Issuu on Google+

‫№‬

‫№‬

‫ل‪4‬‬

‫№‬

‫ئاکارى میدیاکار لە‬ ‫بەردەم تەوژمەکاندا‬

‫تۆدۆرۆڤ ‌و ڕۆشنگەری‬ ‫عەرەبیی‬

‫کوردستانى عێراق بە شوێن‬ ‫سەربەخۆیدا‬ ‫دەگەڕێت‬

‫ل‪6‬‬

‫ل‪8‬‬

‫هەفتەنامەیەکی سیاسییە حزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان دەریدەکات № سێشەممة № ‪/30‬جۆزەردان‪ 2712/‬کوردی № ‪ 2012/06/19‬زایینی № ساڵی ‪ 12 № 32‬الپەڕە № ژماره‪www.jamawarnews.com № 706 :‬‬

‫گفتوگۆکان لەسەر بوودجە بەردەوامەو سەرۆکی فراکسیۆنی «حسدک» لە پەرلەمانی‬ ‫کوردستان لەڕێگەی ‪ 23‬خاڵەوەداواکارى و ره‌خنه‌و پرسیار و تێبینیه‌کانى دەخاتە روو‬ ‫ســـەرۆکـــى فــراکــســیــۆنــى حــزبــى‬ ‫سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان‬ ‫لــە پەرلەمانى کــوردســتــان لــە ‪23‬‬ ‫خاڵدا کۆمەڵێک تێبینى و سەرنج و‬ ‫پێشنیارو ڕەخنەى خۆى لە پرۆژە‬ ‫یاسایى بودجەى ئەمساڵ و وەزارەتى‬ ‫دارایى و وەزارەتە پەیوەندیدارەکانى‬ ‫تر خستەروو‪ .‬بەڕێز عەبدوڵاڵى حاجى‬ ‫مەحمود سەرۆکى فراکسیۆنى حزبى‬ ‫سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان‬ ‫لە پەرلەمانى کوردستان لەمیانەى‬ ‫دانیشتنى گفتوگۆکانى پرۆژە یاساى‬ ‫بوودجەى ئەمساڵ داوا لە وەزارەتى‬ ‫دارایـــى دەکـــات هــۆکــارى سەرەکى‬ ‫دواکەوتنى بودجە بخاتەروو‪ ،‬هەروەها‬ ‫دەپرسێت ئایا پترۆ دۆالر لە ‪%12‬‬ ‫بۆ هەرێم حساب کراوە یان ‪، %17‬‬ ‫داواش دەکات پێشینەى خانووبەرە‬ ‫بەردەوامى هەبێت و ڕێژەکەى زیاد‬ ‫بکرێت و بەپێویستیش دەزانــێــت‬ ‫هەموو بژێوییەکى ژیانى ئەو کەسانەى‬ ‫ئاوارەى هەرێمى کوردستان بوون دابین‬ ‫بکرێت لەچوارچێوەى یاساو بێ دوو‬ ‫دڵى‪ ~ ،‬تەواوى پێشنیارو‬ ‫پرسیارو داواکانى فراکسیۆنى حزبى‬ ‫سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان‬

‫لە پەرلەمانى کوردستان لەبارەى‬ ‫پرۆژە یاسایى بودجە باڵودەکاتەوە‪.‬‬ ‫فراکسیۆنى حــزبــى سۆسیالیست‬ ‫دیموکراتى کوردستان لەپەرلەمانى‬ ‫کوردستان‬ ‫سەبارەت بە بودجەى گشتى‬ ‫ساڵى ‪2012‬‬

‫‪ - 1‬هۆى دواکەوتنى بودجە؟‬ ‫‪ - 2‬پترۆ دۆالر لە ‪ %12‬بۆهەرێم‬ ‫حساب کراوە یان ‪. %17‬‬ ‫‪ - 3‬بۆ هەردوو بودجەى وەگەڕخستن‬ ‫ووەبەرهێنان پالنى وەزارەت چییە‬ ‫بۆهاوتاکردنى؟‬ ‫‪ - 4‬سەبارەت بەبەخشین بۆ ساڵى‬ ‫‪ 2012‬کەهەشت خاڵى لەخۆ گرتووە‬ ‫لەسەر چ بنەمایەک بۆ ئەو هەشت‬ ‫الیەنە ئاڕاستە کراوە؟‬ ‫‪ - 5‬ڕونــکــردنــەوە لــەســەر داهــاتــى‬ ‫فرۆکەخانەکانى (هەولێر – سلێمانى)‪.‬‬ ‫‪ - 6‬سەبارەت بەو پرۆژانەى قورس‬ ‫ودرێژ خایەنن ئەگەر لەسەر داهاتى‬ ‫وەزارەتەکان خۆیان بێت پشتیوانیان‬ ‫لێبکرێت بۆ جێ‌بەجێکردنیان ‪.‬‬ ‫‪ - 7‬دانانى پارە بۆ ئەو قەزاو ناحیانەى‬ ‫کــەدوچــارى کــاولــکــارى وڕاگواستن‬

‫بوون‪،‬پێویستە ناویان دیارى بکرێت‬ ‫بۆ ئاوەدانکردنەوەو گەشەپێدانیان ‪.‬‬ ‫‪ - 8‬سەبارەت بەپێشینەى خانووبەرە‬ ‫بۆ سەنتەرى پارێزگاو قەزاو ناحیەکان‬ ‫وگوندەکان ‪ ،‬ئەگەربکرێت بەردەوام‬ ‫بێت و ڕێژەکەى زیاد بکرێت‪.‬‬ ‫‪ - 9‬گرنگى بــدرێــت بــەکــردنــەوەى‬ ‫قوتابخانە بۆ ئەو گوندو شارانەى‬ ‫کەپێویستن‪.‬‬ ‫‪ - 10‬سەبارەت بەبەخشین بۆ یەکجار‬ ‫بۆ ئەو فەرمانبەرانەى کەموچەکەیان‬ ‫لــەخــوار (‪ )500‬هــەزار دینارەوەیە‬ ‫کارێکى زۆر باشە‪ ،‬بــەاڵم پێویستە‬ ‫پالنى بــۆ دابــنــدرێــت کەگیروگرفت‬ ‫بەدواى خۆیدا نەهێنێت لەالیەن باقى‬ ‫فەرمانبەرانەوە ‪.‬‬ ‫‪ - 11‬ســەبــارەت بەکەمکردنەوەى‬ ‫بودجەى سەرۆکایەتیەکان بۆ؟‬ ‫‪ - 12‬پێویستە گرنگى بدرێت بە‬ ‫دروستکردنى گەنجینەى پاراستن‬ ‫وخـــەزنـــکـــردنـــى دەرمــــــان‪ ،‬ئــایــا‬ ‫لەوبارەیەوە چى کراوە؟‬ ‫‪ - 13‬کەرتى کوشتوکاڵى کەرتێکى‬ ‫گرنگە گرنگترین پالنى حکومەتى‬ ‫هەرێمى کوردستان چییە لەبودجەى‬ ‫ئەمساڵد بۆ بوارى کشتوکاڵى ؟‬

‫شۆڤێنیەکان هەوڵ دەدەن ناکۆکى لەنێوان هێزە سیاسیەکانى‬ ‫کوردستاندا دروست بکەن‬

‫تایبەت بە ~‬

‫‪ ،‬لێسەندنەوەى متمانە تەنها خواستى‬ ‫الیەنى کــوردى نییە بەڵکو خواستى‬ ‫لیستى عێراقیەو الیەنەکانى ترى ناو‬ ‫هاوپەیمانى نیشتمانیە‪ ،‬چونکە مالیکى‬ ‫پشتى کردۆتە هاوبەشەکانى حکومەت‪.‬‬ ‫ناوبراو هێما بۆ ئەوە دەکات «مالیکی‬ ‫بە بڕیارە یەکالییەکانى خۆى دەسەاڵت‬ ‫دەبــات بەڕێوە و بــەرەو تــاک ڕەوى‬ ‫ڕۆشتوەو بوارى نەداوەتە هیچ کەس‬

‫و الیەنێک بــەشــدارى کـــاراى خۆى‬ ‫لە حکومەتدا ببینێت تەنانەت تا‬ ‫ئێستاش ڕازى نەبووە وەزیر دابنێت‬ ‫بۆ وەزارەتەکانى بەرگرى و ئاسایشى‬ ‫نیشتمانى و دەزگـــاى هەواڵگیرى‬ ‫زۆربــەى ئەو سەرکردە سەربازیانەى‬ ‫کە دامـــەزراون ناوەکانیان نەهاتۆتە‬ ‫ئەنجومەنى نوێنەران و بۆ پەسەندکردنى‬ ‫دامەزراندنەکانیان کە لە ڕاستیدا ئەرکى‬ ‫ئەنجومەنى نوێنەرانە کە ڕەزامەندنى‬ ‫لەسەر دامەزراندنى پلە سەربازیەکان‬ ‫بدات ئەو هەماهەنگیەى کە بە پێی‬ ‫دەســتــوور پێویستە لەنێوان هەموو‬ ‫پێکهاتەکانى واڵتــدا هەبێت لەالیەن‬ ‫سەرۆک وەزیرانەوە پێشێل کراوە‪.‬و وە‬ ‫هەروەها مالیکى هیچ کاتێک پشتگیرى‬ ‫مـــاددە دەستووریەکانى نــەکــردووە‬ ‫بۆ نمونە لە کاتى دروس ــت بوونى‬ ‫هەرێمەکاندا نەک پشتگیرى نەکردووە‬ ‫بەڵکو دژایەتیشى کـــردووە ڕێگەى‬ ‫نەداوە دەستوور و ماددە دەستوریەکان‬ ‫جێبەجێ بکرێن ‪ .‬ل‪3‬‬

‫№‬

‫وەزیری دادی حکومەتی هەرێم‪:‬‬

‫فەرمانی دەستگیرکردنمان بۆ تۆمەتبارانی کەیسی ئەنفال دەرکردووە‬

‫وه‌زیـــری دادی حکومه‌تی هه‌رێمی‬ ‫کوردستان رایگه‌یاند ک ‌ه فه‌رمانی‬ ‫‌ده‌ستگیرکردنیان بۆ ته‌قه‌که‌رانی‬ ‫خۆپیشاندانه‌کانی هه‌رێم و تۆمه‌تبارانی‬ ‫که‌یسی ئه‌نفال‌ده‌رکردووه‌‪.‬‬ ‫ڕۆژی دوشه‌مم ‌ه شیروان حه‌یده‌ری‬ ‫وه‌زیـــری دادی هـه‌رێــم به‌مه‌به‌شتی‬ ‫ئاگاداربوون ل ‌ه ڕه‌وشی دادگانی ئه‌و‬ ‫ناوچه‌ی ‌ه سه‌ردانی گه‌رمیانی کردو ل ‌ه‬

‫کۆنگره‌یه‌کی رۆژنامه‌وانیدا رایگه‌یاند‬ ‫که‌ وه‌زاره‌تــی دادی هه‌رێم فه‌رمانی‬ ‫بــۆ ده‌ستگیرکردنی تۆمه‌تبارانی‬ ‫کـه‌یــســی ئ ـه‌نــفــال و ت ـه‌ق ـه‌ک ـه‌رانــی‬ ‫خۆپیشاندانه‌کانی ‪ 17‬ی شوبات و‬ ‫رۆژانی دواتر ده‌رکردووه‌‪.‬‬ ‫هــــه‌روه‌هــــا ئــــامــــاژه‌ی بـــه‌وه‌شـــدا‬ ‫فـه‌رمــانـه‌کـه‌ش‬ ‫که‌جێبه‌جێکردنی‬ ‫ده‌که‌وێت ‌ه ئه‌ستۆی وه‌زاره‌تی ناوخۆوه‌‪.‬‬

‫بەرپرسی خاڵى زانیارى کۆمەڵەى ڕۆژ ‪:‬‬

‫کەم ئەندامان سکااڵى ئەوە دەکەن کارەکانیان لە فەرمانگەکاندا‬ ‫بۆ ڕایى ناکرێت ل‪6‬‬

‫عەبدوڵاڵ حاجى مەحمود‬ ‫سەرۆکى فراکسیۆنى حزبى‬ ‫سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان‬ ‫‪2012-6-13‬‬

‫دیار بابان‪ ،‬بەڕێوەبەرى ڕاگەیاندنى وەزارەتى کارەبا‪:‬‬

‫هیچ بڕە کارەبایەک لەدەرەوەی هەرێم نایەتە کوردستانەوە‬

‫تایبەت بە ~‬

‫دیار بابان‪ ،‬بەڕێوەبەرى ڕاگەیاندنى‬ ‫وەزارەتى کارەبا لە دیدارێکى تایبەتى‬ ‫~ دا ئاماژە بۆ ئەوە دەکات‬ ‫« لە ئێستادا لە دەرەوەى هەرێم هیچ‬ ‫بڕە کارەبایەک نایەتە ناو هەرێمى‬ ‫کوردستانەوە‪ ،‬ئەو وزەیەى کە هەیە‬ ‫بەرهەمى ناوخۆى هەرێمى کورستانە»‪.‬‬ ‫دیار بابان‪ ،‬بەڕێوەبەرى ڕاگەیاندنى‬ ‫وەزارەتـــــى کــارەبــا بــە ~‬ ‫ڕاگەیاند ڕۆژانــە نزیکەى ‪ 2050‬بۆ‬ ‫‪2100‬مــێــگــاوات کــارەبــا لــە هەرێمى‬ ‫کــوردســتــان بــەرهــەمــى دەهێنرێت‪.‬‬ ‫بەپێى ئەو بەرنامەیەى کە دانــراوە‬ ‫ئێمە لــەســەرەتــاى ئــەم مانگە بە‬ ‫ڕاگەیاندنێکى ڕەسمى ڕامانگەیاندووە‬ ‫بۆ مانگى شــەش دەتوانین ڕۆژانــە‬ ‫نزیکە بیست و دوو کاتژمێر دابین‬

‫بکەین بە پێى ئــەو بەرهەمەى کە‬ ‫لەبەردەستماندایە‪ ،‬بەو بەرهەمەی‬ ‫ئێستا ئەو بەرنامەیە جێبەجێ دەکەین‬ ‫توانیومانە تا ڕادەیەکى زۆر باش ئەو‬ ‫ڕاگەیاندنەى کە باڵومان کردۆتەوە‬ ‫لەسەرەتاى ئەم مانگەوە توانیومانە‬ ‫جێبەجێ بکەین‪.‬‬ ‫بابان هێما بۆ ئــەوە دەکــات «بڕى‬ ‫‪1000‬مــێــگــاواتــى تــر کــارەبــا بەرهەم‬ ‫دەهــێــنــرێــت کــە ئـــەوە پــرۆژەیــەکــى‬ ‫ستراتیجییە و ئێستا کۆمپانیاکە‬ ‫دەستى بە کارەکانى کردووە‪ ،‬لەگەڵ‬ ‫تەواو بوونى ئەم پرۆژەیە بڕێکى زۆر‬ ‫کاربا کە دەکاتە ‪1000‬میگاوات کارەبا‬ ‫دەخاتە ناو تــۆڕى کارەباى هەرێم‪،‬‬ ‫کاریگەرێکى زۆرى دەبێت لەسەر‬ ‫گۆڕانکار لەسەر خشتەى کارەبا‪.‬‬ ‫دیار بابان ئاماژە بەوە دەکــات «لە‬ ‫ڕێگاى هەرێمى کوردستانەوە کارەبا‬

‫بەڕێ دەکرێ بەرەو پارێزگاى موسڵ‬ ‫بەپێى گرێبەستەکە وەک هەرێمى‬ ‫کوردستان مافمان هەیە لە ‪%50‬ى‬ ‫ئەو وزەیــە بۆ خۆمان هەڵبگرین و‬ ‫لە هەرێمى کوردستان دابەشبکرێت‬ ‫تەنها هاوکاریان دەکەین بۆ بەڕێکردنى‬ ‫وزەکە کە لە تورکیاوە دێتە هەرێمى‬ ‫کوردستانەوە»‪ .‬ل‪3‬‬

‫№‬

‫حەمید عــادل‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى‬ ‫نوێنەرانى عێراق لە لیستى هاوپەیمانى‬ ‫کوردستانى لە دیدارێکى تایبەتى‬ ‫~ دا ئاماژە بــەوە دەکــات‬ ‫«شۆڤینیى و ڕەگەز پەرستەکان هەوڵ‬ ‫دەدەن ناکۆکى و دووبەرەکى لەنێوان‬ ‫هێزە سیاسیەکانى کوردستاندا دروست‬ ‫بکەن»‪.‬‬ ‫حەمید عــادل‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى‬ ‫نوێنەرانى عێراق بە ~ بە‬ ‫پێی دەســتــوور ســەرۆک کۆمار بۆی‬ ‫هەیە داواى سەندنەوەى متمانە لە‬ ‫سەرۆک وەزیران بکات‪ ،‬بەاڵم فشارێکى‬ ‫زۆر هەیە لەسەر ســەرۆک کۆمار بۆ‬ ‫ئەوەى مەسەلەى سەندنەوەى متمانە‬ ‫نەبرێتە پەرلەمان‪ ،‬بەاڵم بە شێوازێکى‬ ‫تر لە ڕێگەى پەرلەمانەوە دەتوانرێت‬ ‫سەندنەوەى متمانە لەسەرۆکى حکومەت‬ ‫بکرێت ئێستا زۆر الیەن کە دەیانەوێت‬ ‫متمانە لەسەرۆک وەزیران بسەنرێتەوە‬

‫‪ - 21‬ئەو سندوقەى دانــدراوە بۆ‬ ‫شەهیدان کــە‪ %10‬ى موچەى پلە‬ ‫تایبەتەکان لەخۆدەگرێت لەبەرئەوەى‬ ‫بۆ ئــەو پــرۆژەیــە ســەرف نەکراوە‬ ‫کەپەرلەمان دیــارى کــردبــوو بۆیە‬ ‫لەگەڵ ئەوەدام یان دەستنیشانى ئەو‬ ‫پرۆژەیە بکرێت کەپارەکەى بۆ سەرف‬ ‫دەکرێت یان هەڵبوەشێندرێتەوە ‪،‬‬ ‫لەوبارەیەوە ڕاتان ‪.‬‬ ‫‪- 22‬ســـەبـــارەت بــەئــاوارەکــانــى‬ ‫پارچەکانى کوردستان داوا دەکەین‬

‫هەموو پشتیوانیەکى بژێوى ژیانیان‬ ‫لێبکرێت لەچوارچێوەى یاسادا بەبى‬ ‫دوودڵى ‪.‬‬ ‫‪ - 23‬لــەبــودجــەى ئــەمــســاڵــدا بۆ‬ ‫خزمەتگوزارى ناوچە دابڕێندراوەکان‬ ‫پالنتان چییە؟‬

‫№‬

‫حەمید عادل‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق‪:‬‬

‫‪ - 14‬لــەئــەولــەویــەتــى بــەدجــەى‬ ‫ئەمساڵدا گرنگترین پــان چییە‬ ‫لەبوارى وەرزشیدا؟‬ ‫‪ - 15‬گرفتى پـــارەى پێشمەرگە‬ ‫کــەى دەبێتە بەشێک لەبودجەى‬ ‫کوردستان؟‬ ‫‪ - 16‬ئەوبودجەیەى کەتەرخا��کراوە‬ ‫بۆ حزب وڕێکخراوەکان من ڕام وایە‬ ‫وەکو پێشوو بێت و جیانەکرێتەوە‬ ‫تــایــاســاى حــزبــەکــان دەردەچــێــت‬ ‫‪،‬حکومەتى هەرێمى کوردستان خۆى‬ ‫بودجەى ئەحزابەکان ڕێکبخات ‪.‬‬ ‫‪ - 17‬لەبودجەى ئەمساڵدا پالنتان‬ ‫چییە بــۆ گرنگیدان بەڕێگاوبان‬ ‫کــەژیــانــى ســەرجــەم هــاواڵتــیــانــى‬ ‫کوردستانى پێوەبەندە؟‬ ‫‪ - 18‬ئــەو (‪ )90‬ملیار دیــنــارەى‬ ‫لـــەوەزارەتـــى ئــاوەدانــکــردنــەوەو‬ ‫نیشتەجێ بوون ماوەتەوە پالنتان‬ ‫چییە بۆى ؟‬ ‫‪ - 19‬سەبارەت بەپێوەرى زیرەک‬ ‫بــۆئــاو پــانــى حکومەتى هەرێمى‬ ‫کوردسان چییە لەوبارەیەوە ؟‬ ‫‪ - 20‬پالن بۆ دامەزراندنى پێوەرى‬ ‫زیـــرەک بــۆ وەزارەتـــــى کــارەبــاو‬ ‫چارەسەرکردنى کارەبا چییە؟‬

‫شلێر محى الدین‪ ،‬ئەندامى پەرلەمانى کوردستان‪:‬‬

‫داوامان کردووە پلەى دامەزرانى وەزارەتى پەروەردە زیاد‬ ‫بکرێت بۆ هەشت هەزار‬ ‫تایبەت بە ~‬

‫شلێر محى الدین‪ ،‬ئەندامى لیژنەى‬ ‫پەروەردە و خوێندنى بااڵ لە پەرلەمانى‬ ‫کــوردســتــان لــە دیــدارێــکــى تایبەتى‬ ‫~ دا ئاماژە بۆ ئەوە دەکات‬ ‫بەرنامەى تــوانــاســازى خوێندکاران‬ ‫بەردەوامى دەبێت‪ ،‬لە بوودجەى ‪2012‬‬ ‫بــڕى ‪150‬ملیار دیــنــارى بۆ تەرخان‬ ‫کراوە»‪.‬‬ ‫ناوبراو هێما بۆ ئەوە دەکات «داواى‬ ‫زیادکردنى پلەى دامەزراندنمان کردووە‬ ‫بۆ وەزارەتى پەروەردە»‪.‬‬ ‫شلێر محى الدین‪ ،‬ئەندامى لیژنەى‬ ‫پەروەردە و خوێندنى بااڵ لە پەرلەمانى‬ ‫کوردستان بە ~ ڕاگەیاند «لە‬

‫بوودجەدا (‪)4‬هەزار پلەى دامەزراندن‬ ‫بۆ وەزارەتى پەروەردە دانراوە داوامان‬ ‫کــردووە پلەى دامەزراندى وەزارەتــى‬ ‫پەروەردە زیاد بکرێت بۆ (‪ )8‬هەزار‬ ‫پلەى دامەزراندن»‪.‬‬ ‫نـــاوبـــراوە هێما بــۆ ئـــەوە دەکـــات‬ ‫پێشنیارى ئەندامانى پەرلەمان زیاتر‬ ‫ئەوە بووە دەرچوانى پەیمانگاکانى‬

‫وەزارەتى پەروەردەش بیمەى بێکاریان‬ ‫پێبدرێت»‪.‬‬ ‫ئــەو ئەندامەى لیژنەى پـــەروەردەو‬ ‫خوێندنى بااڵ لە پەرلەمانى کوردستان‬ ‫جــەخــت لــەســەر ئـــەوە دەکــاتــەوە‬ ‫دەرماڵەى خوێندکارانى زانکۆ کەمە‬ ‫داوامان کردووە پیاچونەوەی بۆ بکرێت‬ ‫لە سیستەمى دەرماڵەدا»‪ .‬ل‪7‬‬


‫‪2‬‬

‫| ساڵی ‪ | 32‬ژماره ‪ | 2012/06/19 | 706‬سێشەممە‬

‫هەواڵ و ڕاپۆرت‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫محەمەدى حاجى مەحمود چاویکەوت بە بەرپرس و‬ ‫ژمارەیەک لە ئەندامانى مەڵبەندى شارەزوور‬ ‫ڕۆژی ‪ 2012/6/17‬بەڕێز محەمەدى‬ ‫حاجى مەحمود لە بارەگاى تایبەتى‬ ‫خــۆى لــە شـــارى سلێمانى چــاوى‬ ‫کەوت بە هەڤاڵ ئەحمەد حەمە نورى‬ ‫بەرپرسى مەڵبەندى شـــارەزوورى‬ ‫حــزبــى سۆسیالیست دیموکراتى‬ ‫کوردستان و کارگێڕو ژمارەیەک لە‬ ‫ئەندامانى مەڵبەند‪.‬‬ ‫لە دیدارێکدا بەڕێز محەمەدى حاجى‬ ‫مەحمود باسى لە گۆڕانکارییەکانى‬ ‫ڕۆژهەاڵتى ناوەڕاست و هەلومەرجى‬ ‫ئەمڕۆى پرۆسەى سیاسى عێراق‌و‬ ‫کوردستان کردو تیشکى خستە سەر‬ ‫ئەو تەنگەژەو ناکۆکیە سیاسییەى‬ ‫لەنێوان هێزو الیەنەکانى عێراق هاتۆتە‬ ‫ئاراوە‪ ،‬بەپێویستى زانى هەموو الیەک‬ ‫بە پشت بەستن بە دەستوورو ڕێز‬ ‫گرتن لە ڕێککەوتننامەکان کێشەکان‬ ‫چارەسەر بکەن و پرۆسەى سیاسى‬ ‫عێراق بگەڕێننەوە بۆ سەر ڕێرەوى‬ ‫تایبەتى خۆى‪.‬‬ ‫لە بەشێکى ترى دیدارەکەدا بەڕێزیان‬

‫باسى لە گرنگى ناوچەى شارەزوور‬ ‫کــرد لـــەڕووى سیاسى و ئــابــوورى‬ ‫و کۆمەاڵیەتییە و بەناوچەیەکى‬ ‫جوگرافیا گرنگى وەسفکرد‪ ،‬هەروەها‬ ‫باسى لەو قوربانیدان و تێکۆشانە‬ ‫کــرد کە دانیشتوانى ئــەو ناوچانە‬ ‫هــاوشــان لــەگــەڵ ناوچەکانى ترى‬

‫کوردستان لەپێناو بەدەستهێنانى‬ ‫مافەکانى نەتەوەکەمان بەخشیویانەو‬ ‫دووپاتى کردەوە کە پێویستە هەموو‬ ‫الیــەک هەنگاوەکانیان لەخزمەتى‬ ‫بەرژەوەنییەکانى میللەتەکەمان بێت‬ ‫و خزمەت بە جەماوەر کوردستان‬ ‫بکەن‪.‬‬

‫№‬

‫مەڵبەندى هەڵەبجەى شەهیدى (حسدک) سەردانى‬ ‫مەڵبەندى هەورامانى بزووتنەوەى ئیسالمى کرد‬

‫خزمەتى زیــاتــرى دانیشتوانى ئەو‬ ‫ناوچەیەی دووپاتکردەوە ڕاشیگەیاند‪:‬‬ ‫هاوکارى نێوان الیەنەکانى کوردستان‬ ‫دەبێتە هــۆى بەدیهێنانى ئارامى‬ ‫و ئاشتى و خۆشگوزەرانى زیاتر لە‬ ‫تەواوى ناوچە جیاوازەکانى هەرێمى‬ ‫کــوردســتــان‪ .‬لــە تــەوەرێــکــى تــرى‬ ‫کۆبوونەوەکەدا بەرپرسى ئەنجوومەنى‬ ‫ڕێکخستنى نــاوەنــدى مــێــژوویــەک‬ ‫لە قوربانى و شەهیدەکانى حزبى‬ ‫سۆسیالیست دیموکراتى کوردستانى‬ ‫بیرى هەموان هێنایەوەو تەئکیدى‬ ‫کــردەوە هــەروەک چــۆن لە ڕابــردوو‬ ‫حزب هەوڵى داوە بەوپەڕى بە ئەمەکى‬ ‫خــزمــەت بــە کــەســوکــارى شەهیدان‬ ‫بکات لە داهاتووش بەردەوام دەبێت‬ ‫لە خزمەتکردنیان‪ ،‬چونکە قوربانى‬ ‫و گیانفیداییەکانى ئەوان بووە هۆى‬

‫بەدەستهێنانى دەستکەوتەکانى ئەمڕۆو‬ ‫ئێستا خەڵکى لەژێر سایەى حکومەت‬ ‫و پەرلەمانى خۆیاندا درێژە بە ژیانى‬ ‫ئاسایى خــۆیــان دەدەن‪ ،‬داواش ــى‬ ‫لە ئەندامانى مەڵبەندو کادیرانى‬ ‫حزب کرد بە گڕوتینى زیاترو باشتر‬ ‫هەوڵى خزمەتکردنى تەواوى چین و‬ ‫توێژەکانى کۆمەڵگە بدەن و پەیام و‬ ‫دروشم و بەرنامەى حزبى سۆسیالیست‬ ‫دیموکراتى کــوردســتــان بگەیەننە‬ ‫سەرجەم چین وتوێژەکان بە ئامانجى‬ ‫دەستەبەرکردنى ژیانێکى شایستە بۆ‬ ‫تــەواوى جەماوەرى کوردستان‪ .‬الى‬ ‫خۆشیانەوە ئەندامانى ئامادەبووى‬ ‫کۆبوونەوەکە پرسیارو پێشنیارو ڕاو‬ ‫بۆ چوونى خۆیان گەیاندە بەرپرسى‬ ‫ئەنجوومەنى ڕێکخستنى ناوەندى و‬ ‫وەفدى یاوەرى‪.‬‬

‫ئه‌حمه‌د تورک‪ :‬له‌یال زانا هه‌ڵه‌یه‌‪ ،‬ئه‌ردۆگان کێشه‌ى‬ ‫کورد چاره‌سه‌ر ناکات‬

‫جــەخــتــکــرایــەوە کــە تەنها ڕێگەى‬ ‫چــارەســەرى کێشەکان دەســتــوورو‬ ‫ڕێــکــکــەوتــنــەکــانــە‪ ،‬بەپێویستیش‬ ‫زانرا برایەتى و تەبایى هێزو الیەنە‬ ‫سیاسییەکانى کوردستان بپارێزرێت‬ ‫لەپێناو بــەرپــەرچ دانــــەوەى هەر‬ ‫ئەگەرێک کە ڕووبــــەڕووى هەرێمى‬ ‫کوردستان ببێتەوە‪.‬‬

‫هەر لەو دیدارەدا باس لە پەیوەندییە‬ ‫مێژووییەکانى نێوان حزبى سۆسیالیست‬ ‫دیموکراتى کوردستان و بزووتنەوەى‬ ‫ئیسالمى کــوردســتــان کــراو جەخت‬ ‫لەسەر بەهێزترکردنى ئەو پەیوەندیانە‬ ‫کرایەوە لە پێناو بەدیهێنانى ئامانج‬ ‫و خواست و داواکارییەکانى جەماوەرى‬ ‫کوردستان‪.‬‬

‫№‬

‫وەزیری گواستنەوە و گەیاندن‪ :‬دەبێت نوێترین و پێشکەوتووترین‬ ‫سیستەمی گەیاندن بۆ ھاواڵتیان فەراهەم بکرێت‬ ‫حکومەت لە یەکتر و چارەسەرکردنی‬ ‫زۆر رۆتــیــن کــە بــوونــەتــە کێشەی‬ ‫رۆژانەی حکومەت و خەڵک ‪.‬‬ ‫لــە بــە شێکی تــری قسەکانیدا‬ ‫ئاماژەی بــەوەدا کە ئامانجیان لەم‬ ‫سەردانانە پتەوکردنی پەیوەندییەکان‬ ‫و لــە نــزیــکــەوە ئــاگــاداربــوونــە لە‬ ‫کێشە و گرفتەکان و ھەروەھا لە‬ ‫پالن و ستراتیژییەت وەزارەت دایە‬ ‫کە قۆرخکاری نەھێڵێت و کێبرکێ‬ ‫لە نێوان کۆمپانیاکان لە ھەمــوو‬ ‫کوردستان دروست بکەین‪.‬‬ ‫لە ھەمانکاتدا پارێزگاری سلێمانی‬ ‫لە میانەی دانیشتنەکەیدا رونیکردەوە‬ ‫کە ئەم سەردانانە پێویستە و بە‬ ‫ھۆیەوە بەرپرسانی وەزارەت دەتوانن‬ ‫لــە نــزیــکــەوە ئـــاگـــاداری کێشە و‬ ‫گرفتەکان بن و بەھۆی ئەوەی کە ھەر‬ ‫شوێنێک پێداویستی و تایبەتمەندی‬ ‫خۆی ھەیــە و بەم سەردانانە لێک‬ ‫تێگەیشتنێکی فراوان دروست دەبێت‪.‬‬ ‫پاشان لە درێژەی کۆبوونەوەکەدا‬ ‫بــە وردی بــاس لــە پێشخستنی‬ ‫ئــەو بــوارانــە کــە پەیوەندییان بە‬ ‫بوارەکانی گواستنەوە و گەیاندن‬ ‫ھەیـــە لــەمــانــە بــەرفــراوانــکــردنــی‬ ‫فرۆکەخانەی سلێمانی‪،‬ھێڵی ترام‬ ‫لە شاری سلێمانی‪ ،‬پــرۆژەی ھێڵی‬

‫ئاسنینی نێوان پارێزگاکانی ھەرێمی‬ ‫کوردستان‪ ،‬کەرتی پۆستە ‪.‬‬ ‫لەم بارەیەوە ھەر دوو ال ھاوڕا بوون‬ ‫کە دەبێت نوێترین و پێشکەوتووترین‬ ‫سیستەم بــۆ ھاواڵتــیــان فـــەراھەم‬ ‫بکرێت و ھەماھەنگییەکان زیاتر بێت‬ ‫کە بتوانرێت باشترین خزمەتگوزاری‬ ‫پێشکەشی ھاواڵتیان بکرێت و لەم‬ ‫بــارەیــەوە ھەردووال لــەســەر چەند‬ ‫میکانیزمێکی ھاوبــەش رێککەوتن‬ ‫و لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەنووسیدا‬ ‫بــەڕێــزان وەزیــــری گــواســتــنــەوە و‬ ‫گــەیــانــدن و پــارێــزگــاری سلێمانی‬ ‫ئەنجام و ناوەڕۆکی کۆبوونەوەکانیان‬ ‫بۆ رۆژنامەنووسان و کەناڵەکانی‬ ‫راگەیاندن خستەڕوو‪.‬‬ ‫دواتر شاندەکە سەردانی سەردانی‬ ‫فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی‬ ‫کــرد و لــە ھۆلــی کۆبوونەوەکانی‬ ‫بەڕێوەبەرایەتی کشتی فرۆکەخانەی‬ ‫نێودەوڵەتی سلێمانی کۆبوونەوەیەک‬ ‫لەگەڵ بەڕێوەبەران و بەرپرسانی‬ ‫فرۆکەخانەکە سازدرا و فەرمانبەرانی‬ ‫بەڕێوەبەرایەتییەکە تێبینی و راو‬ ‫سەرنجی خۆیان بۆ شاندی میوان‬ ‫خستەڕوو و لە الیەن شاندی میوان‬ ‫بە پێی پێویست وەاڵمی پرسیار و‬ ‫تێبینییەکان درایەوە‪.‬‬

‫ل ‌ه لێدوانێکیدا بۆ رۆژنامه‌ى ئه‌کشام‪،‬‬ ‫هــاوسـه‌رۆکــى کۆنگره‌ى کۆمه‌ڵگه‌ى‬ ‫دیموکراتیک (که‌جه‌ده‌) لێدوانه‌کانى‬ ‫له‌یال زاناى له‌باره‌ى چاره‌سه‌رى پرسى‬ ‫کورد ل ‌ه الیه‌ن ئه‌ردۆگان به‌هه‌ڵ ‌ه ناو‬ ‫بردو رایگه‌یاند‪ :‬ئه‌ردۆگان رۆژ به‌رۆژ‬ ‫ل ‌ه چاره‌سه‌رى پرسى کورد پاشه‌کش ‌ه‬ ‫ده‌کات‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د تورک هاوسه‌رۆکى کۆنگره‌ى‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ى دیموکراتیک (‪)KCD‬‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌ى بۆچوونه‌که‌ى له‌ال زانا‬ ‫پێى وای ‌ه ئه‌ردۆگان نایه‌وێت کێشه‌ى‬ ‫کــورد چاره‌سه‌ر بکات و رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫چاره‌سه‌رى کێشه‌ى کورد ل ‌ه تورکیا‬ ‫له‌ئه‌ستۆى ده‌وڵـــه‌ت و حکومه‌ته‌و‬ ‫ئـــه‌وه‌ش ده‌ک ـه‌وێــت ـ ‌ه ســه‌ر ئه‌ستۆى‬ ‫ئه‌ردۆگان ‪ ،‬به‌اڵم رۆژ به‌رۆژ ئه‌ردۆگان‬ ‫ل ‌ه چاره‌سه‌رى پرسى کورد پاشه‌کش ‌ه‬ ‫ده‌کات و تا دێت ره‌وشه‌ک ‌ه ترسناکتر‬ ‫ده‌کات‪،‬‬ ‫به‌بۆچوونى ئه‌حمه‌د تورک ئه‌ردۆگان‬ ‫ل ‌ه دوو ساڵى رابــردوودا سووکایه‌تى‬ ‫ب ‌ه کورد کــردووه‌و ئه‌وه‌نده‌ى هه‌وڵى‬ ‫دوژمنایه‌تى داو‌ه له‌گه‌ڵ پارتى ئاشتى‬ ‫و دیموکراسى (ب ـه‌ده‌پ ـه‌) ئه‌وه‌ند‌ه‬

‫هه‌وڵى نــه‌داو‌ه کێشه‌کان چاره‌سه‌ر‬ ‫بکات‪ ،‬له‌به‌رامبه‌ر سیاسه‌توانانى کورد‬ ‫رق هه‌ڵده‌گرێت و ئ ـه‌وه‌ش نیه‌تێکى‬ ‫باش نییه‌‪.‬‬ ‫تورک ل ‌ه درێژه‌ى قسه‌کانیدا رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫وته‌کانى له‌یال زانا له‌باره‌ى چاره‌سه‌رى‬ ‫پــرســى کـــورد ل ـ ‌ه تــورکــیــا ل ـه‌الی ـه‌ن��� ‫ئه‌ردۆگانه‌و‌ه هه‌ڵه‌یه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه له‌یال‬

‫زانا چه‌ندین راستى ده‌ستنیشان کرد‬ ‫به‌اڵم له‌و بۆچوونه‌یدا من پشتگیرى‬ ‫ناکه‌م‪ ،‬من پێموای ‌ه ئه‌ردۆگان سووکایه‌تى‬ ‫ب ‌ه کوردان ده‌کات و نایه‌وێت کێشه‌ک ‌ه‬ ‫چاره‌سه‌ر بکات‪ ،‬ده‌ستنیشانیشى کرد‬ ‫باشترین چــاره‌سـه‌ر گفتوگۆکردن و‬ ‫دیالۆگ ‌ه و ده‌بێت ئه‌وانیش کوردان له‌‬ ‫دیالۆگ ره‌تنه‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫№‬

