Page 1

‫رۆژنامه‌ى جه‌ماوه‌رى کوردستان‬ ‫‪ 16‬الپەڕە‬ ‫هه‌فتــــــه‌نامه‌یه‌کى سیاسییــــــ ‌ه حــــــزبى سۆسیــــالیــست دیموکراتى کوردستان ده‌ریده‌کات ● ژمــــــــار ‌ه ‪600‬‬

‫ئازادى ئافره‌ت و له‌مپه‌ره‌کانى‪...‬‬

‫ل‪6‬‬

‫دایکى هه‌ڵه‌بجه‌‪...‬‬

‫ل‪7‬‬

‫بەرەو سەرکەوتن ‪...‬‬

‫ل ‪15‬‬

‫● سێشــــــــــه‌ممــــــــــه ‪ /25‬ڕه‌شه‌مێ‪ 2709/‬کوردی ● ‪ 2010/03/16‬زایینــــــــــی ● ساڵی ‪www.SURENS.com ● 29‬‬

‫ه هه‌رێمى کوردستان‬ ‫‪ 3/16‬کرا بە رۆژى ماته‌مینى ل ‌‬

‫سەرۆکی حکومەت‬ ‫بەردی بناغەی زانکــۆی هەڵەبجە و ‪ 600‬خانوو بۆ کەسوکاری شەهیــدان دادەنێت‬ ‫س�ه‌رۆک��ای�ه‌ت��ى‬ ‫‪2010/3/15‬‬ ‫ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان به‌ سه‌رپه‌رشتى د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫ساڵح س��ه‌رۆک��ى حکومه‌ت و‬ ‫به‌ئاماده‌بوونى ئازاد به‌روارى جێگرى‬ ‫سه‌رۆکى حکومه‌ت کۆبوه‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌ره‌تاى کۆبوونه‌وه‌ک ‌ه د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫به‌بۆنه‌ى سه‌رکه‌وتنى هه‌ڵبژاردنى‬ ‫ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عیراق‬ ‫پیرۆزبایى حکومه‌تى به‌هه‌موو‬

‫الی �ه‌ک راگه‌یاند و پرۆسه‌که‌ى‬ ‫به‌ده‌ستکه‌وتێکى گرنگى هه‌موو‬ ‫عیراق و هه‌رێمى کوردستان دانا‬ ‫و رایگه‌یاند‪ :‬هیوادارین نوێنه‌رانى‬ ‫خه‌ڵکى کوردستان داکۆکى له‌‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانى هه‌رێم و سه‌رجه‌م‬ ‫عیراق بکه‌ن و ببنه‌ پارسه‌نگى‬ ‫یه‌کالیى ک��ردن��ه‌وه‌ى کێشه‌ و‬ ‫گرفته‌کان‪.‬‬ ‫ل‪2‬‬

‫بە پێی ئەنجامە بەراییەکان‪ ،‬لیستی هاوپەیمانیی لە سەر ئاستی کوردستان پلەی‬ ‫ل‪2...‬‬ ‫یەکەمی بەدەستهێناوە‬ ‫هه‌ڵبژاردن و عــيــــــــــراق لە قـــــۆناغێكى ترى سيــــــاسيــــــــــدا‬ ‫ل‪5...‬‬

‫جینۆسایدى هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬سیمبوڵى پێناسه‌کردنى میتۆدى داگیرکاریی‬ ‫ل‪8...‬‬

‫به‌یاننامه‌ى مه‌کته‌بى سیاسى حزبى سۆسیالیست‬ ‫دیموکراتى کوردستان به‌بۆنه‌ى (‪)22‬هه‌مین‬ ‫ساڵڕۆژى کیمیابارانکردنى هه‌ڵه‌بجه‌وه‌‬ ‫جه‌ماوه‌رى کوردستان‬ ‫که‌سوکارى شه‌هیدانى هه‌ڵه‌بج ‌ه‬ ‫ڕۆژی ‪ 2010/3/16‬بیست و دوو ساڵ به‌سه‌ر کاره‌ساتی کیمیابارانی شاری‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌دا تێپه‌ڕده‌بێت‪ ،‬یه‌کێک له‌ گه‌وره‌ترین ئه‌و تاوان ‌ه که‌م وێنانه‌ی مێژووی‬ ‫مرۆڤایه‌تی ک ‌ه ده‌رهه‌ق به‌ گه‌لی کوردستان کراو له‌و ڕۆژه‌دا ڕژێمی به‌عس‬ ‫پێچه‌وانه‌ی هه‌موو یاساو ڕێساو عورفێکی سیاسی و مرۆیی نێوده‌وڵه‌تی‬ ‫به‌گازی کیمیاوی قه‌ده‌غه‌کراو نزیکه‌ی پێنج هه‌زار مرۆڤی بێگوناهی له‌ ژن و‬ ‫پیاوو گه‌وره‌و منداڵ شه‌هیدو هه‌زارانی تری بریندارو ئاواره‌کردو خاک و ئاوو‬ ‫سروشتی ئه‌و شاره‌ی ژه‌هراویکرد‪.‬‬ ‫کاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌ بوو ‌ه برینێکی جه‌سته‌ی کوردو قوربانییه‌کی تری ئه‌م گه‌له‌‬ ‫به‌ڕێی ئازادی و به‌ده‌ستهێنانی مافه‌کانی‪ ،‬به‌اڵم نه‌ک ده‌نگی ئازادی نه‌خنکاند‬ ‫به‌ڵکو بووه‌ سه‌دای ڕه‌وای ده‌یان شۆڕش و جوواڵنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی‬ ‫کوردستان و هه‌زاران شه‌هیدی ئه‌م گه‌له‌و دۆزه‌که‌ی گه‌یانده‌ هه‌موو ناوه‌نده‌کانی‬ ‫بڕیارو مرۆڤدۆستانی دنیا‪.‬‬ ‫ئه‌مرۆش له‌ کاتێکدا ‪ 22‬ساڵ به‌سه‌ر ئه‌و کاره‌ساته‌دا تێپه‌ڕ ده‌بێت‪ ،‬بارودۆخێکى‬ ‫جیاواز له‌ئارادایه‌ و س�ه‌ره‌ڕاى ئه‌وه‌ى کۆتایى به‌ رژێمى به‌عس هاتووه‌‬ ‫و به‌شێک له‌تاوانبارانى ئه‌و ڕژێمه‌ و له‌ناویشیاندا عه‌لى حه‌سه‌ن مه‌جید‪،‬‬ ‫به‌رپرسى جێبه‌جێکارى کیمیابارانکردنى هه‌ڵه‌بج ‌ه به‌ سزاى خۆیان گه‌یشتوون‪،‬‬ ‫له‌هه‌مانکاتدا بڕیارى به‌جینۆسایدناساندنى کیمیابارنکردنى شارى هه‌ڵه‌بجه‌ى‬ ‫شه‌هید له‌الیه‌ن دادگاى بااڵى تاوانه‌کانه‌وه‌ له‌ عیراق له‌ رۆژى(‪)2010/3/1‬‬ ‫هه‌نگاوێکى ترى ئیجابییه‌ به‌ ئاراسته‌ى یه‌کالییکردنه‌وه‌ى دۆسییه‌ى جینائى‬ ‫تاوانه‌که‌‪ ،‬به‌اڵم هێشتا زۆر ئاسه‌وارى کاره‌ساته‌که‌ به‌ هه‌ڵه‌بجه‌ و پاشماوه‌ى‬ ‫قوربانییه‌کانه‌وه‌ دیاره‌و هه‌ڵه‌بجه‌ تائێستا وێرانه‌ و به‌رکه‌وتووانى کیمیاوى رۆژانه‌‬ ‫به‌ده‌م ئازاره‌وه‌ سه‌رده‌نێنه‌وه‌‪.‬‬ ‫که‌سوکارى شه‌هیدانى کوردستان‬ ‫ئێم ‌ه له‌ حزبى سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان سه‌ره‌ڕاى ته‌ئکیکردنه‌وه‌ له‌‬ ‫گرنگى ده‌رچوونى بڕیارێکى له‌و شێوه‌یه‌ پێمانوایه‌ پێویسته‌ حکومه‌تى عیراقى‬ ‫فیدراڵ به‌رده‌وام بێت ل ‌ه به‌سزاگه‌یاندنى تاوانبارانى ترى ئه‌و کاره‌ساته‌ و تاوانه‌‬ ‫گه‌وره‌کانى ترى وه‌ک ئه‌نفال و کیمیابارنکردنى ناوچه‌کانى ترى کوردستان‪.‬‬ ‫ه�ه‌روه‌ک پێویست ‌ه له‌سه‌ر حکومه‌تى عیراقى فیدراڵ قه‌ره‌بووى ماددى‬ ‫زیانلێکه‌وتووانى ئه‌و تاوانانه‌و جینۆسایدی کوردستان بکاته‌وه‌ و به‌ره‌سمى ئه‌و‬ ‫ئه‌رکه‌ سیاسى و ئه‌خالقییه‌ له‌ ئه‌ستۆ بگرێت‪ ،‬که‌ بێگومان هه‌نگاوێکى له‌و جۆره‌‬ ‫هانده‌ر ده‌بێت بۆ پته‌وکردنى گیانى پێکه‌وه‌ژیان له‌ عیراقی فیدراڵدا و گۆڕینى‬ ‫کاره‌ساته‌کان بۆ هۆکارى لێک نزیکبوونه‌وه‌ و دروستکردنى متمانه‌ له‌ عیراقى‬ ‫نوێدا‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ک داواکارین یادى کیمیابارانى هه‌ڵه‌بجه‌ که‌ هاوکاته‌ له‌گه‌ڵ پێکهێنانى‬ ‫هاوپه‌یمانێتى به‌مه‌به‌ستى پێکهێنانى په‌رله‌مان و حکومه‌تى نوێى عیراقى فیدراڵ‪،‬‬ ‫هانده‌ربێت بۆ پێداگیریى زیاتر له‌سه‌ر دیموکراسیه‌ت و چه‌سپاندنى سیسته‌مى‬ ‫فیدراڵى و ماف ‌ه ده‌ستوورییه‌کانى کورد ل ‌ه عیراق و به‌یاسا رێکخستنى ئه‌و مافانه‌‬ ‫که‌ هۆکارى ئارامى و پێکه‌وه‌ژیانن له‌ عیراقدا‪.‬‬ ‫داواکارین هه‌ردوو حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان و حکومه‌تی فیدراڵى ئاوڕی‬ ‫زیاتر له‌و شاره‌و که‌سوکاری شه‌هیدانی بده‌نه‌و ‌ه که‌ بوونه‌ ناسنامه‌ی گه‌له‌که‌مان‬ ‫و قوربانی ده‌ستی دڕنده‌ترین ڕژێمی مێژووی نوێی مرۆڤایه‌تی‪.‬‬ ‫جارێکی تر له‌ ‪3/16‬دا سه‌ری ڕێز بۆ‌ گیانی شه‌هیدانی هه‌ڵه‌بجه‌و سه‌رجه‌م‬ ‫شه‌هیدانی ڕێگای ڕزگاری کوردو کوردستان نه‌ویده‌که‌ین‪.‬‬ ‫مه‌کته‌بى سیاسى‬ ‫حزبى سۆسیالیست دیموکراتى کوردستان‬ ‫‪2010/3/16‬‬

‫وەزارەتی ئەوقاف یادى کیمیابارانکردنى‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه به‌رز راده‌گرێت‬

‫مه‌ریوان نه‌قشبه‌ندى به‌ڕێوه‌به‌رى‬ ‫راگه‌یاندنى وه‌زاره‌ت��ى ئه‌وقاف و‬ ‫کاروبارى ئایینى حکومه‌تى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان راگه‌یاند‪ :‬سه‌عات ‪11‬‬ ‫ى به‌یانى رۆژى ‪ 3/16‬بۆ ماوه‌ى ‪5‬‬ ‫خوله‌ک له‌گه‌ڵ یادکردنه‌وه‌ى ئه‌م‬ ‫کاره‌ساته‌ له‌ هه‌موو عێراق و هه‌رێمى‬ ‫کوردستان به‌بێده‌نگى راده‌وه‌ستین‪،‬‬ ‫ئێمه‌ وه‌کو وه‌زاره‌ت��ى ئه‌وقاف و‬ ‫کاروبارى ئایینى حکومه‌تى هه‌رێم‬ ‫له‌ هه‌موو مزگه‌وت و کڵێساکانه‌وه‌ به‌‬ ‫په‌یامى ئایینى و زه‌نگ لێدانه‌وه‌ ئه‌م‬ ‫یاده‌ ده‌که‌ینه‌وه‌ که‌ بڕیار ‌ه له‌ هه‌موو‬ ‫مزگه‌وته‌کان به‌جۆره‌ها دوع��ا و‬ ‫پاڕانه‌وه‌ى ئایینى و له‌ کڵێساکانیشه‌وه‌‬ ‫به‌زه‌نگ لێدانه‌وه‌ ئه‌م یاده‌ بکرێته‌وه‌‬ ‫ئه‌مه‌ش وه‌کو رێزلێنان له‌ گه‌وره‌یى‬ ‫ئه‌م کاره‌ساته‌ و رۆحى پاکى ئه‌و‬

‫شه‌هیدانه‌ى ل �ه‌م رۆژه‌دا بوون ‌ه‬ ‫قوربانی‪ ،‬ئه‌مه‌ش گه‌وره‌یى ئه‌م رۆژه‌‬ ‫ده‌رده‌خات که‌ له‌م رۆژه‌دا چ زوڵم و‬ ‫سته‌مێک له‌گه‌لى کورد‪.‬‬


‫‪2‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫راپۆرت و هه‌واڵ‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫بە پێی ئەنجامە بەراییەکانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق‪ ،‬لیستی هاوپەیمانیی‬ ‫لە سەر ئاستی کوردستان پلەی یەکەمی بەدەستهێناوە‬

‫به‌پێى ڕاگه‌یاندنى ئه‌نجامه‌‬ ‫هه‌ڵبژاردنى‬ ‫به‌راییه‌کانى‬ ‫ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عیراق‪ ،‬کە‬ ‫لە ‪2010/3/7‬دا لە سەرانسەری‬ ‫عێراق ئەنجامدراو بە ڕێژەیکی‬ ‫بەرچاو خەڵکی کوردستان‬ ‫بەشداریەکی بەرفراوانی کرد‬ ‫بە بەراورد لە گەڵ دەنگدەرانی‬ ‫ناوچەکانی دیکەی عێراق‪.‬‬ ‫شایانی باسە دوای ئ��ەوەی‬ ‫خەلکی عێراق بە گشتی و‬ ‫ج��ەم��اوەری کوردستانیش‬

‫متمانەی خۆیان بەخشیە ئەو‬ ‫لیست و قەوارەو کاندیدەکانیان‬ ‫بۆ پەرلەمانی داهاتووی عێراق‪،‬‬ ‫ل��ەدوا ئاماری ڕاگەیندراوی‬ ‫ئەنجامه بەرایەکان لە الیەن‬ ‫کۆمیسیونی بااڵی هەڵبژارنەکان‬ ‫لە عێراق ڕاگەیاندرا لیستى‬ ‫هاوپه‌یمانیى کوردستان له‌سه‌ر‬ ‫ئاستى هه‌رێمى کوردستان و‬ ‫ناوچە دابڕاوەکان پله‌ى یه‌که‌مى‬ ‫به‌ده‌ستهێناوه‌‪.‬‬ ‫دواى تێپه‌ڕبوونى زیاتر لە‬

‫هه‌فتەیەک‌ به‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنى‬ ‫ئ�ه‌ن��ج��وم�ه‌ن��ى ن��وێ��ن�ه‌ران��ى‬ ‫عێراقدا که‌ چه‌ندین لیست‬ ‫و ق��ه‌واره‌ى جیاواز له‌ هه‌ر‬ ‫سێ پێکهاته‌ سه‌ره‌کییه‌که‌ى‬ ‫عێراق(کورد‪ ،‬شیعه‌ و سوننه‌)‬ ‫تیایدا به‌شداریان کرد و له‌‬ ‫هه‌رێمى کوردستانیش کە بە‬ ‫چوار لیستی جیاواز کە بریتی‬ ‫بوون لە لیستى هاوپه‌یمانیی‬ ‫کوردستان و یه‌کگرتووى‬ ‫ئیسالمى و کۆمه‌ڵى ئیسالمى‬

