەاڵم حکومەتى فیدراڵ شکستى هێناوە‬

‫به‌ڕێز محه‌مه‌دى حاجى مه‌حمود سه‌ردانى به‌ڕێز‬ ‫جه‌الل تاڵەبانی ده‌کات‬

‫№‬

‫ئێواره‌ى ڕۆژی ‪ 2012/8/23‬ل ‌ه واڵتى‬ ‫ئه‌ڵمانیا به‌ڕێز محه‌مه‌دى حاجى مه‌حمود‬ ‫سه‌ردانى به‌ڕێز جه‌الل تاڵەبانی سه‌رۆک‬ ‫کۆمارى عێراقى فیدراڵى کردو ل ‌ه نزیکه‌وه‌‬ ‫ل ‌ه ته‌ندروستى پرسیه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌و سه‌ردانه‌دا به‌ڕێز محه‌مه‌دى حاجى‬ ‫مه‌حمود خۆشحاڵى خۆى ده‌رب��ڕى به‌‬ ‫باشبوونى ره‌وش��ى ته‌ندروستى به‌ڕێز‬ ‫به‌ڕێز جه‌الل تاڵەبانی و هیواى خواست‬ ‫به‌زوویى بگه‌ڕێته‌و‌ه واڵت و شان به‌شانى‬

‫ته‌واوى سه‌رکرد‌ه سیاسیه‌کان واڵت ل ‌ه‬ ‫ته‌نگه‌ژه‌و ناکۆکییان ‌ه رزگار بکه‌ن و عێراق‬ ‫بۆ ئارامى و ئۆقره‌یى زیاتر بگێڕنه‌وه‌‪،‬‬ ‫الى خۆشه‌و‌ه به‌ڕێز س �ه‌رۆک کۆمارى‬ ‫ع��ێ��راق زۆر سوپاسى س�ه‌ردان�ه‌ک�ه‌ى‬ ‫به‌ڕێز محه‌مه‌دى حاجى مه‌حمودى کرد‬ ‫بۆ ل ‌ه نزیکه‌و‌ه پرسینه‌و‌ه ل ‌ه ره‌وشى‬ ‫ته‌ندروستى‪.‬‬ ‫له‌الیه‌کى تره‌و‌ه سه‌رچاوه‌یه‌کى ئاگادار‬ ‫له‌سه‌ردانه‌ک ‌ه ل ‌ه په‌یوه‌ندییه‌کى ته‌له‌فۆنیدا‬

‫رایگه‌یاند‪ :‬ل ‌ه ئێستادا تاڵه‌بانى ره‌وشى‬ ‫ته‌ندروستى ته‌واو به‌ره‌و باشى رۆشتووه‌و‬ ‫ل ‌ه ئاینده‌یه‌کى نزیکدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‬ ‫هه‌رێمى کوردستان‪.‬‬ ‫وتیشى‪ :‬تاڵه‌بانى ل�ه‌ڕێ��گ�ه‌ى چه‌ند‬ ‫ک �ه‌س��ێ��ک �ه‌و‌ه پ��ه‌ی��وه‌ن��دى ب �ه‌الی �ه‌ن �ه‌‬ ‫سیاسییه‌کان و کوتل ‌ه ناکۆکه‌کانه‌وه‌‬ ‫ک��ردووه‌‪ ،‬تاکو له‌کاتى گ�ه‌ڕان�ه‌وه‌ى به‌‬ ‫زوویى کۆبوونه‌وه‌یه‌کى ف��راوان ئه‌نجام‬ ‫بدرێت بۆ کۆتایى هێنان ب ‌ه کێشه‌کان‪.‬‬

‫وەزارەتى پەروەردە ناوى سەرپەرشتیارە پەروەردەییە دەرچووەکانى ڕاگەیاند‬

‫پ��ەروەردەی��ى گوتی‪ :‬ک��ۆى ژم��ارەی‬ ‫دەرچووانى سەرجەم تاقیکردنەوەکانى‬ ‫پاڵێوراوانى پلەی سەرپەرشتیارى‬ ‫لەسەر ئاستى هەرێمى کوردستان ‪230‬‬ ‫کەسە‪ ،‬پێویستە دواى چاوپێکەوتنى‬ ‫ڕاستەوخۆ دەرچ��ووان ڕێ��ژەی ‪%60‬‬ ‫بەرەو سەرەوە وەدەستبهێنن‪ ،‬دواتریش‬ ‫بەڕێوەبەرایەتى سەرپەرشتیکردنى‬ ‫پەروەردەیى خشتەی چاوپێکەوتنى‬ ‫ئەو پاڵێوراوانە ڕادەگەیەنێت‪.‬‬

‫ڕۆژی ‪27‬ى ئابى ‪ ،2012‬بەڕێوەبەرایەتى‬ ‫گ��ش��ت��ى س��ەرپ��ەرش��ت��ی��ک��ردن��ى‬ ‫پەروەردەیى لە وەزارەتى پەروەردە‬ ‫ناوى دەرچووانى تاقیکردنەوەکانی‬ ‫کۆمپیوتەر و زمانى ئینگلیزى و‬ ‫تێکڕاى ئەزموونەکانى پێشووتری بۆ‬ ‫پاڵێوراوانى پلەی سەرپەرشتیارى‬ ‫رایگەیاند‪.‬‬ ‫لە لێدوانێکدا جەالل هەمزە کاکەشین‬ ‫سەپەرشتیکردنى‬ ‫ب��ەڕێ��وەب��ەرى‬

‫№‬

‫زانکۆى هەڵەبجە ‪ 154‬خوێندکار بۆ ساڵى نوێى‬ ‫خوێندن وەردەگرێت‬

‫تایبەت بە ~‬

‫د‪ .‬خەسرەو عەبدوڵاڵ‌‪ ،‬سەرۆکى زانکۆى‬ ‫هەڵەبجە لە دیدارێکى تایبەتى ~‬ ‫ئ��ام��اژە ب��ۆ ئ���ەوە دەک���ات «داواى ‪90‬‬ ‫خوێندکارمان کردبوو لە بەر کەمى ژمارەى‬ ‫مامۆستایان و نەبوونى هۆڵى خوێندن و‬ ‫نەبوونى بەشى ناوخۆیى‪ ،‬بەاڵم لە وەزارەتى‬ ‫خوێندنى بااڵوە ئەو ژمارەیە زیاد کراوە بۆ‬ ‫‪ 154‬خوێندکار»‪.‬‬ ‫ناوبراو هێما بۆ ئ��ەوە دەک��ات « بەشى‬ ‫ناوخۆیمان لە خانوى کرێدایە لە ئایندەدا‬ ‫دوو بیناى بەشى ناوخۆیمان بۆ دروست‬ ‫دەک��رێ��ت و ئ��ەو گرفەتمان چ��ارەس��ەر‬ ‫دەبێت»‪.‬‬ ‫د‪ .‬خەسرەو عەبدوڵاڵ‌‪ ،‬سەرۆکى زانکۆى‬ ‫هەڵەبجەبە ~ ڕاگەیاند پێگەى‬ ‫زانکۆى هەڵەبجە جارێ زۆر بەهێز نییە‪،‬‬

‫لەبەر ئ��ەوەى لە قۆناغى دروستبوندایە‬ ‫وە پرۆسەى خوێندنیش بەڕێوە دەبات‬ ‫کە ئەمەش خۆى بۆ خۆى کارێکى زۆر‬ ‫زەحمەتە‪ ،‬دەبوایە تەنها ئێمە سەرقاڵى‬ ‫دروستکردنى زانکۆى هەڵەبجە بووینایە‪،‬‬ ‫لە بەر ئەوە زۆر باشتر دەبوو ئەگەر ئەو‬ ‫فاکەڵتیەى کەسەر بە زانکۆکەمانە هەر‬ ‫لەژێر بەرپرسیارێتى زانکۆى سلێمانیدا‬ ‫بووایە تا کاتى خۆ ئامادەکردنێکى زۆر‬ ‫باش چ لە ڕووى ستافى ئەکادیمیەوە بێت‬ ‫یان لە ڕووى بیناوە وە زۆر پێداویستیەکانى‬ ‫تریش‪ ،‬لە بەر ئەوەى تەنانەت ئاهەنگى‬ ‫دەرچوون و پێدانى بڕوانامەش هەتا دوو‬ ‫ساڵى خوێندنى داهاتووش هەر زانکۆى‬ ‫سلێمانى گرتوویەتە ئەستۆ‪.‬‬ ‫لەبارەى تەواو بونى بیناى زانکۆى هەڵەبجە‬ ‫د‪.‬خەسرەو وتى دەبوایە لە مانگى ‪3‬ى ‪2012‬‬

‫گفتوگۆیەکى کراوە سەبارەت بە پڕۆژەى دەستوورى هەرێمى‬ ‫کوردستان بەرێوەچوو‬

‫سەعات ‪ 10‬ى سەرلەلەبەیانى ڕۆژی‬ ‫‪ 2012/8/27‬لەشارى هەولێر ڕێکخراوى‬ ‫(گەیاندن بۆ چاالکى دیموکراسى و‬ ‫مافە مرۆییەکان) بەهاوکارى پەرلەمانى‬ ‫ک��وردس��ت��ان گفتوگۆیەکى ک���راوەى‬ ‫س��ەب��ارەت ب��ە هەڵسەنگاندنێک بۆ‬ ‫پڕۆژەى دەستوورى هەرێمى کوردستان‬ ‫و دۆخى نائامادەگى دەستوورو ڕاپرسى‬ ‫لەسەرى و گەرانەوەى بۆ پەرلەمان و‬ ‫تەوافوقى نیشتیمانى هێزە سیاسییەکان‬ ‫لەسەرى ڕێکخست‪.‬‬ ‫لەو سیمینارەدا کە د‪.‬ئەرسەالن بایز‬ ‫س��ەرۆک��ى پەرلەمانى ک��وردس��ت��ان و‬ ‫ژم��ارەی��ەک لە ئەندامانى یاسایى لە‬ ‫پەرلەمانى کوردستان ئامادەیى بوون‪،‬‬

‫سەرۆکى پەرلەمان وتەیەکى پێشکەش‬ ‫ک���ردو ڕای��گ��ەی��ان��د‪ :‬دواى چەندین‬ ‫ک��ۆب��وون��ەوە لە دوک��ان و لە هەولێر‬ ‫ئ��ەم پ��ڕۆژەی��ە هاتە ئ���اراوە‪ ،‬کاتێک‬ ‫پڕۆژە یاساى دەستوور ئامادەکراو لە‬ ‫پەرلەمان دەنگى پێدرا لەکۆى ‪97‬‬ ‫ئەندامى ئامادەبوو ‪ 96‬دەنگى هێنا‪ ،‬وە‬ ‫بەتەوافوقى سیاسى سەرجەم الیەنەکان‬ ‫بوو‪.‬‬ ‫وتیشی‪ :‬بەاڵم ئەمە ڕێگر نیە لەوەى‬ ‫پێداچوونەوە بۆ ئەم پڕۆژەیە بکەین‪،‬‬ ‫چونکە گۆڕانکارى گەورە لەناوچەکە‬ ‫ڕووی����ان����داوەو ه���ەروەه���ا سروشتى‬ ‫گۆرانکاریش لەژیان واپێویست دەکات‬ ‫بەدەستوردا بچینەوەو دەستووریش‬

‫شتێکى موقەدەس نیە‪.‬‬ ‫سەرۆکى پەرلەمان وتیشى‪ :‬هەموومان‬ ‫لەسەر ئەوە کۆکین کە دەبێت پڕۆژەکە‬ ‫ب��گ��ەڕێ��ت��ەوە پ��ەرل��ەم��ان و ه��ەم��وار‬ ‫بکرێتەوە‪ ،‬بەاڵم دەبێت ئەو خاڵ و بڕگەو‬ ‫ماددانەى پێویستیان بەهەموارکردنەوە‬ ‫هەیە دی��ارى بکرێن ن��ەک سەرتاپاى‬ ‫دەستوورى هەموار بکرێتەوە‪.‬‬ ‫دوات��ر پارێزەر تارق جامباز ئەندامى‬ ‫پێشووى پەرلەمانى کوردستان کە‬ ‫یەکێکە ل��ە ئ��ەن��دام��ان��ى دەس��ت��وورى‬ ‫ه��ەرێ��م‪ ،‬جامباز بابەتێکى لەژێر‬ ‫ناونیشانى (وێستگەکانى ئامادەکردنى‬ ‫دەستوورى هەرێم و مافى نەتەوەکانى‬ ‫تر لەدەستوورى هەرێمدا) پێشکەشکرد‪.‬‬ ‫دوات���ر گفتگۆیەکى ک���راوە لەنێوان‬ ‫ئامادەبوواندا ئەنجام درا‪.‬‬ ‫پێویستە بوترێت پڕۆژەى دەستوورى‬ ‫هەرێمى کوردستان لە ‪ 122‬م��اددە‬ ‫پێکهاتووە‪ ،‬م���اوەى ‪ 7‬س��ال ک��ارى‬ ‫بەردەوامى لەسەرکراوەو دوا جاریش‬ ‫پڕۆژەى دەستوورى هەریمى کوردستان‬ ‫لە ‪24‬ى ئابى ‪ 2009‬ل��ەالی��ەن خولى‬ ‫دووەم���ى پەرلەمانى کوردستانەوە‬ ‫پەسەند کرا‪.‬‬

‫ئیسماعیل حەدیدی‪ ،‬سکرتێرى کۆمەڵەى کەرکوک ماڵى ئێمەیە‪:‬‬

‫دان بەوەدا دەنێین کە ماددەى ‪ 140‬دەستووریەو‬ ‫دەبێت جێبەجێ بکرێت‬

‫تایبەت بە ~‬

‫هەردوو بیناکە تەواو بوونایە‪ ،‬بەاڵم تەواو‬ ‫نەبوون‪ ،‬زۆریشیان ماوە بۆ تەواو بوون‪،‬‬ ‫هەرچەندە الیەنى بەر پرسمان لێ ئاگادار‬ ‫کردۆتەوە بە بەردەوامى لە ڕێى نوسراوەوە‪.‬‬ ‫ئەوەشى خستە ڕوو پێدەچێ بەم نزیکانە‬ ‫بیناى سەرۆکایەتى زانکۆ بچێتە بوارى‬ ‫تەندەرینەوە‪ .‬ل‪7‬‬

‫عێراق بەدى هاتووە‪ ،‬حکومەتى هەرێمى‬ ‫کوردستان توانیویەتى بەشێوەیەکى‬ ‫سەرکەوتوانە کێشەکانى خۆى چارەسەر‬ ‫بکات‪ ،‬کێشەى نیشتەجێبوون و کارەباى‬ ‫هەرێمى چارەسەر ک��ردووە توانیویەتى‬ ‫پەیوەندیەکى باش لە ڕووى وەبەرهێنان‬ ‫و هێنانى کۆمپانیا بیانیەکانەوە دروست‬ ‫بکات‪ ،‬ب��ەاڵم پارێزگاکانى ترى عێراق‬ ‫ل��ەو ب��ارەوەی��ەوە شکستیان هێناوە و‬ ‫هۆکارەکەشی دەگەڕێتەوە بۆ حکومەتى‬ ‫فیدراڵ»‪ .‬ل‪3‬‬

‫№‬

‫سەرۆکى زانکۆى هەڵەبجە‪:‬‬

‫ج��ەواد بەزوونى‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى‬ ‫نوێنەرانى عێراق لە لیستى دەوڵەتى‬ ‫یاسا لە دیدارێکى تایبەتى~‬ ‫ئاماژە بۆ ئەوە دەکات «دەبێ دەستوور و‬ ‫یاسا بکرێتە پێوەرى سەرەکى چارەسەر‬ ‫کردنى کێشەکان»‪.‬‬ ‫ناوبراو هێما بۆ ئ��ەوە دەک��ات «تەنها‬ ‫سەروەریەى کە ئێمە شانازى پێوەدەکەین‬ ‫ئ��ەو سەرکەوتنەیە ک��ە ل��ە هەرێمى‬ ‫کوردستاندا وەک بەشێک لە عێراق بەدى‬ ‫هاتووە»‪.‬‬ ‫ج��ەواد بەزوونى‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى‬ ‫ن��وێ��ن��ەران��ى ع��ێ��راق ب��ە ~‬ ‫ڕاگەیاند کێشەو ناکۆکیە سیاسیەکانى‬ ‫نێوان کوتلە سیاسیەکان بەردەوام دەبن‬ ‫و کۆتاییان پێ نایەت‪ ،‬لەبەر ئەوەى کوتلە‬ ‫سیاسیەکان خ��وازی��ارى چارەسەرێکى‬ ‫ڕیشەیی کێشەکان نین‪ ،‬بەاڵم دەکرێت‬ ‫جۆرێک لە هێوربوونەوە دروس��ت بێت‬ ‫یان جۆرێک لەیەک گەشتن لە نێوان‬ ‫کوتلە سیاسیەکان دروست بێت ئەویش‬

‫№‬

‫وێنە ئەرشیف‬

‫تایبەت بە ~‬

‫لە ڕێگەى چەند پرسێکەوە دێتە ئاراوە‬ ‫لەوانە چارەسەرکردنى کێشە وەزرات��ە‬ ‫ئەمنیەکان و دانانى پەیڕەوى ناوخۆى‬ ‫ئەنجومەنى وەزی���ران و دام��ەزران��دن��ى‬ ‫سەرکردەکانى سوپا ئەم پرسانە ڕەنگە‬ ‫لێک تێگەشتنیان لەبارەوە بکرێت ‪.‬‬ ‫ئەو ئەندامەى دەوڵەتى یاسا هێما بۆ‬ ‫ئەوە دەک��ات «دەب��ێ دەستوور و یاسا‬ ‫بکرێتە پ��ێ��وەرى س��ەرەک��ى چارەسەر‬ ‫کردنى کێشەکان‪ ،‬لە ئێستادا زیاتر لە‬ ‫‪ 130‬ئەندامى پەرلەمان واژۆیان کردووە‬ ‫لەسەر ئەنجامدانى سەرژمێرى گشتى‬ ‫دانیشتوان‪ ،‬چونکە نەبوونى سەرژمێرى‬ ‫و ژمارەى ڕاستى دانیشتوان بۆتە هۆى‬ ‫ئەوەى کە ملیۆنەها دۆالر لە داهاتى واڵت‬ ‫بە فیڕۆ بڕوات‪ ،‬ئێستا لەسەر ئەو پرسە‬ ‫کاردەکرێت‪.‬‬ ‫ج���ەواد ب��ەزون��ى ل��ە ب���ارەى هەرێمى‬ ‫کوردستان هێما بۆ ئەوە دەکات « ئەو‬ ‫تەنها س��ەروەری��ەى کە ئێمە شانازى‬ ‫پێوەدەکەین ئەو سەرکەوتنەیە کە لە‬ ‫هەرێمى کوردستاندا وەک بەشێک لە‬

‫ئیسماعیل ح���ەدی���دی‪ ،‬سکرتێرى‬ ‫کۆمەڵەى کەرکوک ماڵى ئێمەیە لە‬ ‫دیدارێکى تایبەتى ~ ئاماژە‬ ‫بۆ ئەوە دەکات « بە هەموو ئەنجامێکى‬ ‫هەڵبژاردن ڕازین لە کەرکوکدا لەسەر‬ ‫ئەوەى کە الیەنێک زۆربەى دەنگەکان‬ ‫بەدەست بهێنێت»‪.‬‬ ‫ناوبراو هێما بۆ ئەوە دەکات « عەرەب و‬ ‫تورکمانەکان لەگەڵ ئەوەدا نین کە لەم‬ ‫قۆناغەدا ڕاپرسی لەسەر چارەنووسی‬ ‫کەرکوک بکەن»‪.‬‬ ‫ئیسماعیل ح���ەدی���دی‪ ،‬سکرتێرى‬

‫کۆمەڵەى کەرکوک ماڵى ئێمەیە بە‬ ‫~ ڕاگەیاند هەر پێکهاتەیەک‬ ‫تێروانینێکى جیاوازى بۆ کەرکوک و‬ ‫ئایندەى کەرکوک هەیە‪ ،‬کورد دەیەوێت‬ ‫کەرکوک ببێتە بەشێک لە هەرێمى‬ ‫کوردستان وە عەرەب و تورکمانەکان‬ ‫دژى ئەو بۆچوونەن‪ .‬وتیشى عەرەب‬ ‫و تورکمانەکان پێیانوایە زۆرب��ەى‬ ‫پۆستەکان بەدەست کوردەوەیە‪.‬‬ ‫حەدیدى هێما بۆ ئەوە دەکات « ئەگەر‬ ‫ه��ەڵ��ب��ژاردن بکرێت ئێمە بە هەموو‬ ‫ئەنجامێکى هەڵبژاردن ڕازین لە کەرکوکدا‬ ‫لەسەر ئ��ەوەى کە الیەنێک زۆرب��ەى‬ ‫دەنگەکان بەدەست بهێنێت‪ ،‬ئەوەى کە‬

‫نامانەوێـت ئەوەیە کە زۆریەنى سیاسی‬ ‫بەسەرماندا بسەپێنرێت ئێمە پڕۆژەى‬ ‫ه��ەڵ��ب��ژاردن و س��ن��دودق��ى دەن��گ��دان‬ ‫بەرێگەچارەى یاسای و ڕەوا دەزانین بۆ‬ ‫یەکالى کردنەوەى ئەو پرسانە‪.‬‬ ‫جەختى لەسەر ئەوە کردەوە بڕوامان‬ ‫ب��ە ه��ەم��وو م��اددەک��ان��ى دەس��ت��وور‬ ‫هەیە‪ ،‬بەاڵم ناکۆکى لەسەر کاتەکانى‬ ‫جێبەجێ کردنى م��اددەى ‪ 140‬هەیە‪،‬‬ ‫ئێمە دان بەوەدا دەنێین کە ماددەى‬ ‫‪ 140‬ماددەیەکى دەستووریەو دەبێت‬ ‫جێبەجێ بکرێت‪ ،‬ب��ەاڵم ناکۆکیەکان‬ ‫ل��ەس��ەر ک��ات��ى ج��ێ��ب��ەج��ێ ک��ردن��ى‬ ‫هەنگاوەکانى ئەو ماددەیە بووە‪ .‬ل‪3‬‬


‫‪2‬‬

‫| ساڵی ‪ | 32‬ژماره ‪ | 2012/08/28 | 715‬سێشەممە‬

‫هەواڵ و ڕاپۆرت‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫لەبارەگای مەکتەبی کاروباری کۆمەاڵیەتی «حسدک»‬ ‫مەراسیمی ئاشتبوونەوەی دوو بنەماڵە بەڕێوەچوو‬

‫پێشنیوەڕۆى ڕۆژی دووشەممە بەرواری‬ ‫‪ 2012/8/27‬لە بارەگاى مەکتەبى‬ ‫کۆمەاڵیەتی (حسدک) بە سەرپەرشتى‬ ‫عەبدولڕەحمان عەبدوڵاڵ بەرپرسى‬ ‫مەکتەبى ک��اروب��اری کۆمەاڵیەتی‬ ‫(حسدک) مەراسیمى ئاشتبونەوەى‬ ‫هەردووبنەماڵەى شێخ بەکر پارەزانى‬ ‫و دک��ت��ور عەلى ن��ورى ش��ان��ەدەرى‬ ‫بەرێوەچوو‪.‬‬ ‫لە مەراسیمەکەدا کە ژمارەیەک لە‬ ‫کەسایەتى ن����اودارو ئاشتى خ��واز‬ ‫ئامادەى بوون بنەماڵەى شیخ بەکر‬ ‫پارەزانى لێبوردنى خۆیان لە بنەماڵەى‬ ‫دکتۆر عەلى نورى کەریم ڕاگەیاندوو لە‬ ‫بەرامبەر دا بنەماڵەى بنەماڵەى دکتۆر‬ ‫على نورى کەریم سوپاسى بنەماڵەى‬ ‫شیخ بەکر پارەزانى کرد‬ ‫هەر لە مەراسیمەکەدا کۆنوسیک واژوو‬ ‫کراوو کۆتاى بە کیشەى نیوان هەردوو‬ ‫بنەماڵە هێنرا‪.‬‬

‫لەکۆتایدا هەردوو بنەماڵە سوپاسى‬ ‫مەکتەبى ک��اروب��اری کۆمەاڵیەتی‬ ‫(حسدک) یان کرد بۆ ئەو هەول و‬ ‫ماندووبونەى لە پیناو ئاشتى و ئارامى‬ ‫کۆمەاڵیەتی دەینێت‬ ‫جێگەى باسە مەکتەبى ک��اروب��اری‬

‫کۆمەاڵیەتی (ح��س��دک) ب���ەردەوام‬ ‫ل��ە ه��ەوڵ��ى چ��ارەس��ەرک��ردن��ى کیشە‬ ‫کۆمەالیەتیەکاندا یەو لەم پیناوەشدا‬ ‫دەورێکى کاریگەرى بینیوە توانیویەتى‬ ‫ژمارەیەکى زۆر کیشەى کۆمەاڵیەتی‬ ‫چارەسەربکات‪.‬‬

‫№‬

‫بڕیارە لە ڕۆژانى داهاتوودا کۆبونەوە لە نیوان وەزارەتى‬ ‫پێشمەرگەو وەزارەتى بەرگرى عێراق ئەنجام بدرێت‬

‫№‬

‫مالیکی‪:‬‬

‫بەرەوپێشبردنى دەستکەوتەکان و‬ ‫پاراستنى ئەو ئەزموونەى چەندین‬ ‫قوربانى و ماڵوێرانى گەورە بۆ درایەوە‪.‬‬ ‫هەر لەو دیدارەدا هەردووال تەئکیدیان‬ ‫لە بەهێزتر ک��ردن و پتەوترکردنى‬

‫پ��ەی��وەن��دی��ی��ەک��ان��ى ن��ێ��وان حزبى‬ ‫سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان‬ ‫و حزبى ئایندەى کوردستان کردەوە‬ ‫لەپێناو خزمەتکردن ب��ە ئامانجە‬ ‫بااڵکانى گەلەکەمان‪.‬‬

‫لە مانگى داهاتووەوە ‪ 23‬کاتژمێر کارەباى نیشتیمانى‬ ‫دەدرێتە هاوواڵتیان‬ ‫بەڕێوەبەرى گشتیى کۆنتڕۆڵى کارەباى‬ ‫هەرێمى کوردستان ڕایگەیاند کە لە‬ ‫ئێستادا هەرێمى کوردستان ڕۆژان��ە‬ ‫‪ 2300‬میگاوات کارەبا بەرهەم دەهێنێت‬ ‫و بەپێى پالنى وەزارەتیش لە مانگى‬ ‫داه��ات��ووەوە ‪ 23‬س��ەع��ات ک��ارەب��ا بە‬ ‫هاوواڵتیان دەدرێت‪.‬‬ ‫ئومێد محەممەد‪ ،‬بەڕێوەبەرى گشتیى‬ ‫کۆنتڕۆڵى کارەبا لە وەزارەتى کارەباى‬ ‫هەرێم‪ ،‬ڕایگەیاند‪ ،‬لە ئێستادا هەرێمى‬ ‫کوردستان ڕۆژانە بڕى دوو هەزار و ‪300‬‬ ‫میگاوات وزەى کارەبا بەرهەم دەهێنێت‬ ‫و بڕیارە لە مانگى ئەیلوولى داهاتوویشدا‬ ‫ڕۆژانە ‪ 23‬سەعات کارەباى نیشتیمانى‬

‫ئەمەریکى عێراقى لە عێراق کە دوو‬ ‫جەنەرالى سەربازى ئەمەریکى بو‌ون‬ ‫لەگەڵ نوێنەرى باڵیۆزخانەى ئەمەریکى‬ ‫بەشداریى کۆبونەوەکەیان کرد‪،‬کە‬ ‫ل��ەالی��ەن حکومەتى فیدراڵیشەوە‬ ‫فەریقى یەکەمى ڕوک��ن عەلى غێدان‬ ‫فەرماندەى هێزە چەکدارەکانى عێراق‌و‬ ‫فەریق روکن حسین عەوادى فەرماندەى‬ ‫پۆلیسى ف��ی��دراڵ��ى ع��ێ��راق هاوکات‬ ‫لەالیەن هەرێمى کوردستانیشەوە‪،‬‬ ‫فەریق شێروان عبدولڕەحمان‌و فەریق‬ ‫جەبار یاوەر سازکرا‪ ،‬کەلە کۆتاییدا‬ ‫و لەو کۆبونەوەیەدا پاش گفتوگۆیەکى‬ ‫ت��ێ��رو ت��ەس��ەل ه����ەردوال گەیشتنە‬ ‫ڕێککەوتنێکى مەبدەئى کەخۆى لەحەوت‬ ‫خاڵ دەبینێتەوە پێنج خاڵى لەبوارى‬ ‫جێبەجێکردندایە و بڕیاریشە لە ڕۆژانى‬ ‫داهاتوو کۆبو‌ونەوەى هاوبەشى تر ئەنجام‬ ‫بدرێت لەنێوان وەزارەتى پێشمەرگەى‬ ‫حکومەتى هەرێمى کوردستان‌و وەزارەتى‬ ‫بەرگریى حکومەتى فیدراڵى عێراق بۆ گرووپی ئاشتی بۆ پرسە کۆمەاڵیەتی و‬ ‫هەمان مەبەستى دیاریکراو‪.‬‬ ‫دەروونییەکان‪ ،‬لە بەیاننامەیەکیدا سەرجەم‬ ‫تەلەڤزیۆن و کەناڵەکانی دیکەی راگەیاندن‬ ‫ئاگادار دەکاتەوە کە لە سەرەتای مانگی‬ ‫‪١٠‬ـدا تۆماری ئەو پێشێلکارییە دەروونی‬ ‫و کۆمەاڵیەتییانە باڵو دەکاتەوە کە لە ڕێی‬ ‫دراما کۆرییاییەکانەوە «توندوتیژی لە نێو‬ ‫کۆمەڵگەدا باڵو دەکەنەوە‪».‬‬ ‫گرووپی ئاشتی بۆ پرسە کۆمەاڵیەتی و‬ ‫خۆیى و ئوسامە نجێفی‪ ،‬سەرۆکى پەرلەمانى دەروونییەکان‪ ،‬لە ڕوونکردنەوەیەکدا کە‬ ‫عێراق دەکات‪ ،‬ڕایدەگەیەنێت «هەنگاوى وێنەیەکی دەستی ~ کەوتووە‪،‬‬ ‫باشمان بڕیوە بۆ چارەسەرکردنى ئەو ج��ەخ��ت دەک���ات���ەوە ک��ە ل��ە یەکەمین‬ ‫قەیرانەى ئێستا عێراق بەسەریدا دەڕوات‪ ،‬راپۆرتیاندا کە لە سەرەتای مانگی ‪-10‬‬ ‫بەتایبەتى سەبارەت بە ناکۆکیەکانى ‪ 2012‬لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا باڵوی‬ ‫بەهۆى یاساکانى نەوت و غازە و لێبوردنى دەکەنەوە‪ ،‬ناوی ئه‌و کەنااڵنە ڕادەگەیەنن‬ ‫گشتى دروستبوون»‪.‬‬ ‫ک ‌ه لە مانگی ‪ 2012-9‬دیمه‌نی توندوتیژی‬ ‫پێشخستنى‬ ‫هەوڵى‬ ‫«عێراق‬ ‫هەروەها ووتی‬ ‫و خوێنڕشتنیان باڵو کردووەتەوە بێئەوەی‬ ‫دەدات‪،‬‬ ‫بەرگریەکانى‬ ‫و‬ ‫سەربازى‬ ‫توانا‬ ‫ئامۆژگاری ب��دەن کە «ن��ا بێت منداڵ‬ ‫وەک کڕینى فڕۆکەى ‪ F16‬کە چاوەڕێ سەیری بکات»‪.‬‬ ‫دەکرێ لە مانگى ئادار یەکەم کۆمەڵەمان وەک ل��ە بەیاننامەکەیاندا ه��ات��ووە‪،‬‬ ‫بۆ بنێرن»‪.‬‬ ‫سەرەتای کارەکەیان بە باڵوکردنەوەی‬ ‫راپ��ۆرت��ی پێشێلکارییە دەروون����ی و‬ ‫کۆمەاڵیەتییەکانی کەناڵەکان دەست پێ‬ ‫دەکەن‪ .‬واتە بە شێوەی خولی و مانگانە‪،‬‬ ‫لەسەر هەموو کەناڵەکانی تەلەڤزیۆن و‬

‫ئەگەرێکە ل��ە تێکچوونى ک��ارەب��ا و‬ ‫چاکردنەوەى فیدەر و هێڵەکانە‪.‬‬ ‫ئومێد محەممەد گوتیشى «هەرێم بڕى‬ ‫‪ 50‬میگاوات کارەبا دەدات��ە پارێزگاى‬ ‫مووسڵ و ئەو بڕەى تا ئێستا ڕەوانە‬ ‫ک��راوە لە نێوان ‪ 45‬بۆ ‪ 50‬میگاوات‬ ‫بووە‪».‬‬ ‫ئەو ئەوااڵنەیشى بەناڕاست وەسف کرد‬ ‫کە وەهایان باڵو ک��ردب��ووەوە گوایە‬ ‫هەرێمى کوردستان بڕى ‪ 550‬میگاوات‬ ‫کارەبا دەداتە پارێزگاى مووسڵ‪« ،‬ئەوە‬ ‫دوورە لە ڕاستى و حکوومەتى هەرێم‬ ‫بە هاوواڵتیان بدرێت‪ .‬ئەو سەعاتەیشى تەنیا پەنجا میگاوات ک��ارەب��اى بۆ‬ ‫دەمێنێتەوە ب��ۆ دروس��ت��ب��وون��ى هەر مووسڵ دابین کردووە‪».‬‬ ‫№‬

‫ئەوە خراوەتە ڕوو‪ :‬بەپێى ڕاگەیەندراوەکە‬ ‫کە لەبەرامبەردا نوێنەرى نوسینگەى‬ ‫هەماهەنگى ئەمەریکى عێراقى سوپاسى‬ ‫نوێنەرانى حکومەتى هەرێم‌و وەزارەت��ى‬ ‫پێشمەرگەى ک��رد‪ ،‬کە ڕۆڵ��ى بەرچاو و‬ ‫گرنگیان هەبوە لە هێورکردنەوەى‬ ‫کێشەکان»‪.‬‬ ‫ڕۆژی‪4‬ى ئ��اب ک��ۆب �و‌ون��ەوەی��ەک بە‬ ‫ب��ەش��دارى الی��ەن��ى سێیەم ئەویش‬ ‫ئ��ەم��ەری��ک��ا ب��وو ل��ەگ��ەڵ ب��ەش��داری��ى‬ ‫ن��وێ��ن��ەرى نوسینگەى هەماهەنگى‬

‫سەرلەبەیانى ڕۆژی ‪2012/8/27‬‬ ‫ه��ەڤ��اڵ ف��ەره��اد تۆفیق بەرپرسى‬ ‫مەڵبەندى سلێمانى حزبى سۆسیالیست‬ ‫دیموکراتى کوردستان بە ئامادەبوونى‬ ‫ژم��ارەی��ەک ل��ە ئەندامانى مەڵبەند‬ ‫پێشوازیکرد لە ئەسعەد میراودەلى‬ ‫بەرپرسى لقى سلێمانى حزبى ئایندەى‬ ‫کوردستان و وەفدێکى یاوەرى‪.‬‬ ‫ل��ە دی��دارێ��ک��دا ب��اس ل��ە ب��ارودۆخ��ى‬ ‫سیاسى ئ��ەم��ڕۆى ناوچەکەو عێراق‬ ‫و هەرێمى کوردستان ک��راو دوای��ن‬ ‫پێشهات و گۆڕانکارییەکان شیکرانەوەو‬ ‫خۆ ئامادەیى و دانانى بەرنامەى گرنگ‬ ‫بۆ ڕووبەڕووبوونەوەى هەر ئەگەرێک‬ ‫لەالیەن هێزو الیەنە سیاسییەکانى‬ ‫کوردستانەوە بەپێویست زان��را‪ .‬لە‬ ‫بەشێکى ت��رى دی��دارەک��ەدا ب��اس لە‬ ‫دۆخ��ى سیاسى و ئابوورى ئەمڕۆى‬ ‫کوردستان کراو پێویستى یەکڕیزى و‬ ‫تەبایى و برایەتى نێو ماڵى کوردى‬ ‫جەختى لەسەر ک��رای��ەوە لەپێناوى‬

‫№‬

‫وەزارەتى پێشمەرگە‪:‬‬

‫وەزارەتی پێشمەرگەی حکومەتی هەرێمى‬ ‫کوردستان ڕایدەگەیەنێت کە لە دوایین‬ ‫کۆبوونەوەیاندا‪ ،‬هێزى پێشمەرگەو سوپاى‬ ‫عێراق لەسەر حەوت خاڵ ڕێککەوتوون‌و‬ ‫لە ئێستاشدا پێنج لەو خااڵنە لەبوارى‬ ‫جێبەجێکردندان‪.‬‬ ‫ڕاگەیەنراوەکە باس لەوە دەکات‪ :‬فەریق‬ ‫ج��ەب��ار ی���اوەر ئ��ام��اژەى ب��ەوەک��رد کە‬ ‫وەک وەزارەت��ى پێشمەرگەى حکومەتى‬ ‫هەرێمى ک��وردس��ت��ان س���و‌ورن لەسەر‬ ‫ئ��ەوەى کێشەکان لەڕێگاى دیالۆگەوە‬ ‫چارەسەر بکرێت‪ .‬ئ��ەوەش خراوەتەڕوو‬ ‫ڕایگەیاندووە‪« :‬بەردەوام جەختمان لەسەر‬ ‫ئەوە کردەوە کە ئەو گرژییەى نێوان هێزى‬ ‫پێشمەرگە‌و سوپاى عێراق پەرەنەسێنیت و‬ ‫هێوربکرێتەوە‪ ،‬چونکە بارودۆخى ناوچەکە‬ ‫هەستیارە و بچوکترین هەڵە دەتوانێت‬ ‫کارەساتى گەورە بخولقێنێت ‌و ڕێگا بۆ‬ ‫تیرۆریستان‌و ناحەزانى دیموکراسى عێراقى‬ ‫فیدراڵ و هەرێمى کوردستان خۆشدەکات‬ ‫کەلەو کەلێنە سوود وەربگرن و گورزى‬ ‫خۆیان بوەشێنن»‪.‬‬

‫بەرپرسى مەڵبەندى سلێمانى (حسدک) پێشوازیکرد لە‬ ‫وەفدێکى لقى سلێمانى حزبى ئایندەى کوردستان‬

‫گرووپی ئاشتی بۆ پرسە کۆمەاڵیەتی و دەروونییەکان‪،‬‬ ‫هۆشداری بە تەلەڤزیۆنەکان دەدات‬

‫هەنگاوى باشمان بڕیوە بۆ چارەسەرکردنى ناکۆکی لەسەر نەوت و غاز‬

‫سەرۆک وەزیرانى عێراق‪ ،‬لە دانیشتنێکدا‬ ‫لەگەڵ سەرۆکى پەرلەمان‪ ،‬گفتوگۆ لەسەر‬ ‫هەوڵەکانى چارەسەى ناکۆکى نێوان‬ ‫الیەنەکان دەکەن‪.‬‬ ‫ڕۆژی یەکشەممە‪ ،‬ن���ورى مالیکی‪،‬‬ ‫س��ەرۆک وەزیرانى عێراق ڕایگەیاند کە‬ ‫پێوستە هاوکارى لەنێوان پەرلەمان و‬ ‫حکومەت هەبێت بۆ باشتر بەڕێوەبردنى‬ ‫کاروبارەکانى واڵت و زوو چارەسەرکردنى‬ ‫کێشە نەوتییەکان ل��ەگ��ەڵ هەرێمى‬ ‫کوردستان بە گرنگترین هەنگاوەکانى سەرۆک وەزیرانى عێراق لە بەیاننامەیەکدا‬ ‫باسى وردەک��ارى کۆبوونەوەکەى نێوان‬ ‫داهاتوو وەسفکرد‪.‬‬ ‫№‬

‫ئەمڕۆ دانیشتنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەستپێدەکاتەوە‬

‫№‬

‫ئەمڕۆ سێشەممە ئەنجومەنی نوێنەرانی‬ ‫عێراق دانیشتنە ئاساییەکانی خۆی‬ ‫دەس��ت��پ��ێ��دەک��ات��ەوە و ت��ا ئێستاش‬ ‫بەرنامەی ک��ارەک��ە نەگەیشتووەتە‬ ‫دەس��ت��ی پ��ەرل��ەم��ان��ت��اران و لەسەر‬ ‫ماڵپەری ئەنجومەنی نوێنەرانیش‬ ‫دانەنراوە‪.‬‬ ‫بڕیارە ئەمڕ‌ۆ سێشەممە ‪28‬ی ئاب‪،‬‬ ‫ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دانیشتنە‬ ‫ئاساییەکانی خۆی دەستپێبکاتەوە‪.‬‬ ‫لەبارەی بەرنامەی کاری دانیشتنەکەوە‬ ‫زانیاریی ورد باڵونەکراوەتەوە‪ ،‬هێشتا‬ ‫بەرنامەی ک��ار دان��ەن��راوە و نازانن گفتوگۆ لەسەر یاسای ئەنجومەنی ڕەسمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق‬ ‫لەبەرنامەی کاردا هیچ شتێکی لەسەر‬ ‫چ پ��ڕۆژەی��ەک دەخرێتە بەردەستی پارێزگاکان بکرێت‪.‬‬ ‫پەرلەمانتاران‪ ،‬بەاڵم ئەگەری زۆرە لەالیەکی دیکەوە تا ئێستا ماڵپەری دانیشتنەکەی سێشەممە دانەناوە‪.‬‬

‫کەناڵەکانی دیکەی راگەیاندن‪ ،‬لەبارەی‬ ‫ئه‌و پێشێلکارییانه‌ی ک ‌ه ده‌یکه‌ن ل ‌ه بوارە‬ ‫ده‌روون��ی و کۆمه‌اڵیه‌تییەکاندا راپۆرتی‬ ‫خۆیان باڵوده‌که‌نه‌وە‪.‬‬ ‫پێشتر هەمان گرووپ بە ناوی کۆمەڵێک لە‬ ‫کۆمەڵناس و دەروونناسان بەیاننامەیەکیان‬ ‫بە ناوی (مندااڵنی کوردستان بپارێزن له‌‬ ‫شمشێر و تیری دراما کۆرییه‌کان) باڵو‬ ‫کردەوە و تێیدا سەرکۆنەی باڵوکردنەوەی‬