‫ڕۆژی ‪ 2012/6/18‬لــە درێـــژەی‬ ‫سەردانەکانی بۆ شار وشارۆچکەکانی‬ ‫ھەرێــمــی کــوردســتــان ‪ ،‬جۆنسۆن‬ ‫سیاویش ئەیۆ وەزیــری گواستنەوە‬ ‫و گەیاندنی حکومەتی ھەرێــمــی‬ ‫کوردستان سەردانی شاری سلێمانی‬ ‫کرد و لەگەڵ پارێزگاری سلێمانیش‬ ‫کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا‪.‬‬ ‫وەزیـــری گواستنەوە و گەیاندن‬ ‫خۆشحاڵی خۆی بۆ ئەم سەردانە‬ ‫دەربڕی و ھیوای خواست ئەم چەشنە‬ ‫سەردان و دیدارانە بــەردەوام بن لە‬ ‫نێوان ھەمــووالیــەک بە تایبەتی لە‬ ‫نێوان پارێزگا و وەزارەتــەکــان کە‬ ‫دەبێتە ھۆی ئـــەوەی ھەماھەنگی‬ ‫زیــاتــر بکرێت لــە جێبەجێکردنی‬ ‫پرۆژەکان و چارەسەرکردنی گرفت و‬ ‫پێداویستیەکانی خەڵک‪.‬‬ ‫وەزیـــری گواستنەوە و گەیاندن‬ ‫ئــامــاژەی بــەو ســەردانــانــە کــرد بۆ‬ ‫پارێزگای ھەولێر و دھۆک ئەنجامیداوە‬ ‫و ئــەمــڕۆش ســەردانــی پــارێــزگــای‬ ‫سلێمانی کــردووە و ئەم سەردانانە‬ ‫بەردەوام دەبێت و رایگەیاند لەسەر‬ ‫راســپــاردەی ئەنجوومەنی وەزیــران‬ ‫سەردانەکان بەردەوام دەبن و ئەمەش‬ ‫ھەنگاوێکی گرنگە لە لەیەکتر نزیک‬ ‫بوونەوەی گشت کایە و جومگەکانی‬

‫پێشنیوەڕۆى ڕۆژی ‪2012/6/16‬‬ ‫هەڤاڵ ڕزگار غەفور ئەندامى مەکتەبى‬ ‫سیاسى و بەرپرسى ئەنجوومەنى‬ ‫ڕێــکــخــســتــنــى نــــاوەنــــدى حــزبــى‬ ‫سیۆسیالیست دیموکراتى کوردستان‬ ‫بــەیــاوەرى وەفــدێــک ئەنجوومەن‪،‬‬ ‫سەردانى مەڵبەندى دەربەندیخانى کردو‬ ‫لەالیەن هەڤاڵ عەتا تۆفیق بەرپرسى‬ ‫مەڵبەندو کــارگــێــڕو ژمــارەیــەک لە‬ ‫ئەندامانى مەڵبەندەوە پێشوازى لێکرا‪.‬‬ ‫دواى دیدارێکى کورت‪ ،‬هەڤاڵ ڕزگار‬ ‫غەفوور لەگەڵ بەرپرس و ژمارەیەک‬ ‫لە ئەندامانى مەڵبەندى دەربەندیخان‬ ‫کۆبوویەوەو باسی لە گۆڕانکارییەکانى‬ ‫ڕۆژهەاڵتى ناوەراست و هەلومەرجى‬ ‫ئــەمــڕۆى پــرۆســەى سیاسى عێراق‌و‬ ‫کوردستان کردو تیشکى خستە سەر‬ ‫ئەو ناکۆکى و تەنگەژە سیاسییەى‬ ‫لەنێوان هێزو الیەنە سیاسییەکانى‬ ‫عێراق هاتۆتە ئاراوەو بەپێویستى زانى‬ ‫هەموو الیەنەکان لەسەر مێزى گفتوگۆو‬ ‫بەشێوەیەکى ئاشتیانەو بە پشت‬ ‫بەستن بە دەستوورو ڕێککەوتنەکان‬ ‫کێشەکان چارەسەر بکەن‪ .‬لە بەشێکى‬ ‫ترى کۆبوونەوەکەدا باسى لە گرنگى‬ ‫ناوچەى دەربەندیخان کرد لــەڕووى‬ ‫سیاسى و ئابوورى و کۆمەاڵیەتییەوە‪،‬‬ ‫باسى لەو قوربانیدان و تێکۆشانە کرد‬ ‫کە دانیشتوانى ئەو ناوچانە هاوشان‬ ‫لەگەڵ ناوچەکانى ترى کوردستان‬ ‫لەپێناو بەدەستهێنانى مافەکانى‬ ‫نەتەوەکەمان داویــانــەو زەرورەتـــى‬ ‫کارکردنى زیاترى هەموو الیەکى بۆ‬

‫№‬

‫کاتژمێر ‪10‬ى سەرلەبەیانى ڕۆژی‬ ‫‪ 2012/6/16‬شاندێکى مەڵبەندى‬ ‫هەڵەبجەى شەهیدى حزبى سۆسیالیست‬ ‫دیموکراتى کوردستان بە سەرپەرشتى‬ ‫هەڤاڵ نــەوزاد عەبدولقادر بەرپرسى‬ ‫مەڵبەندو ژمــارەیــەک لەئەندامانى‬ ‫مــەڵــبــەنــد‪ ،‬ســـەردانـــى مەڵبەندى‬ ‫هــەورامــانــى بــزووتــنــەوەى ئیسالمى‬ ‫کوردستانى کــردو لەالیەن عیرفان‬ ‫ئەحمەد کاکە مەحمود بەرپرسى‬ ‫مەڵبەندو ژمــارەیــەک لەئەندامانى‬ ‫مەڵبەند بەگەرمى پێشوازیان لێکرا‪.‬‬ ‫لە دیدارێکدا هەڤاڵ نەوزاد عەبدولقادر‬ ‫وێــڕاى گەیاندنى پەیامى پیرۆزبایى‬ ‫لە کردنەوەى مەڵبەندى هەورامانى‬ ‫بزووتنەوەى ئیسالمى کوردستان کرد‬ ‫باسى لە ڕەوشى ئێستاى کوردستان‬ ‫و عــێــراق و نــاوچــەکــە و دوایــیــن‬ ‫گۆڕانکارییەکان کــرد‪ .‬لەتەوەرێکى‬ ‫ترى دیــدارەکــەدا تیشک خرایە سەر‬ ‫ئەو گرژى و ئاڵۆزیانەى لەنێوان الیەنە‬ ‫سیاسییەکانى عێرق لە ئــارادایــەو‬

‫بەرپرسى ئەنجوومەنى ڕێکخستنى ناوەندى (حسدک)‬ ‫لەگەڵ مەڵبەندى دەربەندیخان کۆبوویەوە‬

‫وه‌زاره‌تی کشتوکا ‌ڵ ڕێنمایی تایبه‌ت ب ‌ه مۆڵه‌تی بیر لێدان‬ ‫باڵوده‌کاته‌و‌ه و هاورده کردنی شووتیش قه‌ده‌غه ده‌کات‬

‫ل ‌ه کۆبوونه‌وه‌یه‌کی ئه‌نجوومه‌نی راوێژکاریی‬ ‫وه‌زاره‌تی کشتوکاڵ و سه‌رچاوه‌کانی ئاوی‬ ‫حکومه‌تی هه‌رێم‪ ،‬سه‌باره‌ت ب ‌ه مۆڵه‌ت و‬ ‫رێنماییه‌کانی بیر لێدان ئه‌م روونکردنه‌وه‌یه‌ی‬ ‫راگه‌یاند‪:‬‬ ‫«لـ ‌ه راپــۆرتــی تیمه‌کانی به‌دواداچوونی‬ ‫وه‌زاره‌ت به‌ده‌رکه‌وتوو‌ه ک ‌ه ژماره‌یه‌ک‬ ‫جووتیار وخاوه‌ن موڵک مۆڵه‌تی لێدانی‬ ‫بیری ئیرتیوازیان وه‌رگرتوو‌ه و بیره‌کانیان‬ ‫لێداوه‌‪ ،‬به‌اڵم بیره‌کانیان داخستوو‌ه و‬ ‫به‌کاری ناهێنن و به‌م شێوه‌ی ‌ه خاوه‌ن‬ ‫زه‌وییه‌کانی ده‌وروب ـه‌ریــان ناتوانن بیر‬ ‫لێبده‌ن له‌به‌ر نه‌بوونی دووریــی یاسایی‬ ‫بۆی ‌ه بڕیاردرا‪:‬‬ ‫ پێویست ‌ه کشتوکاڵی پارێزگاکان‬‫بــه‌دواداچــوون بۆ ئـه‌م بیران ‌ه بکه‌ن و‬

‫ئــاگــاداری ئه‌و خــاوه‌ن بیران ‌ه بکه‌نه‌و‌ه‬ ‫ک ‌ه ده‌بێت کار ب ‌ه بیره‌کانیان بکه‌ن ل ‌ه‬ ‫ماوه‌یه‌کی دیــاریــکــراو ب ‌ه پێچه‌وانه‌و‌ه‬ ‫ناوه‌کانیان بنێرن بۆ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی‬ ‫گشتیی ســه‌رچــاوه‌کــانــی ئـــاو تاکو‬ ‫مۆڵه‌ته‌کانیان هه‌ڵبوه‌شێندرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ ل ‌ه رێنماییه‌کانی لێدانی بیر ماوه‌ی‬‫دووریی یاسایی دیاریکراوه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌ندێک‬ ‫پــرۆژه‌ی کشتوکاڵی هه‌ی ‌ه ک ‌ه پاڵپشتی‬ ‫پالنی ستراتیژیی ‌ه بۆ گه‌یشتن ب ‌ه ئاسایشی‬ ‫خــۆراک و ئاو‪ ،‬به‌اڵم دووریــی یاساییان‬ ‫ته‌واو نیی ‌ه و مۆڵه‌تیان پێنادرێت هه‌روه‌ها‬ ‫شوێنی گشتی هه‌ی ‌ه داوای مۆڵه‌تی بیر‬ ‫ده‌که‌ن و به‌هه‌مان شێو‌ه دووریی یاساییان‬ ‫ته‌واو نیی ‌ه بۆی ‌ه بڕیاردرا به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی‬ ‫گشتیی سه‌رچاوه‌کانی ئاو دیراسه‌یه‌ک‬

‫ئاماد‌ه بکات و پێشکه‌ش ب ‌ه کۆبوونه‌وه‌ی‬ ‫داهاتووی ئه‌نجومه‌نی راوێژکاری بکات‪.‬‬ ‫ه ـه‌روه‌هــا ئه‌مڕۆ وه‌زاره‌تـــی کشتوکاڵ‬ ‫و س ـه‌رچــاوه‌کــانــی ئـــاوی حکومه‌تی‬ ‫هه‌رێمی کوردستان ل ‌ه نووسراوێکدا ک ‌ه‬ ‫ئاراسته‌ی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووریی‪/‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایتیی گشتیی داهاتی کردوو‌ه‬ ‫رایگه‌یاندووه‌‪ :‬به‌مه‌به‌ستی پشتگیری‬ ‫کــردنــی جــووتــیــارانــی کــوردســتــان تا‬ ‫زه‌ره‌رمه‌ند نه‌بن و له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌روبوومی‬ ‫شووتیی خۆماڵی ل ‌ه هه‌رێم پێگه‌یشتووه‪،‬‬ ‫داواکــاریــن ک ‌ه هــاورده‌کــردنــی ل ‌ه خاڵ ‌ه‬ ‫سنووریه‌کان قه‌ده‌غه‌بکرێت ل ‌ه رێکه‌وتی‬ ‫‪2012/6/20‬ـه‌و‌ه ل ‌ه جیاتی ‪ 2012/7/1‬هه‌ر‬ ‫وه‌ک ل ‌ه لیستی قه‌ده‌غه‌ی هاورده‌کردنی‬ ‫به‌روبوومی سه‌وزه و میو‌ه دیاری کرابوو‪.‬‬


‫دیدار‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫سێشەممە | ‪ | 2012/06/19‬ژماره ‪ | 706‬ساڵی ‪| 32‬‬

‫‪3‬‬

‫حەمید عادل‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق‪:‬‬

‫پابەندین بەو ڕێککەوتننامانەوە کە بە هۆیەوە حکومەتى شەراکەتى نیشتمانى دروست کراوە‬ ‫دیمانە‪ :‬عومەر عەبدوڵاڵ‬

‫حەمید عــادل‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى‬ ‫نــوێــنــەرانــى عــێــراق لــەســەر لیستى‬ ‫هاوپەیمانى کوردستانى لە دیدارێکى‬ ‫تــایــبــەتــى ~ دا ئــامــاژە‬ ‫بــەوە دەکــات «شۆڤینیى و ڕەگــەز‬ ‫پەرستەکان هەوڵ دەدەن ناکۆکى و‬ ‫دووبەرەکى لەنێوان هێزە سیاسیەکانى‬ ‫کوردستاندا دروست بکەن»‪.‬‬ ‫*پێتانوایە لە پرۆسەى لێسەندنەوەى‬ ‫مــتــمــانــە لـــە مــالــیــکــى لـــە ڕێــگــاى‬ ‫پــەرلــەمــانــەوە ژمـ ــارەى داواک ــاران ــى‬ ‫لێسەندنەوەى متمانە زیاتر بێت؟‬ ‫بەڵێ بەپێی دەستوور سەرۆک کۆمار‬ ‫بۆی هەیە داواى سەندنەوەى متمانە لە‬ ‫سەرۆک وەزیران بکات‪ ،‬بەاڵم فشارێکى‬ ‫زۆر هەیە لەسەر ســەرۆک کۆمار بۆ‬ ‫ئەوەى مەسەلەى سەندنەوەى متمانە‬ ‫نەبرێتە پەرلەمان‪ ،‬بەاڵم بەشێوازێکى‬ ‫تر لەڕێگەى پەرلەمانەوە دەتوانرێت‬ ‫ســەنــدنــەوەى متمانە لــەســەرۆکــى‬ ‫حکومەت ئەنجام بدرێت ئێستا زۆر‬ ‫الیەن وزۆر کەس هەیە کە دەیانەوێت‬ ‫متمانە لەسەرۆک وەزیران بسەنرێتەوە‪،‬‬ ‫لێسەندنەوەى متمانە تەنها خواستى‬ ‫الیەنى کوردى نییە بەڵکو خواستى‬ ‫لیستى عێراقیەو الیەنەکانى ترى ناو‬ ‫هاوپەیمانى نیشتمانیە‪ ،‬چونکە مالیکى‬ ‫پشتى کــردۆتــە هاوشەراکەتەکانى‬ ‫حکومەت و بە بڕیارە یەکالییەکانى‬ ‫خۆى دەسەاڵت دەبات بەڕێوە و بەرەو‬ ‫تاک ڕەوى ڕۆشتوەو بوارى نەداوەتە‬ ‫هیچ کەس و الیەنێک بەشدارى کاراى‬ ‫خۆى لە حکومەتدا دەبینى تەنانەت‬ ‫تــا ئێستاش ڕازى نــەبــووە وەزیــر‬ ‫دابنێت بۆ وەزارەتــەکــانــى بەرگرى‬ ‫و ئاسایشى نیشتمانى و دەزگــاى‬ ‫هەواڵگیرى زۆربــەى ئــەو سەرکردە‬ ‫سەربازیانەى کە دامەزراون ناوەکانیان‬ ‫نەهاتۆتە ئەنجومەنى نوێنەران و بۆ‬ ‫پەسەندکردنى دامەزراندنەکانیان کە‬

‫لەڕاستیدا ئەرکى ئەنجومەنى نوێنەرانە‬ ‫کە ڕەزامەندنى لەسەر دامەزراندنى پلە‬ ‫سەربازیەکان بدات ئەو هەماهەنگیەى‬ ‫کە بەپێی دەستوور پێویستە لەنێوان‬ ‫هەموو پێکهاتەکانى واڵتــدا هەبێت‬ ‫لەالیەن ســەرۆک وەزیرانەوە پێشێل‬ ‫کراوەو‪ ،‬هەروەها مالیکى هیچ کاتێک‬ ‫پشتگیرى مــاددە دەستووریەکانى‬ ‫نەکردووە بۆ نمونە لە کاتى دروست‬ ‫بوونى هەرێمەکاندا نەک پشتگیرى‬ ‫نەکردووە بەڵکو دژایەتیشى کردووە‬ ‫ڕێگەى نـــەداوە دەســتــوور و مــاددە‬ ‫دەستوریەکان جێبەجێ بکرێن‪ .‬هەروەها‬ ‫کەمى خزمەتگوزارى و گەندەڵى دارایی‬ ‫بەشێوەیەکى بەرباڵو لە دامەزراوەکانى‬ ‫حکومەتدا باڵو بۆتەوەو ئاستى بژێوى‬ ‫هاواڵتیان لە ئاستێکى خراپدایەوە‬

‫تەنانەتن‬ ‫ژمارەیەکى زۆرى هاواڵتیانیش‬ ‫لــەژێــر هێڵى هــەژاریــەوە ئــەژیــن لە‬ ‫بوارەکانى نەبونى تواناى دابین کردنى‬ ‫کارەباو دەیان شتى تر کە پێویستە‬ ‫لەبەر ئەم هۆکارانە متمانە لە مالیکى‬ ‫بسەنرێتەوە پێویستە ئــەوە بڵێین‬ ‫کە تەنها کــورد و سووننە نین کە‬ ‫کەمتەرخەمى لە کارەکانى حکومەتدا‬ ‫دەبینین بەڵکو شیعەکانیش ئەوە‬ ‫قبوڵ ناکەن کە تاکڕەوى لە سیاسەتدا‬ ‫بکرێت و جارێکى تر دیکتاتۆریەت‬ ‫دروست بکرێتەوە ئەمڕۆ ئەرکى هەموو‬ ‫پێکهاتەکانە کە ئازادى و سیستەمى‬ ‫دیموکراسی بپارێزن و پەرلەمان ببێتە‬ ‫چاودێرێکى ڕاستەقینە بەسەر حکومەت‬ ‫و کارەکانى حکومەتەوە‪ .‬پێموایە‬ ‫ژمـــارەى الیەنگرانى لێسەندنەوەى‬

‫متمانە لە پەرلەماندا زیاتر دەبێت لەو‬ ‫ژمارەیەى کە پێشتر واژۆیان لەسەر‬ ‫لێسەندنەوەى متمانە کردبوو‪.‬‬ ‫*دەنــــگــــۆى نـــاوبـــژیـــوانـــى هــەیــە‬ ‫لەنێوان مالیکى و سەرۆکى هەرێمى‬ ‫کوردستاندا وە مالیکى بەڵێنى داوە‬ ‫داواکاریەکانى کورد جێبەجێ بکات‬ ‫وەاڵمــى هاوپەیمانى کوردستانى بۆ‬ ‫ئەو هەڵوێستە چییە؟‬ ‫بــەبــڕواى من جارێکى تر بــڕوا بە‬ ‫مالیکى ناکرێت‪ ،‬چونکە ئەو پیشتر‬ ‫چەند جارێک بەڵێنى داوە کە پابەندى‬ ‫دەســتــوور دەبــێــت و ڕێکەوتننامە‬ ‫سیاسیەکان جێبەجێ دەکات مالیکى‬ ‫لە سەردانەکەیدا بۆ کەرکوک ئاماژەى‬ ‫بەوەدا کە کەرکوک شارێکى عێراقییە‬ ‫لــەوەشــدا مەبەستى وەاڵمــدانــەوە‬ ‫و ڕەت کــردنــەوەى تــەواوى ئەو‬ ‫داواکارییە دەستوریانەیە کە کورد‬ ‫لەسەر کەرکوک هەیەتى‪ .‬مالیکى‬ ‫بەو سیاسەتانەى کە پەیڕەوى‬ ‫دەکــات الیەنەکانى تر پەراوێز‬ ‫دەخات بۆ نمونە سەرۆک کۆمار‬ ‫مافى سەرکردایەتى کردنى هێزە‬ ‫سەربازیەکانى هەیە لە بوارى‬ ‫تەشریفى و مەراسیمەکاندا‪،‬‬ ‫بەاڵم سەرۆک وەزیران دەستى بەسەر‬ ‫ئەو دەسەاڵتەشدا گرتووەو بۆیە نابێت‬ ‫مالیکى بەردەوام بێت لەو سیاسەتانەو‬ ‫بەوشێوەیە دەســەاڵت بەڕێوەبەرێت‪،‬‬ ‫عێراق عێراقی هەموانە دەبێت هەموو‬ ‫پێکهاتەکان بە مافەکانى خۆیان بگەن‬ ‫و بەشدارى کاراى پرۆسەى سیاسی بن‬ ‫بۆیە من پێموایە کە مالیکى بەردەوام‬ ‫دەبێت لە سیاسەتەکانى و هیچ کام لەو‬ ‫بەڵێنانە جێبەجێ ناکات کە دەیدات بۆ‬ ‫دەست پێکردنى وتوێژوو کۆبوونەوە‪،‬‬ ‫هەر لەو ڕوانگەیەوە ئێمە داوادەکەین‬ ‫و هەوڵئەدەین ئەو شێوازەى دەسەاڵت‬ ‫بگۆڕین و داواش لــە هاوپەیمانى‬ ‫نیشتمانى ئەکەین کە کەسێکى تر لە‬ ‫هەمان ئیتالف و بگرە لە هەمان کوتلە‬ ‫بۆ سەرۆکایەتى کردنى حکومەت‬

‫کاندید بکات بەمەرجێ ئەو کەسەى‬ ‫کاندید دەکرێت بۆ سەرۆکى حکومەت‬ ‫پابەندى ڕێکەوتنامەو دەستوور بێت‬ ‫و خزمەت گوزارى پێویست پێشکەش‬ ‫بە خەڵک بکات جیاوازى لە نێوان‬ ‫پێکهاتەکاندا نەکات‪.‬‬ ‫*ل ــەس ــەروب ــەن ــدى ئـ ــەو قــەیــرانــە‬ ‫ســیــاســیــانــەدا بــارەگــاکــانــى پــارتــى‬ ‫دیــمــوکــراتــى کــوردســتــان و یەکێتى‬ ‫نیشتمانى کوردستان کرانە ئامانجى‬ ‫هــێــرشــە تــیــرۆســتــیــەکــان ئــامــانــجــى‬ ‫ئــەوهــێــرشــانــە چ ــی بـــــوون؟ دواى‬ ‫لێسندنەوەى متمانە بارودۆخەکە چۆن‬ ‫دەبێت؟‬ ‫لــەو بـــاوەڕەدام هەمیشە شۆڤینیى‬ ‫و ڕەگــەز پەرستەکان هەوڵ دەدەن‬ ‫ناکۆکى و دووبەرەکى لەنێوان هێزە‬ ‫سیاسیەکانى کوردستاندا دروست‬ ‫بکەن من لەو باوەڕەدام یەکێتى گەلى‬ ‫کورد و گوتارى یەکگرتوو زۆر گرنگە‬ ‫بە گەلى کوردستان و سەرکردەکانى‬ ‫کــوردســتــانــیــش پــێــوســتــە زۆر‬ ‫بەوریاییەوە مامەڵە لەگەڵ ئەو جۆرە‬ ‫هێرش و پەالمارو پیالنانە بکات‪،‬‬ ‫ئــەوەى کە ئەمڕۆ الیەنێک بە باش‬ ‫و دڵسۆز و نیشتمان پەروەر لەقەڵم‬ ‫ئــەدات و الکەى تریش بە تێکدەرو‬ ‫توندڕەو الدەر لەقەڵەم ئەدات هەمان‬ ‫سیاسەت و پیالنانە پەیڕەو دەکات‬ ‫بۆیە دەبێت ئێمە الیەنگرى گەلەکەى‬ ‫خۆمان بین و لەسەنگەرى جەماوەرى‬ ‫کوردستاندا بمێنینەوە گوێ بە پۆست‬ ‫و دەستکەوتە کەسیەکان نەدەین‪،‬‬ ‫چونکە گەلەکەمان شایەنى ئەوەیە‬ ‫کە گیانى خۆمانى بۆ بەخت بکەین‬ ‫کاتێکیش ئێمە متمانە لە یەکێک‬ ‫ئەسێنینەوە ماناى ئەوە نیە کەئێمە‬ ‫دژى ئەو پێکهاتەیەین ئێمە داواى‬ ‫پەرەپێدانى پەیوەندیەکان ئەکەین‬ ‫چ لەگەڵ شیعەو چ لەگەڵ سوننە‪.‬‬ ‫ئێمە بەوردى نازانین کە هێرش کردنە‬ ‫سەر بارەگاکانى یەکێتى و پارتى‬

‫بەمەبستى دروست کردنى دووبەرەکى‬ ‫و ناکۆکى بێت لەنێوان ئــەو دوو‬ ‫حزبەدا کە مێژوویەکى هاوبەشیان‬ ‫هەیە لە بەرگرى کردن لە مافەکانى‬ ‫گەلى کورد‪.‬‬ ‫*الیەنەکانى کۆبوونەوەى هەولێر بە‬ ‫هەوڵى ڕووخاندنى حکومەتى عێراق‬ ‫تاوانبار دەکرێن؟‬ ‫لەو بـــاوەڕەدام کە ئەو تۆمەتانە‬ ‫بەشێکن لە فشارى دەرەکى لەسەر‬ ‫الیەنەکان بۆ هێشتنەوەى مالیکى لە‬ ‫دەسەاڵتدا بەشێک لەو فشارانە لەسەر‬ ‫سەرۆک کۆمار بوون وە لە ئێستاشدا‬ ‫ئەو فشارانە لەسەر ئەو الیەنانەن کە‬ ‫داواى لێسەندنەوەى متمانە دەکەن‪،‬‬ ‫بەاڵم ئێمە ئەو بیانوانە بە ناڕاست‬ ‫دەزانین‪ ،‬چونکە ئەو الیەنانەى کە‬ ‫داواى لێسەندنەوەى متمانە لە مالیکى‬ ‫دەکەن ئەو ڕاستیە دەڵێن کە مالیکى‬ ‫نەیتوانیوە خزمەتى گەالنى عێراق‬ ‫بکات کە بەشێکى زۆریــان شیعەن‪،‬‬ ‫عێراق بودجەیەکى زەبەالحى هەیە‪،‬‬ ‫بەاڵم بەفیڕۆ دەڕوات مالیکى وێراى‬ ‫ئــەو بودجەیە نەیتوانیوە خزمەت‬ ‫گــوزارى پێشکەش بەگەالنى عێراق‬ ‫بکات جگە لەوەش ئەوانەى کە داواى‬ ‫لێسەندنەوەى متمانە لە مالیکى‬ ‫دەکــەن نایانەوێت کەسێکى تر یان‬ ‫الیەنێکى تر ببێتە سەرۆک وەزیران‬ ‫بەڵکو داوادەکــــەن کــە لــە هەمان‬ ‫هاوپەیمانى کەسێکى تر دیارى بکرێت‬ ‫بەاڵم بەو مەرجەى پابەندى دەستوور‬ ‫و ڕێکەوتننامە سیاسیەکان بێت وە‬ ‫بڕواى بە سیستەمى فیدڕاڵى هەبێت‬ ‫ڕاستە مل مالنێیەکى دوو جەمسەرى‬ ‫لە ناوچەکەدا هەیە‪ ،‬بەاڵم ئێمە بەشێک‬ ‫نین لەو ناخۆشیە تا هەوڵى ڕووخاندنى‬ ‫ئەو حکومەتە بدەین ئێمە هەرگیز‬ ‫ناچینە ناو ئەوملمالنێیانەوە ئێمە‬ ‫دەمانەوێت پابەندبین بەدەستوورەوە‬ ‫پابەندیش بین بەو ڕێککەوتننامانەوە‬ ‫کە بە هۆیەوە حکومەتى شەراکەتى‬ ‫نیشتمانى دروست کراوە‪.‬‬

‫№‬

‫دیار بابان‪ ،‬بەڕێوەبەرى ڕاگەیاندنى وەزارەتى کارەبا‪:‬‬

‫لە ڕێگــاى هەرێمــى کوردستــانەوە کــارەبــا دەگەیەنــرێــتــە مــوســڵ‬ ‫دیمانە‪~ :‬‬

‫دیار بابان‪ ،‬بەڕێوەبەرى ڕاگەیاندنى‬ ‫وەزارەتى کارەبا لە دیدارێکى تایبەتى‬ ‫~ دا ئاماژە بۆ ئەوە دەکات‬ ‫« لە ئێستادا لە دەرەوەى هەرێم هیچ‬ ‫بڕە کارەبایەک نایەتە ناو هەرێمى‬ ‫کوردستانەوە‪ ،‬ئەو وزەیەى کە هەیە‬ ‫بەرهەمى ناوخۆى هەرێمى کورستانە»‪.‬‬ ‫*هەرێمى کوردستان چەند کارەبا‬ ‫بەرهەم دەهێنێت و چەندیش بەکار‬ ‫دەبات؟‬ ‫ســەبــارەت بە بــڕى بــەرهــەم هێنانى‬ ‫کــارەبــا ئـــەوەى کەلە ویسگەکانى‬ ‫بەرهەم هێنانی کارەبا لە هەرێمى‬ ‫کوردستان ئێستا لە کــاردان ئێستا‬ ‫نــزیــکــەى ‪ 2050‬بــۆ ‪2100‬مــێــگــاوات‬ ‫بەرهەمى ڕۆژانەمانە لەو ویستگانەى‬ ‫کە ئێستا لە کــاردان لە ویستگەى‬ ‫غــازى هەولێر و ویستگەى غــازى‬ ‫سلێمانى لە چەمچەماڵ و ویستگەى‬ ‫دهۆک و ویستگەى باعەردێ لەگەڵ‬ ‫هەردوو ویستگەى بەنداوى دوکان و‬ ‫دەربەندیخان کە ئەمانە دادەنرێن بە‬ ‫ســەرچــاوەى ســەرەکــى دابینکردنى‬ ‫وزەى کاربا لە هەرێمى کوردستاندا‪،‬‬ ‫بەپێى ئەو بەرنامەیەى کە دانراوە ئێمە‬ ‫لەسەرەتاى ئەم مانگە بە ڕاگەیاندنێکى‬ ‫ڕەسمى ڕامانگەیاندووە بۆ مانگى‬ ‫شەش دەتوانین ڕۆژانە نزیکە بیست‬ ‫و دوو کاتژمێر دابین بکەن بە پێى‬ ‫ئەو بەرهەمەى کە لەبەردەستماندایە‪،‬‬ ‫بەو بەرهەمە ئێستا ئەو بەرنامەیە‬

‫جێبەجێ دەکــەیــن توانیومانە تا‬ ‫ڕادەیەکى زۆر باش ئەو ڕاگەیاندنەى‬ ‫کە باڵومان کــردۆتــەوە لەسەرەتاى‬ ‫ئەم مانگەوە توانیومانە جێبەجێی‬ ‫بکەین‪ .‬چەند پــرۆژەى ترى تازەمان‬ ‫هەیە لە داهاتووى نزیکدا لە ڕێگاى‬ ‫ڕاگەیاندنى وەزارەتەوە بە هاواڵتیانى‬ ‫ڕادەگەیەنین کە ئێمە چەند یەکەیەکى‬ ‫ترمان هەیە لە ژێر دامەزراندندایە لە‬ ‫داهاتووى نزیکدا ئەوانە دەچنە ناو‬ ‫تــۆڕى کارەباى هەرێمەوە‪ ،‬ئەتوانم‬ ‫بڵێم تا سەرەتاى مانگى داهاتوش بەم‬ ‫بەرنامەیەى ئێستاوە دەڕۆین پێشبینى‬ ‫دەکــەیــن گۆڕانکارییەک هەبێت لە‬ ‫مانگى ڕەمەزاندا بتوانین هەندێکى تر‬ ‫بڕى بەرهەم هێنانى وزەى کارەبا زیاد‬ ‫بکەین تا بتوانین خشتەیەکى باش بۆ‬ ‫هاواڵتیان دابین بکەین‪.‬‬ ‫*ئەو وێستگە گەورەیەیى کە ‪100‬مێگا‬ ‫کارەبا بەرهەم دەهێت ئەم پرۆژەیە‬ ‫بە یەکێک لە پرۆژە ستراتیژییەکان‬ ‫لــە ب ــوارى کــارەبــادا دادەنــرێــت ئەم‬ ‫پرۆژەیە کەى تەواو دەبێت؟‬ ‫ئـــەم پـــرۆژەیـــە کـــەرت ــى تــایــبــەت‬ ‫دەیــکــات‪،‬پــرۆژەیــەکــى ستراتیجى‬ ‫گەورەیە کە تواناکەى ‪1000‬مێگاواتە‬ ‫لە نزیک کێڵگە غازییەکانى ناوچەى‬ ‫خــورمــەڵــە لــە هــەولــێــر پــرۆژەکــە‬ ‫جێبەجێدەکرێت پــرۆژەکــە ئێستا‬ ‫دەستى بە کارەکانى کردووە بە پێى‬ ‫ئەو خشتەیەى جێبەجێکردنى پرۆژەکە‬ ‫ئێمە لە کۆمپانیامان وەرگرتووە بە‬ ‫شێوەى وەبەرهێنان دوو بەشە بە‬

‫شێکیان بریتییە لە چوار تۆڕ باین کە‬ ‫بە سوتەمەنى گاز کار دەکات بەشى‬ ‫دووەمى بەبێى سوتەمەنى کار دەکات‬ ‫و بەگەرماى تۆرباینەکانى یەکەم کار‬ ‫دەکات‪ ،‬ئەو بەشەى یەکەم کە چوار‬ ‫تۆڕ باینە لە ماوەى ‪18‬مانگدا تەواو‬ ‫دەبێت بە پێى خشتەکەیان‪ ،‬بەشى‬ ‫دووەمیان بە ‪ 24‬تا ‪26‬مانگ تەواو‬ ‫دەبێت‪ .‬ئێستا کارەکانیان دەست‬ ‫پێکردووە کۆمپانیاکە دەستى بە‬ ‫کارەکانى کردووە‪ ،‬لەگەڵ تەواو بوونى‬ ‫ئەم پرۆژەیە بڕێکى زۆر کاربا کە‬ ‫دەکاتە ‪1000‬میگاوات کارەبا دەخاتە‬ ‫ناو تۆڕى کارەباى هەرێم کاریگەرێکى‬ ‫زۆرى دەبێت لەسەر گۆڕانکار لەسەر‬ ‫خشتەى کارەبا‪.‬‬ ‫*ئــەو پــرۆژەیــە چــارەســەرى کێشەى‬ ‫کاربا دەکات لە هەرێمى کوردستاندا؟‬ ‫وەک بەرهەم هێنانى کارەبا ئەتوانین‬ ‫بڵێن کارێکى ڕاستەوخۆ دەکاتە سەر‬ ‫ئاستى بەرهەم هێنانى وزەى کارەبا‪،‬‬ ‫بەاڵم کێشەى وەزارەتى کارەبا تەنها‬ ‫کێشەى بەرهەم هێنانى کارەبا نییە‪،‬‬ ‫لەبەرئەوە زۆر کەموکوڕى تر هەیە‬ ‫لە وێزگەکانى ناوەندى لە هێڵەکانى‬ ‫گــواســتــنــەوەى وزەى کــارەبــا و لە‬ ‫تۆڕەکانى دابەشکردنى ناو شارەکان‬ ‫ئەمانەش دەبێت کــارى بۆ بکرێت‬ ‫کە زۆریــان توشى ئۆڤەر لۆد بوون‬ ‫بــارزۆریــان لــەســەرە دەبێت فــراوان‬ ‫بکرێن‪ ،‬لێردا تەنها سێکتەرەکان‬ ‫تەنها بەرهەم هێنان نییە‪ ،‬لەسەرەتاى‬ ‫ئەمساڵدا چەند گرێبەستێکى زۆر‬ ‫واژۆى کــراوە بریتییە لەو پرۆژنەى‬

‫ویستگەى ناوەندى هێڵى گواستنەوە‬ ‫و تــۆڕەکــانــى دابــەشــکــردن‪ ،‬ئەبێت‬ ‫شانبەشانى زیادکردنى بەرهەم ئەبێت‬ ‫ئـــەوان چــاکــســازى و فـــراوان بونى‬ ‫بەسەردا بێت ئەگینا تەنها زیاد کردنى‬ ‫بەرهەم چارەسەر نیە‪ ،‬ئێمە نەتوانین‬ ‫ئەو بەرهەمە وەربگرین و دابەشى‬ ‫بکەین بەشێوەیەکى ڕێکو پێک بەسەر‬ ‫هاواڵتیاندا کێشەکە چارەسەر ناکات‪،‬‬ ‫ئەو پرۆژانەى ئێستا واژۆى بۆ کراوە‬ ‫لەسەرەتاى ئەمساڵدا پــاش تــەواو‬ ‫بوونیان کە ماوەکانیان هەندێکیان لە‬ ‫نێوان ‪ 12‬تا ‪ 24‬مانگ دەخایەنێت بە‬ ‫پێى گەورەیى پرۆژەکە لە دواى تەواو‬ ‫بونى ئەو پرۆژانەى زۆربەى کێشەکانى‬ ‫بار زۆرى و وەرگرتنى ئەو وزەیە کە‬ ‫بەرهەم دەهێنێت چارەسەر دەکات‪،‬‬ ‫دەبێت هەموو بەشەکان کارى تێدا‬ ‫بکرێت لەالیەن وەزارەتى کارەباوە‪.‬‬ ‫*لــە ئێستادا لــە دەرەوەى هەرێم‬ ‫هیچ بڕە کارەبایەک دێتە هەرێمى‬ ‫کوردستانەوە؟‬ ‫نەخێر‪ ،‬ئێستا ئەو وزەیەى کە هەیە‬ ‫لــە هەرێمى کوردستاندا هەمووى‬ ‫بەرهەمى ناوخۆى هەرێمى کورستانە‪.‬‬ ‫لــە حکومەتى نــاوەنــدیــشــەوە هیچ‬ ‫بــڕە کــارەبــایــەک نــایــەتــە هەرێمى‬ ‫کوردستانەوە‪ ،‬ئێمە ئێستا کارەباى‬ ‫کەرکوکیش دەدەین لەو بڕە کارەبایەى‬ ‫کــە بــەرهــەمــى دەهێنین نزیکەى‬ ‫‪200‬میگاوات دەنیرین بۆ کەرکوک‪.‬‬ ‫*بـــڕیـــارداراوە کــە کــارەبــا بدرێتە‬ ‫موسڵ ئەمە ل ــەڕووى پراکتیکییەوە‬