‫«ده‌بێ به‌کرده‌وه‌ خه‌ڵکی کوردستان دڵنیابکرێت‬ ‫جارێکی تر کاره‌ساتی وای به‌سه‌رنایه‌ت»‬

‫سه‌رۆکی په‌رله‌مانی کوردستان‬ ‫ل ‌ه به‌یاننامه‌یه‌کدا رایگه‌یاند‪:‬‬ ‫ده‌ب��ێ خه‌ڵکی کوردستان‬ ‫به‌کرده‌و ‌ه له‌و ‌ه دڵنیا بکرێته‌و ‌ه‬

‫ک ‌ه جارێکی تر کاره‌ساتی وای‬ ‫به‌سه‌ر نایه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ل ‌ه به‌یاننامه‌یه‌کدا به‌بۆنه‌ی یادی‬ ‫کیمیابارانکردنی شاری هه‌ڵه‌بج ‌ه‬

‫که‌رکوکی‌‪،‬‬ ‫د‪.‬که‌مال‬ ‫په‌رله‌مانی‬ ‫سه‌رۆکی‬ ‫کوردستان وت��ی‪« :‬ل ‌ه‬ ‫‪16‬ی ئ��اداری ‪1988‬دا‬ ‫و به‌به‌رچاوی جیهانه‌و ‌ه‬ ‫له‌ناوچووی‬ ‫رژێمی‬ ‫س������ه‌دام ح��س��ێ��ن‪،‬‬ ‫چه‌کی قه‌ده‌غه‌کراوی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی ل ‌ه دژی‬ ‫خه‌ڵکی مه‌ده‌نی و بێ‬ ‫دیفاعی شاری هه‌ڵه‌بجه‌‪،‬‬ ‫به‌کارهێنا و له‌ئاکامدا‬ ‫زیاتر ل ‌ه (‪ )5000‬هاواڵتی‬ ‫شه‌هیدبوون و زێتر ل ‌ه‬ ‫دیکه‌ش‬ ‫(‪)9000‬ی‬ ‫بریندار و به‌رکه‌وتن»‪.‬‬ ‫ئ��ام��اژه‌ى به‌وه‌شکرد‬ ‫«س����ه‌ڕه‌رای بڕیاری‬ ‫به‌جینۆ سا ید نا سا ند نی‬ ‫تاوانیهه‌ڵه‌بجه‌‪،‬حه‌قوای ‌ه‬ ‫عه‌داله‌ت ب ‌ه ه�ه‌ردوو‬ ‫رووه‌که‌یه‌وه‌‪ :‬جینایی‬ ‫و قه‌ره‌بووکردنه‌وه‌و ‌ه‬ ‫بکرێت‪.‬‬ ‫جێبه‌جێ‬ ‫خه‌ڵکی ئێم ‌ه به‌گوێره‌ی‬ ‫قانوونی نێوده‌وڵه‌تیی ئینسانی‬ ‫مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌‪ ،‬چ ل ‌ه رووی‬ ‫ماددی و چ ل ‌ه رووی مه‌عنه‌وییه‌و ‌ه‬ ‫قه‌ره‌بوو بکرێته‌وه»‪.‬‬

‫جه‌عفه‌ری‪ ،‬داواده‌کات سه‌رۆک کۆماری داهاتووی‬ ‫عێراق عه‌ره‌بێکی سوننی بێت‬

‫درێژە‪...‬‬ ‫سەرۆکی حکومەت‪ ،‬بەردی بناغەی‬ ‫زانکــۆی هەڵەبجە ‪...‬‬

‫دواتر سه‌رۆکى حکومه‌ت ئاماژه‌ى‬ ‫به‌وه‌کرد که‌ مانگى ئادار پڕه‌ له‌‬ ‫یاده‌وه‌رى خۆش و تاڵ بۆ گه‌لى‬

‫کورد‪ ،‬سه‌ره‌ڕاى جه‌ژنه‌کانى نه‌ورۆز‬ ‫و راپه‌ڕین و ‪11‬ى ئادار‪ ،‬یاده‌وه‌رى‬ ‫تاڵى کیمیابارنى هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هید‬ ‫و ک��ۆڕه‌و و چه‌ند بۆنه‌یه‌کى تر‬ ‫ده‌گرێته‌ خۆی‪.‬‬ ‫له‌و چوارچێوه‌یه‌دا و بۆ به‌رز‬ ‫راگرتنى گیانى شه‌هیدان و‬ ‫قوربانیانى کرده‌وه‌ نامرۆڤانه‌که‌ى‬

‫و لیستى گۆڕان به‌شداربوون‪،‬‬ ‫ده‌رکه‌وتووه‌ لیستى هاوپه‌یمانیى‬ ‫کوردستان به‌رێژه‌یه‌کى زۆر‬ ‫له‌پێش لیسته‌کانى دیکەیە‌‪.‬‬ ‫جێگاى ئاماژه‌یه‌ کۆمسیۆنى‬ ‫ب������ااڵى س���ه‌رب���ه‌خ���ۆى‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌کانى عێراق تاکو‬ ‫ئێستا توانیویه‌تى نزیکه‌ى‬ ‫‪%60‬ى ده‌نگه‌کان جیا بکاته‌وه‌‬ ‫و ئه‌نجامى به‌راییى ئ �ه‌وه‌‬ ‫ده‌رده‌خه‌ن لیستى هاوپه‌یمانیى‬ ‫کوردستان له‌ پارێزگاکانى‬

‫ک��ه‌رک��وک‪ ،‬سلێمانى‪،‬‬ ‫هه‌ولێر و ده��ۆک پله‌ى‬ ‫یه‌که‌مى به‌ده‌ستهێناوه‌‪.‬‬ ‫چ��اودێ��ران��ی سیاسی‬ ‫ڕایدەگەینن ئەم ئەنجامە‬ ‫بۆ لیستی هاوپەیمانیی‬ ‫کوردستان چاوەروانکراو‬ ‫ب���وو ب��ەه��ۆی ئاستی‬ ‫جەماوەریەتی و پێگەی بە‬ ‫هێزی الیەنە بەشدارەکانی‬ ‫هاوپەیمانیی‬ ‫لیستی‬ ‫کوردستان‪.‬‬

‫گفتوگۆکانی هه‌ولێر نه‌گه‌یشتوونه‌ت ‌ه ئاستی‬ ‫ڕێککه‌وتن بۆ هاوپه‌یمانێتی‬ ‫له‌کاتێکدا ژماره‌یه‌ک ل ‌ه سه‌رکرد ‌ه‬ ‫سیاسیه‌کانی عێراق گه‌یشتوونه‌ت ‌ه‬ ‫هه‌رێمی کوردستان به‌ئامانجی‬ ‫به‌ده‌ستهێنانی پشتیوانیی کورد بۆ‬ ‫پێکهێنانی حکومه‌تی نوێ‪ ،‬چه‌ند‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌کی ک��وردی جه‌خت‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و ‌ه ده‌که‌نه‌و ‌ه ک ‌ه پێکهێنانی‬ ‫هاوپه‌یمانێتی ن��وێ به‌ستراو ‌ه ب ‌ه‬ ‫ڕاگه‌یاندنی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌کان و‬ ‫تائێستا هیچ ڕێکه‌وتنێک نیی ‌ه له‌نێوان‬ ‫کوتل ‌ه کوردیه‌کان و هێز ‌ه عێراقیه‌کاندا‬ ‫بۆ دروستکردنی هاوپه‌یمانێتی‪.‬‬

‫دکتۆر فوئاد حسێن سه‌رۆکی دیوانی‬ ‫سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێمی کوردستان‬ ‫ڕایگه‌یاند» هێشتا زوو ‌ه بۆ قسه‌کردن‬ ‫له‌سه‌ر هه‌ر هاوپه‌یمانێتییه‌ک له‌گه‌ڵ‬ ‫هێز ‌ه عێراقیه‌کاندا بۆ وێناکردنی‬ ‫قۆناغی داهاتوو»‪ .‬حسێن ره‌تیکرده‌و ‌ه‬ ‫گفتوگۆکانی نێوان مه‌سعود بارزانی‬ ‫سه‌رۆکی هه‌رێمى کوردستان و‬ ‫ئه‌یاد ع��ه‌الوی س�ه‌رۆک��ی لیستی‬ ‫عێراقیی ‌ه ک ‌ه له‌چه‌ند ڕۆژی ڕابردوودا‬ ‫سه‌ردانی کوردستانی کردبوو‪ ،‬هیچ‬ ‫ڕێککه‌وتنێکی لێکه‌وتبێته‌وه‌‪ .‬جه‌ختی‬

‫له‌وه‌شکرده‌و ‌ه ک ‌ه ئه‌و گفتوگۆیان ‌ه ته‌نها‬ ‫له‌چوارچێوه‌ی ڕاوێژی سه‌ره‌تاییدا‬ ‫بوو ‌ه له‌باره‌ی داهاتووی پرۆسه‌ی‬ ‫سیاسی عێراقدا‪.‬‬ ‫وتیشی‪ :‬ب��ۆ ده‌ستنیشانکردنی‬ ‫هاوپه‌یمانێتی‪ ،‬چاوه‌ڕوانی ده‌رچوونی‬ ‫ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌کان ده‌که‌ین‪،‬‬ ‫ئ��ه‌وه‌ش به‌ستراو ‌ه ب ‌ه به‌رنام ‌ه و‬ ‫هه‌ڵوێستی ئه‌و هێزانه‌ی ک ‌ه ده‌یانه‌وێت‬ ‫هاوپه‌یمانێتیمان له‌گه‌ڵ بکه‌ن‪،‬‬ ‫سه‌باره‌ت ب ‌ه نه‌گۆڕ ‌ه نیشتمانی و‬ ‫ده‌ستکه‌وت ‌ه ده‌ستورییه‌کانمان‪.‬‬

‫حه‌یده‌ر عیبادی‪ :‬سوورین له‌سه‌ر کاندیدکردنی‬ ‫مالیکی بۆ پۆستی سه‌رۆک وه‌زیران‬ ‫ح �ه‌ی��ده‌ر عیبادی یه‌کێک له‌‬ ‫سه‌رکرده‌کانی ئیئتیالفی ده‌وڵه‌تی‬ ‫قانون که‌ نوری مالیکی سه‌رۆک‬ ‫وه‌زی��ران‪ ،‬سه‌رۆکایه‌تی ده‌کات‪،‬‬ ‫ره‌خنه‌ی له‌و هێز و الیه‌نانه‌ گرت‬ ‫که‌ ژماره‌کانی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردن‬ ‫ده‌شێوێنن‪ ،‬له‌کاتێکدا که‌ لیسته‌که‌ی‬ ‫به‌شێوه‌یه‌کی به‌رچاو سه‌رکه‌وتنی‬ ‫به‌ده‌ستهێناوه‌‪.‬‬ ‫وتیشی‪ :‬ئیئتیالفی ده‌وڵه‌تی قانون‬ ‫پله‌ی یه‌که‌می به‌ده‌ستهێناوه‌ و‬ ‫ده‌ستوور ڕێگه‌ی پێداوه‌ سه‌رۆک‬ ‫وه‌زی���ران دی��اری بکات‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫سوورین له‌سه‌ر کاندیدکردنی‬ ‫نوری مالیکی بۆ ئه‌و پۆسته‌‪.‬ئەم‬ ‫لێدوانەی عیبادی لە کاتێکدا دێت‬ ‫کە کۆمسیونی بااڵی هەڵبژاردنەکان‬ ‫لە عێراق بە شێوەکی فەرمی‬ ‫ئەنجامەکانی ڕانەگەیاندووە‪.‬‬

‫ئ��ی��ب��راه��ی��م‬ ‫ج��ه‌ع��ف��ه‌ری‬ ‫س��������ه‌رۆک‬ ‫وه‌زی����ران����ی‬ ‫پ��ێ��ش��ووت��ری‬ ‫ع����ێ����راق و‬ ‫سه‌رۆکی ڕه‌وتی‬ ‫چ��اک��س��ازی‪،‬‬ ‫جه‌ختیکرد ه‌و ه‌‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‪،‬‬ ‫هیچ به‌ربه‌ستێک‬ ‫نییه‌ له‌به‌رده‌م‬ ‫کوتله‌که‌یدا بۆ‬ ‫گفتوگۆ له‌گه‌ڵ‬ ‫الیه‌نه‌کانی تر بۆ‬ ‫د ر و ستکر د نی‬ ‫ب��ه‌ره‌ی��ه‌ک��ی‬ ‫نیی‬ ‫نیشتما‬ ‫ف���������راوان‬

‫پێکهێنانی‬

‫به‌مه‌به‌ستی‬ ‫حکومه‌تی نوێ‪.‬‬ ‫له‌میانه‌ی چاوپێکه‌وتنێکیدا‬ ‫ل���ه‌گ���ه‌ڵ ڕۆژن���ام���ه‌ی‬ ‫له‌نده‌نی‪،‬‬ ‫«ئه‌لحه‌یات»ی‬ ‫جه‌عفه‌ری‬ ‫ئیبراهیم‬ ‫داوای���ک���رد‪ ،‬س���ه‌رۆک‬ ‫کۆماری داهاتووی عێراق‬ ‫عه‌ره‌بێکی سوننی بێت و‬ ‫ب �ه‌ڕووی هه‌موو پێکهاته‌‬ ‫جیاوازه‌کاندا بکرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌کی‬ ‫وتیشی‪:‬‬ ‫ب��اش��م ل��ه‌گ��ه‌ڵ ج��ه‌الل‬ ‫تاڵه‌بانی سه‌رۆک کۆماردا‬ ‫ه �ه‌ی �ه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم ل �ه‌ دی��دی‬ ‫تایبه‌ت و تایه‌فیه‌وه‌ بۆ ئه‌و‬ ‫پرسه‌ ناڕوانم و داواده‌که‌م‬ ‫س���ه‌رۆک���ی داه���ات���وو‬ ‫عه‌ره‌بێکی سوننی بێت‪.‬‬

‫کیمیا با ر ا نکر د نى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هید‪ ،‬ئه‌نجومه‌نى‬ ‫وه‌زی��ران��ى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫بڕیاریدا که‌ رۆژى ‪ 3/16‬ببێته‌ رۆژى‬ ‫ماته‌مینى و هه‌ر له‌و رۆژه‌شدا ئااڵى‬ ‫عیراق و کوردستان له‌ سه‌رجه‌م‬ ‫داموده‌زگا حکومى و ره‌سمیه‌کاندا‬ ‫تا نیوه‌ بهێندرێته‌وه‌ خواره‌وه‌‪.‬‬

‫له‌الیه‌کى تره‌وه‌ بڕیاره‌ ئه‌مڕۆ ‪ 3/16‬و‬ ‫له‌ یادى ‪ 22‬ساڵه‌ى کیمیابارانکردنى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌دا‪ ،‬سه‌رۆکى حکومه‌تى‬ ‫هه‌رێمى کوردستان به‌ردى بناغه‌ى‬ ‫زانکۆى هه‌ڵه‌بجه‌ دابنێـت له‌‬ ‫چوارچێوه‌ى ئه‌و گرنگى پێدانانه‌ى‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێم به‌نیازى به‌ شارى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ى بدات‪.‬‬

‫ونبوون‬ ‫پێناسێکى بارى شارستانى‬ ‫به‌ناوى (ره‌مه‌زان تاهیر‬ ‫ع �ه‌زی��ز) ون��ب��وه‌ تکایه‌‬ ‫هه‌رکه‌سێک دۆزییه‌وه‌ با‬ ‫په‌یوه‌ندى بکات به‌ ژماره‌‬ ‫موبایل (‪.)07503175048‬‬ ‫ونبوون‬ ‫پێناسێکى بارى شارستانى‬ ‫به‌ناوى (عه‌دنان محه‌مه‌د‬ ‫ساڵح عه‌بدوڵاڵ) ونبووه‌‪،‬‬ ‫هه‌رکه‌سێک دۆزییه‌وه‌‬ ‫ب��ا بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ‬ ‫نووسینگه‌ى ~ ‪.‬‬

