Page 1

‫سێشەممە ‪/29‬خاکەلێوە‪ 2712/‬کوردی • ‪ 2012/04/17‬زایینی • ژمارەی ‪ • 698‬ساڵی ‪ 12 • 31‬الپەڕە‬

‫‪4‬‬

‫»‬

‫ئایندەی سەرمایەداریی‬ ‫لە سەدەی ‪ 21‬دا‬

‫ئەنفال دەخرێتە لیستى جینۆسایدە بەناوبانگەکان‬

‫‪ 7‬وەزارەتى پەروەردە ‪ 390‬پلەى‬ ‫سەرپەرشتیارى ڕاگەیاند‬

‫»‬

‫کاریگەرى ڕەنگەکان لەسەر کەسایەتی مرۆڤ‬

‫گێژبوون هۆکاری ئاگادارکردنەوەی جەڵدەى دڵە‬

‫ڕۆژنامەی جەماوەری کوردستان‬ ‫هەفتەنامەیەکی سیاسییە حزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان دەریدەکات‬

‫دلێر تاریق‪،‬‬

‫»‪8‬‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫»‪9‬‬

‫»‪10‬‬

‫بەڕێوەبەرى ڕاگەیاندنى وەزارەتى دارایى‪:‬‬

‫داوامان کردووە هەموو پێشینەکان لە بوودجەی ‪ 2012‬بەردەوام بێت‬ ‫بەڕێز محەمەدی حاجی مەحمود پێشوازیکرد‬ ‫لە وەزیری پێشووی مافی مرۆڤی عێراق‬

‫تایبەت بە ~‬ ‫دلێر تاریق‪ ،‬وتەبێژى وەزارەتى دارایى‬ ‫لە دیداریکى تایبەتى ~‬ ‫دا ئاماژە بەوە دەکات «وەزارەت��ى‬ ‫دارای��ى بوودجەى ‪2012‬ى ڕەوان��ى‬ ‫ئەنجومەنى وەزیران کردووە»‪.‬‬ ‫ن��اوب��راو هێما ب��ۆ ئ��ەوە دەک��ات‬ ‫«پێشینەى خانوبەرە و هاوسەرگیرى‬ ‫و کشتوکاڵى و پیشەسازى لەگەڵ‬ ‫قەرزى بچوک بەردەوام دەبێت»‪.‬‬ ‫دلێر تاریق‪ ،‬بەڕێوەبەرى ڕاگەیاندنى‬

‫د‪.‬مەحمود عوسمان‪،‬‬

‫وەزارەت���ى دارای���ى ب��ە ~‬ ‫ڕاگەیاند پ��رۆژە یاساى بوودجەى‬ ‫‪ 2012‬ماوەیەکى زۆرە وەک وەزارەتى‬ ‫دارای��ى ئێمە کارەکانى خۆمانمان‬ ‫تەواو کردووە ڕەوانەى ئەنجومەنى‬ ‫وەزی���ران���م���ان ک�����ردووە‪ ،‬بەپێی‬ ‫زان��ی��اری��ەک��ان چەندین گفتوگۆى‬ ‫لێوەکراوە لە ئەنجومەنى وەزیران‪،‬‬ ‫چونکە گفتوگۆى زۆرى دەوێ��ت‬ ‫ل��ەس��ەری��ش��ى ک����راوە‪ ،‬لیژنەیەکى‬ ‫وەزاری����ش ل��ە وەزی���رى دارای���ى و‬ ‫وەزیرى پالندانان و چەندوەزیرێکى‬

‫تر پێکهاتووە‪ ،‬پێموایە ئێستا لە‬ ‫قۆناغى کۆتایدایە‪.‬‬ ‫ن���اوب���راو وت��ی��ش��ى ه���ەر زی����ادە و‬ ‫کەمکردنەوەیەکى موچە لە عێراقدا‬ ‫بکرێت کوردستانیش دەگرێتەوە‪.‬‬ ‫بەڕێوەبەرى ڕاگەیاندنى وەزارەت��ى‬ ‫دارای����ى هێما ب��ۆ ئ���ەوە دەک���ات‬ ‫«پێشینەى خانوبەرە و هاوسەرگیرى‬ ‫و کشتوکاڵى و لەگەڵ قەرزى بچوک‬ ‫ب���ەردەوام دەبێت‪ ،‬ب��ەاڵم بڕەکانى‬ ‫چەند دەبێت ئ��ەوە لە پەڕلەمان‬ ‫یەکالى دەکرێتەوە‪3» .‬‬

‫ئەندامى ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق‪:‬‬

‫دیکتاتۆریەتی یەک حزبی ناگەرێتەوە بۆ عێراق‬

‫پێش نیوەرۆی ڕۆژی ‪ 4/16‬بەرێز‬ ‫محەمەدی حاجی مەحمود لەبارەگای‬ ‫مەکتەبى سیاسی لەشاری سلێمانی‬ ‫بەئامادەبونی سلێمان قەساب چاوی‬ ‫کەوت بەبەرێز بەختیارئەمین وەزیری‬ ‫پێشوی مافی م��رۆڤ��ى حکومەتی‬ ‫عێراقى فیدراڵ‪ .‬لەدیدارێکدا بەرێز‬ ‫محەمەدی حاجی مەحمود تیشکی‬ ‫خ��س��ت��ەس��ەر ب���ارودۆخ���ی ئ��ەم��ڕۆی‬ ‫ه��ەرێ��م��ی ک��وردس��ت��ان و ع��ێ��راق‬

‫کەمال کارس‪،‬‬

‫و ن��اوچ��ەک��ە ب��ەت��ای��ب��ەت و ئ��ەو‬ ‫ئاڵۆزیانەی کەعێراقی گرتۆتەوە‪ ،‬کە‬ ‫بووەتە هۆی دروست بونی نالەباری‬ ‫ڕەوشی سیاسی نێوان پارت والیەن‬ ‫وپێکهاتە سیاسیەکانی عێراق‪،‬‬ ‫هەروەها هیوای خواست لەزووترین‬ ‫کاتدا لەپێناو پاراستنی ئاشتی‬ ‫وئارامی ئەوکۆنگرە نیشتیمانیەی‬ ‫کە ماوەیەکە بەرنامەی بۆدانراوە‬ ‫ب��ەب��ەش��داری س��ەرج��ەم س��ەرک��ردەو‬

‫الی��ەن��ەس��ی��اس��ی��ەک��ان ببەسترێت‪.‬‬ ‫لەتەوەرەیەکی تری دیدارەکەدا باس‬ ‫لەڕەوشی هەرێمی کورستان کراو‬ ‫پاراستنی ئاشتى و دەسکەوتەکان‬ ‫جەختى لەسەرکرایەوە‪.‬‬ ‫ه��ەروەه��ا ب��ەرێ��زى تیشکى خستە‬ ‫ڕەوش��ى مافى م��رۆڤ لەکوردستان‬ ‫و عێراق وە هیواى خواست کار‬ ‫بکرێت بۆ جێبەجێکردنى ڕێکەوتنامە‬ ‫نێودەوڵەتیەکانى بواری مافی مرۆڤ‪.‬‬

‫ئەندامى ئەنجومەنى پارێزگاى نەینەوا ‪:‬‬

‫ماددەى ‪ 140‬جێبەجێ بکرێت کوردى ئێزیدى دەتوانن‬ ‫بگەڕێنەوە ناوچەکانى خۆیان‬

‫تایبەت بە ~‬ ‫کەمال کارس‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى‬ ‫پارێزگاى نەینەوا و کەسایەتى ئێزیدى‬ ‫لە دیدارێکى تایبەتى ~‬ ‫ئ���ام���اژە ب���ەوە دەک����ات «ک���وردى‬ ‫ئێزیدى دووج��ار چەوسێنراونەتەوە‬ ‫چەوساندنەوەى نەتەوەى کە کورد‬ ‫بونیانەو چەوساندنەوەى تایبەتى‬ ‫کەئاینى ئێزیدیە حکومەتە یەک لە‬ ‫دوا یەکەکانى عێراق بە چاوێکى‬ ‫ناحەزانەوە سەیرى کوردى ئێزیدیان‬ ‫کردوە»‪.‬‬ ‫ن���اوب���راو هێما ب��ۆ ئ���ەوە دەک���ات‬ ‫«ئێزیدیەکان کوردى ڕەسەن و هاواڵتى‬ ‫خاکى کوردستانن‪ ،‬دەستبەردارى‬ ‫مافى نەتەوەی و کوردبوونى خۆیان‬

‫رۆژی پێنج ش�ه‌م��م�ه‌ی راب����ردوو‬ ‫له‌کاتی گواستنه‌وه‌یدا له‌سه‌ر ڕێگای‬ ‫(به‌عشیقه‌‪ -‬به‌رتله‌) ب ‌ه هۆی وه‌رگه‌ڕانى‬ ‫ئه‌و ئۆتۆمبێله‌ى ک ‌ه باریی کردبوو؛‬ ‫جه‌نه‌ره‌یته‌ری تۆرباینی یه‌که‌ی ‪7‬ی‬

‫نەبوون و نابن»‪.‬‬ ‫کەمال کارس‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى‬ ‫پارێزگاى نەینەوا و کەسایەتى ئێزیدى‬ ‫ب��ە ~ ڕاگ��ەی��ان��د زۆرب��ەى‬ ‫ئەو ناوچانەى کە ک��وردى ئێزیدى‬ ‫تیادا دەژى و ئێستا چۆڵ ک��راون‪،‬‬ ‫ئەگەر ماددەى ‪ 140‬جێبەجێ بکرێت‬ ‫کوردى ئێزیدى دەتوانن بگەڕێنەوە‬ ‫ن��اوچ��ەک��ان��ى خ��ۆی��ان و هەموویان‬ ‫لەناوچەکانى خۆیان کۆببنەوە بەوەش‬ ‫دەتوانن لە کاتى دەنگدان و پرۆسە‬ ‫دیموکراسیەکاندا دەن��گ��ى خۆیان‬ ‫بگەیەننە ناوەندەکانى دەسەاڵت بۆ‬ ‫جێبەجێکردنى داواکاریەکانمان‪.‬‬ ‫ناوبراو وتیشى ئێمە لە ‪ %100‬پابەندین‬ ‫و سوورین لەسەر کوردبوونى خۆمان‬ ‫لەوەشدا جیاواز هەیە لەسەر کورد‬

‫بوونى ئێزیدیەکان و بەشێکى زۆرى‬ ‫ئێزیدیەکان دووپاتى دەکەنەوە کە‬ ‫ئ��ەوان ک��وردن و ئامادەنین دەست‬ ‫ب��ەردارى ک��ورد بوونى خۆیان ببن‪،‬‬ ‫بەاڵم بەشێکى تریش لە ئێزیدیەکان‬ ‫ڕاى ت��ری��ان هەیە ئێمەش ڕێ��ز لە‬ ‫هەموو ڕاو بۆچوونەکان دەگرین ‪،‬‬ ‫بەاڵم بەشێوەیەکى گشتى ئێزیدیەکان‬ ‫ک��وردى ڕەس��ەن و ه��اواڵت��ى خاکى‬ ‫کوردستانن وە دەستبەردارى مافى‬ ‫نەتەوەی و کوردبوونى خۆیان نەبوون‬ ‫و نابن‪.‬‬ ‫ک��ارس هیما بۆ ئ��ەوە دەک��ات «لە‬ ‫چ��وارچ��ێ��وەى گ��ەل��ى کوردستاندا‬ ‫دەتوانین مافەکانمان بپارێزین و ڕێز‬ ‫لە مافە ئاینى و نەتەوەییەکانمان‬ ‫بگیرێت»‪6» .‬‬

‫تایبەت بە ~‬ ‫د‪.‬م��ەح��م��ود ع��وس��م��ان‪ ،‬ئ��ەن��دام��ى‬ ‫ئەنجومەنى نوێنەرانى ع��ێ��راق لە‬ ‫دیدارێکى تایبەتى ~ دا‬ ‫ئاماژە ب��ەوە دەک��ات «نەگەڕانەوەى‬ ‫هاشمى بۆ هەرێمى کوردستان لە‬ ‫بەرژەوەندى کورددە»‪.‬‬ ‫ن���اوب���راو هێما ب��ۆ ئ���ەوە دەک���ات‬ ‫«دیکتاتۆرێتى یەک کەس و یەک حزبى‬ ‫جارێکى تر ناگەڕێتەوە بۆ عێراق»‪.‬‬ ‫د‪.‬م��ەح��م��ود ع��وس��م��ان‪ ،‬ئ��ەن��دام��ى‬ ‫ئەنجومەنى نوێنەرانى ع��ێ��راق بە‬ ‫~ ڕاگ��ەی��ان��د ب��ڕی��ار واب��وو‬ ‫کۆنگرەى نیشتمانى عێراقى لە دواى‬ ‫لوتکەى عەرەبى ببەسترێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لیژنەى ئامادەکارى (‪ )7‬کۆبوونەوەى‬ ‫کردبوو نەگەشتۆتە ئەنجام‪.‬‬ ‫قسەى عەالوى کۆسپە‪ ،‬وەاڵمدانەوەى‬ ‫دەوڵ��ەت��ى یاسا مەسەلەى هاشمى‬

‫جەبار یاوەر‪،‬‬

‫هەموو کۆسپن و کاریگەرییان هەیە‪،‬‬ ‫بەاڵم دیارە الیەنەکانیش جدى نین لە‬ ‫بەستنى کۆنگرەى نیشتمانى‪.‬‬ ‫لەبارەى دروستبونەوەى دیکتاتۆر‬ ‫لە عێراقدا ن��اوب��راو هێما بۆ ئەوە‬ ‫دەکات «مومکین نییە دیکتاتۆرییەت‬ ‫بگەڕێتەوە نەک بۆ عێراق بۆ هیچ‬ ‫واڵت��ێ��ک ل��ە واڵت��ان��ى دەوروب��ەرم��ان‬ ‫دیکتاتۆرەکان یەک یەک کەوتن دنیا‬ ‫گۆڕاوە ئەمڕۆ کودەتایەک لە شوێنێک‬ ‫دەبێت پاش دوو هەفتە کودەتاکە‬ ‫نامێنێت ناچارییان دەکەن واز بهێنن‪،‬‬ ‫لەبەرئەوە گەڕانەوەى دیکتاتۆرێت بەو‬ ‫شێوەیەى کە کۆن بینراوە بە هیچ‬ ‫شێوەیەک مومکین نییە‪ ،‬عێراقیش لە‬ ‫چەند نەتەوەیەک پێکدێت‪ ،‬لەبەرئەوە‬ ‫هیچ یەکێکیان ناتوانن بە تەنها‬ ‫خۆیان بسەپێنن بەسەر ئەوانى کەدا‪،‬‬ ‫دیکتاتۆرێتى یەک کەس و یەک حزبى‬ ‫ناگەڕێتەوە بۆ عێراق‪.‬‬

‫ئەمیندارى گشتى وەزارەتى پێشمەرگە‪:‬‬

‫ئەو چەکانەی عێراق دەیکڕێت بەشی هێزی‬ ‫پێشمەرگەی لێ نادرێت‬

‫تایبەت بە ~‬ ‫جەبار ی���اوەر‪ ،‬ئەمیندارى گشتى‬ ‫وەزارەتى پێشمەرگە بە ~‬ ‫ڕاگ��ەی��ان��د ئ��ەو گرێبەستانەى کە‬ ‫وەزارەتى بەرگرى عێراق دەیکات بۆ‬ ‫کڕینى چەک هیچ پەیوەندییەکى بە‬ ‫وەزارەتى پێشمەرگەوە نییە‪.‬‬ ‫لە لیدوانێکى تایبەتدا بۆ ~‬ ‫جەبار ی���اوەر‪ ،‬ئەمیندارى گشتى‬ ‫وەزارەت�����ى پێشمەرگە دەڵ��ێ��ت‪:‬‬ ‫ح��ک��وم��ەت��ی ع���ێ���راق گ��رێ��ب��ەس��ت‬ ‫بەبوودجەى بەرگرى عێراق دەکات‬ ‫بۆ کڕینى چەک‪ ،‬ئ��ەوان حکومەتى‬ ‫ف��ی��دراڵ��ی��ن‪ ،‬ئ��ێ��م��ەش حکومەتى‬ ‫هەرێمین‪ ،‬ئ��ەوان ئەو گرێبەستانە‬ ‫بۆ وەزارەتى بەرگرى عێراق بەپێى‬ ‫بوودجە وەزاەتى بەرگرى دەیکەن‪،‬‬ ‫ئێمەش لێرە وەزارەتى پێشمەرگەى‬ ‫حکومەتى هەرێمى کوردستانین‪،‬‬

‫ئ��ەگ��ەر دواڕۆژ ب��وودج��ەک��ەم��ان‬ ‫پەسەند بکرێت ئێمەش دەتوانین‬ ‫بە ڕەزامەندى حکومەتى فیدراڵى‬ ‫عێراق گرێبەست بکەین بە پێى ئەو‬ ‫بوودجەى خۆمان پێویستى چەک‬ ‫و تەقەمەنى بکڕین‪ ،‬لەبەرئەوەیە‬ ‫ئەو گرێبەستانەى ئ��ەوان دەیکەن‬ ‫هیچ پەیوەندییەکى بە وەزارەت��ى‬ ‫پێشمەرگەوە نییە‪.‬‬ ‫ناوبراو ئەو دەنگۆیانە ڕەت دەکاتەوە‬ ‫کە لە بوودجەى ئەمساڵ ‪70‬هەزار‬ ‫پێشمەرگە ل��ە ب��وودج��ەى عێراق‬ ‫م��وچ��ەی��ان پ��ێ��دەدرێ وت��ى ئ��ەوە‬ ‫هیچ ڕاست نییە‪ ،‬لەبەر ئەوە هیچ‬ ‫بڕیارێک نییە تەنها ئەوە قسەیەکە‬ ‫لە یاساى بوودجەى فیدراڵى عێراقى‬ ‫لە ‪2007‬ت��ەوە تا ‪2012‬دەڵێت پاش‬ ‫ڕێکەوتن لە نێوان حکومەتى فیدراڵى‬ ‫عێراق و حکومەتى هەرێمى کوردستان‬ ‫بوودجەى هێزى پێشمەرگە دەبێتە‬

‫ڕووداوێکى هاتووچۆ زیانێکى گه‌وره‌ له‌ وێستگه‌ی غازی سلێمانی ده‌دات‬

‫وێستگه‌ی غ��ازی سلێمانی ک �ه‌وت و‬ ‫زیانێکی زۆرى پێگه‌یشت‪.‬‬ ‫ل��ه‌و ب���اره‌ی���ه‌و‌ه وه‌زاره‌ت�����ى ک��اره‌ب��ا‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت ک ‌ه دووبار‌ه هه‌ڵگرتن و‬ ‫کاری پشکنین و چاککردنه‌وه‌ی ئه‌و‬

‫ئامێر‌ه ماوه‌یه‌کی زۆری ده‌وێ��ت ک ‌ه‬ ‫ره‌نگ ‌ه بۆ پشکنین و چاککردنه‌وه‌شی؛‬ ‫جه‌نه‌ره‌یته‌ره‌ک ‌ه بگه‌ڕێنرێته‌و‌ه واڵتی‬ ‫چیک‪ ،‬به‌مه‌ش ل���ه‌رووی دارای��ی �ه‌و‌ه‬ ‫زیانێکی گ��ه‌ور‌ه ب�ه‌ر کۆمپانیاکه‌و‪،‬‬

‫ل��ەب��ارەى گ���ەڕان���ەوەى هاشمى بۆ‬ ‫هەرێمى وک��وردس��ت��ان د‪ .‬مەحمود‬ ‫عوسمان وتی هاشمى نەگەڕێتەوە‬ ‫هەرێمى کوردستان لە بەرژەوەندى‬ ‫ک��وردە‪ ،‬کێشەمان زۆرە نامانەوێت‬ ‫بیخەینە سەر کێشەى تر‪ ،‬کێشەى‬ ‫خەڵکى تر بکەین بە هى خۆمان‬ ‫بەتایبەتى ئەو کەسانەى بڕوایشیان‬ ‫بە مافەکانى کورد نییە‪3».‬‬

‫هه‌روه‌ها به‌ر پالنی وه‌زاره‌ت��ی کاره‌با‬ ‫ده‌گات ک ‌ه بۆ زیادکردنی به‌رهه‌مهێنانی‬ ‫کاره‌با دایڕشتوو‌ه تاوه‌کو ل ‌ه وه‌رزی‬ ‫هاوینی ئه‌مساڵ و له‌گه‌ڵ به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫خێرایی خواست بتوانرێت پێداویستی‬

‫هه‌رێم له‌کاره‌با دابین بکرێت‪.‬‬ ‫ئێستا کۆمپانیای م��اس گڵۆباڵ‬ ‫به‌هاوکاری وه‌زاره‌تی کاره‌با سه‌رقاڵی‬ ‫هێنانی دوو کرێنی ‪ 300‬تۆنین ل ‌ه واڵتی‬ ‫تورکیاو‌ه ک ‌ه توانای به‌رزکردنه‌وه‌ی‬

‫بەشێک لە ب��وودج��ەى سیستەمى‬ ‫بەرگرى عێراقى‪ ،‬بەاڵم تائێستا هیچ‬ ‫بوودجەیەک سەرف نەکراوە بۆ هیزى‬ ‫پێشمەرگە‪.‬‬ ‫لەبارەى بونى هێزى پێشمەرگە لە‬ ‫ناوچە دابڕێنراوەکان یاوەر ئاماژەى‬ ‫بەوە دەکات «هێزى پێشمەرگە ماوە‬ ‫لە هەموو ناوچەکان و هەمەئاهەنگە‬ ‫لەگەڵ سوپاى عێراقدا»‪.‬‬

‫جه‌نه‌ره‌یته‌ره‌که‌یان هه‌بێت ک ‌ه ‪196‬‬ ‫تۆنه‌‪ ،‬بۆ ئ��ه‌وه‌ى ب ‌ه زووت��ری��ن کات‬ ‫چاره‌سه‌ر بکرێت و ئاماده‌باشی بکرێت‬ ‫بۆ به‌رنامه‌ى هاوین و ئ �ه‌م گرفت ‌ه‬ ‫کاریگه‌ریی نه‌مێنێت‪.‬‬


‫‪2‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2012/04/17‬ساڵی ‪ ● 31‬ژماره ‪698‬‬

‫هەواڵ و ڕاپۆرت‬

‫بەئامادەبوونى بەڕێز محەمەدى حاجى مەحمود ‪ 24‬هەمین‬ ‫ساڵیادى مەرگەساتى ئەنفال بەرز ڕاگیرا‬

‫پاش نیوەڕۆى ڕۆژى ‪ 2012/4/12‬لە‬ ‫هۆڵى تەوار لە شارى سلێمانى بە‬ ‫ئامادەبوونى بەڕێز محەمەدى حاجى‬ ‫مەحمود‪ ،‬بنکەى ڕۆشنبیرى شەهید‬ ‫و بەڕێوەبەرایەتى گشتى ئەنفال و‬ ‫شەهییدانى سلێمانى بە دروشمى(‬ ‫ئەنفال برینێکى قوڵ وسارێژنەبووە)‬ ‫‪ 24‬هەمین س��اڵ ڕۆژى ئەنفالى‬ ‫گ��ەل��ى ک���وردى ب���ەرز ڕاگ����رت‪ .‬لە‬ ‫دەستپێکى یادەکەدا چەند ئایەتێک‬ ‫ل��ەق��ورئ��ان��ى پ��ی��رۆز خ��وێ��ن��رای��ەوەو‬ ‫پاشان ئامادەبووان بۆ ڕێزگرتن لە‬ ‫شەهیدانى ئەنفال دەقیقەیەک بە بێ‬

‫دەنگى ڕاوەس��ت��ان‪ ،‬پاشان لەالیەن‬ ‫کەسو کارى شەهیدانەوە مۆمى ‪24‬‬ ‫ساڵەى ی��ادى ئەنفال داگیرسێنرا‪.‬‬ ‫دووات��ر وەزی��رى ئەنفال و شەهیدان‬ ‫وتارێکى پێشکەش ک��ردو تیایدا‬ ‫هەوڵى حکومەت و وەزارەتەکەیانى‬ ‫بۆخزمەتى زی��ات��ر ب��ە خ��ان��ەوادەى‬ ‫ئەنفال ڕاگەیاندو وت��ى‪ :‬بەرامبەر‬ ‫بەئاوڕدانەوە لە کەسو کارى شەهیدان‬ ‫درێ��خ��ى ن��اک��ەی��ن چونکە ئەنفال‬ ‫بەو مەرامە ئەنجامدرا کە مۆرکى‬ ‫نەتەوەى کورد لەسەر زێدى خۆى‬ ‫الدرێ��ت لەژێر ن��اوى ئاینى پیرۆزى‬

‫ئیسالمدا ‪ .‬پاشان چەند ووتارێکى تر‬ ‫بەو بۆنەیەوە خوێنرایەوەو بەزیندوو‬ ‫هێشتنەوەى ئەو تراژیدیا گەورەیەى‬ ‫ژیانى مرۆڤایەتى بەئەرکى نەتەوەیى‬ ‫و ئینسانى هەموو الی��ەک لەقەڵم‬ ‫درا‪ .‬ه��ەروەک داواش��ک��را کەتاوانى‬ ‫ئەنفال بکرێتە تاوانێکى نێونەتەوەیى‬ ‫ب��ۆ ئ���ەوەى ل��ەم��ێ��ژووى ت��اوان��ەک��ەم‬ ‫وێنەکاندا بکرێتە وانەیەک و ڕێگە‬ ‫لە دووب��ارە بوونەوەى بگیرێت‪ .‬لە‬ ‫کۆتایشدا بەنمایشکردنى شانۆو چەند‬ ‫چاالکییەکى تر کۆتایى بەیادەکە‬ ‫هات‪.‬‬

‫و گەرمیانى خۆڕاگرو بە ئەمەک‬ ‫• کەسوکارى قوربانیانى ئەنفال‬ ‫• سەرجەم الیەن و دەزگا فەرمى و‬ ‫پەیوەندیدارەکان ‪.‬‬ ‫• رێکخراوەکانى کۆمەڵگەى مەدەنى‬ ‫وەک الى هەموان روون ئاشکرایە‬ ‫‪/4/14‬ى ه��ەم��وو س��اڵ��ێ��ک ی��ادى‬ ‫گەورەترەترین پرۆسەى تاوانکارى‬ ‫و جینۆسایدکردنى ج��ەم��اوەرى‬ ‫کوردستان و بە تایبەت کۆکردنەوەى‬ ‫زۆرترین خەڵکى گەرمیانە کە بەعسییە‬ ‫کان لەو رۆژەدا بە سیاسەتى فریودان‬ ‫دەستیان بەسەر ه��ەزاران خەڵکى‬ ‫بێتاواندا گرت و ڕەوانەى خوارووى‬ ‫عێراق کران ‪ ،‬کە تیایدا منداڵ و‬ ‫گەنج و پیرو پەکەوتە و ئافرەت بە‬ ‫شێوەیەکى دڕندانە کۆمەڵکوژکران‬ ‫و گ��ۆڕە بە کۆمەڵکانیش باشترین‬ ‫شایەدحاڵى ئەو تاوانە گەورەیەن کە‬ ‫بەرانبەر بە میللەتەکەمان بە ناوى‬ ‫پرۆسەى ئەنفال بە هەشت قۆناغ بە‬ ‫ئەنجام گەیەنرا کە بەو پرۆسەشومە‬ ‫و قڕکردنى کورد بەوشێوەیە بووە‬ ‫گەورەترین تاوانکارى لە مێژوودا ‪...‬‬ ‫جەماوەرى کوردستان و قوربانیانى‬ ‫ئ��ەن��ف��ال ئێمە وەک م��ەڵ��ب��ەن��دى‬ ‫گ��ەرم��ی��ان��ى ح��زب��ى سۆسیالست‬ ‫دیموکراتى کوردستان دەمانەوێ لەم‬ ‫ی��ادە مەزنە جارێکى تر هاوسۆزى‬ ‫و هاوخەمى خۆمان بخەینە پاڵ‬

‫ئەنفال و پێشتان رابگەیەنیین‬ ‫کە ئەگەر چى بە پرۆسەى شومى‬ ‫ئەنفال ئێوە زۆرترین کەسوکارتان‬ ‫لە دەستداو دواتریش لە ئەنجامدا‬ ‫ئێوەى کەوسوکارى قوربانیان توشى‬ ‫زۆر مەینەتى بونە وە ‪ ،‬بەاڵم ئەبێ‬ ‫ئەوەش بە بیرى ئێوەو هەموو الیەک‬ ‫بێنینەوە کە ئەمڕۆکەش ‪،‬ئەوە ئێوەن‬ ‫خاوەنى شکۆو تاجى سەروەریتان‬ ‫لە س��ەرن��اوە و هەمیشەش مێژوو‬ ‫قەرزاربارتانە ‪.‬‬ ‫جەماوەرى کوردستان و الیەنە‬ ‫پەیوەندیدارەکان‪:‬‬ ‫لە کاتێکدا یادى ‪ 24‬مین ساڵیادى‬ ‫تاوانکارى پۆرسەى شومى ئەنفال‬ ‫دەکەینەوە بە پێویستى دەزانیین‬ ‫جارێکى تر جەخت لە سەر چەند‬ ‫خاڵێک بکەینەوە کە دەبێتە فاکتەر‬ ‫بۆ چونە پێشەوەى کێشەى ئەنفال ‪.‬‬ ‫‪ -1‬گرنگە لەم قۆناغە میللەتەکەمان‬ ‫یەک دەن��گ و یەک ریزبن بۆ هەر‬ ‫ئەگەرو پێشهاتێک ‪.‬‬ ‫‪ -2‬وە بە ئەرکى الیەنە پەیوەندیدارەکان‬ ‫و حزب و رێکخراوەکانى دەزانیین کە‬ ‫بە جدى کار بۆ ناساندنى ئەنفال و بە‬ ‫جینۆسایدناساندنى لە ئاستى دنیاد‬ ‫بچەسپێنرێت ‪.‬‬ ‫‪ -3‬پشت بەستن بە بڕیارى داگاى‬ ‫بااڵى تاوانەکانى عێراق و دروستکردنى‬ ‫گوشار لە سەر ئێستاى حکومەتى‬

‫لێبوردنکردن لە کوردو کەسوکارى‬ ‫قوربانیان ئەنفال ‪.‬‬ ‫‪ -4‬کارکردنى بەردە وام بۆ وەرگرتنى‬ ‫ق��ەرەب��وى زی��ان��ى گیانى و ماڵى‬ ‫قوربانیان و خەڵک و خاکى بە‬ ‫سوتماکى کوردستان ‪.‬‬ ‫‪ -5‬بە شێوەیەکى زانستى تاوانەکانى‬ ‫پ��رۆس��ەى شومى ئەنفال بخرێتە‬ ‫قۆناغەکانى خوێندنەوە و ببێتە‬ ‫یەکێک ل��ە وان��ە گرنگەکانى نێو‬ ‫پرۆسەى خوێندنەوە ‪.‬‬ ‫‪ -6‬دروس��ت��ک��ردن��ى سەنتەرێکى‬ ‫ب��ەرف��راوان��ى تایبەت بە ئەنفال و‬ ‫جینۆسایدى گەلى کورد بە بوارى‬ ‫لێکۆڵینەوەو بە ئەرشیفکردن‬ ‫‪ -7‬باشترکردنى ژیانى کەسوکارى‬ ‫قوربانیان ئەنفال و گ��ێ��ڕان��ەوەى‬ ‫س���ەرج���ەم ئ��ێ��س��ک و پ��روس��ک��ى‬ ‫قوربانیانى ئەنفال ‪.‬‬ ‫لە کۆتایدا سەرى رێز نەوازش بۆ‬ ‫گیانى پاکى قوربانیانى ئەنفال و‬ ‫س��ەرج��ەم شەهیدانى گەلەکەمان‬ ‫ن���ەوى دەک��ەی��ن و ئەنجامدەرانى‬ ‫تاوانى ئەنفالیش هەر روو رەش و‬ ‫شەرمەزارن لە مێژوودا ‪.‬‬ ‫مەڵبەندى گەرمیانى‬ ‫حزبى سۆسیالست دیموکراتى‬ ‫کوردستان‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫عه‌بدواڵى حاجى مه‌حمود‪:‬‬

‫گه‌وره‌ترین قه‌ره‌بوو ئه‌وه‌یه‌ ئه‌نفال له‌ڕووى‬ ‫نێوده‌وڵه‌تیه‌و‌ه به‌جینۆساید بناسرێت‬

‫س���ه‌رۆک���ى ف��راک��س��ی��ۆن��ى ح��زب��ى‬ ‫سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان‬ ‫ل���ه‌ پ���ه‌رل���ه‌م���ان���ى ک���وردس���ت���ان‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت‪ :‬کاره‌ساتى ئه‌نفال‬ ‫رۆژان��ێ��ک��ى ن��اخ��ۆش�ه‌ ل �ه‌ م��ێ��ژووى‬ ‫کورددا‪ ،‬ئاماژه‌ به‌وه‌ش ده‌کات کورد‬ ‫له‌گه‌ڵ تۆڵه‌کردنه‌وه‌دا نییه‌ به‌اڵم‬ ‫ده‌بێت ئه‌نفال ببێته‌ جینۆسایدێکى‬ ‫نێوده‌وڵه‌تى‪ ،‬داواش له‌ به‌رپرسانى‬ ‫به‌غداد ده‌کات کاره‌کانیان خێراتر‬ ‫ب��ک��ه‌ن ل���ه‌ ه���ه‌ڵ���دان���ه‌وه‌ى گ���ۆڕ ‌ه‬ ‫به‌کۆمه‌ڵه‌کاندا‪.‬‬ ‫به‌ڕێز ع �ه‌ب��دواڵى حاجى مه‌حمود‬ ‫ب��ڕی��ارده‌رى لیژنه‌ى پێشمه‌رگه‌ و‬ ‫شه‌هیدان و قوربانیانى جینۆساید‬ ‫له‌ په‌رله‌مانى کوردستان ڕایگه‌یاند‪:‬‬ ‫رۆژانى کاره‌ساتى ئه‌نفال رۆژانێکى‬ ‫ن��اخ��ۆش��ه‌ ل���ه‌م���ێ���ژووى خ�ه‌ڵ��ک��ى‬ ‫کوردستانداو له‌و رۆژان �ه‌دا هه‌زاران‬ ‫ک �ه‌س ل�ه‌ هاواڵتیانى کوردستان‬ ‫ب�ه‌ه�ه‌م��وو چین و توێژه‌کانیه‌و ‌ه‬ ‫له‌الیه‌ن رژێمێکى دیکتاتۆره‌وه‌ به‌بێ‬ ‫گوێدانه‌ بنه‌ماکانى مافى مرۆڤ‬ ‫زینده‌ به‌چاڵ کران و ئه‌نفال کران‪.‬‬ ‫وت��ی��ش��ى‪ :‬ئ��ێ��م�ه‌ وه‌ک����و خه‌ڵکى‬ ‫کوردستان له‌گه‌ڵ تۆڵه‌کردنه‌وه‌دا‬ ‫نین ‪ ،‬ب �ه‌اڵم هه‌وڵمانداوه‌ که‌یسى‬ ‫ئه‌نفال بکه‌ینه‌ که‌یسێکى ف��راوان‬ ‫و ه��ه‌وڵ��دراوه‌ ب��ۆ ئ��ه‌وه‌ى ل��ه‌رووى‬ ‫ن��ێ��وده‌وڵ �ه‌ت��ی��ی �ه‌وه‌ به‌جینۆساید‬ ‫بناسێنرێت‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ى پشتیوانێکى‬ ‫م��اددى و مه‌عنه‌وى و سیاسى ب ‌ه‬ ‫که‌سوکارى ئه‌نفالکراوه‌کان و هه‌موو‬

‫میلله‌تى کورد به‌ده‌ست بهێنێت‪.‬‬ ‫له‌باره‌ى لیژنه‌که‌یانه‌وه‌ رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫لیژنه‌ى پێشمه‌رگه‌و شه‌هیدان و‬ ‫قوربانیانى جینۆساید له‌ په‌رله‌مانى‬ ‫کوردستان به‌ هه‌ماهه‌نگى له‌گه‌ڵ‬ ‫وه‌زاره‌تى شه‌هیدان و لیژنه‌ى مافى‬ ‫م��رۆڤ و وه‌زاره‌ت���ى مافى مرۆڤى‬ ‫عێراقى ب �ه‌رده‌وام کارمان کردووه‌و‬ ‫چاودێرى به‌ڕێوه‌چوونى ئیشه‌کانمان‬ ‫ک��ردووه‌و له‌و رووه‌ش �ه‌وه‌ کۆمه‌ڵێک‬ ‫ده‌ستکه‌وتمان ب��ۆ پێشمه‌رگه‌ و‬ ‫شه‌هیدان و قوربانیانى جینۆساید‬ ‫ده‌سته‌به‌ر کردووه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‬ ‫گله‌ییمان هه‌یه‌ له‌ وه‌زاره‌ت��ى مافى‬ ‫مرۆڤى عێراقى‪ ،‬چونکه‌ وه‌کو پێویست‬ ‫هه‌نگاوى نه‌ناوه‌ له‌و پرسانه‌دا‪.‬‬

‫ئ���ام���اژه‌ى ب��ه‌وه‌ش��ک��رد پێویست ‌ه‬ ‫الیه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کان و گشت‬ ‫هه‌رێمى کوردستان هه‌وڵه‌کانمان چڕ‬ ‫بکه‌ینه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى بتوانین به‌زوویى‬ ‫گۆڕه‌ به‌کۆمه‌ڵه‌کان هه‌ڵبدرێنه‌وه‌و‬ ‫بگه‌ڕێنرێنه‌وه‌ ب��ۆ زێ��دى خۆیان‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌تى ئه‌و نوێنه‌رانه‌ى کورد ک ‌ه‬ ‫له‌ به‌غدادن کۆمه‌ڵێک پۆستى باش و‬ ‫فراوانمان هه‌یه‌ له‌ به‌غداد و پێویست ‌ه‬ ‫زی��ات��ر فشار بخه‌نه‌ س��ه‌ر الیه‌نى‬ ‫په‌یوه‌ندیدار بۆ ئه‌وه‌ى هه‌ڵدانه‌وه‌ى‬ ‫گۆڕه‌ به‌کۆمه‌ڵه‌کان و به‌نێوده‌وڵه‌تى‬ ‫کردنى جینۆسایدى ک��ورد خێراتر‬ ‫بکرێت‪ ،‬گه‌وره‌ترین قه‌ره‌بووش به‌الى‬ ‫ئێمه‌وه‌ به‌جینۆساید ناساندنى که‌یسى‬ ‫ئه‌نفاله‌ له‌رووى نێوده‌وڵه‌ییه‌وه‌‪.‬‬

‫بەیاننامەی مەڵبەندى گەرمیانى «حسدک» لە ساڵیادی ئەنفالدا‬ ‫داواى یاساى لێبووردنى گشتى گه‌یشته‌ سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێم‬ ‫• جەماوەرى ستەم دیدەى کوردستان خ��ەم��ەک��ان��ى ئ��ێ��وەى ک��ەس��وک��ارى عێرقى بۆ دانان و (اعتراف )‬

‫‪2012 /4 /14‬‬

‫‪ 2362/3/4‬له‌به‌روارى ‪15‬ى نیسانى‬ ‫‪ 2012‬ره‌وانه‌ى سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان ک��را‪ .‬بۆ ئ��ه‌وه‌ى کارى‬ ‫پێویستى بۆ بکرێ و سه‌رۆکایه‌تى‬ ‫په‌رله‌مان و الیه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کانى‬ ‫لێ ئاگاداربکرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ت��اری��ق ج���ه‌وه���ه‌ر راوێ���ژک���ارى‬ ‫راگه‌یاندنى سه‌رۆکى په‌رله‌مان‬ ‫رایگه‌یاند‪ :‬ئ �ه‌و پ��رۆژ‌ه یاسای ‌ه‬ ‫له‌ دانیشتنى ئاسایى په‌رله‌مانى‬ ‫ک��وردس��ت��ان ژم����ار‌ه ‪7‬ى رۆژى‬ ‫‪ 2012/4/10‬ب �ه‌زۆری��ن �ه‌ى ده‌ن��گ‬ ‫په‌سه‌ند کرا‪.‬‬

‫دواى ئ�����ه‌وه‌ى پ�����رۆژ‌ه ی��اس��اى‬ ‫لێبووردنى گشتى له‌الیه‌ن په‌رله‌مانى‬ ‫کوردستانه‌و‌ه په‌سه‌ند کرا ڕۆژی‬ ‫‪ 2012/4/15‬ئ���ه‌و یاسای ‌ه‬ ‫ب �ه‌ن��ووس��راوێ��ک ئ��اراس��ت�ه‌ى‬ ‫سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێم کرا تا‬ ‫بڕیارى له‌باره‌و‌ه بدرێت‪.‬‬ ‫راوێ���ژک���ارى راگ �ه‌ی��ان��دن��ى‬ ‫س����ه‌رۆک����ى پ��ه‌رل��ه‌م��ان��ى‬ ‫کوردستان رایگه‌یاند‪ :‬ڕۆژی‬ ‫‪ 2012/4/15‬پ���رۆژ‌ه یاساى‬ ‫ل��ێ��ب��ووردن��ى گشتى له‌هه‌رێمى‬ ‫کوردستان به‌نووسراوێکى فه‌رمى ژمار‌ه‬