‫وەها درامایەکیان کردبوو کە توندوتیژی‬ ‫لە نێو کۆمەڵگەی کوردیدا باڵو دەکەنەوە‪.‬‬ ‫لە بەیاننامەکەدا هاتووە‪ :‬بە داخ��ەوە‬ ‫ڕۆژان���ە ه��ەواڵ��ی ش��ەڕ و توندوتیژی و‬ ‫کوشتار دەبیستین لە کۆمەڵگاکەماندا‪،‬‬ ‫بۆیە ب��ە پێویستمانزانی ل��ە ڕێگەی‬ ‫دام��ەزران��دن��ی گرووپێکەوە ک��ار بکەین‬ ‫لەسەر پرسە کۆمەاڵیەتی و دەروونییەکانی‬ ‫کۆمەڵگاکەمان‪.‬‬

‫لیستی ئەحرار‪ :‬چەند ڕۆژی داهاتوو پڕۆژەیاسای لێبوردنی گشتی‬ ‫دەخرێتە دەنگدانەوە‬

‫لیستی ئەحراری سەر بە رەوتی سەدر‬ ‫لە پەرلەمانی عێراق ڕۆژی دووشەممە‬ ‫‪ 2012/8/27‬رای گەیاند کە پڕۆژەیاسای‬ ‫لێبوردنی گشتی لە چەند ڕۆژی داهاتوو‬ ‫ئامادە دەبێ و دەخرێتە دەنگدانەوە‪.‬‬ ‫‬بەها ئەعرەجی سەرۆکی لیستەکە لە‬ ‫بەیاننامەیەکدا گوتی‪ ،‬پڕۆژەیاسای‬ ‫لێبوردنی گشتی لە چەند ڕۆژی داهاتوو بۆ‬ ‫دەنگدان ئامادە دەبێ و داوا لە هەمووان‬ ‫دەکەین موزایەدە لەسەر پڕۆژەکە نەکەن‪.‬‬

‫لەسەر پ��ڕۆژەک��ە دەکەنە بابەتێک بۆ‬ ‫موزایەدەکردن و ئاماژەی کرد‪ ،‬لیستی‬ ‫ئەحرار پڕۆژەکەی پێشکەش ک��ردووە‪،‬‬ ‫هاوکات نامانەوێ پڕۆژەکە ئەوانە بگرێتەوە‬ ‫کە دەستیان بەخوێنی عێراقییەکان‬ ‫سوورە و لە بەفیڕۆدانی سامانی عێراق‬ ‫گالون‪.‬‬ ‫پەرلەمانی ع��ێ��راق دەن��گ��دان��ی لەسەر‬ ‫زیاتر گوتی‪ ،‬باش دەزانین کە هەندێ پڕۆژەیاسای لێبوردنی گشتی بۆ دوای‬ ‫لیست و سەرانی لیستەکان دەنگدان پشووی جەژنی رەمەزان دوا خست‪.‬‬


‫دیدار‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫سێشەممە | ‪ | 2012/08/28‬ژماره ‪ | 715‬ساڵی ‪| 32‬‬

‫‪3‬‬

‫جەواد بەزوونى‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق‪:‬‬

‫حکومەتى هەرێمى کوردستان توانیویەتى بەشێوەیەکى سەرکەوتوانە کێشەکانى خۆى چارەسەر بکات‬

‫دیمانە‪ :‬عومەر عەبدوڵاڵ‬

‫جەواد بەزوونى‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى‬ ‫نوێنەرانى عێراق لە لیستى دەوڵەتى‬ ‫یاسا لە دیدارێکى تایبەتى~‬ ‫ئاماژە بۆ ئەوە دەکات «دەبێ دەستوور‬ ‫و یاسا بکرێتە پ��ێ��وەرى سەرەکى‬ ‫چارەسەر کردنى کێشەکان»‪.‬‬ ‫ناوبراو هێما بۆ ئەوە دەکات «تەنها‬ ‫س���ەروەری���ەى ک��ە ئێمە ش��ان��ازى‬ ‫پێوەدەکەین ئەو سەرکەوتنەیە کە لە‬ ‫هەرێمى کوردستاندا وەک بەشێک لە‬ ‫عێراق بەدى هاتووە»‪.‬‬ ‫*چ��اودێ��ران��ى سیاسی پێیان وای��ە‬ ‫ل��ەب��ەر چ��ەن��د ه��ۆک��ارێ��ک کۆنگرەى‬ ‫نیشتمانى س��ەرک��ەوت��وو ن��اب��ێ��ت و‬ ‫ک��ێ��ش��ەک��ان��ى ع��ێ��راق ب��ە چ��ارەس��ەر‬ ‫ن��ەک��راوى دەم��ێ��ن��ێ��ت��ەوە‪ ،‬ئ��ێ��وە لەو‬ ‫بارەیەوە چیی دەڵێن؟‬ ‫لەو باوەڕەدام کە کێشەو ناکۆکیە‬ ‫سیاسیەکانى نێوان کوتلە سیاسیەکان‬ ‫بەردەوام دەبن و کۆتاییان پێ نایەت‪،‬‬ ‫لەبەر ئ��ەوەى کوتلە سیاسیەکان‬ ‫خ��وازی��ارى چارەسەرێکى ڕیشەیی‬ ‫کێشەکان نین‪ ،‬بەاڵم دەکرێت جۆرێک‬ ‫لە هێوربوونەوە دروس��ت بێت یان‬ ‫ج��ۆرێ��ک ل��ەی��ەک گەشتن ل��ە نێوان‬ ‫کوتلە سیاسیەکان دروس���ت بێت‬ ‫ئەویش لە ڕێگەى چەند پرسێکەوە‬ ‫دێتە ئ��اراوە لەوانە چارەسەرکردنى‬ ‫کێشە وەزرات��ە ئەمنیەکان و دانانى‬ ‫پ���ەی���ڕەوى ن��اوخ��ۆى ئەنجومەنى‬ ‫وەزیران و دامەزراندنى سەرکردەکانى‬ ‫س��وپ��ا ئ��ەم پ��رس��ان��ە ڕەن��گ��ە لێک‬ ‫تێگەشتنیان لەبارەوە بکرێت‪ ،‬بەو‬ ‫شێوەیە پرۆسەى سیاسی بەردەوام‬ ‫دەبێـت و هەندێک لەو پرسانە ڕەنگە‬ ‫چارەسەر بکرێن و هەندێکى تریان‬ ‫لەوانەیە بمێننەوە بۆ خولى داهاتووى‬ ‫هەڵبژاردن و حکومەتى داهاتوو لە‬ ‫ڕاستیدا هەندێک کێشەى گەورە هەن‬

‫کە چارەسەر کردنیان ئاسان نییە و‬ ‫کاتى دەوێت‪.‬‬ ‫*ه��ەن��دێ��ک ل���ەو ک��ێ��ش��ان��ە کێشەى‬ ‫تریان لێ دەکەوێتەوە و پێویستیان‬ ‫بە دۆزینەوەى چارەسەر هەیە وەک‬ ‫ئ��ەوەى کە داواى سەرژمێرى گشتى‬ ‫دەک��رێ��ت بۆ دابین کردنى بودجەى‬ ‫ه��ەرێ��م و پ��ارێ��زگ��اک��ان ئ��ای��ا بە‬ ‫تێپەڕبوونى کات کێشەکانى تریش‬ ‫هەمان ئاراستە دەگرن؟‬ ‫لەم ب��ارودۆخ��ەدا عێراق پێویستى‬ ‫ب��ە ج��ێ��ب��ەج��ێ ک��ردن��ى دەس��ت��وور‬ ‫بەشێوەیەکى تەواو و پێویستى بە‬ ‫جێبەجێ کردنى یاساکانە و دەبێ‬ ‫دەس��ت��وور و یاسا بکرێتە پێوەرى‬ ‫سەرەکى چارەسەر کردنى کێشەکان‪،‬‬ ‫لە ئێستادا زیاتر لە ‪ 130‬ئەندامى‬ ‫پەرلەمان واژۆی���ان ک��ردووە لەسەر‬ ‫ئ��ەن��ج��ام��دان��ى س��ەرژم��ێ��رى گشتى‬ ‫دان��ی��ش��ت��وان‪ ،‬ب��ەت��ای��ب��ەت ک��ە ئ��ەو‬ ‫پرۆسەیە بەشێکى زۆرى لێ جێبەجێ‬ ‫کراوە لە دانانى ژمارەو کۆکردنەوەى‬ ‫داتاکان‪ ،‬چونکە نەبوونى سەرژمێرى‬ ‫و ژم��ارەى ڕاستى دانیشتوان بۆتە‬ ‫هۆى ئ��ەوەى کە ملیۆنەها دۆالر لە‬ ‫داهاتى واڵت بە فیڕۆ بڕوات‪ ،‬ئێستا‬ ‫لەسەر ئەو پرسە کاردەکرێت‪ ،‬ئەمە‬ ‫لەالیەک لەالیەکى دستوور عێراقی‬ ‫بە عێراقێکى فیدڕاڵى و ئیتحادى‬ ‫لە قەڵەم داوە بۆیە پێویستە ڕێگە‬ ‫بەسەرجەم پارێزگاکانى ترى عێراق‬ ‫بدرێت کە خۆیان بڕیار لەسەر بە‬ ‫هەرێم بوونى پارێزگاکانى خۆیان‬ ‫بدەن و ئازاد بن لەو بڕیارەدا و ئەم‬ ‫پرسانە لە دەستووردا باس کراوە و‬ ‫دەبێت جێبەجێ بکرێن‪ ،‬بەاڵم عێراق‬ ‫لەسەر بنەماى هەڵەى گەورە بەڕێوە‬ ‫دەبرێت بۆیە دەبێت ئەو هەاڵنە ڕاست‬ ‫بکرێنەوە و دەستوور بۆ سەرجەم‬ ‫کێشەکان یەکالى کەرەوە بێت نەک‬

‫ئیسماعیل حەدیدی‪ ،‬سکرتێرى کۆمەڵەى کەرکوک ماڵى ئێمەیە‪:‬‬

‫ئ��ەو کاتە ه��ەر کوتلە و الیەنێکی‬ ‫سیاسی ه��ەوڵ دەدات هەرێمەکەى‬ ‫خۆى پەرە پێبدات و گەشەى پێبدات‪،‬‬ ‫هەموو ئەو پارەو سامانانەش بەفیڕۆ‬ ‫ناڕوات کە ئێستا بە بێبنەما بەفیڕۆ‬ ‫دەروات‪ ،‬بۆیە م��ن پێم وای��ە زۆر‬ ‫پێویستە لە ڕێگەى ئەو دەستوورەوە‬ ‫کە هەیە دەسەاڵتەکان و پۆستەکان‬ ‫بەسەر پارێزگاکان و هەرێمەکاندا‬ ‫دابەش بکرێت وە سیستەمى فیدراڵى‬ ‫لە عێراقدا بچەسپێنرێت‪.‬‬ ‫* ل��ەو ب���اوەڕەدای���ت ک��ە حکومەتى‬ ‫ع���ێ���راق ل���ە ڕووى ب��ن��ی��ات ن��ان��ى‬ ‫سیاسەتێکى ئ��اب��ووری��ەوە شکستى‬ ‫ه��ێ��ن��اوە ب��ە پ��ێ��چ��ەوان��ەى هەرێمى‬ ‫کوردستانەوە کە توانیویەتى ئابوورى‬ ‫خۆى گەشە پێبدات؟‬ ‫بێگومان ئ��ەو تەنها س��ەروەری��ەى‬ ‫ک��ە ئێمە ش��ان��ازى پ��ێ��وەدەک��ەی��ن‬ ‫ئ��ەو سەرکەوتنەیە کە لە هەرێمى‬ ‫کوردستاندا وەک بەشێک لە عێراق‬ ‫ب��ەدى ه��ات��ووە‪ ،‬حکومەتى هەرێمى‬

‫№‬

‫بۆ پرسێک دەستوور پێوەر بێت و بۆ‬ ‫پرسێکى تر دەستوور پێشێل بکرێت‪،‬‬ ‫بۆیە دەب��ێ��ت چ��ی ل��ە دەس��ت��ووردا‬ ‫هاتووە وەکو خۆى جێبەجێ بکرێت‬ ‫تەنانەت ئەگەر پێچەوانەى خواستى‬ ‫ئەم الیەن و ئەو الیەن بێت‪.‬‬ ‫*ک���ەوات���ە ل��ە ئ��ێ��س��ت��ادا خ��واس��ت و‬ ‫داواکارى هەیە بۆ ئەوەى پارێزگایەک‬ ‫ی��ان چەند پارێزگایەک خۆیان بۆ‬ ‫بەهەرێم بوون ئامادە بکەن؟‬ ‫لە ڕاستیدا ئەو دەسەاڵتەى کە ئێستا‬ ‫دراوە بە پارێزگاکان دەسەاڵتێکى‬ ‫تەواونییە لە ئاستى پێویستدا نیەو‬ ‫کەم و کوڕى تیادایە بۆ نمونە ئەو‬ ‫دەس��ەاڵت��ان��ە دەس��ەاڵت��ى داڕشتنى‬ ‫یاساو دەرک��ردن��ى یاساى نەداوەتە‬ ‫پارێزگاکان ئەوە لە کاتێکدا کە لە‬ ‫هەرێمى کوردستاندا یاسا دەردەکرێت‬ ‫و پەسەند دەکرێت‪ ،‬لەالیەکى ترەوە‬ ‫هەندێک لەو دەسەاڵتانە پێویستە بۆ‬ ‫پارێزگاکان هەبێت‪ ،‬هێشتا لەالیەن‬ ‫حکومەت فیدراڵەوە کارئاسانى بۆ‬ ‫نەکراوە وە هەموو پارێزگایەکیش‬ ‫پێویستى ب��ە حکومەتێکى بچوک‬ ‫کراوە هەیە بۆ ئەوەى ئەو دەسەاڵتە‬ ‫لە وەزارەت���ە تایبەت مەندەکانەوە‬ ‫وەرگرین ئ��ەوەش تەنها لە حاڵەتى‬ ‫بە هەرێم بووندا دەکرێت‪ ،‬بۆیە من‬ ‫لەو ب��اوەڕەدام مەسەلەى بە هەرێم‬ ‫ب��وون بۆتە داوای��ەک��ى ج��ەم��اوەرى‬ ‫لەو ب��اوەڕەدام کێشەو ناکۆکیەکانى‬ ‫نێوان کوتلە سیاسیەکان و شکستى‬ ‫ح��ک��وم��ەت ل���ە چ��ارەس��ەرک��ردن��ى‬ ‫کێشەکان ئەوەیە کە هەندێک لەو‬ ‫کوتلە سیاسیانە کار بۆ پەکخستن و‬ ‫ڕێگرى کردن لە کوتلە سیاسیەکانى‬ ‫تر دەکات‪ ،‬باشترین ڕێگەچارە ئەوەیە‬ ‫کە هەوڵەکان و لێک تێگەشتنى نێوان‬ ‫کوتلە سیاسیەکان بە ئاراستەى‬ ‫ئەوەبێت کە هەر پارێزگایەک یان‬ ‫چەند پارێزگایەک بکرێتە هەرێمێک‪،‬‬

‫کوردستان توانیویەتى بەشێوەیەکى‬ ‫س��ەرک��ەوت��وان��ە کێشەکانى خ��ۆى‬ ‫چارەسەر بکات‪ ،‬کێشەى نیشتەجێبوون‬ ‫و کارەباى هەرێمى چارەسەر کردووە‬ ‫توانیویەتى پ��ەی��وەن��دی��ەک��ى باش‬ ‫ل��ە ڕووى وەب��ەره��ێ��ن��ان و هێنانى‬ ‫کۆمپانیا بیانیەکانەوە دروس��ت‬ ‫بکات‪ ،‬بەاڵم پارێزگاکانى ترى عێراق‬ ‫لەو ب��ارەوەی��ەوە شکستیان هێناوە‬ ‫و ه��ۆک��ارەک��ەش��ی دەگ��ەڕێ��ت��ەوە بۆ‬ ‫حکومەتى فیدراڵ لە ئێستادا لە کۆى‬ ‫‪ 177‬واڵت عێراق لە ڕیزبەندى ‪10‬‬ ‫هەمین واڵتدایە لە ڕووى شکست و بێ‬ ‫توانایی حکومەتەکەیەوە ئەمەش بە‬ ‫ڕاستى کارەساتە هەروەها لە ڕووى‬ ‫گەندەڵیشەوە عێراق لە پێشەوەى‬ ‫واڵتانى دنیادایە ئەمەش کارەساتێکى‬ ‫گەورەیە بۆ واڵتەکەمان بۆیە دەبینین‬ ‫ک��ە هیچ پێشکەوتنێک ل��ەب��وارى‬ ‫وەبەرهێناندا نابینرێت پڕۆژەکان‬ ‫دەوەستێنرێن و هیچ سەرکەوتنێک و‬ ‫پێشکەوتنێک لەسەرجەم ئاستەکانى‬ ‫ب���وژان���دن���ەوەو ب��ن��ی��ات ن��ان��ەوەى‬ ‫ژێرخانى ئابوورى عێراقدا بەدى‬

‫ناکرێت دەیان پڕۆژەو وەبەرهێنان‬ ‫ه��ەن کە لە شاروشارۆچکەکانى‬ ‫عێراقدا کەوتونەتە بوارى جێبەجێ‬ ‫کردنەوە‪ ،‬بەاڵم وەستان و کاریان‬ ‫تیادا ناکرێت وای دەبینم لەو بوارەدا‬ ‫حکومەت تووشی شکستێکى گەورە‬ ‫بۆتەوە نەیتوانیەو ئەو بودجەو پارە‬ ‫زۆرە لە ب��وارى هێنانى کۆمپانیا‬ ‫گەورەکانى جیهاندا خ��ەرج بکات‬ ‫و دەستکەوت و ک��ارى باشی لێ‬ ‫بکەوێتەوە‪.‬‬ ‫*چۆن دەڕوانیتە خواستى حکومەت‬ ‫بۆ پڕ چەک کردنى سوپا لە کاتێکدا‬ ‫کە لە زۆر ب��وارى خزمەت گوزارى‬ ‫هاواڵتیاندا شکستى هێناوە؟‬ ‫من لەو باوەڕەدام کەزەمەنى پشت‬‫بەستن بە تانک و فڕۆکە بەسەرچووە‬ ‫ئەو هەڕەشەیەی کە ئێستا لەسەر‬ ‫ع��ێ��راق ه��ەی��ە ه��ەڕەش��ەى گروپە‬ ‫تیرۆرست و ئاژاوەچیەکانە ئەوەش‬ ‫پێویستى بە فڕۆکەو چەکى قورس‬ ‫نییە بەڵکو ڕووب��ەڕووب��وون��ەوەى‬ ‫ئەو گروپە تیرۆرستیانە پێویستى‬ ‫بە مەشق و ئەزموون و زانیارى‬ ‫ه��ەوڵ��گ��ی��رى و ه���اوک���ارى ن��ێ��وان‬ ‫حکومەت و ه��اواڵت��ی��ان هەیە بۆ‬ ‫ڕووب��ەڕووب��وون��ەوەى ئ��ەو گ��روپ و‬ ‫الیەنانە‪ ،‬ه��ەروەه��ا دەتوانیت لە‬ ‫ڕێگەى ئاشتەواى نیشتمانیەوە‬ ‫کێشە ن��اوخ��ۆی��ی��ەک��ان چ��ارەس��ەر‬ ‫بکەین‪ ،‬بۆیە من ل��ەو ب���اوەڕەدام‬ ‫هیچ مەترسیەک لەسەر عێراق نیە‬ ‫بۆ ئ��ەوەى پێویستى بە فڕۆکەو‬ ‫چەکى قورس هەبێت ئەو مەترسی‬ ‫و ه��ەڕەش��ەى کە هەیە مەترسی‬ ‫گروپە تیرۆرستیەکانە‪ ،‬بۆ نمونە کە‬ ‫دەبینین زۆربەى واڵتە عەرەبیەکان‬ ‫کە شەڕو ئاژاوەیان تیادایە لە ڕێگەى‬ ‫شەڕى شەقام و خۆپیشاندانەکانەوە‬ ‫دەکرێت کە پێویستیان بە تانک و‬ ‫فڕۆکە نییە‪.‬‬

‫دان بەوەدا دەنێین کە ماددەى ‪ 140‬دەستووریەو دەبێت جێبەجێ بکرێت‬ ‫دیمانە‪~ :‬‬

‫ئیسماعیل ح���ەدی���دی‪ ،‬سکرتێرى‬ ‫کۆمەڵەى کەرکوک ماڵى ئێمەیە لە‬ ‫دیدارێکى تایبەتى ~ ئاماژە‬ ‫بۆ ئەوە دەکات « بە هەموو ئەنجامێکى‬ ‫هەڵبژاردن ڕازین لە کەرکوکدا لەسەر‬ ‫ئەوەى کە الیەنێک زۆربەى دەنگەکان‬ ‫بەدەست بهێنێت»‪.‬‬ ‫*ل���ە ئ��ێ��س��ت��ادا پ���ەی���وەن���دى ن��ێ��وان‬ ‫پێکهاتەکانى کەرکوک چ��ۆن دەبینن‬ ‫و ک��اری��گ��ەرى سیاسیەت ل��ەس��ەر ئەو‬ ‫پەیوەندیانە چۆنە؟‬ ‫لەئێستادا پەیوەندى نێوان پێکهاتەکانى‬ ‫کەرکوک زۆر باشەو بەردەوامیشەو ئەو‬ ‫پەیوەندیەش باکگراوندێکى مێژووى و‬ ‫ئابوورى و کۆمەاڵیەتى هەیە‪ ،‬تا ئێستاش‬ ‫تێکگەشتن و لێک نزیکبوونەوەى نێوان‬ ‫پێکهاتەکانى کەرکوک بەردەوامەو هێشتا‬ ‫مەسەلەى نێوان ژن و ژن خوازى نێوان‬ ‫پێکهاتەکان بەردەوامەو‪ ،‬بەاڵم ناوبەناو‬ ‫قەیرانى سیاسی لەعێراقدا دروست‬ ‫دەبێت و ئەو قەیرانەش سێبەرى خۆى‬ ‫بەسەر ژیانى پێکهاتەکانى کەرکوک‬ ‫باڵودەکاتەوە و کاریگەرى لەسەر ئەو‬ ‫پەیوەندیانە دروس��ت دەک��ات و ئەو‬ ‫قەیرانانەش بەزۆرى قەیرانى سیاسین‬ ‫گەلى کەرکوک گەلێکى هەست ناسکن‬ ‫و قەیرانە سیاسیەکان کاریگەریان‬ ‫لەسەر دروست دەکات‪ ،‬بەاڵم مێژووى‬ ‫پێکەوەژیانى پێکهاتەکانى کەرکوک‬ ‫مێژوویەکى پڕ لە شانازیەو مێژوویەکە‬ ‫پ��ڕە ل��ە خۆشەویستى و برایەتى‬ ‫نێوان پێکهاتەکان‪ ،‬لە ساڵى ‪2003‬دا‬ ‫ملمالنێکان لەسەر کەرکوک زۆر گەورە‬ ‫ب��وون و زۆرب��ەى چاودێرانى سیاسی‬ ‫و ناوەندە دەرەکیەکان پێیان وابوو‬ ‫کە ش��ەڕى تایفى و ش��ەڕى ناوخۆى‬

‫لە ک��ەرک��وک��ەوە دەس��ت پێدەکات و‬ ‫کەکورکیان بە بەرمیلى باروت ناودەبرد‪،‬‬ ‫دواى چەند مانگێک لە ڕووخانى ڕژێم‬ ‫کە هێشتا حکومەت لە کەرکوکدا‬ ‫دروس���ت ن��ەب��ووب��وو ئ��ەو پەیوەندیە‬ ‫کۆمەاڵیەتیەى کە لەنێوان پێهاتەکانى‬ ‫کەرکوکدا هەبوو هەوێنى پێکەوەژیان و‬ ‫ڕێگرى بوو لە پێشبینى یە ناوخۆیی و‬ ‫دەرەکیەکانى کە دەوترا شەڕى ناوخۆ‬ ‫لە کەرکوکەوە دروست دەبێت‪ ،‬نەک‬ ‫لە بەغداوە ئەمەش بەڵگەیە لەسەر‬ ‫ئ���ەوەى ک��ە پێکهاتەکانى کەرکوک‬ ‫پێکهاتەى ڕەس��ەن و ڕاستگۆى ئەو‬ ‫شارەن‪ ،‬لەسەر بنەمایەکى ڕاستگۆیانەو‬ ‫ئاشتیانە پێکەوە هەڵدەکەن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ناوبەناو قەیرانى سیاسی لە عێراقدا‬ ‫دروس��ت دەبێت و کاریگەرى لەسەر‬ ‫ئاستى ئەو پەیوەندیانە دروست دەکات‪،‬‬ ‫ئەمەش بەهۆى ئەوەى کە ملمالنێکان‬ ‫لەسەر کەرکوک ملمالنێی گ��ەورەن و‬ ‫بێگومان ئ��ەو ملمالنێیانەش لەسەر‬ ‫ئاستى پەیوەندى نێوان پێکهاتەکان‬ ‫بنیات دەنرێن‪ ،‬بەاڵم ئێستا لە کاتى‬ ‫دروست بوونى قەیرانەکاندا هاواڵتیان‬ ‫لە پێکهاتە جیاجیاکانى کەرکوک‬ ‫خۆیان لە بەرپرسیارێتى ئەو قەیرانە‬

‫دوور دەخەنەوە و بەرپرسیارێتیەکان‬ ‫دەگێرنەوە بۆ نوێنەرەکانیان بۆ نمونە‬ ‫کوردێک لە کاتى قەیرانى سیاسیدا‬ ‫بەرپرسیارێتى دەخ��ات��ە پ��اڵ پارتە‬ ‫کوردیەکان بەهەمان شێوە ع��ەرەب‬ ‫و تورکمانەکانیش‪ ،‬وات��ە هاواڵتیان‬ ‫خۆیان لە قەیرانە سیاسیەکان بەدوور‬ ‫دەگ��رن و ناهێڵن کاریگەرى لەسەر‬ ‫پەیوەندیەکانیان دروست بکات بۆیە‬ ‫لە ئێستادا ئاستى پێکەوە ژیانى‬ ‫پێکهاتەکانى کەرکوک زۆر باشەو هیچ‬ ‫کێشەیەکى ئەوتۆ بەدى ناکرێت‪ ،‬کاتێک‬ ‫پرسیار لە هاواڵتیەک دەکەیت لەسەر‬ ‫قەیرانێکى سیاسی پێت دەڵێت ئەوە‬ ‫کێشەى ئێمەى هاواڵتیانى کەرکوک‬ ‫نییە بەڵکو کێشەى سیاسیەکانە و‬ ‫بەرپرسیارێتیەکان بۆ ئەوان بەجێدەهێڵن‬ ‫لە ئێستاشدا سەرکردە سیاسیەکانیش‬ ‫بەرەو ئاراستەیەکى ڕاستەقینەى بنیان‬ ‫نانى کەرکوک هەنگاو دەنێن‪.‬‬ ‫*داب������������ەش ب�����وون�����ى پ����ۆس����ت و‬ ‫بەرپرسیارێتیەکانى پارێزگاى کەرکوک‬ ‫چ کاریگەریەکى لەسەر پەیوەندی نێوان‬ ‫پێکهاتەکان و الیەنە سیاسیەکانى‬ ‫کەرکوک دروست کردووە؟‬

‫بێگومان داب��ەش کردنى عادیالنەى‬ ‫پۆستەکان کاریگەرى ئەرێنى هەیە‬ ‫لەسەر پەیوەندیەکان‪ ،‬ب��ەاڵم هێشتا‬ ‫ناکۆکى لەسەر چەند پرسێک هەر ماوە‬ ‫و هێشتا هەر پێکهاتە و تێروانینێکى‬ ‫ج��ی��اوازى ب��ۆ ک��ەرک��وک و ئایندەى‬ ‫کەرکوک هەیە‪ ،‬کورد دەیەوێت کەرکوک‬ ‫ببێتە بەشێک لە هەرێمى کوردستان‬ ‫هەروەها تورکمانەکان خۆشیان پڕۆژەو‬ ‫بەرنامەى تایبەتى خۆیان بۆ کەرکوک‬ ‫هەیە هێشتا ناکۆکى لە نێوان الیەنەکان‬ ‫بۆ ئەو پرسانە هەر هەیە‪ ،‬بەاڵم ئێمە‬ ‫وەکو پێکهاتەى عەرەبی کار لەسەر‬ ‫ئەوە دەکەین کە لە داهاتوویەکى نزیکدا‬ ‫چەند لیژنەیەکى جیا جیا دروس��ت‬ ‫بکەین وە بەڕاستیش چەند لیژنەیەکمان‬ ‫دروس���ت ک���ردووە ب��ۆ ک��ۆک��ردن��ەوەى‬ ‫سەرکردەکانى پێکهاتە جیاوازەکان‬ ‫لەسەر مێزى گفتوگۆو دیالۆگ کردن‬ ‫بۆ گەشتن بە بەرنامەیەکى گونجاو‬ ‫کە هەموو الیەنەکان پێى ڕازى بن‪،‬‬ ‫بەاڵم مەسەلەى پۆستەکان‪ ،‬عەرەب‬ ‫و تورکمانەکان پێیانوایە زۆرب��ەى‬ ‫پۆستەکان ب��ەدەس��ت ک��وردەوەی��ە‪،‬‬ ‫پارێزگار و ب��ەڕێ��وەب��ەرى پۆلیس و‬ ‫زۆ‌ورب���ەى فەرمانگە سەرەکیەکانى‬

‫کەرکوک بەڕێوەبەرەکانیان ک��وردن‬ ‫ئەوە بیانووى ناکۆکیەکان بوو لەسەر‬ ‫داب���ەش ک��ردن��ى پۆستەکان‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫تورکمانەکان دواى ئ��ەوەى پۆستى‬ ‫سەرۆکى ئەنجومەنى پارێزگایان وەرگرت‬ ‫گەیشتن بەو باوەڕەى کە ئەوانیش لە‬ ‫بەڕێوەبردنى پارێزگاکەدا ڕۆڵیان هەیە‬ ‫بەهەمان شێوە عەرەبەکانیش پۆستى‬ ‫جێگرى پارێزگاریان هەیە‪ ،‬بەاڵم ئێمە‬ ‫ئەو پۆستانەمان ناوێت ئێمە وەکو‬ ‫پێکهاتەى عەرەب دەمانەوێت ئەو کەسە‬ ‫پۆستى بدرێتى کە خاوەنى تواناو‬ ‫لێهاتووى شیاوە بۆ پۆستى بەڕێوەبردن‪،‬‬ ‫بەاڵم کاتێک پۆستەکان لەسەر بنەماى‬ ‫دابەش کردنى ڕەگەزى و تائیفى بێت‬ ‫ئێمەش بەشی خۆمان لە بەڕێوەبردنى‬ ‫هەموو فەرمانگەکاندا دەوێت‪.‬‬ ‫*ئ���ێ���وە وەک����و پ��ێ��ک��ه��ات��ەى ع���ەرەب‬ ‫لەگەڵ دیارى کردنى ڕێژەیەکى دیارى‬ ‫کراوى پۆستەکانى پارێزگاکەدان یان‬ ‫دەتانەوێت لە ڕێگەى هەڵبژاردنەوە‬ ‫ئەو مەسەالنە یەکالى بکرێنەوە؟‬ ‫ئێمە وەک���و پێکهاتەى ع���ەرەب‬ ‫هەڵبژاردنمان دەوێت و لەگەڵ ئەوەداین‬ ‫کە هەڵبژاردن بکرێت و دژى پڕۆژەى‬ ‫کۆتایین لە دابەش کردنى پۆستەکان و‬ ‫بەرپرسیارێتیەکاندا‪ ،‬ئەگەر هەڵبژاردن‬ ‫بکرێت ئێمە بە هەموو ئەنجامێکى‬ ‫ه��ەڵ��ب��ژاردن ڕازی���ن ل��ە ک��ەرک��وک��دا‬ ‫لەسەر ئ��ەوەى کە الیەنێک زۆرب��ەى‬ ‫دەنگەکان بەدەست بهێنێت‪ ،‬ئەوەى‬ ‫کە نامانەوێـت ئەوەیە کە زۆریەنى‬ ‫سیاسی ب��ەس��ەرم��ان��دا بسەپێنرێت‬ ‫ئێمە پڕۆژەى هەڵبژاردن و سنودقى‬ ‫دەنگدان بەڕێگەچارەى یاسای و ڕەوا‬ ‫دەزانین بۆ یەکالى کردنەوەى ئەو‬ ‫پرسانە‪.‬‬ ‫*هەڵوێستى ئێوە لەسەر سەردانى‬

‫بەرپرسانى تورک بۆ کەرکوک چۆنە؟‬ ‫نامانەوێ کێشەکە ئاڵۆز بکرێت‬ ‫کاتێک کە وەزی��رى دەروەى تورکیا‬ ‫س��ەردان��ى ک��ەرک��وک دەک��ات دەبێت‬ ‫لەسەر بنەماى پرۆتۆکۆڵى دیبلۆماتى‬ ‫نێوان واڵت��ان س��ەردان بکات‪ ،‬ئێمە‬ ‫لەگەڵ ئاڵۆز کردنى ��ەو مەسەلەیەدا‬ ‫نین دەوت��رێ��ت وەزی���رى دەرەوەى‬ ‫تورکیا بە ڤیزاى عێراق هاتۆتە ناو‬ ‫کەرکوکەوە‪ ،‬بەاڵم ئێمە بڕوامان بە‬ ‫سەروەرى ئەم واڵتە هەیە و لەگەڵ‬ ‫ئەوەداین کەسەروەرى واڵتەکەمان‬ ‫پێشێل نەکرێت‪ ،‬داواش لە هەموو‬ ‫واڵت��ان��ى دراوس���ێ و دۆستەکانمان‬ ‫دەک��ەی��ن کە ڕێ��ز لە س���ەروەرەى و‬ ‫سەربەخۆى واڵتەکامان بگرن لەسەر‬ ‫ئەو بنەمایە مامەڵە لەگەڵ عێراقدا‬ ‫بکەن‪.‬‬ ‫*ت��ا چەند ب��ڕوات��ان ب��ە دەس��ت��وور‬ ‫و م����اددەى ‪ 140‬ه��ەی��ە ب��ۆ ی��ەک�لاى‬ ‫کردنەوەى چارەنووسی کەرکوک؟‬ ‫ئێمە بڕوامان بە دەستوور هەیەو‬ ‫ب��ڕواش��م��ان ب��ە ه��ەم��وو مادەکانى‬ ‫دەس��ت��وور ه��ەی��ە‪ ،‬ب���ەاڵم ناکۆکى‬ ‫لەسەر کاتەکانى جێبەجێ کردنى‬ ‫ماددەى ‪ 140‬هەیە‪ ،‬ئێمە دان بەوەدا‬ ‫دەنێین کە ماددەى ‪ 140‬ماددەیەکى‬ ‫دەس��ت��ووری��ەو دەب��ێ��ت جێبەجێ‬ ‫بکرێت‪ ،‬ب��ەاڵم ناکۆکیەکان لەسەر‬ ‫کاتى جێبەجێ کردنى هەنگاوەکانى‬ ‫ئەو ماددەیە بووە‪ ،‬ئێمە دەمانەوێت‬ ‫ک��ەش و هەوایەکى دیموکراسیانە‬ ‫بێتە پێشەوەو تیایدا دادپەروەرى و‬ ‫یەکسانى لە ماف و دەستکەوتەکاندا‬ ‫بێـەتە ئ����اراوە ئ��ەو ک��ات��ە ئێمە‬ ‫هیچ ڕێگریەکمان نیە لەسەر هەر‬ ‫هەنگاوێکى دەستووریانە بۆ جێبەجێ‬ ‫کردنى ماددەى ‪.140‬‬


‫‪4‬‬

‫| ساڵی ‪ | 32‬ژماره ‪ | 2012/08/28 | 715‬سێشەممە‬

‫بیرو ڕا‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫سەیدا ساڵح یوسفى لەگەڵ سەدام حسێن‬ ‫عادل مەال ساڵح *‬

‫د‪ .‬کەیوان ئازاد‬

‫هەڵەی ناونان‬

‫№‬

‫‪KaiwanAzad@yahoo.com‬‬

‫* ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی «حسدک»‬

‫الوان و بەشدارى سیاسى‬

‫ڕێبین حەسەن‬

‫لەماوەى سااڵنى ڕاب��ردوودا‪ ،‬بەردەوام‬ ‫باس لەزۆرى بۆشایی (سپەیسى) نێوان‬ ‫الوانى کوردستان و پڕۆسەى سیاسى‬ ‫دەکرا‪ ،‬لەو ساتانەدا الو وەک کائینێکى‬ ‫پەراوێز خراو دەژمێردرا‪ ،‬هەرچەندە‬ ‫بەپێى گ��ۆڕان��ک��ارى س��ەردەم��ەک��ان‬ ‫شێوازى بیرکردنەوە و تێروانینەکانیش‬ ‫لەچوارچێوەیەکى دیکەدا دەردەکەون‪،‬‬ ‫بێگومان ئەگەر لەڕوانگە جیاوازەکانى‬ ‫ناو کۆمەڵگاى کوردیەوە بڕوانینە کۆى‬ ‫کایەکان و لەوێشەوە‪ ،‬گوزەرێک بە‬ ‫ئاستى ئامادەگى الواندا بکەین‪ ،‬ئەوا بێ‬ ‫هیچ گومان و دوو دڵیەک‪ ،‬الوانێکمان‬ ‫دێتە پێش چاو کە توانیویانە لەڕێگەى‬ ‫ه��ەوڵ��ى خ���ودى و س���ود وەرگ��رت��ن‬ ‫لەپێشکەوتن و گەشەسەندنى هەنگاو‬ ‫بەهەنگاوى کۆمەڵگاکانى دەوروب��ەر‪،‬‬

‫پێگەى خۆیان بەهێز بکەن و ببنە‬ ‫الوێکى دیار‪ ،‬لەڕۆژگارى ئەمڕۆى قۆناغى‬ ‫کۆمەڵگاشدا‪ ،‬تاڕادەیەکى زۆر ئەگەر‬ ‫لەڕووە سیاسیەکەوە کە وەک بوارێکى‬ ‫دی��ار و هاوکات بوارێکى هەستیاری‬ ‫هەموو کۆمەڵگایەک تەماشاى دەکرێت‪،‬‬ ‫ئەگەر بێتوو خوێندنەوەیەک بۆ ئاست‬ ‫و ڕۆڵ و پاشان بەشدارى سیاسى الوان‬ ‫بکەین‪ ،‬ئەوا سەرەتا هەست بەو جیاوازیە‬ ‫دەکرێت کە ئێستا الوان لەگەڵ ڕابردوودا‬ ‫هەیانە‪ ،‬ئ��ەوەش پەیوەندى بەچەند‬ ‫هۆکارێکەوە هەیە‪ ،‬هەرچەندە هێشتا‬ ‫لەدیدى ئەوانەى کەخاوەنى ئەزموونن‬ ‫و سااڵنێک ئەوانیش لەقۆناغى الویەوە‬ ‫ب��ەش��داری��ان لەسیاسەت ک���ردووە تا‬ ‫ڕادەیەک ئەو بۆچوونەیان هەیە بەوەى‬ ‫پێیانوایە گرنگە الوان بەشدارى کایە‬ ‫سیاسیەکان بکەن‪ ،‬بەاڵم پێویستیان‬ ‫بەخۆڕۆشنبیرکردن و خۆدۆزینەوەى‬ ‫زی��ات��ر و ش��ارەزاب��وون��ی��ان��ە لەبزاوتى‬ ‫م��ێ��ژووى واڵت��ەک��ەی��ان‪ ،‬ب��ەه��ەر حاڵ‬ ‫سەربارى هەموو تێڕوانینە نوێیەکان و‬ ‫کۆنەکان بۆ الوان‪ ،‬ئەوەى لەم قۆناغەدا‬ ‫دەبینرێت الوان��ى ئ��ەم��ڕۆى هەرێمى‬ ‫کوردستان بەتایبەتى و پارچەکانى‬ ‫دیکەى کوردستانى گەورە بەگشتى‪،‬‬ ‫ئەکتیڤانەتر توانیویانە پێگەى خۆیان‬

‫لەناو پارت و ڕێکخراوى سیاسەکان‬ ‫بەهێز بکەن‪ ،‬چونکە پێش چەند ساڵێک‬ ‫بەشێکى زۆرى الوان��ى ئەم هەرێمە‪،‬‬ ‫تەنیا لەڕێکخراو ناوەندە ڕۆشنبیرى‬ ‫و پەیوەندیدارەکاندا دەبینران‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەمڕۆ ئەو شێوازە بەشداریەى الوان‬ ‫گۆڕاوە و لەنێو پارتەکاندا‪ ،‬الوانێکى زۆر‬ ‫وبەرچاو دەبینرێن کە بەشێوەیەکى کارا‬ ‫چاالکییان هەیە و ئومێدى ئانیدەیەکى‬ ‫گەشیان لێدەکرێت‪ ،‬لەسۆنگەى ئەو‬ ‫ڕاس��ت��ی��ەش��ەوە‪ ،‬جێى خۆیەتى دوو‬ ‫هۆکارى گرنگ لەپشت بەشدارى گەرمى‬ ‫الوان لەکایەى سیاسیدا بخرێتە ڕوو‪،‬‬ ‫«یەکەمیان» چاو کرانەوەى زیاترى‬ ‫الوان��ى ک��وردس��ت��ان‪ ،‬پەیوەندییەکى‬ ‫گەلێک زۆرى هەیە بە گەشەسەندنى‬ ‫ت����ەواوى ب���وارو ک��ای��ەک��ان��ى دیکەى‬ ‫کۆمەڵگاى ک���وردى‪ ،‬وات��ە لەڕێگەى‬ ‫هەنگاونانى چین و توێژەکانى کۆمەڵگا‬ ‫بۆ بە پیرەوە چوونى ئەو کایانەى‬ ‫دیکە‪ ،‬وایکردووە کە الوانیش هەوڵبدەن‬ ‫تا هاوشێوەى ئەوانى دیکە‪ ،‬بتوانن‬ ‫خۆیان لەگەڵ سەردەمدا بگونجێنن‪،‬‬ ‫چونکە ئەگەر هۆکارێک نەبێت کە پاڵ‬ ‫بەالوانەوە بنێت تا خۆیان ون نەکەن‬ ‫و لە سێگۆشەیەکدا شوناسى خۆیان‬ ‫دیارى بکەن و بیدۆزنەوە‪ ،‬ئەوا هەرگیز‬