‫هیچ هەنگاوێکى بۆ نراوە؟‬ ‫ئێمە ئێستا لــە گفتوگۆداین وە‬ ‫تـــەنـــدەرى ب ــۆ کـــــراوە ب ــۆ چــەنــد‬ ‫کۆمپانیایەکى تورکى‪ ،‬ئێمە پێشتر‬ ‫گرێبەستمان هەبوو پێشتر تا کۆتایى‬ ‫ساڵى ‪ 2010‬نزیکەى ‪150‬میگاوات لە‬ ‫هێڵى تورکیەوە ئەهاتە پارێزگاى‬ ‫دهــۆک لــەوێ ســەرف دەکــرا‪ .‬ئێستا‬ ‫لــە گفتوگۆدان حکومەتى بەغداد‬ ‫و حکومەتى تورکى ئەو تەندەرانە‬ ‫کــراوە بۆ ئــەو کۆمپانیا تورکیانە‬ ‫بەتەمان کە جارێکى تر ئەو گرێبەستە‬ ‫نوێ بکەنەوە بۆ ‪ 150‬مێگاوات تازە‬ ‫بکرێتەوە بە پێى ئــەو گرێبەستە‪،‬‬

‫هــەمــوو وزەکـــە لــە ڕێــگــاى هەرێمى‬ ‫کوردستانەوە بــەڕێ دەکــرێ بەرەو‬ ‫پارێزگاى موسڵ بەپێى گرێبەستەکە‬ ‫وەک هەرێمى کــوردســتــان مافمان‬ ‫هەیە لە ‪%50‬ى ئەو وزەیە بۆ خۆمان‬ ‫هەڵبگرین و لە هەرێمى کوردستان‬ ‫دابەشبکرێت تەنها هاوکاریان دەکەین‬ ‫بۆ بەڕێکردنى وزەکە کە لە تورکیاوە‬ ‫دێتە هەرێمى کوردستانەوە واتە بە‬ ‫پێى گرێبەستەکە ئێستا لە گفتۆگۆدا‬ ‫تا ئێستا تەواو نەبووە ‪ 75‬میگاواتى‬ ‫بــۆ هەرێمى کــوردســتــان دەبــێــت و‬ ‫‪75‬میگاواتیشى بـــەرەو پارێزگاى‬ ‫موسڵ دەڕوات‪.‬‬


‫‪4‬‬

‫بیرو ڕا‬

‫| ساڵی ‪ | 32‬ژماره ‪ | 2012/06/19 | 706‬سێشەممە‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫وەرزێکیترى دۆزى کورد لەتورکیا‬ ‫کامیل مەحمود‬

‫د‪ .‬کەیوان ئازاد‬

‫(کەرکوک) دڵی کوردستانە‬ ‫نەوەک قودسی‬

‫№‬

‫‪KaiwanAzad@yahoo.com‬‬

‫گەلى کۆمارى بۆ پێکهێنانى لیژنەیەکى‬ ‫هــاوبــەشــى هــێــزە سیاسییەکان بۆ‬ ‫چارەسەرى کێشەى کورد‪ ،‬وەرزێکى نوێى‬ ‫بۆ ئەم دۆزە سیاسى و نەتەوەییەى کورد‬ ‫هێنیایەوە پێشەوە کە بۆ سیاسییەکانى‬ ‫کــورد لەو بەشەى کوردستاندا هەندێ‬ ‫گەشبینى تێدایە‪ ،‬لێدوانەکانى لەیال زاناى‬ ‫پەرلەمانتارى کوردى تورکیا دەربارەى‬ ‫تواناکانى ئــەردۆغــان بۆ چــارەســەرى‬

‫کێشەکە بەشێکە لەو گەشبینیانە‪.‬‬ ‫ئــەردۆغــان لــەم ڕوانـــەدا چەند جارێک‬ ‫دۆسیەى کوردى لەواڵتەکەیدا خستەوە‬ ‫بەر تیشکى میدیاکان و بەلێدوانەکانى‬ ‫ســەرەتــاى بــۆ مشتومڕێکى نــوێ لەو‬ ‫بارەیەوە خوڵقاندەوە‪ ،‬سەرۆک وەزیرانى‬ ‫تورکیا جارێکیتر ئەوەى دووپات کردەوە‬ ‫کە دەیــەوێــت ئــەو کێشەیە چارەسەر‬ ‫بکات و داکۆکى کردەوە لەمافى خوێندن‬

‫پیسبوونی ئاوی دەریاچەی دەربەندیخان‬ ‫محەمەد حەمە حەسەن‬

‫زۆرن ئەو کەم و کوڕییانەى شارى‬ ‫دەربەندیخان کە باسی لێوە بکەى‬ ‫بەاڵم دەمەوێت باس لە بابەتێکى‬ ‫گرنگ وئەو گرفتە گەورەیە بکەم کە‬ ‫ژیانى گشت هاواڵتیانى ئەو شارەى‬ ‫پێوە بەندە ‪ .‬ئــەوەش سەرچاوەى‬ ‫ئــاوى خــواردنــەوەى شــارەکــەیــە ‪.‬‬ ‫کە لە دەریاچەى دەربەندیخانەوە‬ ‫بۆ هاواڵتیانى شار دابین دەکرێت‪.‬‬ ‫ئەوەش پیس بووە و هیچ مەرج و‬ ‫سیمایەکى تەندروستى تێدا نەماوە‬ ‫کە بە کەڵکى خواردنەوە بێت ‪ .‬لە‬ ‫ڕووى زانستییەوە ئــاوى شیاو بۆ‬ ‫خــواردنــەوە دەبــێ(ڕەنــگ و بۆن و‬ ‫تامى) نەبێ‌‪ ،‬بەاڵم ئاوى دەریاچەى‬ ‫دەربەندیخان (ڕەنگ و بۆن و تامى)‬ ‫گۆڕاوە بە تایبەت لە وەرزى (هاوین‬ ‫و پایزدا) کە ئاستى ئاوى دەریاچەکە‬ ‫دادەبــــەزێ‌ و کــەم دەبــێــتــەوە‪ .‬بە‬ ‫تـــەواوى (ڕەن ــگ و بــۆن و تامى)‬ ‫دەگۆڕێ‌‪ .‬هۆکارەکەشی دەگەڕێتەوە‬ ‫بۆ تێکەڵ‌ بوونى بەشێکى زۆر لە ئاو‬

‫و ئــاوەڕۆى شار و شارۆچەکەکانى‬ ‫هەرێم و بەشێکیش لە شارەکانى‬ ‫کوردستانى ڕۆژهەاڵت وەک (سنە و‬ ‫مەریوان و پاوە و جوانڕۆ) لەگەڵ‌‬ ‫شــار و شــارۆچــکــەکــانــى حـــەوزەى‬ ‫شارەزوور وەک (هەڵەبجەى شەهید‬ ‫و خورماڵ‌ و ئەحمەد ئاوا و تەوێڵە‬ ‫و بیارە و سیروان و سەیدسادق و‬ ‫شانەدەرى و عەربەت و تانجەرۆ و‬ ‫زەڕایەن و هەڵەبجەى تازە) لەگەڵ‌‬ ‫ئاو و ئــاوەڕۆی شــارى (سلێمانى)‬ ‫بە گشت ئەو پشکنینە پزیشکیانەى‬ ‫کە لە نەخۆشخانە و عیادەکانى‬ ‫نێو شــاردا کە بەشێکى زۆریــان بە‬ ‫موادى (کیمیایی) ئەنجام دەدرێن و‬ ‫پاشەڕۆکانیان دەچێتە نێو ئاوەڕۆکانى‬ ‫شــارەوە و لەوێشەوە دەڕژێتە نێو‬ ‫(دەریـــاچـــەى دەربــەنــدیــخــان) کە‬ ‫ســەرچــاوەى ئـــاوى خــواردنــەوەى‬ ‫گشت هاواڵتیانى ئەو شارەیە‪ ،‬گەر‬ ‫بە شێوەیەکى دیکە ئاوڕ لە گشت‬ ‫ئەو ئاوەڕۆیانە بدرێتەوە کە تێکەڵ‌‬ ‫بە دەریاچەى دەربەندیخان دەبێت‬

‫زۆر زۆرتــرن لەو سەرچاوانەى ئەو‬ ‫ئاوانەى کە دەریاچەى دەربەندیخان‬ ‫پێک دەهێنن‪ .‬وە بەو هۆیەشەوە‬ ‫چەندین ئــاســەوارى نەخۆشی لە‬ ‫دەربەندیخاندا بــەدى دەکــرێــت و‬ ‫سەرى هەڵداوە و ڕێژەیان ڕوو لە‬ ‫زیــاد بوونە‪ .‬وەک نەخۆشیەکانى‬ ‫(پێست و سکچوون و ڕشانەوە و‬ ‫هەو کردنى جگەر و دروست بوونى‬ ‫کیسی ئاو لەسەر ئەندامەکانى لەش‬ ‫و شێرپەنجەی گەدە) کە بەو هۆیەوە‬ ‫چەندان هاواڵتى ئەو شارە گیانیان‬ ‫لە دەست داوە‪ .‬کە لەو ڕووەشەوە‬ ‫چــەنــدیــن جــار لــە الیـــەن خەڵکى‬ ‫شارەوە دام و دەزگاکانى حکومەت‬ ‫و الیەنى پەیوەندیدار بە پارێزگارى‬ ‫سلێمانیشەوە لەو مەبەستە ئاگادار‬ ‫کــراوەتــەوە لەو بــوارەشــدا چەندین‬ ‫پشکنینی پزیشکى لە نـــاوەوە و‬ ‫دەرەوەى وواڵت بۆ ئاوى دەریاچەى‬ ‫دەربەندیخان ئەنجام دراوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بــە پێی گـــەڕانـــەوەى گشت ئەو‬ ‫دەرئەنجامە پزیشکیانەى چی لە‬

‫ناوەوە و دەرەوەى وواڵت گەڕاونەتەوە‬ ‫ئەوە دەگەیەنن کە ئاوى دەریاچەى‬ ‫دەربەندیخان بە کەڵکى خواردنەوە‬ ‫نایەت و لە ڕووى تەندروستییەوە‬ ‫شیاو نییە بۆ خواردن و خواردنەوە‪،‬‬ ‫بــەاڵم بــەداخــەوە لە پاش چەندین‬ ‫ساڵ‌ و چەندین کابینەى یەک لە‬ ‫دواى یەکى حوکمەت و لەگەڵ‌ بوونى‬ ‫بودجەیەکى زەبەالحى حوکمەت جگە‬ ‫لەو داهاتە زۆرەى ناوخۆى هەرێم‬ ‫ئەو کێشە و گرفتە گەورەى شارى‬ ‫دەربەندیخان کە ژیانى (‪ )40‬هەزار‬ ‫هاواڵتی ئەو شارەى پێوە بەندە و لە‬ ‫مەترسیەکى زۆر گەورەدایە‪ ،‬نازانرێت‬ ‫هــۆکــار چییە نــاتــوانــرێــت دابینى‬ ‫(پاڵفتەى) ئاوى خواردنەوە لەگەڵ‌‬ ‫خەزانەیەکدا بۆ شارێک دابنرێت‪.‬‬ ‫کە نازانرێت هۆکارەکە لە چیدایە‬ ‫تا ئێستا ئاوڕ لەو گرفتە گەورەى‬ ‫هاواڵتیانى شــارى دەربەندیخان‬ ‫نــادرێــتــەوە گــەر ڕووداوێـــکـــى لەو‬ ‫شێوەیە لە واڵتێکدا ڕووى بدایە‬ ‫و کــار بە دەســتــان و بەرپرسانى‬

‫هەستیان بە بەرپرسیارێتى بکردایە‪.‬‬ ‫لەگەڵ‌ باڵوبونەوەى هەواڵەکە لە‬ ‫کەناڵەکانى ڕاگەیاندنەوە وەزیــرى‬ ‫پەیوەندیدار بەو بوارە دەستلەکار‬ ‫کێشانەوەى خۆى لە کەناڵەکانى‬ ‫ڕاگەیاندنەوە ڕادەگەیاند‪ ،‬بەاڵم لەم‬ ‫هەرێمەى ئێمەدا بە پێچەوانەوە‬ ‫دەیان ڕووداوى لەو شێوە گەورەتر‬ ‫و ئەگەرى دەیان کارى سەیر لەوە‬ ‫مەینەت بار تر و ئەگەرى تیاچوونى‬ ‫ســەدان هاواڵتى تێدا بێتە ئــاراوە‬ ‫بەرپرسان زۆر بێمنەتن و باکیشیان‬ ‫لــە هــیــچ نــیــیــە ئــیــدى نــازانــرێــت‬ ‫هاواڵتیانى دەربەندیخان چی بکەن‬ ‫و هــاوار و هانا بۆ کێ‌ و بۆ الى‬ ‫کێ‌ بەرن‪ .‬لە کۆتاییشدا هیوادارم‬ ‫کار بەدەستانى هەرێم و بە تایبەت‬ ‫الیەنى پەیوەندیدار بەو بــوارە بە‬ ‫دەم هانا و هــاوارى خەڵکى شارى‬ ‫دەربەندیخانەەو بێن و ژیانیان لە‬ ‫بەردەم ئەو مەترسیە گەورەیە ڕزگار‬ ‫کــەن‪ .‬ئەگینا شــار لە چــاوەڕوانــى‬ ‫کاریسەیەکى گەورەدایە‪.‬‬

‫№‬

‫بۆ نزیک بە (نــەوەد) ساڵە کوردی‬ ‫کوردستانی باشوور شەڕ لەسەر (کەرکوک)‬ ‫دەکــات‪ ،‬بــەاڵم دوای ئەو ماوەیەش هەر‬ ‫عەوداڵی گەڕانەوەیەتی‪ ،‬ماوەی (نەوەد)‬ ‫ساڵە کەرکوکییەکان لە نێوان کوردستانی‬ ‫بوون و ئێراقی بوونیان گیریان کردووە‪،‬‬ ‫بەاڵم دوای ئەو ماوەیەش نازانن ئەوان‬ ‫کوردستانین یان ئێراقی‪ ،‬بۆ (نــەوەد)‬ ‫ساڵە لە ئێراقدا (دوو) سیستەمی سیاسی‬ ‫(پادشایەتی و کۆماری) و (سێ) جۆر لە‬ ‫سیستەمی فەرمانڕەوایەتی (بنەماڵەیی و‬ ‫دیکتاتۆری و تەوافوقی) لەم واڵتە پیادە‬ ‫دەکرێت‪ ،‬بەاڵم دوای ئەو ماوەیە (کەرکوک)‬ ‫بە شوێن ناسنامەی خۆیدا وێڵە‪ ،‬ئەمەو‬ ‫هەر لەو ماوەیەدا (سێ) پادشای وەک‬ ‫(فەیسەڵی کوڕی حوسێن و غازی کوڕی‬ ‫فەیسەڵ و فەیسەڵی دووەم کوری غازی)‪،‬‬ ‫هەروەها (دوو) فەرمانڕەوای وەک (وەسی‬ ‫عەبدولیال و عەبدولکەریم قاسم) و (شەش)‬ ‫سەرۆک کۆماری وەک (عەبدولسەالم عارف‬ ‫و عەبدولڕەحمان عارف و ئەحمەد حەسەن‬ ‫بەکر و سەدام حوسێن و غازی عجیل یاوەر‬ ‫و جەالل تاڵەبانی) بە عەرەب و کوردەوە‬ ‫دەســەاڵتــیــان گرتۆتە دەســت‪ ،‬بــەاڵم لە‬ ‫سەردەمی هیچ یەک لەواندا کەرکوک بۆ‬ ‫باوەشی دایکی نیشتمانی‪ ،‬کە کوردستانە‬ ‫نەگەڕاوەتەوە‪ ،‬لەوانەش سەرنج ڕاکێشتر‬ ‫بە درێژایی ئەو ماوەیە چەندین کەسایەتی‬ ‫کورد لە نموونەی (جەعفەر عەسکەری و‬ ‫بەکر سەدقی و ئەحمەد موختار بابان و‬ ‫تەها محی ئەددین مەعروف) و تا دەگاتە‬ ‫(د‪.‬بەرهەم ئەحمەد ساڵح و د‪.‬ڕۆژ نوری‬ ‫شــاوەیــس) وەک کــورد پۆستی بااڵیان‬ ‫لە دەوڵەتی ئێراقدا وەرگــرتــووە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫نەیانتوانیووە ئــەو شــارە بــۆ سنوورە‬ ‫ڕاستەقینەکەی خۆی بگێڕنەوە‪ ،‬لەوانەش‬ ‫سەرنج ڕاکێشتر بۆ گەڕانەوەی ئەو شارە‬ ‫و ســنــوورە ڕاستەقینە کارگێڕییەکەی‬ ‫چەندین دروشم خراونەتە پاڵ ئەو شارە‪،‬‬ ‫وەک ئەوەی (کەرکوک دڵی کوردستانە)‬ ‫یان (کەرکوک قودسی کوردستانە) یان‬ ‫(کەرکوک خۆری کوردستانە)‪ ،‬بەاڵم هیچ‬ ‫یــەک لــەوان کەرکوکیان بۆ کوردستان‬ ‫نەگێڕاوەتەوە‪ ،‬دیارە لەگەڵ ئەوەی هەموو‬ ‫ئەوانە بوونە مێژوو‪ ،‬بۆیە قسەی ئەم باسە‬ ‫لەسەر ئەو هۆکارانە نییە‪ ،‬کە بۆچی دوای‬ ‫(نـــەوەد) ســاڵ کەرکوک هــەر بە شوێن‬ ‫ناسنامەی خۆیدا وێڵە‪ ،‬بەڵکو مەبەستی‬ ‫ئــەم بــاســەی ئێمە‪ ،‬دەرخ��تنی ڕووی‬ ‫ڕاستەقینەی ئەو (سێ) دروشمەیە‪ ،‬کە لە‬ ‫ماوەی (پەنجا) ساڵی دەرکەوتنیدا‪ ،‬نەک‬ ‫هەر شێوازی گەڕانەوەی کەرکوکییەکان‬ ‫الی خودی کورد پەرتەوازە کرد‪ ،‬بەڵکو‬ ‫ئەو شارە و پارێزگا و دانیشتوانەکەشیان‬ ‫پەراتەوازە کرد! دیارە کاتێک دەمانەوێت‬ ‫واقیعی ئەو (سێ) دروشمە شی بکەینەوە‪،‬‬ ‫کــە بــەهــۆیــەوە زیــاتــر گـــەڕانـــەوەی ئەو‬ ‫شارەیان بۆ خاک نیشتمان قورستتر کرد‪،‬‬ ‫دەبێت دوای مێژوویەکیش لە دەرکەوتنیان‬ ‫ڕاستترینیان بخەینەڕوو‪ .‬لــەم بــارەوە‬ ‫دەکرێت بڵێین‪ :‬ئەگەر کەرکوکمان بە خۆر‬ ‫پێناسە کرد‪ ،‬دەبێت بگەینە ئەوەی‪ ،‬کە‬ ‫ئەگەر خۆر نەما‪ ،‬ئەوا ژیان لەسەر زەوی‬ ‫نامێنێت‪ ،‬بۆیە گەورە کردنی ئەو شارە بەو‬ ‫قەبارەیە‪ ،‬گەڕانەوەی ئەستەمتر دەکات‪،‬‬ ‫چونکە ئەوەندی کەرکوک بۆ ئێمەی کورد‬ ‫گرنگە بۆ نەتەوە و گەالنی تری جیهان بەو‬ ‫ئەندازەیە گرنگ نەبووە‪ .‬ئەمەو ئەگەر بە‬ ‫(قودس) پێناسەمان کرد‪ ،‬ئەوا ئەستەمە‬ ‫بۆ باوەشی نیشتمان بگەڕێتەوە‪ ،‬چونکە‬ ‫شوبهاندنی ئەو شارە بە (قودس) مانای‬ ‫نەگەڕانەوەیەتی‪ .‬ئەوەش بەوەی لە ماوەی‬ ‫(‪ )915‬ساڵی گرتنی ئەو شارە لەالیەن‬ ‫ئــەوروپــایــی و جــووەکــانــەوە‪ ،‬تەنیا لە‬ ‫سەردەمی (سوڵتان ناسر سەالحەددین‬ ‫یوسف کــوڕی ئـــەیـــوب‪1193-1169/‬ز)‬ ‫ئازاد بووە‪ ،‬تەنانەت لە کاتی ئێستاشدا‬ ‫بــە (‪ )23‬دەوڵــەتــی عــەرەبــی و (‪)59‬‬ ‫دەوڵەتی ئیسالمی ئــازاد ناکرێت‪ ،‬بۆیە‬ ‫شوبهاندنی (کــەرکــوک) بــە (قــودس)‬ ‫مانای نەگەڕانەوەی بۆ باوەشی نیشتمان‬ ‫و قورسکردنی کێشەی ئــەو شــارە بە‬ ‫(قــودس)‪ .‬ئەمەو بەخشینی پیرۆزییەکی‬ ‫ئایینی پێی‪ ،‬کە ئەوەش کارێکی هەڵەیە‪،‬‬ ‫بۆیە لە ڕووی مێژووییەوە شوبهاندنی ئەو‬ ‫شارە بە (دڵ) ڕاستترە‪ ،‬چونکە (دڵ)‬ ‫وابەستەیە بە جەستەی مرۆڤ و مانای‬ ‫نەبوونی ژیان لەسەر جەستەی کوردستان‬ ‫بە بێ کەرکوک‪ ،‬کە ئەوەش بۆ کورد وەک‬ ‫نەتەوە زۆر لە ڕاستییەوە نزیکە‪ ،‬بۆیە‬ ‫هەڵەیە دوای ئەو دروشمە هیچ دروشمێکی‬ ‫تر بەو شارەوە وابەستە بکەین‪ ،‬تا کێشە‬ ‫و چەرەمەسەرییەکانی قورستتر نەکەین‪.‬‬

‫کێشەى کورد لەتورکیا هێشتا یەکێکە‬ ‫لەو دۆسیە ئاڵۆزو هەستیارانەى بەکراوەیى‬ ‫مــاوەتــەوەو چــاوەڕوانــى چارەسەرێکە‬ ‫دواجــار ئارامى و سەقامگیرى لەگەڵ‬ ‫خۆیدا بۆ ناوچەکە بهێنێت‪ ،‬بەرپرسانى‬ ‫تورکیش درک بەو حەقیقەتە دەکەن کە‬ ‫ئەم پرسە سیاسییە فاکتەرى الوازکردنى‬ ‫دەوڵــەتــەکــەیــان و پێگەى تورکیایە‬ ‫لەناوچەکەدا‪ ،‬لەهەمان کاتیشدا ملمالنێ‬ ‫نێوخۆیان و لەزۆر حاڵەتیشدا غروورى‬ ‫هەندێ لەپیرە سیاسییەکانى تورک ڕێگرن‬ ‫لەبەردەم یەکالکردنەوەى ئەو دۆسیەیەدا‪.‬‬ ‫بارودۆخى ناوچەکەو ئەو گۆڕانکارییە‬ ‫گەورانەى دواى جەنگى دووەمى کەنداو‬ ‫ئەنقەرەى ناچار کرد کێشەى گەلى کورد‬ ‫بیر خۆى بخاتەوەو ناوبەناوێک لەلێدوانێکدا‬ ‫بەرپرسێکى تورک ئاماژەیەکى بۆ بکات‪،‬‬ ‫بەتایبەتى دواى هاتنەسەر کارى پارتى‬ ‫دادو گەشەپێدان مامەڵەیەکى نوێ لەگەڵ‬ ‫دۆسیەى کوردى لە ناو تورکیادا سەرى‬ ‫هەڵداو گۆرانێکى پراکتیکى بەخۆیەوە‬ ‫بینى کە خۆى لەچەند بڕیارێکى گرنگدا‬ ‫بینییەوە ســەبــارەت بــەکــورد‪ ،‬تورکیا‬ ‫لەدانووستانەکانیدا لــەگــەڵ یەکێتى‬ ‫ئ ــەوروپ ــادا پــرســى کـــوردو چــارەســەر‬ ‫نەبوونى بۆى بوو بەکۆسپێکى گەورە‬

‫لەبەردەم وەرگرتنى وەک ئەندامێک لەناو‬ ‫ئەو یەکیەتییەدا‪ ،‬هەروەها ئەو گۆڕان و‬ ‫وەرچەرخانە مەیدانیانەى ناو عێراق و‬ ‫بەرپابوونى ئەزموونى سیاسى لەهەرێمى‬ ‫کوردستاندا‪ ،‬واى لە ئەنقەرە کرد کە‬ ‫بگاتە ئەو قەناعەتەى بەژێرەوەکردنى‬ ‫کێشەیەکى گەورەى ناوخۆى واڵتەکەى‬ ‫بــەســوودى تــورکــیــا تـــەواو نابێت و‬ ‫هەردەبێت سەرەتایەک بۆ چارەسەرکردنى‬ ‫ئەو کێشەیە گەاڵڵە بکات‪.‬‬ ‫ل ــەدواى دەسەاڵتگرتنەدەستى پارتى‬ ‫دادو گەشەپێدان دۆزى کورد قۆناغێکى‬ ‫مێژوویى پێ تێپەڕێنرا‪ ،‬ئەویش قۆناغى‬ ‫ڕەتکردنەوەى بوونى دۆزەکەبوو لەالیەن‬ ‫ئــەنــقــەرەو دەســەاڵتــە کەمالییەکانى‬ ‫پـــێـــشـــووتـــرەوە‪ ،‬بــــەاڵم دواى ئــەو‬ ‫گۆڕانکاریانەى نــاو تورکیا حزبەکەى‬ ‫ڕەجەب تەیب ئەردۆغان دانى بەبوونى‬ ‫کێشەکەدا ناو ئەوانیتریشى قایل کرد‬ ‫کە دەبێت میکانیزمێک بۆ چارەسەرى‬ ‫پرسەکە بدۆزنەوە‪ ،‬بەاڵم کێشەکە لەوەدایە‬ ‫تا ئێستا ئەو میکانیزمەى دەسەاڵتدارانى‬ ‫تورکیا دەیانەوێت جێگاى ڕەزامەندى‬ ‫الیەنى کوردى نییە‪.‬‬ ‫لــەمــاوەى چــەنــد هەفتەى ڕابــــردوودا‬ ‫لێدوانەکانى ڕەجــەب تەیب ئەردۆغانى‬ ‫سەرۆک وەزیران و پێشنیازەکەى پارتى‬

‫بەزمانى دایک و مافە کلتوورییەکانى گەلى‬ ‫کورد‪.‬‬ ‫لەوانەیە توندوتیژییەکانى ئەم چەند‬ ‫مانگەى ڕابردووى ناو تورکیاو هێرش و‬ ‫پەالمارەکانى پەکەکە یەکێک بێت لەو‬ ‫فاکتەرانەى کێشەکەى بەم وەرزە نوێیە‬ ‫گەیاندبێت و دەسەاڵتى ئەنقەرەى ناچار‬ ‫کردبێت جارێکیتر بێتەوە سەرخەت بۆ‬ ‫چاوگێرانەوە بەهەڵوێستە نێگەتیڤەکانى‬ ‫ڕابــردوویــداو بیرکردنەوە لەپالنى نوێ‬ ‫کە جێگاى بایەخ و ڕەزامــەنــدى گشت‬ ‫الیەنەکانى کێشەکە بێت‪.‬‬ ‫بەهەر شێوەیەک بێت تورکیا لەبەردەم‬ ‫دوو خیاردایە کە دەبێت یەکێکیان‬ ‫هەڵبژێرێت‪ ،‬شــەڕو توندوتیژى کە تا‬ ‫ئێستا دەرەنجامى بۆ ئەنقەرە نەبووە‪،‬‬ ‫یان چارەسەرى سیاسى و دیالۆگ لەگەڵ‬ ‫الیەنى کــوردیــدا‪ ،‬بێگومان نائارامى و‬ ‫بەردەوامبوونى کێشەکە بەزیانى گەورە‬ ‫بۆ ئاییندەى تورکیاو پێگەى ئەو دەوڵەتە‬ ‫لەناوچەکەدا دەگەڕێتەوە‪ ،‬بەتایبەتى‬ ‫لەم کاتەدا کە ئەنقەرە دەیەوێت ڕۆڵى‬ ‫پێشەنگایەتى لــەزۆر پرس و پێشهاتى‬ ‫سیاسی لەناوچەى ڕۆژهەاڵتى ناوەڕاستدا‬ ‫بۆ خۆى دەستەبەر بکات‪ ،‬بۆیە دواجار‬ ‫تورکیا بەخیارى دیالۆگ و چارەسەرى‬ ‫سیاسى هەردەبێت ڕازى بێت‪.‬‬

‫ئاکارى میدیاکار لەبەردەم تەوژمەکاندا‬ ‫سابیر عەبدوڵاڵ کەریم‬

‫ئەمڕۆ لەناو دەوڵەتانى دیموکراسى‬ ‫و خاوەن ئەزموون لە پەیڕەوکردنى‬ ‫یەکسانى و دادپـــەروەریـــدا‪ ،‬هیچ‬ ‫دەســەاڵتــێــک نــزم و بــااڵ نیە کە‬ ‫لێپێچینەوەى لــەگــەڵــدا نەکرێت‪،‬‬ ‫چونکە بە شێوەیەکى پراکتیکى و‬ ‫ئۆتۆماتیکى هیچ کەس و دەسەاڵتێک‬ ‫لە ســەروو یاساوە نیە و ناشبێت‪،‬‬ ‫بەڵکو بەپێى ئەو کۆنتراکتەى لەنێوان‬ ‫خەڵک و دەســەاڵتــى دیموکراسیدا‬ ‫درووســـت ب ــووە‪ ،‬فەرمانڕەوایەتى‬ ‫بە ڕێگەپێدان لە گەلەوە دراوەتــە‬ ‫کۆمەڵێک کــەس و دامــودەزگــا بۆ‬ ‫بەڕێوەبردنى واڵت بەو شێوەیەى کە‬ ‫گەل دەیەوێت‪.‬‬ ‫لەم نێوەندەدا میدیاو میدیاکاران‬ ‫وەکــو دەســەاڵتــى چــوارەم ڕۆڵێکى‬ ‫بااڵو بەرچاو دەگێڕن لە بونیاتنانى‬ ‫دەزگایەکى دەوڵەتدارى نیشتمانى‬ ‫و ئیدارەیەکى شایستە کە لەالى‬ ‫تەواوى هاواڵتیان پەسەندکراو بێت‪.‬‬ ‫لە ڕاستیدا پەیوەندى نێوان سیستمى‬ ‫میدیایى و سیستمى بەها ئاکارى‬ ‫و کۆمەاڵیەتیەکانى پەیوەندیەکى‬

‫تــۆکــمــەیــە‪ ،‬چــونــکــە هــۆیــەکــانــى‬ ‫ڕاگــەیــانــدن هەمیشە گــوێــزەرەوەى‬ ‫چەمکەکانى بیرکردنەوە و بەها و‬ ‫بنەما سەرەکیەکانى هەستکردنن‬ ‫بە هاواڵتیبوون‪ ،‬لە ئەنجامیشدا‬ ‫زۆر کــاریــگــەریــان دەبــێــت لــەڕووى‬ ‫درووستکردنى کەلتور و ڕوناکبیرى‬ ‫کۆمەاڵیەتى‪.‬‬ ‫پەیڕەوکردنى دیموکراتى پەیوەندیەکى‬ ‫پتەوى لەگەڵ جووڵە و کاریگەرى‬ ‫هۆیەکانى ڕاگەیاندندا هەیە‪ ،‬تەنانەت‬ ‫هەندێک لە پسپۆڕانى بوارى میدیا‬ ‫پێیانوایە هۆیەکانى ڕاگــەیــانــدن‬ ‫بزوێنەرى سەرەکین بۆ چەسپاندن‬ ‫و بەرجەستەکردنى چەمکەکانى‬ ‫دیموکراسى و گەشەپێدانى‪ .‬لە‬ ‫دەوڵەتە دیموکراسیەکاندا کاریگەرى‬ ‫میدیا و مــیــدیــاکــاران وایــکــردووە‬ ‫دەسەاڵتى جێبەجێکردن سنووردار‬ ‫بێت و بخرێتە ژێر چاودێرى دەسەاڵتى‬ ‫یاسادانانەوە‪ ،‬بۆ ئەوەى هیچ کەس‬ ‫و الیەنێکى دەسەاڵتدار زاتى ئەوە‬ ‫نەکات دەسەاڵت و تواناکان بۆ خۆى‬ ‫پاوان بکات و هەنگاو بۆ تاکڕەوى و‬ ‫دیکتاتۆریەت ببات‪.‬‬ ‫جێى داخــە کــە لــە واڵتــى ئێمەدا‬

‫هاوکێشەکە پێچەوانە بــۆتــەوە و‬ ‫تەواوى چەمکەکانیش بەشێوەیەکى‬ ‫سەتحى و ساکار مامەڵەیان لەگەڵدا‬ ‫دەکــرێــت‪ .‬واتـــا لەجیاتى ئــەوەى‬ ‫میدیاو میدیاکاران ئەو ڕۆڵە ئاکاری‬ ‫و بونیاتگەرانەیە ببینن کە پێویستە‬ ‫بیبینن و لە میدیاى حزبەوە ببنە‬ ‫میدیایەکى نیشتمانى‪ ،‬لەجیاتى ئەوەى‬ ‫دەسەاڵتى یاسادانان (پەرلەمان)‬ ‫بەسەر دەســەاڵتــى جێبەجێکردندا‬ ‫چاودێر بێت و لێپێچینەوەى لەگەڵدا‬ ‫بکات‪ ،‬لە بەرامبەردا دەبینین وەکو‬ ‫دەزگایەکى الواز دەردەکەوێت و لە‬ ‫هەندێک بواردا ناتوانێت بە ئەرکى‬ ‫ڕاستەقینەى خۆى هەستێت‪ ،‬ئەوەش‬ ‫بێگومان شەرعیەت و کارایى دەخاتە‬ ‫بەر زۆرێک پرسیارەوە‪.‬‬ ‫ئاکارەکانى کارکردنى میدیایى لە‬ ‫دەزگایەکى میدیاییەوە بۆ یەکێکى‬ ‫تــر دەگــۆڕێــت‪ ،‬چونکە زانستێک‬ ‫نیە کــە بەپێى چەند بنەمایەکى‬ ‫دیاریکراو کاربکات‪ ،‬جگە لــەوەى‬ ‫کە یاساو ڕێسایەکى نێودەوڵەتى‬ ‫نیە ئاکارى پیشەیى ڕاگەیاندن و‬ ‫میدیا ڕێکبخات‪ ،‬بەڵکو ئەوەى هەیە‬ ‫چەند دەقێکى یاساییە کە دەسەاڵتى‬

‫یاسادانان لە ناوخۆى هەر واڵتێکدا‬ ‫بەپێى گونجاندن و شیاندن لەگەڵ‬ ‫خواستى دەسەاڵتى سیاسى واڵتەکە‬ ‫گەاڵڵە دەکــرێــت و دەنگى لەسەر‬ ‫دەدرێت تاوەکو جێبەجێ دەکرێت‪.‬‬ ‫ئالێرەوە کێشە و پێشێلکارییەکان‬ ‫ســـەرهـــەڵـــدەدەن و هــۆیــەکــانــى‬ ‫ڕاگەیاندن دەکرێنە چەند ئامرازێکى‬ ‫دەستەمۆى الواز بۆ خزمەتکردنى‬ ‫بەرژەوەندى هەندێک گروپ و الیەن‬ ‫و دامودەزگاى دەستڕۆیشتوو‪ ،‬بەو‬ ‫هۆیەشەوە وەزیفەى ڕاستەقینەى‬ ‫خۆیان لەدەست دەدەن کە بریتیە لە‬ ‫گەیاندنى ڕاستیەکان و پەنجەدانان‬ ‫لــەســەر خــەوش و کەموکوڕییەکان‬ ‫تاوەکو متمانەى کۆمەڵگا بەدەست‬ ‫بێنن و بەڕاستى میدیا ببێتە دەسەاڵتى‬ ‫چوارەم‪.‬‬ ‫دەکرێت پەیوەى نێوان ڕۆژنامەنووس‬ ‫و دەســـەاڵتـــدار یــاخــود بــەرپــرس‬ ‫پەیوەندیەکى تەندروست و دوور لە‬ ‫تێوەگالندن و ئیغراکردن بێت کە لە‬ ‫واڵتە دیموکراسیە پێشکەوتووەکاندا‬ ‫بەمشێوەیەیە‪ ،‬بەاڵم لێرەدا کێشەى‬ ‫پــێــدان و دەستخستنى زانــیــارى‬ ‫هەیە کە زۆرجـــار ڕۆژنــامــەنــووس و‬

‫میدیاکاران بەدەستیەوە گیرۆدە دەبن‪،‬‬ ‫چونکە ئەوە جۆرێکە لە فشارخستنە‬ ‫سەریان بۆ ئەوەى بەپێى خواست و‬ ‫بەرژەوەندییەکانى کەسانى بەرپرس‬ ‫و سیستەمى سیاسى فــەرمــانــڕەوا‬ ‫کــاربــکــەن‪ ،‬ئەگینا لــە ئیمتیازى‬ ‫پێدانى زانیارى بێبەش دەبن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەم حاڵەتانەشدا ڕۆژنامەنووسان و‬ ‫میدیاکاران پێویست پابەندى بنەما‬ ‫پیشەیى و ئاکارییەکانى خۆیان بن‬ ‫و هەموو ئەو دەروازانە لەبەردەم ئەو‬ ‫کەسانە دابخەن کە دەیانەوێت زیان بە‬ ‫پیرۆزى و کاریگەرى پیشەکەى بگەیەنن‬ ‫و لە گرنگى کەمبکەنەوە‪.‬‬ ‫لــە ڕاســتــیــدا بــوونــى ئــەو ڕووبـــەرە‬ ‫بــەرفــراوانــەى میدیا و کەناڵەکانى‬ ‫ڕاگەیاندن لەسەر ئاستى نێودەوڵەتى‬ ‫وایکردووە بوارى کەمتر بۆ پێشێلکارى‬ ‫و زێدەڕۆیى و هەڵکشان و داکشانە‬ ‫سیاسى و نــادادپــەروەرى سیستمە‬ ‫دەسەاڵتدارە تۆتالیتار و پاوانخوازەکان‬ ‫بمێنێتەوە‪ ،‬لەالیەکى تریشەوە ئەو‬ ‫گەشەکردنە میدیاییە گــەورەیــەى‬ ‫جیهانى ئەمڕۆ فاکتەرێکى گرنگە بۆ‬ ‫چەسپاندن و دەوڵەمەندکردنى پەیڕەوى‬ ‫دیموکراسى و ئازادى ڕادەربڕین‪.‬‬


‫ئافرەتان‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫سێشەممە | ‪ | 2012/06/19‬ژماره ‪ | 706‬ساڵی ‪| 32‬‬