‫زانا حه‌م ‌ه ساڵح له‌ناو زیندان گیانى له‌ده‌ستدا‬

‫ڕۆژی ‪ 2012/4/14‬ل��ه‌ ش��ارى‬ ‫سلێمانى زانا حه‌مه‌ ساڵح قائیمقامى‬ ‫ده‌س��ت��ب �ه‌س �ه‌رک��راوى سلێمانى ل ‌ه‬ ‫زینداندا گیانى له‌ده‌ست دا‪.‬‬ ‫بەپێی بەیاننامەی ئاسایشی سلێمانی‬ ‫زان���ا ح�ه‌م�ه‌ س��اڵ��ح ل �ه‌ن��او زی��ن��دان‬ ‫خ��ۆى خنکاندووه‪ .‬لە دوای گیان‬ ‫لەدەستدانی ناوبراو جەالل تاڵەبانی‬ ‫سەرۆک کۆماری عێراق فەرمانی کرد‬ ‫لیژنەیەکی لێکۆڵینەوە پێکبهێنرێت‬

‫لەالیەکی ت��رەوە کۆسرەت ڕەسۆڵ‬ ‫ع��ەل��ی ج��ێ��گ��ری س��ەرۆک��ی ه��ەرێ��م‬ ‫ف��ەرم��ان��ی س��ەرۆک��ای��ەت��ی هەرێمی‬ ‫دەرک��رد تایبەت بە دروستکردنی‬ ‫لیژنەیەک بۆ لێکۆڵینەوە لەگیان‬ ‫لەدەستدانی قائیمقامی سلێمانی‪.‬‬ ‫له‌ماوه‌ى رابردوودا زانا حه‌مه‌ صاڵح‬ ‫قائیمقامى قه‌زاى سلێمانى له‌الیه‌ن‬ ‫ئاسایشى سلێمانیه‌وه‌ به‌ فه‌رمانى‬ ‫دادوه‌ر بە مادەی ‪ 307‬ده‌ستگیر کرا‪.‬‬

‫غه‌لیۆن ‪ :‬شتێک نییه‌ ناوى کوردستانى سوریا بێت و ده‌بێت کورد واز له‌ ئۆتۆنۆمى بهێنێت‬

‫شه‌الل گه‌دۆ‪ :‬وته‌کانى بورهان غه‌لیون کاریگه‌رى خراپ ده‌کات ‌ه سه‌ر برایه‌تى شۆڕشى کوردو عه‌ره‌ب ل ‌ه سوریا‬

‫لێدوانه‌که‌ى بورهان غه‌لیون ناره‌زایى‬ ‫ت���ون���دى ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن��ى ک���وردى‬ ‫سوریا ب��ه‌دواى خۆیدا ده‌هێنێت و‬ ‫س�ه‌رک��رده‌ی�ه‌ک��ى ک���وردى سوریاش‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت ئه‌و وتانه‌ کاریگه‌رى‬ ‫خراپ ده‌کاه‌ سه‌ر برایه‌تى شۆڕشى‬ ‫کورد و عه‌ره‌ب له‌ سوریا و پێشى‬ ‫وای��ه‌ تورکیا ک��اری��گ�ه‌رى گ��ه‌وره‌ى‬ ‫هه‌یه‌ ل �ه‌س �ه‌ر ب��وره��ان غه‌لیون و‬ ‫ئه‌نجوومه‌نه‌که‌ى و رایگه‌یاند‪ :‬تورکیا‬ ‫دژایه‌تى کوردى سوریا ده‌کات‪.‬‬ ‫شه‌الل گه‌دۆ ئه‌ندامى ئه‌نجوومه‌نى‬ ‫نیشتیمانى ک���وردى ل �ه‌ س��وری��او‬ ‫ئه‌ندامى سه‌رکردایه‌تى پارتى چه‌پى‬ ‫کوردى سوریا له‌ لێدوانێکدا ڕایگەیاند‬

‫ره‌خ��ن�ه‌ى توند ئاراسته‌ى بورهان‬ ‫غه‌لیون ده‌ک��ات و رایده‌گه‌یه‌نێت‪:‬‬ ‫«ئه‌و لێدوانه‌ى سه‌رۆکى ئه‌نجوومه‌نى‬ ‫نیشتیمانى سوریا خزمه‌تى شۆڕشى‬ ‫سوریا ناکات و خزمه‌تى برایه‌تى‬ ‫شۆڕشگیڕانى ک��ورد و ع��ه‌ره‌ب ل ‌ه‬ ‫سوریا ناکات»‪.‬‬ ‫گه‌دۆ ده‌ڵێت‪ « :‬ئه‌و قسه‌ى بورهان‬ ‫غ �ه‌ل��ی��ون دژى خ��ۆپ��ی��ش��ان��ده‌ران��ى‬ ‫ک���ورده‌و ه �ه‌م��ووان ده‌بینن رۆژان�� ‌ه‬ ‫خۆپیشانده‌رانى کورد له‌ زیادبووندایه‌و‬ ‫له‌سه‌رانسه‌رى سوریا کوردان داواى‬ ‫مافى فیدراڵى ده‌که‌ن و داوا ده‌که‌ن‬ ‫هه‌موو ن�ه‌ت�ه‌وه‌ک��ان ببنه‌ خاوه‌نى‬ ‫ماف له‌ ئاینده‌ى سوریادا‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‬

‫لێدوانه‌ى غه‌لیون به‌داخه‌وه‌ کاریگه‌رى‬ ‫ده‌بێت له‌سه‌ر په‌یوه‌ندیه‌کانى کوردو‬ ‫عه‌ره‌ب له‌ سوریاو ئه‌وه‌ش کاریگه‌رى‬ ‫ده‌خاته‌ سه‌ر شۆڕشه‌که‌‪.‬‬ ‫له‌باره‌ى کاریگه‌رى تورکیا له‌سه‌ر‬ ‫ب��وره��ان غه‌لیون و ئه‌نجوومه‌نى‬ ‫نیشتیمانى سوریا له‌باره‌ى ره‌وشى‬

‫ک��ورده‌وه‌‪ ،‬شه‌الل گه‌دۆ رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫«تورکیا کاریگه‌رى گه‌وره‌ى له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌نجومه‌نى نیشتیمانى سوریا هه‌یه‌و‬ ‫ئه‌و ئه‌نجوومه‌نه‌ له‌ تورکیا دامه‌زراوه‌و‬ ‫رۆژ ب �ه‌رۆژ ئه‌جنداى تورکیا له‌ناو‬ ‫ئه‌نجوومه‌نه‌که‌ روون ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬ئێم ‌ه‬ ‫وه‌کو ئه‌نجوومه‌نى نیشتیمانى کوردى‬

‫سوریا باش ده‌زانین که‌رۆڵى تورکیا‬ ‫له‌ناو ئه‌نجوومه‌نى نیشتیمانى سوریا‬ ‫باش نییه‌و ته‌نها بۆ به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانى‬ ‫خۆى ئیش له‌سوریا ئاینده‌دا ئیش‬ ‫ده‌کات»‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ى به‌وه‌شکرد که‌ «تورکیا هیچ‬ ‫هاوکارییه‌کى کوردانى سوریا ناکات‬ ‫و بگره‌ دژایه‌تى ده‌کات‪ ،‬هه‌رچه‌ند ‌ه‬ ‫ئێمه‌ نزیکه‌ى ‪ 800‬کیلۆمه‌تر سنوورى‬ ‫هاوبه‌شمان له‌گه‌ڵ تورکیا هه‌یه‌و‬ ‫پێمان خ��ۆش�ه‌ ل �ه‌ ئ��ای��ن��ده‌دا ئه‌و‬ ‫په‌یوه‌ندیانه‌ پێش بخه‌ین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫تورکیا دژای �ه‌ت��ى ک��ورد ده‌ک��ات و‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وت له‌گه‌ڵ کوردستانى‬ ‫گ�ه‌وره‌ ده‌ک��ات و تورکیا پێى وای ‌ه‬

‫به‌ده‌ستهێنانى ئۆتۆنۆمى بۆ کورد‬ ‫له‌ سوریا کاریگه‌رى ده‌بێت له‌سه‌ر‬ ‫باکوورى کوردستانیش که‌ نزیکه‌ى‬ ‫‪ 25‬ملیۆن ک���وردى ت��ی��ادا ده‌ژى‬ ‫بۆیه‌ تورکیا ل�ه‌ ئێستادا هه‌موو‬ ‫دژایه‌تییه‌کى خۆى بۆ پێدانى ماف‬ ‫به‌ کوردانى سوریا له‌ ئاینده‌ى ئه‌و‬ ‫واڵته‌ ده‌رده‌بڕێت»‪.‬‬ ‫بورهان غه‌لیون سه‌رۆکى ئه‌نجوومه‌نى‬ ‫نیشتیمانى سوریا رایگه‌یاند‪ :‬سوریا‬ ‫س��وری��ای �ه‌و شتێک نیه‌ ب �ه‌ ن��اوى‬ ‫کوردستانى سوریاو به‌هیچ جۆرێک‬ ‫ئاماده‌ نین له‌دواى رووخانى ئه‌سه‌د‬ ‫ره‌زام �ه‌ن��دى ده‌رب��ڕن له‌ ئۆتۆنۆمى‬ ‫کوردانى سوریادا‪.‬‬


‫دیدار‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2012/04/17‬ساڵی ‪ ● 31‬ژماره ‪698‬‬

‫‪3‬‬

‫د‪.‬مەحمود عوسمان‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق‪:‬‬

‫ئەمریکا وەک جاران عێراقى ال گرنگ نییە‬

‫دیمانە‪~ :‬‬ ‫د‪.‬م���ەح���م���ود ع��وس��م��ان‪،‬‬ ‫ئەندامى ئەنجومەنى نوێنەرانى‬ ‫عێراق لە دیدارێکى تایبەتى‬ ‫~ دا ئ��ام��اژە ب��ەوە‬ ‫دەکات «نەگەڕانەوەى هاشمى‬ ‫ب��ۆ ه��ەرێ��م��ى ک��وردس��ت��ان لە‬ ‫بەرژەوەندى کوردە»‪.‬‬ ‫ناوبراو هێما بۆ ئەوە دەکات‬ ‫« دیکتاتۆرێتى ی��ەک کەس‬ ‫و ی��ەک ح��زب��ى ج��ارێ��ک��ى تر‬ ‫ناگەڕێتەوە بۆ عێراق»‪.‬‬

‫*ه���ۆک���ارى دواک��ەوت��ن��ى ک��ۆن��گ��رەى‬ ‫ن��ی��ش��ت��م��ان��ى ب���ۆچ���ى دەگ���ەڕێ���ت���ەوە‬ ‫لەکاتێکدا بڕیار وابوو پێش کۆنگرەى‬ ‫لوتکەى عەرەبى ببەسترێت؟‬ ‫کۆنگرە چ��ۆن ببەسترێت‪ ،‬نابێت‬ ‫ڕێکبکەون لەسەر ئەجندەکەى لەسەر‬ ‫ئ��ەوە ک��ێ بێت و ک��ێ ن��ەی��ەت؟ لە‬ ‫کوێ دەبەسترێت لەسەر هیچ شتێک‬ ‫لەوانە ڕێکنەکەوتوون لەبەر ئەوە‬ ‫دواکەوتووە شتێکى ئاساییە‪.‬‬ ‫* بڕیار واب��وو لە دواى کۆنگرەى‬ ‫لوتکەى عەرەبى کۆنگرەی نیشتمانى‬ ‫عێراق ببەسترێت؟‬ ‫ب��ڕی��ار واب���وو کۆنگرەى نیشتمانى‬ ‫عێراقى لە دواى لوتکەى عەرەبى‬ ‫ببەسترێت‪ ،‬بەاڵم لیژنەى ئامادەکارى‬ ‫(‪ )7‬کۆبوونەوەى کردبوو نەگەشتۆتە‬ ‫ئەنجام‪،‬لەبەر ئەوە ماوەتەوە ئیشەکە‪.‬‬ ‫*ل��ە ڕاگەیاندنەکاندا ب��اس لەوە‬ ‫دەک���رێ ن��ەگ��ەڕان��ەوەى ع���ەالوى بۆ‬ ‫ع��ێ��راق و م��ەس��ەل��ەى ت��ارق هاشمى‬ ‫هۆکارى نەبەستى ئەو کۆنگرەیە؟‬ ‫قسەى عەالوى کۆسپە‪ ،‬وەاڵمدانەوەى‬ ‫دەوڵ��ەت��ى یاسا مەسەلەى هاشمى‬

‫دلێر تاریق‪،‬‬

‫هەموو کۆسپن و کاریگەرییان هەیە‪،‬‬ ‫بەاڵم دیارە الیەنەکانیش جدى نین‬ ‫خەڵک گەر جدى بێت لە بەستنى‬ ‫کۆبونەوەیەک بە ئاسانى دەتوانێت‬ ‫بیکات‪ ،‬بەاڵم هیچ الیەکیان جدى نین‬ ‫و دووربە دوور قسە بە یەکتر دەڵێن‬ ‫و دانانیشن لەگەڵ یەکدا‪ ،‬لەبەر ئەوە‬ ‫ناتوانن‪ ،‬هەوڵدەدەن ئەو کۆبونەوەیە‬ ‫ب��ک��ەن‪ ،‬ب��ەاڵم تائێستا چ��ارەس��ەر‬ ‫نەکراوە‪.‬‬ ‫*میسال ئالوسى دەڵێت باشترین‬ ‫چ���ارەس���ەر ب��ۆ ک��ێ��ش��ەک��ان��ى ع��ێ��راق‬ ‫ک��ۆن��ف��ی��دراڵ��ی��ی��ە ب���ۆ ع���ێ���راق ڕاى‬ ‫بەڕێزتان لەسەر ئەم لێدوانە؟‬ ‫ئەوە قسەیە‪ ،‬ئەو کاتە دەچن دوور‬ ‫دەکەونەوە هەر یەکە لە جێگایەک‬ ‫دانیشتووە قسە دەک���ات‪ .‬بە چى‬ ‫دەیکاتە کۆنفیدراڵى؟ نێونەتەوەى‬ ‫ڕەزام��ەن��دى نەبێت و دەوروب���ەرت‬ ‫ڕەزام���ەن���دى نەبێت و الی��ەن��ەک��ان‬ ‫ڕەزامەند نەبن بە چى عێراق دەکرێتە‬ ‫کۆنفیدراڵى هەریەکە بۆ خۆى قسە‬ ‫دەک���ات و کێشە دروس���ت دەک��ەن‬ ‫هیچیشیان توانایان نییە یەکێک‬ ‫لەو ئیشانە بکەن ئەو قسانە ئەو‬ ‫بارودۆخەى وا ئاڵۆز کردووە‪.‬‬ ‫*ب����ەڕاى ب��ەڕێ��زت��ان چ��ارێ��ک��ى تر‬

‫دیکتاتۆرى بۆ عێراق ئەو مەترسیەیە‬ ‫کە الیەنەکان و دەرەوە هۆشیارى‬ ‫لێبدەن؟‬ ‫نەخێر مومکین نییە دیکتاتۆرییەت‬ ‫بگەڕێتەوە نەک بۆ عێراق بۆ هیچ‬ ‫واڵت��ێ��ک ل��ە واڵت��ان��ى دەوروب��ەرم��ان‬ ‫دیکتاتۆرەکان یەک یەک کەوتن دنیا‬ ‫گۆڕاوە ئەمڕۆ کودەتایەک لە شوێنێک‬ ‫دەبێت پاش دوو هەفتە کودەتاکە‬ ‫نامێنێت ناچارییان دەکەن واز بهێنن‪،‬‬ ‫دونیا گۆڕاوە لەبەرئەوە گەڕانەوەى‬ ‫دیکتاتۆرێت بەو شێوەیەى کە کۆن‬ ‫بینراوە بە هیچ شێوەیەک مومکین‬ ‫نییە‪ ،‬ئەگەر لە ناوەوە شتێک ببێت‬ ‫بارودۆخى نێونەتەوەى مەجالى نادات‬ ‫وە عێراقیش لە چەند هۆز و چەند‬ ‫نەتەوەیەک پێکهاتوە لەبەرئەوە هیچ‬ ‫یەکێکیان ناتوانن بە تەنها خۆیان‬ ‫بسەپێنن ب��ەس��ەر ئ��ەوان��ى ت��ردا‪،‬‬ ‫دیکتاتۆرێتى یەک کەس و یەک حزبى‬ ‫ناگەڕێتەوە بۆ عێراق‪.‬‬ ‫* ب���ەڕێ���زت���ان ن��وێ��ن��ەر ب����وون لە‬ ‫ب��ەی��ان��ن��ام��ەى ‪11‬ى ئ����ازارى ساڵى‬ ‫‪1970‬بە هەمان شێوە لە ئەنجومەنى‬ ‫حکوم بەشدار بوون ئێستاش ئەندامى‬ ‫ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراقن بە‬ ‫پێى حکومى زات��ى ت��ا دەوروب���ەرى‬

‫مومکین نییە دیکتاتۆرییەت‬ ‫بگەڕێتەوە نەک بۆ عێراق‬ ‫بۆ هیچ واڵتێک لە واڵتانى‬ ‫دەوروبەرمان‬

‫م��اڵ��ەک��ان��ى ک���ەرک���وک ک��وردس��ت��ان‬ ‫بوو‪،‬تەنها کەرکوک یەکالى نەکرابووە‬ ‫بۆ ‪4‬س��اڵ دواخ��راب��وو‪ ،‬ب��ەاڵم بەپێى‬ ‫فیدراڵێتى ئەمجارە بەرزاییەکانى‬ ‫پشتى چەمچەماڵ کوردستان نییە‬ ‫لەبەرئەوەى ناوچەکانى پێش ‪ 4/9‬ە؟‬ ‫کاتى خۆى من سەرۆکى ئەو وەڤدە‬ ‫بووم کەوا مفاوەزەمان کرد لە ‪،6/11‬‬ ‫م��ف��اوەزەک��را عەینى شەخس بوون‬ ‫ئێستا مفاوەزە ناکەن‪ ،‬بەس وەڤدێک‬ ‫دەچێت و دوو ڕۆژ لەبەغداد دەبێت‬ ‫دەگەڕێتەوە پاش سێ مانگ وەڤدێکى‬ ‫تر دەچێت کەس ئاگاى لە کەس نییە‪،‬‬ ‫کورد زۆر ناڕێکە لەو گفتوگۆیانەى‬ ‫کە دەی��ک��ات‪ ،‬هەیئەتێکى تایبەتى‬ ‫دانەنراوە بۆ ئەوەى خەریکى گفتوگۆ‬ ‫بن‪ ،‬لە ‪11‬ى ئازار لە یەکەم ڕۆژەوە‬ ‫تا کۆتا ڕۆژ عەینى ئەشخاس بوون‬ ‫گفتوگۆکەیان دەکرد‪ ،‬تازە کابینەى‬

‫ح���ەوت ب��ڕی��ارى داوە هەیئەتێک‬ ‫دروس���ت بکات ل��ەب��ەرئ��ەوە زۆر بە‬ ‫ناڕێکى گفتوگۆ کراوە لەگەڵ الیەنە‬ ‫عێراقییەکان‪ ،‬الیەنە عێراقییەکان‬ ‫ئەسڵەن زۆر بڕوایان بە کێشەکانى‬ ‫کورد نییە‪ ،‬گەر بە دوای��دا نەچین‪،‬‬ ‫باوەڕم وایە الیەنى کوردى قسە زۆر‬ ‫دەکەن بەاڵم بە پراکتیکى ناچن بە‬ ‫دواى ئیشەکانى خۆیاندا بزانن کامەى‬ ‫جێبەجێ دەبێت کامەى جێبەجێ‬ ‫نابێت چ��ى دەک��رێ��ت چیناکرێت؟‬ ‫کەموکوڕى ئێمە زۆرە لەو ڕووەوە‬ ‫لەالى منەوە ئێستا کێشە هەیە یەکە‬ ‫یەکە دەتوانى باسى بکەیت لەگەڵ‬ ‫الیەنەکان وە بزانى دەگەیتە چى‬ ‫گفتوگۆیەکى جدى دەست پێبکات‬ ‫لە نێوانیاندا‪ ،‬تائێستا گفتوگۆى جدى‬ ‫بەردەواممان نەبووە‪.‬‬ ‫*ئایا عێراق بۆەتە ئەو ساحەیەى کە‬

‫تەسفییەى حساباتى دوو جەمسەرى‬ ‫عالەمى لە عێراقدا بکرێت؟‬ ‫عێراق ئێستا هیچ ئەهمێتى نییە‬ ‫لەدەرەوە‪ ،‬دەوڵەتانى دەرەوە ئەوەندە‬ ‫گ��وێ��ى ن��ادەن��ێ دورک��ەوت��ون��ەت��ەوە‬ ‫ئەمریکا الى گرنگ نییە وەک جاران‪،‬‬ ‫لەبەرئەوە ئەو ئەهمێتەى نییە‪،‬عێراق‬ ‫دەورێکى زۆر گەورەى نییە لە دەرەوە‬ ‫ئێستا‪.‬‬ ‫*لەسەر هەمان ڕاى پێشوتانن کە‬ ‫ڕاتگەیاندبوو هاشمى نەگەڕێتەوە‬ ‫هەرێمى کوردستان لە بەرژەوەندى‬ ‫کوردایە؟‬ ‫لەسەر هەمان ڕاى خۆمم‪،‬کێشەمان‬ ‫زۆرە نامانەوێت کێشەى تر بۆخۆمان‬ ‫دروس��ت بکەین کێشەى خەڵکى تر‬ ‫بکەین بە هى خۆمان بەتایبەتى ئەو‬ ‫کەسانەى بڕوایشیان بە مافەکانى‬ ‫کورد نییە‪.‬‬

‫بەڕێوەبەری ڕاگەیاندی وەزارەتى دارایى‪:‬‬

‫لە عێراقدا گۆڕانکارى لە موچەى فەرمانبەران بکرێت‪ ،‬کوردستانیش دەگرێتەوە‬ ‫دیمانە‪~ :‬‬ ‫دل��ێ��ر ت��اری��ق‪ ،‬ب��ەڕێ��وەب��ەری‬ ‫ڕاگەیاندی وەزارەت��ى دارای��ى لە‬ ‫دیداریکى تایبەتى ~‬ ‫دا ئاماژە بەوە دەکات «وەزارەتى‬ ‫دارایى بوودجەى ‪2012‬ى ڕەوانى‬ ‫ئەنجومەنى وەزیران کردووە»‪.‬‬ ‫ن���اوب���راو ه��ێ��م��ا ب���ۆ ئ���ەوە‬ ‫دەک���ات «پێشینەى خانوبەرە‬ ‫و هاوسەرگیرى و کشتوکاڵى و‬ ‫پیشەسازى لەگەڵ قەرزى بچوک‬ ‫هەموو ب��ەردەوام دەبێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بڕەکانى لە پەڕلەمان یەکالیى‬ ‫دەکرێتەوە»‪.‬‬

‫*پ�������رۆژە ی���اس���اى ب���وودج���ەى‬ ‫ساڵى ‪ 2012‬ئامادە بووە بگاتە‬ ‫پەڕلەمان؟‬ ‫پ��رۆژە یاساى ب��وودج��ەى ‪2012‬‬ ‫ماوەیەکى زۆرە وەک وەزارەت��ى‬ ‫دارایى ئێمە کارەکانى خۆمانمان‬ ‫تەواو کردووە ڕەوانەى ئەنجومەنى‬ ‫وەزی���ران���م���ان ک�����ردووە‪ ،‬پەێی‬ ‫زانیاریەکان چەندین گفتوگۆى‬ ‫لێکراوە لە ئەنجومەنى وەزیران‪،‬‬ ‫چونکە گفتوگۆى زۆرى دەوێت‬ ‫لەسەریشى ک��راوە‪ ،‬لیژنەیەکى‬ ‫وەزاری���ش لە وەزی��رى دارای��ى و‬ ‫وەزیرى پالندانان و چەندوەزیرێکى‬ ‫تر پێکهاتووە‪ ،‬ئێستا بە بڕواى‬ ‫من لە قۆناغى کۆتایدایە‪.‬‬ ‫*هیچ گۆڕانکارییەک لە موچەى‬ ‫ف���ەرم���ان���ب���ەران و پ��ێ��ش��ی��ن��ەى‬ ‫ه���اوس���ەرگ���ی���رى و پ��ێ��ش��ی��ن��ەى‬ ‫خانوبەرە کراوە؟‬

‫هیچ کێشەیەکمان نییە لەسەر‬ ‫حسابکردنی خزمەتی ڕۆژنامەنووسی بە‬ ‫خزمەتی فیعلی‬ ‫مەسەلەى موچە ئەوە پەیوەستە‬ ‫ب��ە ع��ێ��راق��ەوە ه���ەر زی����ادە و‬

‫ک���ەم���ک���ردن���ەوەی���ەک���ى م��وچ��ە‬ ‫سیستەمى م��وچ��ە ل��ە عێراقدا‬

‫سەرتاسەرییە هەر گۆڕانکارییەک‬ ‫لە م��وچ��ەدا بکرێت لە عێراقدا‬

‫کوردستانیش دەگرێتەوە‪.‬‬ ‫لەبارەى پێشینەى هاوسەرگیرى‬ ‫و خ��ان��ووب��ەرەوە بەپیشبینى‬ ‫من پێشنیار نەکراوە کە چووە‬ ‫پەڕلەمانەوە لەوێ گفتوگۆ زیاتر‬ ‫هەڵدەگرێ‪ ،‬پێشینەى خانوبەرە‬ ‫و هاوسەرگیرى و کشتوکاڵى‬ ‫و لەگەڵ ق��ەرزى بچوک هەموو‬ ‫ب��ەردەوام دەب��ن‪ ،‬بەاڵم بڕەکانى‬ ‫چەند دەب��ن ئ��ەوە لە پەڕلەمان‬ ‫یەکالى دەکرێتەوە ‪.‬‬ ‫*ئاگادارى ئەوەن کە حکومەتى‬ ‫ع���ێ���راق���ى ه��ی��چ خ��ەرج��ی��ی��ەک��ى‬ ‫ب����ۆ وەزارەت����������ى پ��ێ��ش��م��ەرگ��ە‬ ‫سەرفکردبێت؟‬ ‫ت��ا ئێستا ئ���ەوەى ه��ەی��ە هەر‬ ‫وەزارەت����ى دارای���ى ب��وودج��ە بۆ‬ ‫وەزارەتى پێشمەرگە دابین دەکات‬ ‫بە شێوەى سولفە دەیانداتێ‪.‬‬ ‫*وەزارەتى پەروەدە داواى لە ئێوە‬ ‫کردووە مامۆستایانى مۆڵەت پێدراو‬ ‫بڕى ‪150‬ه��ەزار دینار دەرماڵەیان‬ ‫پ��ێ��ب��درێ��ت ئ��ێ��وە ک��ارت��ان ل��ەس��ەر‬ ‫کردووە؟‬ ‫کاتى خۆى هاتنە الى ئێمە دوایان‬ ‫ک����ردووە‪ ،‬ج��ی��اوازی��ەک ه��ەی��ە لە‬ ‫نێوانى مامۆستایانى کوردستان‪،‬‬ ‫مۆستایانى م��ۆڵ��ەت پ��ێ��دراو لە‬ ‫کوردستاندا لە ساڵیکدا بە پێى‬ ‫ڕێنمایەکانى وەزارەت����ى دارای��ى‬ ‫یەک ساڵى ت��ەواو موچەى تەواو‬ ‫وەردەگ��رن‪ ،‬بەاڵم لە بەغداد (‪)6‬‬ ‫مانگ موچەى نیوە وەردەگرن هى‬ ‫ئەوان بهێنن لەگەڵ وەزارەتى دارایى‬ ‫بەراوردى بکەن بۆ خۆیشیان پرسیار‬ ‫لە نێوان خۆیشیاندا بکەن‪ ،‬چونکە‬ ‫کە ئافرەتێک مۆڵەتێک وەردەگرێت‬ ‫ساڵێک موچەى کامل وەردەگرێن لە‬ ‫کوردستاندا بۆنمو گەر موچەکەى‬

‫ملیۆنێک بێت ش��ەش مانگى‬ ‫دووەم (‪ )6‬ملیۆن وەردەگرێت‪،‬‬ ‫بەاڵم کە بووە نیو موچە ئەوەى‬ ‫بەغداد جێبەجێبکەین لەسەریان‬ ‫(‪ )3‬ملیۆن وەردەگرێت‪ ،‬لەوەیان‬ ‫دوو ملیۆن و پەنجا هەزار زەرەر‬ ‫دەک���ات بۆیە پێویست دەک��ات‬ ‫ئ��ەوان بێنەوە دابنیشن لەگەڵ‬ ‫وەزارەتى داراییدا ئەگەر بیانەوێت‬ ‫ڕێنماییەکانى بەغداد وەک خۆى‬ ‫جێبەجێبکەن دەبێت ئەوان ئەو‬ ‫بەرپرسیارییەتییە وەربگرن کە‬ ‫‪ 6‬مانگى دووەم��ى مۆڵەتدراوى‬ ‫مامۆستایان لێیان دەبڕێت‪.‬‬ ‫*وەزارەت�������ى دارای�����ى ک���ار بە‬ ‫یاسایەکى پ��ەڕل��ەم��ان ن��ەدەک��رد‬ ‫ئەوەى تایبەت بوو بە خزمەتى‬ ‫ڕۆژنامەنوسان لە ئێستادا ئەو‬ ‫گرفتە چ��ارەس��ەرک��راوە خزمەتى‬ ‫ڕۆژنامەنوسى بە خزمەتى فیعلى‬ ‫ئەژمار دەکرێت؟‬ ‫بەڵى خزمەتى ڕۆژنامەنوسى‬ ‫ح��س��اب��ە‪ ،‬تێنەگەیشتنەکە لە‬ ‫سەندیکاى ڕۆژنامەنوسان بوو‪،‬‬ ‫هاتن دانیشتن وتیان فیعلەن‬ ‫تێنەگەیشتوین لە بابەت‪،‬الى ئێمە‬ ‫کێشەیەک نەبوو‪.‬‬ ‫*فەرمانبەرانى وەزارەتى کارەبا‬ ‫دەڵێن لە عێراق دەرماڵەیەکی‬ ‫‪%75‬ی هەیە‪ ،‬بەاڵم لە کوردستان‬ ‫ل��ە ‪ %30‬ح��ک��وم��ەت��ی هەرێمیش‬ ‫بڕیارى داوە ئەم لە ‪ %30‬زیاد‬ ‫بکات ئەو زیاد بونە لە کەیەوە‬ ‫جێبەجێدەکرێت؟‬ ‫نوسراومان کردووە بۆ ئەنجومەنى‬ ‫وەزی��ران بۆ ئ��ەوەى ڕاى خۆیان‬ ‫ب����دەن ئ����ەوە ل���ە دەس���ەاڵت���ى‬ ‫ئەنجومەنى وەزیراندایە چاوەڕوانى‬ ‫وەاڵمى ئەوانین‪.‬‬


‫‪4‬‬

‫بیروڕا‬

‫سێشەممە ‪ ● 2012/04/17‬ساڵی ‪ ● 31‬ژماره ‪698‬‬

‫‪24‬ساڵ دواى تراژیدیاى ئەنفال‬

‫د‪ .‬كەیوان ئازاد‬

‫هه‌ڵه‌ مێژووییه‌کان‬

‫‪KaiwanAzad@yahoo.com‬‬

‫(خوێندکار) نەوەک (قوتابی)‬ ‫بۆ یەکێتی و کۆمەڵە و‬ ‫ڕێکخراوەکان‬ ‫هەڵەیەکی دی ژیانی سیاسی کۆمەڵگای کوردی‬ ‫بە حیزبی کردنی چەمک و زاراوەکانی زمانی کوردییە‪،‬‬ ‫بۆ وویست و بەرژەوەندی تاک و هێزێکی تایبەت‪.‬‬ ‫لەم بوارەشدا دەکرێت نموونە لەسەر زاراوەکانی‬ ‫(خوێندکار و قوتابی و فێرخواز و تەلەبە و‪.....‬‬ ‫تاد) بهێنینەوە‪ ،‬کە بۆ توێژێکی تایبەتی کۆمەڵگا‬ ‫بەکارهاتووە‪ .‬ئەوەش بەوەی هەندێک هێز و الیەنی‬ ‫سیاسی ک��وردی زاراوەی (خوێندکار) و هەندێکی‬ ‫دی زاراوەی (قوتابی) و بەشێکی دی (فێرخواز)‬ ‫یان بەکارهێناوە‪ .‬ئەوەش بەوەی بە چەندین زاراوە‬ ‫یاری پێکراوە و یاری پێدەکرێت‪ .‬واتە ئەو زاراوانە‬ ‫ل��ە س���ەرەوە و ب��ێ وویستی خ��ودی خوێندکاران‬ ‫دابەزیوەتە خ��وارەوە‪ .‬لە هەموو ئەوانەش سەرنج‬ ‫ڕاکێشتر‪ ،‬باڵوکردنەوەی چەند فرمان و ڕێبەڕێکی‬ ‫تایبەتی هەردوو وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی بااڵ‬ ‫و توێژینەوەی زانستی حکومەتی هەرێمی کوردستان‬ ‫بووە بە بەکارهێنانی (دوو) ووشەی (خوێندکار و‬ ‫قوتابی)! ئەوەش تەنیا بۆ ڕازیکردنی هەردوو هێز‬ ‫و الیەنی سیاسی (یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان‬ ‫و پارتی دیموکراتی کوردستان)! بێئەوەی هیچ‬ ‫یەک لە ئێمە لە بەرپرس و کارمەندانی ئەو (دوو)‬ ‫وەزارەتە و هەردوو هێزی سیاسی کوردستانی باشوور‬ ‫(پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی‬ ‫کوردستان) بیرێکمان لەوە کردبێتەوە‪ ،‬کە کورد و‬ ‫کوردستان لە هەموومان گەورەتر و جوانترن‪ .‬گەر‬ ‫واش بێت‪ ،‬کە بێگومان وایە‪ ،‬ئەوا یاری کردن بە‬ ‫هەستیارترین توێژی کۆمەڵگا و بەکارهێنانی چەندین‬ ‫زاراوەی ج��ی��اواز بۆیان لە ڕێگەی دروستکردنی‬ ‫چەندین کۆمەڵە و ڕێکخراو و یەکێتییەوە‪ ،‬تاوانێکە‬ ‫دەرحەق بەوان و بە مێژووی نەتەوایەتی و تەنانەت‬ ‫پارتەکانیش‪ .‬دیارە مەترسیدارتر لەوەش هێشتنەوەی‬ ‫ئەو چەند زاراوەی���ە دوای (‪ )20‬ساڵ لە تەمەنی‬ ‫حکومەتی هەرێمی کوردستان و بەڕێکردنی (سێ)‬ ‫خولی پەرلەمانی و (شەش) کابینەی حکومەت و‬ ‫گۆڕانکاری لە پۆستەکانی هەردوو وەزارەتی پەرەوەردە‬ ‫و خوێندنی بااڵ و توێژینەوەی زانستی و بوونی ڕێکخراو‬ ‫و یەکێتی و کۆمەڵەی تایبەت بە (مامۆستایان)!‬ ‫پرسیاری سەرەکی ئەم باسەش ئەوەیە‪ ،‬کە ئایا‬ ‫گۆڕانکاری لە هەرێمێکی وەک هەرێمی کوردستاندا‬ ‫دێتە دی‪ ،‬کاتێک پچووکترین زاراوەی هەستیارترین‬ ‫توێژی کۆمەڵگاکەمان بۆ نەبێت بە یەک؟‬ ‫ب��ەدەر لەو ڕاسیتانە و بۆ سنووردانان بە‬ ‫هەڵەیەکی مێژووی پێویستە ئاماژە بەوە بکەین‪ ،‬کە‬ ‫بەکارهێنانی زاراوەی (خوێندکار) زۆر لە (قوتابی)‬ ‫ڕاستترە‪ ،‬ئەوەش بەم بەڵگانەی خوارەوە‪:‬‬ ‫یەکەم‪ :‬زاراوەی (خوێندکار) لە ه��ەردوو بڕگەی‬ ‫(خوێندن‪+‬کار)ەوە هاتووە‪ ،‬کە مەبەست لێی ئەو‬ ‫توێژەیە‪ ،‬کە کاری تەنیا خوێندنە‪ ،‬بەاڵم زاراوەی‬ ‫(قوتابی) بە کوردیکراوی زاراوەی (کتاب)ی عەرەبییە‬ ‫و بۆتە (کتابی) و دواتر بۆ (قوتابی)‪ ،‬کە مەبەست‬ ‫لێی ئەو کەسانە بووە خاوەن کتێب بووە یان کتێبێکی‬ ‫پێ بووە‪.‬‬ ‫دووەم‪ :‬لە ڕووی مانای هەردوو زاراوەکەوە دەگەینە‬ ‫ئەوەی (خوێندکار) ووشەیەکی کوردی پەتییە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫(قوتابی) ووشەیەکی عەرەبی بە کوردیکراوە‪ ،‬بۆیە‬ ‫وا باشترە ووش��ە کوردییە لە بری ووشەیەکی بە‬ ‫کوردیکراو بەکاربهێنین‪.‬‬ ‫سێیەم‪ :‬لە ڕووی هەردوو زاراوەکە دەگەینە ئەوەش‪،‬‬ ‫کە (خوێندکار) کارە و کۆمەڵێک پێوەی سەرقاڵن و‬ ‫بە پێی یاسا پەروەردەییە نێو دەوڵەتییەکانیش بۆ‬ ‫ئەو توێژە نییە‪ ،‬تا لە خوێندن دابێت کاری تر بکات‪،‬‬ ‫بەاڵم زاراوەی (قوتابی)‪ ،‬کە لە (کتابی)یەوە هاتبێت‬ ‫و مەبەست لەوە بێت‪ ،‬کە کەسێک خاوەن کتێب بێت‬ ‫یان کتێبێکی پێبێت‪ ،‬مەرج نییە هەموو ئەوانەی‪ ،‬کە‬ ‫خوێنەری کتێبن‪ ،‬یان کتێب دۆستن کاریان خوێندن‬ ‫بێت‪ .‬هەر بۆیە ڕاستتر و باشتترە بۆ لێرە بە دوا‬ ‫زاراوەی (خوێندکار) لە بری (قوتابی) بەکاربهێنین‪.‬‬ ‫ئ��ەوەش بۆ ڕازیکردنی هێز و الیەنێکی سیاسی و‬ ‫لێدانی یەکێکی دی نا‪ ،‬بەڵکو بۆ واقیعییەتی مێژووی‬ ‫نەتەوایەتیمان و پاک ڕاگرتنی زمانی کوردی‪.‬‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫کامیل مەحمود‬

‫ئەو کاتانەى ئێمەى کورد قەتڵ‬ ‫و عام دەکراین و بەکۆمەڵ بەرەو‬ ‫مەرگیان دەبردین و ڕۆڵەکانمان‬ ‫ملیان دەک��را بەپەتەوە‪ ،‬لەتاو‬ ‫ئازارى جەستەو دەروونمان ئەم‬ ‫ڕۆژانەمان بەخەیاڵدا نەدەهات کە‬ ‫بکوژەکانمان زەلیل و سەرشۆڕى‬ ‫ب��ەردەم��ى ئێمەو م��ێ��ژوو ببن‬ ‫و س��ەرە گ��ەورەک��ان��ی��ان ملیان‬ ‫بکرێت بەپەتى سێدارەوە‪ ،‬ڕۆژە‬ ‫ڕەش��ەک��ان ئومێدێکى سپى بۆ‬ ‫ئێمە نەهێشتبوویەوە‪ ،‬ئەمەش‬ ‫ل��ەب��ەر ئ���ەوە ن��ا ک��ە ڕەشبین‬ ‫و نائومێدبووبین و خۆمان‬ ‫تەسلیم ب��ەداڕووخ��ان کردبێت‪،‬‬ ‫بەڵکو لەبەرئەوەى کە قەوارەى‬ ‫تاوانەکان و ترسناکى و گەورەییان‬ ‫لەسەرەوەى مەئلوفەوە بوون‪.‬‬ ‫ئ��ەم��ڕۆش ک���ە‪24‬س���اڵ ب��ەس��ەر‬ ‫پ��رۆس��ە جەنگییەکانى بەناو‬