‫به‌ڕێز سه‌رۆکى حکومه‌تى‬ ‫هه‌رێمى کوردستان‬

‫من وه‌ک خانه‌نشینکراوێک‬ ‫داوام له‌به‌ڕیزتانه‌‪ ،‬که‌ هه‌ستن‬ ‫به‌ پێدانى پ��اره‌ى پێشینه‌ به‌‬ ‫ومانگانه‌‬ ‫خانه‌نشینکراوه‌کان‬ ‫ب��ه‌ش��ێ��وه‌ى قیست لێمان‬ ‫وه‌رب��گ��رن �ه‌وه‌‪ ،‬به‌بێ ئ �ه‌وه‌ى‬ ‫زی��اده‌(س��وو)ى بچێته‌ سه‌ر‪،‬‬ ‫تاکو ئه‌و چینه‌ى کۆمه‌ڵیش‬ ‫لێى سوودمه‌ند بن‪ ،‬وه‌ک هه‌ر‬ ‫پێکهاته‌یه‌کى تر کۆمه‌ڵگا‪،‬‬ ‫ئومێده‌وارم به‌زووى بڕیارێک‬ ‫له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ربکه‌ن‪ ،‬چونکه‌‬ ‫به‌شێکمان تاکو ئێستا له‌خانووى‬ ‫کرێداین وتوانایه‌کى وامان‬ ‫نییه‌‪ ،‬که‌بتوانین پارچه‌ زه‌وییه‌ک‬ ‫ی��ا خانووییه‌ک درووس��ت‬ ‫بکه‌ین‪ ،‬هیوادارم ب �ه‌ده‌م ئه‌م‬ ‫داواکارییه‌مانه‌وه‌ بچن‪.‬‬ ‫خانه‌نشینکراوێک‬


‫دیدار‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫عه‌بدوڵاڵ حاجى مه‌حمود‪ ،‬کارگێڕى مه‌کته‌بى سیاسى (حسدک) ‪:‬‬

‫‪3‬‬

‫الى ئێمه‌ به‌رژه‌وه‌ندى میلله‌ت‪ ،‬له‌پێش به‌رژه‌وه‌ندى حزبه‌وه‌یه‌‬ ‫دیمانه‪ :‬عومەر عەبدوڵاڵ‬ ‫راپه‌ڕین وه‌رچه‌رخانێکى مێژوویى‬ ‫گه‌وره‌بوو له‌ ژیانى سیاسى گه‌لى‬ ‫کوردستاندا‪ ،‬وه‌رچه‌رخانێک ژیانى‬ ‫سیاسى‌و کۆمه‌اڵیه‌تى‌و ئابوورى‌و‬ ‫فه‌رهه‌نگى گه‌لێکى سته‌م لێکراوى‬ ‫وه‌ک گه‌لى کوردى له‌ کوردستانى‬ ‫عیراقدا‪ ،‬ب �ه‌ره‌و ژیانێکى دوور‬ ‫له‌ ژێرده‌سته‌یى‌و زوڵم‌و سته‌مى‬ ‫داگیرکارى‌و چه‌وسانه‌وه‌ گۆڕى‌و‬ ‫هه‌موو ئه‌و هه‌واڵنه‌ى سڕینه‌وه‌ى‬ ‫ناسنامه‌و کلتورى نه‌ته‌وه‌یه‌ک‬ ‫خرابوونه‌گه‌ڕ له‌ گۆڕنا‪ ،‬بۆ گه‌ڕانه‌وه‌‬ ‫بۆ ڕۆژه‌ پرشنگداره‌کانى ڕاپه‌ڕین‌و‬ ‫خوێندنه‌وه‌ى په‌ندو وانه‌ به‌سوده‌کانى‬ ‫ئه‌و ڕاپه‌ڕینه‌ جه‌ماوه‌ریه‌ى گه‌لى‬ ‫ک��وردس��ت��ان‪ ،‬رێ��ب��ازى ئ��ازادى‬ ‫چاوپێکه‌وتنێکى له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌ى‬ ‫دێرین‌و کارگێڕى مه‌کته‌بى سیاسى‬ ‫حزبى سۆسیالست دیموکراتى‬ ‫کوردستان به‌ڕێز عه‌بدوڵاڵ حاجى‬ ‫مه‌حمود ئه‌نجامدا‪.‬‬ ‫* فاکته‌ره‌کانى به‌رپابوونى ڕاپه‌ڕین‬ ‫چیبوون؟‬ ‫ به‌ڕاستى له‌ ئه‌نجامى فشارو زوڵم‌و‬‫زۆرى رژێمى به‌عسى ڕووخ��او‬ ‫به‌تایبه‌تى ل���ه‌دواى ئه‌نجامدانى‬ ‫تاوانه‌کانى ئه‌نفال‌و کیمیابارانکردنى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌و ڕاگواستنى زۆربه‌ى زۆرى‬ ‫گونده‌کان راشکاوانه‌ ده‌ڵێم ‪:‬بارودۆخى‬ ‫هه‌رێمى کوردستان‌و هێزه‌کانى‬ ‫بزووتنه‌وه‌ى ڕزگاریخوازى گه‌له‌که‌مان‬ ‫ب���ه‌ره‌والوازى ده‌ڕۆیشت‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫به‌هۆى ئه‌وه‌ى ڕژێم به‌چۆڵکردنى‬ ‫گونده‌کان‌و دروستکردنى ئۆردوگا‬ ‫زۆره‌ملێکان هه‌وڵیده‌دا جه‌ماوه‌رو‬ ‫شۆڕش لێکداببڕێ‪ ،‬تاڕاده‌یه‌کیش له‌‬ ‫ئه‌نجامى ئه‌و تاوانانه‌ى رژێمى به‌عس‬ ‫دژى گه‌لى کوردستان ئه‌نجامیدا‪،‬‬ ‫توانى هێزى ش��ۆڕش‌و جه‌ماوه‌ر‬ ‫لێکداببڕێت‪ ،‬که‌ بێگومان ئه‌و دابڕانه‌ش‬ ‫بووه‌ هۆى دروستبوونى نائومێدیه‌ک‬ ‫بۆ گه‌له‌که‌مان‪ ،‬به‌اڵم وه‌ک ده‌زانن‬ ‫زۆرجار بزووتنه‌وه‌ ڕزگاریخوازه‌کان‬ ‫له‌ قۆناغى خه‌باتى ڕزگارى نیشتیمانى‬ ‫خۆیاندا‪ ،‬هه‌لێکیان بۆ هاتووه‌ته‌ پێش‪،‬‬ ‫که‌یان به‌ دانوستان یا به‌ ڕاپه‌ڕین‬ ‫ی��اخ��ود ب �ه‌ هۆکارێکى ده‌ره‌ک��ى‬ ‫توانیویانه‌ سه‌رکه‌ووتن به‌ده‌ستبهێنن‪،‬‬ ‫ئێمه‌ش له‌ دواى داگیرکردنى کوه‌یت‬ ‫له‌الیه‌ن عیراقه‌وه‌‌و به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ى‬ ‫رژێمى به‌عس له‌الیه‌ن سى‌و دوو‬ ‫واڵتى کۆمه‌ڵگاى نێوده‌وڵه‌تى هه‌لێکى‬ ‫باشى بۆ گه‌لى کوردستان‌و بزووتنه‌وه‌‬ ‫ڕزگاریخوازیه‌که‌ى ڕه‌خساند‪ ،‬دواى‬ ‫ئه‌وه‌ى عیراق ملکه‌چى داواکارییه‌کانى‬ ‫کۆمه‌ڵى نێوده‌وڵه‌تى نه‌بوو‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫بووه‌ هۆى ده‌رپه‌ڕاندنى هێزه‌کانى‬ ‫رژێ��م��ى به‌عس ب��ه‌زه‌ب��رى هێزى‬ ‫هاوپه‌یمانان له‌ واڵتى کوه‌یت‪ ،‬له‌‬ ‫هه‌مانکاتدا هێزه‌کانى بزووتنه‌وه‌ى‬ ‫رزگاریخوازى گه‌له‌که‌مان له‌ ناو‬ ‫به‌ره‌یه‌کى یه‌کگرتوو وتۆکمه‌دا‬ ‫خۆیان بۆ ده‌رفه‌تێکى گونجاو‬ ‫ئاماده‌کردبوو‪ ،‬به‌رنامه‌یه‌کى ڕێکوپێک‬ ‫له‌الیه‌ن به‌ره‌ى کوردستانى ئه‌وکاته‌وه‌‬ ‫داڕێژرابوو‪ ،‬هه‌موو هێزه‌کانى به‌ره‌ى‬ ‫کوردستانى له‌سه‌رتاسه‌رى ناوچه‌کانى‬ ‫ک��وردس��ت��ان �ه‌وه‌ ل �ه‌ ئاماده‌باشى‬ ‫ته‌واودابوون کاتێکیش‪ ،‬که‌ هێزه‌کانى‬ ‫هاوپه‌یمانان په‌المارى هێزه‌کانى‬ ‫رژێمى به‌عسیاندا‪ ،‬هێزه‌کانى به‌عس‬ ‫په‌رته‌وازه‌بوون‌و لێکهه‌ڵوه‌شان به‌ره‌ى‬ ‫کوردستانى که‌ پێشتر حزب‌و الیه‌نه‌کانى‬ ‫ناو ب �ه‌ره‌ى کوردستانى له‌ ڕێگاى‬ ‫ڕێکخستنه‌کانى‬ ‫ئاگادارکردنه‌وه‌ى‬ ‫خۆیان‌و جه‌ماوه‌ر خۆیان سازو ئاماده‌‬ ‫کردبوو‪ ،‬گه‌یشته‌ ئه‌و ساته‌وه‌خته‌ى‪ ،‬که‌‬ ‫له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌ردا ڕاپه‌ڕینێکى فراوان‬ ‫له‌سه‌رجه‌م ش��ارو شارۆچکه‌کانى‬ ‫کوردستاندا ده‌ستپێبکه‌ن‪ ،‬وه‌توانرا له‌‬ ‫ماوه‌یه‌کى که‌مدا له‌ (‪)1991 /3 /5‬‬ ‫ده‌ستپێکرد توانرا تا (‪ )3 /21‬هه‌موو‬ ‫شاره‌کانى کوردستان به‌ شارى‬ ‫که‌رکوکیشه‌وه‌ ئازاد بکرێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫چه‌ند هه‌لومه‌رجێکى ناوخۆیى‌و‬

‫ده‌ره‌کى بوونه‌ هۆى ئه‌وه‌ى‪ ،‬که‌ هێزى‬ ‫پێشمه‌رگه‌ى کوردستان نه‌توانێت له‌‬ ‫شارى که‌رکوکدا‪ ،‬بمێنێته‌وه‌و دواتر‬ ‫وه‌ک ده‌زانن جارێکى تر هێزه‌کانى‬ ‫رژێمى به‌عس په‌المارى شاره‌کانى‬ ‫کوردستانیان دایه‌وه‌و کۆڕه‌وى ملیۆنى‬ ‫گه‌له‌که‌مان دروستبوو‪.‬‬ ‫لێره‌وه‌ ده‌ڵێم‪ :‬فاکته‌ره‌کانى به‌رپابوونى‬ ‫ڕاپ��ه‌ڕی��ن بریتیبوون ل�ه‌ فشارو‬ ‫زوڵم‌و زۆرییه‌کانى رژێمى به‌عس‬ ‫له‌الیه‌ک‌و یه‌کگرتووى‌و یه‌ک ڕیزى‬ ‫هێزه‌ شۆڕشگێڕه‌کانى کوردستان‌و‬ ‫دروستبوونى ئه‌و هه‌ڵه‌ مێژوویه‌ش‪،‬‬ ‫که‌ کۆمه‌ڵى نێوده‌وڵه‌تى دژى رژێمى‬ ‫به‌عس گرتیه‌به‌ر‪ ،‬ئه‌مانه‌ فاکته‌رى‬ ‫سه‌ره‌کى ب��وون له‌ دروستبوونى‬ ‫ڕاپه‌ڕینى جه‌ماوه‌رى گه‌له‌که‌ماندا‪.‬‬ ‫* ف��اک��ت�ه‌رى س �ه‌ره‌ک��ى دروستبوونى‬ ‫راپ �ه‌ڕی��ن ی �ه‌ک ری���زى ه��ێ��زو الیه‌نه‌‬ ‫سیاسییه‌کانى کوردستان بوون؟‬ ‫ هه‌ڵبه‌ته‌ ئامانجى سه‌ره‌کى‬‫ج��ه‌م��اوه‌رى ک��وردس��ت��ان‌و هێزه‌‬ ‫سیاسییه‌کان ڕزگاریخوازى نیشتیمانى‬ ‫بوو‪ ،‬وه‌ رزگاربوونى گه‌له‌که‌مان بوو‬ ‫له‌ ده‌ستى ڕژێمێکى دیکتاتۆرى‬ ‫ڕه‌فتار فاشیانه‌ى وه‌ک‬ ‫رژێ��م��ى به‌عس‪،‬‬

‫بڕیارى لێبوردنى گشتى بۆ هه‌موو‬ ‫ئه‌و چه‌کدارانه‌ ده‌رکردبوو‪ ،‬که‌له‌کاتى‬ ‫ڕاپه‌ڕیندا له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌رى گه‌له‌که‌ى‬ ‫خۆیاندابن‌و دژى ڕژێم بوه‌ستنه‌وه‌‪.‬‬ ‫* ده‌ک��رێ��ت بزانین چ جیاوازییه‌ک‬ ‫هه‌بوو له‌ ڕووى تواناو هێزى سه‌ربازى‬ ‫له‌نێوان هێزه‌کانى ڕژێمى به‌عس‌و‬ ‫هێزى پێشمه‌رگه‌دا؟‬ ‫ به‌ڕاستى به‌راووردناکرێت‪ ،‬چونکه‌‬‫ڕژێمى به‌عس خ��اوه‌ن��ى چه‌ک‌و‬ ‫جبه‌خانه‌یه‌کى سه‌ربازى به‌هێزو‬

‫* ک���ورد ل �ه‌ڕێ��گ��اى گ��رت��ن�ه‌ ده‌ستى‬ ‫ده‌س�ه‌اڵت��ى ئ��ی��داری�ه‌وه‌ چى به‌جیهان‬ ‫ناساند؟‬ ‫ ئه‌وه‌ى نیشاندا گه‌لى کورد گه‌لێکى‬‫سته‌م لێکراوه‌و به‌درێژایى مێژوو‬ ‫ناچارکراوه‌‪ ،‬بۆ به‌رگریکردن له‌‬ ‫مانه‌وه‌ى خۆى په‌نا بۆچه‌ک ببات‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رنا خه‌ڵکى کوردستان ده‌یه‌وێت‬ ‫له‌ ڕێگاى سیسته‌مێکى دیموکراسى‌و‬ ‫م��رۆڤ دۆستانه‌وه‌ ژیانى خۆى‬ ‫به‌سه‌رببات‪ ،‬ئه‌وه‌شى له‌ ڕێگاى‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌کانى ساڵى (‪ )1992‬وه‌‬ ‫پیشانى گه‌النى جیهاندا‪.‬‬ ‫* وه‌ک چۆن ڕاپه‌ڕین له‌ ماوه‌یه‌کى‬ ‫ک���ه‌م���دا زۆرب�������ه‌ى ناوچه‌کانى‬ ‫کوردستانى گ��رت �ه‌وه‌و سه‌رجه‌م‬ ‫ش���اره‌ک���ان ئ����ازادک����ران‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌ماوه‌یه‌کى که‌میشدا جارێکى تر‬ ‫رژێمى به‌عس توانى په‌المارى‬ ‫ک��وردس��ت��ان ب���دات���ه‌وه‌و شاره‌کان‬ ‫داگیربکاته‌وه‌و ک���وڕه‌وى ملیۆنى‬ ‫دروستبوو‪ ،‬به‌راى تۆ هۆکارى ئه‌و‬ ‫شکسته‌ى جه‌ماوه‌رو شۆڕش چیبوو؟‬ ‫ من ده‌ڵێم له‌گه‌ڵ هه‌موو خه‌باتێکى‬‫چه‌کداریدا تێڕوانینێکى سیاسیش‬ ‫ه �ه‌ی �ه‌‪ ،‬خه‌ڵکى کوردستان‬ ‫ب��ه‌ ک���ۆڕه‌و به‌دنیاى‬