‫سکرتێرى ڕێکخراوى هاندانى مێینە بۆ کارى ڕاگەیاندن‪:‬‬

‫لە ئایندەدا ئافرەتان دەتوانن بگەن بە پۆستى سەرۆک وەزیران‬ ‫ئا‪ :‬زیرەک مەحمود‬

‫ئــافــرەتــان لــە دواى ڕاپــەڕیــنــەوە‬ ‫ڕۆڵێکى بەرچاویان هەیە لە کارى‬ ‫سیاسى و ڕێــکــخــراوەى لــەومــاوەدا‬ ‫تاوەکو ئێستا ئافرەتان بەردەوامن‬ ‫لە کارى سیاسى وەزیفەى حکومى‬ ‫بە شێوەیەکى بەرچاو لە هەرێمى‬ ‫کوردستاندا هەزارن ئافرەتى بەتواناو‬ ‫شارەزاهەیە لە بوارە جیا جیاکاندا‪،‬‬ ‫بـــەاڵم ئــافــرەتــان وەک پێویست‬ ‫نــەگــەشــتــونــەتــە پــۆســتــە بــااڵکــان‬ ‫مامۆستایەکى پەیمانگا پێیوایە‬ ‫«متمانە بە ئافرەت نادرێت سەرۆک‬ ‫بێت یان ئەندامى وەڤدى دانوستانکار‬ ‫بێت»‪.‬‬

‫فریال فەیسەڵ‬

‫بــە ~ ڕاگــەیــانــد‪ :‬لەگەڵ‬ ‫ئــەوەدا نیم ئافرەتان وەک پێویست‬ ‫نەگەشتونەتە پۆستە بااڵکان‪ ،‬چونکە‬ ‫ئەگەر چاوێک بە پۆستە حکومى و‬ ‫حزبییەکاندا بخشێننەوە ئەوا دەبین‬ ‫چەندین ئافرەتمان هەیە لە پۆستى‬ ‫سەرکردایەتى و مەکتەبى سیاسیدا‪.‬‬ ‫لە ئایندەدا ئافرەتان دەتوانن‬ ‫لە حکومەتیشدا چەندین بەڕێوەبەرى‬ ‫پۆستى بااڵ بەدەست بهێنن‬ ‫گشتى و وەزیر هەن‪ ،‬گەر ڕێژەکەشى‬ ‫فریال فەیسەڵ‪ ،‬سکرتێرى ڕێکخراوى کەم بێت‪ ،‬دەبێت ئەوەمان لە بیر‬ ‫هاندانى مێینە بۆ کارى ڕاگەیاندن نەچێت کە لە هەرێمى کوردستاندا‬

‫د‪.‬ڕێواز فایەق‬

‫تــەنــهــا مـــاوەى ‪ 20‬س ــاڵ ئــازادیــن‬ ‫ئافرەتانمان دوور لە چەوساندنەوەى‬ ‫دەتــوانــن ڕاى خۆیان دەربــبــڕن بێ‬ ‫ترس کار بکەن‪ ،‬چونکە الى هەموان‬ ‫ئاشکرایە لەسەردەمى بەعسدا هیچ‬ ‫ئافرەتێک نەیدەتوانى بە ئازادانە‬ ‫سەربەرز بکاتەوە ئێستا شانازى بەو‬ ‫ئافرەتانەوە دەکەم کە زۆر بوێرانە‬ ‫ئەرکى قورس دەگرنە ئەستۆ‪.‬‬ ‫لە بــارەى داهــاتــووى ئافرەتان لە‬ ‫وەرگرتنى پۆستى سکرتیرى حزب و‬

‫سەرۆک وەزیران و سەرۆکى پەرلەمان‬ ‫لە هەرێمى کوردستان ناوبراو هێما‬ ‫بۆ ئەوە دەکات «گەشبینم بەرامبەر‬ ‫بـــەوەى لــە ئــایــنــدەدا ئافرەتانمان‬ ‫دەتوانن ئەو پۆستانەش بەدەست‬ ‫بهێنن و زۆر سەرکەتوو تر بن لە‬ ‫ڕاى کردنى کارەکانیان زۆریــش لە‬ ‫هاواڵتیان و میللەت لێیان ڕازى ببن‪.‬‬ ‫متمانە بە ئافرەتان نادرێت ببنە‬ ‫ئەندامى دانوستانکار‬ ‫د‪.‬ڕێواز فایەق‪ ،‬مامۆستاى پەیمانگاى‬ ‫تــەکــنــیــکــى ســلــێــمــانــى‪ ،‬لــەبــارەى‬ ‫نەگەشتنى ئــافــرەتــان بــۆ پۆستە‬ ‫بــااڵکــان بــە ~ ڕاگــەیــانــد‬ ‫پــارتــە سیاسییەکانى کوردستان‬ ‫هێشا بڕوایان بەوە نییە کە ئافرەتى‬ ‫کورد توناى بەڕێوەبردنى ئەو پۆستە‬ ‫گرنگ و هەستیارانەیان هەیە‪ ،‬بۆیە‬ ‫متمانەى وەرگرتنى ئەو پۆستانەیان‬ ‫نـــادەنـــێ‪ ،‬دواى ‪ 21‬ســاڵــیــش لە‬ ‫ڕاپەڕین هێشتا ڕایان وایە کە مادەم‬

‫ئافرەت پێشمەرگەى فیعلى نەبووە‬ ‫بەشدارى شەڕى ڕووبەڕووبونەوەى‬ ‫نەبووە کەواتە لە وەرگرتنى پۆستە‬ ‫بــەرزەکــانــدا نــابــێــت پــۆســتــى زۆر‬ ‫بـــەرزوو هەستیار وەربــگــرن‪،‬جــگــە‬ ‫لەمانە ئافرەتانیش خۆیان تمووحیان‬ ‫نەگەشتۆتە ئەوەى هەوڵ بۆ پۆستى‬ ‫سکرتێرى حزب یان سەرۆک وەزیران‬ ‫بدەن‪ ،‬بەداخەوە سەقفیان بۆ ئاستى‬ ‫تەموحیان داناوە کە لە سەرکردایەتى‬ ‫حزبەکان و پەرلەمانتارى و وەزیرى‬ ‫تێناپەڕێت‪.‬‬ ‫ناوبراو لەبارەى بەشدارى پێنەکردنى‬ ‫ئافرەتان لە کۆبونەوە و ڕێکەوتننامەکان‬ ‫وتى لەبەرئەوەى مەسەلەى دانوستان‬ ‫مەسەلەیەکى هەستیارە‪ ،‬بۆیە زۆر جار‬ ‫لەو ڕوانگەیەوە ئافرەتان ئەزموونیان‬ ‫کــەمــە‪ ،‬ئامانجیش لــە دانــوســتــان‬ ‫وەدەستهێنانى دەسکەوتە‪ ،‬متمانە‬ ‫بە ئافرەت نادرێت سەرۆک بێت یان‬ ‫ئەندامى وەڤدى دانوستکار بێت‪.‬‬

‫سورێن محەمەد‬

‫کاتێک باس لە مافى ئافرەتان دەکرێت‬ ‫لە کوردستان تەنها بیرى هەموومان‬ ‫بەالى توندوتیژى دا دەڕوات‪ ،‬وا دەزانین‬ ‫ئافرەتان لە بارودۆخێکى زۆر سەختدان‪،‬‬ ‫دەبێت بــەردەوام کار بۆ ئــەوە بکەین‬ ‫کە ئافرەتان لەو گرفتە گەورەیە ڕزگار‬ ‫بکەین‪ ،‬ئەوەش بەوەستانەوە لەبەرامبەر‬ ‫ئەو توندوتیژیانەى بەرامبەر بەئافرەت‬ ‫دەکرێت لە کۆمەڵگاکەماندا‪ ،‬زۆر بەکەمى‬ ‫ئەمە دەڕواتـــە بــوارى کــارکــردنــەوە و‬ ‫تەنها دروشم دەبینرێت‪ ،‬لەپاڵ ئەمەشدا‬

‫چەندین ڕێکخراو و سەنتەرى حکومى و‬ ‫حزبى و ئێن جى ئۆ هەیە بۆ ڕێگریکردن‬ ‫و کەمکردنەوەى توندوتیژى جەستەى و‬ ‫دەروونى ئافرەتان لە کۆمەڵگاکەماندا‪.‬‬ ‫لەبەرامبەر ئەم خۆ سەرقاڵکردنە بەم‬ ‫جۆرە کارکردنە و دروشمانەوە ئافرەتان‬ ‫پۆستە سیاسیى و حکومییەکانیان‬ ‫لــەدەســت داوە بــەو پێیەى کەمترین‬ ‫ئافرەت دەبینرێت لە ناوەندى بڕیارى‬ ‫حکومەت و حــزب و ڕێکخراوەکاندا‪،‬‬ ‫بۆیە دەبینین تەنها پیاوان خەریکى‬ ‫سیاسەت و بڕیار بەدەستن و کۆبونەوەو‬ ‫و ڕێکەوتن دەکــەن و بــەدەر لەمەش‬

‫هەر پیاوانن بازرگانى دەکەن و خاوەن‬ ‫کۆمپانیان و کەرتى تایبەتى دەبەن‬ ‫بەڕێوە لە پلە پااڵکاندا‪ .‬ئافرەتانیش‬ ‫بەهەموو ڕێکخراوەکانەوە کارى خۆیان‬ ‫چڕکردۆتەوە لە ڕووبەڕووبونەوەى توندو‬ ‫تیژى ئەگەر چى زۆر ئافرەتى بەتوانامان‬ ‫هەیە‪ .‬بۆ ئەمە نمونەى زۆر هەیە لە‬ ‫ئێستا و رابــردووى کوردستاندا‪ .‬بەاڵم‬ ‫بەداخەوە ئافرەتان پەراوێزخراون لە‬ ‫پۆستە سیاسی و حکومییەکاندا‪.‬‬ ‫کاتێک ئــافــرەتــان نەیانتوانى بگەن‬ ‫بەپۆستە بااڵکانى حکومەت و حزب‬ ‫بەڕێژەیەکى بەرچاو ئەو کاتەش ناتوانن‬

‫گرفتەکانیان چارەسەر بکەن لە کۆمەڵگاو‬ ‫هەر پیاوان بڕیار دەدەن و پۆستە سیاسى‬ ‫و حزبییەکان بە ڕێوە دەبەن‪.‬‬ ‫بۆ ئەوەى ئافرەتانى کۆمەڵگاکەمان بگەن‬ ‫بەپۆستە بااڵکان دەبێت ڕێکخراوەکانى‬ ‫ئافرەتان و ئــەو ئافرەتانەى کە لە‬ ‫ناو حزبە سیاسییەکاندا کار دەکەن‬ ‫داواکارى و مەرجیان هەبێت لە دانانى‬ ‫ئافرەتان بۆ بەڕێوەبردنى پۆستەکانى‬ ‫حکومەت و حزب لە کۆمەڵگاکەماندا‪،‬‬ ‫بۆ ئەوەى ئافرەتان بگەن بە ناوەندى‬ ‫بڕیار بە شێوەیەکى زۆر باش ئەوەش‬ ‫بەوە دەبێت ڕێژەى مەکتەب سیاسى و‬

‫سەرکردایەتییەکانى حزبە سیاسیەکان‬ ‫ژمارەى ئافرەتانیان زیاد بکەن بە دوور‬ ‫لەڕێژەى کۆتا‪ ،‬هەروەها داواى زیادکردنى‬ ‫ڕێــژەى ئافرەتان بکەن لە ئەنجومەنى‬ ‫وەزیران و داواى سەرکى پەرلەمان یان‬ ‫جێگرى سەرۆکى پەرلەمان بکەن بۆ‬ ‫ئافرەتان کاتێک ئەمانە بۆ ئافرەتان کرا‬ ‫ئەو کاتە ئافرەتان بە مافەکانیان دەگەن‪.‬‬ ‫دەتوانرێت کار بکرێت بۆ ئافرەتان و‬ ‫ئافرەتیش دەتوانن شانبەشانى پیاوان‬ ‫کــارى سیاسى بکەن بگەنە ناوەندى‬ ‫بڕیار و ئەوکاتە لەو ڕێگەیەوە دەتوانن‬ ‫گرفەتەکانیان چارەسەر بکەن‪.‬‬

‫№‬

‫زۆر لە ئافرەتان چاوەڕێى دەستى پیاوانن بۆ بژێوی ژیانیان‬ ‫ئا‪ :‬بەندی عەبدوڵاڵ‬

‫لــەزۆربــەى کۆمەڵگەکانى ڕۆژهــەاڵتــدا‬ ‫بەشێکی زۆر لەئافرەتان بۆدابینکردنى‬ ‫بــژێــوى ژیــانــیــان و دەستەبەرکردنى‬ ‫پێداویستى ڕۆژانــەیــان تەنیا چاویان‬ ‫لەدەستی باوک یان برا و بگرە زۆرینە‬ ‫چاویان لەدەستی مێردەکانیانە لەگەڵ‬ ‫ئەوەى ئافرەتان و پیاوان هیچ جیاوازیان‬ ‫نییە‪ ،‬بــەاڵم کۆمەڵگە و دابونەریتە‬ ‫کۆمەاڵیەتییەکان وایــانــکــردووە کە‬ ‫جیاوازیەکى یەکجار گەورە لەنێوانیاندا‬ ‫هەبێ و هەمووکاتێک دەبــێ ئافرەتان‬ ‫چاوەڕێى دەستى پیاوانبن بۆ بژێوی‬ ‫ژیانیان خۆیان ناتوانن بژێوى خۆیان‬ ‫پەیدابکەن‪ ،‬لەکوردستانیش بە هەمان‬ ‫شێوە ئــەو ئافرەتانە بەشێکی زۆری‬ ‫کۆمەڵگە پێکدەهێنن‪.‬‬ ‫ڤینۆس جەمال یەکێکە لەو کچانەی کەلە‬ ‫سۆپەرمارکێت ئیش دەکات و پێیوایە‬ ‫کارکردنی ئافرەت لە دەرەوە ئازایی‬ ‫و بوێری دەگەڕێنێتەوە بۆ ئافرەتەکە‬ ‫و دەڵــێــت‪ :‬من وەکــوو کچێک بژێوی‬ ‫ژیانی خۆم دابین دەکــەم و پێویستم‬ ‫بە پارەی کەس نییە و لەگەڵ ڕێزم بۆ‬ ‫باوکم کاتێکیش ئیشم نەبوو بێت قەد‬ ‫نەمتوانیوە داوای پارە لە باوکم بکەم‬ ‫لەبەر ئــەوەی خۆی هەستی پێکردووە‬ ‫و پارەی بۆ دانــاوم‪ ،‬بەاڵم ئێستا خۆم‬ ‫بۆ خۆم پارە پەیدا دەکەم و ئەمەوێت‬ ‫ئەگەر زەواجیش بکەم هەر خۆم بژێوی‬ ‫خۆم دابین بکەم چونکە ئەمە بەشێکە لە‬ ‫سەربەخۆی بۆ من‪.‬‬ ‫تـــەرزە مــحــەمــەد وەکـــو کارمەندێک‬ ‫لەسوپەرمارکێتێک ئاماژە بەوەدەکات‬ ‫کە خراپی بــواری مــاددی پاڵنەریبووە‬ ‫بۆ کارکردن لەبازاڕدا و دەڵێت‪ :‬من زۆر‬ ‫شانازى بەکارەکەمەوە دەکەم لەبەرئەوەى‬ ‫شانبەشانى خێزانەکەم کــاردەکــەم و‬ ‫چاوەڕێى دەستى کەس ناکەم‪ ،‬حەزناکەم‬ ‫کەسێکى بێکەڵکو بێتوانا بم‪ ،‬هەروەها‬

‫تــەرزە بــاس لــەوە دەکــات کە زۆرجــار‬ ‫ئافرەتان کاری پیاوانیان کردووە و زۆر‬ ‫لێهاتووش بوون هەروەها دەڵێت‪ :‬وەک‬ ‫ئەوەی کە دەیبینین ئافرەت هەی ‌ە کە‬ ‫لـــەدەرەوەى مــاڵــداو لەئارایشتگا یان‬ ‫فرۆشگا یان چێشتخانە کاریان کردووە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەم نموونانە زۆر کەمن و ئافرەتان‬ ‫تائێستا لەهەند ‌ێ کاردا هەر نەیانتوانیوە‬ ‫وەک پیاوان کار بکەن‪ ،‬بەنموونە ئافرەتان‬ ‫لەکاری گۆرانی وتن و ڕۆژنامەنووسیشدا‬ ‫هەر لەدوای پیاوانەوەن‪ ،‬بەاڵم ئەمە ئەوە‬ ‫ناگەیەنێت کە کەموکورتیان هەیە‪ ،‬بەڵکو‬ ‫کۆمەڵگە و خێزانەکان ڕێگری دروست‬ ‫دەکەن لەبەردەم ئافرەتاندا‪ ،‬لەکۆتاییدا‬ ‫تەرزە ئاماژە بەوە دەکات کەئافرەتان‬ ‫هیچیان کەمتر نییە لەپیاوان و دەتوانن‬ ‫وەک ئەوان کاربکەن و خۆیان دەتوانن‬ ‫پێویستییەکانى خۆیان جێبەجێ بکەن‪.‬‬ ‫بەوتەی گەالوێژ ئەمین خاوەن ئارایشتگا‪،‬‬ ‫کەمى کارکردنى ئافرەت لــەدەرەوەى‬ ‫ماڵ هۆکارەکەی کەلتوورى دواکەوتوویى‬ ‫کۆمەڵگەیەو دەڵێت‌‪ :‬لەم کۆمەڵگەیەدا‬ ‫هەمیشە کارەکانی ئافرەتان دیاریکراوە و‬ ‫لەبەرئەوە نابێت کارێک بکات کە لەکاری‬ ‫ئافرەتانى تر جیاواز بێت‪ ،‬بۆ نموونە‬ ‫ئافرەتان کارەکانى ئارایشت و دروومان‬ ‫کە کارى زۆرگرنگن لەالیەن کۆمەڵگەوە‬ ‫بــەکــارى نــامــۆ دادەنــرێــن و ئــافــرەت‬ ‫ناچار دەکرێت کە نەیکات‪ ،‬گەالوێژ‬ ‫باسى ئــەوەش دەکــات زۆر ماندووە و‬ ‫هەمیشە لەئارایشتگا خەریکى کارکردنە‬ ‫بــۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی‬ ‫ژیـــان‪ ،‬بـــەاڵم لــــەڕووى دەروونـــیـــەوە‬ ‫هەست بەئاسوودەیى دەکــات‪ ،‬چونکە‬ ‫توانیویەتى پشت بەخۆى ببەستێت‪،‬‬ ‫دەشڵێت‪ :‬بۆئەوەى لەمەسرەفکردنى‬ ‫ژیانى ڕۆژانەمان هاوکارى هاوسەرەکەم‬ ‫بکەم‪ ،‬هەر لەسەرەتای پێکهێنانی ژیانی‬ ‫هاوسەریمەوە دەستمکرد بەکارکردن‪،‬‬ ‫ناوبراو پێشیوایە کە ئەو پارەیەی خۆت‬

‫دەستت دەکەوێت و خەرجی دەکەیت‪،‬‬ ‫خۆشترە لەوەی کە چاوەڕێی دەستی‬ ‫هاوسەرەکەت بکەیت‪.‬‬ ‫بەپێچەوانەوە هەندێک لەئافرەتان هەتا‬ ‫ئێستا هیچ جۆرە پیشەیەکیان نییە تەنیا‬ ‫لەماڵەوە خەریکى کارى ناوماڵن وەک‬ ‫زۆربەیان ئاماژەى پێدەکەن زۆرماندوون‬ ‫بەدروستکردنى خۆراک و شمەکى ناوماڵ‪،‬‬ ‫لەمبارەیەوە ڕێــوان ئەحمەد ئافرەتى‬ ‫ماڵەوەیە هەتا ئێستا هیچ جۆرە کارێکى‬ ‫نییە‪ ،‬وەک باسى لێوەدەکات مێردەکەى‬ ‫زۆر ڕەزیــلــەو هیچ پــارەى نــاداتــێ‪ ،‬و‬ ‫دەشڵێت‪ :‬وەک ســەرجــەم ئافرەتان‬ ‫زۆرجــار حەز بەکڕینی شمەکى ناوماڵ‬ ‫دەکەم‪ ،‬بەاڵم مێردەکەم ئامادە نییە بۆم‬ ‫بکڕێت‪ ،‬لەو کاتانەشدا هەستێکی زۆر‬ ‫ناخۆشم هەیە‪ ،‬چونکە چاوەڕێی دەستی‬

‫هاوسەرەکەم دەکــەم بۆ دابینکردنی‬ ‫پێداویستیەکانم‪ ،‬دەبێت هەمیشە چاوم‬ ‫لەدەستى ئەو بێت و نەتوانم تواناى خۆم‬ ‫و بوێرى خۆم دەربخەم‪.‬‬ ‫توێژەرێکی کۆمەاڵیەتیش بــاس لەوە‬ ‫دەکات کە زۆر گرنگە هەموو مرۆڤێک‬ ‫کــارێــک بکات و بتوانێت بژێوییەک‬ ‫بۆخۆى دابین بکات و دەڵێت‪ :‬ئەوەى‬ ‫گرنگە ئافرەت بتوانێت کارێک بۆخۆى‬ ‫دابین بکات بۆئەوەى بتوانێت داهاتێکى‬ ‫سەربەخۆى هەبێت‪ ،‬لەبەر ئەوەى هەتا‬ ‫ئــافــرەت داهــاتــى سەربەخۆى نەبێت‪،‬‬ ‫ناتوانێت داواى مافەکانى بکات‪ ،‬سەبارەت‬ ‫بەوەى بۆچى ئافرەتانى ئێمە زۆریان هەتا‬ ‫ئێستا ئافرەتى ماڵەوەن دەڵێت‪ :‬کۆمەڵێک‬ ‫دابوونەریتى کەلتوورى هەن بەشێکى زۆر‬ ‫لەکارەکانیان بۆئافرەتان حەرامکردووە‬

‫ئانگ سان سوچى پاش ‪ 21‬ساڵ‬ ‫خەاڵتى نۆبلى ئاشتەوایى پێبەخشرا‬

‫بەپێى ڕاگەیاندنى دەزگاى هەواڵنێرى‬ ‫ئاسشیۆدتپرێس‪ ،‬خاتوو ئانگ سان‬ ‫سوچى نەیارى حکوومەتى میانمار پاش‬ ‫‪ 21‬ســاڵ لە ڕێورەسمێکدا لە شارى‬ ‫ئۆسلۆ پایتەختى نەرویج خەاڵتى نۆبلى‬ ‫ئاشتەوایى پێدەبەخشرێت‪ .‬خاتوو ئانگ‬ ‫سان سوچى ‪ 21‬ساڵ پێش ئێستا لە‬ ‫الیــان کومیتەى هەڵسانگاندنى نۆبل‬ ‫وەک خــەاڵتــبــەرى نۆبلى ئاشتەوایى‬ ‫دەستنیشانکرا بوو‪ ،‬بەاڵم حکوومەتى‬ ‫میانمار مۆڵەتى بەخاتوو ئانگ سان‬ ‫سوچى نەدا سەردانى ئۆسلۆ بکات و‬ ‫ئێستا پاش ‪ 21‬ساڵ لە بەخشینى ئەو‬ ‫خەاڵتە و نیشتەجێ بونى دیموکراسى لە‬ ‫میانمار بەهەوڵ و تێکۆشانى خاتوو ئانگ‬ ‫سان سوچى ئەو خەاڵتە لە ڕێورەسمێکى‬ ‫بەشکۆدا پێشکەشى ئانگ سان سوچى‬ ‫کرا‪.‬‬ ‫بۆ یەکەمین جار ئافرەتێکى ئەفریقایى‬ ‫بوو بە دادوەرى بااڵى الهاى‬

‫№‬

‫پێگەی ئافرەت لە سیاسەتدا‬

‫‪5‬‬

‫لەبەر ئــەوە ئــەو کــارانــەى بۆ ئافرەت‬ ‫شیاوە لەکۆمەڵگەى ئێمەدا زۆر کەمە‪،‬‬ ‫بەجۆرێک تەنیا چەند پیشەیەک لەالى‬ ‫کۆمەڵگە قبوڵە ئیتر سەرجەم پیشەکانى‬ ‫تر نیشانەى پرسیاریان لەسەرە‪.‬‬ ‫عەلی محەمەد دووکاندار پێی وایە ئەبێت‬ ‫ئافرەت لە خزمەتی پیاوەکەیدا بێت و‬ ‫دەڵێت‪ :‬من پێم عەیبە ژنەکەم لە دەرەوە‬ ‫ئیش بکات و ناتوانم قەناعەت بە قسەی‬ ‫خەڵکی بکەم لەبەر ئەوەی دەوروبەرەکەم‬ ‫دەڵێن ئەوە ناتوانیت بژێویی ژیانیان دابین‬ ‫بکات‪ ،‬زیاتریش ئافرەتانن لەم قسانە‬ ‫دەکەن لەناو خویاندا‪ ،‬کۆمەڵێک پیاویش‬ ‫هەن کە سووکایەتی بە ئەو ئافرەتانە‬ ‫دەکــەن کەلە دەرەوە ئیش دەکــەن و‬ ‫بژێویی ژیانی خۆیان و بنەماڵەکەیان‬ ‫دابین دەکەن‪.‬‬

‫دواى چۆڵبوونى شوێنى دادوەرى بااڵى‬ ‫دادگــاى ســزاى ناونەتەوەیى «الهــای»‬ ‫لویس مۆرینۆ ئۆکامپۆ‪ ،‬وەزیرى دادى‬ ‫پێشووى زامبیا «فاتۆو بینۆسۆواد» بوو‬ ‫بە دادوەرى بااڵى ئەو دادگایە‪ ،‬لەمێژووى‬ ‫ئەفریقادا بۆ جارى یەکەمە ئافرەتێک‬ ‫دەبێت بە دادوەرى بــااڵى الهــای‪ .‬لە‬ ‫ڕۆژى ‪15‬ى حــوزەیــرانــەوە ئۆکامپۆ‬ ‫دواى ‪ 10‬ســاڵ لــەدادوەرێــتــى هەرێمى‬ ‫بوو بە سەرۆکى بەشى حقوقى ڤیڤا‪،‬‬ ‫دواجار بوو بە دادوەرى بااڵى ئەفریقا‪.‬‬ ‫لویس مۆرینۆ ئۆکامپۆ لەلێدوانێکیدا‬ ‫دەستنیشانى کرد کە ئەو بەر لەهەموو‬ ‫شتێک دادگاییکردنى سەیف ئیسالم ى‬ ‫کوڕى موعەمەر قەزافیى کردۆتە ئامانج‪.‬‬ ‫لویس مــاوەى ‪ 8‬ساڵیش بوو جێگرى‬ ‫دادوەرى بااڵى الهای بوو‪.‬‬

‫هیندستان‪ ،‬یەکەمین واڵتە لەخراپ‬ ‫مامەڵەکردن لەگەڵ ئافرەتاندا‬

‫بەپێی ئەنجامی ڕاپرسیەک هیندستان‬ ‫خراپترین واڵتــە لــەڕووی مامەڵەکردن‬ ‫لەگە ‌ڵ ئافرەتانداو واڵتــی کەنەداش‬ ‫باشترینە‪ .‬دامەزراوەی تۆمسۆن ڕۆیتەرز‬ ‫ڕاپرسییەکی لە ‪ 19‬واڵتدا لەسەر ڕەوشی‬ ‫ئافرەتان لەواڵتانی پێشکەوتوو وەکو‬ ‫کەنەدا‌و واڵتانی تازەگەشەکردوو کە‬ ‫هەریەک لە واڵتانی سعودییەو هیندستان‌و‬ ‫ێ‬ ‫مەکسیک‌و بەرازیلی لەخۆ گرتووە بەب ‌‬ ‫وەرگرتنی واڵتانی پاکستان‌و بەنگالدیش‬ ‫ئەنجامداوە‪ .‬بەپێی ئەنجامی ڕاپرسیەکە‬ ‫لــەمــامــەڵــەکــردن لــەگــەڵ ئــافــرەتــانــدا‬ ‫واڵتــی هیندستان لەدوایەمین پلەی‬ ‫ڕیزبەندییەکەدا هاتووە بەهۆی بەرباڵوی‬ ‫بەشوودانی کچانی منداڵ‌‌و پێشێلکاری‬ ‫تایبەت بەوەرگرتنی مارەیی‌و توندوتیژی‬ ‫خێزانی‌و کوشتنی ئــەو مناڵە تــازە‬ ‫لەدایکبووانەی کە لەڕەگەزی کچن‪ .‬ئەو‬ ‫ڕاپرسییە ئەوەشی لەبەرچاو گرتووە‬ ‫کە هەرچەندە واڵتی هیندستان ‪ 7‬سا ‌ڵ‬ ‫بەر لەئێستا یاسای توندوتیژی خێزانی‬ ‫دەرکــردووە‪ ،‬بەاڵم ئەو توندوتیژییانەی‬ ‫بەرامبەر بە ئافرەتان دەکرێت بەتایبەتی‬ ‫لەخێزانە هەژارەکاندا هیچ گۆڕانێکی‬ ‫بەسەردا نەهاتووە‪ .‬لەدوای هیندستان‪،‬‬ ‫سعودییە دێــت کە لــەو واڵتــەدا ڕێگە‬ ‫بەئافرەتان نادرێت بەشداری دەنگدان‬ ‫بکەن‌و ڕێگەشیان پێنادرێت ئۆتۆمبیل‬ ‫لــێــبــخــوڕن‪ .‬هـــەر بــەپــێــی ئەنجامی‬ ‫ڕاپرسیەکە ئافرەتانی کەنەدا لەچاو‬ ‫ئافرەتانی ســەرجــەم واڵتــانــی دیکەی‬ ‫بەشداربووی ڕاپرسییەکەدا باشترین‬ ‫بارودۆخیان هەیە‪.‬‬


‫‪6‬‬

‫ڕاپۆرت‬

‫| ساڵی ‪ | 32‬ژماره ‪ | 2012/06/19 | 706‬سێشەممە‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫بەرپرسی خاڵى زانیارى کۆمەڵەى ڕۆژ ‪:‬‬

‫کەم ئەندامان سکااڵى ئەوە دەکەن کارەکانیان لە فەرمانگەکاندا بۆ ڕایى ناکرێت‬ ‫دیمانە‪~ :‬‬

‫کۆمەڵەى ڕۆژ ڕێکخراوێکە کە خزمەت‬ ‫بە کەمئەندامان دەکــات و لە ساڵى‬ ‫‪ 1992‬لەسەر دەستى چەند کەسێک‬ ‫دامـــــەزراوە و دواتـــر ڕێــکــخــراوەکــە‬ ‫دراوەتە دەست کەمئەندامان و خۆیان‬ ‫ڕێکخراوەکەیان بــەڕێــوەبــردووە ئەم‬ ‫ڕێکخراوە کە خاوەنى نزیکەى ‪30‬‬ ‫هەزار ئەندامە لە زۆر بواردا خزمەتى‬ ‫کەمئەندامانى کــردووە و لەم ڕۆژدا‬ ‫سەرگەرمى ئەنجامدانى پڕۆژەیەکە‬ ‫بۆ کۆمەک کــردن و ڕێنماى کردنى‬ ‫کەمئەندامان لەناو کۆمەڵگەدا بۆ‬ ‫تیشک خستنە ســەر کاروبارەکانى‬ ‫ئەم ڕێکخراوە و چاالکیەکانیان ڕێبازى‬ ‫ئازادى دیدارێکى لەگەڵ ئەحمەد یەحیا‬ ‫بەرپرسی خاڵى زانیارى لەکۆمەڵەى‬ ‫ڕۆژدا ئەنجامدا‪.‬‬ ‫*لە ئێستادا کۆمەڵەى ڕۆژ چ کارێکى‬ ‫لەبەردەستدایە بۆ خزمەت کردنى کەم‬ ‫ئەندامان؟‬ ‫لە ئێستادا بە هاوکارى ڕێکخراوى‬ ‫هــانــدیــکــاپــی فــەرەنــســی خاڵێکى‬

‫زانیاریمان دانــاوە ئەو ڕێکخراوە‬ ‫کاتى خۆى پێشنیارى کرد کە‬ ‫لە هەولێر و دهۆک و سلێمانیش‬ ‫خاڵێکى زانیارى هەبێت کە‬ ‫زانیارى و ڕێنماى ببەخشێت‬ ‫بـــە کــەمــئــەنــدامــان ئــەو‬ ‫پێشنیارەش بە تیروپشک‬ ‫کــراوەو کۆمەڵەى ڕۆژ توانى‬ ‫چانسی ئەنجامدانى ئەو‬

‫پرۆسەیەى لە سلێمانى بۆ دەرچوو لە‬ ‫هەولێریش بۆ کۆمەڵەى ژین دەرچوو‬ ‫لە دهۆکیش بۆ کۆمەڵەى تاالسی‬ ‫دەرچوو ئێمە لە سەرەتاوە وەستاین تا‬ ‫ئەو کاتەى کە خەڵک لە ماناى خاڵى‬

‫زانیارى تێدەگات و ئێستا‬ ‫دوو ســاڵ تێپەڕ بــووەو‬ ‫ڕێکخراوى هاندیکاپیش‬ ‫پێشنیارى کردووە کە لە‬ ‫ساڵى سێهەمدا لە ڕێگەى‬ ‫کەناڵەکانى ڕاگەیاندنەوە‬ ‫ڕیکالمى بۆ بکەین‪.‬‬ ‫*مـــەبـــەســـت لــــە خــاڵــى‬ ‫زانیارى چییە؟‬ ‫ڕێــنــمــاى کــــردن و‬

‫بەدوادا چونى کارو پێداویستیەکانى‬ ‫کەمئەندامانە واتــە ئێمە لــە ڕێى‬ ‫خــاڵــى زانـــیـــاریـــەوە ئــاســانــکــارى‬ ‫دەکەین بۆ ڕاپەراندنى ئیش و کارى‬ ‫کــەمــئــەنــدامــان ئێمەش لــە ڕێگەى‬

‫پــڕکــردنــەوەى فــۆرمــێــکــەوە هەموو‬ ‫ئەو دامودەزگا حکومیانەمان ئاشنا‬ ‫کردووە لە چۆنێتى مامەڵە کردن بە‬ ‫هاوکارى کردنى کەمئەندامان لە کاتى‬ ‫سەردانى کەئەندام بۆ ئەو فەرمانگەو‬ ‫بەڕێوەبەرایەتیانەى کە ئیش و کارى‬ ‫هاواڵتیان ڕادەپــەڕێــنــن واتــە خاڵى‬ ‫زانــیــارى ڕێبەڕێکى خزمەتگوزاریە‬ ‫کــە زانــیــارى و ناونیشانى هەموو‬ ‫بەڕێوەبەرایەتیەکان لەخۆ دەگرێت‬ ‫کەخزمەت بە کەمئەندامان دەکەن‬ ‫لــەســەرجــەم پارێزگاکانى هەرێمى‬ ‫کــوردســتــانــدا‪ .‬کارێکى تــرى خاڵى‬ ‫زانیارى ئەوەیە کە لە ‪25‬ى ئەم مانگەدا‬ ‫بانگێشتى ‪ 25‬بــەڕێــوبــەرى گشتى‬ ‫دامودەزگاکان دەکەین بەڕێوەبەرى‬ ‫شارەوانى و پارێزگار و ڕێکخراوەکان‬ ‫و بەڕێوەبەرى ئەو دەزگایانەى کە‬ ‫خزمەتى کــەمــئــەنــدام دەکـــەن لەم‬ ‫داوەتننامەیەدا ئــەو ڕاپــۆرتــەى کە‬ ‫لەکاتى کارى مەیدانیەوە دەستمان‬ ‫کەوتووە بۆ ئامادەبوان شی بکەینەوە‬ ‫لەسەر بنەماى چەند مەرجێک بووە‬ ‫کە ڕەنگە لە هەندێک ڕێکخراوى ترى‬ ‫نەبینرێت بۆیە پــڕۆژەکــە دراوە بە‬

‫کۆمەڵەى ڕۆژ‪.‬‬ ‫*ئێوە چۆن دەتوانن خزمەت بە کەم‬ ‫ئەندامان بکەن و چیتان کردووە؟‬ ‫ئێمە لە کاتى دەوامى خۆماندا پێشوازى‬ ‫لە کەم ئەندامان دەکەین و هەر کەم‬ ‫ئەندامێک هاتبێتە کۆمەڵەى ڕۆژەوە و‬ ‫کێشەیەکى هەبوبێت ئێمە پەیوەندیمان‬ ‫کــردووە بە وەزارەتــى پەیوەندیدار و‬ ‫تایبەتمەند و بەڕێوەبە��ایەتى چاودێرى‬ ‫کەمئەندامانەوە بۆ ئــەوەى بزانین‬ ‫کێشەکە چۆنەو چۆن چارەسەر دەکرێت‬ ‫ئێمە کارمان لەسەر ئــەوە کــردووە‬ ‫بۆ ئەوەى زانیارى تەواوەتى لەسەر‬ ‫کێشەى ئەو کەمئەندامانە وەرگرین‬ ‫و چارەسەر بۆ کێشەکەى بدۆزینەوە‪،‬‬ ‫کارێکى ترى کۆمەڵەى ڕۆژ چاودێرى‬ ‫کردنى ئەو پڕۆژەو یاسایانەیە و ئەو‬ ‫بڕیاریانە لە پەرلەمان و حکومەتەوە‬ ‫دەردەچێت و تایبەتن بە کەمئەندامان‪.‬‬ ‫*ئــایــا کــەمــئــەنــدام هیچ سکااڵیان‬ ‫گەیاندۆتە ئێوە سەبارەت بەکەم و‬ ‫کــوڕى و گــوێ پێنەدانى دەزگاکانى‬ ‫حکومەت بە کەم ئەندامان؟‬ ‫زۆر جــار کــەم ئەندامان هاتونەتە‬