‫ئەنفال تێدەپەڕێت و گەلەکەمان‬ ‫ئەوەى بەخەیاڵیدا نەدەهات بۆى‬ ‫ه��ات��ەدى‪ ،‬زاکیرەمان فالشباک‬ ‫بەخۆى دەکاتەوەو ئەو سەردەمە‬ ‫ڕەشەو دیمەنە ترسناکەکانى ئەو‬ ‫ڕۆژانە بەبیر دێنێتەوە‪ ،‬سەرەڕاى‬ ‫کۆتایى دێ��وەزم��ەى ب��ەع��س و‬ ‫دەسەاڵتى ڕەشەکوژو دکتاتۆرى‬ ‫س���ەدام هێشتا ه��ەر ل��ەب��ەردەم‬ ‫کۆمەڵێک پرس و گوماندا دۆش‬ ‫داماوین و دەمانەوێت گرێکانى‬ ‫ئێستامان بکەینەوە بۆ ئەوەى‬ ‫ڕەش و تاریک‬ ‫سبەینێمان‬ ‫نەبێتەوە‪.‬‬ ‫زەمانەتى دووب��ارەن��ەب��وون��ەوەى‬ ‫مێژوو چییەو چ��ۆن جارێکیتر‬ ‫ڕۆژەک��ان��م��ان تاریک نابێتەوەو‬ ‫دەستە ئاسنینەکان سەرکوتى‬ ‫ژی��ان و ماف و ئازادییەکانمان‬ ‫ن��اک��ات��ەوە؟‪ ،‬ئ��ای��ا ک��اراک��ت��ەرە‬ ‫ت��اوان��ب��ارەک��ان ت��ەن��ه��ا چەند‬ ‫سەرکردەیەکى سیاسى و سەربازى‬

‫بااڵبوون یان لەخوارەوەش پیاوى‬ ‫گچکەى ئ��ەن��ج��ام��دەرى ت��اوان��ى‬ ‫گ���ەورە ب��وون��ى ه��ەب��ووە ک��ە تا‬ ‫ئێستا لەسزاو لێپرسینەوەى گەل‬ ‫ڕزگاریان بووبێت؟‪.‬‬ ‫ئ��ەف��س��وس ک���ورد ل��ەئ��ەم��ڕۆدا‬ ‫خ��اوەن��ى ئ��ی��دارەو حکومەت و‬ ‫پەرلەمان و دەزگ��اى قەزاییەو‬ ‫هێشتا ئەمانە ئەداى ئەو وەزیفەو‬ ‫بەرپرسیاریەتییە مێژووییە ناکەن‬ ‫کە گەل چاوەڕێى دەکات‪ ،‬هێشتا‬ ‫تاوانبارەکان لەناو ڕیزەکانى ئێمەدا‬ ‫هەڵدەسورێن و خۆیان خزاندووەتە‬ ‫ناو حزبە دەسەاڵتدارەکانەوەو‬ ‫بوونەتە بەشێکى ئاوێتە بەژیانى‬ ‫سیاسى و کۆمەاڵیەتى و فەرمى‬ ‫دواى ڕووخ��ان��دن��ى ڕژێمیش‪،‬‬ ‫لەکاتێکدا کەژیانى ڕاب���ردووى‬ ‫ئێمەیان کردبوویە پارچەیەک‬ ‫لەشەوەزەنگ‪.‬‬ ‫ئ����ەوەى دوژم���ن���ە بیانییەکە‬ ‫بەئێمەى کرد ئازارەکەى کەمترە‬

‫لەوەى تاوانبارە هاونەژادەکانى‬ ‫خ��ۆم��ان پێیان ک��ردی��ن و لەو‬ ‫ڕۆژان���ەدا س��وورى بەرلەشکرى‬ ‫سوپاى داگیرکەربوون بۆ سەر‬ ‫کەسوکارە هاوزمانەکانى خۆیان‪،‬‬ ‫ئ��ەوان��ەى پێیان دەوت���را جاش‬ ‫و موستەشارى ڕژێ��م ئەو بەناو‬ ‫پیاوانەبوون کە هاوارو گریانى ژن‬ ‫و منداڵى بێ ت��اوان و دڕندەیى‬ ‫بەعس هەڵوێستەى پێ نەکردن و‬ ‫چەکى خۆفرۆشى پێ فڕێ نەدان‪،‬‬ ‫تەنانەت باکیان لەسەرسوڕمانى‬ ‫سەربازە عەرەبەکانیش نەبوو کە‬ ‫غیرەت و شەهامەتى ئەوانیان‬ ‫خستبوویە ژێر پرسیارەوە دواى‬ ‫ئەوەى لەوە دڵنیا بوون کە ئەمانە‬ ‫هەستى نەتەوەیى و مرۆیى خۆیان‬ ‫دۆڕاندووە‪.‬‬ ‫‪24‬س�������اڵ ب����ەس����ەر ش�����ااڵوە‬ ‫سەربازییەکانى ئەنفالدا تێپەڕیوەو‬ ‫هێشتا ئەوانە لەگوڵێک کاڵتریان‬ ‫پێ ن��ەوت��راوەو بگرە شاباش و‬

‫ئافەرین ک���راون و هەندێکیان‬ ‫جارێکیتر بوونەتەوە بەسەرکارو‬ ‫لەناو دەزگ��او ئۆرگانە حزبى و‬ ‫حکومییەکاندا بەزمەکەى جارانیان‬ ‫بۆ سازاوەتەوەو نەخۆیان شەرم‬ ‫دەک��ەن و نەئەوانەى داڵدەیان‬ ‫داون‪.‬‬ ‫برینى کەسوکارى قوربانییەکان‬ ‫ب����ەوە زی���ات���ر دەک��ول��ێ��ت��ەوە‬ ‫کەتاوانبارە کوردەکانى بەشدار‬ ‫لەتاوانى ئەنفال لەم هەرێمەدا‬ ‫ئازادو سەربەست دەسووڕێنەوەو‬ ‫ڕادەستى ئەو دادگایەیان ناکەن کە‬ ‫لەبەغداد پێکهێنراوە بۆ سزادانى‬ ‫تاوانبارانى ڕژێمى پێشوو‪ ،‬لەو‬ ‫سەریشەوە ڕەخنە لەحکومەتى‬ ‫مەرکەزى دەگرین کەئەنفالەکان‬ ‫ب��ەج��ی��ن��ۆس��ای��د ن��ان��اس��ێ��ن��ێ��ت‪،‬‬ ‫لەکاتێکدا حکومەتەکەى خۆمان‬ ‫داڵدەى تاوانبارانى ئەو کەیسەى‬ ‫داوەو ه��اوک��ارى ئ��ەو دادگ��ای��ە‬ ‫ناکات‪.‬‬

‫نێوانى هەرێم و بەغداد لە تۆمەتگۆڕینەوەوە بەرەو کوێ؟‬

‫سابیر عەبدوڵاڵ کەریم‬

‫ئ���ەم���ج���ارەی���ان ئ���اراس���ت���ەى‬ ‫پەیوەندییەکانى نێوان بەغداد‬ ‫و هەولێر ب��ەرەو ئاقارێکى زۆر‬ ‫م��ەت��رس��ی��دار ه��ەن��گ��او دەن��ێ��ت‪،‬‬ ‫بەڵکو زۆر لەجاران توندترە لە‬ ‫ڕابردووى نزیکدا بێوێنەیە‪ .‬بەاڵم‬ ‫ئایا پاڵنەرى سەرەکى لەپشت‬ ‫ئ��ەم ه���ەراو ه��وری��ا سیاسیەوە‬ ‫چیە‪ .‬ئایا بۆ تووڕەبوونى سەرۆک‬ ‫وەزیران نورى مالیکى دەگەڕێتەوە‬ ‫بەهۆى ڕۆیشتنى تاریق هاشمى‬ ‫جێگرى س��ەرۆک کۆمارى عێراق‬ ‫لە هەرێمى کوردستانەوە بەرەو‬ ‫واڵت��ى ق��ەت��ەر و شکستهێنانى‬ ‫خودى مالیکى و حکومەتەکەى‬ ‫لە ڕازیکردنى لێپرسراوانى هەرێم‬ ‫بۆ ڕادەس��ت��ک��ردن��ەوەى؟‪ .‬یاخود‬ ‫بۆ وت��ارەک��ەى مەسعود بارزانى‬ ‫س��ەرۆک��ى هەرێمى کوردستان‬ ‫دەگ��ەڕێ��ت��ەوە ک��ە ل��ە ن���ەورۆزدا‬ ‫ن��ورى مالیکى ب��ە ت��اک��ڕەوی و‬ ‫هەنگاونان ب���ەرەو گێڕانەوەى‬ ‫دیکتاتۆریەت لە عێراقدا تۆمەتبار‬ ‫ک���رد‪ ،‬پ��اش��ان ج��ارێ��ک��ى تریش‬ ‫لەکاتى سەردانەکەى بۆ ویالیەتە‬

‫یەکگرتووەکانى ئەمریکا و لەمیانى‬ ‫چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەى‬ ‫(الحیاە)ى لەندەنیدا مالیکى بە‬ ‫تاکڕەو ودیکتاتۆر وەسفکرد‪.‬‬ ‫ئ��ەم هەڵکشان و تەشەنوجە‬ ‫سیاسیەى نێوان حکومەتى عێراق‬ ‫و هەرێمى کوردستان کۆمەڵێک‬ ‫تۆمەتگۆڕینەوە و شەڕى ساردى‬ ‫ترى بەدواى خۆیدا هێنا کاتێک‬ ‫حسێن شەهرستانى جێگرى‬ ‫س��ەرۆک وەزی��ران بۆ کارووبارى‬ ‫وزە ب��ەرپ��رس��ان��ى ه��ەرێ��م��ى بە‬ ‫ئاودیوکردنى نەوت بەرەو ئێران‬ ‫تۆمەتبار ک��رد‪ ،‬پاشان عەباس‬ ‫محەمەداوى ئەمیندارى گشتى‬ ‫تەجەموعى ک��وڕان��ى عێراق بە‬ ‫مەبەستى تروکاندنەوەى هەستى‬ ‫شۆڤێنى عەرەبەکان لەدژى کورد‬ ‫ل��ە لێدوانێکدا ب��ۆ (سۆمەریە‬ ‫نیوز) وتى‪« :‬پێویستە سەرجەم‬ ‫کوردەکان بەغداد و هەموو بستە‬ ‫خاکێکى عەرەبى جێبهێڵن‪ ،‬بەڵکو‬ ‫دەبێت بە ڤیزا سەردانى بەغداد‬ ‫ب��ک��ەن‪ ،‬دەب��ێ��ت ک��وردەک��ان ڕێز‬ ‫لەوانە بگرن کە هەیبەت و بەهاى‬ ‫بۆ دان���اون»‪ .‬ب���ەدواى ئەویشدا‬ ‫یاسین مەجید پەرلەمانتارى‬

‫سەر بە کوتلەى دەوڵەتى یاسا‬ ‫کە مالیکى سەرکردایەتى دەکات‬ ‫هێرشی کردە سەر سەرۆکى هەرێم‬ ‫و حکومەتى هەرێمى کوردستان‪.‬‬ ‫بەرپرسانى هەرێمى کوردستان‬ ‫و ژم��ارەی��ەک لە پەرلەمانتارە‬ ‫کوردەکان لە پەرلەمانى عێراق‬ ‫بە لەهجەیەکى زۆر نەرمتر وەاڵمى‬ ‫س��ەرج��ەم��ى ئ��ەو تۆمەتانەیان‬ ‫دایەوە و پێداگریان لەسەر ئەوە‬ ‫کردەوە کە تۆمەت و هەڕەشەى‬ ‫ع��ەرەب��ەک��ان م��ای��ەى قبوڵکردن‬ ‫نین و گەلى کورد هەرگیز پێیان‬ ‫ناترسێت‪ ،‬بەڵکو لە چوارچێوەى‬ ‫دەستور و شەراکەتى نیشتمانیدا‬ ‫داکۆکى لە مافەکانى خۆى دەکات‬ ‫لە عێراقدا‪.‬‬ ‫تائێرە جگە لە تۆمەتگۆڕینەوە و‬ ‫ئاڵۆزترکردنى باروودۆخەکە هیچى‬ ‫دیکە بەدیناکرێت‪ ،‬بەاڵم ئەوەى‬ ‫پێویستە لەپێناوى دوورکەوتنەوە‬ ‫ل��ە قەیرانێکى م��ەت��رس��ی��دار و‬ ‫شەڕێکى ن��ەخ��وازراودا پێداگرى‬ ‫لەسەر بکرێت بریتیە لە هەوڵدانى‬ ‫ه�����ەردووال ب��ۆ ه��ێ��ورک��رن��ەوەى‬ ‫ب��اروودۆخ��ەک��ە و گردبوونەوەى‬ ‫هەموو الی��ەن و سەرکردایەتى‬

‫سیاسیەکانى عێراق و هەرێمى‬ ‫کوردستان بە مەبەستى دۆزینەوەى‬ ‫چارەسەرێکى نیشتمانى ڕیشەیى‬ ‫بۆ سەرجەم کێشەکانى نێوان‬ ‫هەولێر و بەغداد بەرلەوەى تەشەنە‬ ‫ب��ک��ات و ک��ار ل��ەک��ار بترازێت‪.‬‬ ‫س��ەرۆک��ى ه��ەرێ��م ک��ە بێگومان‬ ‫سەرکردایەتى کورد و بەشێک لە‬ ‫سەرکردەکانى عێراق لەم ڕایەدا‬ ‫لەگەڵى کۆکن‪ ،‬پێیوایە مالیکى‬ ‫بەڕوونى کار بۆ دووبارەکردنەوەى‬ ‫هەژموونى دیکتاتۆریەت دەکات‬ ‫چونکە لە یەککاتدا دەسەاڵتە‬ ‫ه���ەرە ب��ااڵک��ان��ى س��ەرۆک��ای��ەت��ى‬ ‫ئەنجومەنى وەزی��ران و بەرگرى‬ ‫و ناوخۆو ئاسایشى نیشتمانى‬ ‫لەدەستى خۆیدا کۆکردۆتەوە و‬ ‫خەریکى پێکهێنانى سوپایەکى‬ ‫پڕچەک و بەهێزە کە وەالى بۆ‬ ‫حزبەکەى خ��ۆى و هاوپەیمانە‬ ‫شیعەکانى لە دەسەاڵتدا هەبێت‬ ‫و بتوانێت لە ئایندەیەکى نزیکدا‬ ‫وەک دەسەاڵتدارێکى بێ ڕکابەر‬ ‫خۆى نمایش بکات‪ ،‬بەڵکو بەالى‬ ‫س��ەرک��ردای��ەت��ى ک����وردەوە ئەو‬ ‫سوپایە دوور نیە لەژێر کاریگەرى‬ ‫ئەو هەڵوێستە توندانەى مالیکى‬

‫و هاوبیرەکانى لەئێستادا بەرامبەر‬ ‫بەهەرێمى کوردستان هەیانە‪،‬‬ ‫ببێتە داردەستێک بۆ سەرکوتکردن‬ ‫و ب��ەگ��ژداچ��وون��ى گەلى ک��ورد‪.‬‬ ‫بۆیە بە بۆچوونى چاودێرانى‬ ‫سیاسى گرژییەکانى ئەمجارەى‬ ‫نێوان بەغداد و هەولێر سنوورى‬ ‫ئاسایى تێپەڕاندووە‪ ،‬لە کاتێکدا‬ ‫کە سەرۆکى هەرێم بەشێوەیەکى‬ ‫جدى لە لێدوانەکانیدا ئاماژەى‬ ‫ب��ۆ ئ���ەوە ک���ردووە ک��ە ل���ەدواى‬ ‫گ��ەڕان��ەوەى لە سەفەرەکەى بۆ‬ ‫ئەمریکا ئەگەر پێکەوە لەگەڵ‬ ‫س��ەرک��ردەى هێزو الیەنەکانى‬ ‫عێراقدا بە ئامادەبوونى نورى‬ ‫مالیکى نەگەنە ڕێگەچارەیەکى‬ ‫نیشتمانى ڕیشەیى بۆ هەموو‬ ‫کێشە و گرفتەکان‪ ،‬ئەوا هەرگیز‬ ‫ئامادەنین لەسایەى عێرقێکدا‬ ‫ب��م��ێ��ن��ن��ەوە ک��ە دی��ک��ت��ات��ۆرێ��ک‬ ‫حوکمى بکات‪ .‬ئەم هەڵوێستەى‬ ‫مەسعود بارزانى بەالى بەشێکى‬ ‫زۆر ل��ە لێپرسراوانى ع��ێ��راق و‬ ‫چاودێرانى باروودۆخى عێراقەوە‬ ‫ئاماژەکردنێکى ڕوونە بۆ ئەگەرى‬ ‫جیابوونەوەى کورد لە عێراق و‬ ‫دامەزراندنى دەوڵەتی کوردى‪.‬‬

‫ئایندەی سەرمایەداریی لە سەدەی ‪ 21‬دا‬ ‫و‪ :‬دانا ساڵح‬ ‫« بە پێچەوانەی سیستەمی‬ ‫ئیشتراکییەوە‪ ،‬سەرمایەداری هەرگیز‬ ‫مناڵی تیۆرە زانستییەکان نییە»‬

‫«یەکەم کەس کە هزری سنوردارێتی‬ ‫ژینگەی تەرحکرد‪ ،‬ئابوریناسی‬ ‫ئینگلیزی «تۆماس ماڵتس» بوو»‬ ‫هەرەسهێنانی بلۆکی سۆسیالیستیی‬ ‫ئەو وێنەیەی دروستکرد کە سیستەمی‬ ‫سەرمایەداریی سەرکەوتنێکی وەهای‬ ‫بەدەستهێنا ناکرێت گومانی پێبەرین‬ ‫ی��ان ل��ەب��ارەی��ەوە گ��وم��ان بکەین‪.‬‬ ‫بەاڵم لەگەڵ بەرزبوونەوەی سەقفی‬ ‫قەیرانە ئابورییەکاندا‪ ،‬ئەم سیستەمە‬ ‫دووچاری پرسیاری گرنگ بوویەوە‪،‬‬ ‫لێرەوە پێویستە دەربارەی گونجاوی‬ ‫ئەم سیستەمە بۆ ئەم بار وزروفەی‬ ‫ئێستا پرسیار بکەین‪.‬‬ ‫ئابوریناسیی گ����ەورەی میسری‬ ‫د‪.‬ح���ازم ئەلبەالویی ل��ەم دوای��ی��ەدا‬ ‫کتێبێکی نووسیوە بەناوی « ئایندەی‬ ‫سیستەمی سەرمایەداریی» لەسەرەتادا‬ ‫پێناسەیەکی سانای سەرمایەداری‬ ‫ک���ردووە‪( :‬دی��اردەی��ەک��ە ڕەهەندی‬ ‫ئابوریی ‌وکۆمەالیەتیی ‌وتەکنەلۆجی‬ ‫هەیە‪ ،‬هەموو ڕەگەزەکانی لە ساتێکی‬ ‫مێژووی دیاریکراودا کۆکردۆتەوە‪،‬‬ ‫بەتایبەت لە ن��اوەڕاس��ت��ی س��ەدەی‬ ‫هەژدەیەمەوە هەتا دەرکەوتنی لە‬ ‫ناوەراستی سەدەی بیستەمدا‪ ،‬واتە لەو‬ ‫کاتەوەی هەژموونی ئەمریکا بەسەر‬ ‫تەواوی موقەدەراتە نێودەوڵەتییەکاندا‬ ‫خۆیسەپاند )‬ ‫ن��ووس��ەر ل��ە کتێبەکەیدا جەخت‬ ‫ل��ەوە دەک��ات��ەوە کە سەرمایەداری‬

‫هەرگیز مناڵی تیۆرە زانستییەکان‬ ‫نییە‪ ،‬کتێبێکی پ��ی��رۆزی��ش نییە‬ ‫ن���اوەرۆک ‌وچوارچێوەکانی لەخۆ‬ ‫ب��گ��رێ��ت‪ .‬ت��ێ��رم��ی س��ەرم��ای��ەداری‬ ‫ئاڵۆزبوونێکی بەسەردایە لەنێوان‬ ‫ئاراستە جیاوازەکانی سەرمایەدارییدا‪،‬‬ ‫بەپێچەوانەی ((ئیشتراکیی)) یان‬ ‫ئەوەی پێیدەوترێت ((ئیشتراکییەتی‬ ‫زانستیی)) ی��ان ((کۆمۆنیستی))‬ ‫‌و بنەرەتەکەی ب��ۆ ک��ارل مارکس‬ ‫ئەگەرێتەوە‪.‬‬ ‫دەوڵ���ەت���ی ن���وێ ‌و س��ەره��ەڵ��دان��ی‬ ‫سەرمایەداریی‪:‬‬ ‫لە چوارچێوەی پەیبردن بە قۆناغەکانی‬ ‫دەرک��ەوت�ن‌و پەرەسەندنی دی��اردەی‬ ‫سەرمایەداریی‪ ،‬نووسەر لەسەر سێ‬ ‫میحوەر هەڵوەستە دەکات‪ ،‬ئەوانیش‪:‬‬ ‫میحوەری یەکەم‪ :‬کە خۆی لە تێرمی‬ ‫ب��ازاردا دەبینێتەوە لەڕێی دیاردەی‬ ‫ئاڵوگۆڕکارییەوە‪ ،‬نووسەر پێداگیری‬ ‫دەکات بەوەی سەرباری دەرکەوتنی‬ ‫دی���اردەی ئاڵوگۆڕکاریی لەنێوان‬ ‫ت��ەواوی کۆمەڵگە بەشەرییەکاندا‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم ه��ەر ناتوانین ئ��ەوە بڵێین‬ ‫دی��اردەی ب��ازار هاوزەمان لەتەواوی‬ ‫کۆمەڵگە بەشەرییەکاندا دەرکەوتووە‪.‬‬ ‫ن��ووس��ەر جەخت ل��ەوە دەک��ات��ەوە‬ ‫ئابوری بازار ئەو سیستەمە ئابورییەیە‬ ‫کە ئاڵوگۆری تێدا ئەنجام ئەدرێت‪،‬‬ ‫ئەوەش جەوهەری چاالکی ئابورییە‬ ‫لەو کاتەی بەرهەمهێنان‌وبەکارهێنان‬ ‫لەڕێی بازارەوە دەبێت‪.‬‬ ‫م��ی��ح��وەری دووەم‪ :‬پەرەسەندنی‬ ‫تەکنۆلۆژیا‪ ،‬بەتایبەتی دوای شۆڕشی‬ ‫پیشەسازیی‪ ،‬لێرەوە نووسەر ئاماژە بە‬ ‫ڕوودانی دوو پەرەسەندنی بنەڕەتیی‬ ‫ئ��ەک��ات ل��ە م��ێ��ژووی بەشەریەتدا‬ ‫کەبوونە هۆی پاڵپێوەنانی سیستەمی‬

‫ئ��اب��وری��ی ب���ەرەو س��ەرم��ای��ەداری‪،‬‬ ‫ئ��ەوان��ی��ش ش��ۆڕش��ی کشتوکاڵی‬ ‫‌وشۆڕشی پیشەسازیی بوون‪ ،‬شۆڕشی‬ ‫کشتوکاڵی دەسگیرۆی ڕێکخستنی‬ ‫گروپەکان ‌وسەرەتای دامەزراندنی‬ ‫شاری کرد‪.‬‬ ‫بەاڵم شۆڕشی پیشەسازیی‪ ،‬دەسگیرۆی‬ ‫گۆڕینی سەرمایەداری بازرگانیی بەرەو‬ ‫سەرمایەداری پیشەسازیی ‌ودوات��ر‬ ‫بەرەو سەرمایەداری مالی کرد‪.‬‬ ‫م��ی��ح��وەری س��ێ��ی��ەم‪ :‬دەوڵ���ەت���ی‬ ‫سەرمایەداریی ‌وڕۆڵ��ی لە چاالکى‬ ‫ئابورییدا‪ .‬لێرەدا نووسەر تێروانینیی‬ ‫وایە کە دەرکەوتنی تێرمی دەوڵەتی‬ ‫سیاسیی نوێ و خ��اوەن س��ەروەری‬ ‫نیشتیمانیی لەئەورپادا لەسەدەی‬ ‫ه��ەژدەی��ەم��دا‪ ،‬ل��ەس��ەر پاشماوەی‬ ‫پوکانەوەی سیستەمی فیوداڵیی‪،‬‬ ‫ب��ەرادەی��ەک��ی زۆر یارمەتیدەر بوو‬ ‫ل��ە دەس��ت��ەب��ەرک��ردن��ی مقەوماتیی‬ ‫ئ����اب����وری ب�������ازار‪ ،‬ب�����ووە ه��ۆی‬ ‫دەستەبەرکردنی ب���ازاری گ��ەورەی‬ ‫نیشتیمانیی‌و دروستبوونیی ژێرخانە‬ ‫دامەزراوەییەکان ‌و مادییەکان‪ ،‬کە‬ ‫ئەمانەش هەرگیز دەستەبەر ناکرێن‬ ‫لەڕێی دەوڵەتەوە نەبێت‪.‬‬ ‫نووسەرەکە ئاماژە دەکات بەبوونی‬ ‫ئەو شتەی پێیدەوترێت ئیتیفاقی‬ ‫گشتیی کە ئەکرێت ناوبنرێت بە‬ ‫«دەوڵەتی پاسەوان» یان «دەوڵەتی‬ ‫ی��اس��ا» ل��ە ئ��اب��وری ب�����ازاردا‪ ،‬کە‬ ‫هەڵدەستێ ب��ە پاراستنی ئەمنی‬ ‫ناوخۆ‌و دەرەوە‪ ،‬سەرباری ڕۆڵەکەی‬ ‫لەگرەنتی جێبەجێکردنی دادپەروەریی‬ ‫لەڕێی سەروەری یاساوە‪.‬‬ ‫قەزیەکانی سەرمایەداری‪:‬‬ ‫بۆ ئەوەی زیاتر لە چۆنیەتی کارکردنی‬ ‫سەرمایەداری تێبگەین‪ ،‬نووسەر باسی‬

‫چەند بابەتێک دەک��ات کە جێگەی‬ ‫گەنگەشە‌وبایەخی گەورەن سەبارەت‬ ‫ب��ە س���ەرم���ای���ەداری‪ ،‬ل��ەس��ەرەت��ای‬ ‫سەرمایەدارییەوە بەو شێوەیە هات کە‬ ‫هەوڵدەدات تەوافوق لە نێوان باعیسە‬ ‫کەسێتییەکان ‌و ئامانجی کۆتای‬ ‫بازاڕدا دروست بکات‪.‬‬ ‫ن��ووس��ەر ئ��ام��اژە ب���ەوە دەک���ات‪،‬‬ ‫چ��ارەس��ەرێ��ک ک��ە دەک��رێ��ـ��ت لە‬ ‫پێشنیازەکەی «ئ���ادەم سمیس»‬ ‫دەربهێنرێت‪ ،‬کە خۆی دەبینێـتەوە‬ ‫ل��ەوەی سمیس ناویناوە «دەستە‬ ‫ش��اراوەک��ە» بخرێتە ڕوو‪ .‬بەپێی‬ ‫تێگەیشتنی ئ���ادەم سمیس‪ ،‬تاک‬ ‫لە هەوڵدانیدا بۆ دەستەبەرکردنی‬ ‫ب��ەرژەوەن��دی تایبەتی‪ ،‬زۆرج��ار ئەو‬ ‫هەوڵدانە بەرژەوەندییەکانی کۆمەڵ‬ ‫دەستەبەردەکات بەشێوەیەکی زۆر‬ ‫زیاتر ل��ەوەی کە دەکرێت بە ناوی‬ ‫ک��ارک��ردن بۆ ب��ەرژەوەن��دی گشتیی‬ ‫بەدەست بهێنرێت‪.‬‬ ‫نووسەر باسی پێویستی جیاکردنەوەی‬ ‫نێوان ئابوریی هەقیقی یان عەینی‬ ‫و ئابوری مالی دەک��ات‪ ،‬سەرباری‬ ‫ئەوەی ئابوری مالی هیچ نییە جگە‬ ‫لە ڕەنگدانەوەی ئابوری هەقیقیی‪،‬‬ ‫ب��ۆی��ە بابەتی جیانەکردنەوەیان‬ ‫تێکەاڵوبوونێکی توند دەوروژێنێ‪.‬‬ ‫ئابوری هەقیقیی هەموو ئەوشتانە‬ ‫دەگرێتەوە کە پێداویستی مرۆڤ‬ ‫تێردەکات بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ‬ ‫وەک کەلوپەلی ب��ەک��ارب��ردن یان‬ ‫ن��اراس��ت��ەوخ��ۆ وەک ک��ەل��وپ��ەل��ی‬ ‫وەبەرهێنان‪ ،‬ئەم جۆرە لە ئابوری‬ ‫دادەنرێت بە جەوهەری چاالکی ئابوری‬ ‫و ئامانجی سەرکییەتی‪ ،‬بەاڵم ئابوری‬ ‫مالیی تەنیا هێمایە بۆ گوزارشتکردن‬ ‫لە ئابوری هەقیقیی‪ ،‬وەک دەرکەوتنی‬

‫چەمکی موڵکییەت‌وقەرزداری‪.‬‬ ‫سەبارەت بە ئایندەی سەرمایەداری‪،‬‬ ‫ن��ووس��ەر پێیوایە ک��ە سیستەمی‬ ‫س��ەرم��ای��ەداری ب����ەرەوڕووی چەند‬ ‫تەحەدایەک دەبێتەوە کە هەریەکەیان‬ ‫هەلی مانەوە ‌وب��ەردەوام��ی دەخاتە‬ ‫ژێ��ر ه��ەڕەش��ەوە‪ .‬ئەوانیش لە سێ‬ ‫تەحەدیدا کۆدەکاتەوە‪:‬‬ ‫گۆرانکارییە دیمۆگرافییەکان‪ :‬ئەمەش‬ ‫لەدوو پرسدا خۆی دەبینێتەوە‪ ،‬یەکەم‬ ‫زیاد بوونی گەورەی ڕێژەی دانیشتوان‬ ‫لە واڵتانی هەژاری جێهانی سێیەمدا‪،‬‬ ‫دووەم تێکرای بەرزبوونەوەی تەمەن‬ ‫ئەم دووانە پێکەوە کاریگەریان دەبێت‬ ‫لەسەر مەسیرەی سەرمایەداری‪.‬‬ ‫کۆتوبەندی س��ەر ژینگە‪ :‬ژینگەو‬ ‫سەرچاوەکانی سنوردارە‪ ،‬بەتێپەڕبوونی‬ ‫ک��ات ک��ەم دەبێتەوە‪ ،‬ئەمەش ئەو‬ ‫تێگەیشتنە بەهەڵە دەخاتەوە کە پێی‬ ‫وایە ژینگەی زەوی سەرچاوەیەکی‬ ‫ناکۆتای دەستەبەرکردنی م��اددە‬ ‫سەرەتاییەکانە‪ .‬لە هەقیقەتدا یەکەم‬ ‫کەس کە هزری سنوردارێتی ژینگەی‬ ‫تەرحکرد‪ .‬ئابوریناسی ئینگلیزی‬ ‫«تۆماس ماڵتس» بوو‪ ،‬هەر ئەوەشە‬ ‫دواجار کاریگەری گەورە جێدەهێڵێت‬ ‫لەسەر ئایندەی سەرمایەداریی‪.‬‬ ‫سەقامگیری م��ال��ی��ی‪ :‬مەسەلەی‬ ‫سەقامگیری دارایی بووەتە یەکێکی تر‬ ‫لەو شتانەی لە مەترسیدایە‪ .‬قەیرانە‬ ‫داراییەکانی ئەم دواییەش پەردەی‬ ‫لەسەر ئەو هەقیقەتە البرد‪ ،‬ئەگەر‬ ‫دۆخەکەش بەو شێوەیە ب��ەردەوام‬ ‫بێت ئەوا قەیرانە داراییەکان بەرەو‬ ‫عاقیبەتێکی نادیار و بێ چارەسەر‬ ‫دەڕۆن‪.‬‬ ‫أحمد زكريا الباسويس‬ ‫باحث يف العلوم السياسية‬


‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫ناهید موکری‪،‬‬

‫ئافرةتان‬

‫سێشەممە ‪ ● 2012/04/17‬ساڵی ‪ ● 31‬ژماره ‪698‬‬

‫چاالکوانی بواری ئافرەتان‪:‬‬

‫پرسی ئافرەتان وابەستەی پرسی سیاسییە‬

‫دیمانە‪ :‬بەندی کەالری‬ ‫ن��اه��ی��د م��وک��ری چ��االک��وان��ی‬ ‫ب��واری ئافرەتان‪ ،‬پێوایە کێشە‬ ‫سەرەکییەکەی ئافرەتان ئەوەیە‬ ‫ک��ە خ��ۆی��ان خ��ەری��ک دەک���ەن‪،‬‬ ‫بەبوارێک کەپێى دەڵێن پرسى‬ ‫ئ��اف��رەت و ج��ی��اى دەک��ەن��ەوە‬ ‫لەپرسى سیاسى و وەک پرسێکى‬ ‫ئینسانى مامەڵەى لەگەڵ دەکەن‪،‬‬ ‫لەکاتێکدا ئ��ەوە سیاسیەکانن‬ ‫دەچ���ن���ە دەس������ەاڵت و ئ���ەوە‬ ‫سیاسییەکانن مافەکان زەوت‬ ‫دەکەن یان ماف دەدەن‪.‬‬ ‫*ڕەوش���������ى ئ����اف����رەت����ان ‌و ئ��اس��ت��ى‬ ‫توندووتیژیەکان لە سەریان لە ئێستادا‬ ‫چۆن دەبینیت؟‬ ‫ڕەوش����ى ئ��اف��رەت��ى ک���ورد و ئاستى‬ ‫توندوتیژى لەبەرامبەر ئافرەتان‪ ،‬بەپێى‬ ‫پێویست و وەک ئەوەى کە دەبوو ببێت‬ ‫گۆڕانکارى بەسەردا نەهاتووە‪ ،‬ئەگەر‬ ‫گۆڕانێکیش ڕوویدابێت زۆر کەمترە لە‬ ‫ئاستى چاوەڕوانى و لەئاستى کراوەیى‬ ‫دنیا‪ ،‬لە هەموو بەشەکانى کوردستان و‬ ‫لە ناو کوردانى تاراوگەش‪ ،‬تاکو ئەمڕۆ‬ ‫توندوتیژى و ژن ک��وژى ب��ەردەوام��ە‪،‬‬ ‫بەپێى ئامارە ڕەسمییەکان کە بەاڵو‬ ‫دەکرێنەوە‪ ،‬توندوتیژى و بێ مافکردنى‬ ‫ئافرەتان ڕوو لەزیادبوونە‪ ،‬لە الیەکەوە‬ ‫ئامارەکان باسى ئەو ئافرەتانە دەکەن‪ ،‬کە‬ ‫دەنگیان گەشتۆتە دەزگا ڕەسمییەکان و‬ ‫لەوێ باسى ئەو توندوتیژییەیان کردووە‬ ‫کە بەرامبەریان ک��راوە‪ ،‬ب��ەاڵم چەندین‬ ‫ئافرەتی تر هەن توندوتیژیان بەرامبەر‬ ‫دەکرێت و کەس پێیان نازانێت؟ چەند‬ ‫ئافرەت هەن دەکوژرێن و هۆکارێکى تر‬ ‫ئەدرێتە پەناى کوشتنەکەیان؟ چەند‬ ‫ئافرەت ئەسوتێن و خەتاى سوتاندنەکەى‬ ‫ئەخرێتە پەناى پەرەمێز وغ��ازو شتى‬ ‫ت��ر؟ بۆیە بەڕەچاوکردنى ئامارەکانى‬ ‫سااڵنەى توندتیژى دژ بەئافرەتان‪ ،‬بە‬ ‫ڕەچاوکردنى ئەو داخراوییەکى کۆمەڵگاو‬ ‫کۆمەڵى کوردی‪ ،‬کە ڕێگە نادات ئافرەتان‬ ‫وەک خۆیان باسى کێشەکانیان بکەن‬ ‫و ئەو تەعدایانە بخەنە ڕوو کە لێیان‬ ‫دەکرێت‪ ،‬بەڕەچاوکردنى شەرمەو عەیبە‬ ‫کە هەر لەمناڵییەوە کۆمەڵى کوردى پێ‬ ‫پەروەردە دەکرێت‪ ،‬تا دواجار پێى شەرم‬ ‫بێت لەکێشەکانى خۆى بدوێت‪ ،‬ئەتوانم‬ ‫بڵێم توندوتیژى زیادى ک��ردووە‪ ،‬کەمى‬ ‫نەکردووە‪.‬‬ ‫* ڕۆڵ���ى ڕەێ��ک��خ��راوەک��ان��ى ئ��اف��رەت��ان‬ ‫و ک��اری��گ��ەری��ان ل��ە ک��ۆم��ەڵ��گ��ادا چ��ۆن‬ ‫هەڵدەسەنگێنیت؟‬ ‫بێگومان ڕێکخراو و کۆمەڵە مەدەنییەکان‬ ‫لەسەراپاى دنیا لەپێناو ئامانجێکدا دروست‬ ‫دەب��ن‪ ،‬بێکاریگەریش نابن‪ ،‬ئەوانەی‬

‫کوردستانیش بەهەمان شێوە کەم تازۆر‬ ‫کارو کاریگەریان هەبووە‪ ،‬بەاڵم ئەگەر‬ ‫پرسیارەکە ئەوەبێت‪ ،‬تاچەند لەو ئامانجە‬ ‫نزیک بونەتەوە کە لەپێناویا دامەزراون‪،‬‬ ‫یان درۆشمیان بۆ بەرزکردۆتەوە‪ ،‬ئاشکرایە‬ ‫کە لەو ئاستەدا نین‪ ،‬دیارە حزبى کوردیش‬ ‫تاکوئێستا هەرگیز ئافرەت وەک توانایەک‬ ‫سەیر ناکات‪ ،‬کە هاوشانى تواناى پیاو‬ ‫بێت‪ ،‬سەیرى پێکهاتەى سەرکردایەتى‬ ‫حزبە کوردیەکان بکە‪ ،‬چەند پیاو و‬ ‫چەند ئافرەتن؟ بۆیە نەخێر ڕێکخراوەکانى‬ ‫ئافرەتان لەئاستى پێویستدا نین‪ ،‬وەک‬ ‫پێویستیش کاریگەریان نەبووە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەپێى ئەوەندەى کە حزبەکەیان بڕواى‬ ‫پێى هەبێت‪ ،‬کاریان ک��ردووە بۆ پرسى‬ ‫ئافرەت‪.‬‬ ‫لە دەرەوەى واڵتیش ڕێکخراو گەلێک‬ ‫هەن کە کار بۆ پرسى ئافرەتى کورد‬ ‫دەک�����ەن‪ ،‬ئ��ەم��ان��ی��ش بەهەمانشێوە‬ ‫بەشێکیان سەربەحزبن و هەمان دەردى‬ ‫ڕێکخراوەکانى کوردستانیان هەیە‪،‬‬ ‫ئەوانەشى کە سەربەحزبنین کێشەى یەکتر‬ ‫نەخوێندنەوەیان هەیە‪ ،‬پەیوەندیەکانیان‬ ‫لەگەڵ یەکتر پەیوەندى کارو ڕاگۆڕینەوەو‬ ‫سود وەرگرتن نیە لەتواناى یەکتر‪ ،‬ئەکرێ‬ ‫بڵێین نەیانتوانیوە زیاتر لەڕێکخراوەکانى‬ ‫کوردستان بکەن‪ ،‬بۆچی؟ چونکە ئەگەر‬ ‫ڕێکخراوەکانى ئ��اف��رەت��ان ل��ەن��اوەوەى‬ ‫کوردستان کێشەى نەبونى یاسایایەکى‬ ‫باشیان هەیە بۆ ڕێگرى لەتوندوتیژی‪،‬‬ ‫کێشەى کۆمەڵگەیەکیان هەیە کە هاندانى‬ ‫زۆر هەیە بۆ توندوتیژى لەدژى ئافرەتان‪،‬‬ ‫خۆ ئەمان لە ئەوروپا کار دەکەن‪ ،‬لەهەرکام‬ ‫ل��ەو واڵت��ان��ەى ئ��ەوان ک��ارى لێدەکەن‪،‬‬ ‫یاساى باش هەیە و کۆمەڵگەش هاندەر‬ ‫نییە بۆ توندوتیژی‪ ،‬بەاڵم بی ڕێزى کردن‬ ‫بەئافرەتى کورد و کوشتن و بێ مافکردنى‬