‫پێویستە مێژووى ڕاپه‌ڕین بە سەرکەوتن و شکستەکانیەوە‬ ‫وەک خۆی بنووسرێتەوە‪ ،‬بۆ ئەوەی نەوەی نوێ ئاگاداری‬ ‫خەبات و قوربانیدانەکانی پێش خویان بن‪.‬‬ ‫که‌ هه‌موو سیاسه‌تێکى دڕندانه‌ى‬ ‫گرتبووبه‌ر بۆ له‌ناو بردنى گه‌لى کوردو‬ ‫وێرانکردنى خاکه‌که‌ى‪ ،‬ئه‌و قۆناغه‌ش‬ ‫پێویستى به‌یه‌کگرتوویى‌و یه‌ک ده‌نگى‬ ‫جه‌ماوه‌رو هێزه‌ شۆڕشگێڕه‌کان بوو‪،‬‬ ‫که‌ توانیان پێکه‌وه‌ هه‌موو ناوچه‌کانى‬ ‫کوردستان رزگاربکه‌ن‪.‬‬ ‫* هه‌موو حزب‌و الیه‌نه‌کانى ناو به‌ره‌ى‬ ‫کوردستانى باس له‌وه‌ده‌که‌ن‪ ،‬که‌له‌و‬ ‫کاته‌دا له‌ڕێگاى ڕێکخستنه‌کانیانه‌وه‌‬ ‫شانه‌ى چه‌کدارى‌و نهێنیان هه‌بووه‌ بۆ‬ ‫هاندانى ج�ه‌م��اوه‌ر بۆ ڕاپ�ه‌ڕی��ن‪ ،‬که‌‬ ‫واته‌ ڕۆڵى جه‌ماوه‌رو ڕێکخستنه‌کانى‬ ‫هه‌ر حزبێک له‌و حزبانه‌ چیبووه‌؟‬ ‫ من وه‌ک پێشمه‌رگه‌یه‌کى مه‌فره‌زه‌‬‫پارتیزانه‌کانى حزبى سۆسیالست‬ ‫دیموکراتى کوردستان‪ ،‬له‌ناو به‌ره‌ى‬ ‫کوردستاندا ئ��اگ��ادارى ئ��ه‌وه‌م له‌‬ ‫ڕێگه‌ى ڕێکخستنه‌کانى خۆمانه‌وه‌‬ ‫جه‌ماوه‌رمان له‌ وه‌ ئاگادارده‌کرده‌وه‌‪،‬‬ ‫که‌ ڕاپه‌ڕین به‌ڕێوه‌یه‌‪ ،‬نووسراو و‬ ‫نامه‌شمان بۆ که‌سایه‌تییه‌ ناسراوه‌کان‌و‬ ‫چه‌کداره‌کانى ئه‌وکاته‌ى ناو رژێمى‬ ‫به‌عس ناردووه‌‪ ،‬که‌له‌کاتى هه‌ڵمه‌تى‬ ‫ڕاپه‌ڕیندا هه‌موو الیه‌ک به‌یه‌کگرتووى‬ ‫ڕووبه‌ڕووى رژێمى به‌عس ببینه‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌مه‌وێت ئه‌وه‌ش باس بکه‌م‪ ،‬که‌ هێزه‌‬ ‫چه‌کداره‌کانى سه‌ر به‌ڕژێم له‌وکاته‌دا‬ ‫هاوکارى باشى شۆڕش‌و جه‌ماوه‌ریان‬ ‫کرد‪ ،‬پێشتریش به‌ره‌ى کوردستانى‬

‫تۆکمه‌بوو له‌ عیراق‌و ناوچه‌که‌دا‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌ڕووى بیروباوه‌ڕو باوه‌ڕبوون‬ ‫به‌ڕێبازى ڕژێمى به‌عسه‌وه‌ سوپایه‌کى‬ ‫بێ ووره‌و داته‌پیووبوو‪ ،‬له‌به‌رامبه‌ردا‬ ‫هێزى پێشمه‌رگه‌ هێزێکى خاوه‌ن‬ ‫بیروباوه‌ڕو هه‌ڵگرى درووشمێکى‬ ‫پیرۆز بوو‪ ،‬که‌ ئاماده‌ى خۆبه‌ختکردن‬ ‫بوو له‌ پێناویدا‪ ،‬ئه‌وه‌ش پارسه‌نگى‬ ‫هێزى به‌ره‌و ئاراسته‌ى به‌رژه‌وه‌ندى‬ ‫ج��ه‌م��اوه‌رى ک��وردس��ت��ان‌و هێزه‌‬ ‫شۆڕشگێڕه‌کانیدا برد‪.‬‬ ‫* گرنگرتین ده‌ستکه‌وت بۆ کورد چى‬ ‫بوو‪ ،‬که‌ ڕاپه‌ڕین به‌ده‌ستى هێنابێت؟‬ ‫ بۆیه‌که‌مجار ئازادبوونى کوردستان‬‫گه‌وره‌ترین ده‌ستکه‌وتى ڕاپه‌ڕین بوو‪،‬‬ ‫دواتر هه‌نگاونان به‌ره‌و شێوازێکى‬ ‫نوێى خه‌بات‌و خۆ دروستکردن‪،‬‬ ‫که‌ ئه‌وانیش هه‌ڵبژاردنى په‌رله‌مان‌و‬ ‫پێکهێنانى حکومه‌تى کوردستان‬ ‫بوو‪ ،‬واته‌ ڕاپه‌ڕین ئه‌و ده‌ستکه‌وته‌ى‬ ‫هێنایه‌بوون که‌ گه‌لى کورد له‌ که‌ش‌و‬ ‫ه��ه‌واى ئ��ازادی��دا ده‌یتوانى خۆى‬ ‫به‌ڕێوه‌ببات‌و داموده‌زگاى هه‌بێت‌و‬ ‫بۆ دنیاى ده‌ره‌وه‌ش��ى سه‌لماند‪ ،‬که‌‬ ‫کورد میلله‌تێکى ئازادیخوازه‌و چاوى‬ ‫نه‌بڕیوه‌ته‌ نیشتیمانى هیچ که‌سێک‬ ‫به‌ڵکو ده‌یه‌وێت وه‌ک میلله‌تانى ترى‬ ‫دنیا له‌ چوارچێوه‌ى کیانێکى خۆیدا‬ ‫خۆى حوکمڕانى خۆى بکات‌و ژیان‬ ‫به‌سه‌رببات‪.‬‬

‫ده‌ره‌وه‌ى ڕاگه‌یاند‪ ،‬که‌ ئێمه‌ ئه‌و‬ ‫ڕژێمه‌مان ناوێت‪ ،‬به‌هاتنه‌وه‌ى رژێم‬ ‫بۆ شاره‌کانى کوردستان جه‌ماوه‌رى‬ ‫کوردستان ک��ۆڕه‌وى هه‌ڵبژاردو‬ ‫واڵتێکى چ��ۆڵ‌و بێ مرۆڤیان بۆ‬ ‫سه‌دام به‌جێ هێشت به‌و هه‌ڵوێسته‌‬ ‫خه‌ڵکى کوردستان سه‌لماندى‪ ،‬که‌‬ ‫له‌گه‌ڵ نوێنه‌رى خۆیدایه‌و نایه‌وێت‬ ‫ژێرده‌سته‌ى ڕژێمێکى دیکتاتۆرى‬ ‫وه‌ک ڕژێمه‌که‌ى سه‌دامبێت‪.‬‬ ‫وات��ه‌ ئێمه‌ ده‌مانتوانى به‌رگرى‬ ‫دژى ئه‌و رژێمه‌ بکه‌ین‌و ئاماده‌ى‬ ‫قوربانیدانیش بووین‪ ،‬به‌اڵم خه‌ڵکى‬ ‫کوردستان به‌ کۆڕه‌و ده‌نگى ناڕه‌زایى‌و‬ ‫ڕه‌تکردنه‌وه‌ى ئه‌و ڕژێمه‌ى به‌دنیا‬ ‫گه‌یاند‪.‬‬ ‫* ئایا کۆڕه‌ویش به‌ ده‌ستکه‌وتێکى‬ ‫ترى ڕاپه‌ڕین داده‌نرێت؟‬ ‫ به‌ڵێ‪ ،‬ڕاسته‌ ل �ه‌ک��ۆڕه‌ودا ئێمه‌‬‫قوربانیمان به‌خشى گه‌له‌که‌مان ئازارو‬ ‫ناڕه‌حه‌تى چه‌شت‪ ،‬به‌اڵم به‌هۆى‬ ‫کۆڕه‌وه‌ گه‌لێک بڕیارى گرنگ له‌الیه‌ن‬ ‫کۆمه‌ڵى نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ ده‌رچوون‪،‬‬ ‫که‌له‌ به‌رژه‌وه‌ندى گه‌له‌که‌ماندا بوون‬ ‫ک��ۆڕه‌و وایکرد تێڕوانینى سیاسى‬ ‫واڵتانى دنیا به‌رامبه‌ر رژێمى ئه‌وساى‬ ‫عیراق بگۆڕێ‌و هه‌ڵوێستیان بگۆڕن‪.‬‬ ‫* ڕژێمى به‌عس‌و حکومه‌تى ئه‌وساى‬ ‫ع���ی���راق ب���ه‌ه���ۆى ب���ه‌رژه‌وه‌ن���دی���ی���ه‌‬ ‫ئابووریه‌کانى له‌گه‌ڵ واڵتانى دنیادا‬

‫هه‌وڵى مانه‌وه‌ى ده‌درا‪ ،‬ئایا کۆڕه‌و‬ ‫ڕاپه‌ڕینى خه‌ڵکى عیراق‌و کوردستان‬ ‫چ گ��ۆڕان��ک��اری��ی��ه‌ک��ى ب���ه‌س���ه‌ر ئه‌و‬ ‫هه‌ڵوێستانه‌دا هێنا؟‬ ‫ له‌ڕاستیدا هه‌وڵى له‌ناوبردنى‬‫رژێمى به‌عس له‌ ئارادابوو له‌الیه‌ن‬ ‫هێزه‌کانى هاوپه‌یمانانه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم بۆ‬ ‫ڕاگرتنى پارسه‌نگى هێزو هه‌ندێک‬ ‫له‌ ئیعتباراتى ناوخۆ‪ ،‬نه‌یانوویست‬ ‫ڕژێمى به‌عس له‌ناو به‌رن‪ ،‬به‌اڵم به‌‬ ‫کۆڕه‌وى ملیۆنى خه‌ڵکى کوردستان‬ ‫تێڕوانینه‌که‌ زیاتر گۆڕا بۆ هه‌وڵى‬ ‫نه‌هێشتنى ئه‌و رژێمه‌‪ ،‬ئه‌بێ ئه‌وه‌ش‬ ‫ب��ه‌رژه‌وه‌ن��دى‬ ‫له‌به‌رچاوبگرین‬ ‫ده‌وڵه‌ته‌ زلهێزه‌کان له‌وکاته‌دا له‌گه‌ڵ‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانى ئێمه‌دا هاوته‌ریب‬ ‫بوون‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ ئێمه‌ش توانیمان‬ ‫سوود له‌و به‌رژه‌وه‌ندیانه‌ وه‌رگرین‌و‬ ‫سه‌رکه‌ووتن به‌ده‌ستبهێنین‪.‬‬ ‫* هه‌میشه‌ ده‌وترێت راپه‌ڕین وانه‌یه‌کى‬ ‫مێژووییه‌ بۆ ئێستاو داهاتوومان‪ ،‬ئه‌و‬ ‫وانه‌یه‌ چیمان پێ ده‌ڵێت؟‬ ‫ من ده‌ڵێم هه‌موو واڵتێک‪ ،‬هه‌موو‬‫میلله‌تێک بۆخۆى هێڵێکى سوورى‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬پێویسته‌ ئێمه‌ش له‌ ئاست‬ ‫مه‌سه‌له‌ نیشتیمانى نه‌ته‌وه‌ییه‌کاندا‬ ‫هیڵێکى سوورى گشتیمان هه‌بێت‪،‬‬ ‫بۆ نموونه‌ وه‌کو ئێستا هه‌ڵبژاردن‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ڵبژاردنى که‌رکوک به‌‬ ‫نموونه‌ وه‌رگ��ری��ن ی��ان موسڵ‬ ‫یان دیاله‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئێمه‌ پێکه‌وه‌ به‌‬ ‫لیستێکى یه‌کگرتوو دابه‌زینایه‌‬ ‫ده‌نگێکى زۆرم��ان به‌ده‌ستده‌هێناو‬ ‫ئه‌و ده‌نگانه‌ نه‌ده‌سووتان‪ ،‬که‌ به‌هۆى‬ ‫فره‌ لیستى هێزو الیه‌نه‌ سیاسییه‌کانى‬ ‫ک��وردس��ت��ان��ه‌وه‌ ل��ه‌و ش��اران��ه‌دا‬ ‫له‌ده‌ستماندا‪ ،‬به‌اڵم ئێمه‌ وه‌ک حزبى‬ ‫سۆسیالست دیموکراتى کوردستان‬ ‫هه‌میشه‌ به‌رژه‌وه‌ندى میلله‌ته‌که‌مان‬ ‫پێش به‌رژه‌وه‌ندى حزب‌و خۆمان‬ ‫خستووه‌و ئه‌گه‌ر له‌زه‌ره‌رى ئێمه‌ش‬ ‫بووبێت‪ ،‬نه‌مانویستووه‌ په‌رته‌وازه‌یى‌و‬ ‫فره‌ ده‌نگى‌و ڕه‌نگى هه‌بێت بۆ پرسه‌‬ ‫چاره‌نووسسازه‌کانمان‪.‬‬ ‫* ئ��ێ��م �ه‌ ب����ه‌ه����ۆى ڕاپ����ه‌ڕی����ن����ه‌وه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتێکمان بۆ خۆمان دروستکرد‪،‬‬ ‫ئ���ای���ا ت��وان��ی��وم��ان��ه‌ ل����ه‌ده‌س����ه‌اڵت‌و‬ ‫له‌خۆبه‌ڕێوه‌بردندا سه‌رکه‌وتووبین؟‬ ‫ له‌سه‌رتاسه‌رى عیراق‌و کوردستان‬‫ت��وان��راوه‌ هه‌نگاوى ب��اش بنێین‪،‬‬ ‫به‌اڵم ده‌شڵێین ڕه‌نگه‌ ئه‌و ده‌سه‌اڵته‌‬ ‫نه‌یتوانیبێت خۆى بکاته‌ نوێنه‌رى‬ ‫سه‌رجه‌م پێکهاته‌کانى خه‌ڵک‪ ،‬ده‌نگى‬ ‫ناڕه‌زایى زۆر هه‌یه‌ ده‌سه‌اڵت ئیشى بۆ‬ ‫نه‌کردووه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر نا وه‌کو ده‌سه‌اڵت‬ ‫وه‌ک ده‌سه‌اڵتى به‌ڕێوه‌بردن کارى‬ ‫باش کراوه‌و له‌ ئاستى پێویستدابووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم بۆ وه‌اڵمدانه‌وه‌ى داخوازییه‌کان‌و‬ ‫یه‌کسانى نه‌توانراوه‌ به‌شێوه‌یه‌کى‬ ‫شه‌فاف له‌ ئاست داواکارییه‌کانى‬ ‫خه‌ڵکدا بێت‪ ،‬نه‌یتوانیووه‌ جیاوازى‬ ‫نه‌کات له‌ نێوان چین‌و توێژه‌کان‌و له‌‬ ‫نێوان حزب‌و الیه‌نه‌ سیاسییه‌کاندا‪،‬‬ ‫بۆ نموونه‌ ئێمه‌ پێشمه‌رگه‌مان هه‌یه‌‬ ‫له‌ساڵى (‪ )1976‬وه‌ پێشمه‌رگه‌یه‌‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم تائێستا هیچ ئیمتیازاتێکى‬ ‫بونه‌کراوه‌‪ ،‬بۆچى ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ى‬ ‫له‌ناو حزبێکى تردایه‌‪ ،‬واته‌ نه‌توانراوه‌‬ ‫داموده‌زگاکانى حکومه‌ت وه‌ک یه‌ک‬ ‫له‌ خزمه‌ت خه‌ڵکى کوردستاندابێت‪.‬‬ ‫* دواجار ده‌ڵێن مێژوو چۆن ڕاپه‌ڕین‬ ‫ده‌نوسێته‌وه‌؟‬ ‫ پێویسته‌ مێژووى ئێمه‌‪ ،‬مێژووى‬‫ڕاپه‌ڕین وه‌ک خۆى بنووسرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫وه‌ک چ���ۆن س �ه‌رک �ه‌وت��ن �ه‌ک��ان‬ ‫ده‌نووسێته‌وه‌و باسیان ده‌ک��ات‪،‬‬ ‫پێویسته‌ شکسته‌کانیش وه‌ک خۆیان‬ ‫بنووسرێنه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ى نه‌وه‌کانى‬ ‫داهاتوومان ڕاستییه‌کان وه‌ک خۆى‬ ‫ببینێ‪ ،‬شکسته‌کانى دواى ڕاپه‌ڕین‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵتى خۆبه‌ڕێوه‌بردنمان وه‌ک‬ ‫خۆیان بنووسرێنه‌وه‌و چه‌واشه‌کاریان‬ ‫تێدا نه‌کرێت‪ ،‬تابتوانرێت له‌ئاینده‌دا‬ ‫نه‌ته‌وه‌که‌مان له‌ ئاستى سه‌رکه‌وتنه‌کاندا‬ ‫سه‌رکه‌وتنى تازه‌و زیاتر به‌ده‌ستبهێنن‌و‬ ‫له‌ ئاستى شکسته‌کانیشدا چاکسازى‬ ‫له‌ خۆماندا بکه‌ین‪ ،‬بۆئه‌وه‌ى شکستى‬ ‫تر دووباره‌ نه‌بێته‌وه‌‪.‬‬