‫الو ناتوانێت بەداوى خەونەکانیەوە بێت‬ ‫وکار بۆ هێنانەدییان بکات‪ ،‬هەروەک‬ ‫پێشکەوتنى تەکنەلۆژیا و بەتایبەتى‬ ‫میدیاى ئەلکترۆنى‪ ،‬هەڵە نابین ئەگەر‬ ‫وابڵێین کە زۆر چاک چ��اوى الوانى‬ ‫کردۆتەوە و خودى ئەو کرانەوەیەش‪،‬‬ ‫دنیا بینیى نوێى الى خ��ودى الوان‬ ‫خ��وڵ��ق��ان��دووە‪ ،‬چ��ون��ک��ە ل��ەڕێ��گ��اى‬ ‫ئاڵوگۆڕکردنى بۆچوون و سەرنجە‬ ‫جیاوازەکان و دروستکردنى کۆنتاک‬ ‫ل��ەگ��ە ‌ڵ الوان���ى شوێنەکانى دیکەى‬ ‫جیهان‪ ،‬وەک ئەمڕۆ بۆتە دیارەدەیەکى‬ ‫ب��او‪ ،‬هێندەى تر دەتوانێت خودى‬ ‫لەناخ و دەروون��ى الوەکانماندا‪ ،‬ئەو‬ ‫ئاشنایەتیە‪ ،‬واقیعێکى گرنگ لەڕێگەى‬ ‫بەراوردکردنى ژینگەى الوانى دەرەوە‬ ‫ون��اوەوەى کوردستان بێنێتە ئاراوە‪،‬‬ ‫ل��ەڕوان��گ��ەى ئ��ەوەش��ەوە بەدیهێنانى‬ ‫مەعریفە الى الو‪ ،‬ڕێگاى خۆشکردووە‬ ‫بۆ ئەوەى الوان بەگڕوتینەوە لەڕێگاى‬ ‫ب���ەش���دارى س��ی��اس��ی��ان��ەوە‪ ،‬خ��ۆی��ان‬ ‫ل��ە پانتایی سیاسەتدا ب��دۆزن��ەوە‪،‬‬ ‫«دووەم» هۆکار کە هاوکات دەکرێت‬ ‫وەک هاندان و پاڵپشتى بۆ الوان تا‬ ‫بتوانن بەشێوەیەکى گونجاو و ڕێگا‬ ‫پێدراو بیخەینە ڕوو‪ ،‬تا زیاتر الوانى‬ ‫کوردستان بەشداریەکى تەندروستیان‬

‫№‬

‫یەکێک ل��ە ه��ەڵ��ە مێژووییەکانی‬ ‫کۆمەڵگاکەمان‪ ،‬ناونانی یەکێک بووە لە‬ ‫کەسە خۆشەویستەکانی بە ناوێک‪ ،‬کە لە‬ ‫بنەڕەتدا هەڵە بووە‪ ،‬وەک ناونانی کوڕ یان‬ ‫کچ و برازا و خوشکەزا و ئامۆزا و خاڵۆزا‬ ‫و هەر کەسێکی نزیکی تر‪ ،‬دیارە حاڵەتەکە‬ ‫زۆر ئاسایی و مافی هەر تاکێک بووە‪ ،‬بە‬ ‫شوێن جوانترین و باشترین و ناسکترین ناوی‬ ‫نێرینە یان مێینە بۆ کەسە خۆشەویستەکانی‬ ‫بگەڕێت‪ ،‬بەاڵم هەڵەی مێژوویی ئەو ناونانە‬ ‫ئ��ەوە ب��ووە‪ ،‬کە بە شوێن ن��اوی گ��ەورە و‬ ‫بەهێز لەالیەک و سەرنج ڕاکێش و سەیر‬ ‫و سەمەر لەالیەکی دی��دا گەڕابیت‪ .‬وەک‬ ‫ناونانی نێرێنەکانی الی ئێمەی کورد بە‬ ‫ناوەکانی (قادر و ڕەحمان و ڕەحیم و ‪....‬‬ ‫تاد) وەک چەند ناوێک بۆ گەورەیی خودا!‬ ‫بێئەوەی هەر تاکێک لە ئێمە بیرێکمان لەوە‬ ‫کردبێتەوە‪ ،‬کە ئێمە هەمووان بەندەی خودا‬ ‫بووین و بەندەی خ��ودای��ن‪ ،‬ن��ەوەک وەک‬ ‫ئەو بین‪ ،‬یان ناوێکی وەک (عەبدولاڵ) لە‬ ‫خۆشەویستی بۆ باوکی پەیامبەری ئیسالم‬ ‫و (موحەممەد) وەک خۆشەویستییەک بۆ‬ ‫پەیامبەری ئێسالم (موحەممەد کوڕی‬ ‫عەبدولاڵ‪-‬د‪.‬خ)‪ ،‬یان بە ناوی (عەلی) وەک‬ ‫خۆشەویستییەک بۆ (عەلی ک��وڕی ئەبی‬ ‫تالیب‪-‬ڕ‪.‬خ) ئامۆزا و زاوای پەیامبەری‬ ‫ئیسالم و چوارەمین خەلیفەی ڕاشدی‪ ،‬تا‬ ‫دەگاتە ناوەکانی (ئەبوبەکر و عومەر و‬ ‫عوسمان) وەک خۆشەویستییەک بۆ هەر‬ ‫(سێ) کەسایەتی مێژووی ئیسالم و هاوەڵە‬ ‫نزیکەکانی پەیامیەری ئیسالم (ئەبوبەکری‬ ‫سدیق‪ ،‬عومەری کوڕی خەتاب‪ ،‬عوسمانی‬ ‫کوڕی عەفان) ڕەزای خوایان لێ بێت‪ .‬ئەمەو‬ ‫بۆ ڕەگەزی مێینە وەک ناونانی کەسەکانمان‬ ‫بە ناوەکانی (فاتیمە) لە خۆشەویستی ناوی‬ ‫(فاتیمەی کچی موحەممەد) پەیامبەری‬ ‫ئیسالم و (عائیشە) لە ناوی (عائیشەی کچی‬ ‫ئەبوبەکر) و (حەفسە) لە ناوی (حەفسەی‬ ‫کچی عومەر)‪ ،‬کە دوان بوون لە خێزانەکانی‬ ‫پەیامبەری ئیسالم (د‪.‬خ)‪ ،‬بێئەوەی هیچ‬ ‫ی��ەک ل��ەوان��ەی ئ��ەم ج��ۆرە ن��اوان��ەی��ان بۆ‬ ‫کەسە خۆشەویستەکانیان هەڵبژاردووە یان‬ ‫هەڵدەبژێرێن‪ ،‬بیرێکیان لەوە کردبێتەوە‬ ‫یان بیر بکەنەوە‪ ،‬کە ئایا هیچ یەک لەوانە‬ ‫گەیشتوونەتە ئاستی گەورەیی و چاکی و‬ ‫جوانی ئەو هاوەڵ و نزیکانەی پەیامبەری‬ ‫ئیسالم (د‪.‬خ) یان دەگەنە ئەوان؟ دیارە‬ ‫ئەگەر ئەوانەی پەیڕەویان لەو دیاردەیە‬ ‫کردبێت کەسانی نامسوڵمان ب��ووب��ن و‬ ‫دووربووبن لە ئایینی ئیسالم زۆر ئاساییە‪،‬‬ ‫چونکە گەڕانەوەی ئ��ەوان بۆ ئەو ناوانە‪،‬‬ ‫بۆ ئەوە بووە مناڵ و کەسە نزیکەکانیان‬ ‫وەک ئەو گەورانەی ئیسالم دەربچن یان‬ ‫بە پێچەوانەوە سوکایەتی بە گەورەیی ئەو‬ ‫کەسایەتیانە بکەن لە ڕێگای ئەو ناونانەوە‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم کاتێک کەسێکی ت��ەواو ب��اوەڕداری‬ ‫ئیسالمی یان خۆ بە ب��اوەڕدار زان��راو ئەو‬ ‫کارە بکات‪ ،‬ئەوە هەڵەی گەورەی کردووە‪،‬‬ ‫چونکە بۆ ئەوە نەچووە‪ ،‬کە ئەو کەسەی‬ ‫ئەو ناوەکەی ناوە‪ ،‬لەوانەیە ببێتە کەسێکی‬ ‫بێباوەڕ و شەرانگێز و بەرباد! ئەوسا دەبێت‬ ‫چی بە ڕۆڵە و کەسە نزیکەکەی و تەنانەت‬ ‫بە گیانی ئەو کەسایەتیانەی مێژووی ئیسالم‬ ‫بڵێ؟‬ ‫بە دیوێکی ت��ردا کاتێک یەکێک لە‬ ‫تاکەکانی کورد کوڕەکەی ناونابێت (نالی‬ ‫یان سالم و مەحوی و دیالن و هێمن‪....‬‬ ‫تاد) وەک خۆشەویستییەک بۆ ئەو شاعیرە‬ ‫گەورانەی ک��ورد‪ ،‬ئایا دوات��ر ئەو کەسانە‬ ‫بوونە شاعیر یان دەبنە شاعیر؟ یان بە‬ ‫پێچەوانەوە نەفرەتیان لە شیعر کردووە و‬ ‫دەکەن؟ یان کاتێک بە (قارەمان و توانا و‬ ‫زانا و ‪.....‬تاد) ناونرابن‪ ،‬ئایا دواتر ئەوانە‬ ‫دەبنە کەسانی پاڵەوان و ئازا؟ یان کاتێک‬ ‫ناوی ڕەگەزە مێینەکانمان ناونا (جوان و‬ ‫ناسک و قەشەنگ و ‪....‬ت��اد) کێ دەڵێت‬ ‫دواتر ناشیرین دەرناچن و حەیای جوانی‬ ‫و ناسکی و قەشەنگەکانیش نابەن؟ دیارە‬ ‫ئەوەش هەر وەک هەڵەیەی عەرەبە کۆچەری‬ ‫و خێڵەکییەکان لە ڕاب��ردوو و ئێستاشدا‬ ‫بەوەی ناوی ڕۆڵەکانیان بە (جربوع) واتە‬ ‫(مارمێلکە) و (عثمان) وات��ە (م��ار) و‬ ‫(حمیر) واتە (جاشە کەر) و ناوناوە‪ ،‬تا‬ ‫ڕۆڵەکانیان لە چاونەچن و چاو لێیان نەدا و‬ ‫نەکەونە بەر چاوپیسەکانی سەردەمەکەیان!‬ ‫بێئەوەی بۆ ئ��ەوە چووبن‪ ،‬کە ئ��ەوە بە‬ ‫دیوێکی تردا شکاندنی کەسایەتی و شکۆی‬ ‫ڕۆڵە و نەوەکانیان بووە‪.‬‬ ‫کەواتە ئێمەی کورد بۆ دەبێت هەڵەی‬ ‫وا گەورە بکەین؟ یان بۆ بەو هەڵەیە لەالیەک‬ ‫ڕابردوو بخەینە ژێر پرسیارەوە و لەالیەکی‬ ‫دی نەوەکانی داهاتوومان بخەینە ژێر بارێکی‬ ‫قورسەوە‪ ،‬کە تا لە ژیاندا بن باجەکەی‬ ‫بدەن؟‬

‫ل��ە س���ەردەم���ى ک��ودەت��اک��ەى‬ ‫بەعسیەکان بەسەر (عەبدول ڕەحمان‬ ‫عارف)دا لە ‪ 1968/7/17‬و هاتنى‬ ‫بەعسیە قەومیەکان کە لە ئەنجامدا‬ ‫عەبدول ڕەحمان عارف بەبێ هیچ‬ ‫گرفت و بەرگریەک دەسەاڵتى دایە‬ ‫دەست کودەتا چیەکان و لەوێشەوە‬ ‫(ئەحمەد حەسەن بەکر) دانرا بە‬ ‫سەرۆک کۆمارو عەبدوڵ ڕەزاق نایف‬ ‫ڕاسپێردرا بە پێکهێنانى حکومەت‬ ‫ل��ەو ق��ۆن��اغ��ەدا پەیوەندیەکانى‬ ‫س��ەی��دا ساڵحى یوسفى ن��ەم��ر و‬ ‫کودەتاچیەکان ئاڵۆز بوو‪ ،‬ئەمەش‬ ‫درێ��ژەى کێشا تا ئ��ەو کاتەى کە‬ ‫سەیدا ساڵح وەکو سەرۆکى وەفدى‬ ‫کوردستانى گەیشتە الى س��ەدام‬ ‫حسێن و دواى چەندین کاتژمێر‬ ‫کۆبوونەوە کە تیایدا سەدام حسێن‬ ‫وەک���و ج��ێ��گ��رى س����ەرۆک ک��ۆم��ار‬ ‫ف��ش��ارى دەخ��س��ت��ە س��ەر یوسفى‬ ‫ڕق��ی ل��ێ��ب��ووەو دی���ارە ئ��ەو ڕق��ەى‬ ‫سەدامیش دەگەڕێتەوە بۆ ساڵێک‬ ‫پێش ئەو دیدارە کاتێک لە ساڵى‬ ‫‪ 1967‬سەیدا ساڵح یوسفى نەمر‬ ‫س��ەردان��ى ماڵى ئەحمەد حەسەن‬ ‫بەکرى کردبوو لە گەڕەگى عەلى‬ ‫ساڵح لە بەغداد و لەوێ بەڕێکەوت‬ ‫چاوى کەوتبوو بە سەدام و عەبدول‬ ‫فەتاح یاسین و زیاب العکاوى وە‬ ‫ه��ەر ل��ە ماڵى ئەحمەد حەسەن‬ ‫بەکردا گفتوگۆیەکى توندلە نێوان‬ ‫سەیداى نەمر و س��ەدام حسێندا‬ ‫ڕوودەدات بە تایبەتى کاتێک سەیدا‬ ‫ساڵح یوسفى وتبووی بە داخەوە‬ ‫بۆ س��ەرۆک جەمال عەبدول ناصر‬

‫کە لە ڕووبەڕووبونەوەکەیدا لەگەڵ‬ ‫ئیسرائیلدا شکستى هێنا‪ ،‬ئەم‬ ‫هەڵوێستەى سەیدا ساڵح سەدام‬ ‫توڕە دەک��ات و لە وەاڵم��دا سەدام‬ ‫دەڵ��ێ��ت‪ :‬ج��ەم��ال ع��ەب��دول ناصر‬ ‫سیاسیەکەى کالسیکە و زیندویەتى‬ ‫لە سیاسەتیدا نییە ملمالنێکەشی‬ ‫لەگەڵ ئیسرائیلدا هیچ ئایندەیەکى‬ ‫ن��ەب��وو ه��ەروەه��ا س���ەدام جەمال‬ ‫ع��ەب��دول ن��اص��رى ب��ە دیکتاتۆر‬ ‫ناودەبرد و لێرەدا سەیداى نەمر ئەم‬ ‫شێوازەى قسە کردنە ڕەت دەکاتەوە‬ ‫بە زمانێکى سەتیرانە پێی دەڵێت‬ ‫تۆ کێی تا باسی عەبدول ناصر‬ ‫بەو شێوەیە بکەیت وەجوێن بە‬ ‫زەعیمێکى وا بدەیت؟‬ ‫دوات����ر ل��ە درێ����ژەى قسەکانیدا‬ ‫ب��ەس��ەی��داى وت��ب��وو ل��ە ڕاس��ت��ی��دا‬ ‫پێویستە هەر عەرەبێکى ڕاستەقینە‬ ‫ڕێز لەپیاو بگرێت و پشتیوانیان لێ‬ ‫بکات ئیتر بەو کۆتاى هێنان بەو‬ ‫ئاڵۆزیەو گفتوگۆى ئەحمەد حەسەن‬ ‫بەکر دێتە نێوانیان و کۆتاى بە‬ ‫گفتوگۆکانى نێوانیان دەهێنێت‪.‬‬ ‫س��ەی��دا س��اڵ��ح ی��وس��ف��ى ن��ەم��ر و‬ ‫حکومەتى عێراق‪:‬‬ ‫لە دواى کودەتاکەى ‪ 17‬تەموزى‬ ‫‪ 1968‬وە هەوڵەکانى پێکهێنانى‬ ‫حکومەتێکى ن��وێ فەریق ڕووک��ن‬ ‫(س��اڵ��ح م��ەه��دى ع��ەم��اش) وەک��و‬ ‫جێگرى س��ەرۆک کۆمار و وەزیرى‬ ‫ناخۆ ڕاى وابوو کە بۆ کۆتایى هێنان‬ ‫بە کێشەى ک��ورد گەلى کوردیش‬ ‫ب��ە دوو ب��ۆ س��ێ نوێنەر بەشدار‬ ‫بن لە پێکهێنانى حکومەتى نوێى‬ ‫عێراقدا بۆ ئەو مەبەستەش کاتێک‬

‫کە عەبدول ڕەزاق نایف ڕاسپێردرا‬ ‫بۆ پێکهێنانى حکومەت داوایان لە‬ ‫شەهید سەیدا ساڵح یوسفى کرد‬ ‫کە وەک��و سەرکردەیەکى دی��ار و‬ ‫کەسایەتیەکى بەرچاوى بزوتنەوەى‬ ‫کوردى سەردانى کۆشکى کۆمارى‬ ‫ب��ک��ات ب��ە مەبەستى وەرگ��رت��ن��ى‬ ‫پۆستى وەزارەت��ى دەوڵەتى نوێی‬ ‫عێراق بە ئاگادارى بارزانى نەمر‪،‬‬ ‫بەاڵم سەیدا ساڵح یوسفى لە وەاڵمدا‬ ‫پێی گوتبوو ئەمن کەسێکى حزبیم‬ ‫پێویستە ڕاى حزبەکەم وەربگرم‪.‬‬ ‫ئەوەبوو لە کۆتایدا مەال مستەفاو‬ ‫س��ەی��دا س��اڵ��ح ڕێ��ک��ەوت��ن لەسەر‬ ‫ب��ەش��دارى نەکردنیان ه��ەر بۆیە‬ ‫سەیدا ساڵح یوسفى درێ��ژەى بە‬ ‫کارەکەى خۆیدا وەکو سەرنووسەرى‬ ‫ڕۆژن��ام��ەى التاخی وە لێپرسراوى‬ ‫لقى ‪ 5‬کە بارەگەکەى لە شارى‬ ‫بەغداد بوو تا ئەو کاتەى کە لە‬ ‫ساڵى ‪1968‬دا وە دواى هێرشەکانى‬ ‫بەعس بۆ سەر کوردستان بڕیار دا‬ ‫بە کشانەوەى بارەگاى لقى ‪ 5‬بۆ‬ ‫کوردستان و سەیدا ساڵح یوسفیش‬ ‫ب��ەغ��دادى بەجێهێشت و هاتەوە‬ ‫کوردستان‪.‬‬ ‫سەیدا ساڵح و دامەزراندنى‬ ‫بزوتنەوەى سۆسیالیست دیموکراتى‬ ‫کوردستان‬ ‫لە پ��اش ڕۆژگ���ارى تاڵى نسکۆى‬ ‫ئەیلول بزوتنەوەى سۆسیالیست‬ ‫م��ژدەى شۆڕشێکى نوێی و بانگى‬ ‫ئ���ازادی���ان ب��ە گ��وێ��ی ج��ەم��اوەرى‬ ‫کوردستاندا چرپاند لە ڕێکەوتى‬ ‫‪ 1976/4/12‬بە ئامادەبوونى شەش‬ ‫کەس بزوتنەوەى سۆسیالیستیان‬

‫دام����ەزران ک��ە پێک هاتبوون لە‬ ‫کۆمەڵێک کادرو فەرماندە کۆنەکانى‬ ‫شۆڕشی ئەیلول و جگە لە سەیدا‬ ‫ساڵح ئەندامى مەکتەبی سیاسی‬ ‫پارتى ب��وو لە شۆڕشی ئەیلولدا‬ ‫دەس��ت��ەى دام��ەزرێ��ن��ەران��ى ئ��ەم‬ ‫بزوتنەوە نوێیە بریتی ب��وو لەم‬ ‫تێکۆشەرانە (سەیدا ساڵح یوسفى‪،‬‬ ‫عەلى هەژار‪ ،‬مەال ناسیح‪ ،‬تایەرى‬ ‫عەلى والى‪ ،‬ڕەسوڵ مامەند‪ ،‬نورەدین‬ ‫عەبدوڵ ڕەحمان ) شیاوى ئاماژە‬ ‫پێدانە ه��ەر لەگەڵ دام��ەزران��دی��دا‬ ‫سەیدا ساڵح یوسفى بەدامەزرێنەر و‬ ‫ڕابەرى بزوتنەوەکە هەڵبژێردرا دواى‬ ‫ئەوەى یەکەم بەیاننامەى بزوتنەوەى‬ ‫سۆسیالیست بە ئاگادارى سەیدا‬ ‫ساڵح یوسفى دەنوسرێت (باس‬ ‫ل��ەوەش دەکرێت کە بە دەس��ت و‬ ‫خەتى خۆی نوسیویەتى لە ڕێکەوتى‬ ‫‪ )1976/8/8‬کۆمەڵێک سەرکردەو‬ ‫کەسە دیارەکانى ناو بزوتنەوەى‬ ‫سۆسیالیست پێک هاتبوون لەم‬ ‫تێکۆشەرانە (دکتۆر خالید عەلی‬ ‫عەسکەرى‪ ،‬ڕەسوڵ مامەند‪ ،‬سەعدى‬ ‫گچکە‪ ،‬سەید کاکە‪ ،‬قادر عەزیز‪ ،‬تایەر‬ ‫عەلى والى) خۆیان گەیاندە شاخە‬ ‫بەرزەکانى کوردستان وە یەکەم‬ ‫مەشخەڵى ئاگرى شۆڕشێکى نوێیان‬ ‫داگیرسان لە ماوەیەکى زۆر کورتدا‬ ‫بزوتنەوەکە بووە خاوەنى سەدان‬ ‫ف��ەرم��ان��دەو کادیر و پێشمەرگەى‬ ‫ق��ارەم��ان ل��ە ه��ەم��وو ناوچەکانى‬ ‫کوردستان هەندێک لە کادیر و کەسە‬ ‫دیارەکانى ناو بزوتنەوە لەوانە دکتۆر‬ ‫خالید‪ ،‬عەلى عەسکەرى‪ ،‬عومەر‬ ‫دەبابە زەمینەیان بۆ ئ��ەوە خۆش‬

‫دەکرد کە بزوتنەوە بچێتە ناو نیمچە‬ ‫بەرەى (ی‪.‬ن‪.‬ک) کە پێک هاتبوو لە‬ ‫دوو ڕێکخراو کۆمەڵەى ڕەنجدەرانى‬ ‫کوردستان کە ڕێکخراوێکى مارکسی‬ ‫بوو هەروەها کە خەتى گشتى کە‬ ‫ڕێکخراوێکى نەتەوەیی ب��وو چەند‬ ‫دانیشتن و گفتوگۆیەک لە نێوان‬ ‫بزوتنەوە و نیمچە بەرەى (ی‪.‬ن‪.‬ک)‬ ‫کراو نوێنەرى بزوتنەوە سەردانى مام‬ ‫جەاللیان کرد لە سوریا مام جەاللیش‬ ‫بە پەسەندى زانى کە بزوتنەوە بەشدار‬ ‫بێت لەو بەرەیەو ڕێکەوتنامەکەشی‬ ‫لەوێ مۆرکرا بزوتنەوەى سۆسیالیست‬ ‫دای��ن��ەم��ۆی��ەک��ى گ����ەورەو س��ەرەک��ى‬ ‫شۆڕشی نوێ بوو دواى هاتنەوەى‬ ‫مام جەالل لە دەرەوە وەک سکرتێرى‬ ‫گشتى کارەکانى بەڕێوە دەب��رد وە‬ ‫لەسەر بۆچوونى ئەو لە ساڵى ‪1978‬‬ ‫ووشەى دیموکراتى لە ناوى بزوتنەوە‬ ‫البراو بوو بە بزوتنەوەى سۆسیالیستى‬ ‫کوردستان ئەو کاتە هێزى سەرەکى‬ ‫پێشمەرگەى یەکێتى هی بزوتنەوە‬ ‫بوو‪ ،‬ئەوەبوو شەهید عەلى عەسکەرى‬ ‫ل��ە س��اڵ��ى ‪ 1977‬ب��ۆ گفتوگۆ لە‬ ‫ناوچەى برادۆستەوە چووە بەغداو‬ ‫لەوێ سەدام حسێن جێگرى سەرۆک‬ ‫کۆمارى ئەو کاتەى عێراقى بینی بۆ‬ ‫چارەسەر کردنى کێشەى کورد‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بێ ئەنجام بوو‪ .‬لە ڕێو ڕۆشتنى هێزى‬ ‫کوردستان پێشمەرگەى کوردستان و‬ ‫یەکێتى بۆ ناوچە سنوریەکانى ئێران‬ ‫تورکیا عێراق بزوتنەوە ڕووب��ەڕووى‬ ‫گەورەترین زیان و لەناوچوون بوەیەوە‬ ‫کە بە کارەساتى هەکارى ناسراوە‪.‬‬

‫بێکارى لە کوردستان‬ ‫هەوراز زایر‬

‫کاتێک دەچیتە ب��ازاڕ و شوێنە‬ ‫گشتییەکان دەبینیت ژمارەیەکى‬ ‫زۆر لە گەنجى ئەم واڵتە بێ هیچ‬ ‫کار و کاسبیەک لەسەر شەقامەکان‬ ‫کات بەسەر دەبەن‪ ،‬بەاڵم کاتێکیش‬ ‫سەردانى شوێنە گەشتیارییەکان و‬ ‫ڕێستۆرانتەکان دەکەیت دەبینیت‬ ‫ژمارەیەکى زۆر لە هاواڵتیانى بیانى‬ ‫لە شارەکانى کوردستان کاردەکەن‪،‬‬ ‫ئەمەش ئاماژەیەکە بۆ ئەوەى بێکارى‬ ‫لە کوردستاندا ڕێ��ژەک��ەى کەمە‪،‬‬ ‫بەاڵم کاتێکیش گەنجان دەدوێنیت‬ ‫دەڵێن «زۆر بەدواى کاردا گەرام‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم نەمتوانى کارێکى گونجاو‬ ‫ب��دۆزم��ەوە» کەسى بێکار بریتییە‬

‫لەو کەسەى بەدواى کاردا دەگەڕێت‬ ‫و دەستى ناکەوێت‪ ،‬هێزى کاریش‬ ‫بریتییە لەو کەسانەى کە تواناى‬ ‫کارکردنیان هەیە و کەمئەندام نین‬ ‫و کەسێکى تەواو هۆشیارەو منداڵ‬ ‫نیەو تەمەنى لە ‪ 16‬سااڵن زیاترە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەگەر سەرنج بدەین دەبینین‬ ‫گەنجى ئێمە تەواو تواناى کارکردنى‬ ‫هەیە‪ ،‬بەاڵم تەنها مەرجێکى کەمە‬ ‫ئەویش بریتییە ل��ەوەى بە هەموو‬ ‫جۆرە کارێک ڕازى نابن‪ ،‬ئەمەش‬ ‫کارەساتێکى ئابوورییە ڕوو لە‬ ‫گەنجانى زۆر ل��ە واڵت���ان دەک��ات‬ ‫کاتێک ب���ارى داراى م��اڵ��ەوەی��ان‬ ‫باشبێت پەنا ناباتە بەر کارکردن‬ ‫بەڵکو دەیەوێت ژیانى گەنجى بە‬ ‫گەشت و سەیران بەسەربەرێت و‬

‫دووربێت لە هەموو ناڕەحەتییەکى‬ ‫کارکردن‪ ،‬کۆمەڵگادەبێت لەم کاتەدا‬ ‫ئەرکێکى سەرەکى بگرێتە ئەستۆ‬ ‫ئەویش بریتییە لە هۆشیارکردنەوەى‬ ‫گەنجان لە ڕێگەى میدیاکانەوە بۆ‬ ‫ئ��ەوەى الی��ان ڕوون و ئاشکرابێت‬ ‫کە هیچ جۆرە کارێک عەیب نیەو‬ ‫و هەموو جۆرە کارێک سەربەرزى‬ ‫بۆ کارکەر دابین دەکات و دوورى‬ ‫دەخ��ات��ەوە ل��ە چەندین کێشەى‬ ‫جۆراوجۆر و کۆمەاڵیەتى کە گەنجان‬ ‫لە کاتى بێکاریدا توشیان دەبێت‪،‬‬ ‫لە کۆتایشدا کارکردن متمانە الى‬ ‫خ��ودى گ��ەن��ج دروس���ت دەک���ات و‬ ‫دەبێتەهاندەرێک بۆ ئ��ەوەى گەنج‬ ‫بیر لە داهاتووە خۆى و پێکهێنانى‬ ‫خێزانیش بکاتەوە‪.‬‬

‫هەبێت لەکایە سیاسەکاندا‪ ،‬برییتە‬ ‫لەدەستگیرۆکردنى بەتەمەن و خاوەن‬ ‫ب��ڕی��ارى ن��او پارتە سیاسیەکان بۆ‬ ‫الوان‪ ،‬واتە ئەگەر الوێک چاالک بوو‬ ‫لەشوێنێکى ئ��ەو پ��ارت��ان��ەدا‪ ،‬با بیر‬ ‫لەهەڵبژاردنى میکانیزمێکى گونجاو‬ ‫بکرێتەوە‪ ،‬بۆ ئەوەى ئەو الوە زیاتر دڵى‬ ‫بەوە خۆش بێت کە ئەو لەناو پارتێکى‬ ‫خاوەن سەدان و بگرە هەزاران ئەندامدا‪،‬‬ ‫ڕۆڵێکى پێدراوە و دەکرێت ل��ەوەوە‬ ‫ببێتە کەسایەتیەکى خ��اوەن پێگەى‬ ‫بەهێز بۆ داه��ات��ووى خەباتى ژیانى‬ ‫سیاسى و کۆمەاڵیەتى‪ ،‬چونکە ئەوەى‬ ‫ئێستا بەشێوەیەکى گشتى هەستی‬ ‫پێدەکرێت ئەوەیە کە هێشتا گومان‬ ‫لەتواناکانى الوان دەکریـت و خودى‬ ‫ئەو گومانەش پەیوەندى هەیە بەوەى‬ ‫کە نەتوانراوە زەمینەى ڕەخساندنى‬ ‫باشترین هۆیەکانى خۆڕۆشنبیرکردن و‬ ‫هەنگاونان بۆ پێشەوە‪ ،‬بۆ الوان وەک‬ ‫پێویست فەراهەم بکرێت‪ ،‬بگرە وەک‬ ‫پێویستیش ڕۆڵى الوان لەناو پارتە‬ ‫سیاسیەکاندا نابینرێت‪ .‬کەئەوەش‬ ‫جێى خۆیەتى لێرە بەدواوە ئەو بابەتە‬ ‫چیتر نەخرێتە پەراوێزەوە و لەبیرى‬ ‫ئەوە باڕێز لە بەهرەو سەلیقەى الوانى‬ ‫ئەم هەرێمە بگیرێت‪.‬‬


‫ئافرەتان‬

‫سێشەممە | ‪ | 2012/08/28‬ژماره ‪ | 715‬ساڵی ‪| 32‬‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫‪5‬‬

‫ناهیدە عومەر چاالکوانی بواری ئافرەتان‪:‬‬

‫بۆ بەرگرتن لە توندوتیژی پێویستمان بە هۆشیاری کۆمەڵگایە‬ ‫دیمانە‪ :‬ژاڵە محەمەد‬

‫ک��ۆم��ەڵ��ک��وژى س���ەر ئ��اف��رەت��ان بە‬ ‫دورک��ەوت��ن��ەوەى کۆمەڵگا لە پێوەرە‬ ‫ئەخالقیەکان ناو دەبرێت وئەمەش وا‬ ‫دەکات ئەو کۆمەڵگایە بە کۆمەڵگایەکی‬ ‫دواکەوتوو لە جیهانی ئەمڕۆدا ناو ببرێت‪،‬‬ ‫ناهیدە عومەر چاالکوانی بواری ئافرەتان‬ ‫پێوایە «وەکوو کاری ڕێکخراوەیی کاری‬ ‫زۆریان بۆ ئەم مەسەلەیە کردووە و ئەوە‬ ‫ئیتر دەگەڕێتەوە بۆ کۆمەڵگا کە دەبێت‬ ‫هوشیار ببنەوە لە س��ەر مەسەلەی‬ ‫توندوتیژی س��ەر ئ��اف��رەت��ان» و لە‬ ‫الیەکی تریشەوە دەڵێت « تەنها ڕیگای‬ ‫چارەی لە ناوبردنی کوشتنی ئافرەتان‬ ‫و خۆکوشتنیان هوشیاری تاکەکانە لە‬ ‫هەنگاوی یەکەمدا»‪.‬‬ ‫№‬

‫سەنتەرەکان باش دەزانن ئەو ئافرەتە ئەگەر لەو‬ ‫سەنتەرە چووە دەرەوە بنەماڵەکەی دەیکوژێت بۆ‬ ‫یەکسەر بە ئاسانی دەیداتەوە دەستی بنەماڵەکەی؟‬ ‫№‬

‫*لە کاتێکدا ڕێ��ژەى توندوتیژى ڕۆژ‬ ‫ب��ەڕۆژ زیاتر دەبێت‪ ،‬لە بەرامبەردا‬ ‫بێچارەیى و خەمساردى و دانەچڵەکاندنى‬ ‫جەماوەر و ڕێکخراو و الیەنە سیاسیەکان‬ ‫تۆ وەکوو چاالکوانیکی ژنان چی دەڵێت؟‬ ‫ئێمە وەک��وو ڕێکخراوەکانی ئافرەتان‬ ‫وکۆمەڵگای مەدەنی چاالکییمان زۆرە‬ ‫و ب���ەردەوام لە خوێندنگا و شوێنە‬ ‫گشتییەکان لەسەر مەسەلەی توندوتیژی‬ ‫سەر ئافرەتان قسەی خۆمان دەکەین‬ ‫و هەوڵی خۆمان داوە لەم پێناوەدا‪.‬‬ ‫بەاڵم لە الیەکی ترەوە دەبینین دەوترێت‬ ‫کە ڕێکخراوەکان هیچیان نەکردووە‬ ‫و ڕەخنە لە ڕێکخراوەکان دەگیرێت‪،‬‬ ‫باشە ئەم هەمووە هەواڵنە کە لە الیەن‬ ‫ڕێکخراوەکانەوە دەدرێت بۆ نابینرێت‪،‬‬ ‫ئ��ەوەی لەسەر شانمانە کردوومانە و‬ ‫دەیکەین مەسەلەکە لەوەدایە کە شتێک‬ ‫ڕوو دەدات لەناو خێزانێکدا ئێمە لەوێ‬

‫نین‪ ،‬خۆ ئێمە ناتوانین لەبەر دەرگای‬ ‫هەر ماڵێکدا بوەستین و نەهێڵین کە‬ ‫ئافرەتێک خۆی بکوژێت یان دەکوژرێت‬ ‫لەبەر ئەوەی ئێمە ئاگاداری باردۆخەکە‬ ‫نین‪ ،‬مەسەلەی گرنگ لێرەدا هۆشیار‬ ‫کردنەوە کۆمەڵگای بۆ بەرگریکردن لەم‬ ‫هەمووە توندوتیژییە‪.‬‬

‫*ب��ۆچ��ی ئ��اف��رەت��ان ت��ا ئێستا مافە‬ ‫یاسایی و دەستوورییەکانی خۆیان‬ ‫نازانن؟‬ ‫ئەمە دەتوانرێت لە دوو حاڵەتدا باس‬ ‫بکرێت «یەکەمیان زۆر جار خەتای‬ ‫ئافرەت خۆیەتی واتا دەبینین لێرەو‬ ‫لەوێ ئافرەتێک لە ماڵەوە لە ناحیەی‬

‫مێردەکەیەوە یان برا و باوکیشەوە زۆر‬ ‫چەوساوەتەوە کە چی دەڵێت من چی‬ ‫بکەم تەحەمولی ئەو حاڵەتە دەکات لەبەر‬ ‫ئەوەی هیچ شوێنێکی هێمن و ئاسایش‬ ‫نییە بۆ ئەو ئافرەتە کە ئەگەر لەو ماڵە‬ ‫بچێتە دەرەوە کەس نییە خزمەتی بکات‬ ‫یان شوێنێک نییە تێیدا دابنیشێت‪ ،‬لە‬

‫بواری ئابوورییەوە سەرچاوەی بژێوی‬ ‫نییە‪ ،‬بۆیە دەبینین وای لێدەکات کە‬ ‫هەموو شتێک قەبوڵ بکات و لە کۆتایی‬ ‫هەموو توندوتیژییەکیش دەڵێت چی‬ ‫بکەم‪ ،‬هەر ئەبێت قەبوڵی بکەم چونکە‬ ‫شوێنێک نییە بۆی بڕۆم‪ .‬دووهەمیان‪،‬‬ ‫دەس���ەاڵت و حکومەت بۆ چاودێری‬ ‫کۆمەاڵیەتی بۆ ئەو ئافرەتانە دانانێن؟‬ ‫ئێمە وەکوو سەنتەرمان هەیە کە ئەم‬ ‫ئافرەتانەی تیدەچێت قەبوڵی ناکات‬ ‫ماوەیەک دایدەنێت و باش دەزانێت‬ ‫ئەو ئافرەتە ئەگەر لەو سەنتەرە چووە‬ ‫دەرەوە بنەماڵەکەی دەیکوژێت بۆ‬ ‫یەکسەر بە ئاسانی دەیداتەوە دەستی‬ ‫بنەماڵەکەی؟‬ ‫*«ن‪.‬ر» تەمەن (‪ )15‬ساڵ تاوانى‬ ‫چیە ل��ە الی���ەن ب��رای��ەک��ى دڕن���دەوە‬ ‫دستدرێژى دەکرێتـە سەر و لە دواى‬ ‫سکپربوونى بە چەقۆ خەڵتانى خوێن‬ ‫دەک��رێ��ـ��ت ی��ان کچێکى وەک «س»‬ ‫دەب��ێ��ت چ گوناهێکى کردبێـت بە‬ ‫شێوەیەکى هۆڤانە دەکوژرێت و دواییش‬ ‫تەرمەکەى دەسوتێنرێت؟ و تاوانی‬ ‫س��ەدان وەک ئەم ژنانەی ئاماژەمان‬ ‫پێکرد چییە؟‬ ‫بەداخەوەم بۆ ئەو ڕووداوان���ەی ڕوو‬ ‫دەدات لە واڵتی ئێمەدا و لە کوتاییدا‬ ‫هەندێک ک��ەس دەیبەستنەوە بە‬ ‫کەلتوورەوە بەاڵم وا نییە‪ ،‬کۆمەڵگای‬ ‫ئێمە وای لێهاتووە کە زۆر شت دەکات‬ ‫بە ناویی ناموسەوە‪ ،‬لە ڕاستیدا خۆشی‬ ‫ئەوە نییە‪ ،‬ڕاستە توندوتیژی هەر لە‬ ‫مێژەوە هەبووە‪ ،‬ب��ەاڵم لە ئێستادا‬ ‫کوشتن زیادی ک��ردووە‪ ،‬بۆیە دەبێت‬ ‫لە ئێستادا زیاتر هەوڵ لەسەر بنەبڕ‬

‫کردنی کوشتن بدەین لە کۆمەڵگادا‪.‬‬ ‫کێشەکە لەوەدایە بنەماڵەکان هوشیار‬ ‫نین و خۆیان نایانەوێت هۆشیار بن‪ ،‬کە‬ ‫واتا دەسەاڵتی تۆ چییە بەرامبەریان‪.‬‬ ‫من وەکوو خۆم کە لە بواری ئافرەتاندا‬ ‫زۆر موحازرە دەڵێم‪ ،‬قسەم ئەوەیە کە‬ ‫ئەم کۆمەڵگای ئێمە وا هاتووە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫خۆ نابێت وا ب��ڕوات‪ .‬هەر کەسێک لە‬ ‫ئێمە لە شوێنی خۆی دەست پێبکات‬ ‫و هەر یەکە لە ئێمە وەکوو چاالکوانی‬ ‫ب��واری ئافرەتان داب��ەش بکرێتە سەر‬ ‫مەکتەبەکاندا و دەوامێکی ڕەسمی‬ ‫م��ان هەبێت و ک��ار بکەین وەک��وو‬ ‫مامۆستایەک‪ ،‬بۆیە زۆر بە پێویستی‬ ‫دەزانم هەر لە پۆلی سەرەتاییەوە چینی‬ ‫داهاتوو هۆشیار بکەینەوە تاکوو ئەم‬ ‫توندوتیژیانە کەم بکرێنەوە و کومەڵگا‬ ‫بەرەو ژیانێکی پڕ لە ئارامی بەرین‪.‬‬ ‫*پێتوایە ڕێ���ژەی توندوتیژییەکان‬ ‫گەیشتبێتە ئ��ەو ئاستەی مەترسیدار‬ ‫بێت؟‬ ‫لە ئێستادا من دەڵێم ئەم کارەساتە‬ ‫‪ %80‬زۆری ک��ردووە و ب��ەرەو بەرز‬ ‫بوونەوە دەڕوات‪ ،‬ئەم قۆناغە بە دوو‬ ‫حاڵەت دەبێنم‪ ،‬حاڵەتێکی «دەبینین‬ ‫ئافرەتان ئێستا وەک��وو پێشوو نین‬ ‫واتا زیاتر دەردەچ��ن و گەڕاونەتەوە‬ ‫باری خوێندنیان و پێم وایە تا ئاستی‬ ‫زانستیش لە س���ەرەوە بێت توشی‬ ‫کێشەی زیاتر دەبیت چونکە تەقەبولی‬ ‫کۆمەڵێک شت ناکەیت لەو کاتەدا‪ .‬لە‬ ‫الیەکی ترەوە عادات و تەقالیدی هەڵە‬ ‫الی ئێمە هەر ماوە و ئەمەش هۆکارێکە‬ ‫بۆ توندوتیژییەکان و هەرچەندە خەڵک‬ ‫دەبێت لە چاو سااڵنی پێشوو باشتر‬ ‫بێت‪ ،‬بەاڵم هەر نەگۆڕاوە»‪.‬‬

‫لە کوردستان زیاتر «‪ »2664‬ئافرەت ئاگریان لە جەستەى خۆیان بەرداوە‬ ‫ئا‪ :‬بەندی کەالری‬