‫لەناو ڕەوەندى کوردى بەردەوامە‪ ،‬کەوایە‬ ‫بەهۆى ئەوەى ئەمان لەواڵتێکى دیموکراتى‬ ‫ترو ک��راوەت��رن ب��ەب��راورد بەکوردستان‪،‬‬ ‫ئەمانى دەرەوە نەک نەیانتوانیوە زیاتر‬ ‫لەڕێکخراوەکانى ن���اوەوەى کوردستان‬ ‫بکەن‪ .‬بەڵکو کەمتریش لەوان بەرهەمى‬ ‫کاریان دەینرێت‪.‬‬ ‫* وەک���و کەسێکى چ���االک ل��ە ب���وارى‬ ‫مافەکانى ئافرەتان‪ ،‬نەبونى الیەنى‬ ‫ئافرەتان لە دەسەاڵتە جیاوازەکاندا بە‬ ‫تایبەت لەو دوو ب��وارەدا «سیاسەت و‬ ‫ڕاگەیاندن» بۆ چى دەگەڕێنیتەوە؟‬ ‫کێشە سەرەکییەکە ل��ێ��رەدا دەس��ت‬ ‫پێدەکات‪ ،‬کە ئافرەتان خۆیان خەریک‬ ‫دەکەن‪ ،‬بەبوارێک کەپێى دەڵێن پرسى‬ ‫ئ��اف��رەت و جیاى دەک��ەن��ەوە لەپرسى‬ ‫سیاسى و وەک پرسێکى ئینسانى‬ ‫مامەڵەى لەگەڵ دەکەن‪ ،‬لەکاتێکدا ئەوە‬ ‫سیاسیەکانن دەچنە دەس��ەاڵت و ئەوە‬ ‫سیاسییەکانن مافەکان زەوت دەکەن یان‬ ‫ماف دەدەن‪ ،‬هۆکار ئەوەیە ئەو ئافرەتانەى‬ ‫ئەتوانن چ��االک بن و دی��ار بن‪ ،‬خۆیان‬ ‫بەپرسى ئینسانى ئافرەتەوە خەریک‬ ‫دەکەن‪ ،‬کەمتر دەیانەوێ پرسى ئافرەت‬ ‫تێکەڵ بەپرسى سیاسى بکەن و وەک‬ ‫چاالکوانێکى سیاسى دەربکەون‪ ،‬بگەڕێ‬ ‫و بزانە‪ ،‬ئەوەندەى دەڵێن فاڵنە ئافرەتە‬ ‫چاالکوان بۆ پرسەکانى ئافرەتان‪ ،‬چەندى‬ ‫ئەوە دەڵێن فاڵن ئافرەتە سیاسەتمەدار؟‬ ‫لێرەدا هۆکارێک خودى ئافرەتان خۆیانن‪،‬‬ ‫کەخۆیان لە چاالکى سیاسى ن��ادەن‪،‬‬ ‫بێگومان لێرە ئێمە باسى ئافرەتى کورد‬ ‫دەکەین نەک ئافرەتانى کۆمەڵگەیەکى تر‪،‬‬ ‫لە هەموو دنیاش کەمتر کەسایەتى سیاسى‬ ‫سەربەخۆ دەرکەوتووە‪ .‬وەک وتیشمان‬ ‫سیاسییە حزبیەکانن چانسى دەرکەوتن‬ ‫و سەرکەوتنیان هەیە‪ ،‬چاالکییەکانى‬

‫ئەوان وەک پرسێکى ئینسانى مامەڵەى‬ ‫لەگەڵ دەکرێت‪ ،‬بۆیە کارى ئەوان بەکارى‬ ‫ئینسانى دێتە هەژمارو وەک کارى سیاسى‬ ‫مامەڵەى لەگەڵ ناکرێت‪ ،‬بێگومان ئەوەش‬ ‫زیانى بەپرسى ئافرەت گەیاندووە‪ ،‬چونکە‬ ‫لەوکاتە ئافرەتان دەکەونە شەڕى دوو‬ ‫بەرە‪ ،‬بەرەى سیاسیەکان و بەرەى نەریتە‬ ‫داخراوەکان‪ .‬بەشدار نەبونى ئافرەتانیش‬ ‫لەڕاگەیاندن‪ ،‬دیسان هۆکارە گشتییەکانە‪،‬‬ ‫وەک داخراوى کۆمەڵگەى خۆمان و دیسان‬ ‫ڕێگرى خاوەنى ڕاگەیاندنەکان لەتواناى‬ ‫ئافرەت‪ ،‬هیچ گۆڤارو ڕۆژنامەیەکى کوردى‬ ‫نییە‪ ،‬ئ��اف��رەت ک��ارى تیا نەکردبێت‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم خێرە هیچ ل��ەو ڕاگەیاندنانەش‬ ‫نییە کە ئافرەت سەرنوسەرى بێت‪ ،‬یان‬ ‫بەڕێوەبەرى بێت‪ ،‬ئەگەر ڕێگرى نییە‬ ‫چى تر هەیە؟ بێگومان تەنها ڕێگرییەک‬ ‫ه��ۆک��ارە ک��ە ئ��ەو ڕێگرییەش بووەتە‬ ‫هۆکارى بێزارکردنى ئافرەت لەو بوارە‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم ه��ەردوو بوارەکە هەم سیاسەت‬ ‫هەم ڕاگەیاندن‪ ،‬لەو بوارە گرنگانە کە‬ ‫دەت��وان��ن کاریگەریان هەبێت بەسەر‬ ‫ڕوانینى کۆمەڵگەوە بۆ تواناى ئافرەت‬ ‫و بۆ بوونى ئافرەت‪ ،‬بۆیە جێى خۆیەتى‬ ‫ئافرەتان شەڕى بەشداریکردنیان بکەن‬ ‫و بتوانن خۆیان بسەلمێنن و لەبەرامبەر‬ ‫ڕێگرییەکانیش خۆیان بسەپێنن‪.‬‬ ‫* کومەڵێک پیاو وای ب��ۆ دەچ���ن کە‬ ‫کارکردنى ئافرەتان لە بوارە جیاجیاکاندا‬ ‫ب��ۆ الی��ەن��ى ن��اوزڕان��دن ول��ە دەستدانى‬ ‫شەرەف دەگەڕێتەوە‪ ،‬ئایا تۆ تا چەند‬ ‫ئەمەیان بە ڕاست دەزانیت؟‬ ‫وش��ەى ش��ەرف و ن��ام��وس دوو وش��ە‪،‬‬ ‫یا دەس��ت��ەواژەى مەترسیدارن‪ ،‬کە لە‬ ‫ف��ەره��ەن��گ و زم���ان و ژی��ان��ى خەڵکى‬ ‫کورد بوونى نەبووە و دواتر لە زمان و‬ ‫فەرهەنگى عەرەبییەوە هاتۆتە ناو نەریت‬ ‫و زمانى ئێمەى کورد‪ ،‬هاتنى ئەم وشەو‬ ‫دەستەواژانەش لەوکاتەدا کارەساتیان‬ ‫خوڵقاندووە کە بەخراپى جێیان گرتووەو‬ ‫بەگەورەیى پیرۆز و موقەدەس کراون‪،‬‬ ‫ک��ورد بۆ ئەم شتە گ��ەورەو موقەدەس‬ ‫ک��راوان��ەش الى خۆیان‪ ،‬ک��ار دەک��ات و‬ ‫م��ان��دوو دەب��ێ��ت‪ ،‬وەک خ��ۆی��ان دەڵێن‬ ‫دروستى دەک��ەن و لەجێیەکى ب��ەرزدا‬ ‫جێگیرى دەک��ەن‪ ،‬بەاڵم دوات��ر هەمووى‬ ‫وابەستە ئەکەن بە مافى ئینسان بوونى‬ ‫ئافرەتەوە‪ ،‬ئەگەر ئافرەتێک لەدەرەوەى‬ ‫عەقڵى ئ��ەوان‪ ،‬مومارەسەى ویستێکى‬ ‫ئینسانى خۆى کرد‪ ،‬ئیتر ئەم ئافرەتە‬ ‫پیرۆزى و موقەدەسەی هێڵەسورەکەى‬ ‫بەزاندووە‪ ،‬بونى ئەوانى وەکوو ئینسان‬ ‫سڕیەوەتەوەو ناوبانگى ژێر پێخستوون‬ ‫و کەسایەتى ڕوش��ان��دوون‪ ،‬بۆیە بەالى‬ ‫ئەوانەوە مافى ژیانى نامێنێ‪ ،‬کاتێک‬ ‫شتێک لەناو میللەتێکدا ئەوەندە بەبێ‬ ‫مانا جێى گرتبێت و لەناو پەروەردەکەشیا‬ ‫بەسرابێتەوە بە ئازادى ئافرەتەوە بێگومان‬ ‫بەهۆیەوە ئافرەت زیندان دەکرێت و ڕێگرى‬ ‫دەکرێت و بێ ماف دەکرێت‪ ،‬بەاڵم ئایا‬ ‫ئەگەر ئافرەتێک لەبوارێک کار بکات‪،‬‬

‫ئەوانە کێن کە سوکایەتى پێ دەکەن‬ ‫و ناوى دەزڕێنن‪ ،‬یان ئەگەر ئافرەتێک‬ ‫م��وم��ارەس��ەى ویست و ئازادییەکى‬ ‫خۆى بکات‪ ،‬لەگەڵ کێ دەیکات؟ ئەى‬ ‫هەر لەگەڵ پیاو نایکات‪ ،‬ئەى بۆ پیاو‬ ‫پێى ناوزڕاو نابێت‪ ،‬بەاڵم ئافرەت پێى‬ ‫بێشەرەف دەبێت‪ ،‬ئەمە لە فەرهەنگێکى‬ ‫س��ەق��ەت��دا نەبێت لەکوێى ت��ر جێى‬ ‫دەبێتەوە‪ ،‬من ئەوە بەڕاست دەزانم‪ ،‬بەڵێ‬ ‫وشەى شەرەف و جێگرتنى بەو سەقەتیە‬ ‫لەناو کۆمەڵگەى ئێمەدا‪ ،‬و پاراستنیشى‬ ‫وابەستە کرابێت بە مومارەسەیەکى‬ ‫س��ادەى ژیانى ئافرەتەوە‪ ،‬گەورەترین‬ ‫بەربەستە لەبەردەم ئازادى ئینسان و‬ ‫ئ��ازادى ئافرەت‪ ،‬بەاڵم دەبێت ئەوەش‬ ‫بزانین زۆرێک لەپیاوان بۆخۆشیان نازانن‬ ‫ش��ەرەف چییەو چى مانەیەکى هەیە‪،‬‬ ‫بەاڵم ب��ەردەوام لەباسکردنى بەزەقى و‬ ‫گەورەیى پیشانى دەدەن‪ ،‬تەنها لەپێناو‬ ‫ئ��ەوەى کە ئافرەتى پێکۆیلەو زیندان‬ ‫بکەن‪ ،‬ئەگەرنا شتێکى پیرۆز لەالیان‬ ‫نییە بەو ناوەوە‪.‬‬ ‫* ئاستى ڕۆشنبیرى ئافرەتان بە گشتى‬ ‫تا چەند دەبینیت؟‬ ‫ئ��ەو ئ��اف��رەت��ان��ەى ک��ە ت��ا ئاساتێک‬ ‫دەرگاکانیان بۆ کراوەیە‪ ،‬بۆ فێربوون‬ ‫و خ��وێ��ن��دن و خ��ۆ ن��اس��ی��ن‪ ،‬ت��وان��اى‬ ‫ڕۆش��ن��ب��ی��ری��ان ه��ەی��ەو زۆرێ��ک��ی��ش لە‬ ‫ئافرەتانى ک��ورد بەبوێرى و هەوڵى‬ ‫ڕچەشکێنى خۆیان‪ ،‬بونەتە سەرمەشقى‬ ‫خەبات بۆ ڕۆشنبیرکردنى کۆمەڵگە‬ ‫بەگشتى بەپیاوو ئافرەتەوە‪ ،‬بەاڵم ئێمە‬ ‫ئەگەر باسى کوردستان لەسەر ئاستە‬ ‫گشتیەکەى بکەین‪ ،‬تاکو ئیستاش‬ ‫ڕێگرى هەیە بۆ دەرچونى ئافرەت بۆ‬ ‫خۆڕۆشنبیرکردنی‪ ،‬بەرنامەى پێویست‬ ‫بەو بوارە نییە‪ ،‬زۆرێک لەئافرەتى کورد‬ ‫تا ئێستا ئافرەتى ماڵەوە و لەماڵەوەش‬ ‫زیاتر کارى خزمەتکردنى پیاوە و زۆر‬ ‫کەمتر دەیپەرژێتە س��ەر ئ��ەوەى بیر‬ ‫لەخۆڕۆشنبیرکردن بکاتەوە‪ ،‬زۆربەى‬ ‫ئەوانەشى کە دەوام و کارى دەرەوەیان‬ ‫هەیە‪ ،‬لەگەڕانەوەیان دیسان توشى هەمان‬ ‫ڕێگرى دەبنەوە لەبەشداریکردن لە کۆرو‬ ‫چاالکییە ڕۆشنبیرییەکان‪ ،‬دیسان پیشەى‬ ‫خزمەتکردنەکەى بەماڵ دەرفەتەکانى‬ ‫خوێندنەوەى لێ زەوت دەکات‪ ،‬بەاڵم ئەو‬ ‫ئافرەتانەش هەن کە هەموو دەرفەتێکیان‬ ‫هەیە و خۆیان ناتوانن و نایانەوێ‬ ‫بخوێننەوە ببیستن‪ ،‬بێگومان ئافرەتیش‬ ‫هەیە هەموو ئازادییەکى هەیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەبارى ڕۆڵى ئافرەت لەکۆمەڵگە‪ ،‬خەباتى‬ ‫ئافرەت بۆ بەدەستهێنانى مافى ئافرەت‪،‬‬ ‫لەبارەى ئازادى و ماناى ئ��ازادی‪ ،‬یەک‬ ‫دێڕى نەخوێنێتەوەو ناشیخوێنێتەوە‪،‬‬ ‫بۆیە ئەتوانم بڵێم لەکۆى هەمووی‪،‬‬ ‫ئێمە ئافرەتى ناڕۆشنبیرمان زۆرت��رە‬ ‫لەئافرەتانى ڕۆشنبیر‪ ،‬ئەویش دیسان‬ ‫هۆکارەکەى فەرهەنگ و ڕێگرییەکانى‬ ‫بەردەمیەتی‪ ،‬نەک ئافرەت خۆى هۆکارى‬ ‫سەرەکى بێت‪.‬‬

‫‪%38‬ى ئافرەتانى کەرکووک خەتەنەکراون و ئەم دیاردەیە لە کوردستان بەرەو کەمبوون دەڕوات‬ ‫ئا‪ :‬دیە کەمال‬ ‫هەرچەندە تا ئێستا ئامارێکی تەواو لە‬ ‫بەردەستدا نییە لە سەر ڕێژەی سەدی‬ ‫بەاڵم بە پێی سەرجەم بەڵگەو ڕاپۆرت‬ ‫و بەدواداچوونەکانی ڕێکخراویی وادی‬ ‫لە سەر ئاستی کوردستان ڕێژەکە لە‬ ‫‪ %60‬و لە هەنێک شاروو شارۆچکەش لە‬ ‫‪ %100‬نزیک ئەبێتەوە‪ ،‬هاوکات ڕێکخراوى‬ ‫(وادی) ئەڵمانى‌و ڕێکخراوى لۆکاڵى‬ ‫(سە نتەرى پەنا) توێژینەوەیەکیان‬ ‫لەسەر دیاردەى شێواندنى کۆئەندامى‬ ‫زاوزێى مێینە (خەتەنەکردنى ئافرەتان)‬ ‫لە شاری کەرکووک ئەنجامدا‪ ،‬کە لە‬ ‫توێژینەوەکەدا کە چاوپێکەوتنی لەگەڵ‬ ‫‪ 1212‬ئافرەتى سەروو تەمەنى ‪ 14‬ساڵ‬ ‫ک��ردووە‪ 61 ،‬پرسیار ئاراستەى هەر‬ ‫ئافرەتێک کراوە کە چاوپێکەوتنەکەیان‬ ‫لەگەڵ ئەنجامداون‪ .‬بەپێى ئەنجامەکانى‬ ‫توێژینەوەکە ‪%38.2‬ى ئافرەتانى‬ ‫ک��ەرک��ووک خ��ەت��ەن��ەک��راون‌و لەگەڵ‬ ‫دەرەئەنجامى خراپى خەتەنەکردندا‬ ‫دەژین‪ ،‬کە لە نێویاندا ئافرەتانى کورد‬ ‫لە کەرکووک بە رێژەى ‪ %65.4‬زۆرترین‬ ‫ڕێژەى خەتەنەکردنیان بەرکەوتووە‌و‬ ‫ئافرەتانى ع��ەرەب لە ک��ەرک��ووک بە‬

‫ڕێژەى ‪‌%25.7‬و ئافرەتانى تورکمانیش‬ ‫ل��ە ک��ەرک��ووک ب��ە ڕێ���ژەى ‪%12.3‬‬ ‫خەتەنەکراون‪ .‬بە تیشک خستنە سەر‬ ‫ئینتماى ئاینى ‪ %40.9‬لە مەزهەبى‬ ‫سوننە‌و ‪ %23.4‬لە مەزهەبى شیعە‪،‬‬ ‫‪ %42.9‬پێکهاتوون و هەروەها لەناو‬ ‫کاکەییەکانیشدا خەتەنەکردن هەیە‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم هیچ کریستیانى (مەسیحی)‬ ‫یەک خەتەنە نەکراون‪ .‬ڕێژەى باڵوى‬ ‫خەتەنەکردنى مێینە لەناو کچانى‬ ‫خوار تەمەن ‪ 20‬ساڵ تەنها ‪ %15‬بووە‪،‬‬ ‫ئ��ەوەش دەری��دەخ��ات کە ئەنجامدانى‬ ‫ئ���ەو دی����اردە ب����ەرەو ک��ەم��ب��وون��ەوە‬ ‫دەچێت بە تێپەڕبوونى کات‪ ،‬لەنێوان‬ ‫ئەو ئافرەتانەش کە تەمەنیان لە ‪60‬‬ ‫ب��ۆ ‪ 70‬ساڵە ڕێ���ژەى خەتەنەکردن‬ ‫دەگاتە ‪%80‬ى ئافرەتان‪ ،‬کە بەپێى‬ ‫ڕاى بەشداربووانى توێژینەوەکە ئەم‬ ‫دیاردە پەیوەندى بە (نەریت‌و ئاین)‬ ‫ەوە هەیە‪ .‬بەپێى توێژینەوەکە هەندێ‬ ‫لە گوندنشینە عەرەبەکان بە ڕێژەى‬ ‫‪%21‬یان کۆئەندامى زاوزێى مێینەیان‬ ‫زۆر ش��ێ��وێ��ن��دراوە‌و (ن��اس��ۆر)ی��ان‬ ‫بۆکراوە واتە بڕینى هەر دوو لێوى‬ ‫ن��اوەوە یاخود دەرەوەى کۆئەندامى‬ ‫زاوزێى مێینە‪ .‬خەتەنەکردنى مێینە‬ ‫جگە لە کوردەکان لەناو نەتەوەکانى‬

‫دیکەى عێراق‌و زۆرب��ەى واڵتەکانى‬ ‫جیهان ب���ەرب�ڵ�اوە‪ ،‬پێدەچێت لە‬ ‫سەرتاسەرى عێراق ملیونەها ئافرەت‌و‬ ‫کچ ڕووب����ەڕووى ئ��ەم پێشێلکارییە‬ ‫جەستەییە ببنەوە‪.‬‬ ‫لە دوو ساڵى ڕاب���ردوودا ڕێکخراوى‬

‫(وادی) توێژینەوەیەکى هاوشێوەى‬ ‫لە کوردستان‌ ئەنجامدا کە دەریخست‬ ‫خەتەنەکردن لە هەرێمى کوردستان‬ ‫‪ %72‬بوو‪ ،‬بەو ڕێژە زۆرەش چاودێرى‬ ‫مافى مرۆڤ توێژینەوەیەکى باڵوکردەوە‬ ‫کە پشتگیری و تەواوکارى ئەنجامەکانى‬

‫(وادی) ب��وو‪ ،‬بۆ بەگژداچوونەوەى‬ ‫ئ��ەو دی��اردە ه��ەوڵ��درا فشار بخرێتە‬ ‫سەر چاالکوانان‌و گرووپەکانى مافى‬ ‫ئ��اف��رەت��ان ه��ەرب��ۆی��ەش پەرلەمانى‬ ‫ک��وردس��ت��ان ی��اس��اى قەدەغەکردنى‬ ‫خەتەنەکردنى مێینەى دەرکرد‪.‬‬

‫‪5‬‬

‫موچە بۆ بێوەژنانی کەرکوک‬ ‫تەرخان دەکرێت‬

‫لیژنەی مافی مرۆڤ لەئەنجومەنی‬ ‫پارێزگای کەرکوک پێشنیازیکردوە‬ ‫موچە ب��ۆ بێوەژنانی کەرکوک‬ ‫ت��ەرخ��ان بکرێت‪ .‬خ��ات��وو ج��وان‬ ‫حەسەن ئەندامی لیژنەی مافی‬ ‫م��رۆڤ لەئەنجومەنی پارێزگای‬ ‫کەرکوک ڕایگەیاند «ژمارەیەکی‬ ‫زۆر بێوەژن لەکەرکوکدا هەیە کە‬ ‫هیچ موچەیەکیان نییە‪ ،‬بۆیە ئێمە‬ ‫وەک لیژنەکەمان داواکاریەکمان‬ ‫بۆ نوسینگەی سەرۆک وەزیرانی‬ ‫عێراق بەرزکردۆتەوە کە مووچە‬ ‫بۆ ئەو بێوەژنانە تەرخان بکات»‪،‬‬ ‫وتیشی‪« :‬لەئێستادا کۆمەڵێک‬ ‫ف��ای��ل��ی ت���ەواوک���راوم���ان ه��ەی��ە‬ ‫بۆئەوەی ئەو بێوەژنانە لەموچەی‬ ‫ت���ۆڕی چ���اودێ���ری ک��ۆم��ەاڵی��ەت��ی‬ ‫س��ودم��ەن��د ب���ن»‪ ،‬خ��ات��وو ج��وان‬ ‫ئاماژەی بەوەشداوە کە تائێستا‬ ‫ئەنجوومەنی وەزی����ران وەاڵم��ی‬ ‫نەداونەتەوە‌و «چاوەڕوانی وەاڵمی‬ ‫حکومەتی بەغداد دەکەین»‪.‬‬

‫فەرەنسا‪ ،‬لەماوەى ساڵێکدا‬ ‫هۆشدارى دراوەتە ‪300‬‬ ‫ئافرەتى پەچەپۆش‬

‫ساڵێک دواى جێبەجێکردنى‬ ‫یاساى قەدەغەکردنى پۆشینى‬ ‫ڕوخسار لە فەرەنسا‪ ،‬لە ئەپریلى‬ ‫گوتەبێژێکى‬ ‫‪ 2011‬تائێستا‪،‬‬ ‫وەزارەت����ى ن��اوخ��ۆى ئ��ەو واڵت��ە‬ ‫ڕایگەیاند کە لەو ماوەیەدا ‪354‬‬ ‫ئافرەتیان کۆنترۆڵ ک��ردووە کە‬ ‫دەموچاویان داپۆشیوە‪ ،‬هەروەها‬ ‫هۆشدارییان داوەت��ە ‪ 299‬کەس‪.‬‬ ‫وەزیرى ناوخۆى فەرەنسا وتبووى‬ ‫کە ژمارەى ئافرەتانى پەچەپۆش‬ ‫لە شوێنە گشتییەکاندا بۆ نیوە‬ ‫داب��ەزی��وە‪ .‬ئ��ەم ژم��ارەی��ە پاش‬ ‫ق��ەدەغ��ەک��ردن لە نزیکەى ‪2000‬‬ ‫ک��ەس بەدەست ه��ات��ووە‪ .‬بەپێى‬ ‫ئەم یاسایەى ئێستا‪ ،‬هەر کەسێک‬ ‫کە ڕوخسارى خۆى بە حیجاب‪،‬‬ ‫پ��ەچ��ە ی���ان ک�ڵ�او داپ��ۆش��ێ��ت‪،‬‬ ‫بەبڕى ‪ 150‬یۆرۆ سزا دادەرێت و‬ ‫هەروەها ناچار دەکرێت کە خولى‬ ‫هاوواڵتیبوونى فەرەنسا سەرلەنوێ‬ ‫تێپەڕێنێتەوە‪ .‬ئەو پیاوانەى کە‬ ‫ئافرەتەکانیان ناچار بە پۆشینى‬ ‫ڕوخ��س��اری��ان ب��ک��ەن‪ ،‬ب��ەب��ڕى ‪30‬‬ ‫هەزار یۆرۆ و ساڵێک زیندان سزا‬ ‫دەدرێن‪.‬‬

‫حەبى «ڕێگر لە منداڵبوون»‬ ‫دەبێتە هۆى چی؟‬

‫توێژینەوەیەکى پزیشکى هۆشدارى‬ ‫دەدات���ە ئ��ەو ئافرەتانەى حەبى‬ ‫«ڕێ��گ��ر ل��ە م��ن��داڵ��ب��وون» بەکار‬ ‫دەه��ێ��ن��ن‪ ،‬چونکە بەشێک لەو‬ ‫حەبانە ماددەى (درۆسپیرۆنۆم)ـى‬ ‫تێدایە‪ ،‬هۆکارێکە بۆ تووشبوون‬ ‫ب��ە (ج��ەڵ��ت��ەى مێشک و دڵ)‪.‬‬ ‫دەستەى «خۆراک و دەرمان»ـى‬ ‫ئەمریکی‪ ،‬داوا لە کۆمپانیاکانى‬ ‫بەرهەمهێنەرى دەرم��ان دەک��ات‪،‬‬ ‫ب���ەوەى ل��ە کاتى دروستکردنى‬ ‫حەبەکانى «ڕێگر لە منداڵبوون»‪،‬‬ ‫هەمەالیەنەکانى‬ ‫ک��اری��گ��ەری��ی��ە‬ ‫حەبەکە بنووسن‪ ،‬تاکو کەسى‬ ‫بەکارهێنەر‪ ،‬لە کاریگەرییە ئەرێنى‬ ‫و نەرێنییەکان ئ��اگ��ادار بێت‪.‬‬ ‫ئەنجامدانى ئەو توێژینەوەیەش‬ ‫دواى ئ��ەوە ه��ات‪ ،‬دەرک��ەوت��ووە‬ ‫پەیوەندیەکى بەهێز لە نێوان‬ ‫حەبى «ڕێگر لەمنداڵبوون» و‬ ‫جەڵتەکانى مێشک و دڵ هەیە‪.‬‬


‫‪6‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2012/04/17‬ساڵی ‪ ● 31‬ژماره ‪698‬‬

‫کەمال کارس‪ ،‬ئەندامى ئەنجومەنى پارێزگاى نەینەوا ‪:‬‬

‫راپۆرت‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫ماددەى ‪ 140‬جێبەجێ بکرێت کوردى ئێزیدى دەتوانن بگەڕێنەوە ناوچەکانى خۆیان‬ ‫دیمانە‪ :‬عومەر عەبدوڵال‬

‫ک���ەم���ال ک�����ارس‪ ،‬ئ��ەن��دام��ى‬ ‫ئەنجومەنى پارێزگاى نەینەوا و‬ ‫کەسایەتى ئێزیدى لە دیدارێکى‬ ‫تایبەتى ~ ئاماژە بەوە‬ ‫دەکات «کوردى ئێزیدى دووجار‬ ‫چەوسێنراونەتەوە چەوساندنەوەى‬ ‫ن��ەت��ەوەی��ى ک��ە ک��ورد بونیانەو‬ ‫چ��ەوس��ان��دن��ەوەى تایبەتى کە‬ ‫ئاینى ئێزیدیە حکومەتە یەک لە‬ ‫دوا یەکەکانى عێراق بە چاوێکى‬ ‫ن��اح��ەزان��ەوە س��ەی��رى ک���وردى‬ ‫ئێزیدیان کردوە»‪.‬‬ ‫ناوبراو هێما بۆ ئەوە دەکات‬ ‫«ئێزیدیەکان ک���وردى ڕەس��ەن‬ ‫و هاوواڵتى خاکى کوردستانن‪،‬‬ ‫دەس��ت��ب��ەردارى مافى نەتەوەی‬ ‫و کوردبوونى خۆیان نەبوون و‬ ‫نابن»‪.‬‬ ‫*ک�����وردى ئ��ێ��زی��دى وەک����و ه��ەم��وو‬ ‫پێکهاتەکانى ترى عێراق ڕووبەڕووى‬ ‫ستەم و زوڵمى ڕژێمى پێشووى عێراق‬ ‫بۆتەوە ئایا لە دەستوورى نوێداو لە‬ ‫سیستەمى نوێى عێراقدا تا چەند‬ ‫خ��واس��ت و داواک��اری��ەک��ان��ى ک��وردى‬ ‫ئێزیدى لەبەرچاو گیراون؟‬ ‫بێگومان ک��وردى ئێزیدیش وەکو‬ ‫ه��ەم��وو پێکهاتەو چین و توێژە‬ ‫جیاجیاکانى ترى عێراق ڕووبەڕووى‬ ‫زوڵ��م و ستەمى ڕژێ��م��ى بەعسی‬ ‫ڕووخ��او بوونەتەوە‪ ،‬ب��ەاڵم کوردى‬ ‫ئێزیدى دووج��ار چەوسێنراونەتەوە‬ ‫چەوساندنەوەى نەتەوەى کە کورد‬ ‫بونیانەو چەوساندنەوەى تایبەتى‬ ‫کە ئاینى ئێزیدیە حکومەتە یەک‬ ‫لە دوا یەکەکانى عێراق بە چاوێکى‬

‫تەها سلێمان‪،‬‬

‫ناحەزانەوە سەیرى کوردى ئێزیدیان‬ ‫کردوە و زۆرترین زوڵم و زۆرداریان‬ ‫بەرامبەر کردوون‪ ،‬بەاڵم خۆشبەختانە‬ ‫لە دواى ڕووخ��ان��ى ڕژێمى بەعس‬ ‫کوردى ئێزیدیش توانیان بەشێک لە‬ ‫مافەکانى خۆیان بەدەست بهێننەوە‬ ‫ئێمە ناڵێین تەواوى مافەکانمان وەکو‬ ‫کورد وەکو پەیڕەوانى ئاینى ئێزیدى‬ ‫بەدەست هێناوەتەوە‪ ،‬بەاڵم دەتوانم‬ ‫بڵێم زۆرب���ەى مافەکانى خۆمان‬ ‫بەدەست هێناوەتەوە بەڵگەش بۆ‬ ‫ئەوە بەشداربوونمان و نوێنەرایەتى‬ ‫کردنمانە لە پەڕلەمان و ئەنجومەنى‬ ‫پارێزگاکاندا لەو ڕێگەیەوە توانیومانە‬ ‫داک��ۆک��ى ل��ە م��اف��ە ن��ەت��ەوەی��ی و‬

‫ئاینیەکانى خۆمان بکەین و لە هەمان‬ ‫کاتدا خزمەتى پێکهاتەکانى ترى‬ ‫عێراق و کوردستانیش بکەین ‪.‬‬ ‫* تا چەند ئێوە سووربوونى خۆتان‬ ‫لەسەر کوردبوونى ئێزیدى دووپات‬ ‫کردۆتەوە و دژى ئەو هەواڵنە بوون‬ ‫کە بۆ وونکردنى ناسنامەى نەتەوەیی‬ ‫ئێزیدیەکان دراوە؟‬ ‫ئێمە لە ‪ %100‬پابەندین و سوورین‬ ‫لەسەر کوردبوونى خۆمان لەوەشدا‬ ‫جیاواز هەیە لەسەر ک��ورد بوونى‬ ‫ئ��ێ��زی��دی��ەک��ان و بەشێکى زۆرى‬ ‫ئێزیدیەکان دووپاتى دەکەنەوە کە‬ ‫ئ��ەوان ک��وردن و ئامادەنین دەست‬ ‫ب��ەردارى کورد بوونى خۆیان ببن‪،‬‬

‫بەاڵم بەشێکى تریش لە ئێزیدیەکان‬ ‫ڕاى ت��ری��ان هەیە ئێمەش ڕێ��ز لە‬ ‫هەموو ڕاو بۆچوونەکان دەگرین‪،‬‬ ‫بەاڵم بەشێوەیەکى گشتى ئێزیدیەکان‬ ‫ک��وردى ڕەس��ەن و ه��اواڵت��ى خاکى‬ ‫کوردستانن وە دەستبەردارى مافى‬ ‫نەتەوەی و کوردبوونى خۆیان نەبوون‬ ‫و نابن‪.‬‬ ‫*داخ����وازى ک���وردى ئ��ێ��زی��دى چییە‬ ‫ب��ۆ ئ���ەوەى ل��ە دەس��ت��وورى هەرێمى‬ ‫کوردستاندا بچەسپێنرێت؟‬ ‫ لەگەڵ ئ��ەوەش��دا کە حکومەتى‬‫هەرێمى کوردستان و سەرکردایەتى‬ ‫ک����ورد ل��ەب��ەرام��ب��ەر ک��ەم��ای��ەت��ی��ە‬ ‫ئاینیەکانى کوردستان بە گشتى‬

‫و پ��ەی��ڕەوان��ى ئاینى ئێزیدى کەم‬ ‫ت��ەرخ��ەم��ی��ان ن���ەک���ردووە‪ ،‬ب��ەاڵم‬ ‫هیوادارین پشتگیرى و پشتیوانى‬ ‫حکومەتى هەرێم و سەرکردایەتى‬ ‫کورد بۆ کەمایەتیە ئاینیەکانى ناو‬ ‫هەرێمى کوردستان زیاتر بێت و ئەو‬ ‫هاوسەنگیە ئاینى و پێکهاتەیی‬ ‫ناو هەرێمى کوردستان بپارێزن و‬ ‫بەرگرى لێبکەن و هەندێک لە یاسا‬ ‫و ماددەکانى ناو دەستوورى هەرێمى‬ ‫کوردستانیش تایبەت بکرێن بە ماف‬ ‫و داخوازیەکانى پەیڕەوانى ئاینى‬ ‫ئێزیدى و مەسیحى و کاکەییەکان‬ ‫و پێکهاتەکانى ت��رى تورکمان و‬ ‫عەرەب کە لەناو هەرێمى کوردستان‬ ‫و ناوچە جێناکۆکەکاندا دەژین‪ ،‬واتە‬ ‫دەبێت بەیەک چاو سەیرى تەواوى‬ ‫پێکهاتەکانى ک��وردس��ت��ان بکرێت‬ ‫دەبێت لەناو دەس��ت��وورى هەرێمى‬ ‫کوردستاندا ئەو هاوسەنگیە ڕەنگ‬ ‫بداتەوە و داخوازى تەواوى پێکهاتەو‬ ‫ئاینە جیاجیاکان لەخۆ بگرێت‪.‬‬ ‫*چی بکرێت بۆ ئەوەى هەموو کوردى‬ ‫ئێزیدى لەیەک ڕیزى نەتەوەیی و‬ ‫نیشتمانیدا کۆبکرێنەوە بۆ ئەوەى‬ ‫پ��ارێ��زگ��ارى ل��ە ی��ەک ب��وون و یەک‬ ‫هەڵوێستیان بکرێت؟‬ ‫من وەک��و سیاسەتمەدارێک وەکو‬ ‫ئەندامێکى ئەنجومەنى پارێزگاى‬ ‫نەینەوا داوا ل��ە ب��را ئێزیدیەکانم‬ ‫ئەکەم کە یەک ڕیزى خۆیان بپارێزن‬ ‫و پاڵپشتى و هاودەنگى خۆیان بۆ‬ ‫حکومەتى هەرێمى ک��وردس��ت��ان و‬ ‫گەلى کوردستان دووپ��ات بکەنەوە‬ ‫چونکە تەنها لە هەرێمى کوردستان‬ ‫و بە ژیانمان لە چوارچێوەى گەلى‬ ‫کوردستاندا دەتوانین مافەکانمان‬ ‫بپارێزین و ڕێ��ز لە مافە ئاینى و‬ ‫نەتەوەییەکانمان بگیرێت‪ ،‬هیوادارین‬ ‫م���اددەى ‪ 140‬ی��ش ک��ە مادەیەکى‬ ‫دەستووریە جێبەجێ بکرێت و لەبەر‬

‫ئ��ەوەى زۆرب��ەى ئەو ناوچانەى کە‬ ‫کوردى ئێزیدى تیادا دەژى و ئێستا‬ ‫چۆڵ ک��راون‪ ،‬ب��ەاڵم ئەگەر م��اددەى‬ ‫‪ 140‬جێبەجێ بکرێت کوردى ئێزیدى‬ ‫دەتوانن بگەڕێنەوە ناوچەکانى خۆیان‬ ‫و هەموویان لەناوچەکانى خۆیان‬ ‫کۆببنەوە بەوەش دەتوانن لە کاتى‬ ‫دەنگدان و پرۆسە دیموکراسیەکاندا‬ ‫دەنگى خۆیان بگەیەننە ناوەندەکانى‬ ‫دەس������ەاڵت ب���ۆ ج��ێ��ب��ەج��ێ��ک��ردن��ى‬ ‫داواکاریەکانمان بێگومان بەدەست‬ ‫هێنانى زی��ات��رى مافەکانمان لە‬ ‫ئایندەى عێراقدا بەستراوەتەوە بە‬ ‫ڕادەى بەشداربوونمان لە پرۆسەى‬ ‫دەنگدان و نوێنەرایەتى کوردنمان لە‬ ‫ئەنجومەنەى پارێزگاکان و پەڕلەمانى‬ ‫عێراق و پەڕلەمانى کوردستاندا‪.‬‬ ‫* ڕاوبۆچوونى برا ئێزیدیەکان لەسەر‬ ‫بەیەکەوە ژیانى ئاینى لە هەرێمى‬ ‫کوردستان چۆن هەڵدەسەنگێنن ؟‬ ‫ جێگەى داخە کە لە عێراق و هەرێمى‬‫کوردستاندا باس لە هاواڵتى بوونمان‬ ‫دەکەین دەبێت بوترێت ئەوە مەسیحیە‬ ‫یان موسوڵمانە یان ئێزیدیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئێمە هەموومان یەک واڵتمان هەیە بە‬ ‫جیاوازى ئاین و ڕاوبۆچوونەکانمانەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم بەداخەوە حاڵەتێکى سەپێنراو‬ ‫بەسەر ک��وردى ئێزیدى دەبینرێت‬ ‫ئەویش ئەوەیە کە بەهۆى هەندێک‬ ‫پارتى ئاینى و توندڕەوەوە لە هەندێک‬ ‫ناوچەدا مامەڵەیەکى ناتەندروست‬ ‫ل��ەالی��ەن ب��را موسوڵمانەکانەوە‬ ‫بەرامبەر ئێزیدیەکان دەکرێت ئەوەش‬ ‫مایەى ترس و نیگەرانى ئێمەیەو و‬ ‫ترس بۆ ئایندە دەخوڵقێنێت ئەگەر‬ ‫سەرکردایەتى سیاسی ک��ورد خۆى‬ ‫یەک هەڵوێست و یەکگرتوو نەبوایە‬ ‫ئەوا ئەو کێشانەى کەتوندڕەوکان لە‬ ‫هەندێک ناوچە دروستیان ک��ردووە‬ ‫کاریگەرى لەسەر پێکەوە ژی��ان لە‬ ‫کوردستاندا دروست دەکرد‪.‬‬

‫چاالکەوانى بوارى ئەنفال‪:‬‬

‫عەرەب تاوانبار ناکەین بە ئەنفال کردنمان بەڵکو حکومەتى عێراق ئەنفال و کیمیابارانی کردین‬ ‫دیمانە‪~ :‬‬

‫ت��ەه��ا سلێمان‪ ،‬چ��االک��ەوان��ى‬ ‫ب���وارى ئ��ەن��ف��ال ل��ە دی��دارێ��ک��ى‬ ‫تایبەتى ~ دا ئاماژە‬ ‫بەوە دەک��ات « یەکێکە لە داوا‬ ‫سەرەکیەکانى ک��ەس و کارى‬ ‫ئەنفال ئەوەیە کە ئەو ئەفسەر و‬ ‫پلە دار و سەرۆکە چەکدارانەى‬ ‫ک��ە ب��ەش��داری��ان ک����ردووە ل��ەو‬ ‫ت��اوان��ەدا لەالیەن دادگ��اى بااڵى‬ ‫تاوەنەکانى عێراقەوە تاوانبار‬ ‫ک��راون و دەستیان ه��ەب��ووە لە‬ ‫ئەنجامدانى تاوانى ئەنفالدا بدرێنە‬ ‫دەست دادگاى تاوانەکان و سزاى‬ ‫خۆیان وەربگرن»‪.‬‬ ‫ناوبراو هێما بۆ ئەوە دەکات‬ ‫«بە جیهانى کردنى تاوانى ئەنفال‬ ‫ئەوەیە کە چۆن گەالنى عەرەب‬ ‫و نەتەوەى عەرەب تێبگەیەنین‬ ‫ئ��ەوە ڕژێ��م��ە عەرەبیەکانن کە‬ ‫ئێمەیان ئەنفال کردووە»‪.‬‬ ‫*تاچەند دەسەاڵتدارانى کوردستان‬ ‫و ح��ک��وم��ەت ت��وان��ی��وی��ان��ە ک���ار لە‬ ‫ئ��اس��ای��ى ک����ردن����ەوەى ب���ارودۆخ���ى‬ ‫دەروون�����ى و ژی��ان��ى ک��ەس��و ک��ارى‬ ‫قورباینیانى ئەنفال بکەن؟‬ ‫ڕەنگە لە یەکێک لە کاریگەرە هەرە‬ ‫ترسناکەکانى ئەنفال کاریگەرى‬ ‫کۆمەاڵیەتى و کاریگەرى دەروونى‬ ‫بێت لەسەر نەست والشعورى وکەس‬ ‫کارى بەجێماوى ئەنفال پێموایە‬ ‫هەندێک هەنگاو نراوە بە ئاڕاستەى‬ ‫پێشکەش کردنى خزمەتگوزارى بۆ‬ ‫کەسوکارى بەجێماوى ئەنفال‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لە ڕووى کۆمەاڵیەتى و ل��ەڕووى‬ ‫دەروون��ی��ی��ەوە تائێستا هەنگاوى‬ ‫پێویستى وانەنراوە کەببێتە هۆکار‬ ‫بۆ کەم کردنەوەى ئەو کاریگەریە‬