‫کۆمەڵەى ڕۆژ وسکااڵى ئەوەیان کردووە‬ ‫کە کارەکانیان لە فەرمانگەکاندا‬ ‫بۆ ڕایــى ناکرێت‪ ،‬بــەاڵم لە ڕێگەى‬ ‫پشتگیرى ئێمەوە کارەکەى بۆ کراوە‬ ‫و لە چەند بوارێکى تریشدا هاوکارى‬ ‫و پشتگیریمان کردوون‪ ،‬ئێمە ڕۆژانە‬ ‫دەیان کێشەى کەمئەندام چارەسەر‬ ‫دەکەین‪.‬‬ ‫*لەسەر ئاستى دەرەوە چاالکیەکانى‬ ‫کۆمەڵەى ڕۆژ چی بوون؟‬ ‫ئــێــمــە کــۆمــەڵــێــک چــاالکــیــمــان‬ ‫لــەدەرەوەى سلێمانیدا کــردووە ئێمە‬ ‫تاکە ڕێکخراوین لە کوردستان و لە‬ ‫عێراقیشدا کە بەشدارى دوو کۆنگرەى‬ ‫نــێــودەوڵــەتــى گــەورەمــان کـــردووە‪،‬‬ ‫یەکێکیان لە باشوورى ئەفەریقا و‬ ‫ئەوى تریان لە میسر بوو‪ ،‬لە هەمان‬ ‫کاتدا ڕێکخراوەکەمان پێنج کۆنگرەى‬ ‫نــاوخــۆیــى بــەســتــووە هــەروەهــا سێ‬ ‫کۆنفرانسی گـــەورەى بەستووە کە‬ ‫یەکێیکان لە دووکان بوو ساڵى ‪2004‬‬ ‫بەسەرپەرشتى ڕێکخراوێکى ئەمەریکى و‬ ‫تیایدا هەموو ڕێکخراوەکانى کوردستان‬ ‫و عێراق بەشداربوون ‪.‬و کۆمەڵەى ڕۆژ‬ ‫سەرپەرشتى ئەو کۆنفرانسەى کرد‪.‬‬

‫№‬

‫تۆدۆرۆڤ‌و ڕۆشنگەری عەرەبیی‬

‫«تۆدۆرۆڤ لۆمەی ئەوروپا دەکات بەهۆی الدانی لە ڕۆشنگەریی و خیانەتکردن لە بەها مرۆییە شارستانییەکان»‬ ‫و‪ :‬دانا ساڵح*‬

‫لــە دوای ــی ــن کتێبییدا بــە نــاوی‬ ‫«دوژمنە ناوخۆییەکانی دیموکراتی»‬ ‫فەیلەسوفی فەرەنسی «تزفیتان‬ ‫تـــۆدۆرۆڤ» کێشەی خــۆی لەگەڵ‬ ‫کۆنزەرڤاتیڤە نوێکانی فەرەنسادا‬ ‫یەکال دەکاتەوە‪ .‬تۆدۆرۆڤ هێرشێکی‬ ‫تــونــد دەک ــات ــە ســـەر سیستەمی‬ ‫خۆرئاوایی‪ ،‬کە ئەوەش لە واقیعدا‬ ‫شتێکی چاوەروان نەکراوە‪ .‬تۆدۆرۆڤ‬ ‫لە ساڵی ‪1936‬دا لە جەهەنەمی‬ ‫شیوعیەت‌و لــە بــولــگــاریــای واڵتــە‬ ‫ئەسڵییەکەی هــەاڵت‪ ،‬دواتــر پەنای‬ ‫برد بۆ شوێنێکی تر‪ .‬ڕوویکردە دنیای‬ ‫لیبراڵی سەرمایەداریی‪ ،‬لەوێداو لە‬ ‫پاریسدا کەوت بەسەر ناز‌و نیعمەتی‬ ‫بەهەشتی ئازادییەکانی تاکدا‪ .‬لە‬ ‫پاریس فیکری وەرگرت و لە پلەکانی‬ ‫زانکۆشدا تا کۆتایی ڕۆشت‪ .‬هیچ‬ ‫کەسێک پێیوانەبوو ڕۆژێــک ئەو لە‬ ‫دنــیــای ســەرمــایــەداریــو بــۆرژوازیــی‬ ‫هەڵدەگەڕێتەوە‪ ،‬کە ڕۆژگارێک ئەوی‬ ‫لەخۆ گرتبوو‪.‬‬ ‫نــزیــکــەی چــارەکــە ســەدەیــەک‬ ‫لــەمــەوبــەر مــن (د‪.‬هــاشــم ساڵح)‬ ‫دووجــــــار تــــۆدۆرۆڤــــم بــیــنــی لە‬ ‫نوسینگەکەیو لەمەڵەکەیدا‪ ،‬ئەوکاتە‬ ‫ئەو زۆر هاوسۆز بوو بۆ سیستەمی‬ ‫سەرمایەداریی خــۆرئــاوا‪ ،‬سەرسام‬ ‫بووم کاتێک ئەو باسی ئەوەی کرد‬ ‫کە هەرگیز لە مێشێل فۆکۆ‌و دیلۆز‬ ‫ڕازیــی نییە‪ ،‬لــەبــەرئــەوەی ڕەخنە‬ ‫لە دیموکراتیەتی لیبراڵی دەگــرن‬ ‫لەکاتێکدا ئــەوان لە ناویدا دەژین‌و‬ ‫بێئەوەی هەست بەو خۆشگوزەرانییە‬ ‫بــکــەن کــە تێیدان لــەســایــەی ئەو‬ ‫سیستەمەدا‪ ،‬تـــۆدۆرۆڤ پێیوابوو‬ ‫ئـــەوان ســەر بــەبــازنــەی چــەپــڕەوی‬ ‫نیچەیی نیهیلیزمیی توندڕەون‪ ،‬کە‬ ‫دەیەوێت هەموو شتێک تێکبدات‪.‬‬ ‫تـــۆدۆرۆڤ پێی وتــم‪ :‬بــا بــڕۆن لە‬ ‫واڵتێکی تۆتالیتاری ستەمکاردا تەنیا‬ ‫‪ 10‬رۆژ بژین‪ ،‬ئــەو کاتە دەبینین‬ ‫کە ئەوان ڕەخنە لە دیموکراتیەتی‬ ‫خۆرئاوایی دەگرت یان نا‪ .‬ئەمە ئەوە‬ ‫بوو من لەو کاتەدا لێی تێگەیشتم‪.‬‬ ‫ئایا چۆن تــۆدۆرۆڤ گۆڕا لە دژەوە‬ ‫ڕۆشت بۆ دژ ؟!‬ ‫وا پێدەچێت سەرەتای ئەم ووتارە‬ ‫هێرشێک بێت بۆ سەر تــۆدۆرۆڤ‪.‬‬ ‫بــەاڵم لەڕاستییدا من دەنووسم بۆ‬ ‫بەرگریکردن لێی وپشتگیریکردنی‬ ‫هەڵوێستە جوامێرانەکەی‪ .‬مافی‬

‫ڕوشنبیرە بگۆڕێت‌و زیاتر چاو کراوە‬ ‫بێت کاتێک تــەمــەن‌و ئەزموونی‬ ‫گەورەتر ‌وکامڵتر دەبێت‪ ،‬دنیابینیو‬ ‫دۆزینەوەی مەعریفیی زیاتر بەرەو‬ ‫پێشەوە دەڕوات‪.‬‬ ‫ت ــۆدۆرۆڤ لەسەر ئــەوە لۆمەی‬ ‫خۆرئاوا ناکات بەهۆی شوێنکەوتنی‬ ‫ڕۆشنگەرییەوە بەڵکو لەسەر الدانی‬ ‫لە ڕۆشنگەرییو خیانەتی لە بەها‬ ‫مرۆییە شارستانییەکان کە خۆرئاوا‬ ‫بە ڕووکەش الفی پێوە لێدەدات ‌و‬ ‫بەکردەوەش پێچەوانەی ئەوە دەکات‪.‬‬ ‫تـــۆدۆرۆڤ وایدەبینێ‪ ،‬پارێزگارە‬ ‫نوێیەکان چ لە ئەمریکا یان فەرەنسا‬ ‫زیادەڕەوییەکی زۆر دەکەن سەبارەت‬ ‫بــە ترسناکی ئیسالم‌و دەیــگــۆڕن‬ ‫بە دێودرنج‪ .‬هــەروەک چۆن ئەوان‬ ‫جیاکاری ناکەن لە نێوان ئیسالم‬ ‫وەک دیــنــێــکــی گــــەورە‌و بــزاوتــی‬ ‫فەندەمێنتاڵیزمی توندڕەو‪.‬‬ ‫بۆ خۆشبەختی هاوڕێکەی تۆدۆرۆڤ‬ ‫واتـــە لــۆک ڤێریی ئــەم بابەتەی‬ ‫لێک جیا کــردۆتــەوە بەشێوەیەکی‬ ‫ڕوون‪ ،‬ئــەوەشــی لە بەرنامەیەکی‬ ‫تەلەڤزیۆنی باسکرد لە( کەناڵ ‪،)5‬‬ ‫شادمان بووم بەبیستنی قسەکانی‪،‬‬ ‫لەبەرئەوە لەگەڵ تۆدۆرۆڤدا بەیەکێک‬ ‫لەباشترین ڕۆشنبیرەکانی فەڕەنسا‬ ‫دادەنرێت لەئێستادا‪ .‬چونکە بەتەنیا‬ ‫بوونی لۆک لە مەیدانەکەدا بەسە‬ ‫بۆ ترساندنی سەرکردەی پارێزگارە‬ ‫نوێیەکان بــەرنــار هێنری لیڤی‪،‬‬ ‫ئەگەرچی بە بــەراوردی تــۆدۆرۆڤ‌و‬ ‫لــۆک ڕۆشنبیرییەکی فەلسەفیی‬ ‫ڕووکــەشــی هەیە‪ ،‬چونکە بەپلەی‬ ‫یەکەم ئەو سیاسییە زیاتر لەوەی‬ ‫بیریارێک بێت‪.‬‬ ‫لۆک ڤێری دەڵێت‪ :‬ئایا مەسیح یان‬ ‫ئینجیل موحاسەبە بکەین لەسەر‬ ‫دادگــاکــانــی تەفتیشی مەسیحی‬ ‫کەبەدرێژای سەدەکانی ناوەڕاست‬ ‫بەگژ زانایان و بیریارانی ئەوروپادا‬ ‫چــونــەوە؟! مەبەستەکە ئــەوەیــە‪،‬‬ ‫ناکرێت ئیسالم یــان موسڵمانان‬ ‫مــوحــاســەبــە بــکــەیــن لــەســەر ئــەو‬ ‫تاوانانەی کە کەمینەیەکی تونڕەو‌و‬ ‫نــەزان ئەنجامی دەدەن‪ .‬بەاڵم ئەو‬ ‫قسەیە هەروا بە هەقیقی دەمێنێتەوە‪،‬‬ ‫کە لەئێستادا کێشەیەکمان هەیە‪،‬‬ ‫بۆتە هۆی ئەوەی کەتەواوی جیهان‬ ‫بــەخــۆیــەوە نــیــگــەران بــکــات‪ .‬هیچ‬ ‫سوودێکی نابێت ئەگەر ئەو کێشەیە‬ ‫پــەردەپــۆش بکرێت‪ .‬دەتوانین بە‬ ‫ئاسانی کەسانی تر بە تائیفیەت‬

‫ودەمارگیریی تۆمەتبار بکەین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫قورسە لەسەرمان کە ئیعتراف بەوە‬ ‫بکەین هەمان تۆمەتیش الی ئێمە‬ ‫بوونی هەیە‪.‬‬ ‫بــەردەوام بوونمان لەسەر ئەم‬ ‫عەقڵیەتە‪ ،‬وادەکات هیچ بەرەوپێش‬ ‫چــوونــێــک لــەکــۆمــەڵــگــاکــانــمــانــدا‬ ‫ڕوونـــــــەدات‪ ،‬بــــەوەش نــاتــوانــیــن‬ ‫خەلەلە کۆمەاڵیەتییو دابەشبونە‬ ‫مەزهەبییەکان چارە بکەین‪ .‬ئەگەر‬ ‫فەیلەسوفانی ڕۆشنگەریی ئەوروپی‬ ‫ئـــەو جـــۆرە هەڵوێستە ئــاســان‌و‬ ‫بگرتایەتەبەر‪،‬‬ ‫نابەرپرسانەیان‬ ‫ئەوا گەالنی ئەورپی ڕانەدەپەڕین‌و‬ ‫تائیفیەت ومەزهەبگەرایی دەمایەوەو‬ ‫تا ئێستا یەکتریان سەردەبڕی لەسەر‬ ‫شوناسی مەزهەبییو تایفیی‪.‬‬ ‫مەعلومە کاتێک ڤۆلتێر سەردانی‬ ‫ئینگلتەرای کــرد و پێشکەوتنی‬ ‫ئــەوێــی بینی لــەگــەڵ ئــەو هەموو‬ ‫تەساموحە دینییەدا کە لەئینگلتەرادا‬ ‫هەبوو‪ ،‬ئەوکات پەالماری فەرەنسا‌و‬ ‫لــەبــەرئــەوەی‬ ‫فەرەنسییەکانیدا‪،‬‬ ‫تا ئەوکاتە لــەڕووی مەزهەبییەوە‬ ‫دەمـــارگـــیـــر بـــــوون و لـــــەڕووی‬ ‫عەقڵیشەوە وشیار‌و کراوە نەبوون‪.‬‬ ‫ڤۆلتێر بــێ بەزەییانە پــەالمــاری‬ ‫فــەرەنــســیــەکــانــیــدا لــەبــەرئــەوەی‬ ‫تــائــەوکــات یــەکــتــریــان دەکــوشــت‬ ‫لــەســەر شــونــاســیــی کاسۆلیکیی‬ ‫یــان پرۆتستانتیی‪( .‬هــەمــوویــان‬ ‫مەسیحیین‪ :‬کتێبەکەیان ئینجیلە‌و‬ ‫پەیامبەرەکەیان عیسای مەسیحە‪.‬‬ ‫لــەگــەڵ ئــەوەشــدا ئـــەوان ناتوانن‬ ‫یەکتری قبوڵ بکەن‪ ،‬ڤۆلتێر هەموو‬ ‫ئەمانەی باسکردووە لە کتێبەکەیدا»‬ ‫نامە ئینگلیزییەکان» کە دواتر گۆڕا‬ ‫بۆ «نامە فەلسەفییەکان»)‪.‬‬ ‫مایەی خۆشحاڵییە‪ ،‬کاتێک تێدەگەن‬ ‫کە ڕۆشنبیری ڕەخنەگری ئازاد ئەو‬ ‫کەسەیە بارودۆخەکە شیدەکاتەوە‌و‬ ‫خەڵکی بەئاگا دەهێنێتەوە‪ ،‬نەک‬ ‫ئەو ڕۆشنبیرە باوە کۆنزەرڤاتیڤەی‬ ‫کە نەپێش دەکەوێت نەپاش‪ .‬ئایا‬ ‫ڤۆلتێر خیانەتی کرد لە فەرەنسا و‬ ‫بەکرێگیراوی ئینگلتەرا بوو کاتێک‬ ‫هێرشی کردە سەر فەرەنسییەکان‬ ‫و شکۆمەندی ئینگلیزیی کــرد؟‬ ‫نەخێر‪ ،‬هەرگیز‪ .‬توندیو پێداگری‬ ‫ڤۆلتێر بەرامبەر گەلەکەی ‌ونیگەرانی‬ ‫لەبۆڕدانەوەی گەالنی تر بەرامبەر‬ ‫فەرەنسا‪ ،‬وایکرد ڤۆلتێر لەدەرگای‬ ‫گەلەکەی بدات‌و وریایان بکاتەوە‌و‬ ‫داوایـــان لێبکات سەربکەونە سەر‬

‫گەشتی گەالنی پێشکەوتوو‪.‬‬ ‫ئێستا هیچ کەسێک سەرزەنشتی‬ ‫ڤــۆلــێــتــر نــاکــات بــەرامــبــەر ئــەو‬ ‫هەڵوێستە ڕەخنەییە توندەیی‪،‬‬ ‫بەپێچەوانەوە ئێستا گەلەکەی بە‬ ‫یەکێک لەکەسە شۆکۆمەندەکانی‬ ‫فەرەنسای دادەنێنن‪ ،‬لەبەرئەوەی‬ ‫بەئاگای هێنانەوە لەو غەیبوبەیەی‬ ‫تێی کــەوتــبــوون لــە تــونــدڕەویــیــو‬ ‫دەمارگیریی‪ .‬ئەگەر هەر لەبنەڕەتەوە‬ ‫فەیلەسوفەکانی ئەوروپا بیانوتایە‪،‬‬ ‫ئـــەوروپـــا شــکــۆمــەنــدە‪ ،‬ئــەوروپــا‬ ‫فریشتە ئاسایە‪ ،‬ئەوروپا گیرۆدەی‬ ‫هیچ دەرد‌و کێشەیەک نییە‪ .‬ئەوا‬ ‫هیچ پێشکەوتنێک لــەئــەوروپــادا‬ ‫ڕوویــنــەدەدا‪ .‬هیچ نەنگییەکی تێدا‬ ‫نییە ئــەگــەر گەلێک بــە کەمینە‌و‬ ‫زۆریـــنـــەیـــەوە لــە فــەتــرەیــەک لە‬ ‫فەترەکاندا‪ ،‬حەساسیەتی تایفیی‬ ‫تێدابێت بــەهــۆی دواکــەوتــوویــیــو‬ ‫ئـــاســـەواری شکستە مــێــژوویــیــە‬ ‫کەڵەکەبووەکانی سەدەکانی داڕمان‪.‬‬ ‫نەنگی ئەوەیە ئەو شێوەیە بەردەوام‬ ‫بێت لەمانەوەی‪ .‬نەنگی ئەوەیە کە‬ ‫نوخبەی ڕۆشنبیر عاتیفەکانی بە‬ ‫شێوەیەکی دیماگۆجی بۆ وروژانــی‬ ‫خەڵک بەکاربهێنێت لەبری ئەوەی‬ ‫یارمەتیان بدات بۆ دەرخستنی ئەم‬ ‫نوقسانییو نەنگییانە بە ئامانجی‬ ‫ڕزگاربوون لێی‪.‬‬

‫بۆ هەموو کەسێکی چــاو کــراوە‬ ‫ئاشکرایە‪ ،‬ناکرێت پرۆسەی یەکێتی‬ ‫نیشتیمانیی لــە هــیــچ واڵتێکی‬ ‫عەرەبییدا جێبەجێ ببێت‪ ،‬پێش‬ ‫دۆزیــنــەوەی چارەیەکی گونجاو بۆ‬ ‫بۆ ئەم توڕەییە تایفییە ترسناکە‪،‬‬ ‫کــە کــۆمــەڵــگــای پـــەرت کــــردووە‌و‬ ‫بەشێوەیەکی چــارەڕەشــیــی و نا‬ ‫ئومێدی هەڵی وەشاندۆتەوە‪ .‬لێرەوە‪،‬‬ ‫پێویستییەکی زۆر بە تێکەاڵوبوون‬ ‫لەگەڵ پرۆژەی ڕۆشنگەریی عەرەبیی‬ ‫ئیسالمیی سەرهەڵدەدات‪ ،‬بەو پێیەی‬ ‫پرۆژەی ئایندەیە‪.‬‬ ‫مەعلومە‪ ،‬تــۆدۆرۆڤ پێش چەند‬ ‫ساڵێک سەرپەرشتی ڕێکخستنی‬ ‫پێشانگایەکی گــــەورەی کــرد لە‬ ‫کتێبخانەی نیشتیمانیی فەرەنسا بۆ‬ ‫زیندوو هێشتنەوەی ڕۆشنگەریی‪،‬‬ ‫بــەو ئیعتیبارەی کە میراتێکە بۆ‬ ‫داهاتوو و شتێک نییە ڕابردووبێت‌و‬ ‫کۆتای هاتبێت‪ .‬تۆدۆرۆڤ لەو ڕێیەوە‬ ‫داوای لە کەسانی تر کرد بە تایبەت‬ ‫(گەالنی عەرەبیی و ئیسالمیی) کە‬ ‫بگەڕێنەوە بۆ تەفسیرکردنەوەیەکی‬ ‫ڕۆشنگەرانەی نوێ بۆ بیروباوەری‬ ‫ئاینیان‪ .‬هەروەک ئەوەشی ڕەتکردەوە‬ ‫ئەو هەنگاوە لە ڕێی فەرزکردن‌و بە‬ ‫تۆبزی لە ڕێگەی هــێــزەوە بەسەر‬ ‫موسڵماناندا بسەپێنرێت‪ ،‬وەک‬ ‫ئەوەی کە کۆنزەرڤاتیڤە نوێیەکان‬

‫کــردیــان‪ .‬چونکە ڕۆشنگەریی یان‬ ‫ئەوەیە لە ناوخۆوە چەکەرە بکات‬ ‫یان ئەوەی ئەوە ڕوو نەدات‪ .‬هەروەها‬ ‫دیموکراتییش‪ ،‬ناکرێت هــەنــاردە‬ ‫بکرێت بە شێوەیەکی ئامادەکراو‬ ‫لە دەرەوە‪ ،‬هــەروەک چــۆن ئامێر‬ ‫هــاوردە دەکرێت‪ .‬بــەاڵم زۆرێــک لە‬ ‫ڕۆشنبیرانی عەرەب تا ئێستا سوورن‬ ‫لەسەر ڕەتــکــردنــەوەی پێویستیی‬ ‫خۆتێکەاڵوبوون لە بواری ڕۆشنگەریی‬ ‫نوێدا‪.‬‬ ‫ئەمە دەڵێین‪ ،‬سەرباری ئەوەی کە‬ ‫هەموو ڕۆشنبیرانی دنیا لە مەشریقەوە‬ ‫بۆ مەغریب دڵنیابوونە لە حەتمیەتی‬ ‫ئەم بگرەوبەردەیە‪ ،‬لە بەرئەوەی‬ ‫فەندەمێنتالیزم بۆتە کێشەیەکی‬ ‫نێودەوڵەتی نەک هەر بە تەنیا بۆ‬ ‫عەرەب‌و ئیسالم‪ .‬ڕووداوی گەورەی‬ ‫چاوەڕوانکراو لە سااڵنی داهاتوودا‪،‬‬ ‫دەرکــەوتــنــی خـــۆری ڕۆشــنــگــەری‬ ‫عــەرەبــیــیــە لــەپــشــتــەوەی ئــاســۆ‬ ‫داخراوەکان‌و شەوە تاریکەکانەوە‪.‬‬ ‫ئێستا هــەمــوو دنــیــا چــاوەڕوانــی‬ ‫ڕوودانی ئەو ڕووداوە گەورەیە‪ :‬کەی‬ ‫ئیسالم بەرەو چارەسەر دەڕوات ؟‬ ‫کەی ئیسالم دووبارە نوێدەبێتەوە؟‬ ‫کەی خۆی دەتەکێنێت لە تەپوتۆزی‬ ‫چەندین سەدەی ڕابردوو ؟‬ ‫* ن‪ :‬د‪.‬هاشم ساڵح‬


‫خوێندن و الوان‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫سێشەممە | ‪ | 2012/06/19‬ژماره ‪ | 706‬ساڵی ‪| 32‬‬

‫‪7‬‬

‫ئەندامێکی لیژنەی پەروەردە و خوێندنی بااڵ لە پەرلەمانى کوردستان‪:‬‬

‫داواى زیادکردنى پلەى دامەزراندنمان کردووە بۆ وەزارەتى پەروەردە‬ ‫دیمانە‪ :‬عومەر غواڵمى‬

‫شـلێر محـى الدیـن‪ ،‬ئەندامـى لیژنەى‬ ‫پـەروەردە و خوێندنـى بـااڵ لـە‬ ‫پەرلەمانـى کوردسـتان لـە دیدارێکى‬ ‫تایبەتـى ~ دا ئامـاژە بـۆ‬ ‫ئـەوە دەکات بەرنامـەى تواناسـازى‬ ‫خوێنـدکاران بەردەوامـى دەبێـت‪،‬‬ ‫لـە بوودجـەى ‪ 2012‬بـڕى ‪150‬ملیـار‬ ‫دینـارى بـۆ تەرخـان کـراوە»‪.‬‬ ‫ناوبـراو هێمـا بـۆ ئـەوە دەکات‬ ‫«داوامـان کـردووە پلـەى دامەزرانـى‬ ‫وەزارەتـى پەروەردە زیـاد بکرێت بۆ‬ ‫هـەش هـەزار پلـەى دامەزرانـدن»‪.‬‬ ‫*دەتوانرێـت لـە بوودجـەى ‪2012‬‬ ‫ژمارەیەکـى زۆر لـە دەرچوانـى زانکۆ‬ ‫و پەیمانـگاکان دابمەزرێنرێـت؟‬ ‫یەکێـک بـوو لـە پێشـنیارەکانمان‬ ‫لەبەرئـەوەى لـە بوودجـەدا (‪)4‬‬ ‫هـەزار پلـە دانـرا بوو بـۆ دامەزراندن‬ ‫بـۆ وەزارەتـى پـەروەردە‪ ،‬ئێمـە‬ ‫داوامـان کـردووە ببێتـە (‪ )8‬هـەزار‬ ‫پلـەى دامەزرانـدن بـۆ وەزارەتـى‬ ‫پـەروەردە‪ ،‬بـۆ ئـەوەى ژمارەیەکـى‬ ‫زیاتـر لـە دەرچـووى پەیمانـگا و‬ ‫زانکـۆکان بگرێتـەوە‪ ،‬هەروەهـا‬ ‫ئەوانـەى کـە دەرچـوون لـە سـااڵنى‬ ‫پێشـوودا ژمارەیەکیـان تـا ئێسـتا‬ ‫دانەمـەزراون داوامـان کـردووە‬ ‫ئەوانـەش بگرێتـەوە‪.‬‬

‫*دوا نەکـراوە بیمـەى بێـکارى زیـاد‬ ‫بکرێت؟‬ ‫بـە هیوایـن ئـەو بیمەیـە زیاتـر‬ ‫بێـت‪ ،‬بـەاڵم پێشـنیارى ئەندامانـى‬ ‫پەرلەمـان زیاتـر ئـەوە بـووە بیمەی‬ ‫بێـکاری دەرچوانـى پەیمانگاکانـى‬ ‫وەزارەتـى پـەروەردەش بگرێتـەوە‪.‬‬ ‫*ئایـا دەرماڵـەى خوێندکارانـى‬ ‫زانکـۆ و پەیمانـگا لـە بووجـەى‬ ‫‪ 2012‬زیـاد دەکرێـت؟‬ ‫هەموومــان داومــان کــردووە‬ ‫پێداچونەوەیــەک بکرێــت لــە‬ ‫سیســتەمى دەرماڵــە‪ ،‬دەرماڵــەی‬ ‫خوێندکارانــى زانکــۆ کەمــە‪،‬‬ ‫هەندێــک ڕێنمــاى هەیــە زۆر کۆنــە‬ ‫ئێســتا مامۆســتا ڕاهێنــان دەکات‬ ‫ڕێنمــاى هەیــە چــۆن پارەیــان بــۆ‬ ‫ســەرفبکرێت ئــەو پارەیــە زۆر کەمــە‬ ‫هــى ســااڵنێکە بۆنمونــە کرێــى‬ ‫گواســتنەوە زۆر هــەرزان بــووە‬ ‫هەمــوو پێدانــی دەرماڵــە لەســەر‬ ‫سیســتەمى کۆنــە بــۆ کاتــى خــۆى‬ ‫گونجــاو بــووە‪ ،‬ئێســتا ئــەو دەرمااڵنە‬ ‫بــە گشــتى چاوپیاخشــاندنەوەى بــۆ‬ ‫دەکرێــت لەســەر پێشــنیارى ئێمــە‪.‬‬ ‫*ســااڵنە ژمارەیــەک لــە دەرچوانــى‬ ‫‪12‬ى ئامــادەى وەرناگیرێــن لــە زانکــۆ‬ ‫و پەیمانــگاکان بــۆ ئــەم ســاڵ هیــچ‬ ‫پرۆژەیەکتــان هەیــە بــۆ ئــەوەى‬

‫ئیبراهیم مەحمود‬

‫زۆرتریــن خوێنــدکار وەربگیرێــت؟‬ ‫ئێمــە وەک لیژنــەى پــەروەردە و‬ ‫خوێندنــى بــااڵ زۆر هەوڵمــان داوە‬ ‫چاوپیاخشــاندنەوە بــە قبوڵــى‬ ‫مەرکــەزى بکرێتــەوە بــۆ ئــەوەى‬ ‫نمــرە کەمەکانیــش وەربگیرێــت‬ ‫و شــوێنیان بــۆ بکرێتــەوە‪ ،‬بــەاڵم‬ ‫ئــەوەش دەبێــت لەگــەڵ تاقــەى‬ ‫ئیســتعابى زانکــۆ و پەیمانگاکانــدا‬ ‫بگونجێــت‪ ،‬پیشــنیارمان کــردووە‬

‫وەرگرتنــى خوێنــدکاران زیاتــر‬ ‫بکرێــت و بینــاى نوێتــر بکرێتــەوە‪.‬‬ ‫*لــە بوودجــەى ‪ 2012‬بەرنامــەى‬ ‫تواناســازى خوێنــدکاران بــەردەوام‬ ‫دەبێــت؟‬ ‫بەرنامــەى تواناســازى خوێنــدکاران‬ ‫بەردەوامــى دەبێــت و یەکێــک‬ ‫بــووە لــەو خااڵنــەى زۆر گرنگیمــان‬ ‫پێــداوە (‪ )150‬ملیــار دینــارى بــۆ‬

‫دابیــن کــراوە‪ .‬جگــە لــە ماجســتیر و‬ ‫دکتــۆرا داوامــان کــردووە فەرمانبــەران‬ ‫و مامۆســتایان و سەرپەرشــتیاران‬ ‫بنێردرێنــە دەرەوە بــۆ ئــەوەى ڕاهێنان‬ ‫بکــەن بــۆ پــەرە پێــدان بــە تواناکانیان‬ ‫لــە وەزارەتــى خوێندنــى بــااڵش گلەیــی‬ ‫و گازندەیەکــى زۆر هەیــە لەالیــەن‬ ‫فەرمانبەرانــەوە دەڵێــن ئێمــە بەرمــان‬ ‫ناکــەوێ‪ .‬تواناســازى بــەردەوام دەبێت‬ ‫و ژمارەیەکــى بــاش ســودمەند دەبێت‪.‬‬

‫№‬

‫کاتێک گەنج زانکۆ و پەیمانگا تەواو دەکات پێویسته هەلی کاری پێبدرێت‬ ‫خەاڵت کامەران‬

‫گەنج وزەیەکى نەبڕاوەیە‪ ،‬ئایندەى‬ ‫هەموو واڵتێکە‪ ،‬بۆ ئەوەى سود لە‬ ‫گەنجان وەربگیرێت لە هەر کۆمەڵگایە‬ ‫دەبێت پرۆژە هەبێت بۆ ئەوەى گەنجان‬ ‫بتوانن بەو پرۆژانە خزمەتى کۆمەڵگا‬ ‫بکەن‪ ،‬وزەکانیان بخەنە گەڕ‪.‬‬ ‫گەنجان ڕۆڵیان بینیوە لەبەرەو‬ ‫پێشبردنى کۆمەڵگا‬ ‫لە هەرێمى کوردستانیشدا بەردەوام‬ ‫گەنجان ڕۆڵــیــان بینیوە لــەبــەرەو‬ ‫پیشبردنى کۆمەڵگا و خزمەتکردنى‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەوەى کەدەبینرێت لە هەرێمى‬ ‫کوردستاندا لە ئێستادا ژمارەیەکى زۆر‬ ‫لە توێژى گەنجان هەیە وەک پێویست‬ ‫سود لە تواناکانى وەرنەگیراوە بۆ‬ ‫ئــەوەى بتوانن خزمەتى پێبکەن لە‬ ‫بوارە جیاجیاکاندا‪.‬‬ ‫بۆ ئەوەى سود لە تواناکانى گەنجان‬ ‫وەربگیرێت پێویستە پالن و پرۆژە‬ ‫هەبێت بۆ ئەو مەبەستە‪ ،‬گرنگترین‬ ‫هۆکار ئەوەیە کە لە ڕێگاى بوودجەیەکى‬ ‫دیــاریــکــراوەوە بتوانرێت تواناکانى‬ ‫گەنجان بخرێتە خزمەتى کۆمەڵگا‬ ‫ئەوەش بە چەند ڕێگایەک دەبێت تا‬ ‫گەنجان بتوانن خۆیان پێبگەیەنن بۆ‬ ‫ئەوەى لە داهاتوودا خزمەتى سەرجەم‬ ‫چین و توێژەکان بکەن‪.‬‬ ‫پێویستە دەرماڵە بدرێت بە گەنجان‬

‫گــەنــج ه ــەر لــەســەرەتــاى تەمەنی‬ ‫گــەنــجــیــیــەوە و ئـــەو کــاتــەى کە‬ ‫خوێندکارى زانــکــۆ و پەیمانگایە‬ ‫پێویستە لــە قــۆنــاغــەى خوێندندا‬ ‫دەرماڵەیەکى پێبدرێت تابتوانێت لەو‬ ‫ڕێگەیەوە گرنگى بــدات بە گەشەى‬

‫گەڕانەوەى خوێندکار‬ ‫بۆ کار‬

‫زانستى و پێگەیاندنى کەسایەتى خۆى‬ ‫لە ڕووى زانستى و کۆمەاڵیەتییەوە بۆ‬ ‫ئەوەى لە داهاتوودا ببێت شارەزا لە‬ ‫پسپۆڕییەکدا و خزمەتى کۆمەڵگاى‬ ‫پێبکات بە زانستەکەى‪.‬‬ ‫حکومەت دەبێت دەستبەردارى گەنج‬

‫نەبێت‬ ‫گەنج ئەو کاتەى کەلە زانکۆ وپەیمانگا‬ ‫دەردەچــــێــــت‪ ،‬دەبــێــت حــکــومــەت‬ ‫دەستبەردارى نەبێت بۆ ئەوەى کەڵک‬ ‫لە تواناکانى وەربگیرێت پێویستە‬ ‫هەلى کارى بۆ دابین بکات چ لە کەرتى‬

‫گشتى یان لە کەرتى تایبەتى‪ ،‬چونکە‬ ‫ئەو گەنجە تا خوێندنى تەواو کردووە‬ ‫حکومەت مەسروفى کێشاوە دەبێت‬ ‫داهاتویشى دیارى بکات و بۆ ئەوەى‬ ‫سود لە تواناکانى گەنجەکان وەربگرێت‬ ‫بە پێى پسپۆڕیەکانیان هەلى کاریان‬ ‫پێببەخشێت‪ .‬ئــەمــەش لەڕێگاى‬ ‫دابینکردنى بوودجەیەکى تایبەتەوە‬ ‫دەبێت سااڵنە ئەو بوودجەیە دیارى‬ ‫بکرێت بۆ سود وەرگرتن لەتوناکانى‬ ‫گەنجان‪.‬‬ ‫چارەسەرى گرفتەکانى گەنجان‬ ‫پێویستى بە بوودجەیە‬ ‫زۆر لەگەنجان کاتێک زانکۆ و پەیمانگا‬ ‫تەواو دەکەن‪ ،‬تواناى ئەوەیان نییە کە‬ ‫خواستەکانیان بهێننە دى و بەوەى‬ ‫کەپرۆسەى هاوسەرگیرى ئەنجانم‬ ‫بــدەن‪ ،‬داهاتێکى ئەو تۆى نییە کە‬ ‫بتونێت ئەو پرۆسەسە ئەنجام بدات‬ ‫و پێویستى بە بوودجەیەکى تایبەت‬ ‫هەیە ڕێگاى حکومەتەوە ئەوەش بە‬ ‫زیاد کردنى پێشینەى هاوسەرگیرى‬ ‫و دابینکردنى شوێنى نیشتەجێبوون‬ ‫بۆ گەنجان‪ ،‬کەواتە بوودجە دەتوانێ‬ ‫چارەسەرى کێشەکانى گەنجان بکات‪.‬‬ ‫لەگەڵ ئەوەشدا ئەو گەنجانەى کە‬ ‫لە زانکۆ و پەیمانگاکان دەردەچن و‬ ‫خوێندن تەواو دەکەن زۆر گرنگە کە‬ ‫حکومەت هەلى کاریان پێبدات بۆ ئەوە‬ ‫بتوانن لە ڕێگەیەوە خزمەتى کۆمەڵگا‬ ‫بکەن‪.‬‬

‫№‬

‫خوێندکاران ئەو توێژە گرنگەى‬ ‫کۆمەڵگان کــە لــە داهــاتــوودا لە‬ ‫هەموو بوارەکاندا کۆمەڵگا بەڕێوە‬ ‫دەبەن‪.‬‬ ‫لــەپــاش خوێندنى یــەک ســاڵ و‬ ‫کــۆتــایــی پێهینانى ســاڵــێــک لە‬ ‫خوێندن خوێندکاران دەگڕێنەوە‬ ‫ماڵەوە بۆ ماوەى چەند مانگێک لە‬ ‫پشووى هاوینەدا دەبن‪ ،‬ئەم پشووە‬ ‫بۆ خوێندکار زۆر گرنگە گەر بێتوو‬ ‫هەلى بۆ بڕەخسێنرێت لە زۆر بواردا‬ ‫فیرى شارەزاییەکى زۆر دەبێت چ‬ ‫لە ڕووى هێز و بازوو و فیکرییەوە‬ ‫و بەرزکردنەوەى ئاستى زانستى‬ ‫دواجار کۆمەڵگا سودمەند دەبێت لە‬ ‫بەهێزبوونى تواناکانى خوێندکاران‪،‬‬ ‫چونکە نــەو��ى دواڕۆژى واڵتــن‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەوەى دەبینرێت لە ئێستادا‬ ‫بەشێکى زۆر لە خوێندکاران لە‬ ‫هەموو ئاستە جیاکاندا خەریکى‬ ‫کارکردنن‪ ،‬زۆر لە خوێندکارانى‬ ‫بنەڕتى خەریکى کارکردنن ئەوەى‬ ‫لە توانایاندا بێت دەیکەن‪ ،‬گەر‬ ‫حــکــومــەت پــــرۆژەى هــەبــێــت بۆ‬ ‫ئەو مندااڵنە لە بوارێکى گەشەى‬ ‫زانستى و چاالکى جەستەیى ئەو‬ ‫مندااڵنە دەبنە کەسانێکى خاوەن‬ ‫بەهرە و داهێنەر لە داهاتوودا‪.‬‬ ‫لــە پــشــووى هــاویــنــدا زۆر لــەو‬ ‫خوێندکارانەى قۆناغى ئامادەیى‬ ‫و پەیمانگا و زانــکــۆ‪ ،‬بــە کــارى‬ ‫قــورســەوە خــەریــکــن بــۆ ئــەوەى‬ ‫ئەوەندە پارە کۆ بکەنەوە کە لە‬ ‫وەرزى خوێندندا بەکارى بهێنن‬ ‫و کەمێک قــورســاى لەسەرشانى‬ ‫خێزانەکانیان کەم بکەنەوە هەشیانە‬ ‫هەر لە وەرزى خوێندندا خەریکى‬ ‫کارکردنە تەنها لەبەرئەوەى بارى‬ ‫ئــابــووریــان کەمێک بــاش بکەن‪،‬‬ ‫ئەگەرچى ئەمە کاریگەرى سلبى‬ ‫دەبــیــت لــەســەر ئاستى زانستى‬ ‫خــوێــنــدکــاران هــەنــدێــک جاریش‬ ‫مەترسى ترسناک دروست دەکات‬ ‫لــەســەر خوێندکارانى ئیشکەر‪.‬‬ ‫دەبێت حکومەت و وەزارەتى کارو‬ ‫کاروبارى کۆمەاڵیەتى وخوێندنى‬ ‫بااڵ و وەزارەتى پەروەردە پرۆژەیان‬ ‫هەبێت بۆ خوێندکاران بۆ ئەوەى‬ ‫ژیانیان بە شێوەیەکى شایستە‬ ‫دابینبکات و لــەپــاڵ ئــەوەشــدا‬ ‫پــرۆژەى گرنگ لە وەرزى هاویندا‬ ‫بۆ خوێندکاران بکاتەوە تا لەو‬ ‫ڕێگەیەوە کۆمەڵگا سودمەند بێت‬ ‫لە تواناکانى خوێندکاران لە وەرزى‬ ‫پــشــوودى هاوینەدا خوێندکاران‬ ‫ئەو ماوە زۆرەى پشوو بە ئیجابى‬ ‫لەبەرژەوەندى خۆیان و کۆمەڵگا‬ ‫بەکارى بهێنێن‪.‬‬ ‫ئەو خوێندکارانەى کە لەم وەرزەدا‬ ‫بەشدارى چاالکییە جۆراو جۆرەکان‬ ‫دەکـــەن ئاستى زانــســتــیــان زۆر‬ ‫بەرز دەبێتەوە و شارەزایى پەیدا‬ ‫دەکەن لە بوارى جیا جیادا دواجار‬ ‫کاریگەرى ئیجابى دەبێت لەسەر‬ ‫داهاتوویان‪.‬‬