‫زۆر جار لێرە و لەوێ گوێمان لە باسى‬ ‫پاراستنى ماف و کەرامەتى ئافرەت‬ ‫دەب��ێ��ت گ��وای��ە دای���ک و خ��وش��ک و‬ ‫هاوسەرە‪ ،‬بەاڵم لە ڕاستیدا ئەم وشانە‬ ‫تیۆرین و لە قسەى سەر زار زیاتر‬ ‫نین و ئەگەر بە وردى لێى بڕوانین‬ ‫تەنیا وەک کااڵیەک سەیرى ئافرەت‬ ‫دەکرێت و هەر کاتێک ماوەکەى بەسەر‬ ‫چوو ئیدى ئەو گرنگییەى نامێنێ و‬ ‫پشتگوێ دەخ��رێ‪ ،‬بەڵگەش بۆ ئەو‬ ‫قسانە زۆرە بۆ نموونە تەنانەت لەکاتى‬ ‫مردن یان خۆکوشتن یان سووتانى‬ ‫ئافرەتێک وەک مرۆڤێک هەواڵەکەشی‬ ‫باس ناکرێت بەردەوام جیادەکرێتەوەو‬ ‫بەچاوێکى تر سەیردەکرێت‪ ،‬وەک‬ ‫دەبینرێت ڕۆژب��ەڕۆژ ڕێ��ژەى کوشتن‬ ‫و خۆکوشتن لە ب��ەرزب��وون��ەوەدای��ە‪.‬‬ ‫سەربارى ئەوەى ژمارەى ڕێکخراوەکان‬

‫№‬

‫لە زیادبووندایە‪ ،‬ب��ەاڵم نەتوانراوە‬ ‫ڕەوش��ى ئافرەتان باشتر بکرێت و‬ ‫لە کێشەکانیان کەم بکرێتەوە‪ .‬بۆیە‬ ‫تەنها لە ماوەى سێ ساڵدا (‪)1012‬‬ ‫ئافرەت لە هەریمی کوردستان خۆیان‬ ‫سوتاندووە‪.‬‬ ‫بەپێى ڕاپۆرتێک کە بەڕێوبەرایەتى‬ ‫ڕووب��ەڕوو بونەوەى توندوتیژى دژى‬ ‫ئافرەتان باڵوى کردۆتەوە‪ ،‬شێوازى‬ ‫خۆکوشتنى ئافرەتان لە ڕێگاى ئاگر‬ ‫لەجەستە ب��ەردان ڕوو لە زیادبوون‬ ‫دەک��ات و لە الیەکى ت��رەوە ئەو کار‬ ‫و چاالکیانەى سەبارەت بەم بابەتە‬ ‫کراون هەموو بێ ‌ئەنجام ماونەتەوە‪.‬‬ ‫لەڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە کراوە بۆ‬ ‫ئەوەى پێش بەم کارەساتە بگیرێت‬ ‫پێویست ب��ە هەبونى ئیرادەیەکى‬ ‫سیاسى بەهێز هەیە کە بەداخەوە‬ ‫تا ئێستا ئەم ئیرادەیە نییە‪ .‬بە پێى‬ ‫ئامارێک کە سەرۆکایەتى مافى مرۆڤ‬

‫لە هەرێمى کوردستان باڵوى کردەوە‪،‬‬ ‫تەنیا لە ساڵى ‪ )177( 2008‬ئافرەت‬ ‫بوون بە قوربانى ناموس و (‪)333‬‬ ‫ئافرەتیش هەر بەو هۆیەوە ئاگریان‬ ‫لەجەستەى خۆیان ب��ەرداوە‪ .‬بەپێى‬ ‫ئەو زانیاریانەى لە میدیاکانەوە باڵو‬ ‫کراوەتەوە تەنها لە شارى هەولێر لە‬ ‫ساڵى ‪ )289( ،2005‬ئافرەت خۆیان‬ ‫کوشتووە کە ئەو ئەژمارە لە ساڵى‬ ‫‪ 2006‬بووە بە (‪ )533‬کەس‪ .‬هاوکات‬ ‫هەر لە دوو مانگى ساڵى ‪2007‬دا لە‬ ‫شارەکانى سلێمانى و دهۆک و هەولێر‬ ‫و سەاڵحەدین ڕاپۆرتى ‪ 40‬جەنایەتى‬ ‫ناموسى ئاراستەى ڕێکخراوەى نەتەوە‬ ‫یەکگرتووەکان ک��راوە‪ .‬ئەو ئەژمارە‬ ‫نیشان دەدات کە ئامارى ڕاستەقینەى‬ ‫ئەو ڕووداوانە زۆر زیاترە لە و ڕێژەیەى‬ ‫کە هەیە و تەنیا بەشێک لەو ڕوداوانە‬ ‫لە ناو میدیاکاندا ڕەنگدانەوەى بووە‪.‬‬ ‫ئامارێکى ت��ر ل��ە الی��ەن ڕێکخراوى‬

‫تەندروستى لە سلێمانى باڵو کراوەتەوە‬ ‫نیشان دەدات ل��ە ساڵى ‪ 2009‬لە‬ ‫هەرێمى کوردستان (‪ )831‬ئافرەت‬ ‫ئاگرى لە جەستەى خۆى بەرداوە کە‬ ‫لەمانە (‪ )200‬ئافرەت ژیانیان لەدەست‬ ‫داوە‪ .‬هاوکات بە پێى ئەو ئامارە لە‬ ‫حەوت مانگى یەکەمى ساڵى ‪،2010‬‬ ‫(‪ )218‬ئافرەت خۆیان کوشتووە کە‬ ‫بەشى زۆری��ان ئاگریان لە جەستەى‬ ‫خۆیان ب��ەرداوە‪ .‬لە نێو ئەمانەدا لە‬ ‫ساڵى ‪ )13( ،2010‬ئافرەت بە چەک‬ ‫خۆیان کوشتووە‪ ،‬چوار ئافرەت خۆیان‬ ‫لە ئاودا خنکاندووە‪ ،‬هەشت ئافرەت‬ ‫خ��ۆى بە ک��ارەب��اوە ک���ردووە‪)37( ،‬‬ ‫ئافرەت خۆى وەبەر ئوتومبێل داوە‬ ‫و نۆ ئافرەتیش خۆیان هەڵواسیوە‪.‬‬ ‫بەپێى ئ��ەو ئ��ام��ارە فەرمیە کە لە‬ ‫هەرێمی کوردستان باڵو بۆتەوە‪ ،‬لە‬ ‫شەش مانگى یەکەمى ساڵى ‪2011‬دا‪،‬‬ ‫(‪ )48‬ئ��اف��رەت ک����وژراون‪)207( ،‬‬

‫ئافرەت ئاگریان لە جەستەى خۆیان‬ ‫ب��ەرداوە‪ )671( ،‬ئافرەت بە توندى‬ ‫ڕووب���ە��ووى توندوتیژى بوونەتەوە‬ ‫و (‪ )63‬ئ��اف��رەت��ی��ش ڕووب����ەڕووى‬ ‫دەستدرێژى سێکسى بوونەوە‪ .‬لەم‬ ‫بەینەدا ئاشکرا ب��ووە کە زیاترین‬ ‫ئەژمارى جەنایەتەکان لە دژى ئافرەتان‬ ‫لە شارى هەولێر ڕووى داوە‪ .‬لە شەش‬ ‫مانگى یەکەمى ساڵى ‪ 2011‬هەر لەو‬ ‫شارەدا (‪ )55‬ئافرەت کوژراوە‪)99( ،‬‬ ‫ئافرەت خ��ۆى سوتاندووە‪)145( ،‬‬ ‫ئافرەت ڕووبەڕووى ئەشکەنجە بۆتەوە‪،‬‬ ‫(‪ )14‬ئافرەت ڕووبەڕووى دەستدرێژى‬ ‫سێکسى بۆتەوە و (‪ )555‬ئافرەتیش‬ ‫ڕووبەڕووى توندوتیژى بۆتەوە‪ .‬بە پێى‬ ‫ئامارە فەرمییەکان لە نێوان ساڵەکانى‬ ‫‪ 1991‬تا ‪ 2007‬لە شارەکانى سلێمانى‬ ‫و هەولێر و دهۆک (‪ )2664‬ئافرەت‬ ‫ئاگریان لە جەستەى خۆیان بەرداوە‬ ‫کە تەمەنیان لە نێوان ‪ 12‬تا ‪22‬‬

‫ئافرەتان لە نێوان قەیرانى ئابوورى جیهانى و هەژاریدا‬

‫و‪ :‬ڕێوان محەمەد‬

‫ئ��اف��رەت��ان بەشێکى زۆرى ه��ەژارى‬ ‫جیهانیان لە ئەستۆ گرتووە‪ ،‬ئامارەکان‬ ‫دەریانخستووە کە ئافرەتان زیاتر‬ ‫لەپیاوان ڕووبەڕووى هەژارى و برسیەتى‬ ‫دەب��ن��ەوە‪ ،‬ئەمەش ب��ەو ه��ۆی��ەوە کە‬ ‫ب��ە ئاپارتایدێکى ئۆرگانیزەکراوە‬ ‫لەبوارەکانى پ����ەروەردە‪ ،‬چاودێرى‬ ‫پزیشکى و کار و سەرپەرشتى سامان و‬ ‫داراییەکانیان دەبنەوە‪.‬‬ ‫واتاى هەژارى بۆ ئافرەتان بەرباڵوە‪،‬‬ ‫ه���ەژارى زۆرب��ەی��ان��ى لەبارودۆخێکى‬ ‫دژوار وب���ێ ب��ەش��ب��وون ل��ە مافە‬ ‫بنەڕەتیەکان وەکو ئاوى خواردنەوەى‬ ‫پ��اک‪ ،‬تەندروستى گشتی‪ ،‬چاودێرى‬ ‫پزیشکى و ئیش وکارێکى گونجاودان‪.‬‬ ‫لەڕووداوەکانى دیکەى هەژارى نەبوونى‬ ‫پاراستنى گونجاو و بەتوانایە لەبەرامبەر‬ ‫توندوتیژى و هەروەها نەبوونى ڕۆڵ لە‬ ‫بڕیارەکاندایە‪ .‬بەپێ ئامارەکان ‪%70‬‬ ‫هەژارەکانى جیهان ئافرەتن و زۆربەشیان‬

‫لە بەرامبەرى کارى هاوشێوەى پیاوان‬ ‫مووچەیکى کەمتر لە پیاوان وەردەگرن‪،‬‬ ‫ئافرەتانى داواکارى سولفە بۆ ئیش و‬ ‫کار بە شێوەیەکى بەردەوام بەرامبەرى‬ ‫ئاپارتاید ئەبنەوە و زۆرتر لەو کارانە‬ ‫کە ناپاک و ناهێمنن بە مووچەیەکى‬ ‫زۆر کەمەوە دادەمەزرێن‪ ،‬لە هەر ‪10‬‬ ‫ئافرەتى کرێکار‪ ،‬هەشت کەسیان لە‬ ‫ئیش و کارە مەترسیدارەکانى ناوچەى‬ ‫باشوورى سەحراى ئەفریقا و ئاسیاى‬ ‫باشوور دامەزراون کە گۆڕانکاریەکانى‬ ‫ئابوورى جیهانى زیانێکى مەزنى لە‬ ‫ژیانی ئەوانداوە‪ .‬قەیرانى ئابوورى لەم‬ ‫سااڵنەی دواییدا بەشێوەیەکى بەر چاو‬ ‫کاریگەرى زۆرترى لە ئافرەتان هەبووە‪.‬‬ ‫لە زۆربەى واڵتانى لەحاڵى گەشەدان ئەو‬ ‫ئافرەتانەى کە لەو کارگانەی کە کااڵى‬ ‫تایبەت بە هەناردەکردن بەرهەم دێنن‬ ‫یان ئەو واڵتانە کە کرێکارانى ئافرەتى‬ ‫کۆچەر تیایدا کاردەکەن گەورەترین‬ ‫زیانیان لێکەوتووە‪« .‬ڕێکخراوى جیهانى‬

‫ک��ار» هەڵیسەنگاندوە کە قەیرانى‬ ‫ئابوورى بووەتە هۆى بێکار بوونى زیاتر‬ ‫لە ‪ 22‬ملیۆن ئافرەت لە ساڵى ‪2011‬دا‬ ‫و ئەمە ئەو هەواڵنەى کەلە دەیان ساڵى‬ ‫ڕابردوو دراوە بۆ بەتواناکردنى ئافرەتان‪،‬‬ ‫خستوەتە مەترسییەوە‪ .‬لەزۆربەى‬ ‫واڵتاندا ئەم کاریگەریانە زۆرتر بووە‬ ‫لە بێکار بوون و لەدەستدانى پیشەى‬ ‫فەرمی‪ .‬ئەمەش بەو شێوەیە کەزۆربەى‬ ‫ئافرەتان لەکارى نافەرمى خەریکى‬ ‫کاربوون وەکو «کارکردن لەمااڵندا»‬ ‫و ئامارى فەرمى بێکارى ئەم کەسانە‬ ‫ناگرێتەوە‪ .‬سیاسەتەکانى ڕێکخراوەکان‬ ‫و ناوەندەکانى ئ��اب��وورى لەزۆرکاتە‬ ‫جیاوازیەکانى ڕەگەزى لە سیستەمەکانى‬ ‫ب��وودج��ە و ب��اج هەتاکو سیستەمى‬ ‫بازرگانى لەبەرچاو ناگرن‪ .‬ئافرەتان‬ ‫کەمترین کورسى لە بڕیاردانەکانى‬ ‫ئابوورى بەشدارى دەک��ات‪ ،‬دەرفەتى‬ ‫س��ن��ووردارى لە کاریگەرى لە سەر‬ ‫سیاسەت هەیە‪.‬‬

‫بەرەو پێشبردنى ماف و بەرقەرارکردنى‬ ‫ئاسایشى ئابوورى ئافرەتان بەردەوام لە‬ ‫پێشەنگى بەرنامەکانى ‪UNIFEM‬‬ ‫ب���ووە‪ UNIFEM .‬ل��ە ئافرەتان‬ ‫بۆ گۆڕانکارى لە مەرجەکانى بەشى‬ ‫ئ���اب���وورى پشتیوانى دەک����ات‪ ،‬لە‬ ‫بەهێزکردنى بەشدارى ئافرەتان لە‬ ‫پالندانان و دارشتنى سیاسەتى ئابوورى‬ ‫هەتاکو هەوڵدان بۆ فەراهەمکردنى توانا‬ ‫پێویستەکان لە بەڕێوەبردنى گوزەرانى‬ ‫جێگر بۆ ئافرەتان و ڕێکخراوەکانى‬ ‫ئافرەتان‪ .‬لەچاالکییەکانى دیکەى‬ ‫‪ UNIFEM‬پشتگیرى کردن لە مافە‬ ‫ڕەواکانى ئافرەتان وەکو‪ :‬خاوەندارى‬ ‫زەوى و میراتى ب��اوک��ی‪ ،‬زۆرک��ردن��ى‬ ‫گەیشتن و ڕێگاپێدان بەوان بەمەبەستى‬ ‫بەدەستهێنانى کارى شیاو و یاسایى‬ ‫و بەتواناکردنى ئافرەتانى کرێکارى‬ ‫کۆچەر لەئاستى کرێکارانى خۆماڵییە‪.‬‬ ‫سەرچاوە‪ :‬سایتى فەرمى ‪UNIFEM.org‬‬

‫سااڵن بووە‪ .‬ئەوانەى کە ئاماژەیان‬ ‫پێکراوە تەنیا ئەو ئامارانەن کە بە‬ ‫شێوەى فەرمى ب�ڵاو کراونەتەوە و‬ ‫ڕاپۆرتەکانیان بە ڕێکخراوە مەدەنى و‬ ‫فەرمییەکان گەیشتووە‪ .‬گومان لەوەدا‬ ‫نیە کە ئەژمارێکى زۆر لەو جەنایەت‬ ‫و کارەساتانە بە شێوەى ش��اراوە‬ ‫دەکرێت هەمیشە ش��اراوەن و وەکوو‬ ‫بینیمان لەم چەند مانگەی دوایشدا‬ ‫بە بیانوی شەرف و سەندنەوەی ئابڕو‬ ‫چەند ئافرەتێکی کورد بوونە قوربانی‬ ‫کە نمونەشی «ن‪.‬ر» بوو کە لە دوای‬ ‫دس��ت��دری��ژی ک��ردن��ە س��ەر ل��ە الی��ەن‬ ‫براکەیەوە بە دەستی برایەکی تری‬ ‫ک��وژراو بووە قوربانی دوب��ارەی داب‬ ‫و نەریتی کۆمەڵگای کوردی‪ .‬وەکوو‬ ‫کەیسەکانی تر ئەویش بە بێدەنگی‬ ‫مایەوە و لێرەدا لە «ن‪.‬ر»ی تەمەن ‪15‬‬ ‫ساڵ بووە قوربانی شتێکی نەخوازراو‪.‬‬


‫‪6‬‬

‫| ساڵی ‪ | 32‬ژماره ‪ | 2012/08/28 | 715‬سێشەممە‬

‫ڕاپۆرت‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫د‪ .‬ڕێبوار کەریم‪ ،‬مامۆستاى زانکۆ‪:‬‬

‫کارتی سەرەکی ئەم قۆناغەی کورد دەبێت دیبلۆماسی و وتووێژ بێت‬ ‫دیمانە‪~ :‬‬

‫د‪ .‬ڕێبوار کەریم‪ ،‬مامۆستاى زانکۆ لە‬ ‫دیدارێکى تایبەتى ~ ئاماژە‬ ‫بۆ ئەوە دەکات «ئەو قەیرانانەى لە‬ ‫عێراقدا دروست دەبن لە بەرژەوەندى‬ ‫کورددا نییە»‪.‬‬ ‫ن��اوب��راو هێما ب��ۆ ئ���ەوە دەک���ات «‬ ‫دەستوور کۆمەڵێک هەڵە و لوغمى‬ ‫گەورەى تێدایە کە قابیلى تەقینەوەى‬ ‫هەیە»‪.‬‬ ‫دەستوور لە عێراق هۆکارێکى سەرکى‬ ‫دروستبونى کێشەکانە‬ ‫ئەو قەیرانانەى کە ڕووبەڕووى عێراق‬ ‫ب��ووت��ەوە لە ڕاستیدا پەیوەندى بە‬ ‫کۆمەڵێک خ��اڵ��ى گ��رن��گ��ەوە هەیە‬ ‫یەکەمیان ئەوەیە کە دەستوور لە‬ ‫عێراق هۆکارێکى سەرکى دروستبونى‬ ‫کێشەکانە‪ ،‬ئەو دەستوورە ناڕونى و نا‬ ‫ڕێکى پێوە دیارە‪ ،‬بۆیە بەو ئاسانییە‬ ‫نەیتوانیوە کێشەکانى خەڵک لە‬ ‫عێراقدا چارەسەر بکات و پەیوەندى‬ ‫ن��ێ��وان ن��ەت��ەوە و پێکهاتەکانى‬ ‫ڕێکبخاتەوە‪ .‬خاڵێکى تر هۆکارى‬ ‫ئەم قەیرانە پەیوەندى بە نەگونجانى‬ ‫هێزە سیاسییەکانەوە هەیە لە ڕووى‬ ‫پێکهاتەى نەتەوەى و مەزهەبییەوە‬

‫لە عێراقدا زیاتر پێکەوە بەستنێکى‬ ‫ناسروشتییە پێوە دیارە لەم ڕووەوە‬ ‫هەموو ئ��ەو قەیرانانەى لە عێراقدا‬ ‫دروس��ت دەب��ن کۆمەڵە قیرانێکن لە‬ ‫بەرژەوەندى خەڵکى کوردستاندا نییە‬ ‫و ک��ورد نییە بۆچى؟ لەبەرئەوەى‬ ‫لەماوەى ڕابردوودا هەمیشە هێزەکانى‬ ‫تر هێزى گەورەو و سەرەکى بوون لە‬ ‫عێراقدا و کورد لە ڕووى هێزى سیاسى‬ ‫و سەربازییەوە لەو ئاستەدا نەبووە‬ ‫کە بتوانێت بەرەنگارى ئەو الیەنانە‬ ‫بێتەوە‪ ،‬بۆیە دروستبونى قەیران لە‬ ‫ب��ەرژەوەن��دى ک��ورد ناشکێتەوە لە‬ ‫ب��ەرژەوەن��دى ک��ورد کۆتاى پێنایەت‬ ‫لەبەرئەوە جیاوازى بااڵنس هەیە لە‬ ‫نێوان کورد و الیەنەکانى تردا‪.‬‬ ‫ک��ورد دەبێت وری��ا بێت نابێت ئەو‬ ‫ملمالنێیەى س��ون��ن��ە و شیعە لە‬ ‫بەرژەوەندى الیەنێکیان یەکال بێتەوە‬ ‫کورد واباشە ئیش لەسەر پەرە پێدانى‬ ‫پەیوەندى دبلۆماسى سیاسى بدات‬ ‫ل��ەگ��ەڵ هێزە سیاسییەکان عێراق‬ ‫تەنانەت لەگەڵ خ��ودى ئ��ەو کەسە‬ ‫دیارانەش کە لە عێراقدا هەن‪ ،‬بۆنمونە‬ ‫ئەکرێت کورد پەیوەندى لەگەڵ حزبە‬ ‫سەرەکییەکانى عێراقدا ببەستێت‬ ‫یاخود پەیوەندى لەگەڵ کەسایەتییە‬ ‫دی��ارەک��ان��دا‪ ،‬لەالیەکى ت��رەوە ئیش‬

‫لەسەر پاراستنى بااڵنسى هێز بکات‬ ‫لە نێوان هەر سێ پێکهاتەکە‪ ،‬دەبێت‬ ‫ک��ورد وری��ا بێت نابێت ملمالنییەى‬ ‫سوننە و شیعە ل��ە ب��ەرژەوەن��دى‬ ‫الیەنێکیان یەکال بێتەوە‪ ،‬چونکە ئەو‬ ‫کاتە یەک هێز دەمێنێت بەرامبەر بە‬ ‫کورد واتە ئەو کاتە ناکۆکى هەبێت‬ ‫دەبێتە ناکۆکى دوو پێکهاتە‪.‬‬ ‫کورد هیچ کاتێک ناتوانێ بە‬ ‫سەربازى ڕووبەڕووى الیەنەکانى تر‬ ‫بێتەوە‬ ‫کارتى سەرەکى لەم قۆناغەدا دەبێت‬ ‫کارتى دبلۆماسى و بەکارهێنانى‬ ‫وتوێژ سیاسى لەگەڵ الیەنەکانى‬ ‫تردا بۆ چارەسەر بوون لەم کێشەیە‪،‬‬ ‫لەبەرئەوەى کورد هیچ کاتێک ناتوانێ‬ ‫بە سەربازى ڕووب��ەڕووى الیەنەکانى‬ ‫تر بێتەوە لەبەر ئ��ەوە هەموو ئەو‬ ‫جموجوالنەى کە جموجۆڵى پێشبینى‬ ‫کراون کە حکومەتى عێراقى دەیکات‬ ‫بەرامبەر بە کورد کۆمەڵە جموجۆڵێکن‬ ‫کە پێشبینى کراون‪ ،‬بۆیە دەبێت ئەو‬ ‫جموجۆاڵنە بە ڕێوشوێنى دەستوورى‬ ‫دبلۆماسى چارەسەر بکەین لەگەڵ‬ ‫الی��ەن��ەک��ان��ى ع��ێ��راق��دا‪ ،‬ب���ەاڵم لە‬ ‫حاڵەتێکدا ئەوان ئامادەییان هەبێت‬ ‫بۆ ئەنجامدانى ئەو لێکنزیک بونەوە‬

‫دبلۆماسییە ئەو کاتە کورد دەتوانێ‬ ‫بە ڕێگا چارەى دبلۆماسى ئەو کێشانە‬ ‫چارەسەر بکات‪.‬‬ ‫دەستوورى عێراق گرێبەستى‬ ‫کۆمەاڵیەتی نییە‬ ‫دەستوور کۆمەڵێک هەڵەى گەورەى‬ ‫تێدایە‪ ،‬کۆمەڵێک لوغمى گ��ەورەى‬ ‫تێدایە کە قابیلى تەقینەوەى هەیە‬ ‫لە هەر قۆناغێک لە قۆناغەکاندا‪،‬‬ ‫ه��ەم��وو یەکێک ک��ە تەماشاى ئەو‬ ‫دەس���ت���ورە دەک����ات ل��ە ڕوان��گ��ەى‬ ‫بەرژەوەندییەکانى خۆیەوە هەندێک‬ ‫پێیوایە ئ��ەم دەس��ت��وورە گرفتى‬ ‫تێدایە و دەبێت چارەسەر بکرێت‪،‬‬ ‫هەندێک پێیوایە نابێت ئەم دەستورە‬ ‫جێبەجێبکرێت‪ ،‬بۆیە ئەم دەستوورە‬ ‫هۆکارێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانى‬ ‫ناوکۆکى لە نێوان هێزە سیاسییەکانى‬ ‫عێراقدا‪ ،‬چونکە نەیتوانییەوە بە پێى‬ ‫پێویست و ب��ە شێوەیەکى بنەبڕ‬ ‫کێشەکانى عێراق چارە سەر بکات و‬ ‫پەیوەندییەکانیان ڕێکبخات‪ ،‬چونکە‬ ‫دەستوور گرێبەستێکى کۆمەاڵیەتییە‬ ‫بۆ ڕێکخستنەوەى پەیوەندى نێوان‬ ‫تاکەکانى کۆمەڵگا‪ ،‬بەاڵم دەستوورى‬ ‫عێراق ئەم گرێبەستە کۆمەاڵیەتییە‬ ‫نییە‪.‬‬

‫№‬

‫شێخ سەعیدی پیران وەک شێخێکی تەریقەت یان ئەندام لە ڕێکخراوێکى نەتەوەیی دا‬ ‫عبدالقادر شکاک‬

‫دوای ئەوەی خەڵکی نشتمان پەروەری‬ ‫کو��دستان نائومێدبوون لە دەسەاڵتی‬ ‫کاربەدەستانی ت��ورک بەرامبەر بە‬ ‫جێبەجێکردنی پەیمانی سیڤەری‬ ‫ساڵی ‪ 1920‬کەزۆربەی مافەکانی گەلی‬ ‫کورد دەستەبەر دەکرد هاتنەکایەوەی‬ ‫پەیمانی لۆزان کەئەو مافانە بە کورد‬ ‫ڕەوانابینێ لە بەرژەوەندی داگیرکەراندا‬ ‫ب��وو‪ ،‬ک��ورد ن��اچ��ارب��وو جارێکی تر‬ ‫خۆیان ڕێکبخەنەوە بۆبەدەستهێنانای‬ ‫مافەکانیان ئەویش بە دروستکردنی‬ ‫ڕێکخراوێکی سیاسی نەتەوەیی کە‬ ‫ئەویش ڕێکخراوی ئازادی کوردستان‬ ‫ب��وو‪ ،‬ڕێ��ک��خ��راوی ئ���ازادی ل��ە ساڵی‬ ‫‪ 1923‬لە تورکیا لە الیەن کۆمەڵێک‬ ‫ئەفسەری گەنج و خوێن گەرمی کورد‬ ‫لەناو سوپای تورک دا زۆر بەنهێنی‬ ‫دروست بوو بەدەر لە گشت ڕێکخراوە‬ ‫سیاسیەکانی پێشتر‪ ،‬ئەندامانی ئەم‬ ‫ڕێکخراوە خاوەنى ئەزمونێکی زۆربوون‬ ‫لە بواری سەربازیدا‪ ،‬بنکەی سەرەکی‬ ‫ڕێکخراوەکەش ئەرزەرومی بارەگای‬ ‫تیپی هەشتەمی سوپای تورک بوو‪،‬‬ ‫دیارترین کەسایەتیەکان خالیدبەگی‬ ‫جبران سەرۆکی تیپی ناوەندی ئەرزەروم‬ ‫و ک��ۆڕ حسێن پاشای حەیدەرلی‬ ‫و یوسف زی��ا بەگی کۆنەئەندامی‬ ‫پەرلەمان و سەرۆکی لقی بەدلیس‬ ‫و خالیدبەگی حەسەنان فەرماندەی‬ ‫سوارەی حمیدیە و سەرۆکی لقى ڤارکۆ‬ ‫و ئەکرەم بەگی سەرۆکی لقی دیاربەکر‬ ‫و سەیدعبدالقادر ئەفەندی سەرۆکی‬ ‫لقی ئەستەنبوڵ‪ ،‬لە س��ەرۆک هۆزە‬ ‫بەشداربوەکانیش حاجی موسابەگی‬ ‫سەرۆکی هۆزی خۆیتی ‪ ،‬جمیل چەتۆی‬ ‫‪ ،‬محمود بەگی میالن و عبدالرحمان‬ ‫ئاغای سلێمان ئاغای شەرناخ‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەوەى جێگای سەرنجە شێخ سعید‬ ‫وەک ئەندامی دەستەى دامەزرێنەری‬ ‫ئەم ڕێکخراوە ناوی نەهاتووە‪ ،‬دەبێت‬ ‫دوات��ر وەک کەسایەتیەکی کاریگەر‬ ‫و شێخی تەریقەت بەشداری کردبێ‬ ‫پاشانیش چەند سەرۆک هۆزێکی تر‬ ‫پەیوەندیان کرد‪.‬‬ ‫دروستبوونی ئەم ڕێکخراوە دەرئەنجامی‬ ‫سیاسەتی دژ بە کوردی تورکیا بوو وەک‬ ‫دەرکردنی یاسای نوێ ی کەمینەکان‬ ‫کە کوردەکان گومانیان لەگواستنیان‬ ‫هەبوو بۆ ڕۆژئاواو پەرتەوازەکردنیان‪،‬‬ ‫ل��ەگ��ەڵ ئ��ەوەش��دا تەنها خ��ەالف��ەت‬ ‫ئامرازی پێکەوە بەستنی کورد و تورک‬ ‫ب��وو ئ��ەو ئ��ام��رازەش هەڵوەشایەوە‪،‬‬

‫ق��ەدەغ��ەک��ردن��ی زم��ان��ی ک���وردی لە‬ ‫قوتابخانە و فەرمەنگەکاندا و ووشەی‬ ‫کوردستان‪.‬‬ ‫وەک گ��وزارەی��ەک��ی جوگرافیایی‬ ‫ب��ەک��اردەه��ات ئ��ەوی��ش س��ڕای��ەوە‪،‬‬ ‫کاربەدەستانی بااڵ لە کوردستان هەموو‬ ‫ت��ورک ب��وون حکومەت بەمانەشەوە‬ ‫ن��ەوەس��ت��ا بەڵکو دەس���ت وەردان���ی‬ ‫ئاشکراى هەبوو لە هەڵبژاردنەکانی‬ ‫ئەنجومەنی نیشتمانی دا دروستکردنی‬ ‫کێشە ل��ەن��ێ��وان خ���ان���ەوادەو ه��ۆزە‬ ‫کوردییەکان دا‪ ،‬کڕینەوەی موڵکی‬ ‫کوردەکان بە پ��ارەی ئەڵمانەکان و‬ ‫لە دوایشدا دەرکردنی یاسای ژمارە‬ ‫(‪ )1505‬ک��ە ڕێ��گ��ەی دا ب��ە دەس��ت‬ ‫بەسەراگرتنی موڵکی کوردەکان و لە‬ ‫جێگەیان دانانی جوتیاری هاوردەی‬ ‫تورک‪ ،‬ئەمانە بەشێکن لەو هۆکارانەی‬ ‫ک��ە ب��ووە ه��ۆی دروس��ت��ب��وون��ی ئەم‬ ‫ڕێکخراوە و ه��ەوڵ��دان بۆ بەستنی‬ ‫کۆنگرەی ڕێکخراو‪ ،‬دوای بەستنی‬ ‫کۆنگرە‪ ،‬ئامانج تەنها بەدەستهێنانی‬ ‫ئازادی بوو بۆ کوردستان‪ ،‬لە کۆنگرەدا‬ ‫دووب���ڕی���ار درا ی��ەک��ەم��ی��ان دەبێت‬ ‫شۆڕشەکە گشت کوردستان بگرێتەوە‪،‬‬ ‫مانگی مایسی ‪ 1925‬دی��اری کرا بۆ‬ ‫دەستپێکردنی شۆڕش‪ ،‬خاڵی دووەم‬ ‫کۆمەک و یارمەتی بۆ شۆڕش لە سێ‬ ‫ڕێگاوە بەدەست دەه��ات یەکەم لە‬ ‫ڕێگەی فەرەنسیەکان لە سوریا دووەم‬ ‫لـە ئینگلیزەکان لە عێراق و ڕووسەکان‬ ‫هەندێک س��ەرۆک هۆز ڕای��ان لەگەڵ‬ ‫هاوکاری وەرگرتن لە ڕووس نەبوو‪ ،‬بەو‬ ‫پێ یەى کـە ڕوسەکان کافرن و تورک‬ ‫باشترە لە ڕووس لێرەدا شێخ سەعید‬ ‫ناوی دێت و دەڵێ کۆمەکی کافر زۆر‬ ‫باشترە لە چارەنوسی تاڵ وەک ئەوەی‬ ‫بەسەرگــــەلی ئەرمەندا هــات‪،‬‬ ‫بۆ ئەم مەبەستە گشت ئامادەکارییەک‬ ‫کرا بۆ شۆڕش‪ ،‬ڕۆژەکان دیاری کراو‬ ‫ب��وو‪ ،‬ئ��ەو دی���اری ک��ردن��ەش بەپێی‬ ‫لێکدانەوەکانی کریس کوچیرا هاتووە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەوەی کە زۆر گرنگەو تا ئێستا‬ ‫شاراوەیە سەرکردایەتی کردنی شۆڕش‬ ‫بە چ شێوەیەک ڕادەستی شێخ سەعید‬ ‫کرا تا ئەو کاتەی کە لە ڕێکخراوەکەدا‬ ‫تەنانەت ناویشی نەهاتووە‪ ،‬ڕەنگە‬ ‫دەستگیرکردنی زۆربەی سەرکردەکانی‬ ‫ڕێکخراوی ئازادی لە الیەن تورکیاوە‬ ‫ئەو هەل و مەرجەی هێنابێتە ئاراوە‬ ‫کە شێخ سەعید وەک سەرکردەیەکی‬ ‫متمانە پێکراو ل��ەالی��ەن خەڵکەوە‬ ‫دەرکەوتبێت‪.‬‬ ‫بەاڵم ڕۆڵ و کاریگەری شێخ سەعید‬

‫نابێ لە بیر بکرێت‪ ،‬خاڵێکی تر کە زۆر‬ ‫گرنگە‪ ،‬بەاڵم تا ئێستا ساغ نەبۆتەوە‬ ‫شۆڕشی ساڵی ‪ 1925‬شۆڕشێکی دینی‬ ‫ب��وو یاخود شۆڕشێکی نەتەوەیی؟‬ ‫بەهەرحاڵ لە مانگی یانزەی ساڵی‬ ‫‪ 1924‬شێخ سەعید بە خۆی و سەد‬ ‫س���وارەوە لە ناوچەکانی دیاربەکر‬ ‫سەردانی عەشیرەتە کوردەکانی کرد‬ ‫ئ��ەم��ەش هۆکارێکی گرنگ ب��وو بۆ‬ ‫کۆکردنەوەی خەڵک و سەرۆک هۆزە‬ ‫ک��وردەک��ان ل��ە دەرەوەی ش��ۆڕش‪،‬‬ ‫ح��ک��وم��ەت ل��ە ن��ێ��وان ئیمزاکردنی‬ ‫پەیمانی لۆزان و البردنی خەالفەت دا‬ ‫زنجیرەیەک کاری کرد دژی کورد‪ ،‬وەک‬ ‫لە پێشوتردا باسمان کرد کە زۆربەی‬

‫لـە ‪ 1925/2/23‬چـاپەمەنیەکانى‬ ‫تورکیـا بـاڵویـان کـردەوە کـە ئەمە‬ ‫کـارێکى ڕێگرانەیە‪ ،‬بـاڵوکراوەیەکى‬ ‫سـەربازى بەریتانیا لەقوستەنتەنیە‬ ‫ێ کاریگەرى وەهـا گرنگ نەبـووە‪،‬‬ ‫دەڵ ‌‬ ‫بـەڵکو تورکیـا گەورەى دەکـات لــە‬ ‫‪ 1925/2/24‬وەزارەت����ى نـاوخۆى‬ ‫تورکیـا باڵوى کردەوە ئەمە کارێکى‬ ‫بەبەرنامەو نەخشـەیی یە‪ ،‬لــە مـانگى‬ ‫ئازارى داهاتوودا شـۆڕشێکى گەورە‬ ‫س��ـ��ەره��ەڵ��دەدات الیەنگرانى شێخ‬ ‫سـەعید ژمـارەیان دەگـاتە (‪)7000‬‬ ‫حەوت هەزار چەکدار لـە ‪1925/2/26‬‬ ‫چ��ـ��اپ��ەم��ەن��ی��ەک��ان ڕادەگ��ەی��ەن��ن و‬ ‫ه��ەم��وو ناوچەکە ل��ەژێ��ر کۆنتڕۆڵى‬

‫نوسەران ه��اوڕان لەسەر ئ��ەوەی کە‬ ‫سەرهەڵدانی شۆڕشی ساڵی ‪1925‬‬ ‫دەرنجامی ئەوکارە خراپانەبووە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەو وادەیەی دانرا بۆ شۆڕش‪،‬‬ ‫پێشخرا ب��ۆ ‪ 21‬ی ئ���ازاری ‪1925‬‬ ‫ئەمەش هۆکاری هێنانی هێزی تورکیا‬ ‫بوو بۆ کوردستان و گوشار خستنە‬ ‫سەر دانیشتوانی کوردستان لە ڕۆژی‬ ‫‪ 1925/2/15‬ئاژانسی ئەنادۆڵی تورکی‬ ‫باڵوى ک��ردەوە کە لە گوندی پیرانى‬ ‫نزیک ناوچەی گـەنج مەفرەزەیەکی‬ ‫جەندرمە بۆتە دەمەقاڵەیان لەگەڵ‬ ‫پیاوێک بە ن��اوی شێخ سەعید کە‬ ‫نزیکەی ‪ 50‬پیاوی لەگەڵ ب��ووە لە‬ ‫ئەنجامدا دوو جەندرمە کوژران‪.‬‬

‫ش��ۆڕش��گ��ێ��ران��دای��ە ب��زوت��ن��ەوەک��ەش‬ ‫لەبنەڕەتدا شۆڕشێکى ئـاینی یە‬ ‫ئامـانجیش ه��ێ��ن��ـ��ان��ەوەى یەکێک‬ ‫لەکوڕەکانى سـوڵتانە بۆ سـەر حوکم‪،‬‬ ‫بـۆ ئ��ـ��ەم مەبەستەش ش���ۆڕش لە‬ ‫‪ 1925/3/21‬ڕاگ��ەی��ەن��را ئەمەش‬ ‫بەهـاتنى هێزێکى تورک بۆسـەر گوندى‬ ‫پیران و شـەڕو پێکدادان دەسـتى‬ ‫پێکرد لەئەنجـامدا ه��ێ��زى ت��ورک‬ ‫شکستى خوارد‪ ،‬ئـەم شکستە و ئازاد‬ ‫کردنى دیـار بـەکرو دەورو بـەرى بـووە‬ ‫هۆی بەئـاگـا هاتنەوەى تورکیـا و هەر‬ ‫زوو ئەنجومەنى نیشتمانى تورکـیا‬ ‫داوایـان کـرد کۆبوونەوەیەک ئەنجام‬ ‫ب��دەن تابڕیـارێکى گرنگى کۆتایی‬

‫بـدەن‪ ،‬کـە گرنگترینیـان دەرکردنى‬ ‫حوکمى عورفی لەگشـت ویالیەتەکانى‬ ‫خۆرهەاڵتى تورکیـا واتە کوردستان‪،‬‬ ‫نـاردنى هێزێکى (‪ )25000‬بیست و‬ ‫پێنج هەزار سـەربازى بەشـەمەندەفەر‬ ‫لەبـاکورى حەڵەب و هـاوکارى کردنى‬ ‫فەڕەنسـەکان بەکردنەوەى سـنورى‬ ‫سـوریا و بانگهێشتکردنى الوان��ى‬ ‫ت��ورک لەدایکبـووانى ‪ 18‬سـا ‌ڵ تـا‬ ‫‪ 28‬ســا ‌ڵ پاشـان دادگـاى سـەربەخۆ‬ ‫دامـەزرا لەدیـار بـەکرو ئەنقەرە هەموو‬ ‫دەسـەاڵتێکیـان پێدرا‪.‬‬ ‫عیسمەت ئینینۆ سـەرۆک وەزی��ران‬ ‫هێزێکى گ��ـ��ەورەى مەشق پێکراو‬ ‫بەچـەکى نـوێ ى ڕۆژئـاوای نـاردە‬ ‫کوردستان ئـەم هێزەش زیـاترلـە‬ ‫(‪ )25‬هـەزار سـەربـاز بـوون بـۆ ئەم‬ ‫مەبەسـتە شـەڕ درێژەى کێشـا لـەنێوان‬ ‫ه��ـ��ەردووال دوا بنکەى شۆڕشگێڕان‬ ‫(دارەخ���ـ���ان ) ب��ـ��وو ک��ـ��وردەک��ـ��ان‬ ‫شکستیـان هێنـاو شێخ سـەعید و‬ ‫دکتۆر فوئـاد و هـاوڕێکانیـان گیران‪،‬‬ ‫لـەهـەمـان ســاڵیشدا بەدادگـایەکى‬ ‫نـادادپـەروەر لەسـێدارەدران‪ ،‬خـاڵى‬ ‫شـکستى شـۆڕش جـگە لـەنـابەرامبەرى‬ ‫هێزو ئـەو ئـامـادەبـاشیەى ئەنجومەنى‬ ‫نیشتمانى بـوو جـگە لەمەش پێش‬ ‫دەستپێکردنى ش��ـ��ۆڕش زۆرب��ـ��ەى‬ ‫ئەفسـەرە ک��ـ��وردەک��ـ��ان لـەالیـەن‬ ‫تورکیـاوە گیران‪ ،‬هـەروەهـا پێش‬ ‫دەست پێکردنى شۆڕش یوسف زیـا‬ ‫بـەگ سـەردانى تەفلیس دەکـات‬ ‫وەک سـەرۆکى کۆمیتەى کوردستانى‬ ‫بۆ کۆمەک و هـاوکارى لەنوێنەرانى‬ ‫رووس ئ��ارال��ۆف و شـاخۆڤیسـکى‬ ‫ێ دەدەن‪ ،‬کـە ئەوان‬ ‫بـەڵێنى تەواوی پ ‌‬ ‫دەسـەاڵتى تەواویـان لەمۆسـکۆوە‬ ‫پێدراوەو بەڵێنەکانیش بریتی بـوو‬ ‫لـەهـاوکارى کـردن بـە پەنجـا هـەزار‬ ‫لیرەو چـل ه��ەزار تفەنگ ئەمەش‬ ‫لەبەڵگەنـامەکان و ڕاپۆرتى کونسوڵى‬ ‫سـۆڤیەت لەئەرزروم (پاڤـلۆڤیسـکى)‬ ‫لـە ‪ 1923/6/10‬ئـەو بەڵێنانەى بـە‬ ‫(زیـا بەگ و خـالید بەگ ى سـەرۆکى‬ ‫کۆمیتەى ئەرزروم درابـوو وەک گاڵتە‬ ‫پێکردن و تەنـانەت ڕایـان وابـوو بێ‌‬ ‫حورمەتى پێکردنە بۆ ئەو کەسـانەى‬ ‫ب��ڕواى سـەربەخۆیی کوردستانیـان‬ ‫هەیەو هـەوڵ‌ دان بـۆ ئەو ئامـانجە‪،‬‬ ‫(پاڤلۆڤیسـکى) دەڵـێ‌ زیـابەگ لێرە‬ ‫ب���ەدواوە وتوێژ لەگـەڵ‌ ئ��ارال��ۆف و‬ ‫شاخۆفیسکى بەمەبدەئی دانانێ‌ و بەڵکو‬ ‫بەالیەو سوکایەتیە بەخۆی و بەکۆمیتەى‬ ‫کوردستانى کە ئـەو دیـارى کـراوە بۆ‬