‫کۆمەاڵیەتى و دەروونیەى کەلەسەر‬ ‫قوربانیانى ئەنفال دروس��ت بوە‬ ‫بۆنمونە ئەگەر ئافرەتێک لە کۆى‬ ‫ئەندامانى خێزانەکەى تەنها خۆى‬ ‫ڕزگارى بوبێت وکەس وکارى ئەنفال‬ ‫ک��راب��ن و تەنها خ��ۆى مابێتەوە‬ ‫مەسەلەى دروس��ت کردنى خانوو‬ ‫پێدانى م��ووچ��ە ب��ۆ ئ��ەم ئافرەتە‬ ‫کاریگەرییەکى ئ��ەوت��ۆى ئیجابى‬ ‫ن��اب��ێ��ت ب��ەق��ەد ئ����ەوەى ک��ە ئ��ەم‬ ‫ئافرتە پێویستى بەهێنانەوەى‬ ‫ڕووفاتى کەس وکارەکەی و دڵنیا‬ ‫بوونەیەتى لەوەى کە ئەو کەسانە‬ ‫کەس وکارەکانیەتى‪ ،‬ئەمەی گرفتى‬ ‫دەروون��ى کۆمەاڵیەتى ئەم ئافرەتە‬ ‫بەداخەوە لەسەر ئاستى هەرێمى‬ ‫کوردستان ئێمە لەم ڕووەوە هەنگاوى‬ ‫پێویستمان نەناوە نمونەیەکى تر کە‬ ‫یەکێکە لەداوا سەرەکیەکانى کەس و‬ ‫کارى ئەنفال ئەوەیە کەئەو ئەفسەر‬ ‫و پلەدار و سەرۆکە چەکدارانەى‬ ‫کە بەشداریان کردووە لەو تاوانەدا‬ ‫لەالیەن دادگ��اى بااڵى تاوەنەکانى‬ ‫عێراقەوە تاوانبار کراون ودەستیان‬ ‫هەبووە لەئەنجامدانى تاوانى ئەنفالدا‬ ‫بدرێنە دەس��ت دادگ��اى تاوانەکان‬ ‫وسزاى خۆیان وەربگرن بەداخەوە‬ ‫دەیڵێم بەشێک ل��ەو تاوانبارانە‬ ‫ئێستا لە کوردستاندا و بەبەرچاوى‬ ‫کەس و کارى ئەنفال کراوەکانەوە‬ ‫دێ��ن و دەچ��ن و هیچ دەزگایەکى‬ ‫جێبەجێکردنیش نییە ک���ار بۆ‬ ‫جێبەجێ کردنى ئەو بڕیارە بکات‬ ‫کەهەم لەالیەن سەرۆکایەتى هەرێم و‬ ‫هەم لەالیەن وەزارەتى داد و وەزارەتى‬ ‫ناوخۆى هەرێمى کوردستانەوە و‬ ‫ئاراستەى دامودەزگاکانى جێبەجێ‬ ‫کردن ک��راوە‪ ،‬کە ئەوانە دەستگیر‬ ‫بکرێن و ڕادەس��ت��ى دادگ��ا بکرێن‬ ‫ئەگەر ئەمانە تاوانبارن یان بێتاوان‬ ‫دەبێت دادگا ئەوە یەکالیى بکاتەوەو‬ ‫ئەمانە هەمووى لەسەر ئاستى ناوخۆ‬

‫ل��ەو کێشەو گرفتە سەرەکیانەن‬ ‫کەڕووبەڕووى کەس وکارى ئەنفال‬ ‫ک��راوەک��ان بونەتەوە و کاریگەرى‬ ‫دەروون����ى ل��ەس��ەر ئ���ەوان دروس��ت‬ ‫کردووە‪.‬‬ ‫لەسەر ئاستى نێودەوڵەتیش خۆتان‬ ‫دەزان���ن دادگ���اى ب��ااڵى تاوانەکان‬ ‫لەعێراق بەفەرمى تاوانى ئەنفالى‬ ‫بە جینۆساید ناساندووە ئەنجومەنى‬ ‫نوێنەرانیش دان��ى ب��ەم ب��ڕی��ارەى‬ ‫دادگاى بااڵى تاوانەکاندا ناوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەوەى کە کێشەو گرفتى گەورەیە‬ ‫ئەوەیە کەتا ئێستا حکومەتى عێراق‬ ‫بەو پێیەى کەمیراتگرى حکومەتە‬ ‫یەک لەدوا یەکەکانى پێش خۆیەتى‬ ‫نەچۆتە ژێر بارى جێبەجێ کردن و‬ ‫دان نان بەم بڕیارەدا بۆیە هەنگاوى‬ ‫ی��ەک��ەم ک��ە لیستى هاوپەیمانى‬ ‫کوردستان و نوێنەرانى کورد لەبەغداد‬ ‫و سەرۆکایەتى کۆمار و حکومەتى‬ ‫هەرێمى کوردستان و پەڕلەمان و‬ ‫ڕێکخراوەکانى کۆمەڵگەى مەدەنى و‬ ‫ڕۆشنبیرانى هەرێمى کوردستان پێی‬ ‫هەڵسن ئەوەیە کە فشار بخەنە سەر‬ ‫حکومەتى عێراقى بۆ ئەوەى کە دان‬ ‫بەجێبەجێ کردنى ن��اوەڕۆک��ى ئەم‬ ‫بڕیارەى دادگ��اى بااڵى تاوانەکاندا‬ ‫بنێت‪.‬‬ ‫*کەواتە سوودى جێبەجێ کردن و‬ ‫دان پێدانانى بڕیارەکە چییە لە‬ ‫الیەن حکومەتى فیدراڵەوە؟‬ ‫ئەگەر حکومەتى بەغداد دان بەو‬ ‫ب��ڕی��ارەدا بنێت دوو شتى گرنگ‬ ‫بۆ کەس وک��ارى ئەنفال کراوەکان‬ ‫دێ��ت��ە پ��ێ��ش��ەوە ک��ەڕاس��ت��ەوخ��ۆ‬ ‫پەیوەندى بەکەس و کارى ئەنفال‬ ‫ک���راوەک���ان���ەوە ه��ەی��ە یەکەمیان‬ ‫پەیوەندى بەئاڕاستەى گشتیەکەى‬ ‫بەجینۆساید ناساندنى ئەنفالەوە‬ ‫هەیە دووەمیشیان قەرەبووى ماددى‬ ‫ک��ەس و ک��ارى ئەنفال ک��راوەک��ان‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم ت��ا حکومەتى عێراقی دان‬

‫بەجێبەجێ ک��رن��ى ئ��ەم ب��ڕی��ارەدا‬ ‫نەنێت سودى لێ نابینن گرنگیەکە‬ ‫لەوەدایە ئێمە چۆن فشار بخەینە‬ ‫سەر حکومەتى عێراقی بۆ ئەوەى‬ ‫دان بەو ب��ڕی��ارەدا بنێت ئەو کاتە‬ ‫ئێمە سێ شت یەکەمیان قەرەبووى‬ ‫م���اددى و دووەم��ی��ان ق��ەرەب��ووى‬ ‫مەعنەوى و ک��ە ئ��ەوی��ش ئەوەیە‬ ‫حکومەتى عێراق داواى لێبودرن‬ ‫لەگەلى ک��ورد بکات وئەمە وەکو‬ ‫دۆکۆمێنت بچەسپێنرێت بەوەى ئەم‬ ‫حکومەتە میراتگرەوەى حکومەتە‬ ‫یەک لەدوایەکەکانى پێش خۆیەتى‬ ‫بەمەش دەتوانین بەڵگەیەکى ساغ‬ ‫کراوە و دۆکۆمێنت کراو بەدەست‬

‫بهێنین کە ئەویش داواى لێبودرن‬ ‫کردنە لە ڕووى دەروونى ولە ڕووى‬ ‫مەعنەویەوە بۆ کەس وکارى ئەنفال‬ ‫کراوەکان خاڵى سێیەم کە گرنگە‬ ‫ئەوەیە کە حکومەتى عێراق دەیان‬ ‫کونسوڵخانەوە باڵوێزخانەى هەیە‬ ‫لەدەرەوەى واڵت کە دەتوانرێت ئەو‬ ‫کاتە لە ڕێگەى ئەو باڵوێزخانانەو‬ ‫ئ��ەو ک��ون��س��وڵ��گ��ەری��ان��ەوە ک��ار بۆ‬ ‫ئەوە بکرێت کە بەڵێ گەلى کورد‬ ‫جینۆساید ک��راوە لەالیەن ڕژێمى‬ ‫ب��ەع��س��ەوە الی��ەن��ى دووەم����ى ئەم‬ ‫ئ��ی��ش��ەش الی��ەن��ى کوردستانییە‬ ‫بەسەرۆکایەتى هەرێم و حکومەت‬ ‫و پەڕلەمانى کوردستانەوە کە چۆن‬

‫کار لەسەر ئەم مەسەلەیە بکەن‪.‬‬ ‫* ن��ووس��ەران و ڕۆشنبیرانى کورد‬ ‫چ���ی ب��ک��ەن ب���ۆ ئ�����ەوەى ش��ەق��ام��ى‬ ‫عەرەبی و نەتەوەى عەرەبی بیرى‬ ‫شۆڤێنى خۆیان جێبهێڵن و لە ئاستى‬ ‫گەورەیى ئەم تاوانەدا بێنە وەاڵم؟‬ ‫ئێمە ن��ەت��ەوەى ع��ەرەب تاوانبار‬ ‫ناکەین بە ئەنفال کردنمان بەڵکو‬ ‫حکومەمتى عێراق بە کردەى ئەنفال‬ ‫وکیمیا باران و جینۆسایدى کورد‬ ‫هەستاوە دەتوانم بڵێم حکومەتەکانى‬ ‫واڵتانى عەرەبی ئەگەر ڕاستەوخۆ‬ ‫پشتگیریان لەحکومەتى عێراقی‬ ‫نەکردبێ ئەوا بە ناڕاستەوخۆ ڕۆژێک‬ ‫لە ڕۆژان دژى ئەوە نەوەستاونەتەوە‬ ‫ک��ە ح��ک��وم��ەت��ى ع��ێ��راق ک���ردەى‬ ‫جینۆساید دژى کورد ئەنجام بدات‬ ‫واتە ناڕاستەوخۆ ئەوانیش بەشدارن‬ ‫لەئەنجامدانى ئ��ەو ت��اوان��ەدا بۆیە‬ ‫ئەوەى دەمێنێتەوە ئەوەیە کە ئێمە‬ ‫چ��ۆن گەلى ع��ەرەب تێبگەیەنین‪،‬‬ ‫چونکە ئ��ەگ��ەر ل��ەن��او ن��ەت��ەوەى‬ ‫عەرەبدا ڕەوتێکى شۆڤێنى هەبێت‬ ‫گە بەشێکى زۆریان لەناو سیستەمى‬ ‫حکومڕانى واڵت���ە عەرەبیەکاندا‬ ‫بااڵدەستن‪ ،‬بەاڵم خۆ دەیان ڕەوتى‬ ‫ترى دنیابینى وک��راوەى تر هەیە‬ ‫کەبەشێوەیەک لە شێوەکان دژى ئەو‬ ‫شێوازەى لەناو بردن و جینۆساید‬ ‫کردنەى کوردن‪ ،‬کە لەالیەن ڕژێمى‬ ‫بەعسەوە ئەنجامدراوە‪ ،‬بۆیە بەشێک‬ ‫لە ئەرکى ئێمە لە چوارچێوەى بە‬ ‫جیهانى کردنى تاوانى ئەنفال ئەوەیە‬ ‫کەچۆن گەالنى ع��ەرەب ونەتەوەى‬ ‫ع��ەرەب تێبگەیەنین ئ��ەوە ڕژێمە‬ ‫عەرەبیەکانن کە ئێمەیان ئەنفال‬ ‫ک��ردووە و دەبێت ئ��ەوان هاودەنگ‬ ‫و پاڵپشت و کۆدەنگ بن لەگەڵ‬ ‫ئێمە بۆ دووب��ارە نەبوونەوەى هەر‬ ‫ئەگەر و مەترسیەکى تر لە ئایندەدا‬ ‫ل��ە ش��ێ��وەى پ��ەالم��ارى ئەنفال و‬ ‫جینۆساید کردنى گەلەکەماندا‪.‬‬


‫خوێندن والوان‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2012/04/17‬ساڵی ‪ ● 31‬ژماره ‪698‬‬

‫وەزارەتى پەروەردە ‪ 390‬پلەى سەرپەرشتیارى ڕاگەیاند‬ ‫ئا‪~ :‬‬ ‫وەزارەتى پەروەردە ‪ ٣٩٠‬پلەى‬ ‫سەرپەرشتیارى پ��ەروەردەی��ى و‬ ‫پسپۆرى ڕاگەیاند بۆ سەرجەم‬ ‫پ�����ەروەردەک�����ان�����ى ه��ەرێ��م��ى‬ ‫کوردستان‪.‬‬ ‫جەالل هەمزە‪ ،‬بەڕێوەبەرى گشتى‬ ‫س��ەرپ��ەرش��ت��ی��ک��ردن��ى پ���ەروەردەی���ى‬ ‫ل���ەوەزارەت���ى پ����ەروەردە ڕایگەیاند‬ ‫بۆ ئ��ەوەى پرۆسەکە ب��ەک��راوەی��ى و‬ ‫شەفافیەت بێت لەڕێگەى دەزگاکانى‬ ‫ڕاگەیاندنەوە ئەم بابەتە بە مامۆستایان‬ ‫تاقیکردنەوەکانیش‬ ‫ڕادەگەیەنین‪،‬‬ ‫بەشێوەیەکى شەفافانەو دوور لە هەر‬ ‫دەستێوەردانێک بەڕێوەدەچن‪ ،‬ناوبراو‬

‫دەبێ بەالى کەمەوە ‪ ٥‬ساڵ خزمەتى‬ ‫بەڕێوەبەرایەتى کردنى قوتابخانەیان‬ ‫هەبێت‪.‬‬ ‫بەڕێوەبەرى گشتى سەرپەرشتیکردنى‬ ‫پ��ەروەردەی��ى ئ��ام��اژەى ب��ۆ ئ��ەوەش‬ ‫ک���رد‪ ،‬ئ��ەو مامۆستایانەى فۆرمى‬ ‫داواک���ارى بۆ پلەى سەرپەرشتیارى‬ ‫پڕدەکەنەوە‪ ،‬دەبێ بەسەرکەوتوویى لە‬ ‫تاقیکردنەوەکانى کۆمپیوتەر و زمانى‬ ‫ئینگلیزى و بابەتەکانى ڕۆشنبیریى‬ ‫گشتى دەرب��چ��ن‪ ،‬ئینجا دەت��وان��ن‬ ‫ب��ەش��دارى لەتاقیکردنەوەى بابەتە‬ ‫پسپۆڕیەکانیان بکەن‪.‬‬ ‫شایانی باسە ئەمە دەبێتە هۆی‬ ‫ش��ەف��اف��ی��ەت و ڕەخ��س��ان��دن��ی هەلی‬ ‫یەکسان بۆ سەرجەم خوازیارانی ئەو‬ ‫بوارە‪.‬هەروەها ڕێگایەکیشە بۆ ئەوەی‬ ‫لەڕێگای تاقیکردنەوە و کێبەرکێوە ئەو‬ ‫پالنە پڕ بکرێنەوە ئەمەش یارمەتیدەر‬ ‫ئەبێت ب��ۆ ب��ەرزک��ردن��ەوەی ئاستی‬ ‫زانستییان‪.‬‬

‫وتی‪ :‬مامۆستایان دەتوانن لە ڕێگەى‬ ‫سایتى وەزارەت��ی پ��ەروەردەوە فۆڕمى‬ ‫پێشکەشکردن وەدەس���ت بهێنن و‬ ‫سەرجەم ئەو مامۆستایانەى مەرجى‬ ‫پێویستیان تێدا دێ��ت��ەدى دەتوانن‬ ‫داواک���ارى بۆ پلەى سەرپەرشتیارى‬ ‫ب���ەرزب���ک���ەن���ەوەو دواک���ات���ی���ش بۆ‬ ‫گەڕاندنەوەى فۆرمەکان لە ‪٢٠١٢/٥/١٠‬‬ ‫دەبێت‪.‬‬ ‫دەرب��ارەى مەرجەکانیش بەڕێوەبەرى‬ ‫گشتى سەرپەرشتیکردنى پەروەردەیى‬ ‫وت��ی‪ :‬دەب��ێ مامۆستاى داواک���ار بۆ‬ ‫پلەى سەرپەرشتیارى پ��ەروەردەی��ى‬ ‫خ��اوەن��ى ڕاب��ردووی��ەک��ى پ��اک بێت و‬ ‫بەالى کەمەوە خزمەتى فیعلى لەکارى‬ ‫مامۆستایەتى ‪ ١٥‬ساڵى هەبێت و‬ ‫بڕوانامەى بەکالۆریۆسى هەبێت‪ ،‬جگە‬ ‫لە پسپۆڕى باخچەى ساوایان‪ ،‬دەبێ‬ ‫تەمەنى لە پەنجا ساڵ زیاتر نەبێت‪.‬‬ ‫ئەو مامۆستایانەش کە داواک��ارى بۆ‬ ‫سەرپەرشتیارى کارگێڕى پڕدەکەنەوە‬

‫بەکارهێنانی تۆڕى کۆمەاڵیەتى پێویستى بە هۆشیارى پەروەردەییە‬ ‫شاخەوان غەریب‬ ‫کاتێک باس لە تەکنەلۆژیاى نوێ دەکرێ‪،‬‬ ‫بیرمان بەالى کارە باشەکان و پیشکەوتنى‬ ‫دونیا دەچێت‪،‬بەاڵم لە ڕاستیدا دەبینرێ‬ ‫زۆر بابەت باڵو دەکرێتەوە‪ ،‬کە شیاوى‬ ‫باڵو ک��ردن��ەوە نییە‪ ،‬لە ڕێگاى تۆڕى‬ ‫کۆمەاڵیەتییەوە ئەو ڤیدۆ و وێنە و نوسین‬ ‫باڵو دەبێتەوە کە کاریگەرى خراپى هەیە‬ ‫لەسەر ڕەفتار و دەرونى ئەو کەسانەى کە‬ ‫تەماشاى دەکەن یان ئەو مندااڵنەى کە‬ ‫تەماشاى دەکەن‪.‬‬ ‫لە دوونیادا و لە کوردستاندا بە تایبەتى‬ ‫ئینتەرنێت کە بەشێکە لە تەکنەلۆژیاى‬ ‫پێشکەتوو بە ک��ار دەهێنرێت و لەو‬ ‫نێوەندەشدا کە زۆر لە هاوالتیان پەیجى‬ ‫تایبەتى خۆیان هەیە لە تۆڕى کۆمەاڵیەتى‬ ‫کە ئەمەش وادەک���ات زۆر بابەت باڵو‬ ‫دەکرێتەوە بە بێ خواستى خۆیان وە‬ ‫شتانێک بەدوایدا دێتە بەرچاو لە تۆڕى‬

‫کۆمەاڵیەتى ئەمە دواج���ار زیانى لە‬ ‫ڕەفتار و بارى دەرون��ى بەکارهێنەرانى‬ ‫تۆڕى کۆمەاڵیەتى دەدات بە تایبەتى ئەو‬ ‫گرتە ترسناکانەى کە باڵو دەکرێنەوە یان‬ ‫ئەو گرتە جنسییانەى باڵو دەکرێتەوە‬ ‫بەمە سنورێک بۆ خۆپاراست لە دیاردە‬ ‫خراپەکانى ناو فەیسبووک نییە‪.‬‬ ‫لە ت��ۆڕى کۆمەاڵیەتى تێکەڵى هەموو‬ ‫کەلتورەکانى دونیا دەبیت کە هەندێک‬ ‫وینە و بابەت و ڤیدۆ باڵو دەکرێتەوە‬ ‫لەگەڵ کەلتور و داب و نەرێتى کوردەوارى‬ ‫و کۆمەڵگاکەمان ناگونجێت‪ ،‬ڕەنگە لە‬ ‫کۆمەڵگایەکى تر زۆر ئاساى بێت‪ .‬لە‬ ‫کۆمەڵگاکەماندا پێویستە هۆشیارى‬ ‫بەکارهێنانى تەکنەلۆژیا باڵو بکرێتەوە‬ ‫بۆ ئەوەى بە شێوەیەکى دروست بەکار‬ ‫بهێنرێت‪ ،‬بۆ ئەمەش دەکرێت لە ڕێگاى‬ ‫مامۆستایانى ئاینى و پەروەردە و خێزانەوە‬ ‫هۆشیارى بەکارهێنانى تەکنەلۆژیا باڵو‬ ‫بکرێتەوە بۆ ئ��ەوەى بەکار هێنەرانى‬ ‫کۆمەڵگاکەمان سودى لێوەرگرن‪ .‬ئەوەى‬

‫زۆر گرنگە کە لە خوێندنگاکاندا باس‬ ‫لە بەکارهێنانى تەکنەلۆژیاى نوێبکرێت‬ ‫و خوێندکارانى لێ ئاگادار بکرێتەوە کە‬ ‫بە شێوەیەکى بەسود ک��ارى پێبکەن‪،‬‬ ‫چونکە زۆر بەى خوێندکاران لە ئێستادا‬

‫ئینتەرنێت بە کار دەهێنن بە تایبەتى‬ ‫ئەوانەى کە خوێندکارى ناوەندین هۆشیار‬ ‫بکرێنەوە لە چۆنێتى بەکار هێنانى‬ ‫فەیسبوک و ئینتەرنێت‪.‬‬ ‫لە ئێستادا زۆر لە خوێندکاران کاتەکانى‬

‫خ��ۆی��ان ب��ە بەکارهێنانى ئەنتەرنێت‬ ‫دەبەنەسەر کە ئەمە کاریگەرى سلبى‬ ‫دەبێت لەسەر خوێندکار‪ ،‬هەر بۆیە گرنگە‬ ‫پەروەردە ڕۆڵبگێڕێت لە هۆشیارکردنەوەى‬ ‫خوێندکاران لە بەکارهێنانى ئینتەرنێت‪.‬‬

‫گــــەنــــج و مــەعــــریـــفــــە‬ ‫سروشت نەوزاد‬ ‫یەکێک ل��ەف��اک��ت��ەرە ه��ەرەگ��رن��گ و‬ ‫بونیادە سەرەکی و بزوێنەرەکانى‬ ‫گەشەى شارستانیەت و کۆمەڵگاکان‬ ‫هێزى گەنجە‪ .‬لەپاڵ گەلێک لەهێزو‬ ‫فاکتەرەکانى ترى گەشەدا‪.‬‬ ‫ب��ێ��گ��وم��ان ه��ێ��زى گ��ەن��ج ئ��ەوه��ێ��زە‬ ‫ئەکتیڤ وهیوا بەخشەیە کە هەمیشە‬ ‫لەبار ودۆخەجیاوازەکاندا‪ ،‬ئامادەیى‬ ‫گ��ەورەى لەخۆیدا هەیە بۆ گۆڕانى‬ ‫سەرجەمى نەخشە سیاسى وئابوورى‬ ‫و کۆمەاڵیەتییە ن��ەخ��وازراوەک��ان‪.‬‬ ‫گ��ەن��ج ه��ێ��زى پێشکەوتنى ژی��ان‬ ‫وش��ارس��ت��ان��ی��ی��ەت��ە‪ .‬خ��ەرم��ان��ى‬ ‫شارستانییەت وپێشکەوتنەکانى دنیا‬ ‫بەپلەى یەکەم بەرئەنجامى ئەو هەوڵ‬ ‫وکۆششەیە کەگەنج ڕاب��ەرى بووەو‬ ‫سەرکردایەتى کردووە ‪.‬‬ ‫جومگەى سەرەکى سەرجەم شۆڕش و‬ ‫ڕاپەڕینە جیاجیاکانى کۆمەڵگاکان کە‬ ‫ئامانجیان واقیع گۆڕین و خۆنوێکردنەوە‬ ‫بووە بێ شک هێزى گەنج بووە‪.‬‬ ‫ب���ەاڵم ل��ێ��رەدا ئ��ەک��رێ��ت بپرسین‪،‬‬ ‫ئایامەبەست لەکام گەنج و کام هێزە؟‬ ‫ئێمە مەبەستمان لەگەنجێکى هۆشیارو‬ ‫خ��وێ��ن��دەوار وهێزێکى ب��ارگ��اوى بە‬ ‫ڕۆشنبیرییە‪ .‬گەنجێکى نەخوێندەوارو‬ ‫بێ مەعریفەو هێزێکى ناتەندروست‬ ‫و ئیفلیج بێگومان هیچ کاریگەرییەک‬ ‫ئاڕاستەى بەرەو پێشبردنى واقیع و‬ ‫ژیارى کۆمەڵگا ناکات‪ .‬وەک ئەوەى‬ ‫لەواقیع ودنیاى ئەم هەرێمەى ئێمەدا‬ ‫هەستى پێدەکرێت‪ .‬هێزى گەنج لەم‬ ‫وواڵتەدا هێزێکى نائەکتیڤ و نا کارایە‬ ‫بەسەر جموجوڵ وگ��ەش��ەى دنیاى‬ ‫ئابوورى وسیاسى وکۆمەاڵیەتییەوە‪.‬‬ ‫هەست ن��ەک��ردن بەبەرپرسیاریەتى‬ ‫وخراپبوونى دۆخ��ى ژی��ان وژینگەو‬

‫سیخناخ بوونى دنیاى ئەم هەرێمە‬ ‫ل��ەگ��ەن��دەڵ��ى وچ��ەق��ب��ەس��ت��ووی��ى‬ ‫فەسادیدا‪ ،‬بەدڵنیاییەوە هۆکارەکەى‬ ‫نەخوێندەوارى گەنج بەتەواوى واتاو‬ ‫دواجاریش بەشدارنەبوونى بەرچاوى‬ ‫هێزەکەیەتى وەک سەنگێکى قورس‬ ‫وپ��ڕم��ەع��ری��ف��ەو چ���االک ل��ەه��ەوڵ��ى‬ ‫بەرەوپێشچوون وبەنوێبردنى ژیانى ئەم‬ ‫کۆمەڵگایەدا‪.‬‬ ‫خوێندنەوە ک��ەوەک خاڵى سەرەکى‬ ‫وب��ن��اغ��ەو پێکهاتەى ڕۆشنبیرى‬ ‫وه��ۆش��ی��ارى دادەن��رێ��ت و کلیلێکە‬ ‫ل��ە کلیلەکانى مەعریفە‪ ،‬هاوکات‬ ‫بونیادنەرى ڕاستەقینەى ئەوهێزەشە‬ ‫کەئێمە مەبەستمانە‪ ،‬توێژى گەنج و‬ ‫الو لەهەر کۆمەڵگایەکى دنیادا ئەبێت‬ ‫خاوەنى بێت ‪.‬‬ ‫وەلێ مخابن ئەمڕۆ لەم هەرێمى ئێمەدا‪،‬‬ ‫نەخوێندنەوە و پشت کردنە خوێندنەوە‬ ‫بۆتە کلتوور ودیاردەیەکى باو لەناوچین‬ ‫وتوێژى گەنجاندا‪ .‬لەم وواڵتەدائەو‬ ‫چینەى کەلەڕاستیدا نەخوێندەوار‬

‫وناهۆشیارە‪ ،‬چینى خوێندکاران و‬ ‫خوێندکارانن‪ .‬ئەوتوێژەن کەخوێندنگاو‬ ‫زانکۆکانیان تەنیوەو شوناسى ڕاستە‬ ‫قینەى خۆیان وونکردووە‪.‬‬ ‫ئەو توێژەن کەلەسوڕى بێئاگایى و‬ ‫متبووندان‪ ،‬تاکە خەمێک کەنییانە‬ ‫خ��ەم��ى ئ��اگ��ادارن��ەب��وون��ە ل��ەوف��ەزا‬ ‫ناتەندروستەى کەسەرجەم الیەنەکانى‬ ‫دنیاى ڕۆشنبیرى و سیاسى و ئابوورى‬ ‫ئەم وواڵت��ەى پیادا تێپەڕ ئەبێت و‬ ‫ئ���ەودۆخ و گ��وزەران��ە ناهەموارەش‬ ‫کەژیانى هە رتاکێکى ئ��ەم گەلەى‬ ‫شێواندووە ‪.‬‬ ‫تاکەماناى ڕۆشنبیرى ئ��ەم��ڕۆ الى‬ ‫خوێندکارانى ئێمە بریتییە لە مۆدێل‬ ‫گۆڕین و دیکۆرجوانى ‪.‬‬ ‫بەپێى سەرچاوەیەک کەلە ئامارەکانەوە‬ ‫دەرخراوە‪ ،‬هەرتاکێکى ئەوروپى سااڵنە‬ ‫تێکڕا ‪30‬ت��ا‪ 35‬کتێب دەخوێنێتەوە‪،‬‬ ‫تاکێکى ئیسرائیلیش سااڵنە تێکڕا ‪45‬‬ ‫کتێب دەخوێنێتەوە‪ ،‬ئەمە لەکاتێکدایە‬ ‫ل���ەوواڵت���ە ع��ەرەب��ی��ی��ەک��ان��داب��ەه��ەر‬

‫‪ 80‬ک���ەس پ��ێ��ک��ەوە س��ااڵن��ە ی��ەک‬ ‫کتێبیان بەردەکەوێت‪ .‬کەبێگومان‬ ‫زۆربەدڵنیاییەوە ڕەوشى نەخوێندنەوە‬ ‫لەم وواڵتەى ئێمەدا زۆر لەودۆخە باشتر‬ ‫نیە‪ ،‬ئەگەر بەدەیان جار خراپتریش‬ ‫نەبێت ‪.‬‬ ‫وەل��ەم��ەش��دا توێژى خوێندکاران و‬ ‫الوان پشکى شێریان بەردەکەوێت‪.‬‬ ‫بەنرخترین کتێب لە ئێستادابخەرە‬ ‫ب��ازاڕەوە‪ 2000‬دانەى لێ نافرۆشرێت‪.‬‬ ‫هەربۆیە ئەمەدۆخى ژیانى کۆمەڵگاى‬ ‫ئێمەیەو ئ���ەوە ش دۆخ���ى ژیانى‬ ‫کۆمەڵگاى ئەوروپى‪.‬‬ ‫ه���ەرچ���ەن���دە دۆخ����ى خ��وێ��ن��دن و‬ ‫خوێندەوارى ئەم گەلەى ئێمە‪ ،‬تابێت‬ ‫بەرەو خراپتربوون و هەرەس دەڕوات‪،‬‬ ‫کەچى وەک دەبینین سیستەمى‬ ‫خوێندنى ئ��ەم هەرێمەش لەخۆیدا‬ ‫هیچ هاندەرى گ��ەڕان و پشکنین و‬ ‫خوێندنەوە نییە‪ .‬قوتابخانەو زانکۆکان‬ ‫کەدەبێت ناوەندێکى مەعریفى و‬ ‫ئەکادیمى گرنگ بن‪ ،‬کەچى ئەمان‬

‫کێشەکە زیاترو قوڵتر دەک��ەن��ەوە‪.‬‬ ‫چونکە تائێستاش تاکە سیستەمى‬ ‫س���ەرەک���ى خ��وێ��ن��دن‪ ،‬سیستەمى‬ ‫بەمەنهەج کردنى خوێندنە‪ .‬واتە پەیڕەو‬ ‫کردنى ئەو سیستەمە خوێندنەى کە‬ ‫پشت بەدەرخکردن و لەبەرکردن و‬ ‫الساییکردنەوە دەبەستێت‪ .‬لەڕاستیدا‬ ‫گرفتى سەرەکى خوێندنى قوتابخانە‬ ‫و زانکۆکانى ئێمە ئەمەیە‪ ،‬چونکە‬ ‫ئازادییەکى ڕەها لەمابەینى خوێندنەوەو‬ ‫ن��ەخ��وێ��ن��دن��ەوەدا ب��ە خ��وێ��ن��دک��ار‬ ‫دەبەخشێت و ه��ەر لەقۆناغەکانى‬ ‫سەرەتایشەوە کاریگەرییەکى دەرونى‬ ‫خراپ‪ ،‬لەسەر خوێندکار جێ دەهێڵێت‬ ‫و واى لێدەکات کە ئیتر لەوقۆناغەوەو‬ ‫بۆهەمیشە ڕقى لەکتێب و خوێندنەوە‬ ‫بێتەوە‪ .‬دواجار مەترسییەکى گەورەش‬ ‫ل��ەس��ەر ب��ەرئ��ەن��ج��ام��ى خ��وێ��ن��دن و‬ ‫خوێندەوارى و ئاستى گەشەى زانستى‬ ‫و مەعریفى لەم کۆمەڵگایەدا بەجێ‬ ‫دەهێڵێت‪ ،‬لە کۆتایشدا شەهادەیەکى‬ ‫ڕەمزى و گەورە بێ بوونى هیچ جۆرە‬ ‫پسپۆڕییەک ‪.‬ئەمە جگە لەخراپى ئەو‬ ‫ژینگە خێزانییەش کە مرۆڤى کورد‬ ‫تیایدا دەگ��وزەرێ��ت‪ .‬کەژینگەیەکى‬ ‫ناتەندروست و قاقڕو سیخناخ بەو‬ ‫کلتورە سەقەتەیە کەلەسەر بنەماى‬ ‫نەخوێندەوارى و پە روەردەکردنێکى‬ ‫نازانستییانەو ناهۆشیارانە عە قڵیەتى‬ ‫تاکى کوردى بەرهەمدە هێنێت‪.‬‬ ‫پڕۆسەى خوێندنەوەو هۆشیارى و‬ ‫مەعریفە کەدەبێت هاوشان لەگەڵ‬ ‫پەروەردەکردندا‪ ،‬هەرلەقۆناغەکانى‬ ‫سەرەتاى و تافى منداڵییەوە مرۆڤى‬ ‫پێ ئاشنا بکرێت‪ ،‬ب��ەاڵم الى ئێمە‬ ‫ن��ەک ه��ەر ژینگەیەکى ل��ەو ج��ۆرە‬ ‫ب��ۆپ��ەروەردەک��ردن دەس��ت ن��ادات‪،‬‬ ‫بەڵکو چەندى پێیان بکرێت پڕۆسەى‬ ‫پ����ەروەردە ک���ردن‪ ،‬ل��ەوەه��ا دۆخ و‬ ‫ژینگەیەک دادەب���ڕن‪ .‬سەیر نى یە‬

‫‪7‬‬

‫سەنگەر عەبدوڵاڵ‬

‫ماڵئاواى‬ ‫خوێندکاران لە زانکۆ‬ ‫سااڵنە ژمارەیەکى زۆر لە خوێندکاران‬ ‫ماڵئاواى لە زانکۆ و خوێندکارانى‬ ‫هاوڕێیان دەکەن و ڕووى لە ناوچەکانى‬ ‫خۆیان دەکەنەوە‪ ،‬بە یەکجارى کۆتاى‬ ‫بە خوێندن دەهێنن‪.‬‬ ‫هەموو بیرەوەرییەکانیان لە تەمەنێکى‬ ‫دیاریکراوى خوێندکار لە زانکۆ بە‬ ‫جێدەمێنێت کە تاماوەیەکى زۆر‬ ‫کاریگەرى لەسەر خوێندکارى زانکۆ‬ ‫و پەیمانگا بە جێدەهێڵێت زۆربەى‬ ‫خ��وێ��ن��دک��اران ن��ی��گ��ەران دەب���ن بە‬ ‫دورکەوتنەوە لە یەکترى بەو پێیەى کە‬ ‫بۆ ماوەى (‪ )4‬ساڵى خوێندن پێکەوە‬ ‫بوون و وەک هاوڕێ مامەڵەیان لەگەڵ‬ ‫یەکتریدا کردووە‪ ،‬چ لە ناو زانکۆ و‬ ‫بەشەناخۆییەکاندا‪ ،‬بۆیە ئەستەمە‬ ‫و ئاسان نییە کە خوێندکاران بە‬ ‫یەکجارى ماڵئاواى لەیەک بکەن هەر‬ ‫ئەمەش وا دەکات فرمێسکى غەمبارى‬ ‫لە چاوى خوێندکاران بهێنێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫کۆتایى هێنان بە قۆناغى زانکۆ و‬ ‫دەرچوون لە زانکۆ بەسەرکەوتوویی‬ ‫کارێکى گرنگە چ بۆ خوێندکار و چ‬ ‫بۆ کۆمەڵگا لەبەر ئەوە خوێندکار‬ ‫دەچێتە قۆناغێکى ترەوە و دەبێتە‬ ‫هەڵگرى بڕوانامەى زانکۆ و دەبێتە‬ ‫پسپۆڕ لە بوارێکى دیاریکراو و دێتەوە‬ ‫ناو کۆمەڵگا و خزمەت دەک��ات لە‬ ‫بوارێکى دیاریکراودا‪.‬‬ ‫کاتێک خوێندکارانى زانکۆ لە یەک‬ ‫دادەبڕێن و هەریەکە بەرەو ناوچەى‬ ‫خۆى دەڕوات��ەوە لەباش دەرچونیان‬ ‫و تەواو کردنى خوێندن بۆ ماوەیەک‬ ‫کاریگەرى دەرون��ى الى خوێندکار‬ ‫بەجێدەهێڵێت ئەو دابڕانە‪ ،‬بەاڵم لە‬ ‫دواى ئەو دابڕانە و بە هۆى تێکڵبون‬ ‫بە کۆمەڵگا دەرچوانى زانکۆ کە لە‬ ‫دامودەزگایەک یان جێگایەک کار‬ ‫دەکات کۆمەڵێک هاوڕێى تر پەیدا‬ ‫دەک���ات و ئاشناى ئ���ەوان دەبێت‬ ‫ئەمەش دەبێتە پ��ڕک��ەرەوەى ئەو‬ ‫هاوڕێیانەى کە لە دواى تەواو کردنى‬ ‫زانکۆ لەیەک دابڕان‪.‬‬

‫ئەگەر بڵێم ڕەنگە بە دە خێزانى کورد‬ ‫کتێبێک لە ماڵیاندا نەبێت ‪.‬‬ ‫تا حاڵ و واقیعى ئەم کۆمەڵگایە بەم‬ ‫شێوەیە بەردەوامى هەبێت‪ ،‬هەرگیز‬ ‫ناتوانین بەرەوپێش هەنگاو بنێین‪.‬‬ ‫واق��ی��ع��ى سیستەمى خ��وێ��ن��دن و‬ ‫پ���ەروەردەى کۆمەاڵیەتى و خێزانى‬ ‫ئێمە پێویستى بەگۆڕینى ڕادیکااڵنە‬ ‫هەیە‪.‬‬ ‫وەب��ەت��ای��ب��ەت سیستەمى خوێندن‬ ‫ک��ەدەب��ێ��ت ه��ەرل��ەق��ۆن��اغ��ەک��ان��ى‬ ‫سەرەتاییەوە کارلەسەر پەرەپێدانى‬ ‫تواناکانى قوتابیان و خوێندکاران‬ ‫ب��ک��ات‪ .‬تالەئەنجامدا ن��ەوەی��ەک��ى‬ ‫ه��ۆش��ی��ارو ک��ام��ڵ بەرهەمبهێنێت‪.‬‬ ‫ئاخرپێشکەوتنى کۆمەڵگاکانى ترى‬ ‫دنیاپێش هەرشتێک بەرئەنجامى‬ ‫خوێندن و خوێندەوارییەکى ڕێک و‬ ‫پێک و تەندروستە ‪.‬‬ ‫زانکۆکانى وواڵت��ان��ى بیانى سااڵنە‬ ‫دەیان توێژینەوەى زانستى و فیکرى‬ ‫بەرهەمدەهێنن‪ ،‬ب��ەاڵم الى ئێمە‬ ‫بەدەگمەن ووتار و لێکۆڵینەوەیەکى‬ ‫خ����ودى م��ام��ۆس��ت��ای��ان��ى زان��ک��ۆش‬ ‫لەڕۆژنامەوگۆڤارەکاندا دەبینیت‪ ،‬چ‬ ‫جاى قوتابیان و خوێندکاران‪.‬‬ ‫دواجار سیستەمى خوێندن و پەروەردەو‬ ‫فێرکردنى ئێمە‪ ،‬پێویستە ئیتر بەها‬ ‫و شوناسى ڕاستەقینە بۆخوێندن و‬ ‫خوێندەوارى بگێڕێتەوە بەتەواوى واتا‪،‬‬ ‫وەتوێژى گەنجان و الوانیش بێدارببنەوەو‬ ‫لەسوڕى مت بوون و بێئاگاى بێنەدەر‪،‬‬ ‫واز لەوکلتورە بێمانایەى مۆدێل گۆرین‬ ‫و الساییکردنەوە بێنن‪.‬‬ ‫خوێندنەوە م��رۆڤ��ى کامڵ دروس��ت‬ ‫دەک����ات‪ ،‬ت��ەن��ی��ا ب��ەخ��وێ��ن��دن��ەوە و‬ ‫بەئاگایبوون دەتوانین هەنگاوى نوێ‬ ‫و گەورە هەڵبگرین‪ ،‬وەتیمارى ڕووى‬ ‫ناشرینى ڕق و کینەو دنیاى گەندەڵى‬ ‫بکەین‪.‬‬