‫خەڵەف غەفور‬

‫ئه‌وانیتر‪،‬‬ ‫ئێمه‌ نا‬ ‫ئه‌گه‌ر ق��ه‌رار ‌ه به‌شداریى پرۆسه‌ى‬

‫سیاسى بکه‌ین و ب ‌ه بردنه‌و ‌ه و دۆڕان‬ ‫رازی بین و ئه‌وه‌ش ب ‌ه گه‌شه‌ى سیاسى‬ ‫و گۆڕانکارى ل ‌ه عه‌قڵى ئیداریى‬ ‫واڵتدا دابنێین‪ ،‬خۆ پێویستیش ‌ه چیتر‬ ‫ل ‌ه کاڵورۆژنه‌ى مه‌زڵومیه‌ته‌و ‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌وانیتردا نه‌دوێین‪ .‬مه‌به‌ستم ئه‌وه‌نیی ‌ه‬ ‫کاره‌ساته‌کانمان له‌بیر بکه‌ین و پێداگیریى‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و ‌ه نه‌که‌ین قه‌ربووى زیان ‌ه‬ ‫ماددى و مه‌عنه‌وه‌ییه‌کانى رابردوومان‬ ‫بۆ نه‌که‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌سڵى مه‌به‌ست‬ ‫ئه‌وه‌یه‌‪ ،‬بنه‌ماى سیاسه‌تکردنمان لۆژیک‬ ‫بێت نه‌ک سۆز‪.‬‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌کان ته‌واو بوو‪ ،‬ورد ‌ه ورد ‌ه‬ ‫خه‌ریک ‌ه ده‌ره‌نجامه‌کان ده‌رده‌ک �ه‌ون‬ ‫و گفتوگۆى پێکهێنانى حکومه‌ت‬ ‫ده‌ستپێده‌کات له‌نێو الیه‌ن ‌ه براوه‌کاندا‪،‬‬ ‫سه‌ره‌تاى ئه‌و هه‌واڵنه‌ش ل ‌ه سه‌ردانى‬ ‫هه‌ر یه‌ک ل ‌ه عادل عه‌بدولمه‌هدى و‬ ‫ئه‌یاد عه‌الوى بۆ هه‌رێمى کوردستان‬ ‫ده‌ستیپێکرد‪ ،‬بێگومان ئه‌وان ‌ه مایه‌ى‬ ‫دڵخۆشین ب �ه‌وه‌ى تێده‌گه‌ین هێشتا‬ ‫ک��ورد سه‌نگ و قورسایى هه‌ی ‌ه و‬ ‫له‌نێو هاوکێشه‌ى سیاسیدا حسابى بۆ‬ ‫ده‌کرێت‪.‬‬ ‫زۆرینه‌ى خه‌ڵکى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫ده‌نگى بۆ ده‌ستوورى هه‌میشه‌یى عیراق‬ ‫داوه‌‪ ،‬پێیانوای ‌ه ده‌بێت بنه‌ماى حوکمڕانى‬ ‫واڵت بێت‪ ،‬هیچ ئیجتیهادێکى سیاسى‬ ‫نه‌بێت ‌ه هۆکارى ئه‌وه‌ى به‌نده‌کانى پێشێل‬ ‫بکرێت‪ ،‬هێز ‌ه سیاسه‌کانى کوردستانیش‬ ‫ئه‌مه‌یان بۆ ئ �ه‌رزى واقیع ته‌رجه‌م ‌ه‬ ‫ک���ردووه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئ �ه‌وه‌ش��دا الیه‌نى‬ ‫به‌رانبه‌ر(ئه‌وانیتر) پابه‌ند نه‌بوون ب ‌ه‬ ‫رێککه‌وتن و به‌ڵێنه‌کانیانه‌وه‌‪.‬‬ ‫مالیکى ل��ه‌م��اوه‌ى سه‌رۆکایه‌تى‬ ‫حکومه‌ته‌که‌یدا زۆر یارى له‌گه‌ڵ کورد‬ ‫کرد‪ ،‬به‌نده‌کانى ده‌ستوورى به‌الوه‌نا‬ ‫و به‌ئاشکرا داواى که‌مکردنه‌وه‌ى‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌کانى هه‌رێمى کوردستان و‬ ‫له‌ژێره‌وه‌ش کارى بۆ په‌سند نه‌کردنى‬ ‫یاساى نه‌وت و غازى عیراق ده‌کرد بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ى کوردستان ل ‌ه بوارى وه‌به‌رهێنانى‬ ‫نه‌وتدا تووشى گرفت بێت و نه‌بێت ‌ه‬ ‫خاوه‌ن کارتى ئابوورى‪.‬‬ ‫بینیمان شۆڤێنیه‌کانى عه‌ره‌ب چۆن ل ‌ه‬ ‫ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عیراق پیالنیان‬ ‫ل ‌ه که‌رکوک کرد و ده‌یانویست ب ‌ه زۆر‬ ‫به‌رگى عه‌ره‌بایه‌تى له‌به‌ر بکه‌ن‪ .‬ئێستاش‬ ‫تارق هاشمى بانگه‌ش ‌ه بۆ ناسنامه‌ى‬ ‫عه‌ره‌بێتى عیراق ده‌ک��ات و پۆستى‬ ‫سه‌رۆک کۆمارى ب ‌ه کورد ره‌وا نابینێت‪.‬‬ ‫ئه‌مان ‌ه بۆچین و چى ده‌گه‌یه‌نن؟ عه‌قڵیه‌تى‬ ‫سیاسى عه‌ره‌بیى که‌ى ده‌گۆڕێت و کورد‬ ‫تاکه‌ى به‌مجۆر ‌ه ژیان له‌گه‌ڵ عه‌ره‌بدا‬ ‫بکات؟‬ ‫بێگومان له‌م ب��واره‌دا پێویستمان ب ‌ه‬ ‫ئیراده‌ى سیاسى به‌هێزتر ل ‌ه جاران هه‌یه‌‪،‬‬ ‫سه‌نگ و پێگه‌ى کورد ل ‌ه به‌غدا نابێت‬ ‫به‌هۆى ئه‌وه‌و ‌ه بێت ک ‌ه ل ‌ه راب��ردوودا‬ ‫زوڵمى لێکراوه‌‪ ،‬به‌ڵکو ده‌بێت له‌به‌ر ئه‌و ‌ه‬ ‫بێت کورد نه‌ته‌وه‌ى دووه‌م ‌ه ل ‌ه عیراقدا‬ ‫و ده‌ستووریش ئه‌مه‌ى سه‌لماندوو ‌ه‬ ‫و له‌به‌رئه‌وه‌ى دیموکراسى و فره‌یى‬ ‫سیاسى تازه‌ی ‌ه ل ‌ه عیراقدا و هێشتا‬ ‫زۆرێک ل ‌ه برینه‌کان ساڕێژ نه‌بوونه‌‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫دیموکراسیه‌تى ته‌وافوقى و به‌شدارى‬ ‫سیاسى پێکهات ‌ه سه‌ره‌کییه‌کان زه‌رور ‌ه و‬ ‫ناکرێت ئه‌مه‌ش وه‌ک خێر پێى بدرێت‪.‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ى کورد هێشتا دڵنیا نیی ‌ه‬ ‫ل���ه‌وه‌ى ئه‌وانیتر له‌گه‌ڵ ت��ه‌واوى‬ ‫مافه‌کانماندان‪ ،‬بۆی ‌ه ده‌بێت به‌شدارى‬ ‫کارا ل ‌ه حوکمکردنى عیراقدا بکات و‬ ‫رێگا نه‌دات ئه‌زموونى رابروود دووبار ‌ه‬ ‫ببیـته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪xalafgafur@yahoo.com‬‬


‫‪4‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫ئا ‪ :‬رێز ‌ه حسێن‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ی له‌ یادم بێت له‌عه‌سرێکی‬ ‫زۆردڕه‌نگدا ده‌نگۆی ئه‌وه‌ باڵو‬ ‫ب��ووه‌وه‌ که‌ شه‌رێکی ت��ری ئه‌و‬ ‫دیکتاتۆره‌ به‌ڕێوه‌یه‌ بۆ شاره‌که‌مان‪،‬‬ ‫ئ��ه‌و ئێمه‌ی وا راهێنابوو که‌‬ ‫رووبه‌رووی هێلیکۆپته‌رو هێرشی‬ ‫س��ه‌رب��ازی بینه‌وه‌‪ ،‬ه��ه‌ر بۆیه‌‬ ‫زۆرینه‌مان روومان کرده‌ ژێرخانی‬ ‫خانووه‌کانمان و له‌وێدا خۆمان‬ ‫ح��ه‌ش��اردا‪ ،‬ب��ه‌اڵم ئه‌مجاره‌یان‬ ‫زۆر دوور له‌ بۆچوونه‌کانی هه‌ر‬ ‫ئه‌و‬ ‫هه‌موو خه‌ڵکی هه‌ڵبجه‌‪،‬‬ ‫شاره‌ بێسڵه‌مینه‌وه‌ کێمیابارانکراو‬ ‫هه‌رچی بۆ خۆپاراستنی گیانی‬ ‫خۆی له‌ ژێرخانی خانووه‌کاندا‬ ‫خۆی حه‌شاردابوو‪ ،‬مردن بووه‌‬ ‫میوانی و به‌ ژه‌ه��ری کیمیای‬ ‫له‌ژیانێکی پڕ خۆشی کرا‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫به‌سه‌رهاتی یه‌کێک له‌ دانیشتوانی‬ ‫ئه‌وکاتی ش��اری هه‌ڵه‌بجه‌ بوو‪،‬‬ ‫ژیان مه‌حمه‌د که‌ ئه‌وکات وه‌ک‬ ‫خۆی باسی ده‌کرد ته‌مه‌نی ‪25‬ساڵ‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬ئه‌و وه‌ک خۆی ئاماژه‌ی‬ ‫بۆکرد‪ ،‬هه‌ندێک له‌ خه‌ڵکی هه‌ڵبجه‌‬ ‫و زیاتر ئه‌وانه‌شی خانووه‌کانیان‬ ‫به‌و شێوه‌ نه‌بوو که‌ ژێرخانی تێدا‬ ‫بێت‪ ،‬هه‌ربۆیه‌ رووده‌که‌نه‌ چیاکانی‬ ‫ده‌وری شاره‌که‌ تا ل �ه‌وی ئارام‬ ‫بگرنو خۆیان پارێزراو بکه‌ن له‌و‬ ‫هێرشه‌ مه‌ترسیداره‌ی حکومه‌تی‬ ‫دیکتاتۆری ئه‌وکاتی عێراق‪ ،‬ژیانی‬ ‫وتیشی‪ :‬خ��ان�ه‌واده‌ک�ه‌ى منیش‬ ‫یه‌کێک بوو له‌و خێزانانه‌ى بۆ‬ ‫خۆپاراستن روومان کرده‌ چیاکانی‬ ‫ده‌ورووبه‌ری شاره‌که‌مان هه‌ر بۆیه‌‬ ‫رووبه‌رووی ئه‌و مردنه‌ به‌ کۆمه‌ڵه‌‬ ‫نه‌بووینه‌وه‌‪.‬‬ ‫شاریک به‌ ژه‌هری کیمیایی‬ ‫شه‌هیدکرا‬ ‫ئه‌و کات شاره‌که‌یان ته‌نیا نه‌بوو‬ ‫س��ه‌وزای دای پۆشیبوو مانگ‬ ‫و ئه‌ستێره‌کانیش گۆرانیان بۆ‬ ‫ده‌چریکاند‪ ،‬به‌اڵم ‪ 3/16‬ده‌یکاته‌‬ ‫هێروشیماوله‌ جوانی ئه‌وکاتی‬ ‫ده‌خات‪ ،‬کیمیای ده‌بێته‌ دێوه‌زمه‌و‬ ‫پ���ه‌رده‌ی ته‌نیای به‌جێهێشت‬ ‫به‌سه‌ریانداو هه‌ڵبجه‌ییه‌کانی هێنایه‌‬

‫راپۆرت‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫شاریــــــک ب ‌ه ژه‌هــــــــــری کیمیــــــــــایی شه‌هیـــــدکرا‬

‫وتنی سرودی به‌ته‌نیا جێم مه‌هێله‌‬ ‫ئه‌مشه‌و زریان ده‌م چێنی ته‌مو مژ‬ ‫دامده‌پۆشێ مانگه‌ شه‌و ده‌مرفێنی‪،‬‬ ‫‪3/16‬ئه‌و رۆژه‌ بوو که‌تێدا شارێکی‬ ‫سه‌وزی کوردستان کیمیابارانکرا‪،‬‬ ‫چه‌ندین خه‌ڵکی ئه‌و شاره‌ به‌بێ‬ ‫جیاوازی له‌ منداڵ و گه‌نج و پیر‪،‬‬ ‫له‌ ژن و پیاوی بێتاوانی ئه‌و شاره‌‬ ‫ره‌شه‌کوژی ده‌کرێن به‌ ژه‌هری‬ ‫کیمیایی‪.‬‬ ‫هه‌ژارهه‌ڵه‌بجه‌یی وه‌ک چیرۆکێکی‬ ‫م �ه‌ت��رس��ی��دار ب��اس��ی ئه‌وکاتی‬ ‫شاره‌که‌یان ده‌گێرێته‌وه‌ ده‌ڵێ‪:‬‬ ‫ش��اره‌ک�ه‌م��ان بۆ ته‌نها رۆژێ��ک‬ ‫ئازادکراو که‌وته‌ ده‌ست پێشمه‌رگه‌‬ ‫دێرینه‌کانی ئه‌وکاتی کوردستان‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم حکومه‌تی عێراقی دوای‬ ‫شکاندنی له‌و جه‌نگه‌داو له‌ ده‌ست‬ ‫چوونی ئ��ه‌وش��اره‌‪ ،‬بڕیارێکی‬ ‫مه‌ترسیداری ده‌دات به‌هۆی‬ ‫بێده‌سه‌اڵتی و بێهێزی خۆیه‌وه‌‪ ،‬بۆ‬ ‫گرتنه‌وه‌ى ئه‌و شاره‌ بۆ ژێرباڵی‬ ‫خۆی به‌ چه‌کی کیمیای هێرشی‬ ‫بۆده‌کات و بۆ جارێکی تر ئه‌و‬ ‫ش��اره‌ داگ��ی��رده‌ک��ات �ه‌وه‌‪ ،‬ه �ه‌ژار‬ ‫وتیشی‪ :‬گه‌ر خه‌ڵکی ئه‌و شاره‌‬ ‫هه‌ندێکیان رووی��ان نه‌کردایه‌ته‌‬ ‫چیاکانی ده‌ووروبه‌ری ئه‌وا ئێستا‬ ‫ته‌نها که‌سێکی ئه‌و شاره‌ له‌چنگی‬ ‫مردن رزگاری نه‌ده‌بوو‪.‬‬ ‫دروستکردنی ئۆردوگای زۆره‌مڵێ بۆ‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌کان‬ ‫دوای ئازادکردنی شاری هه‌ڵه‌بجه‌و‬ ‫له‌الیه‌ن پیشمه‌رگه‌ دێرینه‌کانی‬ ‫کوردستانه‌وه‌‬ ‫‪ ،‬به‌ بڕیاری سه‌رۆکی رووخاوی‬ ‫عیراقی و به‌سه‌ر‬ ‫حکومه‌تی‬ ‫په‌رشتی عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جید‬ ‫(عه‌لی کیمیایی) ک��وره‌ مامی‬ ‫صدامی دیکتاتور‪ ،‬بۆ گرتنه‌وه‌ ئه‌و‬ ‫شاره‌ ژه‌هری کیمیایی له‌و جه‌نگه‌دا‬ ‫به‌کار ده‌هێنریت و تێدا شارێک‬ ‫شه‌هید ده‌بێت‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌ به‌ده‌ر له‌‬ ‫هێرشه‌ که‌‪ ،‬ده‌نگۆێ به‌ڕێوه‌ هاتنی‬ ‫ئه‌و جه‌نگه‌ ئه‌وکات به‌نێوی خه‌ڵکی‬ ‫شاری هه‌ڵه‌بجه‌دا باڵوده‌بێته‌وه‌‪،‬‬ ‫خه‌ڵکی ئه‌و شاره‌ بۆ خۆپاراستنیان‬ ‫له‌و مه‌ترسییه‌‪ ،‬ده‌بن به‌دوو به‌شه‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌ندێکیان له‌ژێرخانی ماڵه‌که‌ی‬ ‫خۆیاندا ده‌مێننه‌وه‌‪ ،‬هه‌ندێکی‬