‫وتوێژ لەگـەڵ‌ ڕوسـیا‪ ،‬ڕوسـەکان‬ ‫دەڵێن هێندە زیـا بەگ نـائومێد بـوو‬ ‫لەڕوسـیا گوێ‌ى لەوتەکانمان نەگرت و‬ ‫پێنج هەزار لیرەمـان بـۆ خۆی بەڵێن‬ ‫دابـوو‪ ،‬بـەاڵم ئـاوڕى لـێ‌ نەداینەوە‬ ‫لیرەدا دەرئەکەوێت کە چـەندە شێخ‬ ‫سـەعید وەک شێخێکى تەریقەت‬ ‫لەهـەوڵ‌ دا بووبێ‌ گرنگى کـارەکان و‬ ‫قورسـایی زیـاتر لەسـەر شـانى یوسف‬ ‫زیـا بـەگ و خـالید بـەگى جیران و‬ ‫ئـەوانى تر ب��ـ��ووە‪ ،‬دەرئەنجامیش‬ ‫تێدەگەین کـە شـۆڕشی سـاڵى ‪1925‬‬ ‫چـەند شـۆڕشێکى ئـایینى بـووبێ‌‬ ‫زیـاتر لـەالى کەسـایەتى یە ناسـراو‬ ‫بـاوەڕپێکراوەکـانى ت��رى کۆمیتە‬ ‫کوردستانیەکـان کەسـەر بەڕێکخـراوى‬ ‫ئـازادى بـوون شـۆڕشێکى نەتەوەیی‬ ‫بـووە ئـامـانج الى کۆمیتەکان تەنها‬ ‫سـەربەخۆیی کوردستان بـوو‪.‬‬ ‫بـەاڵم دواى ئ��ەوەى سـااڵنى ‪1923‬‬ ‫– ‪ 1924‬کۆمیتەکـانى کوردستان‬ ‫‪ ،‬لـەهـەوڵ‌ و ت��ەق��ەالى بەدەسـت‬ ‫هێنانى پشـتگیرى ڕوسـەکاندا بـوون‬ ‫‪ ،‬بـەو پێ یەى دوژمنى هـاوبەش‬ ‫ک��ۆی��ـ��ان دەک��ـ��ات��ەوە ک��ـ��ە ئ��ەوی��ش‬ ‫دەوڵـەتى تورکـە‪ ،‬دواى نـائومێد‬ ‫لەبەڵێنەکـانى نوێنەرانى‬ ‫ب��ـ��وون‬ ‫ڕوسیاو پێش خستنى بەرژەوەندى یە‬ ‫بـااڵکـانى تریـان لـەهـەوڵى سـەرقـاڵ‬ ‫کـردنى کوردەکـاندا بـوون کە شۆڕش‬ ‫بەنـاچـارى دەسـتی پێ‌ کـرد‪ ،‬چـونکە‬ ‫هیچ هـاوکـارى پشتیوانى یەک نەبـوو‬ ‫وەک بـەڵێن درابـوو‪.‬‬ ‫وەپەیمانى لۆزانیش لەبەرژەوەندى‬ ‫تورکدا بـوو‪ ،‬کەواتە دەگەڕێینەوە بۆ‬ ‫ئەو خاڵەی کەدەڵێن ئایا شۆڕشی ساڵی‬ ‫‪ 1925‬شۆڕشێکی دینی بووە یاخود‬ ‫نەتەوەیی ئەمەش دەرئەنجامەکان‬ ‫دەری دەخ���ەن ک��ە ئ��ەو شۆڕشەى‬ ‫دەستى پێکرد شۆڕشێکى نەتەوەیی‬ ‫و دینیى بـوو‪ ،‬هەرچەندە دەرەنجـامى‬ ‫ش���ۆڕش بەشکست و لەناوچوونى‬ ‫گیـانى خۆیـان کۆتایی هـات‪ ،‬بـەاڵم‬ ‫بیری نەتەوەیی ڕۆژ ل��ـ��ەدواى ڕۆژ‬ ‫لەهەڵکشـاندابـوو‪.‬‬

‫سـەرچـاوەکان ‪:‬‬ ‫‪-1‬ئاغاو شێخ و دەوڵەت‪ ،‬بەرگى دووەم‪ ،‬مـارتین‬ ‫ڤـان برۆنەسن‪ ،‬وەرگێڕانى دکتۆر کوردۆ على‪.‬‬ ‫‪-2‬کـورد لەسـەدەى نۆزدەو بیسـتەم دا ‪ -‬کریس‬ ‫کۆچیرا‪.‬‬ ‫‪-3‬ک��ـ��ورد لەئەرشیفی ڕوسیا و سۆڤیەت دا ‪-‬‬ ‫دکتۆر ئەفراسیاو هـەورامى‪.‬‬ ‫‪-4‬ڕێبەرى مێژووی نوێی و هـاوچـەرخ ‪ -‬م ‪/‬‬ ‫جمـال مجید‪.‬‬


‫خوێندن و الوان‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫سێشەممە | ‪ | 2012/08/28‬ژماره ‪ | 715‬ساڵی ‪| 32‬‬

‫سەرۆکى زانکۆى هەڵەبجە‪:‬‬

‫زانکۆى هەڵەبجە ‪ 154‬خوێندکار بۆ ساڵى نوێی خوێندن وەردەگرێت‬

‫دیمانە‪ :‬سۆران حسن‬

‫د‪ .‬خ��ەس��رەو عەبدوڵاڵ‌‪ ،‬سەرۆکى‬ ‫زان��ک��ۆى هەڵەبجە ل��ە دی��دارێ��ک��ى‬ ‫تایەبەتى ~ ئاماژە بۆ ئەوە‬ ‫دەک��ات « داواى ‪ 90‬خوێندکارمان‬ ‫کردبوو ئەویش لە بەر کەمى ژمارەى‬ ‫م��ام��ۆس��ت��ای��ان و ن��ەب��وون��ى هۆڵى‬ ‫خوێندن و نەبوونى بەشى ناوخۆیى‪،‬‬ ‫بەاڵم لە وەزارەت��ى خوێندنى بااڵوە‬ ‫ئ��ەو ژم��ارەی��ە زی��اد ک��راوە بۆ ‪154‬‬ ‫خوێندکار»‪.‬‬ ‫ناوبراو هێما بۆ ئەوە دەکات «بەشى‬ ‫ناوخۆیمان لە خانوى کرێدایە لە‬ ‫ئایندەدا دوو بیناى بەشى ناوخۆیمان‬ ‫بۆ دروست دەکرێت و ئەو گرفەتمان‬ ‫چارەسەر دەبێت»‪.‬‬ ‫*وەک ئاشکرایە پ��اش دەرچ��وون��ى‬ ‫ف��ەرم��ان��ى زان���ک���ۆى ه��ەڵ��ەب��ج��ە لە‬ ‫‪ 2011/2/16‬بەڕێزتان وەک سەرۆکى‬ ‫ئ��ەو زان��ک��ۆی��ە دەس���ت نیشان ک��ران‬ ‫ئەگەر بکرێت تیشکێک بخەنە سەر‬ ‫ئەو قۆناغەى کارکردنتان ؟‬ ‫‪ 2011/2/16‬ڕۆژى دەست بەکاربوونم‬ ‫بوو وەک سەرۆکى زانکۆى هەڵەبجە‪،‬‬ ‫یەکێکە لە هەرە ڕووداوە خۆشەکانى‬ ‫ژیانم هەرچەندەسەرەتایەکى زۆر‬ ‫سەخت بوو بۆم لە بەر چەندێک لە‬ ‫هۆکارە جیاوازەکان وەک (نەبوونى‬ ‫بودجەى تایبەت و نەبوونى ئۆتۆمبیل‬ ‫ون��ەب��وون��ى ف��ەرم��ان��ب��ەر و شوێنى‬ ‫نیشتەجێ بوون و جگە لە نەبوونى‬ ‫هاوکارى و یارمەتى لە هیچ الیەکەوە‬ ‫تەنها لە الیەن دەستەى خوێندنى‬ ‫تەکنیکى و کۆلێجى تەکنیکى‬ ‫کشتوکاڵى هەڵەبجەوە نەبێت )‬ ‫ب��ەاڵم وورە ب��ەرزى و تێڕوانین بۆ‬ ‫داه��ات��ووی��ەک��ى گ��ەش ب��ۆ زان��ک��ۆى‬ ‫هەڵەبجە و دەستنیشانکردنى ئامانجە‬ ‫سەرەکیەکانمان‪ ،‬هاندەرى بە هێز‬ ‫بوون بۆ خۆ ڕاگرتن وە سەرکەوتن‬ ‫بە سەر بەشێک لە کێشەکانمان‪.‬‬ ‫*تاچەند وەزارەت��ى خوێندنى بااڵ‬ ‫و توێژینەوەى زانستى ئاسانکارن‬ ‫لەڕاپەڕاندنى ئیش و کارەکانتاندا؟‬ ‫وەزارەتى خوێندنى بااڵ تا ڕادەیەکى‬ ‫باش بە ه��ەردوو بەڕێزان وەزی��رى‬ ‫ئێستاو پێشووش کار ئاسانیان بۆ‬ ‫ئەنجام داوین بە پێى توانا‪.‬‬

‫*لەپرۆسەى بەرنامەى تواناسازى و‬ ‫خوێندنى ناوخۆى هەرێم بۆ بەدەست‬ ‫هێنانى بڕوانامەکانى (ماستەر ‪،‬‬ ‫دکتۆرا) تا ئێستا چەند خوێندکار‬ ‫لەسەر کورسییەکانتان دەخوێنن؟‬ ‫نزیکەى ‪ 6‬خوێندکار وە لیستێکى‬ ‫هاندانیش ک��ە ب��ە ه��ەوڵ��ى کەسى‬ ‫توانیمان ‪ 4‬بەڕێزى تریش سوود‬ ‫مەندبن لە بەرنامەى ناوبراو کە بریتى‬ ‫یە لە لیستى هاندان بۆ تواناسازى‪.‬‬ ‫*بۆ خوێندنى ماستەر لەناوخۆدا بۆ‬ ‫ئەم ساڵى خوێندنى (‪)2013-2012‬‬ ‫چەند کورسیتان بۆ دیارى کراوە و‬ ‫لەالیەن چ زانکۆیەکەوە؟ ئایا بۆ‬ ‫خولى چوارەمى بەرنامەت تواناسازى‬ ‫پشکى تایبەتتان بۆ دیارى کراوە؟‬ ‫بە هەموو زانکۆکان توانیومانە (‪)65‬‬ ‫ک��ورس��ى ماستەر ب��ۆ زانکۆکەمان‬ ‫دابین بکەین بۆ ساڵى خوێندنى‬ ‫‪2013- 2012‬بە سوپاسێکى زۆرەوە‬ ‫لە الی��ەن زانکۆکانى (سلێمانی‪،‬‬ ‫سەالحەددین‪ ،‬کۆیە) لە زۆربەى زۆرى‬ ‫پسپۆڕیەکانەوە‪ .‬بەاڵم سەبارەت بە‬ ‫پشکى تایبەت بۆ تواناسازى بۆ‬ ‫زانکۆمان نەخێر هیچ پشکێک نەک‬ ‫بۆ زانکۆمان بەڵکو بۆ هیچ زانکۆیەک‬ ‫و کەسایەتیەکیش دانەنراوە‪.‬‬ ‫*ب���ۆ ئ��ەم��س��اڵ��ى خ��وێ��ن��دن زان��ک��ۆى‬ ‫ه��ەڵ��ەب��ج��ە ل���ەت���وان���ای���دا چ��ەن��د‬ ‫خوێندکار وەربگرێت؟‬ ‫لە سەرەتادا داواى ‪ 90‬خوێندکارمان‬ ‫کردبوو بۆ هەر چوار بەشەکە ئەویش‬ ‫لە بەر کەمى ژم��ارەى مامۆستایان‬ ‫و نەبوونى هۆڵى خوێندن و وە‬ ‫هەروەها نەبوونى بەشى ناوخۆیى‪،‬‬ ‫بەاڵم لە وەزارەت��ى خوێندنى بااڵوە‬ ‫ئ��ەو ژم��ارەی��ە زی��اد ک��راوە بۆ ‪154‬‬ ‫خوێندکار بۆ هەر چوار بەشەکە‪.‬‬ ‫*ل��ەڕووى فراوانکردن و کردنەوەى‬ ‫بەشى زانستى ن��وێ لە زانکۆکەدا‬ ‫گەشتونەتە چ دەرئەنجامێک؟‬ ‫لە ڕاستیدا پێشتر کردنەوەى بەشى‬ ‫زانستى لە دەسەاڵتى ئەنجوومەنى‬ ‫زان��ک��ۆدا ب��وو‪ ،‬ب��ەاڵم ئێستا دەبێ‬ ‫بەڕێوەبەرایەتى دڵنیایى جۆرى لە‬ ‫وەزارەت��ى خوێندنى بااڵ ڕازەمەندى‬ ‫بدات دواى جێبەجێ کردنى سەرجەم‬ ‫مەرجە زانستیەکان‪ ،‬کە بریتین لە‬

‫(دەبێ بە الیەنى کەم ‪ 5-3‬ستافى‬ ‫میالکى مامۆستات هەبێ‪،‬تاقیگاى‬ ‫پێویست‪،‬شوێنى گ��ون��ج��او‪ )....‬لە‬ ‫بەر ئەوە زانکۆکەمان لەم قۆناغەدا‬ ‫س��ەرق��اڵ��ى ک��ۆک��ردن��ەوەى ستافى‬ ‫ئەکادیمى یە وە دواتر بەپێى ستافى‬ ‫کۆکراوە لە چ پسپۆڕیەکدا زۆرترین‬ ‫ژم��ارە‪ ،‬دەتوانین بڕیاڕ بدەین بە‬ ‫ئامادە کردنى پرۆپۆزەڵ وە ناردنى‬ ‫ب��ۆ ب��ەڕێ��وەب��ەرای��ەت��ى ن��اوب��راو بۆ‬ ‫وەرگرتنى ڕەزامەندى بۆ کردنەوەى‬ ‫بەشى زانستی‪ ،‬لە بەر ئەو هۆیە‬ ‫ناتوانین ئێستا هیچ بەڵێنێک بدەین‬ ‫بۆ ک��ردن��ەوەى بەشى ن��وێ‪ ،‬بەاڵم‬ ‫پێمان باشە کە هەوڵ بۆ کردنەوەى‬ ‫بەشە زانستیە پەتیەکان بدەین‬ ‫وەک و فیزیا و کیمیا وبیرکارى و‬ ‫بایولۆجى کە بۆ ناوچەکەمان زۆر‬ ‫پێویستە‪.‬‬ ‫*بیناى نوێى زانکۆى هەڵەبجە کە‬ ‫لەنزیک گوندى عەبابەیلێیە‪ ،‬ئێستا‬ ‫لەبوارى جێبەجێ کردنیدایە بۆ کەى‬ ‫ت��ەواو دەبێت؟ بیناى سەرۆکایەتى‬ ‫زان��ک��ۆ ک��ەى دەس���ت ب��ە ج��ێ بەجێ‬ ‫کردنى دەکرێت؟‬ ‫پێم باشە ئەو پرسیارە لە ئەندازیارى‬ ‫س��ەرپ��ەرش��ت��ی��ار ب��ک��رێ��ت ل��ە ب��ەر‬ ‫ئ��ەوەى تا ئەم ساتەش ئێمە وەک‬ ‫زانکۆى هەڵەبجە بەر پرسیارێتى‬ ‫ن���ەدراوە ب��ە ئێمە ل��ە ب��ەر ئ��ەوەى‬ ‫بەڕێوەبەرایەتى گشتى ئ��ەن��دازەو‬ ‫پ��ڕۆژەک��ان لە وەزارەت���ى خوێندنى‬ ‫بااڵ ک��ارى سەرپەرشتیارى کردنى‬ ‫گرتۆتە ئەستۆ لە ڕێى بۆردێکەوە‬ ‫کە ئەندازیارى ناوبراو لە سەرەوە‬ ‫ئەندامە لەو بۆردەدا‪.‬‬ ‫لە ڕاستیدا بە پێى ئەو زانیاریانەى‬ ‫کە هەمانە دەبوایە لە مانگى ‪3‬ى‬ ‫‪ 2012‬هەردوو بیناکە تەواو بوونایە‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم ب��ە داخێکى زۆرەوە ت��ەواو‬ ‫نەبوون وە زۆریشیان ماوە بۆ تەواو‬ ‫بوون‪ ،‬هەرچەندە الیەنى بەر پرسمان‬ ‫لێ ئاگادار کردۆتەوە بە بەردەوامى‬ ‫لە ڕێى نوسراوەوە‪.‬‬ ‫هەر بە گوێرەى هەواڵى نا فەرمى‬ ‫ل��ەب��ەر ئ���ەوەى هیچ نوسراوێکى‬ ‫فەرمییمان بە دەست نەگەیشتووە‪،‬‬ ‫پێى دەچ��ێ ب��ەم نزیکانە بیناى‬ ‫سەرۆکایەتى زانکۆ بچێتە ب��وارى‬ ‫تەندەرینەوە‪.‬‬ ‫№‬

‫لەپێناو باشترکردنى دڵنیاى جۆرى خوێندن‬ ‫مەریوان تۆفیق‬

‫خوێندن لەهەرێمى کوردستان‬ ‫ل���ەدواى ڕاپ��ەڕن��ى ‪1991‬وە کەمێک‬ ‫گۆڕانکارى بەخۆیەوە دیوە هەوڵدرا‬ ‫لەبەعسیەت داب��م��اڵ��رێ��ت‪ ،‬هاتنە‬ ‫سەرکارى دەسەاڵتى خۆماڵى کوردى‬ ‫ئەگەرچى ئەو دەسەاڵتە عەیارە ‪21‬‬ ‫نەبوو‪ ،‬بەاڵم توانرا لەو زەمەنەشدا‬ ‫ج��ۆرێ��ک ل��ەگ��ۆڕان��ک��ارى ئ��ەوەن��دەى‬ ‫لەتوانادابێت بکرێت‪ ،‬ئەگەرچى ئەو‬ ‫سەردەم ژمارەى خوێندنگەو خوێندەوار‬ ‫زۆر کەمبوو‪ ،‬پێداویستیەکانى خوێندن‬ ‫ڕەنگە باسککردنى وەک ئەفسانەو‬ ‫چیرۆک بێت کاتێک بیردەکەیەوە‬ ‫ل��ەس��ەر ب��ل��ۆک ی��ان ل��ەس��ەر زەوى‬ ‫خوێندنگە دادەنیشتین و گوێمان بۆ‬ ‫مامۆستا دەگرت‪ ،‬سەردەمانێک بوو‬ ‫ئەوەى ئومێدى پەروەردەو فێرکردنى‬ ‫لێ نەدەکرا لەالیەن خوێندکارەوە‬ ‫خوێندن بوو‪ ،‬بەپێیەى ئاستەنگەکان‬ ‫ئەوەندە زۆربوون ڕێگەى فێربوون زۆر‬ ‫قورس بوو‪.‬‬ ‫ل����ێ����رەدا م��ەب��ەس��ت��م��ە ئ���ام���اژە‬ ‫ب��ەدەس��ت��ەواژەى(دڵ��ن��ی��ای��ى ج��ۆرى‬ ‫خوێندن)بکەم‪ ،‬ئ��ەم دەستەواژەیە‬ ‫کابینەى شەشەمى حکومەتى هەرێم‬ ‫هێنایە ئاراوە لەزانکۆو پەیمانگەکان‪،‬‬ ‫ئەم سیستمە زۆر جێگەى دڵخۆشى‬ ‫بوو بۆ خوێندکاران هاوکات بەشێک‬ ‫لەمامۆستاکانى زانکۆ و پەیمانگەکان‬

‫پێشوازیەکى باشیان لەم پڕۆژەیەکرد‪،‬‬ ‫کورد وتەنى لەم سیستمەدا(کەسى‬ ‫ش��ی��او ب��ۆ شوێنى ش��ی��او)دەه��ات��ە‬ ‫ئ����اراوە‪ ،‬ب��ەو پێیەى سیستمەکە‬ ‫بەپێى ئەو فۆرمەى ئامادەکرابوو‬ ‫هەڵسەنگاندنێکى بابەتى بۆ مامۆستا‬ ‫دەک����رد و خ��وێ��ن��دک��ار دەی��ت��وان��ى‬ ‫هەڵبسەنگێنێت‪،‬‬ ‫م��ام��ۆس��ت��اک��ان‬ ‫مامۆستا ناچاربکات بخوێنێتەوە‬ ‫ی���ان ه��ەڵ��س‌و ک��ەوت��ى ب��گ��ۆڕێ��ت‪،‬‬ ‫لەڕاستیدا ئێستەش مامۆستا هەیە‬ ‫لەزانکۆ و پەیمانگەکانى کوردستان‬ ‫پێویستى ب��ەوەی��ە دەی���ان وان��ەى‬ ‫پێبڵێیتەوە ب��ۆئ��ەوەى فێرى وانە‬ ‫وتنەوەببێت‪ ،‬دەبێت دەی��ان وانەى‬ ‫پێبڵێیت بۆئەوەى ف��رى مامەڵکردن‬ ‫ببێت لەگەڵ خوێندکار‪ ،‬مامۆستا‬ ‫هەیە دەبێت فێربکرێت ئەویش‬ ‫م��رۆڤ��ەو خ��وێ��ن��دک��اری��ش م��رۆڤ‪،‬‬ ‫ن��ەک مامۆستا خ��ۆى ب��ە گ��ەورە‬ ‫دابنێت‌و خوێندکاریش عەبدو کۆیلە‬ ‫کەبەداخەوە ئەو سیستمە لەالیەن‬ ‫هەندێک مامۆستاوە پەیڕەودەکرێت!‬ ‫ئ��ەوەن��دەى ئ��اگ��ادارب��م ل��ەم��اوەى‬ ‫دوو ساڵى کابینەى شەشەم ئەم‬ ‫هەڵسەنگاندنە ئەنجام دەدرا‪ ،‬هەر‬ ‫ساڵێک و دووج��ار ڕاپرسى لەناو‬ ‫خوێندکاران ئەنجام دەدرا‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەداخەوە هیچ کام لەخوێندکارەکان‬ ‫ن��ەی��ان��دەزان��ى دەرئ��ەن��ج��ام��ى ئەو‬ ‫ڕاپرسیانە چیە! ن��ەدەزان��را ئایا‬

‫مامۆستاکان جێگەى ڕەزامەندى‬ ‫خ��وێ��ن��دک��ارەک��ان��ن ی��ان پێویستە‬ ‫گۆڕانکارى لەمامۆستاکاندا بکرێت‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم ئ��ەوەن��دەى ئ��اش��ک��رای��ە بۆ‬ ‫خوێندکارەکان ئ��ەوەی��ە ل��ەدواى‬ ‫پرۆسەى هەڵسەنگاندنى مامۆستاکان‬ ‫ئەگەر مامۆستایەک ئەنجامەکەى‬ ‫باش نەبوایە لەبرى خۆباشکردن‬ ‫بەگلەیى‌و بۆڵەبۆڵ بەهەڕەشەو‬ ‫چاوسورکردنەوە خۆى دەکاتەوە‬ ‫بەهۆڵەکانى خوێندندا! ئەگەرچى‬ ‫لەزمانى چەند مامۆستایەکەوە‬ ‫ئ��ەوەم بیست کەکار گەیشتوەتە‬ ‫ئەوەى دەستکارى ئەنجامى کۆتاى‬ ‫مامۆستاکانیش‬ ‫هەڵسەنگاندنى‬ ‫دەکرێت! بەڕاستى سەیرە مامۆستا‬ ‫گزى لەمامۆستا دەکات‪ .‬بەهەرحاڵ‬ ‫خوازیارین لەئەمساڵدا ئەم پرۆسەیە‬ ‫زۆر شەفافانەو ڕێک‌و پێک لەناو‬ ‫هۆڵەکانى خوێندندا ئەنجامەکانى‬ ‫ئاشکرابکرێت‬ ‫ه��ەڵ��س��ەن��گ��ان��دن‬ ‫ب��ۆئ��ەوەى بزانرێت کێ پێویستە‬ ‫ل��ەن��او زان��ک��ۆ بمێنێتەوەو ک��ام‬ ‫وان��ە ب��ۆ خوێندکار گرنکەو کام‬ ‫وان��ە پێویستى بەدەستکاریکردن‬ ‫هەیە‪ ،‬نەک شاردنەوەى ئەنجامى‬ ‫ڕاستیەکانى پرۆسەکە‪ ،‬بەوهیوایەى‬ ‫هەموان هاوکاربین بۆ ئەنجامدانى‬ ‫چاکسازى‌و لیژنەى دڵنیایى جۆرى‬ ‫خوێندنیش بەشێوەیەکى باشتر‬ ‫لەپرۆسەکەدا کاربکات‪.‬‬

‫‪7‬‬

‫لە پێشوازى ساڵى نوێى‬ ‫خوێندندا‬ ‫عومەر غواڵمى‬

‫*پێگەى زانکۆى هەڵەبجە ئێستا لە‬ ‫چ ئاستێکدایە؟‬ ‫پێگەى زانکۆمان جارێ زۆر بەهێز‬ ‫نیە لەبەر ئ��ەوەى زانکۆمان هەم‬ ‫لە قۆناغى دروستبوندایە وە هەم‬ ‫پرۆسەى خوێندنیش بەڕێوە دەبات‬ ‫کە ئەمەش خۆى بۆ خۆى کارێکى‬ ‫زۆر زەحمەتە‪ ،‬من ه��ەروەک چەند‬ ‫جارێکیش ووتوومە دەبوایە تەنها‬ ‫ئێمە سەرقاڵى دروستکردنى زانکۆکە‬ ‫بووینایە‪ ،‬لە بەر ئ��ەوە زۆر باشتر‬ ‫دەبوو ئەگەر ئەو فاکەڵتیەى کەسەر‬ ‫بە زانکۆمانە هەر لەژێر بەرپرسیارێتى‬ ‫زانکۆى سلێمانیدا بووایە تا کاتى خۆ‬ ‫ئامادەکردنێکى زۆر باش چ لە ڕووى‬ ‫ستافى ئەکادیمیەوە بێت یان لە ڕووى‬ ‫بیناوە وە زۆر پێداویستیەکانى تریش‪،‬‬ ‫لە ب��ەر ئ��ەوەى تەنانەت ئاهەنگى‬ ‫دەرچوون و پێدانى بڕوانامەش هەتا‬ ‫دوو ساڵى خوێندنى داهاتووش هەر‬ ‫زانکۆى سلێمانى گرتوویەتە ئەستۆ‪،‬‬ ‫ئەو کاتە زۆر بۆ ئێمە ئاسان تر و‬ ‫زووتر زانکۆکەمان دروست دەکرد‪.‬‬ ‫*زانکۆکەتان تا چەند کێشەى بەشە‬ ‫ناوخۆیى خوێندکارانتان هەیە؟‬ ‫تا ئێستا بەشە ناوخۆییەکانمان‬ ‫خ��ان��وى ئ��اس��ای��ى ی���ەو ب��ە ک��رێ‬ ‫گرتومانە بۆ خوێندکاران و سەرجەم‬ ‫پێداویستییەکانمان بۆ دابین کردون‪،‬‬ ‫بەاڵم ئێستا خۆشبەختانە دروست‬ ‫کردنى بینایەکى گەورە کە تواناى‬ ‫لە خۆگرتنى ‪ 500‬خوێندکارى هەیە‬ ‫چۆتە قۆناغى جێبەجێ کردنەوەو‬ ‫بڕیارە لەماوەى یەک ساڵدا تەواو‬ ‫بکرێت وەهەروەها لەسەر بودجەى‬

‫پەرەپێدانى زانکۆکان و پترۆ دۆالر‬ ‫بڕیارە لە ئایندەیەکى نزیکدا بەشە‬ ‫ناوخۆییەک کە ‪ 200‬خوێندکار لەخۆ‬ ‫دەگ��رێ��ت بچێتە قۆناغى جێبەجێ‬ ‫کردنەوە بەم دوو پڕۆژەیەش کێشەى‬ ‫بەشە ناوخۆیى خوێندکارانمان بەهیچ‬ ‫شێوەیەک نامێنێت‪.‬‬ ‫*پ���ێ���دان���ى ب���ەش���ە ن���اوخ���ۆی���ى بە‬ ‫خوێندکاران لەسەر چ بنەمایەکە؟‌‬ ‫ئاشکرایە بەشە ناوخۆیى دەدرێ��ت‬ ‫بەو خوێندکارانەى کە ل��ەدەرەوەى‬ ‫ش��ارەوە دێنە ناو هەڵەبجە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ب��ەه��ۆى نەبوونى بەشە ناوخۆیى‬ ‫تایبەت بە زانکۆوە هەوڵمانداوە ئەو‬ ‫خوێندکارانەى دەوروبەرى هەڵەبجە‬ ‫خۆیان هاتوچۆ بکەن و دەرماڵەى‬ ‫هاتوچۆ دەیانگرێتەوە‪ ،‬بەاڵم وەک‬ ‫ئاماژەم پێکرد لە پاش ساڵێکى دى‬ ‫ئەو کێشەیەشمان نامێنێت‪.‬‬ ‫*جگە لە وەزارەت��ى خوێندنى بااڵ‬ ‫و توێژینەوەى زانستى ئەو وەزارەت‬ ‫و دەزگایانەى‪ ،‬کە هاوکارتانن لە‬ ‫سەرخستنى ئیش و کارەکانتان کێن؟‬ ‫سەبارەت بە یارمەتى دانمان جگە لە‬ ‫وەزارەت��ى خوێندنى بااڵ وەزارەت��ى‬ ‫دارایى و ئابوورى بە هەموو توانایەوە‬ ‫پشتگیرى بەهێزمان ب��ووە و وە‬ ‫هەتا ئێستاش ئەوپشتگیریە هەر‬ ‫بەردەوامە‪ ،‬وە دەتوانم بڵێم زۆربەى‬ ‫زۆرى ستافى وەزارەت����ى دارای���ى‬ ‫هاوکارمانن‪.‬‬ ‫وە لە داهاتوویەکى نزیکدا چەندین‬ ‫هەواڵى گەشەکردنى زانکۆمان باڵو‬ ‫دەکەینەوە‪‌.‬‬

‫وەزارەتی پەروەردە‪:‬‬

‫بەپێی سی ڤی پۆستی بەڕێوەبەری گشتی‬ ‫سلێمانی دادەنرێت‬

‫ئا‪~ :‬‬

‫وەزارەت��������ى پ��������ەروەردە لە‬ ‫ڕاگەیاندراوێکدا ئاماژە بۆ ئەوە‬ ‫دەک���ات ل��ە ئایندەیەکى نزیکدا‬ ‫پ��ۆس��ت��ى ب���ەڕێ���وەب���ەرى گشتى‬ ‫پ��ەروەردەى سلێمانى دەستنیشان‬ ‫دەکرێت بە شێوەیەکى شەفاف» ‪.‬‬ ‫پ���رۆس���ەی وەرگ��رت��ن��ى‬ ‫س���ی���ڤ���ی���ی���ەک���ان���ى‬ ‫داواکارانى پۆستى‬ ‫ب���ەڕێ���وەب���ەری‬ ‫گ�����ش�����ت�����ی‬ ‫پەروەردەکانی‬ ‫س��ل��ێ��م��ان��ی و‬ ‫گ���ەرم���ی���ان‪،‬‬ ‫ب�����ەوپ�����ەڕی‬ ‫شە فا فیە تە و ە‬ ‫ئەنجامدراوە‌‪.‬‬ ‫ئ����ەم����ە دەق�����ى‬ ‫ڕاگەیاندراوەکەیە‬ ‫پ���رۆس���ەى وەرگ��رت��ن��ى‬ ‫سیڤییەکانى داواکارانى ئەم دوو‬ ‫پۆستە ب��ەوپ��ەڕى شەفافیەتەوە‬ ‫ئەنجامدراوەو دوا کات بۆ وەرگرتنى‬ ‫سى ڤییەکان بۆ پۆستى بەڕێوەبەرى‬ ‫گ��ش��ت��ى پ�������ەروەردەى گ��ەرم��ی��ان‬ ‫ڕۆژى ‪ ٢٠١٢/٨/١‬و ب��ۆ پۆستى‬

‫ب��ەڕێ��وەب��ەرى گشتى پ���ەروەردەى‬ ‫سلێمانى ‪ ٢٠١٢/٨/١٥‬بوو‪ ،‬دواتر‬ ‫لێژنەیەک پێکهێنرا بەئەندامیەتى‬ ‫ن��وێ��ن��ەرى پ��ارێ��زگ��اى سلێمانى و‬ ‫نوێنەرى ئیدارەى گەرمیان کە ئێستا‬ ‫ئەم لێژنەیە کارى هەڵسەنگاندن و‬ ‫هەڵبژاردنى باشترین سى ڤى و‬ ‫بەپێى مەرجەکانى ڕاگەیاندراو‬ ‫بۆ پۆستى بەڕێوەبەرى‬ ‫گشتى پەروەردەى‬ ‫گ�����ەرم�����ی�����ان‬ ‫ئ��ەن��ج��ام��داوە‪،‬‬ ‫چا و پێکە و تن‬ ‫ب����ۆ چ����وار‬ ‫ک����ان����دی����د‬ ‫ل�����ە ڕۆژى‬ ‫‪٢٠١٢ /٨ /٢٨‬‬ ‫ئ�����ەن�����ج�����ام‬ ‫دەدرێت‪.‬‬ ‫س����ەب����ارەت بە‬ ‫پۆستى ب��ەڕێ��وەب��ەرى‬ ‫گشتى پ����ەروەردەى سلێمانیش‬ ‫ئەوا دواى تەواوبوونى کارى لێژنەى‬ ‫پێکهێنراو‪ ،‬لە داهاتوویەکى نزیکدا‪،‬‬ ‫چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەو پاڵێوراوانە‬ ‫دەکرێت کە ت��ەواوى مەرجەکانیان‬ ‫تێدایە بۆ وەرگرتنى ئەم پۆستە‪.‬‬

‫لە کاتى دەستپێکردنەوەى ساڵى‬ ‫نوێى خوێندن‪ ،‬پێویستە وەزارەتى‬ ‫پ���ەروەردە کەڵک وەرگ��رێ��ت لەو‬ ‫کەموکوڕییانەى ک��ە ل��ە ساڵى‬ ‫ڕابردوو لە ناوەندەکانى خوێندندا‬ ‫ه��ەب��ووە‪ ،‬بۆیە هەرلەسەرەتاى‬ ‫دەس��پ��ێ��ک��ى خ��وێ��ن��دن��ەوە ئ��ەو‬ ‫کەموکوڕى و گرفتانە چارەسەر‬ ‫بکات تا ئاستەنگەکانى نەبنە‬ ‫بەربەست ل��ەب��ەردەم سیستەمى‬ ‫نوێى خوێندن کە لە ئێستادا ئەو‬ ‫سیتەمە جێبەجێ دەک��رێ��ت لە‬ ‫هەرێمى کوردستان ئومێدى ئەوەى‬ ‫لەسەر دانراوە کە ببێتە نمونەیەکى‬ ‫جوان و پێشکەوتوو بۆ عێراق و‬ ‫پێگەیاندنى نەوەیەکى بەتوانا بۆ‬ ‫هەرێمى کوردستان‪.‬‬ ‫چ����ارەس����ەرک����ردن����ى گ��رف��ت��ە‬ ‫پەروەردەییەکان پێویستى بەوەیە‬ ‫لەسەرتاى خوێندنەوە نەهێڵرێت و‬ ‫ئامادەکارى تەواو بکرێت بۆ ساڵى‬ ‫نوێى خوێندن هەر لە وەرگرتنى‬ ‫خوێندکارانى نوێى بنەڕەتى کە‬ ‫ت��ازە پەیوەندى بە ناوەندەکانى‬ ‫خوێندنەوە دەکەن ڕێگاو شوێنى‬ ‫تایبەتیان بۆ بکاتەوە تا گرفت‬ ‫لەو قۆناغە هەستیارەى منداڵدا‬ ‫دروس��ت نەبێت و بە دەروونێکى‬ ‫ئاساییەوە مندااڵن پەیوەندى بکەن‬ ‫ب��ە ن��اوەن��دەک��ان��ى خوێندنەوە و‬ ‫ژینگەیەکى لەباریان بۆ دابینبکرێت‬ ‫لە پرۆسەى خوێندندا‪.‬‬ ‫ه��ەروەه��ا وەزارەت����ى پ���ەروەردە‬ ‫ئامادە کارى بکات بۆ قۆناغەکانى‬ ‫ترى خوێندن کە سااڵنى ڕابردوو‬ ‫هەندێ جار لە ناوچەکانى هەرێمى‬ ‫کوردستان خوێندکاران بێبەش‬ ‫دەبوون لە خوێندن بە هۆى نەبونى‬ ‫خوێندنگا و مامۆستاى پێویست‬ ‫یان هەندێک خوێندکار ئارەزوویان‬ ‫هەبوو لەو خوێندنگاى کە خۆیان‬ ‫مەبەستیانە درێ��ژە بە خوێندن‬ ‫بدەن‪ ،‬بەاڵم لەبەر نەبونى جێگا‬ ‫ئەو خواستەیان نەدەهاتە دى وەک‬ ‫ئەو خوێندکارانەى کە دەرچوون‬ ‫بۆ قۆناغى حەوت و قۆناغى دەى‬ ‫ئامادەیى‪ ،‬بۆیە گرنگە ئامادەسازى‬ ‫بکرێت بۆ ئەو خوێندکارانەى کە لە‬ ‫خوێندنگەیەکەوە دەگوێزرێنەوە بۆ‬ ‫خوێندنگایەکى تر‪.‬‬ ‫ئ���ەوەى زۆر گرنگە ل��ە ساڵى‬ ‫ن���وێ���ى خ��وێ��ن��دن��دا وەزارەى‬ ‫پەروەردە گرنگى پێبدات ئەم سى‬ ‫الیەنەیە (دابینکردنى پەرتووکی‬ ‫پرۆگرامەکان لەسەرتاى دەسپیکى‬ ‫خوێندندا و دابینکردنى مامۆستا‬ ‫و ب��ی��ن��اى خ��وێ��ن��دن) ل��ەس��ەت��اى‬ ‫ساڵى نوێى خوێندن مامۆستا‬ ‫دابمەزرێنێت و گواستنەوە بۆ‬ ‫مامۆستا بکات بۆ ئەوەى کاریگەرى‬ ‫لەسەر خوێندکاران دروست نەکان‬ ‫و ب��ۆ ئ��ەم مەبەستە پێویستە‬ ‫لیژنەى ب��ااڵى دام��ەزران��دن پێش‬ ‫هەموو وەزارەتەکان دامەزراندنى‬ ‫وەزارەتى پەروەردە ڕابگەیەنێت‪.‬‬ ‫بیناى خوێندنگە تازەکان بە ڕووى‬ ‫خوێندکاراندا بکاتەوە کە سااڵنە‬ ‫ژمارەیەک خوێندنگا دەکرێتەوە‬ ‫پێویستە ئ��ەو بینایانە بخرێنە‬ ‫خ��زم��ەت پ��رۆس��ەى خوێندنەوە‬ ‫لەسەرەتاى ساڵى خوێندنەوە نەک‬ ‫پاش چەند مانگێک لە خوێندن‬ ‫خوێندنگا بە ڕووى خوێندکاراندا‬ ‫بکرێتەوە‪.‬‬ ‫پ��ێ��دان��ى پ��رۆگ��رام��ەک��ان ب��ە بێ‬ ‫ک��ەم��وک��وڕى ب��ە خوێندکاران لە‬ ‫سەرەتاى دەوام گرنگ و پێویستە‬ ‫ک��ارێ��ک��ى ئ��ی��ج��اب��ى دەب��ێ��ت بۆ‬ ‫خوێندکاران‪.‬‬ ‫کاتێک ئەمانە ئەنجام درا لە‬ ‫الیەن وەزارەت��ى پ��ەروە��دەوە ئەو‬ ‫ک��ات سیستەمى نوێى خوێندن‬ ‫بەشێوەیەکى باش دەچێتە بوارى‬ ‫جێبەجێکردنەوە و ئامانجى خۆى‬ ‫دەپێکێت‪.‬‬


‫‪8‬‬

‫| ساڵی ‪ | 32‬ژماره ‪ | 2012/08/28 | 715‬سێشەممە‬

‫کورد لە میدیاکانەوە‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫مــادەی ‪ 140‬و ئــایـــنــــدەی کــــەرکــــوک‬