‫‪8‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2012/04/17‬ساڵی ‪ ● 31‬ژماره ‪698‬‬

‫ن��وس��ەر و ڕۆژن��ام��ەن��ووس (جیمز‬ ‫وات���س���ۆن) وت��ارێ��ک��ى ل��ە سایتى‬ ‫ج��ی��ن��ۆس��ای��د (‪)Genocide‬‬ ‫باڵوکردەوە کە تیایدا وەک چاودێرێکى‬ ‫نێودەوڵەتى باسى لە کارەساتى‬ ‫ئەنفال ک����ردووە‪ .‬ئ��ەم��ەش دەق��ى‬ ‫وتارەکەیەتى کە بۆ ئاگاداربوون لە‬ ‫دیدگاى نوسەرێک گرنگە کە کورد‬ ‫نییە و وەک چاودێرێکى نێودەوڵەتى‬ ‫هەڵسەنگاندن بۆ دۆسییە و پرسە‬ ‫گرنگەکان دەکات‪.‬‬ ‫ئەنفال گەورەترین‌و کارەساتبارترین‬ ‫چاالکى س��ەدام بوو دژ بە خەڵکى‬ ‫سوننەى ک��ورد کە ئ��ەو لە ساڵى‬ ‫(‪ 1986‬تا ‪ )1989‬پیادەى کرد‌و‬ ‫ئەم پەالمارانە لە ساڵى (‪)1988‬‬ ‫گەیشتە لوتکەى خۆى‪.‬‬ ‫چاوساغى ئەم کردەوانە لە ئەستۆى‬ ‫(عەلى حەسەن ئەلمەجید)دا بوو‬ ‫کە دواى بۆمبارانکردنى کیمیایى‬ ‫هەڵەبجە بە عەلى کیمیایى ناسرا‪.‬‬ ‫ڕژێمى بەعس لە ئەنفالدا هەوڵى‬ ‫دا تا پیالنى پاکتاوکردنى نەژادیى‬ ‫کوردەکان بەشێوەیەکى کامڵ‌ پیادە‬ ‫بکات‪ .‬بەمپێیە سڵى لە هیچ جۆرە‬ ‫هێرشێکى زەمینى‪ ،‬بۆمبابارانى‬ ‫ئ��اس��م��ان��ى‪ ،‬وێ��ران��ک��ردن��ى شوێنى‬ ‫دوورخستنەوەى‬ ‫نیشتەجێبوون‪،‬‬ ‫بەکۆمەڵ‌‪ ،‬کورەئاگرەکان‪ ،‬ئامرازە‬ ‫جەنگییە کیمیاییەکان دژ بە‬ ‫کوردەکان نەکردەوە‪ .‬ئەم کردەوانە‬ ‫ب��ووەم��ای��ەى وێ��ران��ب��وون��ى کۆمەڵە‬

‫کورد لە میدیاکانەوە‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫تاوانى ئەنفال کارەساتە گەورەکەى کورد‬

‫گوندێکى زۆر‌و زیانى بە کلتوریى‬ ‫س����ەدان س��اڵ��ەى ک���ورد گ��ەی��ان�د‌و‬ ‫س��ەرەڕاى ئەوەش نزیکەى (‪)5,3‬‬ ‫میلیۆن کوردى ئاوارە کرد‪.‬‬ ‫س��ەرچ��اوە سەربەخۆکان‪ ،‬ئامارى‬ ‫ک���وژراوەک���ان���ى ئ��ەن��ف��ال ب��ە س��ەد‬ ‫هەزار کەس دادەنێن‪ ،‬بەاڵم خودى‬ ‫کوردەکان لەم بڕوایەدان کە (‪)182‬‬ ‫هەزار کەس کوژراون‌و بێسەروشوێن‬ ‫کراون‪ .‬پاشان دادگا جۆراوجۆرەکان‬ ‫ئەنفالیان بە جینۆسایدێک دژ بە‬ ‫کوردەکان‌و ئەهلى سوننەى باکوری‬ ‫عێراق ناوزەند کرد‪ ،‬لە ساڵى (‪)1987‬‬ ‫دا (عەلى حەسەن ئەلمەجید) وەک‬ ‫بەرپرسى گشتى ناوچەى باکورى‬ ‫حیزبى بەعس داندرا کە کوردستانى‬ ‫عێراقیشى دەگ��رت��ەوە‪ .‬بەرلەوەش‬ ‫ئەلمەجید بەهۆى دڵڕەقییەکانییەوە‬ ‫زۆر بەناوبانگ بوو‪ ،‬سەدام دانانى‬ ‫ئەوى بە دواڕێگاچارەى کۆتایهێنان‬ ‫بە مەسەلەى ک��وردەک��ان دەزان��ى‪.‬‬ ‫زنجیرە چاالکییەکانى ئەنفال (‪)8‬‬ ‫قۆناغ ب��وو کە (‪ )7‬قۆناغیان لە‬ ‫ناوچەکانى ژێردەسەاڵتى یەکێتى‬ ‫نیشتیمانى کوردستان پراکتیزە‬ ‫ک���را‪ .‬ل��ەم چ��االک��ی��ی��ان��ەدا ک��وردە‬ ‫دەستگیرکراوەکان بۆ ئۆردوگاکان‬ ‫دەگ��وێ��زران��ەوەو ب��ەپ�ێ‌ى تەمەن‌و‬ ‫ڕەگ���ەز ج��ی��ادەک��ران��ەوە‪ .‬پ��اش��ان‬ ‫پ��ی��اوان‌و کوڕانیان بۆ بیابانەکان‬ ‫دەب��ردو دەیانکوشتن‌و بەشێوەیەى‬ ‫بەکۆمەڵێش ژێ��رخ��ۆڵ‌ دەک���ران‪.‬‬

‫لەمڕوەوەیە ئەم کوشتارەیان لەگە ‌ڵ‬ ‫تاوانەکانى نازییەکان لە ئەوروپاى‬ ‫خۆرهەاڵت بەراورد دەکرد‪ .‬دواترین‌و‬ ‫توندترین قۆناغى ئەنفال لەماوەى‬ ‫(‪25‬ى ئاب تا ‪ 6‬ى کانونى یەکەمى‬ ‫‪)1988‬دا ڕووى دا کە بەخێرایى‬ ‫دواى ئاگربەستى نێوان ئێران‌و عێراق‬ ‫ئەنجام درا‪ .‬چاودێرانى مافى مرۆڤ‬ ‫هەنوکە ناوى (‪ )17‬هەزار کوژراوى‬ ‫ئەم چاالکیانەیان تۆمار کردووە کە‬ ‫تەنها ن��اوى الوان‌و پیاوانى تیادا‬ ‫دەبینرێت‪ .‬س���ەرەراى ئەمە لەم‬ ‫ک��ردەوان��ەدا جینۆسایدى ئەنفالى‬ ‫سەدامدا‪ ،‬کۆمەڵێک ناوى هاواڵتیانى‬ ‫ئاشورى‪ ،‬مەسیحى‪ ،‬کلدانى‌و کوردە‬ ‫یەزیدییەکانى تیادا دەبینرێت‪ .‬ئەمە‬ ‫لەکاتێکدایە زۆرینەى خەڵکى بادینان‬ ‫کە بەشێکى سەرەکى ئامانجەکانى‬ ‫ئەنفال بوون‪ ،‬لەم لیستەدا ناویان‬ ‫نەهاتووە‪ .‬خاڵێکى ڕاچڵەکێنەریتر‬ ‫ئەمەیە ک��ە زۆرب���ەى ک��وژراوەک��ان‬ ‫نەک بەهۆى گوللەوە بەڵکو بەهۆى‬ ‫برسێتى‪ ،‬ئەشکەنجەو بایەخ نەدان بە‬ ‫تەندروستى جەستەیى‌و ڕووحیانەوە‬ ‫گیانى خۆیان لەدەست داوە‪ .‬لە‬ ‫حوزەیرانى (‪)1987‬دا دیکۆمێنتێک‬ ‫بە ئیمزاى ئەلمەجید باڵوکرایەوە کە‬ ‫تیایدا وتبووى ئەگەر هەرکەسێک‬ ‫ل��ە (ن��اوچ��ە ق��ەدەغ��ەک��راوەک��ان)‬ ‫دا دەستگیر بکرێت‪ ،‬دەگیرێت‌و‬ ‫لێکۆڵینەوەى لەگەڵدا دەکرێت‌و‬ ‫ئ��ەگ��ەر زانیارییەکیش لەسەریان‬

‫ئەنفال دەخرێتە لیستى جینۆسایدە‬ ‫بەناوبانگەکانى جیهان‬

‫دام����ەزراوەى جینۆساید لە ئەمریکا‬ ‫لە سایتى ڕەسمى خۆیدا‪ ،‬کارەساتى‬ ‫ئەنفالى کورد لە عێراقدا بە نۆیەمین‬ ‫جینۆسایدی سەدەى بیستەم ناوزەد‬ ‫کرد‪ ،‬لەسەر ئاستى جیهانیش لیستى‬ ‫جینۆسایدە گەورەکانى باڵوکردەوە کە‬ ‫کارەساتى ئەنفالیشى تێدایە‪.‬‬ ‫ئەم دام��ەزراوەی��ە کە بەسەرپەرشتی‬ ‫خاتوو (هێلین فین ‪)Helen Fein‬‬ ‫ى لێکۆڵیارى مەسەلەى جینۆساید‪،‬‬ ‫ل��ێ��ک��ۆڵ��ی��ن��ەوەی��ەک��ى ئ��ام��اری��ی��ان��ەى‬ ‫لەسەر جینۆسایدە بەناوبانگەکانی‬ ‫س��ەدەى بیستەم ئامادە ک��ردووە‪ ،‬لە‬

‫لێکۆڵینەوەکەیدا هاتووە‪»:‬کارەساتى‬ ‫ئەنفال لە ساڵى (‪)1988‬ەوە کە‬ ‫لەالیەن حیزبى بەعسەوە لە عێراق دژ‬ ‫بە نەتەوەى کورد ئەنجام دراوە‪ ،‬بەپێ‌ى‬ ‫ئ��ەو ئامار و دیکۆمێنتانەى ئێستا‬ ‫لەبەردەستدان‪ ،‬نزیکەى (‪)100,000‬‬ ‫ه��ەزار ک��وردى تیادا ک��وژراوە‪ ،‬لەسەر‬ ‫ئاستى جیهان ب��ە (‪ )9‬نۆیەمین‬ ‫جینۆسایدى سەدەى بیستەم هەژمار‬ ‫دەکرێت»‪.‬‬ ‫ه����������ەروەه����������ا ل�������ەب�������ارەى‬ ‫جینۆسایدەکانیتریشەوە‪ ،‬لێکۆڵینەوەکە‬ ‫دەریدەخات‪«:‬جینۆسایدى ئۆکرانییەکان‬

‫و ئۆپۆزسیۆنى ناوخۆى ڕووسیا لە ساڵى‬ ‫(‪)1945-1939‬دا کە (‪)13,000,000‬‬ ‫ملیۆن کەسى تیادا کوژراوە لە پلەى‬ ‫یەکەمى ڕیزبەندییەکەدایە‪ .‬جینۆسایدى‬ ‫جولەکە لە سااڵنى (‪)1945-1939‬‬ ‫لەالیەن ئەدۆڵف هێتلەر و کوژرانى‬ ‫(‪ )6‬ملیۆن کەس لە پلەى دووەمى‬ ‫ڕیزبەندییەکەدایە‪.‬‬ ‫جینۆسایدى ئەرمەن لە سااڵنى (‪-1915‬‬ ‫‪ )1923‬کە لەالیەن دەوڵەتى تورکیاى‬ ‫عوسمانییەوە ئەنجام دراوە‪ ،‬نزیکەى‬ ‫(‪ )1,500,000‬ملیۆن ئەرمەنی تیادا‬ ‫کوژراوە‪ ،‬لە پلەى سێیەمدایە»‪.‬‬

‫ڕۆژنامەى (میللیەت) ى چاپى تورکیا‬ ‫کە بە ڕۆژنامەیەکى ڕاستڕەوى ئەوواڵتە‬ ‫دادەنرێت لە ڕاپۆرتە هەواڵێکى خۆیدا‬ ‫سەبارەت بە ئەگەرەکانى دروستبوونى‬ ‫دەوڵ��ەت��ى ک���وردى‪ ،‬ب�ڵاوى ک���ردەوە‪:‬‬ ‫دەوڵەتانى دەوروب��ەر هەماهەنگن بۆ‬ ‫گرتنەبەرى سیاسەتێکى هاوبەش‬ ‫دژ بە پالنى ئەمریکا بۆ پێکهێنانى‬ ‫کورستانێکى سەربەخۆ‪.‬‬ ‫هەروەها سەرچاوەیەکى ئاگادار بە‬ ‫ڕۆژنامەى (میللەت)ى ڕاگەیاندووە‪:‬‬ ‫ئەمریکا هەو ‌ڵ دەدات تاران ‌و ئەنقەرە‬ ‫بکاتە دوژمنى یەکتر‪ ،‬تاوەکو بێ‌ئاگایان‬ ‫ب��ک��ات ل��ە پێکهێنانى دەوڵەتێکى‬ ‫سەربەخۆ بۆ کوردەکان کە لەڕاستیدا‬ ‫هەرەشەیەکى گ��ەورە دەک��ات��ە سەر‬ ‫ی��ەک��پ��ارچ��ەی��ى ‌و س�����ەروەرى ئ��ەم‬

‫دەوڵەتانە‪ ،‬بەتایبەت‬ ‫ئەمریکا ماوەی چەند‬ ‫ساڵێکە بایەخێکى‬ ‫تایبەت بە کوردەکان‬ ‫‌و ئازەرییەکان دەدات‬ ‫‌و تەنانەت هاریکاریى‬ ‫سیاسى‌و ماددیشیان‬ ‫دەک�����ات‪ ،‬ئ��ەم��ەش‬ ‫بەرژەوەندییەکانمان‬ ‫دەخ���ات���ە ب����ەردەم‬ ‫م��ەت��رس��ی��ی��ەوە‌و‬ ‫ل���ەم ڕوان��گ��ەی��ەوە‬ ‫ک��ۆب��وون��ەوەی��ەک��ى‬ ‫ه����اوب����ەش����م����ان‬ ‫لەبەرنامەدایە‪ ،‬بڕیاریشە لە ئایندەیەکى‬ ‫نزیکدا ئەو کۆبوونەوە سێ قۆڵییە‬ ‫ئەنجام ب��درێ��ت‪ ،‬ه��ەرچ��ەن��دە سوریا‬

‫بەڕەسمى ڕەزامەند نەبووە بەشدارى‬ ‫کۆبوونەوەکە بکات چونکە لە دۆخێکى‬ ‫سیاسى و سەربازى خراپدایە‪.‬‬

‫کۆبوونەوەیەک دژ بەدەوڵەتى کوردى‬

‫دەس��ت ب��ک��ەوێ‪ ،‬ئ��ەوا هێزەکانى‬ ‫ئاسایش ڕێ��گ��ەی��ان پ��ێ��دەدرێ‌ کە‬ ‫نێرینەى تەمەن (‪ 15‬تا ‪ )70‬سا ‌ڵ‬ ‫ب��ک��وژن‪ .‬چ��اودێ��ران لە باسکردنى‬ ‫چاالکییەکانى جینۆسایدى ئەنفالدا‬ ‫دەڵ���ێ���ن پ��اک��ت��اوک��ردن��ى ن��اوچ��ە‬ ‫کوردنشینەکان سەرەکیترین ئامانجى‬ ‫ئەنفال بوو‪ .‬لەم نێواندا کەرکوک‬ ‫گرنگییەکى بەرفراوانى بۆ سەدام‬ ‫هەبوو‪ ،‬چونکە کەرکوک شارێکى‬ ‫لێوانلێوى ن��ەوت��ە ک��ە دەی��ت��وان��ى‬

‫داهاتى پێویست بۆ بەعسییەکان‬ ‫دابین بکات‪ .‬نیگەرانییەکانى سەدام‬ ‫لەمەدا بوو کە تێکۆشانەکانیترى‬ ‫خەڵکى عێراق دژ بە سیاسەتەکانى‬ ‫پاکتاوى نەژادى سەدام‪ ،‬ببێتەمایەى‬ ‫هاوپەیمانێتى‬ ‫ن��زی��ک��ب��وون��ەوەى‬ ‫ش���ی���ع���ەک���ان‌و ه��اوپ��ەی��م��ان��ێ��ت��ى‬ ‫دیموکراسیانەى کوردەکانى عێراق‪.‬‬ ‫ڕژێ��م��ى ب��ەع��س ب��ە دروستکردنى‬ ‫کۆشکى ڕازاوەو بەڵێنى بەخشینیان‬ ‫بە عەرەبەکان‪ ،‬هەوڵى تەعریبکردنى‬

‫کەرکوکى دەدا‪ .‬بەمشێوەیە‪ ،‬کۆمەڵە‬ ‫عەرەبێکى ه���ەژار ل��ە ناوچەکانى‬ ‫باشورى عێراقەوە ب��ەرەو کەرکوک‬ ‫نێردران کە هەنوکە بارودۆخى ئەم‬ ‫شارەیان ئاڵۆز کردووە‪.‬‬ ‫ئ��ام��ارە بەدەستهاتووەکانى دواى‬ ‫ئەنفال ڕایدەگەیەنن کە لە پرۆسەى‬ ‫ئەم چاالکیانەدا (‪ )4‬هەزار گوند‪،‬‬ ‫(‪ )1745‬خ��وێ��ن��دن��گ��ا‪)270( ،‬‬ ‫نەخۆشخانە‪ )2450( ،‬مزگەوت‌و‬ ‫(‪ )27‬کڵێسا کاول کران‪.‬‬

‫دروست نەبوونى دەوڵەتى کوردستان‪،‬‬ ‫پێشێلکردنى مافى مرۆڤە‬ ‫ڕۆژنامەنوسى بەناوبانگ و ئەفسەرى‬ ‫پێشووى سوپاى ئەمریکا (ڕالف‬ ‫پ��ی��ت��ەرز)‪ ،‬داوا ل��ە داڕێ���ژەران���ى‬ ‫سیاسەتى ئەمریکا دەک���ات کە‬ ‫نەخشەى خۆرهەاڵتى ناوەڕاست بە‬ ‫قازانجى کەمینەکان بگۆڕدرێ‌ کە‬ ‫دیارترینیان نەتەوەى ک��وردە‪ ،‬لەم‬ ‫داخوازییەشدا کە بەشێوەى وتار‬ ‫نوسیویەتی وێنەیەکى کوردستانیشى‬ ‫باڵوکردۆتەوە‪.‬‬ ‫ڕال��ف پیتەرز لە وتارێکدا کە لە‬ ‫چ��ەن��دی��ن ڕۆژن��ام��ەى بەناوبانگى‬ ‫ئەمریکى باڵوکرایەوە‪ ،‬نەخشەیەکى‬ ‫نوێ‌ى بۆ گۆڕینى واڵتانى ڕۆژهەاڵتى‬ ‫ن���اوەڕاس���ت خ��س��ت��ۆت��ەڕوو‪ ،‬ل��ەو‬ ‫واڵتانەشدا دروستبوونى کوردستانى‬ ‫گەورەى تێدایە کە بەپێ‌ى نەخشەکە‬ ‫کوردستان لە ش��ارى دیاربەکرى‬ ‫تورکیاوە تا شاری تەورێزى ئێران‬ ‫درێژ دەبێتەوە و شارە کوردییەکانى‬ ‫عێراق و سوریاش لەخۆدەگرێت‪.‬‬ ‫ل��ەب��ەش��ێ��ک��ى ئ�����ەو وت�������ارەدا‬ ‫ه��ات��ووە‪»:‬گ��ەورەت��ری��ن فاکتەرى‬ ‫ن����ادادپ����ەروەرى ل��ە ڕۆژه���ەاڵت���ى‬ ‫ن����اوەڕاس����ت‪ ،‬ن��ەب��وون��ى واڵت���ى‬ ‫سەربەخۆى کوردستانە‪ .‬کوردەکانى‬ ‫ئ��ێ��ران و س��وری��اش خ��ەب��ات بۆ‬ ‫پێکهێنانى دەوڵەتێکى سەربەخۆى‬ ‫کوردستان دەک��ەن‪ ،‬ئێستاش کە‬

‫واڵتە زلهێزەکانى جیهان هەوڵێک بۆ‬ ‫دروستکردنى دەوڵەتى سەربەخۆى‬ ‫کوردستان نادەن ئەوا مافى مرۆڤ‬ ‫پێشێل دەکەن»‪.‬‬ ‫س����ەب����ارەت ب���ە چ��ان��س��ەک��ان��ى‬ ‫دروس��ت��ب��وون��ى ئ��ەو دەوڵ��ەت��ەش‪،‬‬ ‫ناوبراو نوسیویەتى‪« :‬ئەمریکا دواى‬ ‫هێرش کردنە سەر عێراق‪ ،‬چانسێکى‬ ‫باشى بۆ دروستکردنى دەوڵەتى‬ ‫سەربەخۆى کوردستان لەدەست‬ ‫دا»‪.‬‬

‫هەروەها بەپێ‌ى ئەو نەخشەیەی‬ ‫ب�ڵاوى ک��ردۆت��ەوە‪ ،‬عێراق بۆ هەر‬ ‫سێ‌ واڵتى کوردستان‪ ،‬شیعەستان‬ ‫و سوننەستان داب���ەش ک���ردووە‪،‬‬ ‫کوردستانی ئێرانیش دەکەوێتە سەر‬ ‫نەخشەى کوردستانى گەورە و لە‬ ‫بەرامبەردا پارێزگاکانى دەوروبەرى‬ ‫هیراتى ئەفغانستانیش دەدرێت بە‬ ‫ئێران‪ ،‬بەم شێوەیە کوردستانێکى‬ ‫کوردى و ئێرانێکى فارسى دروست‬ ‫دەبێت‪.‬‬

‫ژمارەی کورد لەسوریا لە ‪ %15‬یە‬

‫سایتی لوبنانی ئ���ازاد ل��ەژێ��ر ئەو‬ ‫ناونیشانەدا بابەتێکی باڵوکردۆتەوە و‬ ‫تێیدا هاتووە (ژمارەى کورد لەسوریا‬ ‫نزیکەى ‪ 15%‬یە تەنها لە پارێزگای‬ ‫حەسەکە یەک ملیۆن کوردی خاوەن‬ ‫ڕەگ��ەزن��ام��ەو نزیکەى ‪ 600‬ه��ەزار‬ ‫کوردی بێ ڕەگەزنامە هەیە (ئەمانەی‬ ‫لەگەڵ هاتنە سەرکاری حزبی بەعس‬ ‫ڕەگ��ەزن��ام��ەی��ان ل��ێ��وەرگ��ی��رای��ەوە )‬ ‫لەکاتێکدا ژمارەى دانیشتوانی پارێزگاکە‬ ‫دوو ملیۆن ک��ەس��ە ئ��ەم��ەش ئ��ەوە‬ ‫دەسەلمێنێت کە کورد لەو پارێزگایەدا‬ ‫زۆرینەیە‪ ،‬هەروەها ژمارەى کوردەکانی‬ ‫پارێزگای ڕەق��ە نزیکەى ‪ 300‬هەزار‬ ‫کەسە‪ ،‬ه��ەروەک ژم��ارەى کوردەکانی‬ ‫حەلەب یەک ملیۆن و دووسەد هەزار‬ ‫کوردە‪ ،‬لە ئەدلب دووسەد هەزارکورد‬ ‫هەیە لە الزیقیە س��ەد ه��ەزار کورد‬

‫هەیە‪ ،‬ئەمە جگە لە پارێزگاکانی تری‬ ‫وەک دیمەشق و حەمس و حەما و‬ ‫تەرتوس و دێرە زوور ئەمەش ئەوە‬ ‫دەسەلمێنێت کە کورد نزیکەی ‪15%‬‬ ‫نەک ‪ 5%‬وەک هەندێک کەس باس‬

‫دەکەن‪ ،‬کوردەکان لە تێکۆشان دژی‬ ‫ئیستعمار ڕۆڵی گرنگیان بینیوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەهۆی سیاسەتی ڕەگ��ەز پەرستی‬ ‫بەعس وە ئێستا لە مافەکانیان بێ‬ ‫بەشکراون‪.‬‬


‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫کۆمەاڵیەتی‬

‫سێشەممە ‪ ● 2012/04/17‬ساڵی ‪ ● 31‬ژماره ‪698‬‬

‫‪9‬‬

‫بەکارهێنانى دەرمانى (ئەسپرین) مەترسى توشبون بە شێرپەنجە کەمدەکاتەوە‬ ‫و ‪:‬هێما کاوە‬ ‫بە گوێرەى چەند ڕۆژنامەیەکى‬ ‫پزیشکى وەرگ��رت��ن��ى ڕۆژان��ەى‬ ‫بڕێکى کەم لە ئازارشکێن لەوانەیە‬ ‫ڕێگربێت لە توشبون بە شێرپەنجەو‬ ‫ب�ڵاوب��وون��ەوەى‪ ,‬دەش��ک��رێ وەک‬ ‫چ���ارەس���ەر ب��ەک��ارب��ه��ێ��ن��رێ��ت بۆ‬ ‫نەخۆشیەکە‪.‬‬ ‫دکتۆر پێتەر ڕۆسوێل و هاوڕێکانى‬ ‫ل��ە زان��ک��ۆى ( ئ��ۆک��س��ف��ۆرد) و‬ ‫نەخۆشخانەى (رادکلیف)‪ ،‬هەروەها‬ ‫ش��ارەزای��ان��ى بەشى چ��ارەس��ەرى‬ ‫گ��رێ��ک��ان ل��ە (الن��س��ێ��ت) پێشتر‬ ‫ئاماژەیان بەوە دابوو کە خواردنى‬ ‫دەرمانى ئازارشکێن بۆ ماوەیەکى‬ ‫زۆر (بۆماوەى ‪ 10‬ساڵ یان زیاتر)‬ ‫مەترسى شێرپەنجەى کۆڵۆن و‬ ‫جۆرە کانى ترى کەم دەکاتەوە‪,‬‬ ‫ب����ەاڵم ه��ەن��دێ��ک ل��ە پ��س��پ��ۆڕان‬ ‫نیگەرانى خ��ۆی��ان دەرب����ڕى لە‬ ‫زیانە الوەکی یەکانى ئەو دەرمانە‬ ‫چونکە لەوانەیە ببێتە هۆى خوێن‬ ‫بەربوونى گەدە‪.‬‬ ‫لێکۆڵینەوە تازەکانیش جەخت‬ ‫ل���ەوە دەک���ەن���ەوە ک��ە دەرم��ان��ى‬ ‫ئازارشکێن چەکێکى بەهێزە دژى‬ ‫شێرپەنجە‪ ,‬ئەوە نیشاندەدەن کە‬ ‫وەرگرتنى ڕۆژان��ەى ئەو دەرمانە‬

‫بۆماوەى ‪3‬ساڵ مەترسى توشبون‬ ‫بە شێرپەنجە کەمدەکاتەوە بە‬ ‫نزیکەى ‪ .% 25‬وە مەترسى مردنیش‬ ‫بەو نەخۆشیە ‪ %15‬کەمدەکاتەوە‪,‬‬ ‫ڕێژەکەش دەبێت بە ‪ %37‬بۆ ئەو‬ ‫کەسانەى کە بۆماوەى زیاتر لە ‪5‬‬ ‫ساڵ بەکارى دەهێنن‪.‬‬ ‫هەموو ئ��ەو زانیاریانەش لە ‪51‬‬ ‫تاقیکردنەوە کۆکراونەتەوە کە‬ ‫ت��ی��ای��دا دەرم��ان��ەک��ە دراوە بەو‬ ‫کەسانەى مەترسى جەڵتەى دڵ‬ ‫و دەماغیان هەبووە‪ .‬ئازارشکێن‬ ‫خ��ەس��ت��ى خ��وێ��ن ک��ەم��دەک��ات��ەوە‬ ‫ئەمەش ئەگەرى دروس��ت بوونى‬ ‫مەیینى خوێن کەمدەکاتەوە‪.‬‬ ‫ل��ێ��ک��ۆڵ��ی��ن��ەوەى دووەم ئ���ەوەى‬ ‫ئ��اش��ک��راک��ردووە ک��ە ئازارشکێن‬ ‫یارمەتیدەرە بۆ ڕێگریکردن لە‬ ‫تەشەنەسەندنى شێرپەنجە بۆ‬ ‫ئەندامەکانى تر‪ ,‬کە هەڕەشەیەکى‬ ‫جدى یە لەسەرمانەوەى نەخۆشەکە‬ ‫لە ژیاندا‪ ,‬ئەم دەرمانە تەشەنەى‬ ‫ش��ێ��رپ��ەن��ج��ە ک���ەم دەک���ات���ەوەو‬ ‫گۆشەگیرى دەکات بەڕێژەى ‪.%48‬‬ ‫ه��ەروەه��ا دەرم��ان��ەک��ە مەترسى‬ ‫ل��ەس��ەر ئ��ەو کەسانەش کەمکرد‬ ‫وەت�������ەوە ک��ەپ��ێ��ش��ت��ر ت��وش��ى‬ ‫شێرپەنجەى ڕەق بوون بەڕێژەى‬ ‫‪ ,%31‬بۆ ئەو نەخۆشانەش کە‬ ‫یەکێک لە ئەندامەکانیان توشبوە‬

‫تەشەنەسەندن بۆ ئەندامەکانى تر‬ ‫بەڕێژەى ‪ %55‬کەمى کردووە‪.‬‬ ‫زانایەک دەڵێت ‪ :‬توانای ئەو دەرمانە‬ ‫لە هێواش کردنەوەى پەرەسەندنى‬ ‫شێرپەنجە لەوانەیە پەیوەندی بەو‬ ‫کاریگەریەوە هەبێت کە لەسەر‬ ‫پەڕەکانى خوێن هەیەتى‪ ,‬ڕۆڵى‬ ‫پەڕەکانى خوێن لە تەشەنەسەندنى‬ ‫شێرپەنجە لە مێشک دا پێش ‪40‬‬ ‫ساڵ باسیلێکراوە‪.‬‬ ‫ڕۆس���وێ���ڵ دەڵ����ێ‪ ,‬ک��اری��گ��ەرى‬ ‫ئازارشکێن بۆ ڕێگرى لەباڵوبونەوەى‬ ‫شێرپەنجە ناوازەیە و لەوانەیە وەکو‬ ‫چارەسەریش بەکاربێت‪.‬پێشتر هیچ‬ ‫دەرمانێک نەدۆزراوەتەوە بۆ ڕێگرى‬ ‫کردن لەو نەخۆشیە بەشێوەیەکى‬ ‫دیاریکراو‪ .‬ئەمە دەرگاییەکى تازە‬ ‫دەکاتەوە بەڕووى چارەسەردا‪.‬‬ ‫زۆر کەس حەبى ‪ 75‬ملگم ئازارشکێن‬ ‫بەکاردەهێنن بۆ خۆپاراستن لە‬ ‫جەڵدەى دڵ و دەماغ‪ ,‬شارەزایان‬ ‫ئامۆژگاریان دەکەن دووربکەونەوە‬ ‫ل��ەو ج��ۆرە بەکارهێنانە مەگەر‬ ‫کەسەکە مەترسیەکى تایبەتى‬ ‫نەخۆشى دڵ و بۆریەکانى خوێنى‬ ‫هەبێت‪ ،‬چونکە دەرمانەکە لەوانەیە‬ ‫کاریگەرى درێژخایەنى هەبێت‪.‬‬ ‫دەرمانەکە کە ڕێگرە لە مەیینى‬ ‫خوێن ئ��ەگ��ەرى خوێن بەربونى‬ ‫ناوەکى(نزیف داخلی) لە گەدەو‬

‫ڕیخۆڵەو مێشک دا زیاددەکات‪.‬‬ ‫بەکارهێنانى ئازارشکێن بۆ ژنانى‬ ‫دوگ��ی��ان ک��ە م��ەت��رس��ى فشارى‬ ‫خوێنیان ه��ەی��ە مەترسى یەکە‬ ‫زیاتردەکات ‪.‬‬ ‫ڕۆسوێل دەڵێ «کاتى ئەوە هاتووە‬ ‫ڕێگریکردن لە شێرپەنجە بخرێتە‬ ‫ناو هاوکێشەى س��ودو زیانەکانى‬ ‫دەرمانى ئازارشکێنەوە» کە تاوەکو‬ ‫ئێستا بۆ ڕێگرتن بووە لە جەڵدەى‬ ‫دڵ و دەماغ‪.‬‬

‫ئەم لێکۆڵینەوەیە پیشانى دەدات‬ ‫س��ودەک��ان��ى ئ���ەم دەرم���ان���ە بۆ‬ ‫ڕێگریکردن لە شێرپەنجە کەمترنین‬ ‫لە سودەکانى بۆ ڕێگرتن لە جەڵدەى‬ ‫دڵ و دەماغ کە ئەمەش هاوکێشەکە‬ ‫بەشێوەیەکى ڕیشەیى دەگۆڕێت‪.‬‬ ‫وە ش����ارەزای����ەک����ى ب����وارى‬ ‫تەندروستیش دەڵێ ئێستا لەبیرى‬ ‫ئەوەداین چۆن باشترین ڕێنمایى‬ ‫پێشکەش بکەین چونکە ئەسپرین‬ ‫هاوشانى سودەکانى مەترسییشى‬

‫هەیە‪.‬‬ ‫دکتۆر ڕۆس��وی��ل پێشنیاردەکات‬ ‫پەیمانگاى تەندروستى نیشتیمانى‬ ‫ڕێنمایى دەرب��ک��ات ب��ۆ چۆنێتى‬ ‫ب��ەک��اره��ێ��ن��ان��ى ئ��ەس��پ��ری��ن لە‬ ‫چ��ارەس��ەرى شێرپەنجەدا‪ .‬دەڵێ‬ ‫ئ���ەوە ی��ارم��ەت��ی��دەرێ��ک��ى باشە‬ ‫کاتێک کەسێک پشت بەو ڕێنمایە‬ ‫سەربەخۆیانە دەبەستێ کە بە‬ ‫بەڵگە سەلمێنراون‪ ,‬ئەمە هەستى‬ ‫متمانە بەخۆبونیان الدروستدەکات‪.‬‬

‫کاریگەرى ڕەنگەکان لەسەر کەسایەتی مرۆڤ‬ ‫و ‪:‬هەوراز زایر‬ ‫ڕاه��ێ��ن��ەران��ى ب����وارى دەرون����ى لە‬ ‫ئەکادیمیاى عەرەبى بۆ پەرەپێدانى‬ ‫م���رۆی���ى‪ ،‬چ��ەن��د ک��اری��گ��ەری��ی��ەک��ى‬ ‫ڕەن��گ��ەک��ان ل��ەس��ەر دەرون���ى م��رۆڤ‬ ‫شیدەکەنەوە و پێیان وایە ڕەنگەکان‬ ‫کاریگەریان لەسەر هێمنى و توڕەى‬ ‫مرۆڤەکانیش هەیە‪ ،‬دەڵێن بۆ هەر‬ ‫وەرزێک چەند ڕەنگێک جوانى خۆیان‬ ‫هەیە و جیاوازن لە ڕەنگەکانى تر‬ ‫بۆ نموونە لە وەرزى بەهاردا ڕەنگى‬ ‫سور و سەوز زیاتر سەرنج ڕاکێشە‪،‬‬ ‫ه��ۆک��ارى ئ���ەوەش دەگ��ەڕێ��ت��ەوە بۆ‬ ‫ئەوەى ڕەنگەکان بەهۆى ڕوونى کەش‬ ‫و هەواوە ئاشکراتر دەردەکەون و چاو‬ ‫تێردەکەن‪ ،‬دواى ئەو وەرزەش لە‬ ‫وەرزى هاویندا ڕەنگى شین و سپى و‬ ‫زەرد زۆرتر لەبەردەکرێت‪ ،‬لە وەرزى‬ ‫زستانیشدا ڕەنگەکانى سوور و ڕەش‬ ‫جوانن‪ ،‬هۆکارەکەشى بۆ تێرى و تۆخى‬ ‫ئەو ڕەنگانە دەگەڕێتەوە‪ ،‬کاریگەرى‬

‫ڕەنگەکان لەسەر پۆشاک بریتییە لە‬ ‫ڕەنگدانەوەى ناخى ئەو مرۆڤە‪ ،‬بۆ‬ ‫نموونە کاتێک کەسێک بێزار و بێتاقەت‬

‫و غەمباردەبێت زیاتر پۆشاکى ڕەنگى‬ ‫ڕەش دەپۆشێت‪ ،‬کەسێکیش ئەگەر‬ ‫لەوپەڕى دڵخۆشیدابێت پەنا دەباتە‬

‫ب��ەر پۆشینى جلى سپى چونکە‬ ‫ناخى ئارام دەکاتەوە وەکو پۆشاکى‬ ‫بووک کە ڕەنگى سپیە‪ ،‬ڕەنگى سور‬

‫و زەرد و پرتەقاڵى ماناى هەبوونى‬ ‫خ��ۆش��ی��ی��ەک دەب���ەخ���ش���ن‪ ،‬ب���ەاڵم‬ ‫خۆشییەکە تەنها هى خۆت نیە و بۆ‬

‫هەمووانە‪ ،‬بۆ نموونە کاتێک دەچیت‬ ‫بۆ ئاهەنگێک ئەو ڕەنگانە دەپۆشیت‬ ‫چونکە ئاهەنگەکە هى خۆت نیە‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم ت���ۆش دڵ���ت پ��ێ��ى خ��ۆش��ە‪،‬‬ ‫بەپێى توێژینەوەکەى ئەو ڕاهێنەرە‬ ‫دەروونیانە دەرک��ەوت��ووە باشترین‬ ‫ڕەن��گ بۆ ئ��ارام��ک��ردن��ەوەى مێشک‬ ‫و بێدەنگى و ئاسایى ب��وون��ەوەى‬ ‫دۆخەکان بریتییە لە ڕەنگى شین‪،‬‬ ‫چونکە ئەو ڕەنگە دەتوانێت چاو ئارام‬ ‫بکاتەوە و زاخ��اوى ئەو دەمارانەى‬ ‫مێشک ب��دات کە پەیوەندییان بە‬ ‫بینینەوە هەیە‪ ،‬زۆرج��ار ڕەنگەکان‬ ‫کراونەتە هێما بۆ چەند شتێک وەک‪:‬‬ ‫سەوز هێماى نوێبوونەوە و هاتنەوەى‬ ‫وەرزى ب��ەه��ارە‪ ،‬ڕەن��گ��ى زەردی��ش‬ ‫هێماى هاتنى وەرزى پایز و وەرینى‬ ‫گەاڵکانى سروشتە ڕەنگى سپیش‬ ‫هێماى ئاشتییە و ڕەنگى ڕەشیش‬ ‫هێماى شەڕەنگێزى و نائومێدییە‪.‬‬ ‫بۆیە دەب��ێ��ت گرنگى ب��ە ناسینى‬ ‫ڕەنگەکان و شێوازى بەکارهێنانیان‬ ‫بدەین‪.‬‬