‫تریشیان ب��ه‌ده‌ر له‌ هێرشه‌که‌‬ ‫به‌چه‌ند کاتژمێرێک ئاواره‌ ده‌بن بۆ‬ ‫چیاکانی ده‌وروبه‌ری شاره‌که‌یان‪،‬‬ ‫هه‌ربۆیه‌ ئه‌وانه‌ى که‌ له‌نیوماڵه‌که‌ی‬ ‫خۆیاندا ماونه‌ته‌وه‌ ده‌بنه‌ قوربانی‬ ‫ئه‌و هێرشه‌و تێدا (‪ )5000‬پێنج‬ ‫هه‌زار خه‌ڵکی ئه‌و شاره‌ به‌ ژه‌هری‬ ‫کیمیای بکوژ ده‌کرێت‪ ،‬ئه‌و شاره‌‬ ‫ده‌بێته‌ هێروشیمای کوردستان‬ ‫و شه‌هیدی ش��اری��ک ده‌ک��ات �ه‌‬ ‫وێنه‌یه‌کی دیکاتۆریه‌تی ئه‌وکاتی‬ ‫حکومه‌تی به‌عسی رووخاو‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌هۆی دووری و بێئاگای واڵتانی‬ ‫خێرخواو دۆستانی ئاشتیوانی‬ ‫جیهانی و رێکخراوه‌کانی نه‌ته‌وه‌‬ ‫یه‌کگرتووه‌کان‪ ،‬ئه‌و شاره‌ شه‌هید‬ ‫ده‌کرێت و حکومه‌تی عێراقیش‬ ‫ب �ه‌ دروو ل �ه‌ رێ��گ��ای ده‌زگ��ا‬ ‫راگه‌یاندنه‌کانیه‌وه‌ تاوانه‌که‌ ده‌کاته‌‬ ‫ئه‌ستۆی واڵتی ئێران و فرمێسکی‬

‫تیمساحانه‌ ده‌رژێ��ت بۆ شه‌هید‬ ‫بوونی خه‌ڵکی ئه‌و ش��اره‌‪ ،‬و بۆ‬ ‫دروست نه‌بونه‌وه‌ جارێکی تری‬ ‫ئه‌و ش��اره‌ ئۆردوگایه‌کی زۆره‌‬ ‫ملێ به‌ ناوی شاری هه‌ڵه‌بجه‌ی‬ ‫ت��ازه‌وه‌‪ ،‬له‌نزیک شاری سلێمانی‬ ‫دروستده‌کات و خه‌ڵکی ئه‌و شاره‌‬ ‫به‌زۆره‌ملێ تێدا نیشته‌جێده‌کات‪.‬‬ ‫دوای راپه‌ڕینی خه‌ڵکی کوردستان‬ ‫به‌هاری ساڵی ‪1991‬گ��رو تینی‬ ‫خه‌ڵکی کوردستان کڵپه‌ده‌ستێنی و‬ ‫کوردستان بۆ یه‌که‌مین جار له‌ چنگی‬ ‫به‌عسى رووخاو ئازاد ده‌کرێت‪،‬‬ ‫هه‌ر بۆیه‌ خه‌ڵکی شاری هه‌ڵه‌بجه‌‪،‬‬ ‫جارێکی دیکه‌ رووده‌ک��ه‌ن��ه‌وه‌‬ ‫شاره‌که‌یان و ئاوه‌دانی ده‌که‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئێستاش گه‌ر روو له‌و شاره‌بکه‌ین‬ ‫ده‌بینین هه‌موو هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌کان‬ ‫باوه‌شی نیشته‌جێبونیان کردۆته‌وه‌‬ ‫به‌و شاره‌داو ئاوه‌دانیان کردۆته‌وه‌‪.‬‬

‫له‌تیف نوری وه‌ک خۆی باسی‬ ‫ده‌ک��ات‪ ،‬ده‌ڵ��ی دوورکه‌وتنه‌وه‌م‬ ‫له‌و شاره‌ هێنده‌ ئازاری دام بۆیه‌‬ ‫له‌ناخی خۆمدا کچه‌ تاقانه‌که‌م‬ ‫کرد به‌خێر بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌مان بۆ‬ ‫ئه‌و شاره‌و ئاوه‌دان بوونه‌وه‌ى بۆ‬ ‫جارێکی دیکه‌‪ ،‬که‌ خێره‌که‌شم‬ ‫به‌و شیوه‌ بڕیارم له‌سه‌ردا‪ ،‬له‌کاتی‬ ‫شوکردنیدا خه‌رجی به‌وکه‌سه‌‬ ‫نه‌که‌م و خۆم هه‌ستم به‌و خه‌رجییه‌‪،‬‬ ‫س��وب��اس ب��ۆ خ��ودا ن��ه‌زره‌ک��ه‌م‬ ‫زۆری نه‌خایه‌ندوخودای مه‌زن‬ ‫داواکه‌ی لێقبوڵکردم و گه‌ڕاینه‌وه‌‬ ‫بۆشاره‌که‌مان‪ ،‬دوای ئازادکردنی‬ ‫زۆرینه‌ی شاره‌کانی کوردستان‪،‬‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌کان گ��ه‌ڕان��ه‌وه‌ بۆ‬ ‫ش��اره‌ک�ه‌ی��ان و جارێکی دیکه‌‬ ‫ئاوه‌دانیان کرده‌وه‌‪.‬‬ ‫دوای پڕۆسه‌ی ئازادی عیراق‬ ‫دوای پڕۆسه‌ی ئ��ازادی عیراق‪،‬‬

‫ئ��ه‌وان��ه‌ى ک �ه‌ رۆژان��ێ��ک دڵی‬ ‫شارێکیان شکاندو وێرانیانکردن و‬ ‫به‌کوشتنیان بردن‪ ،‬که‌وتنه‌ ده‌ست‬ ‫یاسا و ملکێشی قه‌فه‌زی دادگای‬ ‫کرانه‌وه‌‪ ،‬هه‌ربۆیه‌ عه‌لی حه‌سه‌ن‬ ‫مه‌جید‪ ،‬که‌سێک بووه‌ له‌و که‌سانه‌ی‬ ‫ل��ه‌س��ه‌رده‌م��ی ده‌س���ه‌اڵت���داری‬ ‫حکومه‌تی به‌عسی رووخ��اودا‬ ‫به‌سه‌رپه‌رشتی ئه‌و شارێک به‌‬ ‫ژه‌هری کیمیای شه‌هیدکرا‪ ،‬هه‌ر‬ ‫بۆیه‌ خرایه‌ نێو قه‌فه‌زی دادگاوه‌و‬ ‫لێپێچینه‌وه‌ى به‌به‌رده‌وامی له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌نجام ده‌درا‪ ،‬تا ئه‌وکاته‌ى دادگا‬ ‫گه‌یشته‌ ئه‌و بڕیاره‌ی له‌ ‪/25‬کانونی‬ ‫یه‌که‌مدا بڕیاری له‌سێداره‌دان‬ ‫تامردنی به‌سه‌ردا سه‌پاند‪ ،‬و ئه‌و‬ ‫تاوانباره‌ به‌ سزای خۆی گه‌یشت‬ ‫و شاری شه‌هێدانیش له‌ ئه‌م ساڵدا‬ ‫زۆر جیاوازتر له‌ ساڵه‌کانی تر ئه‌و‬ ‫یاده‌ به‌رزترو پیۆزتر راده‌گرن‪.‬‬

‫کـــــاره‌ســــــــــاته‌ مێـــــژووییه‌کانــى شارى هــــــــــه‌ڵه‌بـــــجـــــه‬ ‫ئاالن عارف‬ ‫به‌شێوه‌یه‌کى گشتى شاره‌کانى‬ ‫کوردستان بێ ب�ه‌رى نه‌بوه‌ له‌‬ ‫شااڵوى وێرانکارى‌و کاولکارى‌و‬ ‫ئه‌نفال‌و کیمیابارانکردن چه‌ندین‬ ‫رووداوى تر‪ ،‬به‌اڵم لێره‌دا باس‬ ‫ل�ه‌ ش��ارى هه‌ڵه‌بجه‌ ده‌که‌ین‬ ‫که‌له‌وانه‌یه‌ زۆرتین رووداو و‬ ‫کاره‌ساتى به‌سه‌رهاتبێ له‌مێژووى‬ ‫کوردستاندا‪ ،‬جا له‌الیه‌ن هه‌ر‬ ‫ده‌وڵه‌تێکه‌وه‌ بێت به‌ حکومه‌تى‬ ‫عیراقیشه‌وه‌ ک�ه‌ کوردستان‬ ‫به‌شێک بووه‌ له‌و واڵته‌‪ ،‬له‌سه‌ر‬ ‫ده‌مه‌کانى کۆنیشدا نه‌ک ئێستا‪،‬‬ ‫ئیتر به‌ ه �ه‌ر هۆکارێک بێت‬ ‫مێژوویه‌کى پڕ کاره‌ساتى بۆخۆى‬ ‫تۆمارکردوه‌‪ ،‬که‌ به‌سه‌ر ئه‌و شاره‌‬ ‫خۆشه‌ویسته‌ى کوردستاندا هاتوه‌‬ ‫له‌الیه‌نى رۆحى‌و مادى‌و چه‌ندین‬ ‫الیه‌نى تریش‪ ،‬به‌چه‌ند خاڵێک‬ ‫باس له‌و کاره‌ساتانه‌ ده‌که‌ین‪:‬‬ ‫‪ -1‬ک��وردس��ت��ان ه���ه‌روه‌ک‬ ‫هه‌موو واڵتێک به‌هۆى جه‌نگه‌‬ ‫وێرانکارى‬ ‫جیهانییه‌کانه‌وه‌‬ ‫ب �ه‌رک �ه‌وت��وه‌‪ ،‬بێ ب �ه‌ش نه‌بوه‌‬ ‫به‌گشتى شاره‌کانى کوردستان‬ ‫به‌هه‌ر چ��وار پارچه‌که‌یه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌ تایبه‌تى ش��ارى هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫له‌سه‌رده‌مى جه‌نگى جیهانى‬ ‫یه‌که‌مدا ب��ه‌رش��ااڵوى فڕۆکه‌‬ ‫جه‌نگییه‌کانى ئه‌وکاته‌ى به‌ریتانیا‬ ‫که‌وتوه‌‪ ،‬ده‌وروب���ه‌رى (چیاى‬ ‫شنروێ)‪ ،‬ئه‌شکه‌وڵ به‌تایبه‌تى‬ ‫نزیک (گوندى عه‌بابه‌یلێ) به‌هۆى‬ ‫داگیرکردن‌و‬ ‫قبووڵنه‌کردنى‬ ‫وێرانکارى ناوچه‌که‌ دانیشتوانى‬

‫ئه‌و ناوچه‌یه‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌کانى‬ ‫به‌ریتانیا ده‌که‌ونه‌ پێکدادان له‌گه‌ڵ‬ ‫یه‌ک که‌له‌ سه‌رده‌مى شۆڕشى‬ ‫شێخ مه‌حمودى نه‌مردا ناوچه‌که‌‬ ‫له‌ هێزى ئینگلیز پاکده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ -2‬یه‌کێکى تر له‌ کاره‌ساته‌کانى‬ ‫سه‌ر شارى هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ده‌ستى‬ ‫رژێمه‌ یه‌ک له‌ دوا یه‌که‌کانى‬ ‫تر هاتوه‌ له‌سه‌رده‌مى (زه‌عیم‬ ‫سدیق) بووه‌‪ ،‬له‌ ساڵى (‪)1963‬‬ ‫بۆسه‌ر شارى هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬بوه‌ هۆى‬ ‫کوشتارێکى زۆر له‌ دانیشتوانى‬ ‫ناوچه‌که‌‪ ،‬وێرانکردن‌و چۆڵکردنى‬

‫چه‌ندین گوند ئاواره‌بوونى‬ ‫ژماره‌یه‌کى زۆر له‌و ناوچانه‌و‬ ‫ده‌وروبه‌رى‪.‬‬ ‫‪ -3‬هه‌روه‌ک له‌سه‌ر گوێى زه‌وى‬ ‫بینیومانه‌و بیستومانه‌ چه‌ندین‬ ‫واڵت‌و ش��ارو گوندو ناوچه‌‬ ‫تووشى رووداوى سروشتى‬ ‫بوون‪ ،‬کوردستان به‌گشتى‌و شارى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ به‌تایبه‌تى بێ به‌ش نییه‌‬ ‫له‌و رووداوان��ه‌ که‌له‌ (‪/7 /28‬‬ ‫‪ )1971‬باران‌و الفاو بووه‌ هۆى‬ ‫رووخان‌و وێرانکردنى ژماره‌یه‌کى‬ ‫زۆر خانوو‪ ،‬زیانى مادى‪.‬‬

‫‪ -4‬هه‌روه‌ک پیشه‌یى هه‌میشه‌یى‬ ‫س �ه‌رده‌م��ان��ى رژێ��م��ى به‌عس‬ ‫چه‌ندینجار بۆردومانى شاره‌کانى‬ ‫کوردستان ژێرده‌سه‌اڵتى خۆى‬ ‫بۆردومانى ش��ارى هه‌ڵه‌بجه‌ى‬ ‫کردوه‌ له‌ (‪ )1974 /4 /26‬له‌الیه‌ن‬ ‫فڕۆکه‌کانى رژێمى به‌عسه‌وه‌‪ ،‬بوه‌‬ ‫هۆى شه‌هیدبوونى زیاتر له‌ (‪)50‬‬ ‫هاواڵتى بریندابوونى ژماره‌یه‌ک‬ ‫ل�ه‌ ه��اواڵت��ی��ان‪ ،‬وێرانکردنى‬ ‫ئاواره‌بوونیان‪،‬‬ ‫خانووه‌کان‌و‬ ‫بۆ گونده‌کان‪ ،‬پاشان بۆ دیوى‬ ‫ئێران‪.‬‬