‫ئاڵوگۆڕە ناوخۆییەکانی عێراق‪،‬‬ ‫پ��ەی��وەن��دی��ی��ە دەرەک��ی��ی��ەک��ان��ی‬ ‫واڵت��ان��ی ن��اوچ��ەک��ە دەخ��ات��ەژێ��ر‬ ‫کاریگەریی خۆیەوە‪ .‬ئێران بەهۆی‬ ‫چاالکییە ناوکییەکانەوە لەالیەن‬ ‫واڵتەیەکگرتووەکانەوە هەڕەشەی‬ ‫لێدەکرێت‪ .‬دۆسییەی شڵەژانى‬ ‫ن��اوخ��ۆی��ى س���وری���ای خستۆتە‬ ‫بارودۆخێکی هاوشێوەی لیبیا و‬ ‫میسرەوە‪.‬‬ ‫ت��ورک��ی��ا ب��ۆ پ��وچ��ەڵ��ک��ردن��ەوەی‬ ‫لەشاخی‬ ‫چاالکییەکانی(‪)PKK‬‬ ‫(ق��ەن��دی��ل) ل��ەالی��ەک��ەوە ل��ەگ��ەڵ‌‬ ‫وی�لای��ەت��ە ی��ەک��گ��رت��ووەک��ان لە‬ ‫پەیوەندیدایەو لەالیەکیترەوە لەگەڵ‌‬ ‫بارزانی سەرۆکی پارتی دیموکراتی‬ ‫کوردستاندا‪.‬‬ ‫لەگەڵ‌ زی��ادب��وون��ی هەڕەشەکانی‬ ‫واش��ن��ت��ۆن ل��ەب��ەرام��ب��ەر ت���اران‪،‬‬ ‫ئ��ێ��ران خ��ۆی ل��ە تورکیا نزیکتر‬ ‫دەک��ات��ەوە‪ .‬ت��اران بەتایبەتی بۆ‬

‫بەگژداچوونەوەی (‪ )PKK‬لەگە ‌ڵ‬ ‫پێشنیازی هاریکاریی بۆ ئەنقەرە‪،‬‬ ‫دەرب����ارەی هەوڵەکانی خ��ۆی بۆ‬ ‫بەگژداچوونەوەی ئەندامانی ئەم‬ ‫گروپە لە خاکی ئێرانیشدا دەدوێ‌‪.‬‬ ‫هەڵوێستى ئێران بەنەگۆڕ ماوەتەوەو‬ ‫پێى وای��ە هیچ کەسێ‌ ناتوانێ‌ لە‬ ‫ب��اک��وری عێراقدا‪ ،‬کوردستانێکی‬ ‫سەربەخۆ دروست بکات‪ ،‬بەتایبەت‬ ‫کە سوریاش هەروەک تورکیا ناکۆکن‬ ‫لەگەڵ‌ پێکهێنانی کوردستانێکی‬ ‫سەربەخۆ لە عێراقدا‪.‬‬ ‫ئەگەرچی تورکیا لە هەڵوێستەکانی‬ ‫ئ��ێ��ران ل��ەه��ەم��ب��ەر (‪‌)PKK‬و‬ ‫دەوڵ���ەت���ی س��ەرب��ەخ��ۆی ک���وردی‬ ‫مەمنون‌و ڕازیە‪ ،‬لەبارەی چاالکییە‬ ‫ئەتۆمییەکانی ئ��ەم واڵت��ەش��ەوە‪،‬‬ ‫تارانی بۆ بیرکردنەوە بانگهێشت‬ ‫ک�����ردووە‪ .‬ئ��ەن��ق��ەرە ل��ەه��ەم��ب��ەر‬ ‫(‪)PKK‬دا لەالیەکەوە چاوەڕوانی‬ ‫تێڕوانینی ویالیەتەیەکگرتووەکانەو‬

‫لەالیەکیترەوە ب��ەدواداچ��وون بۆ‬ ‫دیدگاکانی بارزانی دەکات‪ .‬لەگەڵ‌‬ ‫خۆچڕکردنەوەی ئەنقەرە لەسەر‬ ‫مەسەلەی (‪ ،)PKK‬پێشبینی‬ ‫دەک��رێ جەختکردنەوەی سەرۆکی‬ ‫پ��ارت��ی دی��م��وک��رات��ی ک��وردس��ت��ان‬ ‫ل��ەس��ەر م��ەس��ەل��ەی کەرکوکیش‬ ‫لەزیادبووندابێت‪،‬‬ ‫هەنوکە بەپشتبەستن بە ماددەی‬ ‫(‪)140‬ی دەس���ت���وری ع��ێ��راق‪،‬‬ ‫سەرکردەکانى کورد دەڵێن کەرکوک‬ ‫ب��ەم��زووان��ە دەخرێتەسەر بازنەی‬ ‫سەرپەرشتی ک��ورد‪ ،‬ئەگەرچی لە‬ ‫دەستوری کاتی عێراقدا پێشبینی‬ ‫ک���راب���وو ک���ەرک���وک ب��ەش��ێ��وەی‬ ‫ناوچەیەکی تایبەت بەڕێوەببردرێت‪،‬‬ ‫بەپێی ماددەکە‪ ،‬دەبێ‌ لە کەرکوک‬ ‫س��ەرژم��ێ��ری دان��ی��ش��ت��وان ئەنجام‬ ‫بدرێت‌و دوای کۆتایی سەرژمێری‪،‬‬ ‫ڕیفراندۆم لەم ناوچەیەدا ئەنجام‬ ‫ب��درێ��ت‪ ،‬ئ��ەو ڕی��ف��ران��دۆم��ەی کە‬

‫چارەنوسی بەڕێوەبردنی کەرکوک‬ ‫وابەستەی دەرەنجامەکەی دەبێت‪.‬‬ ‫ه��ۆک��اری دڵ��ن��ی��اب��وون��ی ک���ورد لە‬ ‫لکاندنی ک��ەرک��وک بەکوردستانی‬ ‫عێراقەوە‪ ،‬ئاڵوگۆڕی دانیشتوانی‬ ‫ئەم ناوچەیەیە‪ ،‬ئەو ئاڵوگۆڕانەی‬ ‫کە لە ساتی بەرزکردنەوەی ئاستی‬ ‫کوردەکاندایە بۆ ئاستی زۆرینە‪.‬‬ ‫ئەم پرۆسیسە بۆتەمایەی ئەوەی‬ ‫ئەنجامی ڕی��ف��ران��دۆم��ی ئایندەی‬ ‫ک��ەرک��وک لەئێستاوە دی��ار بێت‪.‬‬ ‫ئەنقەرەش کە مەسەلەی کەرکوک‬ ‫وەک هێڵی سوری خۆی دادەنێت‪،‬‬ ‫تائێستا نەیتوانیوە لە ئاڵوگۆڕەکانی‬ ‫ئ��ەم ن��اوچ��ەی��ەدا ببێتە چاوگەی‬ ‫کاریگەرییەکان‪ .‬ئێستا تورکیا‬ ‫چاوەڕوانی ئەوە دەکات ڕیفراندۆمی‬ ‫دەستنیشانکردنی کەرکوک نەک‬ ‫ت��ەن��ه��ا ل���ەم ن��اوچ��ەی��ەدا بەڵکو‬ ‫لەسەرتاسەری عێراقدا بەڕێوەبچێت‪،‬‬ ‫ل��ەب��ەرئ��ەوەی ل��ەو هەلومەرجەدا‬

‫ک��وردی دەنێن‪ .‬سەرۆکی کۆلێژی‬ ‫ئابوری زانکۆی کەرکوک‌و وتەبێژی‬ ‫بونیادی کەرکوک (د‪ .‬ماهیر نەقیب)‬ ‫دەڵ��ێ��ت‪«:‬ت��ائ��ەوک��ات��ەی ک��ەرک��وک‬ ‫ن��ەب��ۆت��ە بەشێک ل��ە ک��وردس��ت��ان‪،‬‬ ‫گروپە سیاسییەکانی کورد هەنگاو‬ ‫بۆ ڕاگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆ‬ ‫نانێن‪ .‬ئەوان مەبەستیانە لە کۆتایی‬ ‫کارەکەدا‪ ،‬کەرکوک بکەنە پایتەختی‬ ‫کوردستان‪ .‬لەکاتێکدا هێنانەدی ئەو‬ ‫بارودۆخە‪ ،‬سەدان هەزار تورکمانی‬ ‫خەڵکی کەرکوک کە س��ەدان ساڵە‬ ‫لەم ناوچەیەدا نیشتەجێن‪ ،‬بۆ سێ‌‬ ‫ب��ەش داب��ەش دەک��ات‪ :‬هەندێکیان‬ ‫کە ئ��ەگ��ەری شوێنگۆڕکێیان نییە‬ ‫لەگەڵ‌ مانەوەیان لەکەرکوک لەناو‬ ‫دانیشتوانە کوردەکاندا دەمێنەوە‌و‬ ‫تورکمانەکانیتریش یان ڕێگەی بەغداد‬ ‫دەگرنەبەر یا بۆ تورکیا دەچن»‪.‬‬

‫ئەگەری ئەوە هەیە کەرکوک لەبری‬ ‫لکاندنی ب��ەک��وردس��ت��ان��ەوە وەک‬ ‫ناوچەیەکی سەربەخۆی ژێرچاودێری‬ ‫بەغداد بەڕێوەببردرێت‪.‬‬ ‫ئەگەرچی ئەنقەرە بۆ بەدیهێنانی‬ ‫ئەم خواستە هەوڵی داوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هاتنەدیشی زۆر سەختە‪ .‬هەنوکە‬ ‫سەرکردەکانى ک��ورد لە باکورى‬ ‫عێراق وا ڕەفتار دەکەن کە گوایە‬ ‫بەڵێنی کەرکوکیان لە بەرپرسانی‬ ‫ک��ۆش��ک��ی س��پ��ی وەرگ����رت����ووە‪.‬‬ ‫تورکمانەکانی کەرکوکیش وردە‬ ‫وردە ئومێدی خ��ۆی��ان ل��ەدەس��ت‬ ‫دەدەن‪ ،‬ئەوان لەوە تێگەیشتوون کە‬ ‫ئەو گۆڕانکارییانەی لە دیمۆگرافیای‬ ‫ناوچەکەدا ڕوودەدەن بە قازانجی‬ ‫کوردەکانە‪.‬‬ ‫تورکمانەکان لەوبڕوایەدان کەدوای‬ ‫لکاندنی کەرکوک بە کوردستانی‬ ‫عێراقەوە‪ ،‬ک��وردەک��ان هەنگاو بۆ * محەمەد یەڵماز‬ ‫ڕاگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆی سەرچاوە‪ :‬ڕۆژنامەی (میللیەت)ی تورکی‬

‫№‬

‫کورد و خەونێکی مایەپووچی تورکیا‬

‫ڕۆژن��ام��ەى (ل���ۆس ئەنجلس تایمز)ى‬ ‫ئەمریکى نوێترین ڕاپۆرتى خۆى لەبارەى‬ ‫ئەگەرەکانى ڕاوەستاندنى گفتوگۆى نێوان‬ ‫تورکیا‪ -‬یەکێتى ئەوروپا باڵوکردەوە‪.‬‬ ‫لەم ڕاپۆرتەدا هاتووە‪ :‬پەیوەستبوونى تورکیا‬ ‫بە یەکێتى ئەوروپاوەو ئەو گفتوگۆیانەى‬ ‫لەم دوادواییەدا لە لۆکسامبۆرگ ئەنجام‬ ‫درا‪ ،‬لەوانەیە بەهۆى ناکۆکییەکانى نێوان‬ ‫تورکیا‪ -‬یەکێتى ئەوروپا لەسەر کێشەى‬ ‫قوبرس‌و پێشێلکردنى مافى کوردەکان‬ ‫لەواڵتەکەیدا بەرەو زیادبوون بچێت‪.‬‬ ‫هەروەها ڕۆژنامەکە ئاشکراى کردووە‪ :‬بەرلە‬ ‫بەڕەسمى ناسینى دورگەى قوبرس لەالیەن‬ ‫تورکیاوەو چاککردنى ڕەوشى مافى مرۆڤ‌و‬ ‫نەتەوەو کەمینەکانى ژێر دەستى تورک‪،‬‬ ‫پێناچێت تورکیا بتوان ‌ێ بچێتە یەکێتى‬ ‫ئەوروپاوەو تەنانەت ڕەنگە بۆ هەمیشە‪،‬‬ ‫خەونى بەئەندامبوونەکەى لەدەست بدات‪،‬‬ ‫چونکە تائێستاش سیاسەتێک بەسەر‬ ‫ڕێنوێنى سیاسیانەى تورکیادا زاڵە کە‬ ‫سیاسەتى گورگە بۆرەکانە و ئامادە نین‬ ‫ماف بدەنە نەتەوە و کەمینە ناتورکەکان‬ ‫کە لە تورکیادا دەژین‪ .‬یەکێتى ئەوروپاش‬ ‫چ��ەن��دی��ن ج��ار ئ���ەوەى ب��ە ف��ەرم��ى بە‬ ‫بەرپرسانى تورکیا ڕاگەیاندووە «بەهیچ‬

‫شێوەیەک واڵتێک بە ئەندام قبوڵ ناکەن کە‬ ‫پێشێلکاریى لە مافەکانى مرۆڤدا بکات»‪.‬‬ ‫بەپێى ڕاپۆرتەکانى ڕێکخراوى هیومان‬ ‫ڕایتس وۆچ‪ ،‬سااڵنە ژمارەیەکى زۆرى‬ ‫ک��ورد ل��ەس��ەر داخ��وازی��ی��ە ن��ەت��ەوەی��ى و‬ ‫کلتورییەکانیان‪ ،‬ڕووبەڕووى سزاى توندى‬ ‫دادگا تایبەتی و گشتییەکان دەبنەوە‪ ،‬واتا‬ ‫بەهیچ شێوەیەک هاواڵتییە ناتورکەکان‬ ‫مافێکى یەکسانیان لەگەڵ تورکەکاندا‬ ‫نییە‪ ،‬ئەم مامەڵەکردنانەى دەسەاڵتدارانى‬ ‫تورکیاش هەرگیز لەگەڵ پێوەرە باوەکانى‬ ‫یەکێتى ئەوروپادا یەکانگیر نییە‪ ،‬بەڵکو‬ ‫یەکێتى ئ��ەوروپ��ا ڕەخ��ن��ەى توندیشى‬ ‫لەسەر ئەو پێشێلکارییانە ئاراستەى‬ ‫ئەنقەرە ک���ردووە‪ .‬خەونى تورکیا بۆ‬ ‫هەنگاونان ب��ەرەو دەروازەى یەکێتى‬ ‫ئەوروپا و قبوڵبوونى وەک ئەندامێک‪،‬‬ ‫بەبێ پەیڕەویى لە ستانداردەکانى یەکێتى‬ ‫ئەوروپا کە لەسەر جاڕنامەى جیهانى بۆ‬ ‫مافەکانى مرۆڤ بونیاتنراوە‪ ،‬خەونێکی‬ ‫مایەپووچە‪.‬‬ ‫ه���ەروەه���ا ئ���ەم ڕۆژن���ام���ەی���ە‪ ،‬دەق��ى‬ ‫دواڕاپۆرتى یەکێتى ئەوروپاى سەبارەت‬ ‫ب��ە مەرجەکانى قبوڵکردنى تورکیا‬ ‫لەم یەکێتییەدا‪ ،‬ب�ڵاوک��ردەوە و تیایدا‬

‫هاتووە‪«:‬دواى تێپەڕبوونى چەندین سا ‌ڵ‬ ‫بەسەر ئەگەرى پەسەندکردنى ئەندامێتى‬ ‫تورکیا لەیەکێتى ئ��ەوروپ��ادا‪ ،‬هێشتا‬ ‫گۆڕانکارییەکى دڵخۆشکەر لەو واڵتەدا‬ ‫ڕووى نەداوە تاوەکو ببێتە بنەمایەک بۆ‬ ‫دەستپێکردنەوەى جددیانەى گفتوگۆکانى‬ ‫ه��ەردووال‪ .‬گرنگترین ئەو لەمپەرانەش‬ ‫کە تورکیا هەنگاوى باشى بۆ نەناوە‪،‬‬ ‫مەسەلەى چارەسەرکردنى کێشەى کوردو‬ ‫یەکالکردنەوەى ملمالنێکانییەتى لەسەر‬ ‫قوبرس»‪.‬‬ ‫ل���ە ب���ەش���ى ت��ای��ب��ەت ب���ە ک��ێ��ش��ەى‬ ‫ک��ورد‪ ،‬ڕاپ��ۆرت��ەک��ەى یەکێتى ئەوروپا‬ ‫دەڵ��ێ��ت‪«:‬ت��ائ��ێ��س��ت��اش پێشێلکردنى‬ ‫مافەکانى هاواڵتیانى کورد لەتورکیادا‬ ‫بەرەو بەرزبوونەوە دەچێت‪ ،‬قسەکردن‬ ‫بەزمانى کوردى‌و خوێندن‌و بوونى میدیاى‬ ‫ک��وردى بەتوندترین شێوە قەدەغەیە‪.‬‬ ‫ت��ەن��ان��ەت س��وپ��اى ت��ورک��ی��ا خ��ۆى بۆ‬ ‫هێرشکردنە سەر باکورى عێراقیش ئامادە‬ ‫ک��ردووە‪ ،‬هەربۆیەشە ئەگەر دەوڵەتەکە‬ ‫لەسەر ئەم سیاسەتانە ب��ەردەوام بێت‪،‬‬ ‫ئەوا گفتوگۆکانمان لەگە ‌ڵ تورکیادا الواز‬ ‫دەبن چونکە یەکێتییەکەمان خوازیارى‬ ‫چارەسەرى ئاشتیانەى کێشەى کوردە»‪.‬‬

‫چارەنووسی کوردانی سوریا و شەڕى ناوخۆیى‬

‫لە چوارچێوەى بایەخدانەکانى بە کێشەى‬ ‫ک���ورد‪ ،‬ڕۆژن��ام��ەى (س��ەن��دەى تایمز)‬ ‫بەشێکى لە لێکۆڵینەوەیەکى (جۆزیف‬ ‫بۆرانکاتى)ى ب�ڵاوک��ردۆت��ەوە کە تیادا‬ ‫باس لە کێشەى جیابوونەوەى کورد‌و‬ ‫مەسەلەى سوریا دەکات‪ ،‬لێکۆڵینەوەکە‬ ‫بەسەر چەند تەوەرەیەکدا دابەش کراوەو‬ ‫ت��ەوەرەی��ەک��ی��ان تایبەتە ب��ە ک��ورد لە‬ ‫سوریا و ڕێگاچارەسەرە ڕاستەقینەکانى‬ ‫کێشەى سوریا لە نێوان کوردو حکومەتى‬ ‫دیمەشقدا‪.‬‬ ‫لە سەرەتاى لێکۆڵینەوەکەدا هاتووە‪:‬‬ ‫ماوەیەکە جەنگێکى ناوخۆیى لە نێوان‬ ‫الیەنە ئۆپۆزسیۆنەکان و حکومەتەکەى‬ ‫بەشار ئەلئەسەد لە سوریا هەڵگیرساوە‪،‬‬ ‫ک��وردەک��ان��ی��ش زۆرت���ری���ن پێکهاتەى‬ ‫ئۆپۆزسیۆنى ڕاستەقینەى واڵتەکە‬ ‫پێکدەهێنن‪ ،‬ڕەن��گ��ە ئ��ەم ش��ۆڕش��ەى‬ ‫سوریاى گرتۆتەوە ببێتەمایەى مافدان بە‬ ‫کورد بەمەرجێ داواى جیابوونەوە نەکات‬ ‫نەوەک ڕایگشتى عەرەبى بەگژیدا بچنەوە‪.‬‬ ‫لەپێناو مانەوەى کورد لە چوارچێوەى‬ ‫س��وری��ادا‪ ،‬دەب�� ‌ێ ش��ارە کوردییەکانى‬

‫سوریا بە چەند مەرجێک ببەسترێنەوە‬ ‫بە دیمەشقەوە‪ ،‬گرنگترین مەرجیش‬ ‫ئ��ەوەی��ە ک��ە ک���وردەک���ان ڕازى بن‬ ‫دەس��ەاڵت��ى ن��اوەن��دى ل��ە دیمەشق‬ ‫دەسەاڵتى بەسەر هەرێمە کوردییەکاندا‬ ‫هەبێت و کوردیش مافى ئۆتۆنۆمى‬ ‫لە چوارچێوەى س��وری��ادا وەربگرن‪.‬‬ ‫ل��ەڕووى ئابوریشەوە تەنها پشکێک‬ ‫لە داهاتى نەوتى ناوچە کوردییەکان‬ ‫بدرێتە حکومەتى دیمەشق و ئەویتر بۆ‬ ‫خودى ناوچە کوردییەکا سەرف بکرێت‬ ‫تا ل��ەو هەژارییە ڕزگارییان ببێت‪.‬‬ ‫هەرچەندە دیمۆگرافیاى کوردستانى‬ ‫سوریا بەهۆى سیاسەتە یەک لەدواى‬ ‫ی��ەک��ەک��ان��ى دەوڵ��ەت��ى دیمەشقەوە‬ ‫گۆڕاوەو تەنانەت ئێستا کوردەکانیش‬ ‫لە شارە کوردییەکاندا گیروگرفتیان‬ ‫زۆرە‪ ،‬ب��ەاڵم مەسەلەى م��اف بەالى‬ ‫کوردەکانەوە هەستیارەو ئامادە نابن‬ ‫هیچ ڕێککەوتنامەیەکى سیاسى لەگەڵ‌‬ ‫دەوڵەتى دیمەشق مۆر بکەن ئەگەر‬ ‫مافى ئۆتۆنۆمی تیادا نەبێت‪.‬‬ ‫هەروەها ئەم لێکۆڵینەوەیە ئاماژە بۆ‬

‫ئەوە دەکات کە دەبێ‌ کوردەکان دڵنیا‬ ‫بکەنەوە ڕێگەى جیابوونەوە نەگرنەبەر‪،‬‬ ‫چونکە ئ��ەم��ە ش���ەڕى ن��اوخ��ۆی��ى لە‬ ‫سوریا هەڵدەگیرسێنێت‌و دەوڵەتانى‬ ‫ئێران‌و تورکیاش ڕازى نابن‪ ،‬باشترین‬ ‫ڕێگاچارەش پیادەکردنى فیدراڵییەتێکە‬ ‫کە سوریا دابەش بکات بەسەر نەتەوە‬ ‫پێکهێنەرەکانیدا‪.‬‬ ‫وێ��ڕاى هەڵگیرساندنى شۆڕشیش لە‬ ‫سوریا‪ ،‬هێشتا ک��ورد بە نیگەرانى‌و‬ ‫دوودڵ��ی��ی��ەوە دەن��ۆڕن��ە ه��ەم��وو ئەو‬ ‫جۆرە بەڵێن‌و ڕێککەوتنامەیەک لەگەڵ‬ ‫دەسەاڵتدارانى ئێستاى بەشار ئەسەد‬ ‫تا دەگاتە دەس��ەاڵت��داران��ى ئایندە و‬ ‫ئۆپۆزسیۆنى ئێستا‪ ،‬بەڵگەى ئەوەش‬ ‫بۆ ئەو تێڕوانینەیان دەهێننەوە کە‬ ‫زۆرجار بەڵێننامە لە نێوان هەردووالدا‬ ‫هەبووەو دواتر پێشێل کراون‪ .‬لەگەڵ‬ ‫ئ��ەم ڕاستیانەشدا دۆزى ک��ورد لە‬ ‫سوریا مەسەلەیەکى ئاڵۆزەو پێویستى‬ ‫ب��ە چ��ارەس��ەرێ��ک��ى نێودەوڵەتیانە‬ ‫و دەس����ت����وەردان����ى ڕێ���ک���خ���راوە‬ ‫نێودەوڵەتییەکان هەیە‪.‬‬


‫کۆمەاڵیەتی‬

‫سێشەممە | ‪ | 2012/08/28‬ژماره ‪ | 715‬ساڵی ‪| 32‬‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫ئافرەتێک‪ :‬بۆیە ئافرەت گرنگى بە مۆدە دەدا لەبەرئەوەى جوان دەرکەوێ لە شوێنى کارەکەى‬ ‫خاوەن کەمالیاتێک‪:‬‬

‫کچان لە کوڕان زیاتر گرنگى بە مۆدە دەدەن‬

‫ئا‪ :‬باخان سەاڵح‬

‫مۆدە و السلیکردنەوە الى مرۆڤەکان‬ ‫دەبینرێت لە هەموو توێژەکان‪،‬‬ ‫بەاڵم گرنگیدانى کچان لە ئاستێکى‬ ‫بەرزدایە لە چاو توێژو و تەمەنەکانى‬ ‫تر ئەمەش ڕەنگە پەیوەندى بە بارى‬ ‫دەروونى کچانەوە هەبێت‪.‬‬ ‫کچان لە هەموو کۆمەڵگاکان‬ ‫گرنکى بە مۆدە دەدەن‬ ‫ش��ی�لان ک��ەری��م‪ ،‬خ��وێ��ن��دک��ار وتى‬ ‫کچان هەمیشە خواستیان لەسەر‬ ‫شتى نوێیە و ئ����ارەزوو دەک��ەن‬ ‫پۆشاکێک بپۆشن کە ج��وان بێت‬ ‫بە شێوەیەک بێت سەرنجى ڕاکێش‬ ‫بێت ئەمە پەیوەندى تەنها بە کچانى‬ ‫کۆمەڵگاکەى خۆمانەوە نییە‪ ،‬بەڵکو‬ ‫لە زۆربەى کۆمەڵگاکانى دوونیا کچان‬ ‫لە بەرکردنى پۆشاکو و گرنگیدان‬ ‫بە سیمایان جیا دەک��رێ��ن��ەوە لە‬ ‫ڕەگەزى نێرینە‪.‬‬ ‫وتیشى کچان گرنگى تایبەت دەدەن‬ ‫بە مۆدە بە تایبەت ئەو پۆشاکانەى‬ ‫کە دێتە بازاڕەوە‪ ،‬پۆشاکى دەرەوەن‬ ‫و سیمایەکى جوان دەبەخشن‪.‬‬ ‫گرنگە کچان گرنگى بە پۆشینى‬ ‫جلوبەرگ بدەن‬ ‫نیاز کەمال‪ ،‬خوێندکار وتى گرنگە‬ ‫کچان و ئافرەتان بایەخ بە پۆشینى‬ ‫جل و بەرگ بدەن و لەسەر مۆدە‬ ‫بچن‪ ،‬بەاڵم بەمەرجێک کاریگەرى‬

‫№‬

‫لەسەر ئابووریان دانەنێت ببێتە‬ ‫هۆى زی���ادەڕەوى لە خەرجکردنى‬ ‫پارە بە پۆشاکى زۆر گران کە لە‬ ‫ئاست ئابووریدا نەبێت‪ ،‬پێموایە‬ ‫پۆشاک لە خ���واردن گرنگترە بۆ‬ ‫مرۆڤ ڕوخسارێکى و شێوەیەکى تر‬ ‫دەبەخشێت بە مرۆڤ‪ .‬گرنگیدان بە‬ ‫مۆدە لە جل و بەرگدا الى کچان و‬ ‫ئافرەتان بە کارێکى ئاساى دەزانم‬ ‫تەنها ڕەگ��ەزى مێینە گرنگى بە‬ ‫مۆدە نادات بەڵکو ڕەگەزى نێرینە‬ ‫لەسەرجەم بوارەکاندا گرنگى بە‬

‫مۆدە دەدەن بە تایبەتى کوڕان‪ ،‬هەر‬ ‫بۆیە ئاساییە کچانیش گرنگى بە‬ ‫مۆدە بدەن لە پۆشینى جلوبەرگدا‪.‬‬ ‫ئافرەت پێى خۆشە جوان‬ ‫دەرکەوێت لە شوێنى کارەکەى‪،‬‬ ‫بۆیە مۆدەی ال گرنگە‬ ‫حەیات مەجید‪ ،‬شاعیر لەبارەى‬ ‫گرنگیدانى ئافرەتان ب��ەم��ۆدە لە‬ ‫پۆشینى جلوبەرگدا وتى بۆ ئەوەى‬ ‫دەگ��ەڕێ��ن��م��ەوە ئ��اف��رەت زەوق و‬ ‫سەلیقەى لە پیاوان زیاترە‪ ،‬ئافرەت‬

‫خۆى جوانییەکى خودایى هەیە بۆ‬ ‫دەرکەوتنى ئەو جوانییەى کۆمەڵێک‬ ‫کەناڵ هەیە دەریبخات یەک لەوانە‬ ‫مۆدەیە‪ ،‬بۆ دەرخستنى جەستەى‬ ‫گرنگى پ��ێ��دەدا‪ ،‬مافی خۆیەتى‬ ‫گرنگى بە خ��ۆى ب��دات‪ ،‬لە ڕووى‬ ‫کۆمەاڵیەتییەوە ئافرەت پێى خۆشە‬ ‫جوان دەرکەوێت لە ناو خەڵک و لە‬ ‫شوێنى کارەکەى بۆیە الى گرنگە‬ ‫مۆدە‪.‬‬ ‫لەبارەى پۆشینى پۆشاکى بیانى‬ ‫الى ئافرەتانى کورد ناوبراو وتى بۆ‬

‫ئەوەى دەیگەڕێنمەوە پۆشاکى بیانى‬ ‫لە پۆشاکى خۆماڵى لە ئیش و کاردا‬ ‫دەتوانى زیاتر جوڵەى پێوە بکەیت‪،‬‬ ‫لە ڕووى ئابووریشەوە هەرزانترە‬ ‫هەموو کەس دەتوانى لەبەرى بکات‬ ‫ڕەن��گ��او ڕەنگى پۆشاکى ک��وردى‬ ‫سەرنج ڕاکێشى بۆ دەوام و کاتى‬ ‫ئاسایى نەگونجاو بێت‪ ،‬ئەمەوا‬ ‫دەک���ەن ب��ۆ ب��ۆن��ە ک��ۆم��ەاڵی��ەت��ى و‬ ‫یادەکان لەبەر بکرێن‪.‬‬ ‫کچان لە کوڕان زیاتر گرنگى بە‬ ‫مۆدە دەدەن‬ ‫ئەکرم مستەفا‪ ،‬خاوەنى دوکانى‬ ‫کەمالیاتە وت��ى کچان لە ک��وڕان‬ ‫زیاتر گرنگى بە م��ۆدە دەدەن لە‬ ‫پۆشینى جلوبەرگدا و بەردەوامیش‬ ‫گۆڕانکارى لە مۆدەدا دەکرێت»‪.‬‬ ‫وتیشى ئافرەتان بێجیاوازى گرنگى‬ ‫بە مۆدە دەدەن ئافرەتانى موچە‬ ‫خۆر و ئافرەتی ماڵەوە گرنگى بە‬ ‫مۆدە دەدەن و بەردەوام بە شوێن‬ ‫پۆشاکى ت���ازەوەن مۆدەکى تازە‬ ‫بێت‪.‬‬ ‫لەبارەى خواستى پۆشاکى کوردی‬ ‫الى ئافرەتان ئەو خاوەن کەمالیاتە‬ ‫وتى لە بەهاراندا خواستى پۆشاکى‬ ‫کوردى زۆرە و ئافرەتان لە هەموو‬ ‫تەمەنەکاندا ڕوو لە کڕینى پۆشاکى‬ ‫کوردى دەکەن و لەبەرى دەکەن‪.‬‬ ‫وتیشى مۆدە لە پۆشاکى کوردیدا‬ ‫هەیە و ئافرەتان گرنگى پێدەدەن‪.‬‬

‫پەیوەندی لە نێوان کوڕان و کچانى زانکۆ‬ ‫ئازاد ڕەحمان‬

‫زان���ک���ۆ ی��ەک��ێ��ک��ە ل���ەو ن��اوەن��دە‬ ‫ڕۆشنبیریەو ئەکادیمیەى کە جێگەى‬ ‫چینی دروس��ت ک��ەرى کۆمەڵگەیە‬ ‫کە ئەو چینەش چینى گەنجانن کە‬ ‫ئەوان بە داینەمۆ و بنیاتنەرى هەموو‬ ‫کۆمەڵگەیەک دادەنرێن و لەهەموو‬ ‫جیهاندا ئەم چینە گرنگیەکى زۆریان‬ ‫پێدەدرێت لە زۆر بوارى ژیاندا پشتیان‬ ‫پێدەبەسترێت‪ ،‬ئەم چینەش لە زانکۆ‬ ‫و پەیمانگاکاندا دەخوێنن و پەرە بە‬ ‫ئاستى زانستى خۆیان دەدەن‪ ،‬لەم‬ ‫ناوەندەدا بێجگە لەبوارى خوێندن‬ ‫بوارى پەیوەندی کۆمەاڵیەتى یەکێکی‬ ‫ترە لەو دیاردانەى کە لەزانکۆکاندا‬ ‫بەرەو پێش چونێکى زۆری پێوە دیارە‬ ‫کە گەنجان لەو ناوەندەدا هەڵسوکەوت‬ ‫دەکەن پێکەوە‪ ،‬چونکە لە کوردستان‬ ‫لەزۆربەى قوتابخانەکاندا ک��وڕان و‬ ‫کچان بەجیا دەخوێنن وە کاتێک کە‬ ‫دێنە ئەم ناوەندەوە پێکەوە دەخوێنن‬ ‫ک��ە چۆنێتى ه��ەڵ��س��وک��ەوت ک��ردن‬ ‫پێکەوە الیەنێکى گرنگە بۆ برەودان‬ ‫بەپەیوەندی کۆمەاڵیەتى کە بەداخەوە‬ ‫لە زۆرب��ەى زانکۆکانى ئێمەدا ئەم‬ ‫پەیوەندیە بەو ئاراستەیە دروستە‬ ‫نیە کە پێویستە ببێ لەالیەن هەردوو‬ ‫ڕەگەزى نێر و مێیەوە بەشێوەیەکى‬ ‫ناتەندروست دروست دەبێت و هەندێک‬ ‫جار دەبێتە هۆى هەندێک حاڵەتى‬ ‫نەشیاو کە بۆتە هۆى دروست بوونى‬ ‫ترس و دڵە ڕاوکێ لە الیەن هەردوو‬ ‫ڕەگ���ەز ک��ە ئ��ەم��ەش دەبێتە هۆى‬ ‫تێکچوونى ئەو پەیوەندیە دروستەى‬ ‫نێوان کوڕان و کچان لەم ناوەندەدا‪،‬‬

‫زۆر جار کوڕان بەهۆى هەند وەرگرتن‬ ‫لە متمانەى کچان ب��ەوان هەندێک‬ ‫شتى نەشیاو دەک��ەن کە ئەمەش‬ ‫دەبێتە هۆى نەمانى متمانە لەالى‬ ‫کچان ب��ە ک���وڕان وە ه��ەروەه��ا بە‬ ‫پێچەوانەشەوە‪ ،‬ئەمەش واى لەو‬ ‫ناوەندە ک��ردووە ئەو ئاراستەیەیى‬ ‫کە هەیەتى بۆ پێگەیاندنى چینێکى‬ ‫بەتوانا و ڕۆشنبیر بەرەو ئاقەرێکى‬ ‫تر ب��ڕوات و زانکۆکانى ئێمە ئەو‬ ‫توانایە لەدەست بدەن کە لە پێشدا‬ ‫هەیان بووە بۆ پێگەیاندنى گەنجان‪،‬‬ ‫ڕۆژانە لە زانکۆکاندا چەندین ڕووداوى‬ ‫سەیرو سەمەرە و نەشیاو دەبینین‬ ‫لە بارەى پەیوەندى نێوان کوڕان و‬

‫کچان بۆتە هۆى زۆر کێشەو تەنانەت‬ ‫چەندین ج��ار کێشەى کۆمەاڵیەتى‬ ‫لێکەوتۆتەوە وە چەندان کێشەى‬ ‫ت��ری��ش ه��ەم��وو ئ��ەم��ان��ەش ل���ەوەوە‬ ‫س��ەرچ��اوە دەگرێت کە گەنجان لە‬ ‫ه��ەردوو ڕەگ��ەز وا تێدەگەن ژیانى‬ ‫زانکۆو هەڵسوکەوت کردنى کوڕان و‬ ‫کچان پێکەوە بۆ ئەوەیە کە بە تەنها‬ ‫بۆ پەیوەندی خۆشەویستى بێت و بۆ‬ ‫بەسەربردنى کاتێکى خۆش ئەمەش‬ ‫بیرۆکەیەکى زۆر هەڵەیەو دوورە لە‬ ‫ڕاستى‪ ،‬چونکە لەهەر کۆلێژێک یان‬ ‫بەشێک بێت لە زانکۆ یاخود پەیمانگا‬ ‫پەیوەندی لەگەڵ ڕەگەزى بەرامبەر‬ ‫بەتەنها بۆ خۆشەویستى و بۆ بەسەر‬

‫بردنى کاتێکى خۆش نیە بەڵکو زۆر‬ ‫جار بۆ هاوڕێیەتى و پێکەوە ژیانى‬ ‫تەندروست و پەیوەندیەکى دروستى‬ ‫ناو زانکۆیە ئەمەش پەیوەندیەکە‬ ‫لەسەر بنەماى بوونى متمانە و‬ ‫بڕوا بوون بەیەکتر دروست ئەبێت‬ ‫و دوورە لەهەموو بەرژەوەندیەک‬ ‫تەنها بۆ پێکەوە ژیانى ناو زانکۆ‬ ‫یاخود پەیمانگایەو نابێت بە هیچ‬ ‫جۆرێک ک��وڕان یاخود کچان ئەم‬ ‫پەیوەندیە بەئاراستەیەکى تردا‬ ‫بەرن‪ ،‬چونکە ئەبێتە هۆى کۆمەڵێک‬ ‫ک��ێ��ش��ەى ن���ەخ���وازراو‪ ،‬پێویستە‬ ‫لەسەر ن��اوەن��دە ڕۆشنبیریەکان و‬ ‫ه��ەم��وو الی��ەن��ە پەیوەندیدارەکان‬

‫بەپەیوەندى کۆمەاڵیەتى کەخولێک‬ ‫ی��اخ��ود ک��ۆرس��ێ��ک ب��ک��ەن��ەوە بۆ‬ ‫ئ��ەو خوێنکارانەى ک��ە ل��ە ساڵى‬ ‫نوێی خوێندندا ڕوو لە زانکۆ و‬ ‫پەیمانگاکان دەک���ەن ب��ۆ ئ��ەوەی‬ ‫بەرچاو ڕوونیەک یاخود باکگراوندێک‬ ‫یاخود زانیاریەکیان هەبێت لەسەر‬ ‫ئەو ژیانەى کە لە ناو زانکۆدا هەیەو‬ ‫چۆنیەتى هەڵسوکەت کردن لەگەڵ‬ ‫ڕەگەزى بەرامبەر و تێک نەدانى ئەو‬ ‫پەیوەندیانە بۆ ئەوەى زانکۆکانمان‬ ‫لەو ئاستەدا بمێننەوە کە پێشتر‬ ‫هەیان بووە بۆ پێگەیاندنى گەنجانى‬ ‫ب��ە ت��وان��ا و ڕۆشنبیر ل��ە هەموو‬ ‫بوارەکاندا‪.‬‬

‫№‬

‫کۆمپانیایەک بۆ وەرگێڕانى بەرهەمە کوردییەکان‬ ‫شاخەوان غەریب‬

‫ب��ووە ب��ە دی���اردە و چاولیکەرى‬ ‫ک��ەن��اڵ��ەک��ان��ى ڕاگ��ەی��ان��دن ئێستا‬ ‫ڕاگەیاندنەکان کەوتونەتە بەرهەم‬ ‫کڕینى بیانى وپاشان پەخشى دەکەن‪،‬‬ ‫ڕەنگە لە داهاتوودا کۆمپانیاکانى‬ ‫وەرگێڕانى فلمە بیانییەکان زۆر‬ ‫بن و بە جۆرێک زۆر بە بەرهەمە‬ ‫هونەرى و سینەماییەکانى واڵتانى‬

‫تر بکرێتە زمانى کوردى و کەلتورى‬ ‫کوردیمان لە یاد بچێتەوە شارەزاى‬ ‫تەواو پەیدا بکەین لە داب و نەریت‬ ‫و مێژووى واڵتانى بیانى کە هیچ‬ ‫شتێک پێکەوەمان نابەستێتەوە نە‬ ‫ژینگە و نە ئاین و نە کەلتور ئەمە‬ ‫وا دەکات ڕەسەنایەتى خۆمانمان لە‬ ‫یاد بچێتەوە‪.‬‬ ‫بۆ ئەمە پێویستە ڕاگەیاندنەکان‬ ‫ئ��ەوەن��دە نەکەونە ژێ��ر کاریگەرى‬

‫یەکترەوە و السایى یەکتر نەکەنەوە‬ ‫گ���ەر وەرگ��ێ��ران��ی��ش��ی��ان ک���رد با‬ ‫گرنگى بە الیەنەکانى تر ب��دەن و‬ ‫دوربکەونەوە لە شەڕى شمشێر کە‬ ‫لە ئێستادا ئەو جەنگە باوى نەماوە‪.‬‬ ‫زۆر گرنگە لە ئێستادا ئەو کەناڵە‬ ‫ک��وردی��ان گرنگى ب��ە تەکنەلۆژیا‬ ‫ب��دەن گ��ەر مەبەستیان خزمەت‬ ‫بکەن و با نەوەکانى کوردستان‬ ‫بەجۆرێک ئاشناى تەکنەلۆژیاکان‬

‫ببن بە هەموو جۆرەکانیانەوە ئەوە‬ ‫دەبینرێت لە کەناڵەکانەوە گرتویان‬ ‫بە بەرهەمى واڵتیکەوە خۆ دەبێت‬ ‫خ��وێ��ن��دن��ەوەی��ەک ب��ۆ ئ��ەوە بکەن‬ ‫بۆ هەر ئەو بەرهەمان و لە چەند‬ ‫کەناڵێکى ئاسمانى؟‬ ‫پێویستە وەزارەت����ى ڕۆشنبیرى‬ ‫چاودێرى ئەو بەرهەمان بکات بە‬ ‫جۆرێک کە زیانى بۆ کۆمەڵگا نەبێت‪،‬‬ ‫هەروەها ه��ەوڵ ب��دات کۆپانیاکان‬

‫ه��ان��ب��دات ب��ۆ ئ����ەوەى ب��ەره��ەم��ە‬ ‫کوردییەکان وەربگێرنە سەر زمانە‬ ‫بیانییەکان تا لەو ڕێگەیەوە مێژوو‬ ‫و ڕووداوەکان و دابونەرێتى کوردى‬ ‫بناسرێت ب��ە دەرەوە‪ ،‬جێگاى‬ ‫خۆیەتى کۆمپانیایەک دروس��ت‬ ‫بکرێت تایبەت بە وەرگێڕانى ئەو‬ ‫بەرهەمە کوردیانەى کە ئاستیان‬ ‫بەرزە و وەربگێڕدرێنە سەر زمانە‬ ‫جیاوازەکان‪.‬‬