‫دەبێت دایک و باوک ناوێکى خۆش بۆ منداڵەکەیان بدۆزنەوە‬ ‫ڕەنجدەر بەکر‬ ‫کەسێتى کۆمەڵێک سیفاتە کەلەتاکدا‬ ‫دەردەک���ەوێ���ت‪ ،‬ک��ەئ��ەم سیفاتانە‬ ‫لەکەسێکەوە بۆکەسێکى تر جیاوازە‪.‬‬ ‫ئەمەش وادەکات هیچ تاکێک لەتاکێکى‬ ‫ترنەچێت مەبەست لەکەسێتى تاک‬ ‫پێکهاتە ڕواڵەتى ودەرەکیەکانى تاک‬ ‫دەگرێتەوە وەک هەڵسو کەوت و ڕەفتارو‬ ‫چاالکى کەلەژیانى ڕۆژان��ەدا ئەنجامى‬ ‫دەدات وجیادەکاتەوە لەکەسانى تر‪.‬‬ ‫وەپێکهاتە ناوەکیەکانى تاک وەک‬ ‫بیرکردنەوەو هەڵچون غەریزە والیەنى‬ ‫دەرون��ى‪ .‬کەواتەکەسێتى کۆمەڵێک‬ ‫سیفاتى ڕەوشتى وعەقڵى ودەرون��ى‬ ‫مەزاجى وغەریزەو ئارەزووەکانى تاک‬ ‫دەگرێتەوە‪.‬‬ ‫ناوبەشێکە لە پێکهێنەرەکانى ڕواڵەتى‬ ‫ودەرەکیەکانى کەسێتى تاڕادەیەک‬ ‫لەکۆمەڵگەداتاکەکانى پێدەناسرێتەوە‪،‬‬ ‫کەواتە ن��او خۆشبێت ی��ان ناخۆش‬ ‫کاریگەرى لەسەر کەسێتى مرۆڤ‬ ‫دەب��ێ��ت‪ ،‬ناویش بەهەمان شێوەى‬ ‫الیەنەکانى ت��رى وەک (خ��ی��زان و‬ ‫هاوڕێ و قوتابخانەوە میدیاو کەلتورو‬ ‫‪...‬ه��ت��د) ک��اردەک��ات��ە س��ەر الیەنى‬ ‫دەرونى تاک لەکاتى پەیوەندى لەگەڵ‬

‫کۆمەڵکەوە ژینگەى دەوروب����ەردا‪.‬‬ ‫بەپێیەى خ��ێ��زان ی��ەک��ەم ژینگەیە‬

‫پرۆسەى پەروەردەو پێگەیاندنى تاک‬ ‫لەئەستۆدەگرێت‪ ،‬خێزان بەرپرسى‬

‫یەکەم دەبێت لەناونانى تاک‪ ،‬چونکە‬ ‫ئەو ناوە ڕۆڵى گرنگى لەسەر ژیان و‬

‫چۆنیەتى خۆسازدانى مرۆڤ هەیە‪،‬‬ ‫لەبەرئەوە دەبێت دایک و باوک ناوێکى‬ ‫خ��ۆش ب��ۆ منداڵەکەیان ب��دۆزن��ەوە‬ ‫و دورب��ک��ەون��ەوە لە ن��اوى ناخۆش‪،‬‬ ‫چونکە بەرپرسیارییەتى دەکەوێتە‬ ‫ئەستۆیان‪ ،‬هەرلەبەر ئەوەشە کاتێک‬ ‫منداڵ گ��ەورە دەبێت و هۆشیارى‬ ‫بەدەوروبەرى خۆى زیاد دەکات ناوە‬ ‫ناخۆشەکەى خۆى دەگۆرێت‪ ،‬پێموایە‬ ‫ناوێک کە خۆى هیچ ڕۆڵێکى نەبووە‬ ‫لەدۆزینەوەیدا گرنگیەکى ئەوتۆى‬ ‫نییە بۆیە لەبەرامبەردا پەنادەباتە‬ ‫بەر گۆڕینى ناوەکەى‪ ،‬یان هەندێ‬ ‫کەس زیاتر لەناوونازناوێکیان هەیە‬ ‫کەبێگومان دیسان ئەمەش کاریگەرى‬ ‫لەسەرکەسێتى تاک وکۆمەڵک کێشەى‬ ‫دەرونى و کۆمەاڵیەتى دروست دەکات‬ ‫ودەب��ێ��ت��ە م��ای��ەى گاڵتە پێکردن‬ ‫وپێکەنین بۆکەسانى تر‪ ،‬هەروەها‬ ‫هەندێ ناو ماناى خراپ دەبەخشێت‬ ‫بۆنموونە ناوى خەمبارو خەماوى و‬ ‫خامۆش و خەمگین و نامۆ و تەنیا‬ ‫‪...‬هتد ‪.‬‬ ‫کەسێک هاتە الى پێغەمبەر(د‪.‬خ)‬ ‫ووت��ى ن��اوم (ح��زن) وات��ە خەماوى‬ ‫ئەویش فەرمووى ناوت دڵشادە‪،‬حزن‬ ‫ووتى ناتوانم ناوەکەم بگۆڕم‪ ،‬چونکە‬

‫باپیرەم ئ��ەو ن��اوەى لێناوم دوات��ر‬ ‫ئەم کەسە بەدرێژاى ژیانى دڵتەنگ‬ ‫و خەماوى ب��وو‪ ،‬چونکە ناوەکەى‬ ‫خەفەتاوى بوو‪ .‬هەروەها دووزاناش‬ ‫ب��ەن��اوى (ک��ری��س��ت��ۆڤ��ەر ب��اڵ��گ��ى و‬ ‫لویس ئیڤان) لە زانکۆى سایکسى‬ ‫بەریتانى توێژینەوەیەکیان ئەنجامدا‬ ‫ل��ەس��ەر ک��اری��گ��ەرى ن��اوى ناخۆش‬ ‫و نامۆ و خەماوى و پێکەنیناوى‬ ‫لەسەر ژیان و بارى سایکۆلۆژى و‬ ‫کۆمەاڵیەتى تاک‪ ،‬لەئەنجامدا بۆیان‬ ‫دەرکەوت کە ئەو مندااڵنەى کە ناوى‬ ‫ناخۆشیان هەیە‪ ،‬بەهۆى ئەو ناوەو‬ ‫توشى گرفتى دەرونى و کۆمەاڵیەتى‬ ‫بوون دوورنیە لە دواتریشدا تووشى‬ ‫نەخۆشى سایکۆسیان بکات الى‬ ‫ه���اوڕێ و خ��ێ��زان و لەقوتابخانە‬ ‫کێشەیان بۆ دروس��ت بکات‪ .‬بۆیە‬ ‫پێویستە لەسەر دایک و باوک ناوى‬ ‫خۆش و شیاو بۆمنداڵەانیان بدۆزنەوە‬ ‫وەک یەکێک لەمافە سەرەتاییەکانى‬ ‫م��ن��داڵ‪ ،‬دەب��ێ��ت ن��اوێ��ک گ��وزارش��ت‬ ‫لەوشێوازە پەروەردەییە تەندروستە‬ ‫ب��ک��ات ک��ەدەی��ان��ەوێ��ت منداڵەکەى‬ ‫لەسەرپەروەردە بکەن لەئەنجامدانى‬ ‫ڕەف���ت���ارو ه��ەڵ��س��وک��ەوت��ى ب���اش و‬ ‫تەندروست‪.‬‬


‫‪10‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2012/04/17‬ساڵی ‪ ● 31‬ژماره ‪698‬‬

‫هەمەڕەنگ‬

‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫لەیالن*‬

‫شوێنەوارەکان‬

‫‪ 12/20-11/21‬گیسک‬

‫ل ‌ه په‌نده‌کانی ژیان‬

‫‪ 1/20-12/21‬س��ه‌ت��ڵ‬

‫لەپێناو دروست کردنى پەرستگایەک‬ ‫دەبێ پەرستگایەکى تر بڕووخێنین‬ ‫*****‬ ‫ڕاستى‪ ،‬دەرمانێکى تاڵە بەاڵم‬ ‫ئەنجامێکى شیرینى هەیە‬ ‫*****‬ ‫تەنیا شتێک کە لەسەر زەوى هیچ‬ ‫مانایەکى نییە‪ ،‬دادپەروەرى و‬ ‫یەکسانییە‬ ‫نیچە‬

‫‪ 2/20-1/21‬ن�ه‌ه�ه‌ن��گ‬

‫ئافرەتێکى ئوسترالى دەبێتە دایکى‬ ‫دوو منداڵى ک��ەم ئەندامى عێراق‬ ‫و دوات��ر دەیانکاتە دوو ئەستێرە‪،‬‬ ‫“ئەمانوئێل و ئەحمەد” دوو منداڵى‬ ‫بچوکى عێراقى کەم ئەندام بوون‬ ‫لەیەکێک ل��ەو شوێنانەى منداڵى‬ ‫بێ کەسوکارى لێ بەخێو دەکرێت‬ ‫ل��ە ش���ارى ب��ەغ��داد‪ ،‬ک��ە ل��ەالی��ەن‬ ‫ئافرەتێکى ئوستورالییەوە بە ناوی‬ ‫«م��وری کیلی» کە لە ڕێکخراوى‬ ‫«منداڵ لە پێشەوەن» کاردەکات‬ ‫دەبرێنە ئوسترالیاو دەب��ن بە دوو‬ ‫گەنجى ناسراو لەو واڵتە‪ .‬ئەمانوئێل‬ ‫و ئەحمەد دوو منداڵى کەم ئەندام‬ ‫بوون لەئەنجامى شەڕى ئەم دواییەى‬ ‫عێراق‪ ،‬کەسوکاریان لەبەر نەبونى و‬ ‫ڕەوشى عێراقى ئەو کات لەو شوێنە‬

‫داینابوون‪ .‬ئەو ئافرەتە ئوستورالیی ‌ە‬ ‫ه����ەردوو م��ن��داڵ��ەک��ە ل��ەگ��ەڵ خۆى‬ ‫دەبات بۆ ئوسترالیا و چارەسەریان‬ ‫ئەکات تا چاک ئەبنەوە و بەخێویان‬ ‫ئەکات وەکو دایکێک‪( .‬مورى کیلى)‬ ‫بە س��ەدان لەو مندااڵنەى کە کەم‬ ‫ئەندامن و پەککەوتون و لە هەموو‬ ‫ڕەنگ و ئاینێک بەخێو ئەکات‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەمانوئێل و ئەحمەد بەڕەسمى لەسەر‬ ‫ناوى خۆى تۆماردەکات و دەبێت بە‬ ‫دایکیان‪ .‬ئەو دوو منداڵە کە ئێستا‬ ‫دوو گەنجن‪ ،‬لە ئوسترالیا ناسراون و‬ ‫لە وەرزشى مەلەکردن نمرەى باشیان‬ ‫بەدەست هێناوە و یەکێکیان کە‬ ‫گۆرانیبێژە ئێستا گەیشتوتە قۆناغى‬ ‫دووەم لە یەکێک لە بەناوبانگترین‬ ‫پێشبرکێى گۆرانى لە ئوسترالیا‪.‬‬

‫ڕووب����ەڕووى هەندێک‬ ‫ک��ێ��ش��ەى ڕاب������ردوو‬ ‫ئ��ەب��ی��ت��ەوەو هەندێک‬ ‫ناوەندى نوێ ئەناسیت‬ ‫ب����ە ک���ارەک���ان���ت���دا‬ ‫ئەچێتەوە‪ ،‬هەست بە کاریگەرییەکانى‬ ‫ئەکەیت‪ ،‬پێویستە بەئاگا بیت لە‬ ‫کەللەڕەقى‌و هەڵە لە ب��وارى دارای �ى‌و‬ ‫سۆزداریدا مەکە‪.‬‬ ‫هەواڵى خۆشى تێدایە‬ ‫س���ەب���ارەت ب��ەن��او و‬ ‫ن��او بانگت ماوەیەکى‬ ‫باشە بۆ پەیوەندییە‬ ‫س���ۆزداری���ی���ەک���ان���ت‌و‬ ‫سەرگەرمى مامەڵەى داراییت‌و ورەت‬ ‫بەرزئەبێتەوە بەهۆى نەخۆشی تووشى‬ ‫دڵەڕاوکێ ئەبیت لە بارەى ئەندامێکى‬ ‫خێزانەکەتەوە‪.‬‬ ‫شتێکى ن���وێ تاقی‬ ‫ئەکەیتەوە‪ ،‬کەسێکى‬ ‫سەرنجڕاکێش ئەبینیت‌و‬ ‫کارێکى سەرکەوتوو‬ ‫ئ��ەن��ج��ام ئ���ەدەی���ت‌و‬ ‫ورەت زۆر بەرزئەبێت‪ ،‬ئەم هەفتەیە‬ ‫گرنگەو سەرکەوتنى تیا تۆمار ئەکەیت‌و‬ ‫قۆناغێکى ن��وێ��ى تێدایە ل��ە ژیانى‬ ‫سۆزداریدا‪.‬‬ ‫گ��واس��ت��ن��ەوەی��ەک��ى‬ ‫تێدایەو لە شوێنێکى‬ ‫ت��ر ن��وێ نیشتەجێ‬ ‫ئەبیت‌و ه��ەس��ت بە‬ ‫خ��ەڵ��ک��ى ئ��ەک��ەی��ت‪،‬‬ ‫بەئاگابە لە هەندێک دوژمنى شاراوەو‬ ‫پەیوەندییەکانت لەگەڵ بەرامبەر‬ ‫ب��اش بکەو هەڵچوونەکانت زی��اد‬ ‫ئەکات‪.‬‬ ‫ب���ە ه��ەڵ��چ��وون��ەوە‬ ‫هیچ بڕیارێک مەدەو‬ ‫پرۆژەکانت بە هێمنى‬ ‫تەواوبکەو ئامادەبە‬ ‫بۆ پەیوەندى ترو لە‬ ‫پرۆژەیەکدا هاوکارى کەسانێکى نزیک‬ ‫ئەکەیت‪ ،‬هەروەها سەرکەوتن بەدەست‬ ‫ئەهینیت‪.‬‬

‫‪ 4/20-3/21‬گ��ـ��ـ��ـ��ـ��ا‬

‫ئافرەتێکى ئوسترالى دەبێتە دایکى دوو‬ ‫منداڵى کەم ئەندامى عێراقی‬

‫لەسەر وێنەیەکى موهەنەد باوکێک‬ ‫کچە ش��ان��زە سااڵنییەکەى سەر‬ ‫دەبڕێت‪ .‬بەهۆى هەبوونى وێنەیەکى‬ ‫هونەرمەندى تورک کیڤانج تاتلیتوج‬ ‫ناسراو بە موهەنەد لەناو هاندى‬ ‫مۆبایلەکەى باوکێک کچەکەى خۆى‬ ‫دەکوژێت‪ .‬پیاوێکی جەزائیرییەى‬ ‫ب��ەن��اوى مەجید کاتێک سەیرى‬ ‫مۆبایلى کچە تەمەن‪16‬ساڵییەکەى‬ ‫دەکات دەبینێت کە وێنەى چەند‬ ‫هونەرمەندێکى ل��ەن��او دان���اوە و‬ ‫لەناویشیاندا وێنەى موهەنەد و‬ ‫بەمەش باوکى ئ��ەو کچە ت��ووڕە‬ ‫دەب��ێ��ت و ه��ێ��رش دەک��ات��ە سەر‬ ‫کچەکەى و دەى کوژێت‪ .‬مەجید‬ ‫بەرلەوەى کچەکەى کە ناوى لیدیا‬ ‫بکوژێت‪ ،‬هاوسەر و منداڵەکانى‬ ‫ترى دەنێرێت بۆ ماڵى باوکى و‬ ‫دواتر هێرش دەکاتەسەر کچەکەى‬ ‫و دەى کوژێت‪.‬‬

‫ک��ێ��ش��ەی��ەک��ى ئ��اڵ��ۆز‬ ‫چ��ارەس��ەرئ��ەک��ەی��ت‌و‬ ‫هیچ دەسپێشخەرییەک‬ ‫م����ەک����ەو ب�������ەدواى‬ ‫گرنگەوە‬ ‫بابەتێکى‬ ‫ئەبیت‪ ،‬ئاگاداربە لە گۆڕانکارى لە ژیانى‬ ‫سۆزدارى‌و خێزانى‌و پیشەییدا ‪ ،‬لەوانەیە‬ ‫لە ئەرکێکدا تووشى شکست ببیت‪.‬‬

‫‪ 6/20-5/21‬ق����رژاڵ‬

‫گۆرانیبێژ دڵنیا قەرەداغی لەنوێترین‬ ‫بەرهەمیدا‌ گۆرانی بۆ گەنجە کۆنەکانى‬ ‫شارى سلێمانى تۆمارکردووەو ناوى‬ ‫لێناوە‌ (یارم)‪ .‬دڵنیا قەرەداغی کە‬ ‫ماوەیەکی زۆرە لەسلێمانی دابڕاوەو‬ ‫کلیپی لەو شارە نەکردووە‪ ،‬ئەمجارە‬ ‫لەنێو گەڕەکە کۆنەکانی سلێمانی‬

‫ئەم گۆرانیەى کلیپ ک��ردووەو باس‬ ‫لە ک��وڕە گەنجە کۆنەکانى شارى‬ ‫سلێمانى دەکات‪ .‬ئێستا ئەم گۆرانییە‬ ‫لەقۆناغى مۆنتاژکردندایەو لەالیەن‬ ‫ک��اروان ئ��اوات ک��ارى دەرهێنانى بۆ‬ ‫کراوە‪ .‬ئەو بەرهەمە ئاوازو هۆنراوەی‬ ‫دڵنیا خۆیەتی‪.‬‬

‫لەسەر وێنەیەکى موهەنەد باوکێک‬ ‫کچەکەی دەکوژێت‬

‫م���اوەی���ەک���ى ت���ر لە‬ ‫ه��ەن��دێ��ک کۆتوبەند‬ ‫ڕزگ�������ارت ئ��ەب��ێ��ت‪،‬‬ ‫ل��ەوان��ەی��ە دی��دارێ��ک��ى‬ ‫گ��رن��گ��ى ت��ێ��دا بێت‌و‬ ‫هەوڵبدە دەستپێشخەرى نەکەیت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هەڵچوونى تووندى تێدا ئەبێت خۆت لە‬ ‫ڕووبەڕووبوونەوە بە دوور بگرە‪.‬‬

‫‪ 9/20-8/21‬ت���ه‌رازوو ‪ 10/20-9/21‬دووپشک ‪ 11/20-10/21‬ک���ه‌وان‬

‫توێژەرانی زانکۆی نۆرسی‬ ‫ئەمریکیدا‬ ‫کارۆلینای‬ ‫دەرک���ەوت���ووە ئەو‬ ‫کەسانەی لەکاتی‬ ‫ب����ە خ���ێ���رای���ی‬ ‫ه���ەس���ت���ان���ە‬ ‫سەرپێدا هەست‬ ‫بە گێژبونێکی‬ ‫زۆر دەک����ەن‬ ‫زیاتر ڕووبەڕووی‬ ‫مە تر سیێکا نی‬ ‫لێدانی جەڵدەی‬

‫لەم حاڵەتەدا دڵ وزەی‬ ‫تەواوی بۆ پاڵپێوەنانی‬ ‫خوێن نییە‪ .‬هەر بۆیە‬ ‫هۆکارێکە بۆ مەترسی‬ ‫ج���ەڵ���ت���ەی دڵ‪،‬‬ ‫جێگەی ئاماژەیە‬ ‫لە ئێستادا نزیکەی‬ ‫(‪)750‬هەزار کەس‬ ‫لە بریتانیا بەدەست‬ ‫گرفتەکانی دڵ��ەوە‬ ‫دەناڵێنن‪.‬‬

‫‪ 8/20-7/21‬ف��ه‌ری��ک‬

‫دڵنیا لەنوێترین بەرهەمید‌ا «یارم» گۆرانی بۆ گێژبوون هۆکاری ئاگادارکردنەوەی جەڵدەى دڵە‬ ‫دڵ دەب��ن��ەوە‪ ،‬چونکە‬ ‫توێژینەوەیەکی‬ ‫لەمیانی‬ ‫گەنجە کۆنەکانى شارى سلێمانى تۆمارکرد‬

‫ئەم هەفتەیە ئاماژەى‬ ‫ت��ی��ای��ە ب���ۆ ژی��ان��ى‬ ‫س���ۆزدارى‪ ،‬ئاگات لە‬ ‫ڕەف��ت��ارت بێت‌و گوێ‬ ‫لە کەسانێک مەگرە‪،‬‬ ‫کە متمانەت پێیان نییەو ماوەیەکى‬ ‫باشتر لە پێشووت دێتە ب��ەردەم‪،‬‬ ‫لەوانەیە هەلى دارایى باشى تێدا بێت‪.‬‬

‫‪ 7/20-6/21‬ش���ێ���ر‬

‫قوبرس بە ئامادەبوونى بنەماڵەى‬ ‫هەردووال و دوور لە چاوى ڕاگەیاندنەکان‬ ‫بەڕێوەچووە و لە ئێستادا نانسی خاوەنی‬ ‫دوو منداڵەو بە وتەی خۆیشی حەزی لە‬ ‫منداڵی زۆرە‪.‬‬

‫ل��ە ب����وارى دارای���ی���دا‬ ‫س�������ەرک�������ەوت�������ن‬ ‫بەدەستدێنیت‪ ،‬لەم‬ ‫م���اوەی���ەدا پێشهاتى‬ ‫گ���رن���گ ل����ە ژی��ان��ى‬ ‫س��ۆزداری��ت��دا ڕووئ�����ەدات‌و گفتوگۆی‬ ‫ه��اوس��ەرگ��ی��رى ئەکەیت ل��ەگ��ەڵ ئە‌و‬ ‫کەسەی خۆشت ئەوێت‪.‬‬

‫‪3/20-2/21‬‬

‫ش��اری سنە کە شارێکی یەکجار ک��ۆن و‬ ‫دێرینی کوردستانە بۆیە بە دەیان شوێنەواری‬ ‫دێرینەی تیایە کە دەست ڕەنگینی باپیرە‬ ‫گ��ەورەک��ان��ی گەلی ک��ورد دەسەلمێنن لە‬ ‫دێرزمانەوە‪ ،‬ش��اری سنە یەکێکە لە شارە‬ ‫گەورەکانی خۆرهەاڵتی کوردستان و ئەم‬ ‫شارە «‪ »1272‬مەتر لە ڕووی دەریاوە بەرز و‬ ‫سنوورەکەی بەم شێوەیەیە‪« :‬لە باکوورەوە‪،‬‬ ‫بیجاڕ و سەقز لە باشوورەوە‪ ،‬کرماشان و‬ ‫کەنگاور لە خۆرهەاڵتیەوە‪ ،‬هەمەدان و لە‬ ‫خۆرئاوایەوە‪ ،‬مەریوان و هەڵەبجەی شەهید»‪،‬‬ ‫چ��ی��ای عاشقانیش ک��ەوت��وت��ە خ����وارووی‬ ‫ڕۆژئ���اوای���ەوە و چیای یوسف سیاش لە‬ ‫باکووری ڕۆژهەاڵتیدایە و ڕووبارە سازگارەکەی‬ ‫سیروان لە ژوورووی سنەوە سەرچاوە دەگرێ‬ ‫و بە ڕۆژهەاڵتیدا دەڕوات و تەواوی دەڤەر سنە‬ ‫پاراو دەکات‪ .‬ئاو و هەوای ناوچەکە لە هاویندا‬ ‫فێنکەو لە زستاندا ساردەو بەفرێکی زۆری‬ ‫لێ دەبارێت‪ .‬ژمارەی دووسەدوو پەنجا هەزار‬ ‫کەسن‪ .‬شارە دێرینەکەی سنە ساڵی ‪775‬‬ ‫پێش زایین درووس��ت کراوە و یەکێک بووە‬ ‫لە پایتەختەکانی ئیمپراتۆریەتی میدیا و ئەو‬ ‫کاتە پێ ی وتراوە ئیرنام‪ .‬شاری سنە چەندین‬ ‫جار لە الیەن داگیرکەرانی وەک مەغۆل و‬ ‫تەتەر و فارس و عوسمانیەوە پەالمار دراوە‬ ‫و وێ��ران و خاپوور ک��راوە و سەر لە نوێ‬ ‫ئ��اوەدان ک��راوەت��ەوە و پاش هەرەسهێنانی‬ ‫میرنشینی ئ��ەردەاڵن ش��اری سنە کەوتۆتە‬ ‫ژێر دەستی شاهنشای ئێرانەوە‪ .‬شاری سنە‬ ‫بە سامانی نەتەوەیی گرنگ بە ناوبانگە‬ ‫لەوانە‪ :‬گۆگرد و مەڕمەڕ‪ .‬ب��اری ئابووری‬ ‫پێشکەوتووە و چەندین کارگەی مافوور‬ ‫و کارگەی درووس��ت کردنی خواردەمەنی‬ ‫و کاریگەری «پەینی کیمیاوی»یش لێ یە‪.‬‬ ‫لە ب��ارەی کشتووکاڵیشەوە خاکەکەی بە‬ ‫پیتەو ئاوەکەی سازگارە‪ ،‬بۆیە هەمەجۆرە‬ ‫ڕووەکی سرووشتی و درەختی میوەی نایاب‬ ‫و دانەوێڵەی وەک گەنم و جۆی لێ دێتە‬ ‫بەرهەم و سوودێکی گەورە بە دانیشتوانی‬ ‫ناوچەکە دەگەیەنێ‪ .‬لە بواری بازرگانیشدا‬ ‫هەرێمی سنە ل��ە شوێنێکی جوگرافی و‬ ‫ستراتیجیدایە و ڕێگەی هاتوو چۆی لە سەرە‪،‬‬ ‫بۆیە لە مێژەوە دانیشتوەکانی بە کاروباری‬ ‫بازرگانی سەرکەوتووەوە گ��وزەران دەبەنە‬ ‫سەر‪ .‬لە ڕووی هەستیاری و شۆڕشگێڕی و‬ ‫هەستی نەتەوەیی و نیشانی خاوێنیشدا ئەوە‬ ‫سنەی سەر بەرز ناوی خۆی بە خۆیەوەیەو‬ ‫لە سەردەمی میدی یەکانەوە فێری ئازادی‬ ‫و سەربەخۆیی بوون و دانیشتوانی شارەکە‬ ‫ب��ەش��داری گشتی ڕاپەڕینە نیشتمانیەکان‬ ‫و سەربەخۆخوازیەکانیان ک���ردووە‪ ،‬وەک‬ ‫شۆڕشەکەی «سمایل خانی شکاک» ناسراو‬ ‫بە سمکۆ و دامەزراندنی کۆماری کوردستان‬ ‫لە مەهاباد و چەندین ڕاپەڕینی مێژووی‬ ‫دیکەش‪ .‬سەبارەت بە ئاسەوارەکانی ئەم‬ ‫ش��ارە مێژووییەی کوردستان ئ��ەوە میدی‬ ‫یەکان بە دەیان قەاڵی سەخت و هەڵەمووت‬ ‫و قوللە و بورجیان دروس��ت ک���ردووە بە‬ ‫مەبەستی خۆپاراستن لە هێرشی داگیرکەران‬ ‫و تاکوو ئێستاش ئاسەواریان ماوە‪ .‬ساڵی‬ ‫‪ 1406‬زایینیش «خان ئەحمەد خان» شاری‬ ‫سنەی کردە پایتەختی میرنشینی ئەردەاڵن‬ ‫و قەاڵیەکی گ��ەورەی تیا درووس��ت کرد‪ .‬لە‬ ‫شاری سنە دا جگە لە گەڕەکە نوێ یەکانی‪،‬‬ ‫دوو گەڕەکی زۆر کۆنی مێژوویی لێیە ناوی‬ ‫گەڕەکی ب��ان باشگا و سەرتەپۆڵەوە‪ .‬لە‬ ‫ئاسەوارە زۆر گەروە و قەشەنگەکانی شاری‬ ‫سنە کەبە دەس��ت��ی میرەکانی ئ���ەردەاڵن‬ ‫درووست کراوە‪ ،‬مزگەوتی «داراالحسان»ە‪،‬‬ ‫کە ساڵی ‪ 1807‬ز‪ .‬لە الیەن «ئەمانوڵاڵ خانی‬ ‫ئ��ەردەاڵن»‪ ،‬درووست کراوە و مزگەوتەکەی‬ ‫لە ناوەڕاستی شاری سنەدا درووست کردووە‬ ‫و وەستا و هونەرمەندی کارامەو ش��ارەزا و‬ ‫پسپۆڕی لە واڵتانی دەوروبەرەوە بۆ هێناوە‬ ‫و بە ماوەی ‪ 5‬ساڵ تەواویان کردووە و لە‬ ‫سەر دیوارەکانی ئەم مزگەوتە نەخشی ڕازاوە‬ ‫هەیە و ه��ۆن��راوەی ج��وان ج��وان لە الیەن‬ ‫«میزرا فتحوڵاڵی خوڕەمی کوردستانیەوە»‬ ‫نووسراون‪ .‬ئێستاش پێویستە بزانین ناوی‬ ‫ئەم شارە لە چییەوە هاتووە؟ وشەی سنە‬ ‫وشەیەکی «م��ادە»و لە گاتەکانی ئاڤێستای‬ ‫زەردەش��ت��دا سنە ن��اوی «سنێتی» یە بە‬ ‫واتای ئاسن‪ .‬سنە دژ یش بە واتای قەاڵی‬ ‫ئاسن دێت‪ .‬و لە سەردەمی ئەردەاڵنیەکاندا‬ ‫قەاڵیەکی گەورەی لە شاری سنەدا دروست‬ ‫کراوە و بە هۆی ئەو قەاڵیەوە بە شارەکەشی‬ ‫وتراوە سنە دژ‪ .‬وشەی سنێتی ناو ئاڤێستا بە‬ ‫سەر زارو زمانانەوە سواوە و بووە بە وشەی‬ ‫سنە‪ .‬و سنەش بە واتای قەاڵی فێنک و لە‬ ‫ڕاستیشدا ئاو هەوای شارەکە سازگاروفێنکە‪.‬‬ ‫بە نەریتی تەعریب و تەعریب کاریش لە‬ ‫سەرچاوە عەرەبیەکاندا دەستی تاوانی داگیر‬ ‫کەر گەیشتۆتە ناوی ئەم شارەی کوردستانیش‬ ‫گەرچی لە ژێر دەستی دەسەاڵتی عەرەبانیشدا‬ ‫نیە‪ ،‬بەاڵم ئەوان پێی ئەڵێن «سنندج» لە‬ ‫ئێرانیش تەنها بە شاری سنە دەڵێن ئوستانی‬ ‫ک��وردس��ت��ان وەک خ��ۆره��ەاڵت��ی کوردستان‬ ‫هەمووی کوردستان نەبێت‪ .‬بەاڵم لە سەرجەم‬ ‫سەرچاوە باوەڕ پێکراوە ئەکادییمەکاندا سنە‬ ‫*مێژونووس‬ ‫هەر سنەیە‪ .‬‬

‫سەرنجى کەسانێکى‬ ‫دەس��������ەاڵت��������دار‬ ‫ڕائەکێشیت‌و قازانج‬ ‫ئ����ەک����ەی����ت‪ ،‬ی���ان‬ ‫پارەیەکى چ��اوەڕوان‬ ‫نەکراوت دێتە دەست‪ ،‬ئەم ماوەیە‬ ‫دوو ڕۆژى پڕ بەڵێنن‌و سەفەر یان‬ ‫پرۆژەیى سەفەرێکیان تێدایە‪.‬‬

‫‪ 5/20-4/21‬دووان����ە‬

‫ئاسەوارەکانی ناو‬ ‫شاری سنە‬

‫و‪ :‬رێوان محەمەد‬ ‫نانسى نبیل عەجرم لە دایکبووى ‪16‬ى‬ ‫ئادارى ‪ 1983‬لە گەڕەکى ئەشرفیەی‬ ‫ش��اری بەیروت لە واڵتی لوبنانە و‬ ‫یەک براو یەک خوشکى هەیە و ئێستا‬ ‫لە نیوشیال لە واڵتى لوبنان لەگەڵ‬ ‫بنەماڵەکەى دەژی‪ .‬ناوبراو ناسراوە‬ ‫بە «نانوس» و گۆرانبێژی بەناوبانگى‬ ‫پۆپى لوبنانى و سەفیرى نیەت پاکى‬ ‫یونێسفە لە ڕۆژه��ەاڵت��ی ناوەڕاست‪،‬‬ ‫نانسی جگە لە گۆرانیبێژی‪ ،‬سەماکار‬ ‫و مۆدێلى جل و بەرگ و ئەکتەریشە‪.‬‬ ‫ناوبراو لە ‪ 8‬ساڵییەوە هاتوەتە ناو‬ ‫دنیاى گۆرانیبێژییەوە‪ .‬یەکێک لە‬ ‫ه��ۆک��ارەک��ان��ى سەرکەوتنى نانسى‬ ‫هاوکارى «جیجى المارا» کەسایەتی‬ ‫بەناوبانگی بواری هونەری بووە لەگەڵ‬ ‫نانسی عەجرەمدا‪.‬‬ ‫نانسى لە ساڵى ‪ 1995‬لە تەمەنى ‪12‬‬ ‫ساڵیدا لە بەرنامەیەکى تەلەفزیۆنیدا‬ ‫ب��ە ن��اوى «ن��ج��وم المستقبل» یان‬ ‫«ئەستێرەکانى ئایندە» بەشداریکردووە‬ ‫و دواى وتنى یەکێک لە گۆرانییەکانی‪،‬‬ ‫گۆرانیبێژى ب��ە ناوبانگى ع��ەرەب‬ ‫«ام ک��ل��س��وم» م��ەدال��ی��اى زێ��ڕى‬ ‫پێبەخشرا‪ .‬نانسی بە پشتیوانى باوکى‬ ‫لە ساڵى ‪ 1998‬دا و لە تەمەنى ‪15‬‬ ‫ساڵیدا توانى یەکەمین ئەلبومى خۆى‬ ‫بە ناوى «محتاج لک» باڵو بکاتەوە‪.‬‬

‫نانوس س��ەرەڕاى ئەوەى کە تەمەنى‬ ‫کەمتر لە ‪ 18‬ساڵ بووە مۆسیقاى لە‬ ‫الى موزیک ژەنانى بەناوبانگى لوبنانى‬ ‫فێر بووە و هەروەها لە سەندیکاى‬ ‫هونەرمەندانى پڕۆفیشناڵ ب��ووە بە‬ ‫ئەندام‪.‬‬ ‫توانی ئەلبومى «شل عیونک»ى لە‬ ‫ساڵى ‪2001‬و ئەلبومى «یا سالم»ى لە‬ ‫ساڵى ‪ 2003‬و ئەلبومى «اە و نس»‬ ‫لە ساڵى ‪ 2004‬باڵو بکاتەوە‪ .‬بە وتەى‬ ‫زۆرب���ەى زان��ای��ان‪ ،‬نانسى سمبولى‬ ‫مۆسیقاى عەرەبییە و هەروەها لە‬ ‫هەفتەنامەى ‪ News Week‬و‬ ‫بەرنامەى «ئۆپرا وینفری» بە یەکێک‬ ‫کەسایەتییەکانى‬ ‫لە کاریگەرتری‬ ‫ڕۆژهەاڵتى ناوەڕاست هەڵبژێردراوە‪.‬‬ ‫نانسى دیسانەوە لە ساڵى ‪-2003‬‬ ‫‪ 2004‬لە الیەن گۆڤارى عەرەبى «زهرە‬ ‫الخلیج» بە باشترین گۆرانیبێژى ساڵ‬ ‫هەڵبژێردرا ‪ .‬ئەلبومى «یا تب تب»ی لە‬ ‫ساڵى ‪ 2006‬باڵو کردەوە‪ .‬دوابە دواى‬ ‫ئەوە لە ساڵى ‪ 2007‬یەکەمین ئەلبومى‬ ‫خۆی بۆ مندااڵن بە ن��اوى «شخبت‬ ‫شخابیت» ب�ڵاو ک���ردەوە‪ ،‬هەروەها‬ ‫لە ساڵى ‪ 2008‬ئەلبومى «بتفکر فى‬ ‫ایە؟»ی باڵو کردەوە‪ .‬لە ساڵى ‪2008‬‬ ‫نانسى عەجرەم خەاڵتى ‪World‬‬ ‫‪Music Award‬ى‪ ،‬پێشکەشکرا و‬ ‫نازناوى گەنجترین گۆرانیبێژى عەرەب‬ ‫‪ WMA‬بەدەستهێنا‪ .‬و لە ساڵى‬

‫‪ 2010‬دواین ئەلبومى خۆى بە ناوى‬ ‫«‪ »7‬باڵو کردەوە‪.‬‬ ‫جێگەی باسە نانسى یەکەمین و تەنها‬ ‫سپۆنسەر و بێژەرى ئافرەتى کۆمپانیاى‬ ‫«کۆکاکۆال»یە لە ڕۆژهەاڵتى ناوڕاستدا‪.‬‬ ‫ب��ە دڵنیاییەوە نانسى یەکێک لە‬ ‫خۆشەویسترین گۆرانیبێژە عەرەبەکانە‬ ‫کە زیاتر ئەم خۆشەویستییەشى بە هۆى‬ ‫ڕوومەتى جوانى لە دواى نەشتەرگەرى‬ ‫جوانکارییە و هەروەها هەڵسووکەوتى‬ ‫م��ن��دااڵن��ەى و دەن��گ��ى دڵگیریەتی‪.‬‬ ‫گۆرانییەکانى نانسى بە زاراوەى میسری‬ ‫الیەنگرى لە واڵتانى عەرەبى زۆرەو‬ ‫بەناوبانگى نانسى و گۆرانییەکانى‬ ‫سنوورى واڵتانى عەرەبیشى تێپەڕاندووە‬ ‫و هۆگرانی دەنگی لە هەموو دنیا هەیە‪.‬‬ ‫ه��ەروەه��ا پ���ەڕەى تایبەت و فەرمى‬ ‫فەیسبووکى نانسى زیاتر لە دوو میلیۆن‬ ‫جار الیک کراوە و گەورەترین الپەڕەیە‬ ‫لە نێوان گۆرانیبێژە عەرەبەکاندا‪.‬‬ ‫هەروەها ڤیدیۆکلیپى «فى حاجات»ى‬ ‫خاوەنی زیاتر لە ‪ 20‬میلیۆن بینەرە لە‬ ‫یوتیوب و یەکێکە لە سەرنجڕاکێشترین‬ ‫ڤیدیۆ کلیپەکانی ناوبراو لە ناو گورانبیژە‬ ‫عەرەبەکاندا‪.‬‬ ‫لە الیەکی ترەوە‪ ،‬ڕۆژنامەیەکى کوەیتى‬ ‫ب�ڵاوى ک��ردوت��ەوە کە نانسى لەگەڵ‬ ‫دکتۆرى ددان��ەک��ەى بە ن��اوى «ف��ادى‬ ‫الهاشم» هاوسەرگیرى کردووە و جەژنى‬ ‫هاوسەرگیریەکەشیان لە دوورگ��ەى‬

‫ک��ـ��ـ��اوڕ‬

‫نانسی عەجرەم یەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییەکانى ڕۆژهەاڵتى ناوەڕاست‬

‫ل���ەوان���ەی���ە ت��ووش��ى‬ ‫هەندێک کێشە ببیت‬ ‫خ���ۆت ئ���ام���ادە بکە‬ ‫بۆ هەڵچوونى توندو‬ ‫پێشهاتى پەیوەست‬ ‫بە هەندێک لە هاوڕێکانت‌و ئەم بابەتە‬ ‫تیشک ئ��ەخ��ات��ە س���ەر پ��ەی��وەن��دى‌و‬ ‫هاوبەشییەکانت‪ ،‬ئەبێت ئاگادار بیت لە‬ ‫مامەڵەکردنت‪.‬‬ ‫زۆر وری��اب��ە لەوانەیە‬ ‫کاردانەوەو هەڵچوونى‬ ‫توند لە کارەکانتدا بێت‌و‬ ‫گفتوگۆیەکى گرنگى‬ ‫تێدایە ئەم هەفتەیە‪،‬‬ ‫لەگەڵ هاوڕێیەکتدا زۆر ڕاستگۆیت‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەو لەوانەیە تۆزیک بەرپرسیارێتی‬ ‫هەڵنەگرێت‪ ،‬وریابە‪ ،‬ئاڕاستەیەکى قووڵ‬ ‫وەرئەگریت لە کردەوەکانی‪.‬‬


‫‪www.jamawarnews.com‬‬

‫وةرزش‬ ‫ئارسن فینگەر‪ :‬ڤان پێرسی یاریزانێکى تەکنیکسازە‬ ‫ئاستى‬ ‫سێشەممە ‪ ● 2012/04/17‬ساڵی ‪ ● 31‬ژماره ‪698‬‬