‫چۆن پشویەکى هاوینەى گونجاو بۆ منداڵەکانمان دابین بکەین؟‬ ‫هاوراز زایر‬

‫پاش تێپەڕبوونى ماوەیەکى زۆر بەسەر‬ ‫ماندووبون و تێکۆشانى خوێندکاران‬ ‫بە تایبەتى خوێندکارانى بنەڕەتى بۆ‬ ‫تاقیکردنەوەکانى کۆتایى ساڵ پشووى‬ ‫هاوین دەستى پێکرد کە ماوەى نزیکەى‬ ‫سێ مانگ دەخایەنێت‪ ،‬لەم ماوەیەدا‬ ‫پێویستە مــنــدااڵن چــى بــکــەن؟ چۆن‬ ‫کاتەکانیان بەسەر بــەرن؟ چى بکەن‬ ‫بۆ ئــەوەى فێرى زانــیــارى پێویست و‬ ‫تــەنــدروســت ببن؟ ئەمانە و چەندین‬ ‫پرسیارى دیکە لــە پــشــووى هاویندا‬ ‫ڕووبــەڕووى دایکان و باوکان دەبێتەوە‪،‬‬ ‫پێویستە دایکان و باوکانیش بە وریاییەوە‬ ‫ئاگادارى کاتەکانى منداڵەکانیانبن‪ ،‬چونکە‬

‫منداڵ لە توانایدا هەیە لەو تەمەنەیدا‬ ‫و بە ماوەیەکى کەم شتى زۆر فێرببێت‬ ‫و بەهۆى وەرزشیشەوە ببێتە خاوەن‬ ‫جەستەیەکى تەندروست‪ ،‬دەبێت دایکان و‬ ‫باوکان خشتەیەک بۆ منداڵەکانیان دابنێن‬ ‫و سەرجەم الیەنە پەروەردەى و وەرزشى‬ ‫و هونەرییەکان لە خۆبگرێت بۆ ئەوەى‬ ‫منداڵ هەست بە بێزارى و گۆشەگیرى‬ ‫نەکات تەنها لە ماڵەوە سەرجەم کاتەکانى‬ ‫بەدیار تەلەفزیۆن و یارى ڤیدیۆییەوە‬ ‫بەسەربەرێت‪ ،‬باشترین ڕێگە بۆ ئەوەى‬ ‫منداڵ هەست بە ئارامى بکات وەرزشکردن‬ ‫و تێکەاڵوبوونى هاوڕێکانێتى ئەم کەشەش‬ ‫لە ئێستادا بۆ مندااڵن فەراهەمکراوە لە‬ ‫پەیمانگە هاوینەییەکان‪ ،‬ئەگەر بێت و ئەو‬

‫پەیمانگەیانە بە شێوەیەکى تەندروست‬ ‫کارەکانى خۆیان جێبەجێبکەن ئەوا‬ ‫دەتوانن سودێکى زۆر بە مندااڵن بگەیەنن‬ ‫لە سەرجەم الیەنەکانى وەک پەروەردەى‬ ‫و وەرزشــى و فێربوونى زمانى نوێ و‬ ‫بەکارهێنانى کۆمپیوتەر‪ ،‬ئەمانە هەمووى‬ ‫بۆ مندااڵن پێویستن ئەگەر بە شێوازێکى‬ ‫نوێ فێریان بکرێت واتە دەبێت دایکان‬ ‫و باوکان ڕۆڵێکى سەرەکى ببینین لە‬ ‫چاودێریکردن و ڕێکخستنى کاتەکانى‬ ‫منداڵەکانیان بۆ ئــەوەى لە داهاتوودا‬ ‫کەسێکى چاالک و زیرەکى لێدەربچێت‬ ‫بۆ گۆمەڵگە و دواتریش مندااڵنى دیکە‬ ‫لــەوەوە فێرى ئەو شتانە ببن کە ئەو‬ ‫منداڵە لەو تەمەنەدا فێرى بووە‪.‬‬


‫‪8‬‬

‫کورد لە میدیاکانەوە‬

‫| ساڵی ‪ | 32‬ژماره ‪ | 2012/06/19 | 706‬سێشەممە‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫کوردستانى عێراق بە شوێن‬ ‫سەربەخۆیدا دەگەڕێت‬ ‫ڕۆژنــــــامــــــەى (ســـانـــکـــى)‬ ‫ى چــاپــى تــۆکــیــۆى یــابــان‪،‬‬ ‫ڕاپــۆرتــەهــەواڵــێــکــى لــەبــارەى‬ ‫مــەتــرســیــیــەکــانــى بــــەردەم‬ ‫ئەزموونى حکومڕانى کورد لە‬ ‫عێراقدا بــاوکــردەوەو تیایدا‬ ‫ئاماژە بۆ هەرەشەى دەوڵەتى‬ ‫تورکیاو هەرەشەى تیرۆریستان‬ ‫دەکات‪.‬‬ ‫لــەســەرەتــاى ئــەم ڕاپــۆرتــەدا‬ ‫هـــاتـــووە‪ :‬ئــەگــەرى هێرشى‬ ‫ســـوپـــاى تــورکــیــا بــۆســەر‬ ‫گەریالکانی ‪ PKK‬لە باکورى‬ ‫عێراق بەرەو زیادبوون دەچێت‪،‬‬ ‫ئەمە لەکاتێکدایە کە دەوڵەتى‬ ‫عێراق هێرشى فڕۆکەو سوپاى‬ ‫تورکیاى بۆسەر باکورى واڵتى‬ ‫عــێــراق مــەحــکــوم کـــردووە‌و‬ ‫تورکیاى لــەو پێشێلکاریانە‬ ‫ئــاگــادار کــردۆتــەوە‪ ،‬چونکە‬ ‫ئەمە شکاند‌و پێشێل کردنى‬

‫سەروەریى خاکى عێراقە‪.‬‬ ‫فــەرمــانــدەى گشتى سوپاى‬ ‫تـــورکـــیـــا بــــەمــــزوانــــە لــە‬ ‫کۆبوونەوەیەکدا لە ئەستەنبوڵ‬ ‫ڕایگەیاندووە کە هاوپەیمانانى‬ ‫ئــێــمــە بـــە ئــیــزدیــجــوازیــانــە‬ ‫ڕەفتاریان کردووەو پشتیوانى‬ ‫لــە تــیــرۆریــســتــە کــوردەکــان‬ ‫دەکەن‪ .‬هەرچەندە فەرماندەى‬ ‫ســوپــاى تــورکــیــا خـــۆى لە‬ ‫ناوهێنانى وشەى (کوردستان)‬ ‫دەبـــوارد‪ ،‬بــەاڵم تورکیا زۆر‬ ‫لــە جموجۆڵى نــوێــى پارتى‬ ‫کرێکارانى کوردستان (‪)PKK‬‬ ‫بێزارە‪ ،‬نارەڕازیشە لەوەى کە‬ ‫کــوردەکــانــى بــاکــورى عێراق‌و‬ ‫واڵتەیەکگرتووەکانى ئەمریکا‬ ‫هــاریــکــاریــى نــاکــەن تــا شەڕ‬ ‫لەگەڵ‌ کوردەکانى خۆیدا بکات‪،‬‬ ‫بـــەاڵم بــــەردەوام هــەرەشــەى‬ ‫بنەبڕکردنیان دەکات‪.‬‬

‫هـــەروەهـــا ئـــەم ڕۆژنــامــەیــە‬ ‫لــە بــەشــێــکــیــتــردا دەڵــێــت‪:‬‬ ‫تــورکــیــا ئــەنــدامــى پەیمانى‬ ‫سەربازیى ناتۆیەو ئەمریکاش‬ ‫پەیوەندییەکى زۆر نزیکى‬ ‫لــەگــەڵــدا هــەیــە‪ ،‬بـــەاڵم لــەم‬ ‫ماوەیەدا دیدگاى دژەئەمریکایى‬ ‫لەناو خەڵکى تورکیادا بەرەو‬ ‫زیادبوون ڕۆیشتووە‪ ،‬چونکە‬ ‫ئەمریکا پشتیوانى لە تورکیا‬ ‫نـــەکـــردووە بــۆ لــەنــاوبــردنــى‬ ‫تـــــۆوى کـــــورد‪ .‬دەوڵـــەتـــى‬ ‫ناوچەیى کوردستانى عێراق‬ ‫بەشوێن سەربەخۆیى ناوچە‬ ‫کوردەکاندا دەگەڕێت‌و ئەمەش‬ ‫دەبــێــتــەمــایــەى بــزووانــدنــى‬ ‫کوردەکانى تورکیا‌و دەوڵەتى‬ ‫تورکیاش ئەم دەوڵەتە گچکە‬ ‫کــوردیــیــەى بــاکــورى عێراقى‬ ‫خــســتــۆتــەبــەردەم هــەڕەش ـە‌و‬ ‫مەترسى هێرشى سوپاکەیەوە‪.‬‬

‫ڕۆژنـــامـــەى (هــمــشــهــرى)ى چاپى‬ ‫تـــاران وتارێکى (یــوســف قۆچانى‬ ‫غـــەروى)ى ڕۆژنامەنوسى ناسراوى‬ ‫ئێران باڵوکردۆتەوە‪ ،‬ئەم وتــارە کە‬ ‫لــەژێــرنــاوى (ئــەنــقــەرە‪ ،‬واشنتۆن‌و‬ ‫شۆڕشگێڕە کــوردەکــان)دایــە‪ ،‬باس‬ ‫لە پەیوەندییەکانى نوێیەکانى نێوان‬ ‫کــوردو گۆڕانکاریى لە هەڵوێستى‬ ‫ئەمریکاو تورکیادا دەکات‪.‬‬ ‫لــەســەرەتــاى وتـــارەکـــەدا هــاتــووە‪:‬‬ ‫هــەرچــەنــدە لــە هەفتەى ڕابـــردوودا‬ ‫ڕاپۆرتە پڕکێشمەکێشەکان دەربارەى‬

‫چوونى سەربازانى تورکیا بۆ خاکى‬ ‫عــێــراق لــەپــێــنــاو ســەرکــوتــکــردنــى‬ ‫شۆڕشگێڕەکاندا باڵوکرایەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دواتر زانرا دەوڵەتى تورکیا سەرەڕاى‬ ‫پێداگرى ڕایگشتى لەم واڵتەدا هێشتا‬ ‫فەرمانێک بە یەکە سەربازییەکانی‬ ‫نەداوە بۆ بەزاندنى خاڵى سەرسنورو‬ ‫هــێــرش بــۆســەر بــارەگــاکــانــى ئــەم‬ ‫شۆڕشگێڕانە کە لە ناوچە بەرزەکان‌و بە‬ ‫بەفرداپۆشراوەکانى کوردستانى عێراق‬ ‫نیشتەجێن‪ .‬لەگەڵ‌ ئەمەشدا ئەمە بە‬ ‫مانای ئەوە نییە کە دەسەاڵتدارانى‬

‫№‬

‫ئەنقەرە‪ ،‬واشنتۆ ‌ن و‬ ‫شۆڕشگێڕە کوردەکان‬

‫ئەنقەرە حــەز بە ئەنجامدانى ئەو‬ ‫جۆرە هێرشە ناکەن کە سەدان جار‬ ‫هاوشێوەى ئــەوەیــان لە سەردەمى‬ ‫فەرمانڕەوایى سەدامدا ئەنجام داوە‪.‬‬ ‫هەروەها لە بەشێکیترى وتارەکەدا‬ ‫هاتووە‪ :‬ئەمریکییەکان چەندینجار‬ ‫سەبارەت بەو جۆرە هێرشە تورکیایان‬ ‫ئاگادار کردۆتەوە یەکەم لەبەر ناڕەزایى‬ ‫کـــوردە عێراقییەکان (تاڵەبانى‌و‬ ‫بارزانى) و دووەمیش وەک شکاندنى‬ ‫سەروەرى‌و یەکپارچەیى خاکى عێراق‬ ‫وایە‪.‬‬

‫دارى دووسەر لەنێوان ئەمەریکا و تورکیادا‬

‫(بیگاى تۆمان)ى نوسەرى کەمالیزم‌و‬ ‫تـــونـــدڕەوى تــورکــیــا‪ ،‬وتــارێــکــى لە‬ ‫سایتى هــەواڵــى تــورکــى (گڵۆبا ‌ڵ‬ ‫ستراتیژى) لەسەر تورکمانەکان لە‬ ‫عێراقدا بـــاوکـــردەوە‪ .‬لەسەرەتاى‬ ‫وتـــارەکـــەیـــدا هـــاتـــووە‪ :‬نــەتــەوەى‬ ‫تورکمان کە لە سەردەمى حکومەتى‬ ‫سەدامدا‪ ،‬ببوونە قوربانى سیاسەتى‬ ‫تــەعــری ـب‌و پــاوانــخــوازیــى ســـەرۆک‬ ‫کۆمارى لەسەرکارالبردراوى عێراق‪،‬‬ ‫هەنوکە لەگە ‌ڵ دەستبەسەرداگرتنى‬ ‫عێراق لەالیەن ئەمریکاوە سەرلەنوێ‌‬ ‫بوونەتە ئامانجى زۆربـــەى هێرشە‬ ‫بەپێچەوانەى‬ ‫تیرۆریستییەکان‪.‬‬ ‫کوردەکانەوە کە پشتیوانى ئەمریکاو‬ ‫شیعەکان کە پشتیوانى ئێرانیان هەیە‪،‬‬ ‫تورکمانەکان لە ئەندازەى عێراقى نوێدا‪،‬‬ ‫ێ بە ستەملێکراو ماونەتەوە‪.‬‬ ‫سەرلەنو ‌‬ ‫تورکمانەکان بە درێــژایــى مێژوو لە‬

‫لــەو نــاوچــەیــەى کــە تیایدا دەژیــن‪،‬‬ ‫ڕەگەزێکى زا ‌ڵ بوون‌و نزیکەى (‪)900‬‬ ‫ســا ‌ڵ ناوچەکەیان بــەڕێــوەبــردووە‪،‬‬ ‫تورکمانەکان کە لەگە ‌ڵ دامەزراندنى‬ ‫دەوڵەتى عێراق لە تورکیا جیابۆوە‪،‬‬ ‫بــەاڵم هەمیشە بە پاشکۆى تورکیا‬ ‫هەژمارکراون‪ ،‬لەم مێژووە بۆ دواوە‬ ‫لەبەردەم فەندەمێنتالیزم‌و سیاسەتى‬ ‫جینۆسایدا بوون‪.‬‬ ‫تورکمانەکان کە لەسەردەمى ڕژێمى‬ ‫سەدام حسێندا لەژێر فشارى سیاسەتى‬ ‫(تەعریب)دا بوون‪ ،‬پێیانوابوو کە لەگەڵ‌‬ ‫شکستى سەدام حسێندا هەناسەیەکى‬ ‫ئاسودەیى هەڵدەکێشن‪ ،‬بەاڵم بەهۆى‬ ‫نەبوونى ڕۆڵى تورکیا لەناوچەکەدا بە‬ ‫ێ سەرکوت‬ ‫تەنها مانەوە‌و سەرلەنو ‌‬ ‫کـــرانـــەوە‪ ،‬ئەمریکا کــە نەیتوانى‬ ‫تورکیا بەرەوالى خۆى ڕاکێش بکات‪،‬‬ ‫کوردەکانیان وەک هاوپەیمانى خۆیان‬

‫هەڵبژاردو بــەم شێوەیە کوردەکان‬ ‫پشتیان بە ئەمریکا بەستووە‪ .‬پارتە‬ ‫شیعەکان پشتیوانى ئێرانیان هەبووەو‬ ‫عەرەبە سوننەکان بۆ پەیداکردنى‬ ‫الیەنگرو پشتیوانێک بۆ بەرگرییەکانیان‪،‬‬ ‫ڕووبــەڕووى کێشە نەبوونەتەوە‪ .‬بەم‬ ‫جۆرە لەناوچەکەدا هەر گروپێک لەپێناو‬ ‫خۆیاندا پشتیوانێکیان پەیدا کردووە‪.‬‬ ‫هاوکات لەگە ‌ڵ داگیرکاریى ئەمریکادا‪،‬‬ ‫توندوتیژى لەناوچەکەدا زیادى کردووەو‬ ‫هەروەها لە بەشێکیترى وتارەکەیدا‬ ‫هاتووە کە‪ :‬سەرکردایەتى کورد داواى‬ ‫کــردووە کە موس ‌ڵ بۆ دوو ناوچەى‬ ‫کــوردی ـى‌و عــەرەبــى دابــەش بکرێت‌و‬ ‫بــاس لە زەروورێــتــى بەڕێوەچوونى‬ ‫ڕیفراندۆم بەتایبەت بۆ لکاندنى شارە‬ ‫کوردنشینەکانى مــوسـڵ‌‪ ،‬سنجار‌و‬ ‫شێخان‌و‪ ...‬بۆسەر هەرێمى کوردستان‬ ‫کراوە‪.‬‬

‫کوردەکانى سوریا داواى ڕیفۆرم دەکەن‬

‫ڕۆژنامەى (گاردیان) ڕاپۆرتەهەواڵێکى‬ ‫سەبارەت بە کێشەو لەمپەرەکانى بەردەم‬ ‫گەیشتنى کورد بە مافەکانیان لە سوریادا‬ ‫باڵوکردەوە‪ ،‬داواش دەکات ڕەشەکوژى‬ ‫هاواڵتیان و بەتایبەت دانیشتوانى کورد‬ ‫لەڕێگەى هێزێکى نێودەوڵەتییەوە ڕێگەى‬ ‫لێ بگیردرێت‪.‬‬ ‫لەسەرەتاى ئــەم ڕاپــۆرتــەدا هاتووە‪:‬‬ ‫کوردەکانى سوریا ئومێدەوارن حیزبى‬ ‫بــەعــس لـــەم واڵتـــــەدا چـــارەســـەرى‬ ‫کێشەکانیان بکات‪ ،‬بەاڵم بە ئاگر و ئاسن‬ ‫وەاڵمــى داخوازییەکانیان دەدرێــتــەوەو‬ ‫ڕۆژانــە دەیــان کــورد بە دەستی هێزە‬ ‫ئەمنییە عەرەبەکانى سوریا دەکوژرێن‪،‬‬ ‫ڕژێمى بەشار ئەسەدیش بە ئاشتیانە‬ ‫وەاڵمى داخوازیى کوردەکان ناداتەوە‪.‬‬ ‫لەکاتێکدا کە سوریا مافى هاواڵتێتى‬ ‫بە نزیکەى (‪ )200‬هەزار کەس لە کۆى‬ ‫(‪ )1,5‬ملیۆن کــوردى ئــەم واڵتــە نە‬ ‫بەخشیوە‪ ،‬کوردەکانى سوریا خوازیارى‬ ‫بەدەستهێنانى مافە ڕەواکانى خۆیانن‪.‬‬ ‫خۆپارێزى دەوڵەتى سوریا لە بەخشینى‬ ‫مافى هاواڵتیبوون بە کوردەکانى ئەم‬ ‫واڵتە‪ ،‬کۆمەڵێک کێشەى وەک نەبوونى‬

‫ناسنامەو دەستنەکەوتنى کــارى بۆ‬ ‫هاواڵتییە کوردەکان دروست کردووە‪.‬‬ ‫هەروەها لە بەشێکیترى ڕاپۆرتەکەدا‬ ‫هاتووە‪ :‬ماوەیەک لەمەوپێش نوێنەرانى‬ ‫حیزبە کوردییە قەدەغەکراوەکانى سوریا‬ ‫لەگە ‌ڵ هەند ‌ێ لە سەرۆک عەشیرەتەکانى‬ ‫ع ــەرەب لە بــاکــورى خۆرهەاڵتى ئەم‬ ‫واڵتە کۆبوونەوە‪ ،‬ئەمەش بەمەبەستى‬ ‫دروســتــکــردنــى ئــارامــیــیــەکــى زیــاتــرو‬ ‫ڕێگەگرتن لە شــەڕى ناوخۆیى نێوان‬ ‫عەشیرەتە کورد و عەرەبەکانى ناوچەکە‬ ‫بوو‪ ،‬بەاڵم لە خۆپیشاندانەکانى چەندین‬ ‫مانگى ڕابردووى بەهارى واڵتانى عەرەب‬ ‫کە سوریاشى گرتۆتەوە‪ ،‬سەدان کورد بە‬ ‫گوللەى عەرەب کوژراون‪.‬‬ ‫هەروەها ڕاپۆرتەکە دەڵێت‪ :‬کوردەکان‬ ‫کە نزیکەى (‪)%9‬ى دانیشتوانى سوریا‬ ‫پێکدەهێنن‪ ،‬لە هەموو جۆرە مافێکى‬ ‫هاواڵتێتى بێبەشن ناتوانن بە زمانى‬ ‫خۆیان بخوێنن‪ ،‬کلتورەکەیان بەهۆى‬ ‫سیاسەتى دەوڵەتەوە بەرەو لەناوچوون‬ ‫دەچێت‪ .‬هەرچەندە چەند حیزبێکى‬ ‫ئۆپۆزسیۆنى کوردى هەن کە بەتوندى‬ ‫دژ بە جیابوونەوەن لە سوریا‪ ،‬لەگەڵ‌‬

‫ئــەوەشــدا ئــەم ســەرکــردانــە هەمیشە‬ ‫جەخت لەسەر مافەکانى کۆمەڵگاکەیان‬ ‫دەکەنەوە‪ ،‬بەاڵم تائێستا هەر سیاسەتى‬ ‫گوللە و داپڵۆسین دەرهــەق بە کورد‬ ‫پیادە دەکەن‪.‬‬ ‫سەبارەت بە نیگەرانى کورد لەم باردۆخەى‬ ‫سوریادا نوسیویەتی‪ :‬ئێستا کوردەکان‬ ‫لە جاران زیاتر نیگەرانى چارەنووسى‬ ‫خۆیانن‪ ،‬چونکە هیچ دیالۆگێک لەنێوان‬ ‫ئۆپۆزسیۆن و دەوڵەتدا نەماوە‪ ،‬پێناچێ‬ ‫ئۆپۆزسیۆنە عەرەبەکانیش کە چاوەڕوانى‬ ‫ئەوەن دەسەاڵتیان لە سوریادا بکەوێتە‬ ‫دەست‪ ،‬ئەوانیش هەروا بە سانایى مامەڵە‬ ‫لەگەڵ کورد بکەن و مافەکانیان بدەنێ‪.‬‬ ‫ئەمەش سەرکردایەتى کوردى بە تەواوەتى‬ ‫نیگەران کردووە و ئاسۆیەکى ڕوون لە‬ ‫ئایندەى واڵتەکەدا نابینن‪ ،‬بەاڵم هەر‬ ‫وەک هەنگاوێکى خەباتیش ئامادەنین‬ ‫لەو بەرەیە بکشێنەوە کە بۆ داخوازى‬ ‫مافەکانیان دروستیان کردووە‪ .‬بۆ ئەو‬ ‫مەبەستەش‪ ،‬ئەرکى سەرشانى کۆمەڵگاى‬ ‫نێودەوڵەتییە چیتر بەرامبەر کۆمەڵکوژى‬ ‫دانیشتوانى ئەو واڵتە بێدەنگ نەبن تا‬ ‫کارەساتى گەورەتر ڕوونەدات‪.‬‬


‫کۆمەاڵیەتی‬ ‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫سێشەممە | ‪ | 2012/06/19‬ژماره ‪ | 706‬ساڵی ‪| 32‬‬

‫‪9‬‬

‫دڵشاد حەمە‪ ،‬توێژەری کۆمەاڵیەتی‪:‬‬

‫پێداویستی سۆزداری لە نێوان پیاو و ئافرەتدا جیاوازە‬ ‫دیمانە‪ :‬ژاڵە محەمەد‬

‫هۆکاری جیاوازی لەنێوان پێداویستی‬ ‫ســۆزداری ئافرەت و پیاودا چییە؟‬ ‫چــى بــکــەیــن تــا تێگەیشتنێکی‬ ‫دروستمان هەبێت بۆ جیاوازییە‬ ‫سۆزدارییەکانی بەرامبەرمان؟ چۆن‬ ‫هاوسەنگی لەنێوان پێداویستی‬ ‫خــودی خــۆمــان‌و بەرامبەرەکەمان‬ ‫دروست بکەین؟ دڵشاد حەمە ساڵح‪،‬‬ ‫توێژەری کۆمەاڵیەتی لە دیدارێکی‬ ‫~ وەاڵمی ئەم پرسیارانە و‬ ‫کومەڵێک پرسیاریترمان دەداتەوە‪.‬‬

‫لەگەڵیان مامەڵە بکەین دەکرێت‬ ‫ئەمە لـــەڕووی کۆمەڵێک یاساوە‬ ‫یەکسان بێت‪ ،‬بەاڵم ئەمە عەدالەت‬ ‫نییە‪ .‬چونکە هەر یەک لەم دووانە‬ ‫تایبەتمەندی و ڕەفتاری خۆی هەیە‪،‬‬ ‫بۆیە پێویستە بەپێی تایبەتمەندی‬ ‫خۆیان مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت‬ ‫ئەمە لــەالیــەک‪ ،‬لە الیەکی تریش‬ ‫خۆ ڕۆشنبیرکردن‪ ،‬مــرۆڤ بگاتە‬ ‫ئاستێک کەبتوانێت بەرامبەرەکەی‬ ‫بخوێنێتەوە ئایا پێویستی بەچییە‬

‫№‬

‫هەڵسووکەوت و ڕەفتاری تایبەت لە‬ ‫ئافرەت داوا دەکات بە هەمان شێوە‬ ‫کۆمەڵێک ڕەفتاریش لە پیاو داوا‬ ‫دەکات بۆیە هەریەکە لەو دوانە هەوڵ‬ ‫دەدەن لە ڕووی ئــەوەی کۆمەڵگا‬ ‫چاوەڕیان لێدەکات بەو شێوە بتوانن‬ ‫ئەو پێداویستیانە کەلە مەسەلەی‬ ‫بە کۆمەاڵیەتی بووندا هەیانە پڕی‬ ‫بکەنەوە و جیاوازییەکان وردە وردە‬ ‫لەوێوە دەر دەکەوەن‪.‬‬ ‫*کــــــەواتــــــە چـــــى بـــکـــەیـــن تــا‬ ‫تێگەیشتنێکی دروســتــمــان هەبێت‬ ‫بــۆ جــیــاوازیــیــە ســۆزداریــیــەکــانــی‬ ‫بەرامبەرمان؟‬ ‫یەکەم خاڵ لەوە تێبگەین کە ئافرەت‬ ‫وپیاو هــەردوو مرۆڤن تەواوکەری‬ ‫یەکترن و ژیان بە هەردووکیانەوە‬ ‫تەواو دەبێت نەوەک بە یەکێکیانەوە‪،‬‬ ‫دەکرێت بڵێن ئافرەت بەبێ پیاو‬ ‫بەشێک لە فەراغ لە ناخیا هەیە‪ ،‬بە‬ ‫هەمان شێوە پیاویش ئەو بۆشاییە‬ ‫هەیە لەالی‪ ،‬تێگەیشتن لەیەکتری‬ ‫گرنگە‪ ،‬کاتێک ئێمە بمانەوێت حەزی لەچییە‪ ،‬ئەگەر دوو کەسن ئەگەر چاویی کۆمەڵگای لەسەر‬ ‫ئــافــرەت و پیاوێک وەکـــوو یەک بــتــوانــن پیداویستی تــایــبــەت بە نەبێت دەگەڕێتەوە بۆ ئەم قوناغەی‬

‫لە ‪%60‬ی کۆمەڵگا ناتوانن بگەنە‬ ‫ئەم حاڵتە لە گەشەی دەروونی‬ ‫کە قوناغی منی بااڵی پێدەوترێت‬ ‫№‬

‫*هــــۆکــــاری جــــیــــاوازی لــەنــێــوان‬ ‫پێداویستی ســۆزداری لەنێوان ژن‌و‬ ‫پیاودا چییە؟‬ ‫ئەو هۆکارانە زۆرن یەکێکیان بە‬ ‫جنسی کەسەکە چ ئــافــرەت بێت‬ ‫یــان پیاو دیـــارە وەک ئاشکرایە‬ ‫هەر یەکەیان کۆمەڵێک هۆرمۆنی‬ ‫تایبەتیان هەیە کە دەست دەگرێت‬ ‫بە ســەر عەقڵ و بیر کــردنــەوە و‬ ‫شعور و ال شعور و تەنانەت الیەنی‬ ‫عاتفی و تــوڕەیــی و هــەمــوو ئەو‬ ‫لەیەنە عەقلی و نەفسی و جسمیانە‪،‬‬ ‫یەکێک لەو خااڵنە بونیەی پیاو یان‬ ‫ژنەکەیە ئەمە بۆ خۆی جیاوازییەک‬ ‫دروســـت دەکــــات‪ ،‬دووهــــەم خاڵ‬ ‫کۆمەڵێک سیفاتن کــە ویراسین‬ ‫یان بەدەستهاتوون با بڵێن لە ناو‬ ‫کۆمەڵگادا‪ ،‬سیفەتە ویراسییەکان بە‬ ‫دەستی کەس نییە بۆ نمونە کەسێک‬ ‫زۆر عاتیفییە و کەسێکی تر وا نییە‬ ‫کە ئەمە پەیوەندی بە کومەڵێک‬ ‫هۆرمۆنەوە هەیە کە پەیوەندی بە زۆر‬ ‫یان کەمبوونی هەیە لە کەسەکاندا‪،‬‬ ‫بــەاڵم کومەڵێک سیفاتیش هەن‬ ‫کە کۆمەڵگا پێی دەبەخشێت لەو‬ ‫کاتەوە کە جێندەر دروست دەبێت‬ ‫کۆمەڵگا تێدەگەیەنێت کە تۆ کچی‬ ‫تۆ کوڕی تۆ ئافرەتی یان تۆ پیاویی‬ ‫بەم حاڵەتانە کۆمەڵگا کۆمەڵێک‬

‫هەریەکەیان لــەڕووی نەفسییەوە‬ ‫دابین بکرێت‪ ،‬ئافرەت بە کردنی‬ ‫کارێک یان بەپێچەوانەوە کە هەست‬ ‫بەوە بکرێت لەگەڵ مامەڵە کردن‬ ‫لەالیەنی سۆزداری بەرامبەرەکەوە‪.‬‬ ‫*کەواتە چۆن هاوسەنگی لەنێوان‬ ‫پ ــێ ــداوی ــس ــت ــی خــــــودی خـــۆمـــان‌و‬ ‫بەرامبەرەکەمان دروست بکەین؟‬ ‫مرۆڤ لەو ساتەی کەدروست دەبێت‬ ‫بەشێک لەئەنانیەتی تیدایە‪ ،‬ئەمە‬ ‫هیچ عەیب نییە چونکە لەسروشتی‬ ‫هەموو ئینسانێکدا ئەمە هەیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫وەکوو شیکردنەوە بۆچوونی فروید‬ ‫کە قوناغە دەروونیەکان دابەشکراون‬ ‫بە سەر سێ بەشدا کە «ئەو‪ ،‬من‪،‬‬ ‫منی بااڵ»‪ ،‬لە قوناغی ئەودا ئینسان‬ ‫تەنیا بەغەریزەی خۆی ئیش دەکات‬ ‫کە ئەمە زیاتر لە بەشی منداڵی ڕوو‬ ‫دەدات و ئەو شتانە خۆی حەزی‬ ‫لێیەتی بەبێ ئــەوەی گــوێ بدات‬ ‫بەهیچ یاسا و ڕیسایەک دەیکات‬ ‫کە ئــەم قوناغە تێپەڕی دەچێتە‬ ‫قوناغی منەوە قوناغێکە کە ئینسان‬ ‫هـــەوڵـــدەدات خــۆی ببەستێتەوە‬ ‫بــەو چــوارچــێــوە کــۆمــەاڵیــەتــی و‬ ‫یاساییەوە کە هەیە کاتێک کەچاویی‬ ‫کۆمەڵگای لەسەر بێت هەڵناسێت‬ ‫بەکردنی کۆمەڵێک ئیش‪ ،‬بــەاڵم‬

‫«ئەو»‪ .‬لە قۆناغی منی بااڵدا چاوی‬ ‫خەڵک یان کۆمەڵگەشی بە سەرەوە‬ ‫نەبێت دەگاتە قۆناغی ویژدانی‪ ،‬لەم‬ ‫حاڵەتەدا ڕێگە بەخۆی نــادات کە‬ ‫بچێتە ناو سنووری کەسێکی ترەوە‬ ‫ئەگەر ئافرەت بێت یا پیاو‪ ،‬ئەگەر‬ ‫مرۆڤ بگاتە ئەم قۆناغە و هەستی‬ ‫پێبکات بەرامبەرەکەی ئیهمال ناکات‬ ‫و ئەمیش وەکـــوو ویـــژدان «کــات‬ ‫کۆمەڵێک شعور و شتی تایبەتی»‬ ‫دادەنێت بۆ کەسی بەرامبەری کەلە‬ ‫گەڵیدا دەژی‪ .‬بەپێى لێکۆڵینەوەکان‬ ‫لە ‪%60‬ی کۆمەڵگا ناتوانن بگەنە‬ ‫ئەم حاڵتە لە گەشەی دەروونی کە‬ ‫قوناغی منی بااڵی پێدەوترێت‪.‬‬ ‫*کـــاتـــێـــک پـــیـــاو لـــەڕوانـــگـــەی‬ ‫پــێــداویــســتــیــیــە ســۆزداریــیــەکــانــی‬ ‫خــۆیــەوە دەڕوانــێــتــە پێداویستی‬ ‫ژنەکەی‌و ژنیش بەهەمانشێوە‪ ،‬ئەمە‬ ‫چ کاریگەرییەکی خراپی دەبێت؟‬ ‫پەندێکی چینی هەیە دەڵێت پێش‬ ‫ئـــەوەی بــڕیــار لــە ســەر ڕۆیشتنی‬ ‫کەسێک بدەی کەمێک بە پێاڵوەکانی‬ ‫ئەوەوە ڕێ بکە‪ ،‬بۆ نمونە تۆ کاتێک‬ ‫ڕەخنە یــان داواکــاریــەکــانــی خۆت‬ ‫دائەبارێنی بەسەر کەسێکیتردا خۆت‬ ‫بخە شوێنی ئەو‪ ،‬بۆیە بەچاویی خۆ‬ ‫ڕوانیین بۆ پێداویستی کەسانیتر‬ ‫لــەوانــەیــە بــەشــێــک لەکێشەکان‬ ‫چـــارەســـەر بــکــات‪ ،‬پێداویستی‬ ‫سۆزداریش لەنیوان پیاو و ئافرەتدا‬ ‫جــیــاوازە بۆ نمونە دەکرێت پیاو‬ ‫تەئکیدی لەسەر ســۆزداری لەسەر‬ ‫الیەنی ژیانی هاوسەری مەسەلەی‬ ‫غــ��ریــزەی جنسی زیاتر تەرکیزی‬ ‫لــەســەر ئەمە بێت‪ ،‬پیاویش بێ‬ ‫عاتیفە و بێ هەست نییە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دەکرێت الی ئافرەت ئەمە وا نەبێت‬ ‫ئــافــرەت زیــاتــر ئــەوەنــدە تینوی‬ ‫عاتیفەیە ئەوەندە تینوی کەسێکە‬ ‫کــە خۆشەوەیستی پێبدات بۆیە‬ ‫دەکرێت پیاو زیاتر تەرکیز بخاتە‬

‫سەر ئەو خۆشەویستییە ئافرەتیش‬ ‫بە هەمان شێوە پێش هەموو شتێک‬ ‫دەبێت تێبگات لە پێداویستییەکانی‬ ‫پیاو‪.‬‬ ‫*گـــوێـــنـــەدان ب ــەه ــەسـ ـت‌و ســـۆزی‬ ‫بــەرامــبــەرەکــەمــان چ ئەنجامێکی‬ ‫دەبێت؟‬ ‫کاتێک لــەگــەڵ کەسێکدا دەژی‬ ‫دەبێت سنوورێکی بۆ جیا بکەیتەوە‬ ‫ئەمە یــەک‪ ،‬لەگەڵ هەر کەسێکدا‬ ‫بێت ئــەگــەر حیسابی مــرۆڤــی بۆ‬ ‫بکەیت کومەڵێک قوناغ دەبــڕی‪،‬‬ ‫بۆ نمونە پیاوان ئەمە گومانی تێدا‬ ‫نییە کە بەبوونەوەرێکی نزمتر لە‬ ‫ژنەکەی دەڕوانێت‪ ،‬دەکەوێتە سەر‬ ‫بەرامبەرەکە کە تا چ ئاستێک ئەمەی‬ ‫قەبووڵە یان قەبووڵی نییە‪ ،‬ئەم‬ ‫حیساب بۆ نەکردن و کۆیلەکردنەی‬ ‫پێ قەبووڵە کە نازانرێت هۆکارەکەی‬ ‫چییە‪ ،‬بــەاڵم ئـــەوەی پــێ قەبوڵ‬ ‫نییە مەسەلەکە زیاتر لێرەدایە کە‬ ‫کێشەکان لێرەوە دروست دەبێت و‬ ‫کەسی بەرامبەر ئەو سووکایەتیانەی‬ ‫پێ قەبووڵناکرێت و ناتوانێت ئەو‬ ‫گوێنەدانانە قەبوڵ بکات و زۆرجار‬ ‫لەوانەیە حاڵەتی جیابوونەوەشی‬ ‫لێبکەوێتەوە‪.‬‬ ‫*ئــــایــــا چـــــۆن پــێــداویــســتــیــیــە‬ ‫سۆزدارییەکانی یەکتری بناسرێت؟‬ ‫مــرۆڤ یــاســای نییە و کومەڵێک‬ ‫شــتــی تــایــبــەت بــەخــۆی هــەیــە و‬ ‫تاکوو لەگەڵیدا نەژی نازانیت ئایا‬ ‫پێویستی بەچییە و پێویستی‬ ‫بەچی نییە و ئایا پێویستە لە چ‬ ‫شتێکدا هاوکاری بیت یان نا‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەشێوەیەکی گشتی مرۆڤ ئەوەندە‬ ‫ڕۆشنبیری هەبیت ئەوەندە بزانێت‬ ‫کە بەرامبەرەکەی پێویستی پێیەتی‪،‬‬ ‫لە الیەنی مەعنەویی و مادییەوە‪،‬‬ ‫ئەوە زۆر گرنگە و لێرەشدا سروشتی‬ ‫مرۆڤەکانیش مەرجە بۆ بەختەوەر‬ ‫بوون‪.‬‬