‫‪9‬‬

‫گەنج و بەنج‬ ‫مەال ئەحمەد قامیشى‬

‫یەکەمین ک��ەس خ��ودى خۆتە‪،‬‬ ‫ئ��ەب��ێ ل��ەخ��ۆم��ان��ەوەدەس��ت‬ ‫پێبکەین(علیکم انفسکم)‪:‬‬ ‫‪( )1‬اب����ن م��س��ع��ود) (ر‪.‬خ)‬ ‫ف���ەرم���ووی���ەت���ى‪ :‬ه���ەرک���ەس‬ ‫دەرونى خۆى چاککرد خوداش‬ ‫دەرەوەى چ����اک دەک����ات‪،‬‬ ‫ه���ەرک���ەس���ێ ب��ەی��ن��ى خ��ۆى‬ ‫وخواى چاککرد خواش نێوانى‬ ‫ئەووخەڵکى بۆچاک دەک��ات‪،‬‬ ‫لەفەرمودەی پێغەمبەردا(د‪.‬خ)‬ ‫ه���ات���ووەک���ە(خ���ودا س��ەی��رى‬ ‫ش��ێ��وە وڕوخ��س��ارت��ان ن��اک��ات‪،‬‬ ‫بەڵکوسەیرى نیەتى ناودڵیان‬ ‫دەک��ات)ب��ەپ��ێ��چ��ەوان��ەى ئ��ەم‬ ‫ڕۆژگ����ارە ک���ەزۆرب���ەى دیکۆر‬ ‫وڕوخسارە لەناخیشەوە بێزارە‪.‬‬ ‫‪ )2‬بە(ابراهیم ئ��ەده��م) وت��را‬ ‫ئەوەبۆچى دنیامان پێخۆشە‬ ‫وڕقمان لەمردنە؟ وتى‪ :‬چونکە‬ ‫دنیاکەتان ئ��اوەدان��ک��ردۆت��ەوە‬ ‫ودواڕۆژت������ان وێ��ران��ک��ردووە‪،‬‬ ‫ب��ۆی��ە ب���ەالت���ان���ەوە ن��اخ��ۆش��ە‬ ‫ک��ەل��ەئ��اوەدان��ی��ەوە ب��چ��ن بۆ‬ ‫شوێنێکى وێرانە (لەخۆشیەوە‬ ‫بۆ ناخۆشى‪ ،‬لەکۆشکەوە بۆ‬ ‫کەالوە)‪.‬‬ ‫‪( )3‬االح��س��ان) چاکەکارى‬ ‫ی��ەک بنەماى هەیە ئەویش‪:‬‬ ‫بەوشێوەیە خوابپەرستى وەک‬ ‫ئەوەى بیبینى‪ ،‬کەتۆ ئەونابینى‬ ‫ئ��ەو ت��ۆ دەبینێ (ک��ەئ��ەوەش‬ ‫بەرزترین پلەى بەندایەتیە‪،‬‬ ‫چونکە ئ��ەم دینە سێ پلەى‬ ‫سەرەکیە‪( :‬ئیمان ـ ئیسالم ـ‬ ‫االحسان)‬ ‫‪ )4‬پرسیارکرا لە(حەسەنى‬ ‫بصیرى) نهێنى دنیا بەکم گرتنت‬ ‫لەچى دایە؟ وتى‪ :‬زانیم کەرزقى‬ ‫من کەس نایبات بۆیە دڵم ئارامى‬ ‫گرت‪ ،‬زانیم کەس کارم لەبرى‬ ‫ناکات بۆیە هەڵسام بە ئیش‬ ‫وکارى خۆم‪ ،‬دڵنیابوم کەخواى‬ ‫گەورەچاودێرە بەسەرمەوە بۆیە‬ ‫شەرمم کردبێ فەرمانى بکەم‪،‬‬ ‫وەزانیم مردن چاوەڕێمە بۆیە‬ ‫خۆم بۆئامادەکردو توێشوم بۆ‬ ‫کۆکردەوە تابەخزمەتى خودا‬ ‫بگەم‪.‬‬ ‫‪ )5‬ئ��ەگ��ەر دەت���ەوێ دواڕۆژى‬ ‫ن��ەت��ەوەی��ەک ب��زان��ى سەرنجى‬ ‫گەنجەکانى ب��دە(ب��ەداخ��ەوە‬ ‫زۆرێ��ک��ی��ان چ��ەواش��ە ک���راون‬ ‫جگەرەیان ب���ەردەوام ل��ەدواى‬ ‫ی����ارە گ����ەل وواڵت���ی���ش درا‬ ‫بەپارە‪ ،‬یا گەنج و بەنج و بێ‬ ‫هۆشە‪،‬سەرقاڵە بەڕیاڵ وبەرشە!‬ ‫لەدین ودنیاى بێ بەشە)‬ ‫‪ )6‬دنیا بفرۆشە ب��ە دواڕۆژ‬ ‫هەردووکیان دەبەیتەوە‪ ،‬قیامەتى‬ ‫خ��ۆت بەدنیاى خەڵک م��ەدە‪،‬‬ ‫چونکە گەرواتکرد هەردووکیان‬ ‫دەدۆڕێ���ن���ى‪ ،‬ش��اع��ی��روت��ەن��ى‪:‬‬ ‫ئ����ەى س���ەرق���اڵ ب��ەدن��ی��اوە‬ ‫ت���ەف���رە دراو ب���ەه���ی���واوە‬ ‫م�����ردن دڵ����ۆپ����ەى ن���اک���اوە‬ ‫چیت بۆگۆڕئەنجام داوە‪.‬‬ ‫‪ )7‬ی��ەک��ەم��ی��ن ش��ت کەلێی‬ ‫دەپ��رس��رێ��ت��ەوەل��ەڕۆژى دوای��ى‬ ‫ل��ەم��اف��ى خ��وا (ن��وێ��ژە) نوێژ‬ ‫پێناسى موسڵمانە‪ ،‬سەیرەدەڵێ‬ ‫موسڵمانم و نوێژ ناکات!‬ ‫‪ )8‬ی����ەک����ەم����ی����ن ش��ت‬ ‫ل��ەم��اف��ى م��رۆڤ��ەک��ان کەلێى‬ ‫دەپ��رس��رێ��ت��ەوەل��ەڕۆژى دوای��ى‬ ‫خوێنە‪ ،‬وریابە خوێن مەڕێژە‪.‬‬ ‫‪ )9‬ی��ەک��ەم م���رۆڤ و یەکەم‬ ‫پێغەمبەر ک��ەخ��وا بەدیهێنا‬ ‫باوکە باوکە ئادەم بووسەالمى‬ ‫خواى لەسەر بێت‪ ،‬بۆیەپێمان‬ ‫دەوترێت(ئادەمیزاد)واتە نەوەى‬ ‫ئ��ادەم ن��ەک ن��ەوەى مەیمون‪،‬‬ ‫وەدەبێ شوێن کەوتەى ڕێبازى‬ ‫پێغەمبەران بین نەک ئەم وئەو‬ ‫بۆیە وتراوە(کلیلى خۆناسین‬ ‫خواناسینە)‪.‬‬


‫| ساڵی ‪ | 32‬ژماره ‪ | 2012/08/28 | 715‬سێشەممە‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫ئەرستۆ‪ ،‬فەیلەسوفى گەورەى یۆنان‌و مامۆستاى بلیمەتی فەلسەفە‬

‫‪№ 6/20-5/21‬قرژاڵ‬

‫№‬

‫‪№ 12/20-11/21‬گیسک‬ ‫‪№ 1/20-12/21‬سه‌تڵ‬ ‫‪№ 2/20-1/21‬نه‌هه‌نگ‬

‫کۆمپانیاى ‪ Logitech‬کە تایبەتە‬ ‫بە دروستکردنى کەلوپەلى کۆمپیوتەری‪،‬‬ ‫جۆرە کیبۆردێکى دروس��ت ک��ردووە کە‬ ‫دەشورێت و هیچ زەرەریشى پێ ناگات‪.‬‬ ‫ئەو کیبۆردە بەناوى ‪ K310‬هاتۆتە‬ ‫نێو بازاڕ و نرخەکەى ‪ 55‬دۆالرە و بە‬ ‫ج��ۆرێ��ک دروس���ت ک���راوە ک��ە لەکاتى‬ ‫پیسبوونى بە ئاسانى بە ئاو دەشورێت‬ ‫یانیش ئەگەر تەڕ بوو و ئاو یان چاى‬ ‫پێیدا ڕژا‪ ،‬ئەوا هیچ کاریگەرى لەسەر‬ ‫نابێت و بە زووترین کات وشک دەبێتەوە‪.‬‬ ‫بەڕێوەبەرى کۆمپانیاى ناوبراو وتى کە‬ ‫کەس نیە تا ئێستا ئاو یان چاى بەسەر‬ ‫کیبۆردەکەیدا نەڕژابێت و ئەمەش دەبێتە‬ ‫هۆى لەکارکەوتنى کیبۆردەکەو ناچاربوون‬

‫ه��اواڵت��ی��ی��ان‬ ‫سود لە ڕۆنەکەشى وەردەگرن‬ ‫‪ .‬ڕێژەیەکى زۆرى لە ڤیتامین ‪E‬‬ ‫تێدایە‪ ،‬کە یارمەتى ڕێکخستنى‬ ‫س��وڕى خوێن دەدات و تواناى‬ ‫دروستکردنەوەى خانەکان زیاد‬ ‫دەک��ات‪ ،‬کە ئەمەش زۆر گرنگە‬ ‫ل��ە ک��ات��ى ب��ڕان��ى ب��ەش��ێ��ک لە‬ ‫جەستە بەهۆى هەر هۆکارێکەوە‬ ‫‪.‬ژم��ارەی��ەک��ى باشى ل��ە ڕیشاڵ‬ ‫تێدایە ک��ە ی��ارم��ەت��ى پ��ڕۆس��ەى‬ ‫بە کڕینى کیبۆردێکى نوی‪ .‬بەاڵم بەرێگەى هەرسکردن دەدات لە گ��ەدەدا و‬ ‫ئەو کیبۆردە نوێیە‪ ،‬تواناى شوشتنى‬ ‫دەبێت و بەردەوامیش کیبۆردەکە بە پاک‬ ‫کاتێک مرۆڤە ژیرەکان‬ ‫و خاوێنى دەمێنێتەوە‪ .‬هەروەها ئەوەش‬ ‫دەرک��ەوت��ووە کە کیبۆردەکان بەهۆى‬ ‫خ��ۆی��ان ل��ە سیاسەت‬ ‫بەردەوام بەکارهێنانیان‪ ،‬زۆر پیس دەبن‬ ‫بە شێوەیەک هەر کیبۆردێک پێنج جار‬ ‫ب����ە دوور دەگ������رن‪،‬‬ ‫پیسترە لە شوێنى ئاودەستێک‪ ،‬چونکە‬ ‫و‬ ‫هەڵگرى ژم��ارەی��ەک��ى زۆر ڤ��ای��رۆس‬ ‫گەمژەکان دەسەاڵتیان‬ ‫میکرۆبى جۆراوجۆرن کە بەهۆى کارکردنى‬ ‫ب���ەردەوام بەڕێگەى دەس��ت��ەوە‪ ،‬لەسەر‬ ‫دەکەوێتە دەست‪.‬‬ ‫کیبۆردەکان کۆ دەبنەوە‪ .‬بۆیە بە هاتنى‬ ‫ئەو کیبۆردە نوێیە کە تواناى شوشتنى‬ ‫ئەفالتۆن‬ ‫ڕۆژان��ەى هەیە‪ ،‬کێشەى گواستنەوەى‬ ‫ڤایرۆس یان میکرۆبەکە بۆ لەش نامێنێت‪.‬‬

‫یەکێکیان سودێکى تایبەتى بە‬ ‫جەستە دەگ��ەی��ەن��ن و ئەگەرى‬ ‫توشبوون بە زۆرینەى نەخۆشیە‬ ‫درێژخایەنەکان ناهێڵن ‪.‬پاش‬ ‫خواردنى گوڵەبەڕۆژە بە شێوەیەکى‬ ‫ڕاستەوخۆ کاردەکاتە سەر مێشک‬ ‫و یارمەتى خێرا دروستکردنى‬ ‫م���اددەى «ترایپتۆفان» دەدات‬ ‫و کارى ئەم ماددەیەش ئەوەیە‬ ‫کە پەستانى س��ەر مێشک کەم‬ ‫بکاتەوە و ئارامى پێ ببەخشێت ‪.‬‬

‫‪№ 7/20-6/21‬شێر‬

‫کیبۆردێک کە دەتوانرێت بشۆردێت!!‬

‫‪№ 9/20-8/21‬ت���ه‌رازوو ‪№ 10/20-9/21‬دووپشک ‪№ 11/20-10/21‬که‌وان‬

‫لە نوێترین ڕیزبەندى بەهێزترین‬ ‫ئافرەتانى جیهان کە لە الیان گۆڤارى‬ ‫ئ��اب��وورى «ف��ۆرب��س»ى ئەمریکا‬ ‫باڵوبوەتەوە‪« ،‬ئانجیال مێرکل» لە‬ ‫پلەى یەکەم دایە‪ .‬هیالرى کلینتۆن‬ ‫وەزیرى دەرەوەى ئەمریکا و «دیلما‬ ‫ڕۆسف» سەرۆک کۆمارى برازیل لە‬ ‫پلەکانى دوەم و سێیەم دان ‪.‬ملیندا‬ ‫گەیتس ه��اوس��ەرى بیل گەیتش‬ ‫سەرۆکى کۆمپانیاى مایکرۆسافت لە‬ ‫پلەى چوارەم دایە ‪.‬هەروەها خاتوو‬ ‫«جیل ئابرامسۆن» سەرنووسەرى‬ ‫گۆڤارى نیویۆرک تایمز لە پلەى‬

‫پێنجەم دایە ‪.‬خاتوو سونیا گاندى‬ ‫ڕێبەرى حیزبى کۆنگرەى نیشتمانى‬ ‫هیندستان لە پلەى شەشەم دایە‪.‬‬ ‫«میشێل ئۆباما» خاتوونى یەکەمى‬ ‫ئەمریکا لە پلەى حەفتەم دایە‬ ‫‪.‬خاتوو «کریس الگ��ارد» سەرۆکى‬ ‫سندووقى نێودەوڵەتى دراو لە‬ ‫پ��ل��ەى ه��ەش��ت��ەم دای���ە ‪.‬خ��ات��وو‬ ‫«جانێت ناپۆلیتانۆ» وەزیرى ئەمنى‬ ‫ناوخۆى ئەمریکا لە پلەى نۆیەم‬ ‫دایە ‪.‬خاتوو «شریل شەندبێرگ» لە‬ ‫پلەى دەیەمى بەهێزترین ئافرەتانى‬ ‫جیهان دایە‪.‬‬

‫گوڵەبەڕۆژە ڕووەکێکى هاوینەیە‬ ‫و لە خێزانى پاقلەمەنیەکانە‌و‬ ‫بە هۆى تامە خۆشەکەیەوە بۆتە‬ ‫خواردنێکى جیهانى و ڕۆ��ان��ە‬ ‫ب��ە س���ەدان تەنى لێدەخورێت‪.‬‬ ‫گ��وڵ��ەب��ەڕۆژە پ��اش لێکردنەوەى‬ ‫لە گوڵەکەى وش��ک دەکرێتەوە‬ ‫و پاشانیش سوێر دەک��رێ��ت لە‬ ‫کۆتایشدا دەبرژێنرێت و پێشکەش‬ ‫دەکرێت ‪.‬ئەم خواردنە ڕێژەیەکى‬ ‫زۆرى لە چەورى و ڕۆنى سروشتى‬ ‫تێدایە و بەهۆى کارگەکانەوە‬

‫کێشەکانى ئەم پڕۆسەیە ناهێڵێت‪.‬‬ ‫یەکێک لە هۆکارەکانى خواردنى‬ ‫گ��وڵ��ەب��ەڕۆژە ب��ەم ژم���ارە زۆرە‬ ‫ئەوەیە کە ڕێژەیەکى زۆرى لە‬ ‫پڕۆتین و کاربۆهایدرایت تێدایە و‬ ‫تواناکانى جەستە و مێشک چاالک‬ ‫دەکات ‪.‬جەستە جگە لە پڕۆتین و‬ ‫کاربۆهایدرایت پێویستیەکى زۆرى‬ ‫بە مادە ئاسنى و وزەبەخشەکانە‪،‬‬ ‫ک��ە زۆری��ن��ەى ئ��ەو م��ادان��ەش لە‬ ‫گ��وڵ��ەب��ەڕۆژەدا ه��ەن و بەرچاو‬ ‫دەک���ەون وەک‪« :‬مەگنیسیۆم‪،‬‬ ‫پۆتاسیۆم‪ ،‬زینک و‬ ‫ئاسن» کە‬ ‫هەر‬

‫‪№ 8/20-7/21‬فه‌ریک‬

‫بەهێزترین ئافرەتانى جیهان‬

‫سودەکانى گوڵەبەڕۆژە‬

‫‪3/20-2/21‬‬

‫ئەشکەوتى کرەفتوو یەکێکە لە ئەشکەوتە‬ ‫سەرنج ڕاکێشەکانى ڕۆژه��ەاڵت��ى کوردستان‬ ‫وا بەپاڵ چیاکانى ش��ارى سەقزەوەیە‪ ،‬ئەم‬ ‫ئەشکەوتە شوێنەوار ناسانى تووشی تێڕامان‬ ‫کردووە‪ ،‬چونکە لەم ئەشکەوتەدا چەندین ژوورى‬ ‫بەردین و دەروازەو نەخش و نیگار لەسەر‬ ‫دیوارەکانى دااڵن و ڕاڕەوى پێچ پێچى تیایەو‬ ‫جێگەى ژیانى خەڵکى کوردستان بوە لەچاخە‬ ‫جیاوازەکانى مێژوودا‪ ،‬تاکو ئێستاش شارەزەیان‬ ‫و لێکەوڵەرەوان و شوێنەوارناسان ب��ەردەوام‬ ‫سەرقاڵى پشکنینى زانستى شوێنەوارى ئەم‬ ‫ئەشکەوتەن م��اوەی��ەک لەمەوبەر ئەندامانى‬ ‫تیمێکى پشکنین ڕای��ان گەیاند پاشماوەى‬ ‫دیوارێکى بەردینى گەورەیان تیا دۆزیوەتەوە‬ ‫کە گەورەی ئەندازەى بەردەکانى جەخت لەسەر‬ ‫ئەوە دەک��ەن ئەو دی��وار ئاسەوارى سەردەمى‬ ‫ماناییەکانەو لە ئەنجامى پشکنینى ‪ 300‬مەترى‬ ‫چوارگۆشە لە گۆڕستانى ماناییەکانیشدا چەندین‬ ‫ئاسەوارى گرنگى وەک کوپەى نەخشێنراو پیاڵەو‬ ‫سواڵەت و دەفرى بەتاڵ و دەرزى و سوژنى بە‬ ‫دەسکى دار و گەلێک شتى دیکە دۆزراونەتەوە کە‬ ‫بەڵگەى ژیان و ژیارى ماناییەکانە لە ئەشکەوتى‬ ‫کرەفتوودا و سەردەمیان دەگەڕێتەوە بۆ پێنج‬ ‫هەزار ساڵ بەر لە دایک بوونى حەزرەتى مەسیح‪.‬‬ ‫ئەشکەوتى قزقاپان‬ ‫بە چیاکانى کوردستانەوە بە سەدان ئەشکەوتى‬ ‫ناودارو مێژووى هەن هەندێکیان پشکنینیان تیا‬ ‫کراوە و هەندێکیشیان هێشتا دەستى زانایانى‬ ‫پێنەگەشتووە‪ ،‬ئەشکەوتى قزقاپان یەکێکە لە‬ ‫ئەشکەوتە ناودارەکانى باشوورى کوردستان و‬ ‫وا بەپاڵ چیایى سەر سەردەوە نزیک بە گوندى‬ ‫زەرەزێیە ساڵى ‪ 1924‬زاینى ئەدمۆندز لەگەڵ‬ ‫پارێزگارى ئەو سەردەمەى سلێمانیدا کە ناوى‬ ‫ئەحمەد بەگى تۆفیق بەگ بووە کەباوکى بەڕێز‬ ‫دکتۆر دارا بوو هەستاون بە سەردانى ناوچەى‬ ‫سورداش بە گوندى مۆغاغدا تێپەڕ بوون وە پاش‬ ‫بڕینى مەوداى دوو میل گەیشتنە ئەو خاڵەى‬ ‫کە ڕووب��ارى تابین و چەرمەگا تیایا لەیەک‬ ‫دەدەن ئینجا بە کەنارى الى ڕاستى ڕووبارى‬ ‫دوو ئاواندا چوار میلیان بڕى و گەیشتنە گوندى‬ ‫زەرەزێ لەم ناوچەیەدا چیاى سەرسەرد ڕووت و‬ ‫ڕەقەنەو ئەشکەوتى قزقاپان وا بە پاڵ چیاکەى‬ ‫سەرسەردەوە نوسراو هەڵکۆڵراوى زۆرى لەسەر‬ ‫نوسراوە وە بۆ یەکەمجار ئەحمەد بەگى تۆفیق‬ ‫بەگ ئەم ئەشکەوتەى دۆزی��وەت��ەوە نزیک بە‬ ‫ئەشکەوتى قزقاپان ئەشکەوتێکى دیکەش‬ ‫هەیە بە ناوى ئەشکەوتى ڕاڤیڤەر‪ .‬ئەم دوو‬ ‫ئەشکەوتە لەپشت گوندى زەڕە زێوەن وان بەپاڵ‬ ‫تاوێرە بەردێکى زەبەالحەوە هەڵکۆڵراوى پاڵ‬ ‫ئەشکەوتەکە ‪ 25‬پێ بەرزاییەتى نزیک دەرگاى‬ ‫ئەشکەوتەکە ئەشکەوتێکى دەرەکێکیش هەیە لە‬ ‫قزقاپان نزیک ترەو وا پێدەچێت کە بەرهەیوانى‬ ‫کۆشکێک بێت و دەرگایەکى نزمى هەیە دەچێت‬ ‫بۆ ژورێکى ناو ئەشکەوتەکە‪ .‬ئەشکەوتى قزقاپان‬ ‫لە دەرەوە درێژاییەکەى ‪ 23‬پێیەو پاناییەکەشی‬ ‫‪ 90.5‬پێیەو بەرزاییەکەشی ‪ 12.5‬پێیە‪.‬‬ ‫ڕووکارى کۆشکى ناو ئەشکەوتەکە بە هۆى دوو‬ ‫کۆڵەکەى لولەییەوە کراوە بە دوو سێ بەشەوە‬ ‫بنکەى کۆڵەکەکە بەشێوەى بازنەییەو لەسەر‬ ‫زەویە بەسەر کۆڵەکەکەسەوە تاجێکى هەڵکۆڵراو‬ ‫هەیە شێوەى ئایۆنیدا‪ .‬بنکەى کۆڵەکەکەى‬ ‫الى ڕاست زیانێکى زۆر پێگەشتووە کۆڵەکەى‬ ‫الى چەپی هەندێک الى شکاوە وە لەسەر‬ ‫نیوەى دووەمى ئەم کۆڵەکانە وێنەى ئاوەکەى‬ ‫زەردەشتى هەڵکەنداراوەو دووکەى لەم بەرو لەو‬ ‫بەرى کۆڵەکەکەى ئاتەشگەکەوە ڕاوەستاون‪.‬‬ ‫یەکێکیان مەدالیایەکى خڕى لەملدایەو مێزەرەى‬ ‫ک��وردان��ەى بەستووە و کاکۆڵى هەیە لەناو‬ ‫چوارچێوەکەدا وێنەى ئاهورامزدا کە هێزى خێرە‬ ‫الى زەردەشتیان‪ .‬ئەشکەوتى قزقاپان بەرامبەر‬ ‫بە دۆلى دوو ئاوانەو دەڕوانێ بەسەر پیرەمەگرون‬ ‫و گوندى قەاڵباشدا کە لە فەترەیەکى زەمەنیدا‬ ‫لەم گوندى قەاڵ باشەدا ب��راى شێخ عەبدول‬ ‫کەریمى عەودااڵن دادەنیشێت‪ .‬نوسراوى سەر‬ ‫کۆڵەکەکانى ئەشکەوتى قزقاپان وە ئاتەشگەى‬ ‫زەردەشتى لەناو ئەم ئەشکەوتەدا وە وێنەى‬ ‫ئ��اه��ورام��زدا کە خ��اوەن��ى ت��اک وتەنیاییە لە‬ ‫ئایننى زەردەشتیدا ئەمانە هەمووى بەڵگەى‬ ‫حاشا هەڵنەگرن کە ئاسەوارى ئەم ئەشکەوتە‬ ‫ه��ی س��ەرەم��ى پێش زایینیەو ه��ی کاتێک‬ ‫بووە کە ئاینى زەردەشتى ئاینى کورد بووە‬ ‫لە کوردستاندا‪ ،‬ب��ەاڵم ئ��ەم ن��اوەى ئێستاى‬ ‫ئەشکەوتەکە کە ئەشکەوتى قزقاپانی پێ دەڵێن‬ ‫هی سەردەمى داگیرکەرى عوسمانیەکانە چونکە‬ ‫ناوێکى تورکیەو مانایەکى زۆر خراپی هەیەو لە‬ ‫کاتى ئەو داگیرکاریانەدا بۆ کوردستان ئەم ناوە‬ ‫ناشرینەیان سەپاندووە بەسەر ئەم ئەشکەوتەدا‬ ‫هەرکاتێکیش داگیرکەر هاتبێتە کوردستانەوە‬ ‫داگیریان کردبێت ناوى تورکى و عەرەبیان بەسەر‬ ‫ئەشکەوت و چیاو ڕووبارو شارو گوندەکانماندا‬ ‫سەپاندووە وەک ناوى چیاى قەرەداغ و دەشتە‬ ‫عەرەب و قەرەهەنجیر و گەلێ ناوى دیکەش کە‬ ‫ناوى تورکی و عەرەبین و لەوەو پێش ناوەکانیان‬ ‫کوردى بووە و داگیرکەر گۆریویەتى‪.‬‬ ‫*مێژونووس‬

‫‪№ 5/20-4/21‬دووانە‬

‫ئەشکەوتى کرەفتوو‬

‫‪№ 4/20-3/21‬گــــا‬

‫لەیالن*‬

‫«ئەرستۆ» بەفەیلەسوفى گ��ەورەى‬ ‫ی��ۆن��ان‌و مامۆستاى زۆر بلیمەتی‬ ‫فەلسەفە دادەنرێت‪ ،‬ئەرستۆ لەساڵى‬ ‫‪384‬ى پ‪.‬ز لەشارى (ئیستاگیرا)‬ ‫ى مەکدۆنیا لەدایکبووە‪( .‬نیکۆاڵس‬ ‫ماخۆس)ى باوکى پاسەوانی تایبەتى‬ ‫(شا ئامنتاس)ى مەکدۆنى بووە کە‬ ‫دەکاتە باپیرى ئەسکەندەرى گەورەى‬ ‫مەکدۆنی‪ .‬ئەرستۆ تازە پێگەیشتبوو‪،‬‬ ‫کە باوکى کۆچى دوایى کرد‪ ،‬کاتێکیش‬ ‫ئەرستۆ تەمەنى گەیشتە ‪17‬س��اڵ‌‪،‬‬ ‫نێردراوەتە ئەکادیمیاکەى ئەفاڵتون‌و‬ ‫ماوەى بیست ساڵ زانست‌و فەلسەفەى‬ ‫لێوە فێربووەو دیارترین شاگردى‬ ‫زیرەک‌و بلیمەت بووە‪ ،‬ئەرستۆ دواى‬ ‫کۆچى دوایى (ئەفاڵتون)ى مامۆستاى‬ ‫لەساڵى ‪347‬ى پ‪.‬زدا‪ ،‬ڕوویکردووەتە‬ ‫(ئ��ات��ری��ن��ۆس) لەئاسیاى بچوکدا‪،‬‬ ‫لەوێ‌ خوشکى حوکمڕانى ئەوشارەى‬ ‫هێناوەو کردوویەتی بەهاوسەری خۆی‪.‬‬ ‫دواى سێ‌ ساڵ مانەوەى لەو شارەو‬ ‫ل��ەدورگ��ەى (ل��ی��س��ب��ۆس)دا‪ ،‬نامەى‬ ‫(ش��ا فیلیپ)ى مەکدۆنى پێدەگات‬ ‫تاوەکو ببێتە مامۆستاى ئەسکەندەرى‬ ‫کوڕى کە ل��ەدواى ئ��ەودا بوو بە(شا‬ ‫ئەسکەندەر)ى گەورە‪.‬‬ ‫ئەسکەندەر‪ ،‬ئەرستۆى فەیلەسوفى‬ ‫کردە ه��اوڕێ‌‌و مامۆستاو ڕاوێژکارى‬ ‫خۆى تاوەکو لەساڵى ‪334‬ى پ‪.‬زدا‬ ‫هێرشە م��ەزن��ەک��ەى ب��ۆس��ەر ئاسیا‬ ‫دەستپێکرد‪ .‬دەیگێڕنەوەو دەڵێن‬ ‫«ئەسکەندەر ه��ەر واڵتێکى داگیر‬ ‫بکردایە‪ ،‬هەر ڕووەکێک‌و گیاندارێکى‬ ‫سەیرو سەمەرەی ئەو واڵتانەى دیبایە‪،‬‬ ‫نمونەى ب��ۆ ئەرستۆى مامۆستاى‬ ‫دەناردەوە واڵتى گریک‪ ،‬تاوەکو زیاتر‬

‫ئاگادارى ئەو جۆرە ڕووەک‌و گیاندارانە‬ ‫بێت‌و یارمەتى باس‌و لێکۆڵینەوەکانى‬ ‫ب��دات لەو ب��واران��ەدا‪ ،‬لەئەنجامیشدا‬ ‫ئەرستۆ توانى یەکەمین (باخچەى‬ ‫گیانداران) لەجیهاندا دابمەزرێنێ‌‌و‬ ‫ئەو جۆرە گیاندارە سەیرانەى لەناو‬ ‫دابنێ‌‌و نمونەی ئەو ڕووەکانەیشى‬ ‫تێدا بڕوێنێ‌ کە ئەسکەندەر بۆی‬ ‫ناردبووەوە‪ .‬ئەرستۆ توانى لەساڵى‬ ‫‪333‬ى پ‪.‬زدا ل��ەش��ارى (ئەسینا)‬ ‫خوێندنگەیەک ب��ەن��اوى (لۆکیۆن)‬ ‫بکاتەوەو شاگردەکانى‬ ‫بە(ڕۆیشتووەکان)‬ ‫ناودەبران‪ ،‬چونکە‬ ‫ئ����ەرس����ت����ۆى‬ ‫م��ام��ۆس��ت��ای��ان‬ ‫بە ڕ ۆ یشتنە و ە‬ ‫دەرس�������������ى‬ ‫پێدەگوتن‌و بۆ‬ ‫ماوەى ‪13‬ساڵیش‬ ‫ئەو خوێندنگەیەى‬ ‫بەڕێوەبردو وان��ەی‬ ‫تێدا وتەوەو زنجیرە‬ ‫ک��ت��ێ��ب��ێ��ک��ى‬

‫گرنگى لەو ماوەیە دانا‪ .‬خوێندنگەکەى‬ ‫ئەرستۆ زۆر لەشاگردەکانى شارى‬ ‫ئ��ەس��ی��ن��اى ڕاک���ێ���ش ک����ردو ب���ووە‬ ‫م��ەڵ��ب��ەن��دێ��ک��ى گ��رن��گ ب���ۆ ب���اس‌و‬ ‫لێکۆڵینەوەى بایۆلۆژیو مێژووییو‬ ‫ک��اروب��ارى حوکمڕانى بەڕێوەبردن‪.‬‬ ‫لەسەردەمى ئەم فەیلەسوفە مەزنەدا‪،‬‬ ‫هیچ بابەتێک نەمابوو لەو خوێندنگەیەو‬ ‫ل��ەن��او کتێبەکانیشدا باسى لێوە‬ ‫نەکرێ‌‌و ڕوون نەکرێتەوە‪ .‬گرنگترین‬ ‫بەرهەمە زانستی و فەلسەفیەکانى ئەم‬ ‫فەیلەسوفە مەزنە ئەمانەن‪:‬‬ ‫‪ -1‬کتێبى (ئۆرگانۆن)‬ ‫ل���ە(ل���ۆژی���ک) وات���ە‬ ‫مەنتیق‪ :‬ئەم کتێبە‬ ‫ێ‬ ‫ب��ری��ت��ی��ی��ە ل��ەس� ‌‬ ‫ب���ەش‌و گرنگترین‬ ‫بەشیان لەبارەى‬ ‫‪ -1‬پێوانە‪.‬‬ ‫‪ -2‬سیاسەت‪.‬‬ ‫‪ -3‬هونەرى شیعر‪.‬‬ ‫‪ -4‬مێژووى گیانداران‪.‬‬ ‫‪ -5‬زانستى گەردوون‪.‬‬ ‫‪ -6‬ک��ت��ێ��ب��ى‬ ‫دەروون‪.‬‬

‫لەفەلسەفەکانى ئەرستۆدا جیهان‬ ‫بریتییە ل��ەج��ۆرو ڕەگ���ەزو ڕەگ��ەزى‬ ‫تایبەتی‪ ،‬دەخرێتە ژێر باڵى ڕەگەزى‬ ‫گشتی و لەالى ئەو‪ ،‬ئادەمیزاد جۆرێکە‬ ‫ل��ەڕەگ��ەزى گیانداران‌و گیاندارانیش‬ ‫جۆرێکن لەڕەگەزى زیندووى فراوانتر‪.‬‬ ‫کاتێک کە ئەسکەندەرى مەکدۆنى‬ ‫لەساڵى ‪323‬ى پ‪.‬زدا لەگەرمەى‬ ‫سەرکەوتنەکانیدا لەبابل کۆچى دوایى‬ ‫کردو حکومەتى ئەسینا کەوتە دەست‬ ‫دوژمنەکانى مەکدۆنیا‪ ،‬ئەرستۆش‬ ‫یەکێکبوو لەپشتگیرو یارمەتیدەرانى‬ ‫مەکدۆنییەکان‪ ،‬بۆیە دوژمنەکانى‬ ‫ت��اوان��ى ب��ێ‌ دی��ن��ى ب��اوەڕن��ەب��وون‬ ‫بەخوداوەندیان دایە پاڵ‌‪ ،‬ئەویش لەوە‬ ‫ترسا چارەنوسى وەک��و چارەنوسى‬ ‫(س��وک��رات) ب��ێ‌‪ ،‬ه��ەرب��ۆی��ە ب��ەرەو‬ ‫ێ‬ ‫ش��ارى (خلیسیس) ه���ەاڵت‌و ل��ەو ‌‬ ‫دواى ساڵێک‪ ،‬وات��ە لەساڵی ‪322‬ى‬ ‫پ‪.‬ز کۆچى دوایى کرد‪ .‬ئەرستۆ زاناو‬ ‫فەیلەسوفێکى م��ەزن ب��وو‪ ،‬کارێکى‬ ‫ت��ەواوى کردەسەر زاناو فەیلەسوف‌و‬ ‫ڕۆشنبیرانى دواى خۆی‪ ،‬بەتایبەتیش‬ ‫لەسەر فەیلەسوفەکانى ئیسالم‪ ،‬یەکێک‬ ‫لەوانە (فارابى ‪ 950 – 870‬ز) بوو‬ ‫لەناو فەیلەسوف‌و زانا ئیسالمیەکاندا‬ ‫بەئەرستۆ دەوترا (مامۆستاى یەکەم)‬ ‫و بەفارابیش دەوت���را (مامۆستاى‬ ‫دووەم)‪ ،‬چونکە زۆر لەفەلسەفەکانى‬ ‫شیکردەوەو ڕاى خۆى بەرامبەریان‬ ‫دەربڕی‪ ،‬لەدواى ئەویش فەیلەسوفى‬ ‫ئەندەلوسى ئیبن ڕوش��د (‪– 1126‬‬ ‫‪1198‬ز) گەلێک لەکتێبە فەلسەفیەکانى‬ ‫ئەرستۆى ش��ی��ک��ردەوە‪ ،‬لەوێشەوە‬ ‫فەلسەفەى ئەرستۆ بۆ هەموو ئەوروپا‬ ‫گەیشت‌و سوودیان لێ وەرگرت‪.‬‬

‫№کــاوڕ‬

‫‪10‬‬

‫هەمەڕەنگ‬ ‫ل������ەک������ات������ى‬ ‫هاوسەرگیرى‪ ،‬یان‬ ‫خوازبێنى‪ ،‬بەوردى‬ ‫ب��ی��رى لێبکەرەوە‬ ‫ئ����ەوک����ات وەاڵم‬ ‫ب��دەرەوەو چاوەڕێى هەواڵى باش‬ ‫بکە‪ ،‬بەتایبەتى لەڕێگاى دوورەوەو‬ ‫هەوڵبدە کارەکانت جێبەجێ بکەیت‪.‬‬ ‫ڕەن���گ���ە ب��ەه��ۆى‬ ‫ه��ەن��دێ��ک ک���ارى‬ ‫ت����ای����ب����ەت����ەوە‪،‬‬ ‫دیدارەکانت بگۆڕى‪،‬‬ ‫س�����ەب�����ارەت ب��ە‬ ‫دیدارەکانت بەباشى بیربکەرەوە‪ ،‬پێت‬ ‫وانەبێ کە تەنیا کات بەسەربردنەو‬ ‫پشتگوێى بخەیت‪.‬‬ ‫ئەم ماوەیە تووشى‬ ‫خ��ەم��ۆک��ى ئ��ەب�ى‌و‬ ‫ه��ەوڵ��ب��دە زی��ات��ر‬ ‫ش����ادى‌و زۆرب���ەى‬ ‫لەگەڵ‬ ‫کاتەکانت‬ ‫دۆستان‌و هاوڕێ‌و خۆشەویستەکانت‬ ‫ب��ەس��ەرب��ەرى‌و کاتێکى خۆش‬ ‫بەسەربەرە‪.‬‬ ‫هەوڵبدە هەندێک‬ ‫ل���ە ل���وت���ب���ەرزى‬ ‫ک��ەم��ب��ک��ەی��ت��ەوە‪،‬‬ ‫چونکە دەبێتە هۆى‬ ‫ئ���اژاوەو ناخۆشى‌و‬ ‫هەلى باش لەدەستدان‪ ،‬گرنگى بدە‬ ‫بە ئەویندارەکەت‪ ،‬یان هاوسەرەکەت‪،‬‬ ‫بۆئەوەى لە ژیانێکى خۆشدا بژیت‪.‬‬ ‫هەرگیز پەلەمەکە‬ ‫لەکارەکانتدا‪.‬‬ ‫س��ەب��رت ه��ەب��ێ‪،‬‬ ‫ک��ێ��ش��ەک��ان��ت ب��ەم‬ ‫زووان���ەو بەئاسانى‬ ‫چارەسەر ئەبێ‪ ،‬هەوڵبدە زیاتر لە‬ ‫هاوسەرەکەت یان ئەویندارەکەت‬ ‫نزیک ببیتەوە‪.‬‬ ‫ئێستا کاتێکى باشە‬ ‫بۆ گۆڕان لە شێوازى‬ ‫ب��ی��رک��ردن��ەوەت��دا‬ ‫ڕەنگە ل��ەم ماوەیە‬ ‫تووشى کێشەیەک‬ ‫ببیت‪ ،‬بەاڵم هەوڵبدە بەشێوەیەکى‬ ‫ڕێکوپێک لێى دەرچى‪ ،‬بەتایبەتى بۆ‬ ‫هاوسەرگیرى‪.‬‬ ‫ه��ەس��ت��ەک��ان��ت‬ ‫دەرببڕە سەبارەت‬ ‫بە کێشە کا نە ت ‪،‬‬ ‫ل�����ەگ�����ەڵ ئ���ەو‬ ‫کەسانەى متمانەت‬ ‫پێیانە ڕاوێ��ژب��ک��ە‪ ،‬ب��ۆ ئ��ەوەى‬ ‫سەکەوتووبیت لەکارەکانتدا‪.‬‬ ‫ئەم ماوەیە سکااڵ‬ ‫لە خەونە سەیرو‬ ‫ن��اخ��ۆش��ەک��ان��ت‬ ‫دەک�������ەی�������ت‪،‬‬ ‫ه��ەوڵ��ب��دە زی��ات��ر‬ ‫لەبنەماڵەکەت نزیک ببیتەوەو‬ ‫نهێنییەکانت بۆ کەس باس مەکە‪.‬‬ ‫ڕەنگە بانگهێشتى‬ ‫ک��ارێ��ک��ى گ��رن��گ‬ ‫بکرێیت‪ ،‬ئەگەر هەلى‬ ‫س��ەف��ەرى کورتت‬ ‫ب��ۆ ه��ەڵ��ک��ەوت لێ‬ ‫مەوەستە‪ ،‬لەبیرت نەچێت شکست‬ ‫لە عەشقدا هەر بۆ ماوەیەکەو بیرت‬ ‫ئەچێتەوە‪.‬‬ ‫هەوڵبدە پەیوەندى‬ ‫لەگەڵ هاوڕێکانت‬ ‫ب��ەب��اش �ى‌و خۆشى‬ ‫درێ�����ژەى پێبدە‪،‬‬ ‫ب��ۆئ��ەوەى ئاسوودە‬ ‫بى‌و ناخۆشى‌و خۆشى بەشێکە‬ ‫لە ژیانى عەشق‌و خۆشەویستى‪،‬‬ ‫هەرگیز زویر مەبە‪.‬‬ ‫ئێستا کاتى ئەوە‬ ‫ه��ات��ووە‪ ،‬ک��ە زیاتر‬ ‫کێشەکانت لەگەڵ‬ ‫بنەماڵەکەت بخەیتە‬ ‫بەرباس‌و لێکۆڵینەوە‪،‬‬ ‫چونکە کێشەى مادیت هەیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دڵنیابە بەزووترین کات چارەسەر‬ ‫ئەبێ‪.‬‬ ‫ئەم ماوەیە نیگەران‬ ‫مەبەو هەوڵبدە لەناو‬ ‫کەسوکارتدا خۆت‬ ‫شادتر نیشان بدەیت‪،‬‬ ‫ئ���ەگ���ەر هەلێکى‬ ‫هاوسەرگیریت ب��ۆ دروستبوو‪،‬‬ ‫بەباشى بیرى لێبکەرەوە‪ ،‬بۆئەوەى‬ ‫شکست نەهێنى‪.‬‬