‫ڕۆبن ‪ :‬پێویستە بەرزترین‬ ‫خۆمان پێشکەش بکەین‬ ‫ئاریان ڕۆبن ڕایگەیاند کە پێویستە‬ ‫باشترین ئاستى خۆیان پێشکەش‬ ‫بکەن تاکو س��ەرب��ک��ەون بەسەر‬ ‫یانەى ڕیال مەدرید لە قۆناغى پێش‬ ‫کۆتایى چامپیۆنزلیگ‪ .‬هەردوو یانە‬ ‫ئەمشەو لەسەر یاریگاى ئالیانز‬ ‫ئارێنا ب��ەی��ەک دەگ���ەن و ڕۆب��ن‬ ‫پێشبینى یارییەکى زۆرى بەهێز‬ ‫دەکات و پێى وایە لۆس بالنکۆس‬ ‫خاوەن کواڵێتیەکى زۆر بەرزن لە‬ ‫هێڵى پێشەوە‪ ،‬لە لێدوانێکیدا بۆ‬ ‫ڕۆژنامەى ‪ Marca‬ووتى‪“ :‬ئێمە‬ ‫هەموو شتێک پێشکەش دەکەین‪،‬‬ ‫بەڵێن دەدەم بایرنێکى جیاواز‬ ‫ببینن‪ ،‬هیچ گومانمان لەوە نیە کە‬ ‫پێویستە باشترین ئاستى خۆمان‬ ‫پێشکەش بکەین تاکو سەربکەوین‬ ‫بەسەر ڕی��ال م��ەدری��د‪ ،‬نهێنى لە‬ ‫ئاست بەرزى ڕیاڵدا نیە‪ ،‬بەاڵم لە‬

‫ئارسن فینگەرى ڕاهێنەرى یانەى‬ ‫ئارسیناڵ ڕوون���ى ک���ردەوە ک��ەوا‬ ‫پێشبینى ئ��ەو ئاستەى ئێستاى‬ ‫ڕۆبن ڤان پێرسى نەدەکرد‪ .‬یاریزانى‬ ‫نێونەتەوەیى هۆڵەندى لەم وەرزە‬ ‫‪ ٢٨‬گۆڵى لەسەر ئاستى پریمیێرلیگ‬ ‫تۆمار کردووە و گۆڵکارى یەکەمى‬ ‫ئەم وەرزەیە تا ئێستا و بە گۆڵەکانى‬ ‫یارمەتى گ��ەن��ەرزی��دا ب��ۆ ئ��ەوەى‬ ‫بگاتە پلەى سێیەم‪ .‬فینگەر دانى‬ ‫بەوەنا کە داواى زۆرى لە پێرسى‬ ‫ک��رد لەسەر یاریگاى و هەرگیز‬ ‫نیگەرانى نەکردووە‪ ،‬لە لێدوانێکیدا‬ ‫بۆ ماڵپەڕى فەرمى ووتى‪“ :‬بەڵێ‬ ‫ئ��ەو زۆر لە پێشبینیەکانى من‬

‫باشتر بوو‪ ،‬ئەو خاوەن کواڵێتیەکى‬ ‫بەرزە و ب��ەردەوام پێشبینى شتم‬

‫‪11‬‬

‫لێ کردووە بەاڵم نەک بەم جۆرە‪،‬‬ ‫بەڕاستى یاریزانێکى تەکتیکسازە”‪.‬‬

‫مانسینى ‪ :‬تێڤێز ئێستا کێشەى لەگەڵ کەس نییە‬ ‫هەموویى گرنگتر ئەوەیە خاوەن‬ ‫باشترین ڕاهێنەرن کە دەزانێت چۆن‬ ‫مامەڵە لەگەڵ ئەم جۆرە یارییانەدا‬

‫بکات”‪ .‬جێگەى ئاماژە پێدانە کەوا‬ ‫ڕۆبن بۆ ماوەى دوو ساڵ یارى بۆ‬ ‫مەدرید کرد لە ‪ ٢٠٠٧‬تــا ‪.٢٠٠٩‬‬

‫المپارد ‪:‬‬ ‫هیچ ترسێکمان لە بەرشەلۆنە نییە‬ ‫یاریزانى یانەى چێڵسى فڕانک المپارد‬ ‫دووپاتى کردەوە کەوا سەرکەوتنیان‬ ‫بەسەر یانەى توتنهام لە قۆناغى پێش‬ ‫کۆتایى جامى ئینگلتەرا پاڵنەرێک‬ ‫دەبێت بۆ ئ��ەوەى تۆڵەى خۆیان لە‬ ‫یانەى بەرشەلۆنە بکەنەوە لە قۆناغى‬ ‫پێش کۆتایى چامپیۆنزلیگ‪.‬‬ ‫الم��پ��ارد ڕوون���ى ک���ردەوە ک��ەوا هیچ‬ ‫ترسێکیان لە کاتاالنس نیە سەربارى‬ ‫زلهێزى بەرشە لە ئەوروپا لە چەند‬ ‫ساڵى ڕابردوو‪ ،‬لە لێدوانێکیدا لە پرێس‬ ‫کۆنفڕانسى پێش یارییەکە ووتى ‪“ :‬لە‬ ‫سەرەتای گشت یارییەک‪ ،‬چانسەکان‬ ‫یەکسانن بۆ ب��ردن��ەوە‪ ،‬بەرشەلۆنە‬ ‫پاڵێوراوە بۆ بردنەوە چونکە خاوەنى‬ ‫یاریزانى زۆر ئاست بەرزە‪ ،‬بەاڵم ئەگەر‬ ‫ئێمە ئەو ئاستە پێشکەش بکەین کە‬ ‫بەرامبەر سپێرز پێشکەشکمان کرد‬ ‫ئەوا دەرفەتێکى گەورەمان لە پێش‬ ‫دەبێت بۆ سەرکەوتن‪ ،‬ئەو بردنەوەیە‬ ‫پاڵنەرێک دەبێت بۆ ئێمە هەر بۆیە‬ ‫پێویستە هەوڵەکانى خۆمان بدەین‬ ‫و بە هیچ شێوەیەک پشوو نەدەین‪،‬‬ ‫گشت یانەیەک ئەگەرى دۆڕانى هەیە‬ ‫هەرچەندە ئ��ەوان باشترینن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫نابێت ترسى خۆمان دیار بکەین”‪.‬‬

‫ڕاهێنەرى یانەى مانچێستەر‬ ‫سیتى ڕۆب��ێ��رت��ۆ مانسینى‬ ‫ڕایگەیاند کەوا کارلۆس تیڤێز‬ ‫هیچ کێشەیەکى نیە لە ژوورى‬ ‫خۆ گۆڕین و ڕوونیشى کردەوە‬ ‫کەوا ڕەنگە لە سیتى بمێنێتەوە‬ ‫بۆ وەرزى داهاتوو‪ .‬یاریزانى‬

‫نێونەتەوەیى ئەرجەنتینى بۆ‬ ‫ماوەى سێ مانگ ئینگلتەراى‬ ‫جێهێشت ل��ە دواى ناکۆکى‬ ‫لەگەڵ مانسینى وە لە دواى‬ ‫گ��ەڕان��ەوەى بەم دواییە ئەوا‬ ‫تیڤێز لە دوو ی��ارى ڕاب��ردوو‬ ‫چوار گۆڵى تۆمار کردووە‪ ،‬لە‬

‫لێدوانێکیى مانسینى لەگەڵ‬ ‫ڕۆژنامەى ‪ The Sun‬ووتى ‪:‬‬ ‫“ئەوەى ڕوویدا ئێستا بەشێکە‬ ‫لە ڕابردوو‪ ،‬لەحاڵى حارز هیچ‬ ‫کێشەیەکى لەگەڵ هیچ الیەنێک‬ ‫نیە و مەشقەکانى خ��ۆى بە‬ ‫تەواوى ئەنجام دەدات”‪.‬‬

‫کاسیانۆ پێرێرا ى بەڕێوەبەرى‬

‫کارەکانى فابیۆ دا سێلڤا ئاشکراى‬ ‫کرد کەوا ڕەنگە بریکارەکەى بە‬ ‫شێوەى خواستن و بۆ ماوەى‬ ‫یەک ساڵ پەیوەندى بە یانەى‬ ‫بنفیکاوە بکات‪ .‬ڕاهێنەرى یانەى‬ ‫مانچستەر یونایتد سێر ئالێکس‬ ‫فێرگسۆن لە هەفتەى ڕابردوو‬ ‫ڕوون���ى ک���ردەوە ک��ەوا ئەگەر‬ ‫هەیە فابیۆ بە شێوەى خواستن‬

‫پەیوەندى بە یانەیەکى ترەوە‬ ‫بکات‪ ،‬پێرێرا لە لێدوانێکیدا‬ ‫ب��ۆ ‪ Jogo‬ووت��ى ‪“ :‬ئەگەر‬ ‫ه��ەی��ە ف��اب��ی��ۆ پ��ەی��وەن��دى بە‬ ‫یانەى بنفیکاوە بکات‪ ،‬ئالێکس‬ ‫فێرگسۆن ب��ەم دواییە قسەى‬ ‫ل��ەگ��ەڵ فابیۆ ک���ردووە وە لە‬ ‫دوو تا سێ هەفتەى تر بڕیارى‬ ‫کۆتایى دەدرێت”‪.‬‬

‫ڕەنگە دا سێلڤا ڕوو لە بنفیکا بکات‬

‫بۆکاجونیۆرز توشی دۆڕانێکى چاوەڕوان نەکراو بوو‬

‫ی��ان��ەى بۆکـــاجۆنیۆرز توشــى‬ ‫دۆڕان��ێ��ک��ى چ������اوەڕوان ن��ەک��راو‬ ‫ب���وو ب��ەرام��ب��ەر ی��ان��ەى تیگـرى‬ ‫بەئەنجــامی( ‪ ) 2-1‬لەمیانى گـەڕى‬ ‫دەیەمـى قـۆناغى گــەڕانەوەى‬ ‫خولــى ئەرجەنتینى (کـــالوزۆرا)‪.‬‬ ‫سەرەتــا دیێگـۆ مۆرالێس گۆلێکــى‬ ‫بۆ یانەى تیگرى تۆمار ک��رد لە‬ ‫خولەکــی( ‪ ، )26‬دوات��ر یانەى‬ ‫بۆکـــاجونیۆرز گۆڵى یەکــسان‬

‫بوونى لە خولەکــی( ‪ ) 79‬لەڕێگاى‬ ‫خ��وان ئینسوراڵدى تۆمــارکرد ‪،‬‬ ‫هەموو بۆچوونەکان بۆتەواو بوونى‬ ‫یاریەکە دەچوو بەیەکسان بوون‪،‬‬ ‫بەاڵم یاریزانى یانەى بۆکـــاجونیۆرز‬ ‫ڕۆالن����دۆ سکیافى لەخولەکــى‬ ‫(‪ )88‬گ��ۆل��ێ��ک��ى ک��وش��ن��دەى‬ ‫بەهـــەلـە لەخۆیان تۆمار کرد و‬ ‫یاریەکەلەبەرژەوەندى تیپى خاوەن‬ ‫یاریگــا تیگرى بەکۆتاهات‪ .‬ئەم‬

‫دۆڕانەى بــۆکــا سوودى زۆرى بۆ‬ ‫یانەى نیوز ئۆلد بۆیز هەبوو و دواى‬ ‫بردنەوەیان لەیانەى بانفیلد( ‪0-3‬‬ ‫) لەهەمان گەڕ ‪ ،‬کۆى خاڵەکانیان‬ ‫گ��ەی��ان��دە (‪ ) 20‬خ��اڵ و هاتنە‬ ‫دووەمى ڕیزبەند تەنهــا بەجیاوازى‬ ‫گۆڵ لەگەڵ بـۆکــاى یەکەم دواى‬ ‫دۆڕانى یانەى ئەرسناڵ سـاراندەى‬ ‫دووەم بەرامبەر بەیانەى یۆنیۆن‬ ‫ســانتا بەگـۆلێکــى بێبەرامبەر‪.‬‬

‫چ��اب��ى ئ��ال��ۆن��س��ۆ س����وورە ل��ەس��ەر‬ ‫بەدەست هێنانى نازناوى ژمارە ‪١٠‬ى‬ ‫چامپیۆنزلیگ لەگەڵ یانەى ڕیاڵ‬ ‫مەدرید ئەمەش بەر لە یارى بەرامبەر‬ ‫یانەى بایرن میونشن لە قۆناغى‬ ‫پێش کۆتایى چامپیۆنزلیگ کە بڕیارە‬ ‫ئەمشەو لەسەر یاریگاى ئالیانز ئارێنا‬ ‫ئەنجام بدرێت‪ .‬دوا ن��ازن��اوى لۆس‬ ‫بالنکۆس دەگەڕێتەوە بۆ هاوینى ساڵى‬ ‫‪ ٢٠٠٢‬بەاڵم ئالۆنسۆ هیوادارە دووبارە‬ ‫ئەم نازناوە بگەڕێنێتەوە بۆ سانتیاگۆ‬

‫بێرنابیۆ‪ ،‬لە لێدوانێکى ئالۆنسۆ بۆ‬ ‫‪ Bwin.com‬ووت��ى ‪“ :‬ب��ەردەوام‬ ‫چامپیۆنزلیگ نازناوێکى گرنگ بووە‬ ‫و بەدەست هێنانى ن��ازن��اوى ژم��ارە‬ ‫‪ ١٠‬شتێکى زۆر گ��ەورە دەبێت‪ ،‬هەر‬ ‫بۆیە سەرنجێکى زۆرمان لەسەر ئەم‬ ‫الیەنە داناوە‪ ،‬زۆر حەز دەکەم دووبارە‬ ‫بەژدارى لە یارى فایناڵى چامپیۆنزلیگدا‬ ‫بکەم وە بەسەر بردنى هەر وەرزێک لە‬ ‫ڕیاڵ مەدرید شتێکى تازەیە و ڕکابەرى‬ ‫زیاترى لەسەرە‪ ،‬لەم وەرزە ڕکابەرى‬

‫لەسەر چەندین الیەن دەکەین لەوانە‬ ‫اللیگا و ئەوروپا”‪.‬‬

‫چابی ئالۆنسۆ سوورە لە بەدەست هێنانى‬ ‫چامپیۆنزلیگى ژمارە ‪ 10‬بۆ مەدرید‬

‫پێدەچێت السانا دیارا ڕوو لە‬ ‫فەنەربەخچەى تورکى بکات‬

‫ل��ەوەدەچ��ێ��ت السـانا دیــارا‬ ‫داهاتووى لە ڕیال مەدرید نەبێت‪،‬‬ ‫بەگوێرەى هەواڵێکى ڕۆژنامەى‬ ‫“ئــاس” ى مەدریدى ڕۆژى ‪7‬ى‬ ‫ئەم مانگە دیارا بەسوود وەرگرتن‬ ‫لە دوورخستنەوەى لە لیستى‬ ‫یاریزانانى یانەى ڕیال لە یاری‬ ‫بەرامبەر ڤــاالنسیا هــاتۆتە‬ ‫تورکــیا و لەگەڵ بەرپرسانى‬ ‫یانەى فەنەربەخچەى تورکــى‬ ‫کۆبۆتەوە‪ .‬لەم گەشتەیدا دیــارا‬ ‫لەگەڵ على یەلدەریم ى براى‬ ‫عزیز یەلدەریم ى سەرۆکــى‬ ‫یانەکە کۆبۆتەوە و لەهەمان‬ ‫کــات سەیرى یاریەکى یانەى‬ ‫فەنەربەخچەى کردووە لە میانى‬ ‫خولى تورکــی‪ ،‬الســانا داواى‬ ‫‪ 6.5‬ملیۆن ی���ۆرۆى ک��ردووە‬ ‫وەک م��وچ��ەى سـااڵنە ب��ەاڵم‬ ‫بەرپرسەکەى یانەى فەنەربەخچە‬ ‫وەاڵمى داواکاریەکەى نەداوەتەوە‬ ‫و ئەم موچەیەى پێ‌ زۆر بووە‪،‬‬ ‫دواى کۆبونەوەکەش الســانا‬ ‫ڕاس��ت��ەوەخ��ۆ ب��ەرەو مــەدرید‬ ‫گەڕاوەتەوە‪.‬‬


‫خاوەنی ئیمتیاز‬

‫سەرنووسەر‬

‫جێگری سەرنووسەر‬

‫دیزاین‬

‫عەبدوڵـاڵ حاجی مەحمود‬

‫پشدەر بابەکر‬

‫عومەر غواڵمی‬

‫سەعید ئەحمەد‬

‫‪0748 010 8289‬‬

‫‪RebaziAzadi@Gmail.com‬‬

‫‪www.JamawarNews.com‬‬

‫ناونیشان‪ :‬هەرێمی کوردستان سلێمانی ‪ -‬گردی ریعایه ‪ -‬گەڕەکی ‪ - 115‬کۆاڵنی ‪ - 7‬دەرگای ‪6‬‬ ‫یەکەم ژمارەی ئەم ڕۆژنامەیە لە (‪ )1981/5/25‬بە ناوی (رێگای ئازادی)یەوە دەرچووە‬ ‫«نرخ‪ 500 :‬دینار»‬

‫کاوە حسێن‪ ،‬شاعیر‪:‬‬

‫عیرفان نامیق‬

‫جوانترینى شیعرەکانم ئەوانەن کە هێشتا نەمنوسیون‬

‫ئا‪~ :‬‬ ‫ئ��ێ��وارەی��ەک ل��ەگ��ەڵ بێدەنگى‬ ‫خ��ۆرەت��او ئ��اواب��ون �ى‌ ڕۆژدا بە‬ ‫کۆمەڵێک پرسیارەوە بوینە میوانى‬ ‫کاوەحسێن‬ ‫ماڵەشیعریەکەى‬ ‫ئەویش بە کۆمەڵێک هێمنییەوە‬ ‫پرسیارەکانى وەاڵمداینەوە‪:‬‬

‫* کاوە حسێن کێیە؟‬ ‫م��ن ن���اوم ک���اوە ح��س��ێ��ن��ەو لە‬ ‫دایکبووى ساڵی ‪1982‬ی شارى‬ ‫ک���ەرک���وک���م‪ ،‬ل��ە چ��ەم��چ��ەم��اڵ‬ ‫گەورەبووم و ئێستاش لە هەولێر‬ ‫دەژی��م‪ .‬پەیمانگاى مامۆستایانم‬ ‫تەواو کردووە و ئیستاش قوتابى‬ ‫بەشى ڕاگەیاندنم‪ ،‬کۆرى شیعریم‬ ‫لەزۆربەى شارەکانى کوردستان‬ ‫ه��ەب��ووە‪ ،‬ل��ەزۆرب��ەى ڕۆژن��ام��ەو‬ ‫گۆڤارو سایتەکانى ئینتەرنێت‬ ‫وباڵوکراوەکوردیکاندا شیعرەکانم‬ ‫باڵوبۆتەوە و ئێستاش بەردەوامم‬ ‫لە نوسینی شیعر‪.‬‬ ‫* ک���ەى ب���وو ک��ە ه��ەن��گ��اوت نا‬ ‫بەرەو نوسینى شیعر؟‬ ‫لە ساڵى ‪ 1995‬دەستم کرد بە‬ ‫نووسینی شیعر‪ ،‬ب��ەاڵم یەکەم‬ ‫شیعرم ل��ە س��اڵ��ى ‪ 1999‬باڵو‬ ‫کردەوە و پێشکەشی خوێنەرانم‬ ‫کرد‪.‬‬ ‫* بەکێ دەڵێن شاعیر؟‬ ‫ب��ە کەسێک دەڵ��ێ��ن شاعیر کە‬ ‫ڕاستگۆ بێ‌ لەگەڵ نووسینەوەى‬ ‫هەستى خ��ۆى و درۆ ل��ە گەڵ‬

‫هەستی خۆیدا نەکات‪ ،‬شاعیریش‬ ‫نەبێت ئەبێتە شاعیرە‪.‬‬ ‫* ئایا تا ئێستا شیعرت بۆ دایک‬ ‫و نیشتمان هەیە؟‬ ‫ب��ەڵ�ێ‌‪ ،‬بەڵێ جگە ل��ە شیعری‬

‫عاشقانە بۆ تاکێک‪ ،‬کومەڵێک‬ ‫شیعرم ب��ۆ دای���ک و نیشتمان‬ ‫ن��وس��ی��وە‪ ،‬وەک����وو ئ����ەوەی «‬ ‫مرۆڤێکى برسى وه����ەژار‪ ،‬لە‬ ‫وواڵتێکى دەوڵ��ەم��ەن‪ ،‬بۆکڕینى‬

‫سەرۆک وەزیرانی نیپاڵ گسکی شەقامەکان دەدات‬ ‫بابۆرام پاتارای سەرۆک وەزیرانی‬ ‫نیپاڵ بە گسکێک و کاڵوێکی نیپاڵی و‬ ‫کەمامەیەکی دەمیەوە لە چوارچێوەی‬ ‫هەڵمەتێکی پاککردنەوەدا لەناو‬ ‫شەقامەکانی کاتماندۆی پایتەختدا‬ ‫بینرا کە بەیاوەری هاوسەرەکەی‬ ‫و هیشیال یامی ڕاب��ەری ماویەکان‬ ‫و وەزی���ری گەشەپێدانی ناوخۆ‬ ‫ڕایاماجی گسکی گۆڕەپانی بەردەم‬ ‫پەرلەمانی واڵتەکەیان دەدا‪ ،‬ئەمەش‬ ‫پاڵنەرێکی بەهێز بوو بۆ ئەوەی‬ ‫هەموو هاواڵتیەک لەخەمی پاراستنی‬ ‫پاکوخاوێنی شارەکەیدا بێت لە‬ ‫واڵتی نیپاڵ‪.‬‬

‫پیاوێکى یەمەنى ڕۆنى ئۆتۆمبێل دەخواتەوە‬

‫ڕۆژنامەى عەکاز باڵوى کردۆتەوە‬ ‫ک��ە پ��ی��اوێ��ک��ى ی��ەم��ەن��ى ب��ەن��اوى‬ ‫م��ح��ەم��ەد ع��وم��ەر وەک ش��ەرب��ەت‬

‫ڕۆن��ى ئۆتۆمبێل دەخ��وات��ەوە‪ .‬لە‬ ‫لێدوانێکیشدا محەمەد دەڵێت‪ :‬حەزم‬ ‫لەخواردنەوەى هەموو جۆرە ڕۆنێکى‬

‫ئۆتۆمبێل هەیە‪ ،‬جگە لەوەش ئاوى‬ ‫ڕادێـتەرو هایدرۆلیک و ئاوى پاترى‬ ‫ئۆتۆمبێلیش دەخۆمەوە‪ .‬محەمەد‬ ‫ئەوەش باس دەکات کاتێک ڕۆنى‬ ‫ئۆتۆمبێل دەخ��وات��ەوە هەست بە‬ ‫ئ��ارام��ى دەک���ات وتیشی‪ :‬ڕۆژان��ە‬ ‫‪ 900‬ڕیاڵى سعودى دەدەم��ە ڕۆنى‬ ‫ئۆتۆمبێل بەمەبەستى خواردنەوەی‪.‬‬

‫نیچە‪ :‬هاتنم بێهودە و مانەوەم سەراب‬ ‫فرێدریش ویلهڵم نیچە فەیلەسۆفى بەناوبانگ‪،‬‬ ‫خەڵکى ئەڵمانیا (لە دایکبوون ‪-١٨٤٤‬کۆچى‬ ‫دوایى ‪)١٩٠٠‬؛ خاوەن بیر و ڕاى رەخنەگر لە‬ ‫دین و فەرهەنگ‪ .‬نوسراوەکانى نیچە شێوازى‬ ‫تایبەتى خۆیان هەیە و وەک‌نووسراوەکانى‬ ‫ت��رى س��ەردەم��ى خ��ۆى ن��ی��ە‪ .‬ئاهەنگى‬ ‫نووسراوەکان لە گوێى خوێنەر وەک شیعر‬ ‫وای��ە‪ .‬هێندێ لە قسەکانى بە خێرایى و‬ ‫ڕووت��ى وتە و بڕێکیتر لە ک��ەالم‌دا‪ .‬بەاڵم‬ ‫بە گشتى سەرانسەر نووسراوەکانى‪ ،‬وشە‬ ‫بە وشە خاوەن ماناى خۆیانن و زۆربڵێیى‬ ‫نەکردووە‪.‬‬ ‫لە ساڵى ‪١٨٤٤‬ى زایینى لە پرۆس لە‌دایک‬ ‫ب��وو‪ .‬لەبەر ی��ەک بوونى ڕۆژى بە دونیا‬

‫هاتننى لەگەڵ ڕۆژى بە دنیا هاتنى فرێدریش‬ ‫ویلهڵمى چوارەم پاشاى ئەو کاتەى پرۆس‪،‬‬ ‫باوکى بە شانازیەوە فرێدریش ویلهڵمى ناو‬ ‫نا‪ .‬خۆى سەبارەت بەو ڕووداوە لە کتێبێکیدا‬ ‫دەڵى‪ :‬ئەو یەکسان بوونە‪ ،‬بە قازانجم بوو‬ ‫لەبەر ئەوەى تەواوى دەورانى مناڵیم ڕۆژى‬ ‫لە دایکبونم ڕۆژى جەژنى گشتى بووە‪.‬‬ ‫باوکى پیاوى ئایینى خاچ‌پەر‌ستان بوو‪.‬‬ ‫فرێدریش مناڵى یەکەم بوو دواى ئەویش‬ ‫دوو مناڵى دیکەیان بوو‪ .‬کاتێ ‪5‬ساڵى بوو‬ ‫باوکى دەمرێ و لە خێزانێکدا پێک‌هاتوو لە‬ ‫دایکى و خوشکى و داپیر و دوو پوورى‬ ‫گەورە دەبێت‪ .‬ئەو فەزا ژنانە و کاریگەرى‬ ‫ئایین ل��ەس��ەر ئ��ەو ژن��ان� ‌ە ڕەن��گ��دان��ەوەى‬

‫گرینگى هەبوو لە بیر و ڕاى نیچەدا لە‬ ‫ڕۆژانى داهاتووى ژیان‪ .‬لە تەنیاییدا کاتێ‬ ‫تایبەتى تەرخان ئەکرد بە خوێندنەوەى‬ ‫ئنجیل و لێکۆڵینەوەی‪ .‬جاربەجار کۆپلیەکى‬ ‫وا بە هەست بۆ دۆستانى ئەخوێندەوە کە‬ ‫فرمێسکى لە چاو ئەهاتە خوار‪ .‬لە چوار‬ ‫ساڵیدا دەستى بە خوێندن و نووسین کرد‬ ‫و لە ‪ ١٢‬ساڵیدا شیعرى دائەنا‪ .‬لە ‪١٨٦٥‬دا‬ ‫خوێندن لە کۆلیجى خواناسى و ناسینى‬ ‫ئایینەکان لە بەر نەمانى بڕواى بە ئایینى‬ ‫خاچ‌پەرستى بەڕەاڵ دەکات‪ .‬لە کتێبێکیدا‬ ‫نووسیویەتى‪ :‬ل��ە ڕاستیدا تەنها یەک‬ ‫خاچ‌پەرەستى ڕاستەقینێ هەبووە ئەویش‬ ‫بەسەر خاچەکەوە کووژرا‪.‬‬

‫لەتە نانێ‌‪ ،‬شەرەفى خۆى ئەکا‬ ‫بە پەن»‪.‬‬ ‫* چۆن دەڕوانیتە شیعر؟‬ ‫دەتوانم بڵێم شیعر لە روانگەی‬ ‫منەوە‪ ،‬دونیایەکە دەتوانم هەستى‬ ‫خۆمى تیا خاڵى بکەمەوە‪.‬‬ ‫* دەڵێن شاعیر ئاشق و شێتە‪،‬‬ ‫تاچەند ئەمە ڕاستە؟‬ ‫ئاخر سیفەتێکى زۆر گرنگ و‬ ‫هاوبەش لە نێوان ئەو دوان��ەدا‬ ‫واتا ئاشق و شێت هەیە ئەویش‬ ‫ڕاستگۆییە‪.‬‬ ‫* ک��ام شاعیر کاریگەرى هەیە‬ ‫لەسەر کاوە؟‬ ‫ئەو شاعیرەی کە هەموو کاتێک‬ ‫لە سەر من کاریگەری هەبووە و‬ ‫هەیە دەتوانم بڵێم ژانەڕاڵى پایزە‬ ‫(حەمە عومەر عوسمان)‪.‬‬ ‫* جوانترین شیعرت کامایە؟‬ ‫لە الی من هەموو شیعرەکانم‌‬ ‫جوانە‪ ،‬بەاڵم جوانترینى ئەوانەن‬ ‫کە هێشتا نەمنوسیون‪.‬‬ ‫* کاتێک کە هاوڕێیان دەڵێن‬ ‫ک��اوە‌ شیعڕێک بڵێ هەستت چۆن‬ ‫دەبێت؟‬ ‫لەو کاتەدا هەست دەک��ەم دڵى‬ ‫کەسم پێ‌ ناشکێ‌ بەاڵم مەرجیش‬ ‫نیە توانیبێتم دڵى هەمووان لە‬ ‫خۆم ڕازى بکەم‪.‬‬ ‫* زیاتر شیعڕەکانت ڕووانینە لە‬ ‫ئەشق بۆ؟‬ ‫هۆکاری ئ��ەوەی کە شیعرەکانم‬ ‫لە ئەشق وە س��ەرچ��اوە دەگ��رن‬ ‫چونکە من ویستوومە بەسەرهاتى‬

‫چاوەڕێ‌ بووم لەم نیسانە‬ ‫بە درۆیەک دڵخۆشمکەی‬ ‫هەر دەنگت نەبوو بێدەنگ بووی‬ ‫ێ بە ختى من نەبێ‌‬ ‫ئەگەر ب ‌‬ ‫تۆ کەى ئەوەندە ڕاستگۆ بووی‬

‫عاشقانەى‬

‫خۆم‬

‫ڕاستەقینەى‬ ‫بنوسمەوە‪.‬‬ ‫* گەر ژیان بگەڕایەتەوە دواوە‪،‬‬ ‫چ کارێک ناکەیت؟‬ ‫ئەگەر ژیان بگەڕایەتە دواوەوە‪،‬‬ ‫ئەوکارانەى پێم باشن دووب��ارە‬ ‫ئەمکردەوە و هەوڵم ئ��ەدا کارە‬ ‫خراپەکانیش نەکەم و لە ژیانمدا‬ ‫بیانسڕمەوە‪.‬‬ ‫* الى کاک کاوە شیعر واتە چی؟‬ ‫لە الی من شیعر واتای دووبارە‬ ‫عاشق بوونەوە دەدات‪.‬‬

‫ئۆمۆجا‪ ،‬تەنها گوندی پیاوانە‬

‫م������اوەی ب��ی��س��ت س���اڵ���ە ت��ەن��ه��ا‬ ‫مێردمندااڵنی نێرینە ل��ە گوندی‬ ‫ئۆمۆجای ب��اک��وری کینیا دەژی��ن‪،‬‬ ‫چونکە س��ەرج��ەم ژن��ان و کچانی‬ ‫گوندەکە لەتاو دەستدرێژی سێکسی‬ ‫و خ��راپ مامەڵەکردن ناچارکراون‬ ‫هەڵبێن و ماڵەکانیان جێبهێڵن‪ .‬ئەم‬

‫دوات����ر دەڕوات ب��ۆ ش���ارى الی��پ��زی��ک و‬ ‫لێکۆڵینەکانى س��ەب��ارەت بە وشەناسین‬ ‫دەس���ت پ���ێ‌دەک���ات‪ .‬ه��ەر ل��ەو ک��ات��ەوە‬ ‫فەرهەنگ و فەلسەفەى یۆنانى دەناسێت‬ ‫و گیرۆدەى دەب��ێ‪ .‬بە سۆتفە کتێبێکى‬ ‫شۆپنهاور دەسێنێت و دەیخوێنێتەوە و‬ ‫بڕواکانى شۆپنهاور ئەبنە چوارچێوەى‬ ‫زەی��ن��ی‪ .‬ل��ە ساڵى ‪ ١٨٦٩‬و ب��ۆ م��اوەى‬ ‫‪١٠‬ساڵ ئەبێتە مامۆستا لە زانکۆى بازێل‬ ‫لە بوارى وشەناسیى کالسیک‌دا و هەروەها‬ ‫مامۆستاى زمانى یۆنانى لە مەکتەبێک‪.‬‬ ‫هەر لەو سااڵنەدا لەگەل واگنێر مۆسیقازانى‬ ‫ئەڵمانى ئەبێتە دۆستى نزیک‪ .‬ئەوندەى کەى‬ ‫بەشێک لە کتێبى لەدایک‌بوونى تراژێدیا‬ ‫باسى دونیاى مۆسیقاى واگنێرى تێدایە‪ .‬بە‬ ‫بۆنەى نەخۆشین و ژانە سەر دوابەدواى یەک‬ ‫مامۆستایەتى زانکۆ بەڕەاڵ کرد‪ .‬لە ڕەفیقانى‬ ‫دوور کەوتەوە و تەنیایى هەڵبژارد‪ .‬هاوواڵتى‬ ‫بوونى پرۆسى خۆى بەتاڵ ک��ردەوە و تا‬

‫ژن و کچانە وەکوو بەرپەرچدانەوەیان‬ ‫بۆ پیاوساالری گوندێکی تایبەت‬ ‫بەخۆیان بە ڕابەرایەتی ژنێکی چاالک‬ ‫بەناوی(ڕیبیکا لۆلۆسۆلی) لەناوچەی‬ ‫سامبۆرۆ دروستکردووە و پارێزگاری‬ ‫لەخۆیان دەکەن و سەرقاڵی ئیش‬ ‫وکارەکانیانن‪.‬‬

‫کۆتایى ژیانى بێ‌واڵت مایەوە‪ .‬لە واڵتانى‬ ‫ئەڵمانیا ‪ ،‬ئیتاڵى و فەڕنسا ئەم شار و‬ ‫ئەو ش��ارى دەک��رد و هەر لەو ڕۆژانەشدا‬ ‫بوو گەورەترین بەرهەمەکانى وە‌دى هێنا‪.‬‬ ‫لە ‪١٩٠٠‬دا دواى کێشانى مەینەتى زۆر‬ ‫بەدەست نەخۆشیەوە‪ ،‬جەڵتەى مێشک دڵى‬ ‫لە لێدان خست‪ .‬بیر و ڕاکان سەبارەت بە‬ ‫نیچە جیاوازن‪ .‬لەبەر قسەکانى سەبارەت‬ ‫بە ژن هێندێ کەس بە دژە ژنى ئەناسن‪.‬‬ ‫بەاڵم ڕوون نیە مەبەستى ڕاستەقینەى چى‬ ‫بووە لە دوور کەوتنەوەى لە ژن‪ .‬ئەگەرچى‬ ‫ڕێزى بوو بۆ خاچ‌پەرستى ڕەسەن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بە تەواوى هێزی‪ ،‬دژە ئایینەکان بە‌تایبەت‬ ‫خاچ‌پەرستى سەردەمى خۆى قسەى ئەکرد‪.‬‬ ‫بەرهەمەکان نیچە بریتین لە «سپێدە‪،‬‬ ‫ئەوپەڕى باش و خراپ‪ ،‬ڕەگەزناسى ئەخالق‪،‬‬ ‫ئاوابوونى سەنەمەکان‪ ،‬ئاواى وت زەردەشت‪،‬‬ ‫دژە خاچ‌پەرستی‪ ،‬ئێستا بەشەر‪ ،‬لە‌دایک‬ ‫بوونى تراژیدی»‪.‬‬

‫‪ 4/14‬ڕۆژى ئەنفال‬ ‫ئەنفال پڕۆسەیەکى بەدناوى‬ ‫ح��زب��ی ب��ەع��س ب���وو ک���ە بە‬ ‫ن��اج��وام��ێ��ران��ەت��ری��ن ش��ێ��واز و‬ ‫ڕەف��ت��ار ه��ەوڵ��ى ل��ەن��اوب��ردن��ى‬ ‫خ��ەڵ��ک��ى ک��وردس��ت��ان��ى دا‪،‬‬ ‫ئ��ەن��ف��ال ک��ۆم��ەڵ��ک��وژى ک��ورد‬ ‫ب��وو غ���ەدرى م��ێ��ژووى زەمانە‬ ‫ب��وو ل��ە دژى میللەتێکى بێ‬ ‫پشت‪ ،‬ئاخر هاوکێشە ئابوورى‬ ‫و گ��رێ��ب��ەس��ت��ەک��ان��ى کڕینى‬ ‫چ��ەک و ب��وون��ى ب��ەرژەوەن��دى‬ ‫واڵتانى سەردەست وایکرد کە‬ ‫میللەتێک بە هەموو شێوازە‬ ‫جۆراوجۆرەکانیەوە لەناو ببرێت‬ ‫و کەسیش دەنگى لێوە نەیەت‬ ‫ب��ێ دەن��گ ب��وون��ى کۆمەڵگەى‬ ‫نێودەوڵەتى و چاو نوقاندنیان لە‬ ‫ئاستى ئەو کارەساتە بە واتاى‬ ‫ڕازى ب��وون و بێ هەڵوێستى‬ ‫ب���وو‪ ،‬ن��ەک ئ��اگ��ادار ن��ەب��وون‬ ‫ئەوەتا سیاسیەکى ئەمەریکى‬ ‫وەک پیتەر گالبرێس و هێڵ‬ ‫کە ئەندامى ئەنجومەنى پیرانى‬ ‫ئ��ەم��ەری��ک��ا ب���وون ل��ە لیژنەى‬ ‫دەرەوە بە ئاشکرا باسى ئەوە‬ ‫دەکەن کە ئەوان کاربەدەستانى‬ ‫کۆشکى سپیان لە لەناو بردنى‬ ‫کورد ئاگادار کردۆتەوە‪ ،‬ئەوەى‬ ‫جێگاى سەرنجە ئ��ەوەی��ە کە‬ ‫ب��ۆچ��ى ه��ێ��ش��ت��ا ک��ۆم��ەڵ��گ��ەى‬ ‫نێودەوڵەتى ئامادەنییە ئەنفال‬ ‫وەک جینۆساید بناسێنێت؟‬ ‫بۆچى ئامادە نین ک��ورد وەک‬ ‫میللەتێکى جینۆساید کراو قبوڵ‬ ‫بکەن ؟‬ ‫پێویستە حکومەتى هەرێمى‬ ‫کوردستان ک��ارى ج��دى بکات‬ ‫ب��ۆ ئ���ەوەى ئ��ەن��ف��ال ل��ە ڕی��زى‬ ‫هۆلۆکۆستى ج��ول��ەک��ەک��ان و‬ ‫کۆمەڵکوژى ڕوەندا و شوێنەکانى‬ ‫ت���رى ج��ێ��ب��گ��رێ��ت‪ ،‬پێویستە‬ ‫وەک ئەرمەنیەکان داوا دەکەن‬ ‫کۆمەڵکوژییەکەیان لە دەیەیەى‬ ‫کۆتاییەکانى س��ەدەى ن��ۆزدەدا‬ ‫لەسەر دەستى عوسمانیەکان‬ ‫بە جینۆساید بناسرێت بەهەمان‬ ‫شێوە کوردیش داواى ناساندنى‬ ‫ئەنفال وەک جینۆساید بکات‪،‬‬ ‫ه���ەروەک حکومەتى ئێستاى‬ ‫عێراق کە لە ڕووى یاساییەوە‬ ‫میراتگرى حکومەتى پێشووە‬ ‫قەرەبووى م��اددى و مەعنەوى‬ ‫کەس و کارى ئەنفال کراوەکان‬ ‫بکاتەوە و هەمووشمان یەک‬ ‫دەن��گ و ی��ەک هەڵوێست بین‬ ‫بۆ ئەوەى ئەوانەى دەستیان لە‬ ‫ئەنفالدا هەبوو بناسرێن و ببرێنە‬ ‫بەردەم دادگا چونکە کاریگەرى‬ ‫ئابوورى و کۆمەاڵیەتى ئەنفال‬ ‫تا چەندین ساڵى تریش هەر‬ ‫بەردەوام دەبێت‪ ،‬پێویستە کار‬ ‫لەسەر ئەوە بکرێت کە حکومەتى‬ ‫ئێستاى ع��ێ��راق ل��ەن��اوخ��ۆدا‬ ‫پابەندى ڕێکەوتنامەکانى بوارى‬ ‫نەهێشتنى چەکى کۆکوژ و دانانى‬ ‫لوغم و تەقەمەنى و ڕێکەوتنەکانى‬ ‫بوارى ئاشتى بکرێت وە گرەنتى‬ ‫دووبارە نەکردنەوەى جینۆساید‬ ‫لەو واڵتەدا بدرێت‪ ،‬کەس و کارى‬ ‫ئەنفال ک��راوەک��ان شایستەى‬ ‫هەموو جۆرە خزمەتێکن پێویستە‬ ‫گرنگى تایبەتیان پێبدرێت بۆ‬ ‫سەر لەنوێ دروست کردنەوەیان‬ ‫و چ���ارەس���ەرى گرفتەکانیان‬ ‫ب��ک��رێ��ت‪24 .‬س���اڵ چ��اوەڕوان��ی‬ ‫ئاسان نییە بۆیە هێنانەوەی‬ ‫روفاتی ئەنفالکراوەکان ئەرکێکی‬ ‫تری کاربەدەستانی حکومەتی‬ ‫هەرێمی کوردستانە‪.‬‬


Rebazi Azadi 698  

Rebazi Azadi 698

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you