‫№‬

‫پێویستە مامۆستایانى ئاینى ڕۆڵبگێڕن لە هاندانى گەنجان بۆ ئەنجامدانى پرۆسەى هاوسەرگیرى‬

‫پرۆسەیە نەکەن ئەوەش دەگڕێتەوە‬ ‫بۆ ئاستى ڕۆشنبیرى خێزانەکان لە‬ ‫کاتێکدا ئاسانکارى ناکەن بۆ ئەو‬ ‫پرۆسەیە کۆمەڵێک مەرجى قورس‬ ‫دادەنــێــن لەبەرامبەر بــە شــوودانــى‬ ‫کــچــەکــان ئـــەوەش بــە دابینکردنى‬ ‫بڕێکى زۆر لە ئاڵتون و دابینکردنى‬

‫ماڵێکى زۆر کە زۆر لە کوڕان ئەمەیان‬ ‫پێدابینناکرێت‪ ،‬گــەر تێگەشتنێک‬ ‫هەبێت بۆ ئاسانکارى لەم پرۆسەیەدا‬ ‫ئــەوا گۆڕانکارى بەسەر زیــاد بونى‬ ‫ئەنجامدانى پرۆسەى هاوسەرگیریدا‬ ‫دێت‪.‬‬

‫ئەنجامدانی پرۆسەی هاوسەرگیری‬ ‫هاندانی دەوێت‬ ‫شاخەوان والى‪ ،‬فەرمانبەر ئەنجامدانى‬ ‫ئەو پرۆسەیە زۆر هەستیارە‪ ،‬چونکە‬ ‫دوو ڕەگەزى جیاواز دەبنە هاوسەرى‬ ‫ژیانى یەکترى ئــەوەش پێویستى بە‬ ‫لێتێگەشتن هەیە بۆ ئەوەى ئایندەیان‬ ‫بەختەوەر بێت‪ ،‬بۆیە گرنگە هاندان‬ ‫هەبێت بۆ ئەو پرۆسەیە چ لە بوارى‬ ‫هۆشیارى و لە بوارى مادیدا‪ ،‬گرنگە‬ ‫مامۆستایانى ئاینى ڕۆڵبگێڕێن لە‬ ‫هاندانى گەنجان بۆ ئەنجامدانى پرۆسەى‬ ‫هاوسەرگیرى هانى دەوڵەمەندەکان و‬ ‫خێرخوازان بدات بۆ ئەوەى هاوکارى‬ ‫ئەو گەنجانە بکەن کە دەستیان کورتە‬ ‫و دەیانەوێت پرۆسەى هاوسەرگیرى‬ ‫ئەنجام بدەن بۆ ئەوەى کارئاسانیان بۆ‬ ‫بکەن‪.‬‬ ‫خێرێکى نەبڕاوەیە‬ ‫مامۆستا شاکیب‪ ،‬مامۆستاى ئاینى وتى‬ ‫مەرجی ئیسالم بۆ ئەنجامدانى پرۆسەى‬ ‫هاوسەرگیرى تەنها ئەخالق و دینە‪،‬‬ ‫ئەوە خێرێکى نەبڕاوەیە لە خێرى ئەو‬ ‫خێزانە بەشیان دەبێت‪.‬‬

‫جۆرێــک دووبــارەى بکەنــەوە لــە نــاو‬ ‫هاوڕێکانیانــدا‪.‬‬ ‫بۆیــە گرنگــە ڕاگەیاندنــەکان لەکاتــى‬ ‫بــاو کردنــەوەى زنجیــرە درامــەکان‬ ‫و فلیمــەکان تەمەنــى مرۆڤــەکان‬ ‫ڕەچــاو بکــەن و واتــە ژمــارە بخاتــە‬ ‫ســەر شاشــەکانیان و بینــەران ئــاگادار‬ ‫بکاتــەوە کــە لــەو تەمەنــەوە دەتوانــن‬ ‫تەماشــاى شاشــە بــکات‪ ،‬بــەاڵم ئەمــە‬ ‫دەگمەنــە لــە کوردســتاندا کرابێــت‬ ‫زۆربــەى ڕاگەیاندنــە بینــراوەکان بــۆ‬

‫هەمــوو تەمەنەکانــە‪.‬‬ ‫چاودێــرى‬ ‫حکومــەت‬ ‫گرنگــە‬ ‫تەلەفزیونــەکان بــکات و ڕاپرســیان‬ ‫بــۆ بــکات بــۆ ئــەوەى ڕۆڵیــان‬ ‫هەڵبســەنگێنێت لــە ڕووى ســلبى‬ ‫و ئیجابییــەوە هەروەهــا چاودێــرى‬ ‫بەرهەمــە هونەریــەکان بــکات بــۆ‬ ‫ئــەوەى لــە ڕووى دەرونى و کردارییەوە‬ ‫کاریگــەرى خــراپ دروســت نەکــەن لــە‬ ‫نــاو کۆمەڵــگا‪.‬‬ ‫گرنگــە لــە فلیمــە کوردییەکانــدا بــاس‬

‫لــە ژیانــى ڕاســتەقینەى کــوردان‬ ‫بکرێــت‪ ،‬دابــوو نەرێتــى کۆنــى کــوردان‬ ‫زینــدوو بکرێتــەوە نیشــانەى نەوەکانــى‬ ‫ئێســتا بدرێــت بــۆ ئــەوەى بزانــن‬ ‫کــە لــە ڕابــردوودا چ ڕووداوە لەگــەڵ‬ ‫ئــەوەدا الیەنــە بــاش و خراپەکانــى‬ ‫دیــارى بکــەن‪ ،‬ئــەو وشانەشــى کــە لــە‬ ‫فلیمەکانــدا بــەکار دەهێنرێت پێویســتە‬ ‫وشــەى گونجــاو بێــت و نەشــیاو نەبێــت‬ ‫بــۆ ئــەوەى کاریگــەرى خــراپ دانەنێــت‬ ‫لەســەر تاکەکانــى کۆمەڵــگا‪.‬‬

‫ئا‪ :‬سەلمان عەلى‬

‫پێکهێنانى پرۆسەى هاوسەرگیرى‬ ‫گرنگى و تایبەتمەندى خۆى هەیە لە‬ ‫ئاینە ئاسمانییەکاندا ئاینى پیرۆزى‬ ‫ئیسالمیش جەختى لەسەر گرنگى ئەو‬ ‫پرۆسەیە کــردۆتــەوە‪ .‬مامۆستایەکى‬ ‫ئاینیش ئــامــاژە بــۆ ئـــەوە دەکــات‬ ‫ئەنجامدانى ئــەو پرۆسەیە خێرێکى‬ ‫نەبڕاوەیە‪.‬‬ ‫ئەنجامدانى پرۆسەى هاوسەرگیرى‬ ‫بەستنەوەى کۆمەڵگایە بەیەکەوە‬ ‫ســامــان کــەریــم‪ ،‬خوێندکارى زانکۆ‬ ‫وتــى گرنگە ئەنجامدانى پرۆسەى‬ ‫هاوسەرگیرى الى کــوڕان و کچانى‬ ‫هەموو کۆمەڵگایەک ئەنجامدانى ئەو‬ ‫پرۆسەیە کۆمەڵگا بەیەک دەبەستێتەوە‬ ‫و ئــەوەش بەلەیەک نزیک بوونەوەى‬ ‫خێزانەکان لە یەکترى لەو ڕێگەیەوە‪،‬‬ ‫هەر بۆیە لە ئاینى پیرۆزى ئیسالمیشدا‬ ‫گرنگى تایبەتى خۆى پێدراوە پرۆسەى‬ ‫هاوسەرگیرى ئەنجامدانى ئەم پرۆسەیە‬ ‫دورکــەتــنــەوەیــە لــە گــونــاح و ڕوولــە‬ ‫چاکەیە‪ ،‬لەالیەکى تریشەوە حکومەت‬

‫گرنگى خۆى پێداوە بــەوەى گەنجان‬ ‫هان دەدات کە پرۆسەى هاوسەرگیرى‬ ‫ئەنجام بدەن ئەوەش بە دابینکردنى‬ ‫پێشینەى هاوسەرگیرى و خستە سەرى‬ ‫بڕێک پــارە بــۆ ســەر مــوچــەى ئــەوە‬ ‫کەسانەى کە فەرمانبەرى حکومەتن‪.‬‬

‫گۆڕانکارى دێت بەسەر زیادبونى‬ ‫ڕێژەى هاوسەرگیرى‬ ‫شەیما ڕەئوف‪ ،‬خوێندکارى زانکۆ وتی‪:‬‬ ‫لە کۆمەڵگاکەماندا ئاستەنگى بەردەم‬ ‫ئەو پرۆسە هەستیارە هەیە کەوا لە‬ ‫کوڕان دەکات کە وەک پێویست ڕوو لەو‬

‫№‬

‫ڕاگەیاندنە بینراوەکان بۆ هەموو تەمەنەکانە‬ ‫شاخەوان غەریب‬

‫ئــەوەى بــەدى دەکرێــت لــە فلیــم‬ ‫و درامــا کوردیــەکان و بیانییــەکان‬ ‫کۆمەڵێــک شــت بــەکار دەیەنرێــت‬ ‫لــە ووشــە و کــردار کــە کاریگــەرى‬ ‫خراپــى دەبێــت لەســەر تاکەکانــى‬ ‫کۆمەڵــگا و بــە تایبەتــى الى منــدااڵن‬

‫لەوانــەش دانانــى مەشــروبات و مــادە‬ ‫بــێ هۆشــکەرەکان و جگــەرە کێشــان‬ ‫لــە کاتــى فلیمــەکان بــە شــێوەیەک‬ ‫کــە ســەرنجى منــداڵ بــەالى خۆیــدا‬ ‫ڕادەکێشــێت یــان بەکارهێنانــى‬ ‫ووشــەى ناشــیرن و لــە شــێوەى جنێــو‬ ‫و بــەکار هێنانــى توندوتیــژى‬ ‫نازانــن بۆچــى بــەکارى دەهێنــن؟‬

‫هەروەهــا بــەکار هێنانــى ئــەو مادانــە و‬ ‫ووشــانە لــە فلیمەکانــدا کــە کاریگــەرى‬ ‫خراپیشــى هەیــە لەســەر گەنجــان‪.‬‬ ‫هەندێــک جار ڕاگەیاندنــەکان کاریگەرى‬ ‫خراپیــان هەیــە لــە پەخشــکردنى ئــەو‬ ‫بەرهەمانــەى کــە بەشــێوەیەک منــدااڵن‬ ‫تەماشــاى دەکــەن دواتــر منــدااڵن‬ ‫الســایى دەکەنــەوە هــەوڵ دەدەن بــە‬


‫| ساڵی ‪ | 32‬ژماره ‪ | 2012/06/19 | 706‬سێشەممە‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫لیۆناردۆ فەیلەسووفى سەردەمى وریابوونەوەی ڕێنیسانس‬

‫№‬

‫№‬

‫کاغه‌زێک ناتوانێت بڕیار‬ ‫له‌سه‌ر داهاتوم بدات‪.‬‬ ‫ئەدیسۆن‬

‫‪№ 6/20-5/21‬قرژاڵ‬

‫و خه‌م ناخۆم‪ ،‬چونک ‌ه تاک ‌ه‬

‫‪№ 7/20-6/21‬شێر‬

‫خوێندبێ‪ ،‬هیچ ناڕه‌حه‌ت نابم‬

‫‪№ 8/20-7/21‬فه‌ریک‬

‫ئه‌گه‌ر به‌یانی تاقیکردنه‌وه‌م هه‌بێت و نه‌شم‬

‫‪№ 9/20-8/21‬تـــه‌رازوو ‪№ 10/20-9/21‬دووپشک ‪№ 11/20-10/21‬که‌وان‬

‫بەرهەمهێنەرى فیلمى سیینەمایى‬ ‫«ئــەحــمــەد ســبــکــى» بــۆنــدێــکــى‬ ‫لەگەڵ هەریەکە لە گۆرانى بێژى‬ ‫بەناوبانگى عەرەبى «هەیفا وەهەبى‬ ‫و تامر حوسنى» ئیمزاکردووە‬ ‫بەمەبەستى بەشدارى کردنیان لە‬ ‫فیلمێکى سینەمایى تـــازەدا‪ ،‬کە‬ ‫بڕیارە لە جەژنى ڕەمەزانى داهاتوو‬ ‫پیشان بــدرێــت‪ .‬محەمەد ئەمین‬ ‫ڕازى دەستنیشانکراوە بۆ نووسینى‬ ‫سیناریۆى فیلمەکەو محەمەد سامى‬ ‫پــاش سێ ئەزموونى دەرهێنانى‬ ‫ســەرکــەوتــوو بــەکــارى دەرهێنانى‬

‫ئــەم فیلمە هەڵدەستێت‪ .‬سبکى‬ ‫لەم بــارەوە وتى «ئەو بودجەیەى‬ ‫بـــۆ بــەرهــەمــهــێــنــانــى فیلمەکە‬ ‫تەرخانکراوە لە ‪ 20‬ملیۆن جونیە‬ ‫تێپەر دەکــات‪ ،‬کە چەندین کارى‬ ‫تــازەو جیاوازى تێدایە‪ .‬هەروەها‬ ‫هۆکارى دەستنیشانکردنى هەیفاو‬ ‫تامر حوسنى بــۆ بینینى ڕوڵــى‬ ‫پاڵەوانیەتى لەم فیلمەدا‪ ،‬ئەحمەد‬ ‫وتــى‪ ،‬هــەردوو ناوبراو توانایەکى‬ ‫بەهێزیان هەیە لە بەشداریکردنى‬ ‫فیلمەکان و نمایشکردنى ئەو‬ ‫کارانەى پێیان دەسپێردرێت‪.‬‬

‫‪№ 1/20-12/21‬سه‌تڵ‬

‫هەیفا وەهەبى و تامر حوسنى پێکەوە‬ ‫بەشدارى لە فیلمێکى سینەمایدا دەکەن‬

‫ســەرفــیــدەکــات‬ ‫لە کاتى ڕوانینى بۆ‬ ‫شتێکى باو کەمترە وەک شتێکى نامۆ‬ ‫و پێشبینى نەکراو‪ .‬ئەو توێژینەوەیە‬ ‫کە گۆڤارى «نیوروسانیس» باڵوى‬ ‫کــردوەتــەوە ئــامــاژە بــەوە دەکــەن‬ ‫مۆخى مــرۆڤ پێشبینى ئەو شتانە‬ ‫دەکات کە مرۆڤ دەیبینێت‪«.‬دکتور‬ ‫ئەلیان ئیلنیک»و تیمى زانــایــان‬ ‫ئــەوەیــان سەلماندوە کــە توێژاڵى‬ ‫بینینى سەرەتایى مۆخى مرۆڤ بە‬

‫تــوێــژاڵــەش‬ ‫وزە و تواناکانى‬ ‫چــڕ کـــردووەتـــەوە بۆ‬ ‫ناسینى ئەو شتە پێشبینى نەکراوانە‬ ‫کاتێک شێوە الکێشەییەکان لە سەر‬ ‫شێوە وێنەیەکى جیاواز لە نمونە‬ ‫ئاساییەکەوە دەردەکەوێت‪ ،‬زانایان‬ ‫لــەســەر ئــەمــە دواون بـــەوەی ئەو‬ ‫ئاکامە ئەوە دەگرێتەخۆ کە بۆچى‬ ‫مرۆڤ توانایەکى کەمتر سەرفدەکات‬ ‫بۆ بینینى ئــەو شتانەى پێشبینى‬ ‫بینینیان دەکرێ��؟‬

‫‪№ 12/20-11/21‬گیسک‬

‫باڵوکراوەیەکى تازە کە کۆمپانیاى‬ ‫ماستەر کاردى جیهانى باڵویکردوتەوە‬ ‫ئاشکراى کردووە‪ ،‬کە شارى لەندەن‬ ‫لەم ساڵەدا بەهۆى خولى ئۆلۆمپیاتى‬ ‫هاوینەو مانگى یۆبێلى ئەڵماسى‬ ‫شاژن ئەلیزابێس بەهۆى ‪ 60‬ساڵەى‬ ‫هاتنە ســەر تەختى پاشایەتى‪،‬‬ ‫دەبێتە گەورەترین شارى جیهانى بۆ‬ ‫ساڵى ‪ 2012‬لە ڕووى پێشوازیکردنى‬ ‫گەشتیارانەوە‪ .‬بەپێى باڵوکەرەوەى‬ ‫ماستەر کارد مەزەندە دەکرێت شارى‬ ‫لەندەن پێشوازى لە ‪ 16,9‬ملیۆن‬ ‫گەشتیار بەهۆى گەشتى ئاسمانیەوە‬ ‫بــکــات‪ ،‬کــە لــە دواى ئــەو شــارەوە‬ ‫شارى پاریسى پایتەختى فەرەنسا‬ ‫بـــەدووەم شــار دێــت لــە پێشوازى‬ ‫کردنى گەشتیاران بۆ ئەم ساڵ کە‬ ‫بە ملیۆنێک گەشتیار لە لەندەن‬ ‫کەمترە‪ ،‬شارى نیۆیۆرکى ئەمریکیش‬

‫بە پلەى سێنزدەهەم دێت‪ ،‬بەوەى‬ ‫کە ژمارەى گەشتیارانى دەگاتە ‪7,6‬‬ ‫ملیۆن کــەس‪ .‬جێى باسە شــارى‬ ‫لەندەن بۆ دووەم ساڵ لەسەریەک‬ ‫بــەرزتــریــن ڕێـــژەى پێشوازیکردنى‬ ‫گەشتیاران لە جیهاندا تۆماردەکات‪،‬‬ ‫بەوەى کە داهاتى ئەو گەشتیارانەى‬ ‫ل ــەم ــاوەى دوو ســاڵــدا ســەردانــى‬ ‫کـــردوون گەیشتوتە ‪ 21,1‬ملیۆن‬ ‫دۆالر‪ ،‬و داهاتى شارى نیویۆرکیش‬ ‫دەگاتە ‪ 19,4‬ملیۆن دۆالر کە بە‬ ‫پلەى دووەم دێت‪ .‬هەروەها شارى‬ ‫بانکوکى پایتەختى تایلەند بە پلەى‬ ‫سێیەم هات‪ ،‬لە ڕووى پێشوازیکردنى‬ ‫گەشتیارانەوە بۆ ساڵى ‪ 2012‬بەوەى‬ ‫کە ژمــارەى گەشتیارانى گەیشتە‬ ‫‪ 12,2‬ملیۆن گەشتیار‪ ،‬بەمەش‬ ‫نــزیــکــەى ‪ 19,3‬مــلــیــۆن دۆالرى‬ ‫بەدەستهێناوە‪.‬‬

‫زانایانى ئەڵمانى دەڵێن‪ :‬مۆخى مرۆڤ‬ ‫پێشبینى هەموو ئەو شتانە دەکات‬ ‫کە چاوەکانى لە چوارچێوەیەکى باوو‬ ‫ئاساییدا دەیبینێت و مۆخ هیچ وزە و‬ ‫توانایەکى زیاتر بە شێوەیەکى کتووپڕ‬ ‫ســەرف نــاکــات مــەگــەر کاتێک کە‬ ‫چاوەکان ڕەگەزێکى پێشبینى نەکراو‬ ‫بخەنە بۆسەوە‪ .‬توێژەرانى پەیمانگاى‬ ‫«ماکس بالنک» بۆ توێژینەوەکانى‬ ‫مۆخ و درک پێکردنى مرۆیى لە‬ ‫فــرانــکــفــورت ئــامــاژە‬ ‫دەکــەن بــەوەى‬ ‫ئــەو وزە و‬ ‫توانایەى‬ ‫مـــۆخ‬

‫شێوەیەکى زۆر ئاسانتر دەرک و پەى‬ ‫بەو شتانە دەبات کە پێشبینى کردون‬ ‫وەک لەو شتانەى پێشبینى بینینیانى‬ ‫نەکردووە‪ .‬توێژینەوەکە کەسانێکى‬ ‫لە خۆ گرتووە کە تەماشاى نموونەى‬ ‫چــەنــد خاڵێک دەکـــەن کــە چەند‬ ‫شێوەیەکى درێژ و الکێشەیى سپى بە‬ ‫شێوەیەکى ڕێک و پێک لێکیان جیا‬ ‫دەکاتەوە‪ ،‬هەروەها ئامێرێکى زەنگى‬ ‫موگناتیسى کاریگەر بەکارهێنراوە‬ ‫بۆ چاودێرى چاالکى‬ ‫مــــۆخ لـــە نێو‬ ‫تـــوێـــژاڵـــى‬ ‫بینیندا‪.‬‬ ‫ئــــەو‬

‫‪№ 2/20-1/21‬نه‌هه‌نگ‬

‫*مێژونووس‬

‫ئەمساڵ لەندەن‬ ‫گەشتیارترین شارى جیهانە‬

‫مۆخ پێش چاو شتەکان دەبینێت‬

‫‪3/20-2/21‬‬

‫ئاسەوارێکى دێرینى شارى کفریە لە ناوچەى‬ ‫گــەرمــیــان‪ .‬گــەرمــیــان یــاخــود گەرمەسێر‬ ‫ناوچەیەکى فراوانە لە باشوورى کوردستان‬ ‫هەر لە چەمچەماڵ و کەرکوکەوە تاکو دەگاتە‬ ‫کفرى و کەالر سەدان گوند و ناحیەو قەزاى‬ ‫لەخۆ گرتووە شارەکانى کفرى کەالر خانەقین‬ ‫دەربەندیخان دوز شارەبان باوەنور قۆرەتوو‬ ‫مەندەلى جەلەوال قزرەبات قەرتەپە جەبارە‬ ‫سەرقەاڵ نەیجول زەنــد ئاباد گل زەنگەنە‬ ‫دەودێ کوردستان ئەمانە کەوتونەتە ڕۆژهەاڵتى‬ ‫گەرمیانەوە وە ڕووبارى سیروان ئەم بەشەى‬ ‫گەرمیان دەکــات بە دوو بــەشــەوە کەرتى‬ ‫یەکەمیان شارەکانى کەالر و کفرى و دوزو‬ ‫ڕزگارى و شارۆچکەکانى دەوربەریان دەگرێتەوە‬ ‫کەرتى دووەمیشیان خانەقین و مەندەلى و‬ ‫جەلەوال دەوروبەریانى لەخۆ گرتووە ‪ ،‬کفرى‬ ‫گرنگترین شارى گەرمیانەو پڕیەتى لە ئاسەوارى‬ ‫دێرین وەکو بیناکەى ژێرتاقەکەى کفرى ئەم‬ ‫بینایە یەکێکە لەو شوێنەوارانەى کە هونەرى‬ ‫بیناسازى ڕەســەنــى کــوردیــان پاراستەوە‪.‬‬ ‫بیناکەى ژێرتاقەکەى کفرى موڵکى ئەوڕەحمان‬ ‫بەگى کوڕى مەجیدبەگى عەبدولقادر بەگى‬ ‫بابانە‪ ،‬ئەم بینایە لە ساڵى ‪1817‬ز دروست‬ ‫کراوە وە تەمەنى لە ئێستادا ‪ 195‬ساڵە بیناکە‬ ‫لەسەر دەستى مەجید پاشاى کوڕى عەبدول‬ ‫قاددر بەگى باباندا دروست کراوە بۆ کوڕەکەى‬ ‫ئەوڕەحمان بەگ لەبەر ئەوە کفریش وەک زۆر‬ ‫شوێنى دیکەى کوردستان بندەستى تورکە‬ ‫عوسمانیەکان بووە بۆیە زۆر جێگە بە ناوى‬ ‫تورکەوە ناونراوە‪ ،‬بە نەریتى بە تورک کردنى‬ ‫ناوى شوێنەکانى کوردستان و بەم شوێنەوارە‬ ‫ئەڵێن تاق ئاڵتى واتە ژێرتاق ‪ ،‬ساڵى ‪1996‬ز‬ ‫لە تورکیاوە چەند کەسێک هاتن بۆ کفرى‬ ‫بە مەبەستى دووبــارە گۆڕینى سیماى ئەو‬ ‫تاقەو کردنەوەى بە تورکستان‪ ،‬ئەم شاندەى‬ ‫تورک بە هاوکارى بەرەى تورکمانى هاتبوون‬ ‫و مەبەستیان بە تــورک کردنى شوێنەوارە‬ ‫کۆنەکانى شارى کفرى بوو‪ .‬نەسرین خانى کچى‬ ‫عەبدول قادر بەگى بابان کە وارسی شەرعى ئەم‬ ‫خانوەیەو خاوەنى یەکەمیشى هاوسەرەکەى‬ ‫مامۆستا ڕامز باجەالنە نەسرین خان لە وەاڵمدا‬ ‫ووتویەتى هەموو تورکیام لەسەر تاپۆ بکەن‬ ‫ئامادەنیم بەردێکى ئەو خانووەیان پێبفرۆشم‪،‬‬ ‫چونکە ئێمەى بابان زیاتر لەهەموو کەسێک‬ ‫تورک ئەناسین و چەند میرنشینى کوردى‬ ‫وەکو میرنشینى بابان بەدەستى تورک لەناو‬ ‫بــراون‪ .‬کاتێک کورد ‪ 195‬ساڵ لەمەو پێش‬ ‫خاوەنى بیرۆکەى کــوردەوارى ئاوا ڕەسەن و‬ ‫پێشکەوتوو بووە لەو سەردەمەدا داگیرکەرانى‬ ‫کوردستان لەژێر دەواردا لە بیاباندا دەژیان‬ ‫بۆیە نــۆژەن کردنەوەى ئەم بینایە لەالیەن‬ ‫کـــوردەوە ئەرکێکى هەنوکەى نیشتمانیە‬ ‫لەبەر ئەوەى کەلەپورەکانى کورد گەورەترین‬ ‫چەکە بۆ ئەمڕۆى خەباتى بەرامبەر بەوانەى‬ ‫بەکەم سەیرى کورد و مێژووەکەى دەکەن‬ ‫ئەم خانووە لە گەڕەکى ئیسماعیل بەگەوە لە‬ ‫باکورى شارى کفرى ژمارى زنجیرەى ‪33‬یە لە‬ ‫کەرتى ‪ 16‬کفرى ڕووبەرى خانوەکە ‪1000‬مەترى‬ ‫چوارگۆشەیەو جێگەى تایبەتى لەسەرەوە بۆ‬ ‫دروست کراوە پێی ئەڵێن شانشین هەروەک‬ ‫شانشینەکەى خانوەکەى خانمى وەسمان‬ ‫پادشاى جاف لە هەڵبجەى شەهید‪ .‬شانشین‬ ‫بە واتاى شوێنى دانیشتنى شا یاخود میر‪ ،‬ئەم‬ ‫ووشەیە کوردیەو عەرەبەکان بەنەریتى تەعریب‬ ‫و تەعریبکارى وشەکانیشیان گۆڕیوەو بە‬ ‫شانشین ئەڵێن شناشیل بۆیە عەرەبەکان لەزۆر‬ ‫شوێنى عەرەبستان ئەم شناشیلەیان دروست‬ ‫کردووە‪ .‬شانشینەکەى خانووەکەى ژێرتاقەکەى‬ ‫کفرى لەسەر شەش پایەى لە گەچ دروست‬ ‫کراو وەستاوەو بەو شێوەیەى کە لە کفرى پێی‬ ‫ئەڵێن کەمەر وە لە کاتى خۆیدا هەموو ئەو‬ ‫کاروانانەى لە باکورەوە دەهاتنە کفرى بەژێر‬ ‫ئەم تاقەدا دەهاتنە ناو شارەکەو پێیان دەوت‬ ‫دەرگاى سلێمانى تاکو ئێستاش لەالى پیاوە‬ ‫بەسااڵچووەکانى کفرى هەر بە قاپی سلێمانى‬ ‫ناودەبرێت‪ ،‬بــەردەوام چاو قاوەو ئاوى سارد‬ ‫دەدرا بە کاروان چیەکان لەسەر ئەرکى عەبدول‬ ‫ڕەحمان بەگ و عەبدول قــادر بەگى بابان‬ ‫وەکو پێشوازیەک لەو میوانانەو ئاسەوارى ئەو‬ ‫چاخانەوە وقاوە خانەیە تاکو ئێستاش ماوە‬ ‫تاکو ساڵى ‪1970‬ز لە شارى کفریدا وا باوبووە‬ ‫هەر بوکێک بگواسترایەتەوە دەبوایە بەژێر ئەو‬ ‫تاقەدا بڕوات بە مەبەستى ئەوەى یەکەم زگى‬ ‫کوڕ بێت ئێستاش ئاسەوارى ئەو خانوە ماوەو‬ ‫پێویستە نۆژەن بکرێتەوە‪.‬‬

‫‪№ 5/20-4/21‬دووانە‬

‫بیناى ژێر تاقەکەى کفرى‬

‫‪№ 4/20-3/21‬گــــا‬

‫لەیالن*‬

‫لیۆناردۆ داڤنشی هونەرمەند و زاناو ساڵى ‪ 1500‬دا گەڕایەوە بۆ فلۆرینسا کاتیشدا تایبەتیە جوانییە بێوێنەکەى‬ ‫ئەندازیار و داهێنەر و پەیکەر تاشى وە تابلۆى مۆنالیزا «جۆکەندە» ى دەبەخشێت بەڕادەیەک زەردەخەنەى‬ ‫ئیتالیا بلیمەت و ڕابەر و فەیلەسووفى کێشا لە ساڵى ‪ 1503‬کە یەکێکە مۆنالیزا ئەوساش و ئێستاش مایەى‬ ‫سەردەمى وریابوونەوە «ڕێنیسانس»‬ ‫ى ئیتالیا و ئەوروپایە لە شارى‬ ‫«فینشى» سەر بە فلۆرەنساى ئیتالیا‬ ‫لەدایکبووە لەهەموو مەیدانەکانى‬ ‫هــوونــەر و زانــســتــدا بلیمەت و‬ ‫داهێنەرى سەردەمى ڕێنیسانس‬ ‫بــووە تــاوەکــو ئــەو ڕۆژەى‬ ‫مــردیــش بــــڕواى وابـــوو‬ ‫کــە هــونــەر و زانــســت‬ ‫پــەیــوەنــدن بەیەکەوە‬ ‫هەرگیز لێک ناپچڕێن‪.‬‬ ‫لەالى «فیرۆشیۆ» لە‬ ‫فلۆرینسا لە ‪1466‬ز‬ ‫خوێندویەتى‪ ،‬لە ساڵى‬ ‫‪1482‬ز چووە بۆ میالنۆ‬ ‫و ب ــوو بــە وێنەکێشى‬ ‫کۆشکى «لۆدڤیگۆ سفۆرزا»‬ ‫لــەو مـــاوەیـــەدا کتێبەکەى‬ ‫لــەبــارەى وێنەکێشانەوە تــەواو‬ ‫کــرد‪ ،‬دواى ئــەوە دەستى کــرد بە‬ ‫نوسینى بیرەوەریەکانى کە بریتى‬ ‫بوو لە باسى هایدرۆلیک و میکانیک‬ ‫و نوشدارى و جیۆلۆجیا و ڕووەک‬ ‫هــەر لــەو مـــاوەیـــەدا دوو تابلۆى لە تابلۆ بەناوبانگەکانى جیهان بەهۆى مشت و مڕ و لێکۆڵینەوەى هونەرمەندە‬ ‫«کیژۆڵە» و «بەرد» ى وێنە کێشا نیگار و زەردەخەنە تەماویەکەى ئەو نیگار کێشەکانە‪ .‬جگە لەو تابلۆیە‬ ‫لەگەڵ تابلۆى «دوا شــێــوان» لە ئافرەتەوە مەودایەکى هونەرى لەهەمان گەلێ تابلۆى ترى بەناوبانگى هەیە‬

‫لەوانە «مەریەم و گوڵ» و گەلێکى ترى‬ ‫بەناوبانگ کە لە مۆزەخانە جیهانیەکاندا‬ ‫پــارێــزراون‪ .‬داهێنانەکانى لیۆناردۆ‬ ‫دەچنەوە سەر شارەزاییەکى قوڵ و‬ ‫شۆڕبونەوەى بە ناخى دەروونى کەسانى‬ ‫ناو تابلۆکانیا و چۆنیەتى هەڵبژاردنى‬ ‫ڕەنگ و گونجاندنى لەتەک ناوەڕۆکى‬ ‫بەرهەمەکانیا‪ ،‬شارەزایەکى باشى‬ ‫زانستى و مرۆڤایەتى لە بیرکارى‬ ‫و ڕووەک ناسى و میکانیک و‬ ‫فیزیک و ئەستێرە ناسى و‬ ‫جیۆلۆجیا و ئەناتۆمیا و‬ ‫فسیۆلۆجیاى ئادەمیزاد‬ ‫و ئــــاژەڵ و هــونــەرە‬ ‫ســەربــازیــەکــانــدا جگە‬ ‫لەوەى بایەخێکى زۆرى‬ ‫داوە بــە کــاردانــەوە و‬ ‫هاوکێشە و بەربونەوەى‬ ‫تەنەکان و شێوەى بەرگرى‬ ‫تــەنــە جـــۆراوجـــۆرەکـــان‪.‬‬ ‫پــرۆژەى بۆ شارێکى نمونەیى‬ ‫دانــاوە چەند نەخشەو پالنێکى‬ ‫نوێى بۆ هونەرى بیناکارى ئامادە کردوە‬ ‫نەخشەى بۆ ئامێرى تازە داناوە وەک‬ ‫ئامێرى چنین و شیکردنەوەى لۆکە و‬ ‫مشت و ماڵکردنى شوشە و دارتاشى و‬ ‫هەڵکەندنى جۆگا هەروەها نەشتەرگەرى‬ ‫لەشى ئادەمیزاد و ئاژەڵیش‪ .‬لە ساڵى‬ ‫‪1519‬ز کۆچى دوایى کردوە‪.‬‬

‫№کــاوڕ‬

‫‪10‬‬

‫هەمەڕەنگ‬ ‫وریــابــە ئەکەویتە‬ ‫هــەڵــەوەو نیگەران‬ ‫بەتایبەت‬ ‫ئەبیت‬ ‫لەبوارى سۆزداریدا‬ ‫بەرنامە بۆ رۆژانــى‬ ‫داهــاتــوو دائەنێیت‌و خزمەتێکى‬ ‫دەوروبـــەر ئەکەیت‪ ،‬ئــەم ماوەیە‬ ‫ئاماژەى کاروبارى دارایى تێدایەو‬ ‫دەسکەوتى باشت دەبێت‪.‬‬ ‫کەشەکە دەگۆڕێت‌و‬ ‫ئــەحــەوێــیــتــەوە‪،‬‬ ‫لـــەوانـــەشـــە بیر‬ ‫لـــە ســەفــەرێــک‬ ‫بکەیتە��ەو هەندێک‬ ‫گۆڕانکارى باشیشى تیایە‪ ،‬هەواڵى‬ ‫خۆشى کارێکت پێئەگات‌و توانایەکى‬ ‫باشى کارکردنت دەبێت‪.‬‬ ‫پە یو ە ند ییە کا نت‬ ‫پتەو دەبن‌و لەوانەیە‬ ‫کەسێک سەرنجت‬ ‫راکێشێت‪ ،‬ماوەیەکى‬ ‫زۆر تایبەتە بەهەموو‬ ‫خۆشیێکتەوەو دواى خۆشەویستى‬ ‫دەکەویت‪ ،‬لەوانەیە حەوسەڵەت‬ ‫تێکچێت‌و سەرگەرمى کێشەیەکى‬ ‫خێزانى یان سۆزدارى ببیت‪.‬‬ ‫ئـــاڵـــۆزیـــیـــەکـــان‬ ‫خـــاو دەبــێــتــەوەو‬ ‫کــەســێــکــى نزیک‬ ‫شادمانت دەکــات‌و‬ ‫پــەیــوەنــدیــیــەک‬ ‫تووشى پەشۆکانت دەکــات‪ ،‬ئەم‬ ‫ماوەیە ئەرکەکانى خێزان‌و پیشەکەت‬ ‫بەریەک ئەکەون‌و هەستت ناسک‌و‬ ‫رۆمانسییانە دەبیت‪.‬‬ ‫خــۆت ئامادەکە بۆ‬ ‫رۆمــانــســیــەتــێــکــى‬ ‫گــەرم‪ ،‬بــەاڵم ئاگات‬ ‫لەناو بانگت بێت‌و‬ ‫بەرژەوەندییەکانت‬ ‫بپارێزە کارێکى نــوێ دەکەیت‬ ‫رۆمانسییەتى تیایەو گونجاوە‪،‬‬ ‫پێویستە متمانە بەهەندێک کەس‬ ‫نەکەیت‪.‬‬ ‫دەتوانیت بە قووڵى‬ ‫بــیــر بــکــەیــتــەوەو‬ ‫بــەرپــرســیــارێــتــى‬ ‫هــەنــدێــک دۆخــى‬ ‫پیشەیى هەڵگریت‪،‬‬ ‫ئــەم مــاوەیــە ئاگات لە هەستى‬ ‫بەرامبەر‌و لە تەندروستى خۆت بێت‌و‬ ‫گۆڕانکارییەکى تیایە لە بەرژەوەندى‬ ‫تۆیە‪.‬‬ ‫زیاتر سەرنج راکێش‬ ‫دەبــــیــــت‪ ،‬بـــەاڵم‬ ‫نــاچــاریــت بــایــەخ‬ ‫بدەیت بە بارێکى‬ ‫دارایـــــى بــەپــەلــە‪،‬‬ ‫بەدرێژایى ئەم هەفتەیە ئاماژەى‬ ‫قەیرانێکى تیایە‪ ،‬کەلەوانەیە ببێتە‬ ‫هۆى رووداو و توڕەیى‌و دوژمنایەتى‪،‬‬ ‫بۆیە دەبێت بەئاگاو ئارام بیت‪.‬‬ ‫ئـــــامـــــادەیـــــى‌و‬ ‫ئەفسوونت زیاتر‬ ‫دەبـــێـــت‌و رەوتـــى‬ ‫رووداوەکـــــــــــــان‬ ‫ئەتحەوێننەوە‪ ،‬ئەم‬ ‫ماوەیە دەستباڵوى مەکە‪ ،‬هەواڵێکى‬ ‫خــۆش دەبیستیت‌و بــوارێــک بۆ‬ ‫هــاوســەر‪ ،‬یــان ئــەویــنــدارەکــەت‬ ‫بهێڵەرەوەو متمانەى پێببەخشە‪.‬‬ ‫خــــــــــــــــــــۆت‬ ‫لەرووبەڕووبوونەوە‬ ‫بەدوور بگرە‪ ،‬لەوانەیە‬ ‫لەگەڵ بەرامبەرەکەتدا‬ ‫رووبــەڕووبــبــیــتــەوەو‬ ‫نەرمى‌و دیپلۆماسییەت هەڵبژێرەو‬ ‫رووبـــەڕووى کەس مــەبــەرەوە‪ ،‬ئەم‬ ‫ماوەیە بایەخ بەدۆخى پیشەیى‬ ‫دەدەیت‪.‬‬ ‫ســــەرگــــەرمــــى‬ ‫بــەدیــهــێــنــانــى‬ ‫بەرژەوەندییەکانت‬ ‫دەبیت‌و ئامانجێک‬ ‫شادمانت دەکات ئەم‬ ‫ماوەیە خۆت دوورەپەرێز بگرەو خۆت‬ ‫تووشى لێپرسینەوە مەکە‪ ،‬شتەکان‬ ‫بــەســادەیــى وەرگــــرەو بەنەرمى‬ ‫سەیرى پێشهاتەکانت بکە‪.‬‬ ‫ئاگاداربە لەکێشەى‬ ‫خێزانى‌و خوێندن‌و‬ ‫لەسەفەرێک‬ ‫بیر‬ ‫ئەکەیتەوە‪ ،‬هەواڵى‬ ‫خۆشى پرۆژەیەکت‬ ‫پێدەگات دەتوانیت بەربەستەکان‬ ‫تێپەڕێنیت‪ ،‬لەوانەیە نهێنییەکى‬ ‫کۆنت بۆ ئاشکرابێت‪.‬‬ ‫کــەمــێــک ورەت‬ ‫دائـــەبـــەزێ‌و خۆت‬ ‫بگرەو بەنەرمى رەفتار‬ ‫بــکــە‪ ،‬بەتایبەتى‬ ‫لەبەرامبەر بابەتێکى‬ ‫پیشەیى لەناکاو یارمەتى کەسێکى‬ ‫بەتەمەن دەدەیـــت‌و هــاوســۆزى‬ ‫مەسەلەیەک ئەبیت‌و هەست بە‬ ‫شادمانى دەکەیت‪.‬‬