‫وەرزش‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫سێشەممە | ‪ | 2012/08/28‬ژماره ‪ | 715‬ساڵی ‪| 32‬‬

‫‪11‬‬

‫ڕاهێنەرى بەڕازیل پێکهاتەى هەڵبژاردەکەى‬ ‫بۆ یاریە دۆستانەکان ئاشکرا کرد‬ ‫ڕاهێنەرى هەڵبژاردەى بەرازیل پێکهاتەى هەڵبژاردەى بەرازیلى بۆ یاریە دۆستانەکانى‬ ‫مانگى ‪ 9‬ڕاگەیاند و زۆربەى یاریزانەکانیش کە بانگهێشت کراون یاریزانى ئۆڵۆمپیاتن‪،‬‬ ‫مێنێز هەریەکە لە یاریزانان لۆکاس و ئۆسکار و نەیمارى وەکو درەوشەوەترین‬ ‫یاریزانانى بەرازیل لە پێکهاتەى فەرمى هەڵبژاردەکەدا جێگیر کردووە و شان بەشانى‬ ‫ئەوانیش کۆمەڵێک یاریزانى ترى الوى هەڵبژاردەى ئۆڵۆمپیاتى لەندەنى بانگێشتى‬ ‫هەڵبژاردەکە کردووە بۆ یاریە دۆستانەى هەڵبژاردەى وواڵتەکەى بەرامبەر بە هەردوو‬ ‫هەڵبژاردەى باشورى ئەفریقا و چین‪ .‬بەرازیل لە ‪ 7‬مانگى نۆ لە شارى ساوپاڵۆ‬ ‫میواندارى هەڵبژاردەى باشورى ئەفریقا دەکات و ‪ 3‬ڕۆژ دواتریش لە شارى ڕیسیفى‬ ‫میواندارى هەڵبژاردەى چین دەکات‪ .‬پێکهاتەى بەرازیلیش پێک هاتووە لە ‪22‬‬ ‫یاریزان و بەم شێوەیەى خوارەوەیە‪.‬‬ ‫گۆڵپارێزان‪ :‬دیگۆ ئەلفێز { فالەنسیا } ‪ ،‬کاسیۆ { کۆرەنتیانس } ‪ ،‬جیفرۆن {‬ ‫بۆتافۆگۆ }‪.‬‬ ‫بەرگرى کاران ‪ :‬دانێڵ ئەلفێز { بەرشەلۆنە }‪ ،‬مارسیلۆ { ڕیاڵ مەدرید }‪ ،‬ئەلێکس‬ ‫ساندرۆ { پۆرتۆ }‪ ،‬ئەدریانۆ { بەرشەلۆنە }‪ ،‬تیاگۆ سیلڤا { پاریس سانجێرمان }‪،‬‬ ‫دافید لویز { چێڵسى }‪ ،‬ڕێفێر { ئەتلەتیکۆ مینیرۆ }‪ ،‬دێدێ { ڤاسکۆ دیگاما }‪.‬‬ ‫هێڵى ناوەند‪ :‬ساندرۆ { تۆتنهام }‪ ،‬پاولینهۆ { کۆرەنتیانس }‪ ،‬ڕامیرێز { چیڵسى }‪،‬‬ ‫ئەرۆکا { سانتۆس }‪ ،‬ڕۆمیلۆ { سپارتاک مۆسکۆ }‪ ،‬ئۆسکار { چیڵسى }‪ ،‬لۆکاس‬ ‫{ ساوپاولۆ }‪.‬‬ ‫لیاندرۆ دامیاو { ئەنتەر ناشناڵ }‪ ،‬نیمار { سانتۆس }‪ ،‬هاڵک { پۆرتۆ}‪ ،‬جۆناس {‬ ‫فالەنسیان }‪.‬‬

‫دی ماتیۆ‪ :‬دیفید لویز بۆ فرۆشتن نییە‬

‫ڕاهێنەرى ئیتاڵى و یانەى چێڵسى‬ ‫ڕۆبەرتۆ دى ماتیۆ ئاشکراى کرد‬ ‫ئەستێرەى بەرازیلى و بەرگریکارى‬ ‫یانەکەى دافید لویز بۆفرۆشتن نیە‪،‬‬ ‫ئەو پڕو پاگەندانەى ڕەت کردەوە کە‬ ‫باسیان لە ڕۆیشتنى دەکرد بۆیانەى‬ ‫بەرشلۆنە‪ ،‬دووپاتى کردەوە یاریزانى‬

‫بەرازیلى پێگەیەکى سەرەکى هەیە‬ ‫لە پێکهاتەى فەرمى یانەى بلوز‪.‬‬ ‫یاریزانى تەمەن (‪)24‬س��اڵ لەیارى‬ ‫یانەکەى بەرامبەر ڕیدینگ بەهۆى‬ ‫پێکانەوە بەشدارى نەکرد کاتێک‬ ‫بەئەنجامى (‪)2- 4‬سەرکەوتنیان‬ ‫بەدەست هێنا‪ ،‬بۆ ڕۆژى دواتر یاریزانى‬ ‫بەرازیلى گەیشتە هەرێمى کەتالۆنیا‪،‬‬ ‫دواتر پڕو پاگەندەى نزیک بونەوەى‬ ‫یاریزانى بەرازیلى لە خولى ئیسپانیا‬ ‫باڵو بویەوە‪ .‬دى ماتیۆ ڕاهێنەرى‬ ‫چێڵسى بەخێرایى ئ��ەم هەواڵەى‬ ‫ڕەت کردەوە کە باسیان لە ڕۆیشتنى‬ ‫لویز دەکرد بۆبەرشلۆنە و دەڵێت‪:‬‬ ‫هەست بەهیچ فشارێک ناکەم لەم‬ ‫بابەتەدا‪ ،‬لە وەرزى ڕابردوو توانیمان‬ ‫سەرکەوتن بەدەست بهێنین‪ ،‬من وا‬

‫دەبینم هیچ هۆکارێک‬ ‫ن��ی��ە بۆڕۆیشتنى‬ ‫ه��ەری��اری��زان��ێ��ک‬ ‫بۆشوێنێکى تر‪ .‬لە‬ ‫کۆتایى دا باس لە‬ ‫گرنگى دافید لویز‬ ‫دەکات لەیانەکەى‬ ‫و ڕاهێنەرى بلوز‬ ‫دەڵێت‪ :‬لویز بەشێکى‬ ‫گ��رن��گ��ە ل��ەی��ان��ەى‬ ‫چێڵسى‪ ،‬ئاسایە‬ ‫یانەکان گرنگى پێ‌‬ ‫ب���دەن‪ ،‬ب���ڕوام وای��ە‬ ‫ی��اری��زان��ى ب��ەرازی��ل��ى‬ ‫بۆماوەیەکى درێ��ژ لە‬ ‫یاریگاى ستامفۆرد بریچ‬ ‫بەردەوام دەبێت‪.‬‬

‫کاگاوا بەهۆى نەزانینى زمانى ئینگلیزیەوە تووشى کێشە بووە‬ ‫زۆرب���ەى ی��اری��زان��ەک��ان کاتێک لە‬ ‫خولێکەوە ڕوودەک��ەن��ە خولێکى‬ ‫تر‪ ،‬ڕووب��ەڕووى چەندین گیروگرفت‬ ‫دەبنەوە کە یەکێک لەو گرفتانە‬ ‫نەزانینى زمانى ئەو واڵتەیە‪ ،‬وادیارە‬ ‫شینجى ک��اگ��اواى یاریزانى نوێی‬ ‫مانچستەر یونایتدیش ئەو کێشەیەى‬ ‫هەیە وب��ەدەس��ت نەزانینى زمانى‬ ‫ئەو واڵت��ەوە دەناڵێنێ‪ .‬یاریکەرە‬ ‫ژاپۆنیەکە س��ەب��ارەت ب��ە زمانى‬ ‫ئینگلیزى ووت��ی‪”:‬ه��ەوڵ دەدەم‬ ‫خ��ۆم فێرى زمانى ئینگلیزى‬ ‫بکەم‪ ،‬بەاڵم بەڕاستى ئێستا من‬ ‫هیچ لە فێرگسۆن ناگەم‪ ،‬وابزانم‬ ‫پێویستم بە ماوەیەکى زۆرە‬ ‫بۆ ئ��ەوەى لە ڕاهێنەرەکەم‬

‫بگەم”‪ .‬ب��ەردەوام بوو گوتی‪”:‬‬ ‫بەڕاستى جیاوازیەکى زۆر هەیە‬ ‫لە نێوان یانەکانى پێشەوەى‬ ‫ڕیزبەند و دواوەى ڕیزبەندیدا‬ ‫لە خولى ئەڵمانى‪ ،‬ب��ەاڵم لە‬ ‫خولى ئینگلیزى جیاوازیەکى‬ ‫ئ��ەوت��ۆ نیە ل��ە ن��ی��وان یانەکان‬ ‫لەڕووى ئاستەوە‪ ،‬من لە دووریەکى‬ ‫نزیک توانیم بەرامبەر فولهام گۆل‬ ‫تۆماربکەم‪ ،‬هەوڵدەدەم لە داهاتوو‬ ‫لە مەوداى دووریش گۆڵ تۆماربکەم‬ ‫“‪.‬شینجى کاگاواى ‪٢٣‬س��ااڵن لەم‬ ‫هاوینەدا یانەى بروسیادۆرتمۆندى‬ ‫بەجێهێشت و ڕوویکردە ئۆڵترافۆرد و‬ ‫لە دوویاریى یەکەمى لەگەڵ شەیتانە‬ ‫سوورەکان گۆڵێکى تۆمارکرد‪.‬‬

‫بەشێوەیەکى ڕەسمى مۆدریچ بووە یاریزانى‬ ‫یانەى مەلەکى‬

‫دواى م��اوی��ەک��ى زۆر لە‬ ‫گفتوگۆکردن و هەوڵى ڕیاڵ‬ ‫مەدرید بۆ کڕینى مۆدریچ‪،‬‬ ‫دوێنێ بە فەرمى مۆدریچ بووە‬ ‫مەدریدى‪ .‬هەریەک لە یانەکانى‬ ‫تۆتنهام و ڕیاڵ مەدرید لەسەر‬ ‫سایتى فەرمى خۆیان بە فەرمى‬ ‫ڕایانگەیاند کە لۆکا مۆدریچ‬ ‫بووە یاریزانى ڕیاڵ مەدرید‪،‬‬ ‫دەزگ��اک��ان��ى ڕاگ��ەی��ان��دن��ی��ش‬ ‫ناوەڕۆکى بۆندەکەیان ئاشکرا‬ ‫کرد‪ ،‬کە دوێنێ مۆدریچى ‪٢٦‬سااڵن‬ ‫گەشتۆتە مەدرید و بۆندەکەى واژوو‬ ‫کردووە کە بڕى بۆندەکە ‪٣٥‬ملیۆن‬ ‫یۆرۆیە و لەکاتى بەدەستهێنانى‬ ‫نازناو لەالیەن یاریزانە کڕواتیەکە‬

‫لەگەڵ مێرێنگى ‪٧‬ملیۆن یۆرۆى‬ ‫تریش دیتەسەر بۆندەکە و لۆکا‬ ‫مۆدریچیش وەک��و موچە هەفتانە‬ ‫‪١٢٠‬هەزار یۆرۆ وەردەگرێت‪ .‬شایەنى‬ ‫باسە لۆکا مۆدریچ لە سالى ‪٢٠٠٧‬یانەى‬ ‫دینەمۆ زەگرەبى جێهێشت و ڕووى‬ ‫کردە یانەى تۆتنهام کە ‪ ١٦‬گۆڵى‬ ‫بۆ تۆمارکرد لەو ‪ ١٦٠‬یارییەى کە‬ ‫لەگەڵى ئەنجامدا‪ ،‬کرۆیفى بچوک لەم‬ ‫هاوینە بەهەموو شێوەیەک ڕاهێنانى‬ ‫لەگەڵ یانەکەى ڕەتکردەوە و پێداگر‬ ‫بوو لەسەر ڕۆیشتنى و چوونى بۆ‬ ‫ڕی���اڵ م��ەدری��د وەک��و‬ ‫زن��ج��ی��رەدرام��ای��ەک��ى‬ ‫لیهاتبوو‪.‬‬

‫مۆرینهۆ دەیەوێت کاکا ڕیاڵ بەجێ بهێڵێت‬ ‫کێشەکانى ن��ێ��وان ک��اک��ا و‬ ‫مۆرینهۆى ڕاهێنەرى ڕیاڵ‬ ‫مەدرید گەیشتۆتەوە ئەو‬ ‫پ����ەڕى ئ��اس��ت خ��راپ��ى‬ ‫و ب��ە پێى هەواڵێکى‬ ‫ئیل پ��ای��س‪ ،‬ل��ە کۆتا‬ ‫دان��ی��ش��ت��ن��ى ن��ێ��وان‬ ‫ه�����ەردوو الدا کە‬ ‫ب��ەئ��ام��ادەب��وون��ى‬ ‫باوکى کاکا بووە‬ ‫هەردووال بووە بە‬ ‫دەماقاڵەیان‪ .‬بە‬ ‫پێى ه��ەواڵ��ەک��ان‬ ‫ل��ەک��ۆت��ا دانیشتنى‬ ‫نێوان مۆرینهۆ و کاکا‬ ‫لە بێرنابیۆ‪ ،‬مۆرینهۆ هەوڵى‬

‫داوە کە کێشەکان قوڵ بکاتەوە و وە‬ ‫زەخت لەکاکا بکات بۆ ئەوی یانەى‬ ‫ڕی��اڵ مەدرید بەجێ بهێڵێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫کاکا ڕووب��ەڕووى مۆرینهۆ بووەتەوە‬ ‫و ئەمەش بووەتە هۆى دەماقاڵەوە و‬ ‫بەگژیەکداچوون‪ .‬لە کاتى دانیشتنەکەدا‬ ‫مۆرینهۆ بە کاکا و باوکى ووتوە ئێوە‬ ‫بیر لە داه��ات��ووى خۆتان ناکانەوە‬ ‫دیارە تۆ ناتەوێت وەکو یاریزانێکى‬ ‫پرۆفیشناڵ بژیت وە بەباوکى کاکاى‬ ‫ووتەوە کەوا کوڕەکەت پڕۆژەکانى منى‬ ‫ڕاگرتووە‪ .‬باوکى کاکاش بەتووندى‬ ‫وەاڵم��ى مۆرینهۆى داوەت��ەوە و پێى‬ ‫ووت��ەوە ئەگەر دەت��ەوێ��ت کوڕەکەم‬ ‫ڕیاڵ بەجێ بهێڵێت ئەوا چى لە التانە‬ ‫بیدەنێ ئەوسا ئەویش یانەکە بەجێ‬ ‫دەهڵێت‪ .‬بە پێى هەواڵەکان کاکا کە‬ ‫کەسێکى زۆر لەسەر خۆ و بەڕێزە چى‬ ‫تر نەیتوانیەوە لەبەرامبەر مۆرینهۆدا‬ ‫خ��ۆى ڕابگرێت و ل��ە لێدوانێکیدا‬ ‫م��ۆری��ن��ۆى بەکەسێکى زۆر خ��راپ‬ ‫ناوبردووە‪ .‬ئەوەى شایەنى ئاماژەیە لە‬ ‫سێ یارى کۆتایى یانەکەدا مۆرینهۆ‬ ‫ک��اک��اى ب��ۆ دوو ی��ارى بانگهێشت‬ ‫نەکردووە و لە یاریەکیشدا وەکو‬ ‫ی��ەدەک لەسەر کورسى دایناوە‬ ‫پێدەچێت ئەمەش زەختێکى‬ ‫ترى مۆرینهۆ بێت بۆئەوەى‬ ‫ک���اک���ا ل��ەی��ان��ەک��ە‬ ‫دووربخاتەوە‪.‬‬


‫№ خاوەنی ئیمتیاز‬

‫عەبدوڵـاڵ حاجی مەحمود‬

‫№ سەرنووسەر‬

‫№ جێگری سەرنووسەر‬

‫پشدەر بابەکر‬

‫عومەر غواڵمی‬

‫‪0748 010 8289‬‬

‫№ دیزاین‬

‫‪www.JamawarNews.com‬‬

‫‪RebaziAzadi@Gmail.com‬‬

‫ناونیشان‪ :‬هەرێمی کوردستان سلێمانی ‪ -‬گردی ریعایه ‪ -‬گەڕەکی ‪ - 115‬کۆاڵنی ‪ - 7‬دەرگای ‪6‬‬

‫سەعید ئەحمەد‬

‫یەکەم ژمارەی ئەم ڕۆژنامەیە لە (‪ )1981/5/25‬بە ناوی (رێگای ئازادی)یەوە دەرچووە‬ ‫«نرخ‪ 500 :‬دینار»‬

‫لوقمان سەلیم‪ ،‬هونەرمەند‪:‬‬

‫حەز دەکەم بە هەموو شێوەزارەکانی زمانی کوردی گۆرانی بڵێم‬ ‫دیمانە‪~ :‬‬

‫م��ۆس��ی��ق��او گ��ۆران��ی ڕۆح���ی ه��ەر‬ ‫ئینسانێک دەبوژێنێتەوە و جوانی‬ ‫دەبەخشێتە ژیان و هەندێک جاریش‬ ‫عاشقان غەمەکانیان ب��ە بیستنی‬ ‫گۆرانییەک و دەنگبێژی ئەو گۆرانییە‬ ‫ئەڕەوێنەوە‪ ،‬لوقمان سەلیمیش یەکێکە‬ ‫لەو گۆرانی بێژانە‪ .‬ناوبراو دانیشتووی‬ ‫شاری سلێمانیە و لە ساڵی‪ 1972‬لە‬ ‫دایکبووە وژیانی هاوسەری پێکهێناوە‬ ‫و لە باغچەی ژیانی هاوبەش خاوەنی‬ ‫سێ گوڵە بە ناوەکانی «الوەند و الکۆ‬ ‫و اللە» لە ساڵە ‪ 1989‬دەستی بە‬ ‫کاری هونەری کردووە و خاوەنی چەند‬ ‫ئەلبومێکی گۆرانییە‪ ،‬حەزیشی لە‬ ‫مەقامات زۆرە هەر بۆیە ئەلبومێکی‬ ‫مەقاماتیشی هەیە‪ .‬ناوبراو لەدیدارێکی‬ ‫~دا باسی حەز و خولیای‬ ‫خۆی و ئاستی هونەری کوردی کرد‪.‬‬ ‫*ه���ون���ەری ک����وردی ت��ا ئێستا چی‬ ‫پێبەخشیوی و ب��ە ک��ام کەسایەتی‬ ‫گۆرانیبێژ س��ەرس��ام��ی ک��ە بووبێتە‬ ‫هاندەرت لە بواری هونەردا؟‬ ‫دی����ارە ه���ون���ەری ک����وردی ڕێ���ز و‬ ‫خۆشەویستی پێبەخشیوم لە ناو‬ ‫جەماوەردا‪ ،‬لە گەڵ ئەوەشدا لەوانەیە‬ ‫کۆمەڵێک ئ��ازادی لە من سەندبێتە‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم لە هەموو حاڵەتێکدا هونەر‬ ‫خ��ۆی هاندەرێکە بۆ من کە زیاتر‬ ‫خزمەتی هونەر بکەم‪ ،‬لە ڕاستیدا تا‬ ‫ئێستا جگە لە بواری گۆرانی و موزیک‬ ‫لە هیچ بوارێکی تری هونەردا کارم‬ ‫نەکردووە وەکوو دراما حەزم لە بواری‬ ‫سینەمایە بووە و بواری وەرزشیش‬ ‫بەالمەوە خۆشە‪ ،‬بەاڵم ئەو خولیایەی‬

‫کە ئێستا دۆزیومەتەوە و کاری تێدا‬ ‫دەکەم بواری موزیک و گۆرانییە‪ .‬بۆ‬ ‫وەاڵمی بەشی دووهەمی پرسیارەکەت‪،‬‬ ‫ئ��ەو هونەرمەندانە ک��ە م��ن پێیان‬ ‫سەرسامەم لە ڕابردوودا زۆرن وەکوو‬ ‫مامۆستایان حەسەن زیرەک‪ ،‬ماملێ و‬ ‫مەزهەری خالقی و عەلی م��ەردان و‬ ‫مامۆستا حەمە دیالن‪ ،‬مامۆستا تاهیر‬ ‫تۆفیق‪ ،‬ئەمانە بەڕاستی کاریگەریان‬ ‫لە سەرم هەبووە لە بواری هونەردا‪.‬‬ ‫*ت��ا چەند پابەندی بە کەلتوری‬ ‫ک������وردی و ش����ارەزای����ت ه���ەی���ە لە‬ ‫شێوازەکانی گۆرانی وتندا؟‬ ‫زۆر حەز دەکەم بە شێوەزارەکانی‬ ‫تری زمانی کوردی گۆرانی بڵێم‪ ،‬بس‬ ‫بەداخەوە زۆر شارەزاییم نییە و زۆر‬ ‫حەزیشم لە وتنی گۆرانی بە شێوازی‬ ‫ه��ەورام��ی ه��ەی��ە‪ ،‬ب���ەاڵم بەڕاستی‬ ‫شێوەزاری هەورامی قورسە و دەمەوێت‬ ‫ئەگەر نەیشیڵێم خراپیشی نەکەم لە‬ ‫بەر ئەوە لە داهاتوودا کاری زیاتری‬ ‫تێدا بکەم و بە شێوەزاری بادینیش‬ ‫گۆرانیم وتووە‪ ،‬زۆریش هەوڵم داوە‬ ‫لە مەقاماتدا خۆم دەوڵەمەند بکەم‬ ‫بە تایبەتی لە مەقامی قەتار و ئەڵاڵ‬ ‫وەی��س��ی و مەقامەکانی ناوچەی‬ ‫گەرمیان بەپێی ناوچەکان حەزم‬ ‫ک��ردووە مەقامەکان بناسم و‬ ‫بیانڵێم‪ ،‬پابەندم بە کەلتوری‬ ‫ک���وردی و ه��ەوڵ��م داوە‬ ‫کەڵکیان لێوەر بگرم‪.‬‬

‫*ڕات چییە بەرامبەر بەو هونەرمەندە‬ ‫ئافرەتە کوردانەى کە بەرهەمەکانیان‬ ‫کەمترین مۆرکى کوردى پێوە دیارە؟‬ ‫لێرەدا یەکالیەنە ناتوانم قسەیان‬ ‫لەسەر بکەم لەبەر ئەوە ئەمڕۆ جەماوەر‬ ‫دەتوانێت ڕای خ��ۆی بڵێت لەسەر‬ ‫هەموو هونەرمەندێک بە خۆشمەوە‪،‬‬ ‫هەر بۆیە من پێمباشە ڕەسەنایەتی‬ ‫و کەلتوری میللەتەکەمان لەبەر چاو‬ ‫بگیرێت و ئێمە لەبەر ئەوەی کوردین‬ ‫دەبێت ژێرخانی هونەری ک��وردی و‬ ‫عادات و تەقالید و فەرهەنگی خۆمان‬ ‫زیاتر دەوڵەمەند بکەین‪ ،‬بۆیە پێم‬ ‫خ��ۆش��ە هونەرمەندە‬ ‫خانمەکان و هەموو‬ ‫هونەرمەندان زیاتر‬ ‫ل��ەو ب����وارەدا کار‬ ‫ب��ک��ەن ل��ە الیەکی‬ ‫ت���رەوە ئ��ەگ��ەر بە‬ ‫پ���ێ���ی س������ەردەم‬

‫«شوان» دواین کلیپی کچە هونەرمەند دەشنێ‌ مورادە‬ ‫شوان‪ ،‬یەکێکە لە گۆرانیەکانی نێو‬ ‫ئەلبوومی فریشتەی میهرەبانی لە‬ ‫بەرهەمهێنانی ڤین تیڤییە‪،‬ئاوازو‬ ‫ئ��ام��ادەک��ردن��ی‪ :‬ئ��ام��ان��ج ئ��ەزم��ری‬ ‫تێکستی‪ :‬حەمید شەریف سپۆنسەری‬ ‫کلیپەکە (بی ئیم بی گروپ) بووە‪،‬‬ ‫دەرهێنانی کاوە عادلە‪ .‬بە پێ وتەکانی‬ ‫گۆرانیبێژ دەشنێ م��وراد «کلیپی‬ ‫ئەم ئەلبومە نوێیە زۆر گەنجانەیە‬ ‫و گوزارشت لە ح��ەزو خولیاکانی‬ ‫گەنجی ئەمڕۆ دەکات»‪ .‬دەشنێ لەم‬ ‫کلیپەدا ڕۆڵ��ی کچە خوێندکارێک‬ ‫دەبینێت‪ ،‬لە دیمەنێکى خەیاڵیدا‬ ‫کوڕێک دەیفڕێنێت بۆ ناو هەورەکان‪.‬‬ ‫جێگەی ئاماژەیە دەشنێ‌ موراد یەکەم‬ ‫ئەلبوومی گۆرانی بەناوی هێالهۆپ‬ ‫باڵوکردۆتەوە‪ ،‬بەر لەکاری هونەریشی‬ ‫پێشکەشکاری بەرنامە بووە‪ ،‬ئێستا‬ ‫خاوەنی چەندین کلیپی گۆرانیە‪،‬‬ ‫جگە لەوەى بە زمانی بیانیش گۆرانی‬ ‫وتووە و میدیا بیانیەکان گرنگیەکی‬ ‫زۆری پێدەدەن‪ ،‬بە «شاکیرا کورد»‬ ‫ناوی دەبەن‪.‬‬

‫نانسی‪:‬‬ ‫بەهۆی نەوالەوە بووم‬ ‫بەگۆرانیبێژ‬ ‫ژنە گۆرانیبێژی بەناوبانگی لوبنانی‬ ‫نانسی ع��ەج��رەم رای��گ��ەی��ان��د زۆر‬ ‫س��ەرس��ام ب���ووە ب��ەدەن��گ��ی ن��ەوال‬ ‫زوغبی‌و هەر بەهۆی ئەوەوە سەرەتا‬ ‫بووەتە گۆرانیبێژ نانسی باسی لەوە‬ ‫ک���ردووە کە ب��ەر ل���ەوەی گۆرانی‬ ‫بڵێت هەمیشە گوێی لەدەنگی‬ ‫نەوال گرتووەو خۆزگەی خواستووە‬ ‫ڕۆژێ��ک وەک��و ئ��ەوی لێبێت‪ .‬نانسی‬ ‫باسی ل���ەوەش ک���ردووە کە ئێستا‬ ‫زۆر حەزی لەدەنگی راغب عەالمەو‬ ‫جۆرج وەسوف‌و ئەحالمەو پێی وایە‬ ‫ئەوانە سەرکەوتوترین گۆرانیبێژانی‬ ‫عەرەبن‪.‬‬

‫شاجوانی ‪2012‬ی جیهان دیاریکرا‬

‫چواردەمی ‌ن ژنى هێناو نەبو بە باوک‬ ‫ه��اواڵت��ی��ەک��ى س��ع��ودى دانیشتووى‬ ‫شارى عەرعەر ژمارەیەکى پێوانەیى‬ ‫تۆمارکرد کە لەماوەى ‪ ٣٧‬ساڵ ‪١٤‬‬ ‫جار ژیانى هاوسەرگیرى پێک هێناوە‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم هەرنەبووتە ب���اوک‪ ،‬ئەمەش‬ ‫خەونى سەرەکى و پاڵنەرى یەکەمى‬ ‫بوو‪ ،‬بۆ ئەم هەموو هاوسەرگیرییە‪.‬‬ ‫ئ��ەم پیاوە ن��اوى موتلەگ سلێمانە‬ ‫س��ەرەت��ا لەتەمەنى ‪ ١٦‬ساڵى ژنى‬ ‫یەکەمى هێنا‪ ،‬بەاڵم دواى ئەوەى بۆ‬ ‫م��اوەى سێ ساڵ منداڵیان نەبوو‬ ‫لەژێر گووشارى خانەوادەکەى ژنى‬ ‫دووەمى هێنایەوە‪ ،‬دواتر لە ژنى‬ ‫دووەمیشى منداڵیان نەبوو‪،‬‬ ‫ئەمەش وایکرد بەردەوام بێت‬ ‫لەسەر ژن هێنان تا ژمارەى‬ ‫هاوسەرەکانى گەیشتە ‪١٤‬‬

‫بتوانن ئ��اوازی ب��اش بچڕن شتێکی‬ ‫خراپ نییە بەس وا بێت کە شێوازی‬ ‫کوردی نەشێوێنێت‪.‬‬ ‫*ئاستەنگی هاتۆتە پێشت لە ژیانی‬ ‫هونەریدا؟ ی��ان قورسترین شت لە‬ ‫ژیانی هونەری هەر هونەرمەندێکدا‬ ‫چییە؟‬ ‫دەتوانم بڵێم ئاستەنگی زۆر هاتۆتە‬ ‫ب��ەردەم��م ل��ە الی��ەک��ەوە کاتێک تۆ‬ ‫بەرهەمێک تۆمار دەکەیت وپڕۆژەیەک‬ ‫دەخەیتە ب��ەردەم کۆمەڵێک مۆزیک‬ ‫ژەنی ئازیز و کاری تێدا دەکەیت‪،‬‬ ‫پێش هەموو شتێک مەسەلەی بودجە‬ ‫کارێکی ق��ورس��ە و ئ��ەگ��ەر الیەنی‬ ‫پ��ەی��وەن��دی��دار وەک���وو وەزارەت���ی‬ ‫ڕۆشنبیری و الیەنە ڕۆشنبیرەکان‬ ‫ه��اوک��اری ئێمە نەکەن بەڕاستی‬ ‫ئەمە قورسە بۆ ئێمە لەبەر ئەوەی‬ ‫داهاتی هونەریمان نییە ئێمە لە‬ ‫هەمووی قورستر و ناخوشتر ئەوەیە‬ ‫کە تۆ ئەو بەرهەمە‬ ‫باڵو دەکەێتەوە هیچ‬ ‫داهاتێک نایەتەوە‬ ‫گیفانی هونەرمەند‬ ‫ه��ەر بۆیە لە‬ ‫یەکەم و‬

‫دووهەم ڕۆژەوە کە ئەو بەرهەمە تۆ‬ ‫بە ئۆرجیناڵ دەخەیتە بازاڕ بەداخەوە‬ ‫بە کۆپی ڕایت دەفرۆشرێت کە ئەمە‬ ‫زەرب��ەی��ەک��ی کوشندەیە و کارێکی‬ ‫زۆر ناخۆشە بەرامبەر بە هونەر و‬ ‫هونەرمەند دەک��رێ��ت بۆیە تەمەنا‬ ‫دەکەین ئەم گرفتە نەمێنێت‪.‬‬ ‫*ت��ا ئێستا گ��ۆران��ی��ت ب��ۆ کەسێکی‬ ‫تایبەت وتووە؟‬ ‫بەڵێ‪.‬‬ ‫*کاری تازەت بە دەستەوەیە؟‬ ‫وەک��وو ک��اری ت��ازە ئێستا خەریکی‬ ‫بەرهەمێکی ت���ازەم ل��ەگ��ەڵ تیپی‬ ‫مۆسیقای سلێمانی ک��ە ئ���اواز و‬ ‫ئامادەکردنی برای بەڕێزم مامۆستا‬ ‫ع��ادل حەمە کەریمە و هۆنراوەی‬ ‫گۆرانیکەش برای بەڕێزم عەبدوڵاڵ‬ ‫کەریم مەحمودە‪ ،‬کە بە ئەنجامان‬ ‫گەیاندووە و چەند ئیشێکی کەمی‬ ‫م��اوە و ل��ە داه��ات��ووی��ەک��ی نزیکدا‬ ‫پێشکەشی هۆگرانی دەنگمی دەکەم‪.‬‬ ‫* ئاواتی تۆ چییە وەکوو کەسێکی‬ ‫هونەرمەند؟‬ ‫من هیوا وئاواتم ئەوەیە کە گەلی‬ ‫کورد لەو پەڕی خۆشی و شادیدا‬ ‫بێت و تەمەنای ئەوە دەکەم هەموو‬ ‫پارچەکانی تری کوردستان و بە‬ ‫تایبەت ئ��اوات��ەخ��وازم لە ئێستادا‬ ‫ڕۆژئاوای کو��دستان بە زوترین کات‬ ‫ڕۆژیان لەسەر هەڵ بێت و ئەوانیش‬ ‫بگەن ب��ە ئاواتەکانی خویانی و‬ ‫هیوادارم لە داهاتودا کوردستانی‬ ‫سەربەخۆ و گەورە دروست بێت و‬ ‫ئەمە ئاواتی نەک من ئاواتی هەموو‬ ‫کوردە‪.‬‬

‫ئافرەت لە جۆرەها واڵت��ى جیاواز‪،‬‬ ‫سەرجەم هۆکارەکانى تەاڵقدانیش‬ ‫نەبوونى منداڵ بوو‪ .‬موتلەگ فەرمانبەرە‬ ‫لە بەڕێوەبەرایەتى گشتى پەرەوەردەى‬ ‫شارەکەی‪ ،‬لەو ئافرەتانە خواستوونى‬ ‫هەندێکیان نزیکەى ‪ ٢٣‬ساڵ لە خۆى‬ ‫گەورەتربوون و هەندێکیشیان نزیکەى‬ ‫‪ ٣٦‬س��اڵ ل��ە خ��ۆى بچووکتربوون‬ ‫‪.‬دوا خێزانى موتلەگ ئافرەتێکى‬ ‫س����وورى ب���وو‪ ،‬ه��ەرچ��ەن��دە‬ ‫موتلەگ خۆشیدەویستوو‬ ‫ح��ەزى نەدەکرد تەاڵقى‬ ‫بدات بەاڵم خانەوادەى‬ ‫ئافرەتەکە مکوڕبوون‬ ‫لەسەر تەاڵقدانى بە‬ ‫ب��ی��ان��ووى ن��ەب��وون��ى‬ ‫منداڵ‪.‬‬

‫«وینشیا یو» شاجوانی چین تەمەن‬ ‫‪ 23‬س��اڵ بە شاجوانی جیهان‬ ‫ب��ۆ ساڵی ‪ 2012‬هەڵبژێردرا‬ ‫ل��ە ئاهەنگێکی گ���ەورەدا کە‬ ‫ل��ە ش��اری «اوردوس» چینی‬ ‫بەڕێوەچوو‪ .‬لە ئاهەنگەدا ‪116‬‬ ‫شاجوانی جیهان بەشداریان‬ ‫ت��ێ��داک��ردب��وو تێیدا «وینشیا‬ ‫یو» توانی سەرکەوتن بەدەست‬ ‫بهێنێت‪ .‬ئەوە بۆ دووەم جارە‬ ‫شاجوانێک ل��ە واڵت��ی چین‬ ‫ببێتە شاجوانی جیهان‪،‬‬ ‫دوای ئ��ەوەی بۆ یەکەم‬ ‫ج��ار ل��ەس��اڵ��ی ‪2007‬‬ ‫نازناوەکە بەخشرایە‬ ‫ئەو‬ ‫شاجوانێکی‬ ‫واڵت���ە‪ .‬شاجوانی‬ ‫‪ 2012‬جیهان زمانی‬ ‫ئینگلیزی و چینی دەزانێت و‬ ‫مۆسیقای خوێندووەو دەتوانێت‬ ‫پیانۆ بژەنێت و گۆرانی بڵێت‪.‬‬

‫توندوتیژی کۆمەاڵیەتی‬ ‫ئاکام فەرید جەبار‬

‫کێشە کۆمەاڵیەتیەکان بەشێکی‬ ‫گرنگی کێشە دیارەکانی مێژووی‬ ‫مرۆڤایەتین ڕەنگە زۆر جار قوربانی‬ ‫ئەوکێشانە لەڕووی یاسایی وئاینیەوە‬ ‫تاوانبارنەبن یان تاوانەکانیان لە‬ ‫ئاستی سزاکانیاندانەبن‪ ،‬ڕەنگە‬ ‫قوربانیانی توندوتیژیە سیاسی‬ ‫وئایدۆلۆجی وئاینیەکان بتوانرێت‬ ‫ژمارەیان کەم بکرێتەوە لەڕێگەی‬ ‫ڕێکەوتنی کۆمەاڵیەتی‪ ،‬تەنانەت‬ ‫ئاین دەتوانرێت وەک دیاردەیەکی‬ ‫کۆمەاڵیەتی س��ودی لێوەربگیرێت‬ ‫ب��ۆ گ��ەش��ەی زی��ات��ر و ب��ەی��ەک��ەوە‬ ‫ژی��ان��ی ئاشتیانە ک��ە ئەمە دی��وە‬ ‫ڕاس��ت��ەق��ی��ن��ەک��ەی ئ��ای��ن��ە‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫بەکارهێنانی ئ��ای��ن ب��ۆ دژای��ەت��ی‬ ‫ئەوە لەگەڵ ڕەهەندی ڕاستەقینەی‬ ‫ئ��ای��ن ی���ەک ن��اگ��رێ��ت��ەوە‪ ،‬گرفتە‬ ‫کۆمەاڵیەتیەکان گرفتی ناوخۆی‬ ‫واڵتن واتە بەقایم کردنی سنورەکان‬ ‫وجواڵندنی هێز چارە ناکرێت بەڵکو‬ ‫ب��ەدەس��ت��ک��اری ک��رن��ی پ��رۆگ��رام��ی‬ ‫پ��ەروەردەو پیشاندانی نەرمونیانی‬ ‫مامۆستاو دایک و باوک کاریگەری‬ ‫دەک��ات��ە س��ەر ئ��ای��ن��دەی م��ن��دااڵن‪،‬‬ ‫ه���ەروەک کەناڵەکانی ڕاگەیاندن‬ ‫پێویستە دورب��ک��ەون��ەوە ل��ەو فیلم‬ ‫و زنجیرە درام��ای��ان��ەی کە دەبنە‬ ‫ه��ۆی هاندانی توندو تیژی ئەمە‬ ‫سەرباری ئ��ەوەی کە ئەو کەنااڵنە‬ ‫نەبنە مینبەری گواستنەوەی ووتاری‬ ‫ئاگرین‪،‬‬ ‫وات��ا ئ���ەوەى پێویستە ل��ەو واڵت��ە‬ ‫گرنگی پێبدرێت خۆشەویستیە‬ ‫نەک ڕق‪ ،‬لێبوردەییە نەک تۆڵە‪،‬‬ ‫بەیەکەوە ژیانە نەک یەکتر کوشتن‪،‬‬ ‫کاتێک باسی لێبوردەیی دەکەین‬ ‫مەبەستمان ئەوەنیە ئەوانەی تاوانی‬ ‫قێزەون ئەنجام دەدەن سزا نەدرێن‪،‬‬ ‫بەڵکو پێویستە یاسا وەک خۆی‬ ‫جێبەجێ بکرێت هیچ نەرم ونیانیەکی‬ ‫بەرامبەر ئەو کەسانە تێدا نەبێت‪،‬‬ ‫زۆرگرنگە هەموومان هەوڵبدەین‬ ‫کوردستان وەک هەرێمێکی ئارامی‬ ‫کۆمەاڵیەتی بمێنێتەوە بۆئەوەى‬ ‫دابەش نەبێت بۆ جەالد و قوربانی‪،‬‬ ‫ه��ەروەه��ا گرنگە تەکنۆلۆجیای‬ ‫پێشکەوتوو ب��ەک��ار بهێنرێت بۆ‬ ‫دۆزینەوەی ئەنجامدەرانی تاوانەکان‬ ‫ب��ۆئ��ەوەی ک��ەس وا خەیاڵ نەکات‬ ‫کەکارێک ئەنجام دەدات ولەدەستی‬ ‫یاساش ڕادەک��ات‪ ،‬ه��ەروەک گرنگی‬ ‫دان بەخانەی چاکسازی بەجۆرێک‬ ‫م��رۆڤ��ی ت��اوان��ب��ار دوای دەرچ��ون��ی‬ ‫ل��ەوخ��ان��ە چ��اک��س��ازی��ان��ە گ���ۆڕان‬ ‫لەهەڵسوکەوت و بیروڕای ببینرێت‬ ‫وەهەست بکرێت کەئامادەیی تێدایە‬ ‫جارێکی تر دەست بەژیانی ئاسایی‬ ‫بکاتەوە ونەگەڕێتەوە سەر تاوانەکەی‬ ‫پ��ێ��ش��وی‪ .‬تێگەیشتنی ه��ەڵ��ە لە‬ ‫چەمکەکان لێکدانەوەى نادرووست و‬ ‫پەلەکردنی تاکەکان کاریگەری لەسەر‬ ‫توند وتیژی هەیە ئ��ەوەى دەبێت‬ ‫ڕوون و ئاشکرابێت قابیلی دوودڵی‬ ‫نیە ئەوەیە کە دەبێت سیستەمی‬ ‫پ����ەروەردەی ئێمە خ��ۆی یەکالی‬ ‫کردبێتەوە کە مەبەستی بونیاد‬ ‫نانی مرۆڤێک بێت کە بڕوای بەخۆی‬ ‫هەبێت و ب��ڕوای بەژیانی خەڵکی‬ ‫تریش هەبێت هەروەک تاکێک بێت‬ ‫لەکاتی گیر و گرفت پەنا بۆ دیالۆگ‬ ‫بەرێت نەک سرینەوەى بەرامبەر‪،‬‬ ‫دەکرێت کەناڵەکانی ڕاگەیاندن ڕۆڵ‬ ‫بگێرن لە باڵوکردنەوەى ئەوەى پێی‬ ‫دەگوترێت فەلسەفەى نا توندوتیژی‬ ‫ب��ۆئ��ەم��ەش س��ود ل��ە بیرمەندانی‬ ‫جیهانی وەرب��گ��ی��رێ��ت‪ ،‬ب��ەداخ��ەوە‬ ‫شەپۆلێکی توندوتیژی لەناوچەکە‬ ‫دەبینرێت گرنگە کوردستان لەو‬ ‫شەپۆلە توند و تیژیە بپارێزین‪.‬‬ ‫ڕۆڵی پۆلیس گرنگە کە هەم دوای‬ ‫ڕووداوەکان لێکۆڵینەوە بکەن و هەم‬ ‫پێش ڕوودانی ڕووداوەک��ان زانیاری‬ ‫کۆبکەنەوە و ئەگەر ئیمکان هەبوو‬ ‫پێشی لێبگرن‪.‬‬


Rebazi Azadi 715