‫‪ -5‬دیاربووه‌ ده‌سه‌اڵتى رژێمى‬ ‫به‌عس چه‌ندین پالنى داناوه‌ یه‌ک‬ ‫له‌دواى یه‌ک بۆ که‌مکردنه‌وه‌ى‬ ‫کورده‌کان‌و له‌ناوبردنیان به‌هه‌ر‬ ‫ه��ۆی�ه‌ک بێت‪ ،‬ئ��ه‌م ج��اره‌ی��ان‬ ‫شێوازێکى ترى به‌کارهێنا بۆ‬ ‫وێرانکردنى شاره‌ کوردیه‌کان له‌‬ ‫وانه‌ش شارى هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬له‌ ساڵى‬ ‫(‪ )1978‬خه‌ڵکه‌که‌ى راگواست‬ ‫به‌ قواڵیى سنورى گونده‌کان‌و‬ ‫وێرانکردنیان تاله‌ کۆمه‌ڵگا زۆر‬ ‫ملێیه‌کان چاودێرى بکرێت تواناى‬ ‫زاڵبوونى هه‌بێ به‌سه‌ریاندا‪.‬‬ ‫‪ -6‬به‌هۆى ئه‌ توندوتیژى‌و‬ ‫وێران کاریانه‌ى رژێم به‌کارى‬ ‫هێنا ب��ووه‌ هۆى دروستبوونى‬ ‫ناڕه‌زاییه‌کى ج�ه‌م��اوه‌رى زۆر‬ ‫به‌هۆى وێرانکردنى ناوچه‌کانیان‌و‬ ‫گونده‌کان‌و سوتاندنى خانوه‌کانیان‬ ‫به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ (‪ )70‬هاواڵتى‬ ‫شه‌هیدو زینده‌به‌چاڵ‌و بزربوون‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها بووه‌ هۆى وێرانکردنى‬ ‫(گه‌ڕه‌که‌کانى ئاشقانى هه‌ڵه‌بجه‌)‬ ‫بریتى بوو له‌ رووخانى زیاتر‬ ‫له‌ (‪ )400‬خانوو‪ ،‬ئاواره‌کردنى‬ ‫(‪ )9000‬که‌س بۆ دیوى ئێران‪.‬‬ ‫‪ -7‬گ�ه‌وره‌ت��ری��ن ک��اره‌س��ات‌و‬ ‫وێ��ران��ک��ارى ل��ه‌ م��ێ��ژووى‬ ‫کوردستان‌و ناوچه‌که‌دا روویدا‬ ‫به‌سه‌ر شارى هه‌ڵه‌بجه‌دا‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫کیمیابارانکردنى شارى هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫بوو‪ ،‬له‌الیه‌ن رژێمى به‌عسه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌هۆى هێرشى عیراقه‌وه‌ بۆ‬ ‫ناوچه‌ى هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ (‪/16 -13‬‬ ‫‪ )1988 /3‬ل�ه‌ چوارچێوه‌ى‬ ‫شه‌ڕى ئێران‪ -‬عیراق بووه‌ هۆى‬ ‫گرتنى ناوچه‌که‌ له‌الیه‌ن ئێرانه‌وه‌‪،‬‬

‫به‌مه‌ش حکومه‌تى عیراق که‌وته‌‬ ‫بۆردومانکردنى شارى هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫له‌ نێوه‌ڕۆى (‪)1988 /3 /16‬‬ ‫ب �ه‌ت��ۆپ‌و ه���اوه‌ن‌و پ��اش��ان به‌‬ ‫فڕۆکه‌ (بۆمبى کیمیاوى) به‌سه‌ر‬ ‫ناوچه‌کره‌دا رشت که‌ چه‌کێکى‬ ‫قه‌ده‌غه‌کراو بوو به‌سه‌ر هاواڵتیانى‬ ‫خۆشیدا رش��ت ب���ووه‌ هۆى‬ ‫شه‌هیدکردنى زیاتر له‌ (‪)5000‬‬ ‫هاواڵتى‌و بریندارکردنى زیاتر له‌‬ ‫(‪ )10000‬که‌س‌و برینداربوونى‬ ‫س�ه‌دان منداڵى س��اواو بچووک‬ ‫ئاواره‌بوونى ته‌واوى دانیشتوانى‬ ‫ناوچه‌که‌‌و چۆڵکردنى بۆ دیوى‬ ‫ئێران‪.‬‬ ‫که‌ تائێستاش پاشماوه‌ى ئه‌و‬ ‫چه‌که‌ کوشنده‌یه‌ هه‌ر ماوه‌ له‌سه‌ر‬ ‫به‌رکه‌وتووان‌و دانیشتوانه‌که‌ى‪.‬‬ ‫‪ -8‬پ��اش کیمیابارانکردنى‬ ‫ناوچه‌که‌ حکومه‌تى به‌عس‬ ‫ب��ه‌وه‌ش��ه‌وه‌ ن �ه‌وه‌س��ت��ا دواى‬ ‫گ���ه‌ڕان���ه‌وه‌ى ژم��اره‌ی��ه‌ک له‌‬ ‫ئاواره‌بووه‌کانى ئێران گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ‬ ‫ماڵ‌و حاڵیان رژێم ده‌ستیکرده‌وه‌‬ ‫به‌ وێرانکردنى ناوچه‌که‌ به‌‬ ‫ئه‌نفالکردنى‬ ‫تر‬ ‫شێوه‌یه‌کى‬ ‫خه‌ڵکه‌که‌و ده‌ست به‌سه‌راگرتنى‬ ‫ده‌یان خێزان‌و بردنیان بۆ (نوگره‌‬ ‫سه‌لمان) له‌ خوارووى عیراق‪.‬‬ ‫‪ -9‬ج��گ �ه‌ل �ه‌م ه��ۆک��اران��ه‌ى‬ ‫باسمانکرد هۆکارێکى تریش که‌‬ ‫ده‌رئه‌نجامى شه‌ڕى ناوخۆبوو‪،‬‬ ‫ه��ۆک��ارى ن��اوخ��ۆب��وو ئه‌گه‌ر‬ ‫که‌مێکیش بێت ئاکامێکى خراپى‬ ‫هه‌بوه‌ بۆ سه‌ر ناوچه‌که‌ هه‌رێمى‬ ‫ک��وردس��ت��ان به‌گشتى ش��ارى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ به‌تایبه‌تى‪.‬‬


‫راپۆرت‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫هه‌ڵبژاردنو عــيــــــــــراق لةقـــــۆناغێكى ترى سيــــــاسيــــــــــدا‬

‫ ئا ‪~ :‬‬

‫ڕۆژى ‪2010/3/7‬ه �ه‌ڵ��ب��ژاردن��ى‬ ‫سه‌رتاسه‌رى له‌عێراق به‌به‌شدارى‬ ‫زی��ات��ر ل�ه‌ ‪19‬ملیۆن ده‌ن��گ��ده‌ر‬ ‫به‌ڕێوه‌چوو‪ ،‬که‌تیایدا هاوواڵتیان‬ ‫ده‌نگییاندا به‌ نوێنه‌رو لیست وقه‌واره‌‬ ‫سیاسیه‌ جیاجیاکان‪،‬ئێواره‌ى هه‌مان‬ ‫ڕۆژیش ده‌ستکرا به‌جیاکردنه‌وه‌ى‬ ‫ده‌نگه‌کان‪.‬‬ ‫گرنگى هه‌ڵبژاردنه‌که‌‬ ‫هه‌ڵبژاردنى ئه‌مجاره‌ى عێراق گرنگى‬ ‫ناوخۆى وده‌ره‌ک��ى هه‌بوو‪،‬له‌الیه‌نى‬ ‫ناوخۆدا بۆ هه‌رگرووپ والیه‌نێکى‬ ‫س��ی��اس��ى ت��ای��ب�ه‌ت��م�ه‌ن��دى خ��ۆى‬ ‫هه‌بوو‪،‬به‌الیه‌نى ک��ورده‌وه‌‪ ،‬شه‌ڕێکى‬ ‫نه‌ته‌وه‌ییه‌ بۆسه‌ندنه‌وه‌ى مافه‌کانى‬ ‫وجێبه‌جێکردنى له‌به‌رامبه‌ر حکومه‌تى‬ ‫ب��ه‌غ��داد‪ ،‬له‌کاتێکدا به‌نیسبه‌ت‬ ‫الیه‌نه‌کانى عه‌ره‌به‌وه‌ شه‌ڕى نفوسى‬ ‫ده‌سه‌اڵتیانه‌‪ ،‬هه‌ڵبژاردنه‌که‌ به‌الیه‌نى‬ ‫دراوسێیه‌کانیشه‌و ‌ه گرنگى خۆى‬ ‫هه‌بوو‪،‬ب ‌ه پێى لێدوانى هۆشیار زێبارى‬ ‫وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌‪ ،‬دراوسێیه‌کانى عێراق‬ ‫ده‌ست وه‌رده‌ده‌ن �ه‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانه‌وه‌‬

‫به‌ڕیتانیاو ئه‌مریکاو که‌نه‌دا‪،‬دواى ئه‌وه‌ش‬ ‫بڕیاربوو ده‌رئه‌نجامى هه‌ڵبژاردنه‌کان‬ ‫ڕاب��گ�ه‌ی�ه‌ن��رێ��ت‪ ،‬ب��ه‌اڵم سه‌رجه‌م‬ ‫حیاکردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کان دواخرا‪،‬فه‌ره‌ج‬ ‫ح �ه‌ی��ده‌رى س �ه‌رۆک��ى کۆمیسیۆن‬ ‫له‌مباره‌یه‌وه‌ رایگه‌یاند‪:‬بۆ ڕاگه‌یاندنى‬ ‫ده‌ره‌نجامه‌ کۆتاییه‌کان کۆمیسیۆن‬ ‫پێویستى به‌چوار تا پێنج ڕۆژى دیکه‌‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬تابتوانێت سه‌رجه‌م داتاکان‬ ‫کۆبکاته‌وه‌و رایبگه‌یه‌نێت‪ .‬ئێستا هه‌ر‬ ‫ڕۆژه‌و ڕێژه‌یه‌ى شوێنێک ده‌رده‌خه‌ن‬ ‫ئه‌نجامى ڕه‌سمى هه‌ڵبژاردنه‌کانیش‬ ‫له‌گه‌ڵ ته‌واوبوونى جیاکردنه‌وه‌ى‬ ‫ده‌نگه‌کان وڕایاگه‌یاندنى له‌گه‌ڵ‬ ‫ته‌واوبوونى پرۆسه‌ى جیاکردنه‌وه‌ى‬ ‫ده‌نگه‌کان ل��ه‌ده‌ره‌وه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نێت‪،‬‬ ‫ب��ه‌اڵم ئه‌حمه‌د چه‌له‌بى‪،‬له‌باره‌ى‬ ‫ئه‌وده‌رئه‌نجامانه‌ ئه‌وه‌ى ڕاگه‌یاند‪،‬‬ ‫که‌پێشبینیه‌کانى لیست وقه‌واره‌کان‬ ‫بۆ ده‌رئه‌نجامه‌کان به‌پێى زانیارى‬ ‫چاودێره‌کانیان وسه‌رچاوه‌کانییان ئه‌و‬ ‫زانیارییانه‌ پشت ڕاستده‌که‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫گرنگترین شت بۆ الیه‌نه‌ سیاسیه‌کان‪،‬‬ ‫ده‌رئه‌نجامه‌کانى‬ ‫قبوڵکردنى‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌کانه‌ به‌تایبه‌ت له‌کوردستاندا‪،‬‬ ‫جا ئه‌وئه‌نجامه‌ هه‌رچییه‌ک بێت‬

‫هه‌ڵبژاردنیانکرد‪ ،‬که‌ چى به‌پێچه‌وانه‌و ‌ه‬ ‫شاره‌کانى ترى عێراق وه‌ک پێویست‬ ‫ئاسایش بۆ ده‌نگده‌ران دابیننه‌کرابوو‬ ‫ئه‌مه‌ش وایکرد هاوواڵتیان به‌ترسه‌وه‌‬ ‫ب �ه‌ش��دارى بکه‌ن‪،‬شاره‌کانى ترى‬ ‫عێراق زنجیره‌یه‌ک ته‌قینه‌وه‌و هێرشى‬ ‫تیرۆریستى به‌خۆیه‌وه‌ بینى که‌‬ ‫ئه‌مه‌ش وایکرد ‪40‬ه��اوواڵت��ى ببنه‌‬ ‫قوربانى و‪110‬که‌سیش بریندار بن‬ ‫له‌و هێرشانه‌دا‪ ،‬به‌هۆى دابیننه‌کردنى‬ ‫ڕه‌وشى ئه‌منى بۆ ده‌نگده‌ران ئه‌یاد‬ ‫عه‌الوى ‪،‬سه‌رۆکى لیستى ئیئتیالفى‬ ‫یه‌کگرتوو داوایکرد لێپێچینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫نورى مالیکى سه‌رۆک وه‌زیرانى عێراق‬ ‫بکرێت‪ ،‬ب�ه‌اڵم سوپاى ئه‌مریکا له‌‬ ‫به‌یاننامه‌یه‌کدا ئاماژه‌ى به‌وه‌کردووه‌‪،‬‬ ‫که‌ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ ته‌قینه‌وه‌کان زۆر‬ ‫که‌متربوون‪ ،‬له‌کاتێکدا هه‌ڵبژاردنى‬ ‫‪ 2005‬ل ‌ه عێراقدا ‪200‬ته‌قینه‌وه‌‬ ‫ڕووی���داوه‌‪ ،‬ش��ارى موسڵ چه‌ندین‬ ‫هێرشى تیرۆریستى به‌گوله‌ هاوه‌ن‬ ‫کرایه‌ سه‌ر بنکه‌کانى ده‌نگدان وئه‌مه‌ش‬ ‫وایکرد ده‌ن��گ��ده‌ران له‌ ماڵه‌کانیان‬ ‫بمێننه‌وه‌ یان له‌ ژێر ترس ودڵه‌ ڕاوکێدا‬ ‫به‌شدارى ده‌نگدانییان کردووه‌‪،‬هه‌روه‌ها‬ ‫به‌هۆى توندوتیژییه‌وه‌ سه‌نته‌رى شار‬

‫دواکه‌وتنى ڕاگه‌یاندنى ده‌رئه‌نجامه‌کانى‬ ‫کۆتاى گومانێکى تره‌ له‌سه‌ر کۆمیسیۆن‪،‬‬ ‫ب��ه‌وه‌ى نه‌توانێت بێالیه‌نى خۆى‬ ‫بپارێزێت‪،‬ڕاگه‌یاندى ده‌رئه‌نجامه‌کان‬ ‫به‌وشێوه‌یه‌ى ئێستا که‌هه‌ر ڕۆژه‌و‬ ‫ڕێژه‌یه‌کى ڵێ ڕاده‌گه‌یه‌نرێت بۆخۆى‬ ‫مایه‌ى پرسیاره‌‪ ،‬ئه‌یاد عه‌الوى ئاماژه‌ى‬ ‫به‌وه‌دا که‌تته‌نها کۆمیسیۆن به‌رپرسیار‬ ‫نییه‌‪ ،‬به‌ڵکو حکومه‌تیش به‌رپرسیاره‌‪،‬‬ ‫که‌هه‌ر ڕۆژه‌و به‌شێک له‌ده‌رئه‌نجامه‌کان‬ ‫باڵوده‌کرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌مپه‌ر ده‌خرێته‌ به‌ر ده‌نگدانى‬ ‫ڕه‌وه‌ندى ده‌ره‌وه‌‬ ‫ڕه‌وه‌ندى ده‌ره‌وه‌ى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫ڕووب����ه‌ڕووى چه‌ندین ئاسته‌نگ‬ ‫بوونه‌وه‌‪ ،‬به‌پێى زانیارییه‌کان له‌ڕۆژى‬ ‫ده‌نگداندا ڕێگرى کراوه‌ له‌ده‌نگده‌ران‬ ‫به‌بیانووى پێنه‌بوونى پێناسى عێراقى‬ ‫ب �ه‌ده‌ن��گ��ده‌ران‪ ،‬ب �ه‌اڵم له‌دواهه‌مین‬ ‫ڕۆژدا ڕێگه‌ به‌ده‌نگده‌ران درا ده‌نگ‬ ‫ب��ده‌ن به‌مه‌رجێک به‌ڵگه‌یه‌کیان‬ ‫پێبێت بیسه‌لمێنێت عێراقین‪،‬به‌اڵم‬ ‫له‌جیاکردنه‌وه‌ ده‌نگه‌کانیشدا له‌ئه‌ڵمانیاو‬ ‫سوید نزیکه‌ى ده‌هه‌زار ده‌نگ له‌الیه‌ن‬ ‫کۆمیسیۆن ڕه‌تکراوه‌ته‌وه‌ بێ بوونى‬ ‫پاساوێکى شیاو‪.‬لیسته‌ کوردییه‌کان‬