‫وەرزش‬

‫سێشەممە | ‪ | 2012/06/19‬ژماره ‪ | 706‬ساڵی ‪| 32‬‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫گەنجەکێ دهوکێ رابویە بڤەکرنا قوتابخانەکا تەپا پێ ل پارێزگەها دهوکێ‬ ‫ئەڤە بو ماوێ شەش مەهانە ئەڤ‬ ‫قوتابخانە ڤەکرى وبێ چ الیەنێت‬ ‫حکومى و ئەهلى هاریکاریا وى بکەن‬ ‫(کاروان) ماموستایى ڤێ قوتابخانێ‬ ‫یەبو مە گوت ئەس کاروان کارێ من‬ ‫پولیسە و ئەس مووچێ خو یێ‬ ‫هەیڤانە ل ڤان زاروکا د دمەزخم و‬ ‫حەتا نوکە چ یانەیا جهەک نە دایەف‬ ‫مە بو مەشق و راهێنانا و چ کەس و‬ ‫الیەنا هاریکاریا مە نەکریە ئەم داخاز‬ ‫دکەین ژ حکومەتا هەرێمێ کەین‬ ‫هاریکاریا مە بکەن بو جهێ و هاتن‬ ‫و چونا مە و جلو بەرکا ‪ ,‬ماموستایێ‬ ‫پەیمانگەها وەرزشى لدهوکێ بو مە‬ ‫کوت ئەس د خزمەتا وان دامــە و‬ ‫بهێنە هوال مە و راهێنانا لێ بکەن‬ ‫ماموستا محمد صالح رێڤەبەرێ‬ ‫پەیمانگەها وەرزشى کارگێریا یانا‬ ‫دهوک بو مە کوت ئەم هەر ژ نوکە‬ ‫دێ دەست پێ کەین جلو بەرکێت‬ ‫وان جارە سەر بکەین و هاریکاریا‬ ‫وان بکەین چنکو ئەڤە پاشەروژا‬ ‫مەنە و مفایێ مەنە‪.‬‬ ‫№‬

‫پێنجشەممە هەولێر میواندارى شەرگات ئەکات‬

‫‪11‬‬

‫یاریزانێکی یانەی شێروانە لەئاوی سیرواندا دەخنکێت‬ ‫هەڵۆ محەمەد‬

‫مــاوەى چەند ڕۆژێکە یاریزانێکى‬ ‫هێڵى بەرگرى یانەى وەرزشى شێروانە‬ ‫لەکەالر بەناوى (ئاراس ئەحمەد) دوای‬ ‫ئەوەى بەمەبەستى مەلە کردن لەگەڵ‬ ‫چەند هاورێیەکیدا دەچنە سەر ڕوبارى‬ ‫سیروان و دەخنکێت‪ ،‬بەاڵم تاوەکوو‬ ‫ئێستا تەرمەکەى نــەدۆزراوەتــەوە‬ ‫تیمەکانى فریاکەوتن هاوکات تەواوى‬ ‫هاوڕێوو دۆستانى بەدویدا دەگڕێن‪،‬‬ ‫بــەاڵم تــاوەکــوو ئێستا بێسودبووە‬ ‫هاوکات وا بڕیاربوو کەتەواوى دەستەى‬ ‫کارگێڕى یانەى شێروانە بەبۆنەى‬ ‫مانەوەیان لەخولى نایابى یانەکانى‬ ‫کوردستان گەشتێک بۆماوەى ‪10‬‬ ‫ڕۆژ بۆ واڵتى تورکیا ڕێکبخەن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەهۆى ئەو ڕوداوەوە دەستەى کارگێڕى‬ ‫یانەکە بڕیاریاندا ئەوگەشتەش دوابخەن‬ ‫بۆکاتێکى نادیار‪.‬‬

‫دواى ئەڵمانیا پورتوگالیش سەرکەوت بۆ قۆناغى هەشتەمى یۆرۆى‪2012‬‬ ‫یــانــەى تۆتنهام ڕافایێل ڤــان دێر‬ ‫ڤارت لە خولەکى ‪ ١١‬تۆمارکرا‪ .‬بەم‬ ‫سەرکەوتنەش هەڵبژاردەى ئەڵمانیا‬ ‫کــۆى خاڵەکانى بــەرزکــردەوە بۆ ‪٩‬‬ ‫خاڵ لە پلەى یەکەمى ڕیزبەندى و‬ ‫هەڵبژاردەى پرتوگال کۆى خاڵەکانى‬ ‫بــەرزکــردەوە بــۆ ‪ ٦‬خــاڵ لــە پلەى‬ ‫دووەمــى ڕیزبەندى گرووپى سێیەم‬ ‫و هــەردوو هەڵبژاردە سەرکەوتن بۆ‬ ‫قۆناغى هەشتەمى جامى نەتەوەکانى‬ ‫ئەوروپا‪.‬‬

‫لە یاریگاى ئەربنا هەردوو هەڵبژاردەى‬ ‫ئەڵمانیا و هەڵبژاردەى دانیمارک‬ ‫ڕووبــــەڕووى یەکتربوونەوە‪ ،‬تیادا‬ ‫هەڵبژاردەى ئەڵمانیا بە دوو گۆڵ‬ ‫بــەرامــبــەر یــەک گــۆڵ سەرکەوتنى‬ ‫بەدەست هێنا‪ .‬گۆڵەکانى ئەڵمانیا لە‬ ‫ڕێگاى یاریزانان لۆکاس بۆدۆلۆسکى‪،‬‬ ‫الرس بیندەر لە خولەکەکانى ‪٨٠ ، ١٩‬‬ ‫تۆمارکرا ‪ ،‬گۆڵى دانیمارک لە ڕێگاى‬ ‫یاریزان مایکل کرۆن دیلى لە خولەکى‬ ‫‪ ٢٤‬تۆمارکرا‪ .‬لە یاریگاى متالیست‬ ‫هـــەردوو هــەڵــبــژاردەى پــرتــوگــال و‬ ‫هــەڵــبــژاردەى هۆڵەندا ڕووبـــەڕووى‬ ‫یەکتربوونەوە‪ ،‬تیادا هەڵبژاردەى‬ ‫پرتوگال بە دوو گۆڵى بێ بەرامبەر‬ ‫سەرکەوتنى بەدەست هێنا‪ .‬هەردوو‬ ‫گۆڵى پرتوگال لە ڕێگاى یاریزانى‬ ‫یانەى ڕیاڵ مەدرید کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ‬ ‫لە خولەکەکانى ‪ ٧٤ ، ٢٨‬تۆمارکرا‬ ‫‪ ،‬گۆڵى هۆڵەندا لە ڕێگاى یاریزانى‬ ‫№‬

‫لە چوارچێوەى یارییەکانى خولى‬ ‫بـــژاردەى عــێــراق بــۆ تۆپى پێی‪،‬‬ ‫ڕۆژى پێنجشەممە کاتژمێر ‪٦‬ى‬ ‫ئێوارە لە یاریگەى نێودەوڵەتى‬ ‫شەهید فرەنسۆ هەریرى لە شارى‬ ‫هەولێر یانەى هەولێر میواندارى‬

‫یــانــەى شــەرگــات دەکــــات‪ .‬ئەم‬ ‫یارییە هەریەکە لە ناوبژیوانان‬ ‫حوسێن ساڵح ناوبژیوانى ناوەڕاست‬ ‫و نــەجــاح ڕەحــیــم یـــاریـــدەدەرى‬ ‫یەکەم و عەبدولڕەحیم عەبدولستار‬ ‫یاریدەدەرى دووەم و شاکر سوبحى‬

‫ناوبژیوانى چوارەم و شەهاب جەبار‬ ‫سەرپەرشتیارى یارییەکەیە‪ .‬لەم‬ ‫یارییە هەر سێ یاریزانى هەڵبژاردەى‬ ‫عێراق ئەحمەد ئیبراهیم و لوئەى‬ ‫ســەاڵح و مەهدى کەریم دەتوانن‬ ‫بەشدارى بکەن‪.‬‬

‫№‬

‫وەفدى هەڵبژاردەى ڕووسیا پاش کرانە دەرەوەیان لە یۆرۆ‬ ‫بەرەو ڕووسیا بەڕێکەوتنەوە‬

‫ڕیاڵ مەدرید ‪ 30‬ملیۆن یۆرۆى بۆ کڕینى سێلڤا‬ ‫ئامادە کردووە‬

‫یانەى ڕیاڵ مەدریدى ئیسپانى بڕى ‪٣٠‬‬ ‫ملیۆن یۆرۆ بۆ یاریزانى هەڵبژاردەى‬ ‫ئیسپانیا دیڤد سێلڤا ئامادەکردووە‪.‬‬ ‫مــاڵــپــەرى دیــلــى مــێــل‪-‬ى بەریتانى‬ ‫بــاویــکــردۆتــەوە‪ ،‬کــەوا یانەى ڕیاڵ‬ ‫مــەدریــدى ئیسپانى بــڕى ‪ ٣٠‬ملیۆن‬ ‫یــۆرۆ بۆ یاریزانى هێڵى ناوەڕاستى‬ ‫هــەڵــبــژاردەى ئیسپانیا و یانەى‬ ‫مانچستەرسیتى ئینگلیزى دیڤد سێلڤا‬ ‫ئامادەکردووە‪ .‬یاریزانى دیڤد سێلڤا کە‬ ‫ناسراوە بە میسى ئیسپانیا لە وەرزى‬ ‫ڕابردوو بە بڕى ‪ ٢٨‬ملیۆن یۆرۆ لە ڕیز‬ ‫یانەى ڤالێنسیاى ئیسپانى چووە ڕیزی‬ ‫یانەى مانچستەرسیتى ئینگلیزی‪.‬‬

‫№‬

‫پێدەچێت واڵکۆت بەرامبەر ئۆکرانیا یاری نەکات‬

‫وەفــدى هەڵبژاردەی ڕووسیا پاش‬ ‫کرانە دەرەوەی لەیۆرۆى ‪2012‬دا‬ ‫بــــەرەو واڵتــەکــەیــان گـــەڕانـــەوەو‬ ‫فڕۆکەخانەی وارســۆى پۆڵەندایان‬ ‫بەجێهێشت‪ .‬پێشبینى دەکـــرا‬ ‫هەڵبژاردەی ڕووسیا یەکێک بێت‬ ‫لەو هەڵبژاردانەی سەرکەوتنى بۆ‬

‫قۆناغى هەشت تیپى مسۆگەرکردبێت‬ ‫بەتایبەتى پــاش ئــەوەی لەیەکەم‬ ‫یـــاریـــدا بــەئــاســتــێــکــى بــــەرزەوە‬ ‫دەرکــەوت و بەچوار گۆڵ بەرامبەر‬ ‫بەگۆڵێک لەچیکى بــردەوە‪ .‬بەاڵم‬ ‫بەپێچەوانەوەو ئــەوەی پێشبینى‬ ‫نەدەکرا ڕویــداو‪ ،‬ڕووسیەکان پاش‬

‫یەکسانبونیان لــەگــەڵ پۆڵەندا‪،‬‬ ‫دواتر بەهەڵبژاردەی یۆنان دۆڕان‪.‬‬ ‫ئەو دۆڕاندنە هەڵبژاردەی ڕووسیاى‬ ‫لەیۆرۆى ‪ 2012‬کردە دەرەوەو وەفدى‬ ‫هەڵبژاردەی ڕووسیا لەفڕۆکەخانەی‬ ‫وارسۆى پایتەختى پۆڵەنداوە بەرەو‬ ‫ڕووسیا گەڕایەوە‪.‬‬

‫تیو واڵکۆتى یاریزانى هەڵبژاردەی‬ ‫ئینگلتەرا توشى پێکان بوو و ئەگەر‬ ‫زۆرە بەرامبەر ئۆکرانیا نەتوانێت‬ ‫یاریى بکات‪ .‬ڕۆى هۆدسۆنى ڕاهێنەرى‬ ‫هەڵبژاردەی ئینگلتەرا لەکۆنفرانسێکى‬ ‫ڕۆژنــامــەنــوســیــدا جەختى لەڕاستى‬ ‫هەواڵەکە کــردەوەو دوپاتیکردەوە کە‬ ‫تیو واڵکۆت توشى کەشەنگ بوون بوەو‬ ‫ئەگەر زۆرە بەهۆى پێکانەوە نەتوانێت‬ ‫بەشدارى سێیەم یاریى هەڵبژاردەی‬ ‫ئینگلتەرا بەرامبەر ئۆکرانیا بکات‪.‬‬ ‫ڕۆى هۆدسۆن داوای لەپزیشکەکانى‬ ‫هەڵبژاردەکەى کرد بەزوترین کات تیو‬ ‫واڵکۆت بۆ سێیەم یاریى چاکبکەنەوە‬ ‫گەر بۆ یەک تایمیش بێت‪ .‬تیو واڵکۆت‬ ‫لەو دوو یاریەی ڕابردووی هەڵبژاردەی‬ ‫ئینگلتەرا ئاستێکى زۆر بەرزى پێشکەش‬ ‫کـــردوەو گۆڵێکى بــۆ هــەڵــبــژاردەی‬ ‫ئینگلتەرا تۆمارکردوەو گۆڵێکیشى بۆ‬ ‫یاریزانەکانى هاوڕێى دروستکردوە‪.‬‬


‫№ خاوەنی ئیمتیاز‬

‫عەبدوڵـاڵ حاجی مەحمود‬

‫№ سەرنووسەر‬

‫№ جێگری سەرنووسەر‬

‫پشدەر بابەکر‬

‫عومەر غواڵمی‬

‫‪0748 010 8289‬‬

‫№ دیزاین‬

‫‪RebaziAzadi@Gmail.com‬‬

‫‪www.JamawarNews.com‬‬

‫ناونیشان‪ :‬هەرێمی کوردستان سلێمانی ‪ -‬گردی ریعایه ‪ -‬گەڕەکی ‪ - 115‬کۆاڵنی ‪ - 7‬دەرگای ‪6‬‬

‫سەعید ئەحمەد‬

‫یەکەم ژمارەی ئەم ڕۆژنامەیە لە (‪ )1981/5/25‬بە ناوی (رێگای ئازادی)یەوە دەرچووە‬ ‫«نرخ‪ 500 :‬دینار»‬

‫ڕێکان محەمەد‪ ،‬شاعیر‪:‬‬

‫یەکەم جار بە فرمێسکەوە وشەکانم نووسییەوە‬ ‫دیمانە‪~ :‬‬

‫ڕێکان محەمەد ناسراو بە ڕاز‪ ،‬لە‬ ‫دایکبووی ‪ 1992‬شاری سلێمانیە‪،‬‬ ‫ناوبراو تا ساڵى ‪ 2009‬نوسینەکانی‬ ‫لە ژێر دۆشەک و لە سوچوو ئەمال‬ ‫و ئەوالدا بووە‪ ،‬بەاڵم لە دواى ساڵى‬ ‫‪ 2009‬بە هۆى مەرگى ئەزیزێکیەوە‬ ‫وایلێهاتووە هەنگاوێک بنێت و‬ ‫بە جورئەتەوە بچێتە ناو کۆڕ و‬ ‫سیمینار و هەوڵ بدات بۆ بە چاپ‬ ‫گەیاندنى بەرهەمەکانی‪ .‬ڕاز لە‬ ‫‪ 2006‬تاکوو ‪ 2012‬چەندها کۆڕی‬ ‫شیعریی کردووە‪ ،‬خاوەنی سیدیەکی‬ ‫چاپکراوە کە ساڵی ‪ 2010‬باڵوی‬ ‫کردۆتەوە تا ئێستاش دیوانی نەبووە‬ ‫وەکوو کتێب‪ .‬شیعرەکانی مامۆستا‬ ‫گۆران‪ ،‬نالی کاریگەری لەسەر ڕێکان‬ ‫محەمەد هەبووە‪ .‬وەکــوو خۆیشی‬ ‫دەڵێت‪ :‬من عاشقم و تا مردنیش‬ ‫عاشق دەبم‪ ،‬بەاڵم ئەو عەشقەی من‬ ‫دەمەوێت نەمدۆزیوەتەوە و پێشی‬ ‫نەگەیشتووم‪.‬‬ ‫شیعرم بۆ کەسێکی تایبەت‬ ‫نووسیوە‬ ‫خــۆی شیعر لــە کاتێکدا دەســت‬ ‫پێدەکات کە دابـــڕان و گریان و‬ ‫فرمێسک هەبێت‪ ،‬چونکە هەموو‬ ‫شاعیرەکان و ئەوەی نووسیبێتی‬ ‫هــەمــووی بــە گــریــانــەوە دەستی‬ ‫پــێــکــردووە‪ .‬منیش یەکێکم لەو‬

‫چاالکییەکەم کردووە‬ ‫شــاعــیــرانــەی کــە یــەکــەم جــار بە‬ ‫فرمێسک وشــەکــانــم نــووســیــوە و من بەڕێوەبەری ناوەندی ئاوێزەم لە‬ ‫شیعریشم بــۆ کەسێکی تایبەت کوردستان کە کار بۆ حەز و توانا و‬ ‫خولیاکانی ئافرەتان دەکات وەکوو‬ ‫نووسیوە‪.‬‬ ‫بەرپرسیارێتی ناوەندی ئاوێزەش‬ ‫لەسەر ئەرکی خۆم چەند‬

‫نەرمین قادر‪ ،‬بەشداریى لەفیلمى «ئافرەتى ژیانم» دەکات‬ ‫ژنە ئەکتەرى کورد‪ ،‬نەرمین قادر‪،‬‬ ‫بەشداریى لەفیلمى «ئافرەتى‬ ‫ژیــانــم» دەکـــات کــە لەسینارۆو‬ ‫دەرهێنانى «ئەنتۆنى دانچیڤ»ە‪،‬‬ ‫نـــاوبـــراو وتـــى «بـــڕیـــارم داوە‬ ‫لەمەودوا بگەڕێمەوە ناو دونیاى‬ ‫فیلم‌و درامــــا»‪ .‬لــەبــارەى ئەو‬ ‫فیلمەوە‪ ،‬هونەرمەند نەرمین قادر‪،‬‬ ‫وتــى «فیلمەکە باسى عەشقى‬ ‫ژنێک دەکــات لەباکگراوندێکى‬ ‫ســیــاســیــدا‪ ،‬چــونــکــە چیرۆکى‬ ‫فیلمەکە دەگەڕێتەوە بۆ شۆڕشى‬ ‫ئەیلول»‪ .‬سەبارەت بە ڕۆڵى ئەو‬ ‫ئەکتەرە‪ ،‬نەرمین دەڵێت «من لەو‬ ‫فیلمەدا دەورى ژنێکى شۆرشگێڕ‬ ‫دەبینم کە نەهامەتیەکى زۆرى‬ ‫بەسەردادێت‪ ،‬لەهەمان کاتیشدا‬ ‫مامانم‪ ،‬هەروەها کوڕکێشم دەبێت‬ ‫لەسەربێشکە ژنى لێمارە دەکەن‌و‬ ‫توشى مەینەتیەکى زۆر دەبێت تا‬

‫واى لێدێت ڕودەکاتە ئەوروپا»‪.‬‬ ‫نــاوبــراو ئــامــاژە بــەوەشــدەکــات‪،‬‬ ‫بەشێکى فیلمەکە لــەنــاو قەاڵ‬ ‫وێنەگیراوەو بەشێکى لەواڵتانى‬ ‫دەرەوە‪ .‬بڕیارە فیلمى «ئافرەتى‬

‫ژیانم» لەسەرەتاى ساڵى داهاتو‬ ‫نمایشبکرێت‪ ،‬فیلمەکەش لەالیەن‬ ‫کــۆمــپــانــیــاى ئــــارى دیجیتاڵ‬ ‫بەڕێوبەڕایەتیى‬ ‫بــەهــاوکــاریــى‬ ‫سینەماى هەولێر بەرهەمهێنراوە‪.‬‬

‫سزاکان و زمانەکانى عەدالەت لە جیهاندا‬

‫بۆ سەپاندنى چەند فۆرمێکى «‪»103‬هەزار دۆالر کە خەیاڵیترین‬ ‫جیاوازى سزا لە واڵتانى جیهاندا سزاى هاتوچۆى هەموو جیهانە‪.‬‬ ‫هەمیشە ســەیــر و ســەمــەرە و ئەم سزایە بۆ فەرمانبەرێکیش‬ ‫بیرۆکەى دەگمەن دەکەونە بەرچاو‪،‬‬ ‫لە فینلەندە یاسایەک دانراوە بۆ‬ ‫کەمکردنەوەى خێرایى بــوارى‬ ‫هاتوچۆ‪ ،‬لە یاساى ئەو واڵتەدا‬ ‫هـــەر کــەســێــک سەرپێچى‬ ‫یاساکانى هاتوچۆ بکات‬ ‫ڕێــژەیــەک لــە داهـــات و‬ ‫دەستکەوتى ئەو کەسە‬ ‫ئەبڕرێت‪ .‬لێرەدا «ئانساى‬ ‫فانجۆکى» بەڕێوەبەرى‬ ‫کــۆمــپــانــیــاى نــۆکــیــاى‬ ‫بــەنــاوبــانــگ گــەورەتــریــن‬ ‫زەرەرمــەنــدى ئەو یاسایە‬ ‫بوو کاتێک ماتۆرسکیلەکە‬ ‫بــە خــێــرایــیــەکــى نایاسایى‬ ‫لێخوڕیبوو سزاى «‪ »12،5‬ملیۆن‬ ‫دۆالر بەسەردا سەپێنرا‪ ،‬چونکە‬ ‫ڕێژەیەکى دیــاریــکــراوى داهاتى‬ ‫ئەو کەسایەتییە دەوڵەمەندەیە‪ ،‬ڕێژەیەکە لە موچەکەى بۆ نمونە‬ ‫بەاڵم دواى ئەوەى پارێزەرەکەى لە ‪ 400‬دۆالر ‪ 100‬دۆالر‪.‬‬ ‫هەوڵێکى زۆریدا ئەو سزایە بوو بە لە سەنگافورە و لە ساڵى ‪1968‬‬

‫وە یاسایەک هەیە کە هەریەکێک‬ ‫خاشاک و پیسى لە شوێنى گشتى‬ ‫و گەشت و گوزاردا فڕێ بدات بڕى‬ ‫‪ 1000‬دۆالر سزا دەدرێت‪ ،‬لە سایەى‬ ‫ئەم یاسایەشەوە سەنغافورە بۆ‬ ‫ماوەى چەندین ساڵە بە پاکترین‬ ‫واڵتى جیهان ئەژمار دەکرێت‪.‬‬ ‫یــاســایــەکــى تــــرى لــەمــە‬ ‫سەیرتریش لە هەندێک لە‬ ‫ویالیەتەکانى هیندستاندا‬ ‫ســـزاى قــۆپــیــە کــردنــى‬ ‫خوێندکارەکانیانە‪ ،‬ئەم‬ ‫ســزایــە بــۆ پاراستنى‬ ‫پـــــــــەروەردەو دەزگــــا‬ ‫زانستییەکانە کە ئەویش‬ ‫گــرتــنــى قــۆپــیــەیــە بە‬ ‫خوێندکاران و ســزاى هەر‬ ‫قۆپیەیەک ‪ 10‬ساڵ زیندانییە‬ ‫بــۆ ئــەوەى ئــەو کەسانەى کە‬ ‫خوێندن بــێ مــانــدوبــوون تــەواو‬ ‫دەکەن شوێنى کەسانى زیرەک و‬ ‫شیاوەکان نەگرنەوە لە خوێندندا‬ ‫ئەم سزایە لە ‪ 1997‬وە دەرچووە‬ ‫و کاریى پێدەکرێت‪.‬‬

‫تەنها خۆم و لەسەر ئەرکی خۆم‬ ‫چەند چاالکییەکەم کردووە و باڵوم‬ ‫کردونەتەوە هەروەها ڕاگەیاندنیش‬ ‫حەز و خولیای خۆمە و بە هەمان‬ ‫شــێــوە پــەیــامــنــێــری سەتەالیتی‬

‫هەولێرم لە سلێمانی‪ ،‬کاتەکانم‬ ‫دابەشکردووە‪ ،‬بەاڵم هیچکام لەمانە‬ ‫وایان نەکردووە لەوی تریان داببڕێم‬ ‫لەگەڵ ئەوەشدا دوکانی پۆشاکیشم‬ ‫هەیە و لەو بوارانەدا کار دەکەم‪.‬‬ ‫زەحمەتە ئەگەر بتوانین شیعرێک‬ ‫لەسەر ماچی کچێک بنووسین‬ ‫وەکوو من تێگەیشتبێتم لەوانەیە‬ ‫لەترسی کۆمەڵگابێت‪ ،‬چونکە‬ ‫بەڕاستی لــە کۆمەڵگای ئێمەدا‬ ‫زەحمەتە ئەگەر بتوانین شیعرێک‬ ‫لەسەر ماچی کچێک بنووسین یا‬ ‫خود بۆ باوەشی خۆشەویستەکەم‬ ‫بنووسم ئەمە دوای ئەو شیعرە کە‬ ‫باڵوی دەکەمەوە لە هەر ڕێگایەک‬ ‫بێت سیمایەکی پێوە دیارە کە لە‬ ‫کۆمەڵگای ئێمەدا قەد قابیلی قەبوڵ‬ ‫نییە بۆیە ئەو ڕوخسارە بۆ پرسی‬ ‫کۆمەڵگا و خێزانەکە دەگەڕێتەوە بە‬ ‫داخەوە‪.‬‬ ‫بەرهەمی نوێم کلیپێکە باسی‬ ‫دابڕان دەکات‬ ‫وەکــوو ئــاوات‪ ،‬ئاواتم ئەوەیە کە‬ ‫بەڕاستی هاندەرمان هەبێت‪ ،‬کە‬ ‫بتوانین پەرە بە بوارەکەمان بدەین‬ ‫کە بەداخەوە تا ئێستا هیچ کەس‬ ‫نییە‪ ،‬بــەرهــەمــی نــوێــم کلیپێکە‬ ‫کە بە هەمان شێوە باسی دابڕان‬ ‫دەکــات و وەکــوو وتــەی کوتایشم‬ ‫دەڵێم با کەس لەخۆوە فیشەک بە‬ ‫تاریکییەوە نەنێت‪.‬‬

‫لەتەمەنى (‪ )97‬ساڵیدا بڕوانامەى‬ ‫دواناوەندى وەرگرت!‬

‫ژنێکى ئەمریکی دوای ئەوەی لەسااڵنی‬ ‫«‪»30‬ە کاندا بەهۆی تەمەڵییەوە‬ ‫وازی لەخوێندن هێنابوو‪ ،‬لەتەمەنی‬ ‫«‪ »97‬ساڵیدا بڕوانامەی دواناوەندی‬ ‫بەدەستهێنا‪ ،‬ئــەو ژنــە کــە نــاوى‬ ‫«ئان کوال جیۆڤانی»یە لە تەمەنی‬ ‫«‪ »17‬ساڵیدا بووە کە قوتابخانەی‬ ‫جێهێشتوەو وازی لــە خوێندن‬ ‫هێناوە‪ ،‬ئەویش بەهۆى تەمەڵى و‬ ‫یارمەتیدانی باوکی لە دوکانێکی‬ ‫گۆشت فرۆشتندا‪« .‬ئیمیلیا کوال‬

‫جیۆڤانی» کە کچی «ئــان»ە وتی‪:‬‬ ‫لــەو کــاتــەدا ئیشکردن لەخوێندن‬ ‫گرنگتر بووە‪ ،‬بۆیە هەر شتێک باوکی‬ ‫لێی داوا کردبێت ئەنجامیداوە‪ .‬مارک‬ ‫فریمانی بەرێوبەری قوتابخانەى‬ ‫شایکر هایتس ڕایگەیاند لەسەر‬ ‫بــڕوانــامــەکــەی ڕۆژى مانگی ‪6‬ی‬ ‫‪1934‬ی دان ــراوە‪ ،‬لەگەڵ ئەوەشدا‬ ‫کە لەو ساڵەدا دەرنــەچــوە‪ ،‬تەنها‬ ‫لەبەر ئەوەی کە دەبوایە لەو ساڵەدا‬ ‫بڕوانامەی بەدەست بهێنایە‪.‬‬

‫ڕێوڕەسمى هاوسەرگیری نێوان دوو بۆق‬ ‫دانیشتوانى گوندێکى هندستان بە‬ ‫پێى نەریتێکى کۆن‪ ،‬ڕێوڕەسمى‬ ‫هاوسەرگیری نێوان دوو بۆقیان‬ ‫بــەڕێــوە بـــرد‪ .‬لــە ڕێــوڕەســمــى‬ ‫هاوسەرگیری ئەم دوو بۆقەدا‪،‬‬ ‫دانیشتوانى گوندەکە‪ ،‬لە خودا‬

‫پــاڕانــەوە کە بــاران ببارێنێت‪.‬‬ ‫خەڵکى ئــەو گوندە پێیانوایە‬ ‫کەهاوسەرگیری ئەو دوو بۆقە‬ ‫دەبێتە هۆى باران بارین و بەم‬ ‫جۆرە لە دەست وشکە ساڵى و‬ ‫بێ ئاوى ڕزگاریان دەبێ‪.‬‬

‫تێکچونەوەی ڕەوشی‬ ‫ئەمنی عێراق‬ ‫هاوکار جەمیل‬

‫دوای ئەوەى بۆ ماوەیەک جۆرێک‬ ‫لە ئارامی ڕێژەیى عێراقی گرتەوە‬ ‫سەر ئەنجام تەقینەوەکانی ئەم‬ ‫دوایـــانـــەى عــێــراق هــەمــوومــانــی‬ ‫بــردەوە بۆ چــوار گۆشەى یەکەم‬ ‫بە جۆرێک کۆنترۆڵکردنی عێراق‬ ‫لەڕووی ئەمنیەوە کارێکی قورسە‬ ‫وە هێشتا دەزگاکانی عێراق نە‬ ‫گەیشتونەتە ئاستی ئەوەى ئاسمان‬ ‫و زەوى عــێــراق بــپــارێــزن‪ ،‬هەتا‬ ‫ئێستا بەڕوونی ئەوە بەدی دەکرێت‬ ‫کە پاشماوەکانی حزبی بەعسی‬ ‫هەڵوەشاوە و ئەندامانی ڕێکخراوی‬ ‫قاعیدە لەناو سوپای عێراق بوونیان‬ ‫هەیە(کە پێدەچێت لەهەندێک‬ ‫شوێن بەر پرسیاریەتیشیان هەبێت‬ ‫وە کار ئاسانیشیان بۆ دەکرێت)‬ ‫چەقبەستوی پــرۆســەی سیاسی‬ ‫عێراقیش کاریگەری ڕاستەوخۆی‬ ‫هەیە بۆ ســەر بــارودۆخــی ئەمنی‬ ‫عێراق‪ ،‬گەالنی عێراق زەرەرمەندی‬ ‫یــەکــەمــی تێکچونی بــارودۆخــی‬ ‫ئەمنی واڵتەکەیانن وە ئەمنیەتی‬ ‫ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست لە دۆخێکی‬ ‫مــەتــرســیــدار دایـــە لــە الیــەکــەوە‬ ‫بارودۆخی سوریا یەکالی نەبۆتەوە‬ ‫لە الیەکی تــرەوە جۆرێک لە خۆ‬ ‫پڕچەککردن دەبینرێت لەالیەن‬ ‫وواڵتــانــی نــاوچــەکــەوە‪ ،‬دەبێت‬ ‫عێراقیەکان هەوڵدەن وواڵتەکەیان‬ ‫نەبێتەوە مەیدانی یەکالیکردنەوەی‬ ‫کێشە تازە و کۆنەکانی ناوچەکە و‬ ‫وە پاراستنی عێراق لەو کێشانەى‬ ‫هەرێمەکە ئەرکی سیاسیەکان‪،‬‬ ‫ئــابــوری عــێــراق و مــانــدوبــوونــی‬ ‫خەڵکەکەی لــەشــەڕ ئــامــاژەن بۆ‬ ‫ئــەوەى ئەو وواڵتــە بەرگەى شەڕ‬ ‫ناگرێت‪ ،‬ئــەرکــی ڕێکخراوەکانی‬ ‫کــۆمــەڵــگــەى مــەدەنــیــە کــە کــار‬ ‫لەسەر هۆشیارکردنەوەى تاکەکانی‬ ‫عێراق بکەن وە هەوڵی لە ڕیشە‬ ‫دەرهێنانی بیرو ڕای شۆڤێنی‬ ‫و تــونــدرەوى بـــدەن‪ ،‬وە عێراق‬ ‫ببێتە وەاڵتــێــکــی ئاشتیخوازی‬ ‫ناوچەکە‪ ،‬هــەروەک فشار لەسەر‬ ‫کاربەدەستانی دەوڵــەت دروســت‬ ‫بکرێت سەرجەم ڕێکەوتنامەکانی‬ ‫بــواری مافی مــرۆڤ و یەکسانی‬ ‫ڕەگەزى و ئازادی و قەدەغە کردنی‬ ‫باڵوکردنەوەى چەک واژۆ بکات‪،‬‬ ‫بەمەش هاواڵتی عێراقی لەو بەرگە‬ ‫شەڕەنگێزیەى بۆی دروستکراوە‬ ‫ڕزگــاری دەبێت و زەمینە سازی‬ ‫بــەیــەکــەوە ژیــان و گەشەکردنی‬ ‫مرۆیی و گرنگی پێدانی ڕۆشنبیری‬ ‫و پــاراســتــنــی کــلــتــوری دروســت‬ ‫دەبێت‪ .‬ئەمانە پالنی درێژخایەنی‬ ‫ڕووبەڕووبونەوەى تیرۆر و کوشتنن‬ ‫وە پالنی کورتخایەن ئەنجامدانی‬ ‫گفتوگۆی نشتیمانی و بەهێزکردنی‬ ‫دەزگاکانی ئەمنی بۆ ئەوەى چیتر‬ ‫تەقینەوەکان ژمــارەیــەک خەڵک‬ ‫نەکەنە قوربانی‪.‬‬ ‫بە دڵنیایەوە الوازکــردنــی هەموو‬ ‫دەنــگ و ڕەنگەکان لە سەردەمی‬ ‫سەدام حسێن و بە هێزکردنی تەنها‬ ‫یەک دەنگ و یەک حزب و یەک‬ ‫کەس کاریگەری سەرەکی هەبووە‬ ‫لە ســەر الیەنی دەرونــی خەڵکی‬ ‫عێراق لە بەر ئەوە کاری گەورەی‬ ‫گەرەکە بۆ ئەوەى بە عس لە عێراق‬ ‫لە ناوی برد عێراقیەکان دروستی‬ ‫بکەنەوە‪ ،‬هەرکاتێک ڕۆڵی زانکۆکان‬ ‫کاریگەرکرا و دەنگی یاسا و دەستور‬ ‫لــەســەرووی هەموو دەنگەکانەوە‬ ‫بوو ئەوکاتە بــواری گەشەکردنی‬ ‫دیموکراتی زۆر فراوانتر دەبێت‬ ‫مەودای ئازادی ڕادەربرین و چەمکی‬ ‫هاواڵتی بوون بەرجەستە دەبن و‬ ‫ڕەنگ دەدەنەوە‪ .‬بەمەش مەترسی‬ ‫ســەرهــەڵــدانــی باند و ڕێکخراوە‬ ‫تیرۆرستیەکان کەمدەبێتەوە‪.‬‬


Rebazi Azadi 706