‫به‌کورده‌ نه‌ک به‌پێچه‌وانه‌وه‌‪ ،‬له‌وه‌ش‬ ‫گرنگتر ده‌بێت کورد حسابى ئه‌وه‌ش‬ ‫بکات گه‌ر الیه‌نه‌کانى ترى هه‌ڵبژاردن‬ ‫ڕێکه‌وتن له‌سه‌ر فه‌رامۆشکردنى کورد‪،‬‬ ‫به‌جدییه‌وه‌ ل�ه‌و ‌ه بڕووانێت وئ�ه‌وه‌‬ ‫له‌بیر نه‌کات که‌ له‌ڕابردوودا هه‌ریه‌ک‬ ‫له‌وانه‌ى داواى هاوپه‌یمانى ده‌که‌ن‬ ‫چۆن ب��وون به‌رامبه‌ر به‌کورد‪ ،‬له‌و‬ ‫ڕووانگه‌یه‌وه‌ هاوپه‌یمان ببه‌ستێت‪ ،‬که‌‬ ‫چ الیه‌نێک بۆ ئه‌و باشترینه‌‪.‬‬ ‫پۆستى سه‌رۆک کۆمارى وسه‌رۆک‬ ‫وه‌زیران‬ ‫پۆستى سه‌رۆک کۆمارى زۆرترین قسه‌و‬ ‫باسى لێوه‌کراو‪ ،‬عه‌ره‌به‌ سووننییه‌کان‬ ‫پێیانوایه‌ ده‌بێت ئه‌و پۆسته‌ بۆ ئه‌وان‬ ‫بێت‪ ،‬له‌تازه‌ترین لێدوانیدا‪،‬ابراهیم‬ ‫جه‌عفه‌رى‪ ،‬سه‌رۆک وه‌زیرانى پێشووى‬ ‫عێراق‪ ،‬ئاماژه‌ى به‌وه‌دا پێویسته‌ پۆستى‬ ‫س�ه‌رۆک کۆمارى بۆ سووننه‌ بێت‪،‬‬ ‫تاکو شه‌ڕى ناوخۆ ڕوونه‌دات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌ى جه‌عفه‌رییه‌و‪ ،‬جه‌واد‬ ‫پۆاڵنى وه‌زیرى ناوخۆ پشتگیرى خۆى‬ ‫بۆ دووباره‌ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ى تاڵه‌بانى‬ ‫ده‌رب��ڕى وئاماژه‌ى ب �ه‌ودا کوردیش‬ ‫هاوواڵتى عێراقین وئه‌و مافه‌یان هه‌یه‌‬ ‫ببنه‌ سه‌رۆک کۆمار‪.‬‬

‫نه‌خشه‌ى سیاسى ده‌گۆڕن فۆتۆ‪‌:‬رامان‬ ‫له‌ڕێگه‌ى پێدانى پاره‌وه‌ به‌الیه‌نه‌کان‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش بۆ له‌باربردنى پرۆسه‌ى‬ ‫دیموکراسى له‌واڵته‌دا‪ ،‬ئه‌وه‌ش به‌هۆى‬ ‫ئه‌وه‌ى واڵتانى دراوسێى عێراق ناتوانن‬ ‫قبوڵى واڵتێکى دیموکراسى بکه‌ن‬ ‫به‌ته‌نیشتیانه‌وه‌‪.‬‬ ‫س��ک��رت��ێ��رى گ��ش��ت��ى ن���ه‌ت���ه‌وه‌‬ ‫ی �ه‌ک��گ��رت��ووه‌ک��ان(ب��ان ک��ى م��ۆن)‬ ‫داوای��ک��ردب��وو ک �ه‌ عێراقییه‌کان‬ ‫به‌گه‌رمییه‌وه‌ به‌شدارى له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان‬ ‫بکه‌ن‪ ،‬له‌هه‌مانکاتیشدا نێردراوى‬ ‫تایبه‌تى خ��ۆى له‌عێراق ئ��ه‌وه‌ى‬ ‫ڕاگه‌یاندبوو که‌پرۆسه‌ى هه‌ڵبژاردن‬ ‫له‌ دواى ڕووخانى ڕژێێمى به‌عسه‌وه‌‬ ‫به‌هه‌ستیارترین پرۆسه‌ داده‌نرێت‬ ‫عێراقییه‌کانى پێیدا تێپه‌ڕده‌بێت‪،‬‬ ‫ب��اراک ئۆباماى سه‌رۆکى ویالیه‌ته‌‬ ‫یه‌کگرتووه‌کانى ئه‌مریکا‪ ،‬وێڕاى‬ ‫پیرۆزبایکردن له‌ گه‌النى عێراق‪ ،‬ستایشى‬ ‫ئازایه‌تى عێراقیه‌کانى کرد وئاماژه‌شى‬ ‫به‌وه‌کرد‪ ،‬که‌ ئه‌مه‌ هه‌نگاوێکى گرنگه‌‬ ‫بۆ پڕۆسه‌ى دیموکراسى‪.‬‬ ‫ده‌رئه‌نجامه‌کان‬ ‫له‌گه‌ڵ جیاکردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کان‬ ‫له‌الیه‌ن کۆمیسیۆنه‌وه‌‪ ،‬ده‌رئه‌نجامى‬ ‫سه‌ره‌تاى ده‌رکه‌وتن‪،‬به‌اڵم هه‌رالیه‌نه‌‬ ‫ئه‌نجامه‌کانى به‌الى خۆیدا ده‌شکانده‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا وابڕیاربوو پرۆسه‌ى‬ ‫جیاکردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کانى ڕه‌وه‌ندى‬ ‫ده‌ره‌وه‌ تا ‪11‬مانگ بخایه‌نێت‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫به‌هۆى ته‌واونه‌بوونى پرۆسه‌ى‬ ‫هه‌ڵبژاردن له‌ چه‌ند واڵتێکى وه‌کو‬

‫ئه‌وه‌ش بۆ سه‌رکه‌وتنى پرۆسه‌که‌و‬ ‫نیشاندانى ڕووى پۆزه‌تیڤى کوردستان‬ ‫به‌ده‌ره‌وه‌‪،‬فوئاد حسێن‪ ،‬سه‌رۆکى دیوانى‬ ‫سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێم‪ ،‬ئاماژه‌ى به‌وه‌دا‬ ‫ده‌رئه‌نجامى هه‌ڵبژاردنه‌کان هه‌رچییه‌ک‬ ‫بێت ده‌بێت قبوڵبکرێت‪،‬ڕۆڵى میدیاکان‬ ‫ل �ه‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا ک �ه‌م نه‌بوو له‌‬ ‫ئاڕاسته‌کردنى ده‌نگده‌راندا‪،‬به‌اڵم ده‌بێت‬ ‫میدیاکان وده‌زگاکانى ڕاگه‌یاندن وه‌ک‬ ‫م��اوه‌ى پێش هه‌ڵبژاردن کارنه‌که‌ن‪،‬‬ ‫به‌شێوه‌یه‌ک که‌ هاوواڵتى چه‌واشه‌ بکه‌ن‬ ‫به‌دیاریکردنى ده‌رئه‌نجامه‌کان‪ ،‬چونکه‌‬ ‫ڕاگه‌یاندنى کۆتاى هه‌ڵبژاردنه‌کان‬ ‫له‌ده‌سه‌اڵتى کۆمیسیۆندایه‌و ڕاگه‌یاندنى‬ ‫ه �ه‌ر ئه‌نجامێک ل �ه‌الی �ه‌ن میدیاو‬ ‫حیزبیه‌کان ڕابگه‌ینرێت پێشکه‌ووتنه‌‬ ‫ڕووداوه‌ک��ان��ه‌و پێویسته‌خۆى لێ‬ ‫البدرێت‪.‬‬ ‫گرنگیشه‌ میدیاکان هه‌واڵه‌کانییان له‌‬ ‫ژێر کاریگه‌رى سۆزدا دانه‌ڕێژنه‌وه‌‪،‬‬ ‫تا دووربن له‌ هه‌ر چه‌واشه‌کارییه‌کى‬ ‫وه‌رگ��ران‪ ،‬له‌و باره‌یه‌وه‌ کۆمیسیۆن‬ ‫رایگه‌یاند هه‌ر لیست وقه‌واره‌یه‌ک‬ ‫به‌رپرسه‌ له‌وئه‌نجامانه‌ى له‌میدیاکانیاندا‬ ‫باڵوى ده‌که‌نه‌وه‌‪ ،‬نه‌ک کۆمیسیۆن‪.‬‬ ‫دواجار بڕیاره‌ کۆتایى ئه‌م هه‌فته‌یه‌‬ ‫ده‌رئه‌نجامه‌ گشتیه‌کانى هه‌ڵبژاردن‬ ‫له‌الیه‌ن کۆمیسۆنه‌وه‌ ڕابگه‌یه‌نێت‪.‬‬ ‫بارودۆخى ئه‌منى هه‌ڵبژاردنه‌کان‬ ‫هه‌ر سێ شاره‌که‌ى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫له‌ بارودۆخێکى ئه‌منى باشدا به‌شدارى‬

‫ڕێژه‌ى به‌شدارى که‌متربووه‌ به‌راوود پێیانوایه‌ کۆمیسیۆن نه‌یتوانیوه‌ بێالیه‌نى‬ ‫ب��ه‌ده‌ره‌وه‌ى شار‪،‬به‌غدادیش به‌ده‌ر خۆى بپارێزێت‪ ،‬بێالیه‌نانه‌ کاربکات‪.‬‬ ‫نه‌بووه‌ له‌م توندوتیژییه‌‪.‬‬ ‫پێکهێنانى حکومه‌تى نوێ‬ ‫به‌پێى لێدوانى چه‌ند به‌رپرسێکى‬ ‫ڕێگه‌گرتن له‌ ساخته‌کارى‬ ‫به‌مه‌به‌ستى ڕێگه‌گرتن له‌ساخته‌کارى عێراقى وکه‌سایه‌تیه‌ سیاسیه‌کان‪،‬‬ ‫کۆمیسیۆنى ب��ااڵى سه‌ربه‌خۆى پێکهێنانى حکومه‌تى نوێى ئه‌مجاره‌‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌کان‪ ،‬چه‌ندین ڕێوشوێنى زی��اد له‌چه‌ند مانگێک ده‌خایه‌نێت‬ ‫گرته‌به‌ر‪ ،‬بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش بڕیارى ئه‌وه‌ش به‌هۆى نزیکى ده‌رئه‌نجامه‌کانى‬ ‫ش �ه‌ش مانگ زیندانیکردنى هه‌ر هه‌ڵبژاردن له‌یه‌کترییه‌وه‌‪ ،‬حکومه‌تى‬ ‫ده‌نگه‌ده‌رێکى دا‪ ،‬که‌دووجار ده‌نگ ئه‌مجاره‌ش له‌سه‌ر بنه‌ماى پێکهێنانى‬ ‫بدات‪ ،‬هه‌روه‌ها حه‌مدییه‌ حسێنى‪ ،‬هاوپه‌یمانى ده‌بێت‪ ،‬تا الیه‌نه‌کان‬ ‫سه‌رۆکى فه‌رمانگه‌ى کۆمیسیۆن‪ ،‬بتوانن متمانه‌ى پێویستى په‌رله‌مان‬ ‫بۆدرووستکردنى‬ ‫ئاماژه‌ى ب�ه‌وه‌دا سندوقى ئه‌وبنکانه‌ ده‌سته‌به‌ربکه‌ن‬ ‫ئ �ه‌ژم��ار ناکرێت‪ ،‬ک�ه‌ چ��اودێ��رى حکومه‌ت‪،‬له‌ ئێستاشه‌وه‌ الیه‌نه‌کان‬ ‫ق �ه‌واره‌ سیاسیه‌کانى تێدا کراونه‌ته‌ ل��ه‌ه��ه‌وڵ��ى درووس��ت��ک��ردن��ى‬ ‫ده‌ره‌وه‌‪،‬هه‌روه‌ها ژماره‌یه‌کى زۆرکه‌م هاوپه‌یمانین‪،‬سه‌ره‌تایترین هه‌وڵیش‬ ‫له‌سندوقه‌کان شه‌کواى سوورییان س��ه‌ردان��ى س �ه‌ران��ى عه‌ره‌بییه‌ بۆ‬ ‫له‌سه‌ره‌‪ ،‬له‌گه‌ل ئه‌وه‌شدا تائێستا کوردستان‪،‬سه‌ردانى ئه‌وان له‌و گۆشه‌‬ ‫‪900‬سکااڵ تۆمارکراوه‌‪.‬به‌پێى ووته‌ى نیگایه‌وه‌یه‌‪ ،‬که‌ هێشتا کورد خاڵى به‌هیزه‌‬ ‫(حه‌مدییه‌ حسێنى) س�ه‌رۆک��ى له‌هاوکێشه‌ى پێکهێنانى حکومه‌تدا‪،‬‬ ‫فه‌رمانگه‌ى کۆمیسیۆن ئه‌و سکااڵیانه‌ به‌پێى ڕێژه‌کان کورد ده‌توانێت نزیکه‌‬ ‫نیوه‌ى سکااڵى هه‌ڵبژاردنى پارێزگاکانه‌‪70 ،‬کورسى به‌ده‌ستبێنێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫ئ �ه‌م �ه‌ش نیشانه‌ى هه‌نگاوێکى ده‌توانێت خاڵێکى له‌بیرنه‌کراو بێت‬ ‫گه‌وره‌یه‌ بۆعێراق‪.‬له‌ڕووى ده‌نگدانى بۆهه‌ر الیه‌نێک بیه‌وێت حکومه‌ت‬ ‫تایبه‌تیشه‌وه‌ له‌‪10%‬هه‌ڵوه‌شێنراوه‌ته‌وه‌ درووست بکات‪.‬گرنگترین شت بۆ‬ ‫کورد ئه‌وه‌یه‌ به‌یه‌کگرتوى له‌سه‌ر بنه‌ماى‬ ‫له‌الیه‌ن کۆمیسیۆنه‌وه‌‪.‬‬ ‫نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کان وخاڵه‌‬ ‫ب�ه‌ش��دارى‬ ‫له‌جیاکردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کانى هه‌ڵبژاردن چاره‌نووسسازه‌کانى وه‌ک مادده‌ى‬ ‫گومانى الى هه‌ندێک که‌س والیه‌ن ‪ 140‬وگه‌ڕانه‌وه‌ى ناوچ ‌ه دابڕاوه‌کان‬ ‫درووستکردووه‌ به‌وه‌ى که‌نه‌توانێت ب �ه‌ش��دارى پێکهێنانى حکومه‌ت‬ ‫بێالیه‌نی خۆى بپارێزێت‪،‬هه‌ره‌وه‌ها بێت‪ ،‬چونکه‌ ئێستا ئه‌وان پێویستیان‬

‫پرسیارى س�ه‌ره‌ک��ى ئ�ه‌وه‌ی�ه‌ ئایا‬ ‫دووباره‌ تاڵه‌بانى ده‌کرێته‌وه‌ به‌سه‌رۆک‬ ‫له‌نێوان‬ ‫تاڵه‌بانى‬ ‫کۆمار؟ئێستا‬ ‫دووبه‌ره‌دایه‌ به‌ره‌ى دژایه‌تى وبه‌ره‌ى‬ ‫الیه‌نگرى‪ ،‬میدیاکانى حیزبه‌که‌ى‪،‬‬ ‫هێشتا تاڵه‌بانى به‌شایاوى ئه‌و جێگه‌یه‌‬ ‫ده‌زان���ن وپێیانوایه‌ جێگره‌وه‌ى‬ ‫نییه‌‪،‬ئه‌وه‌شى عه‌ره‌به‌کان ده‌یڵێن مایه‌ى‬ ‫شۆڤینیزمه‌‪،‬ئه‌وه‌نه‌بێت ته‌نها له‌ناوخۆى‬ ‫حیزبه‌که‌ى پشتیوانى بکرێت‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫له‌سه‌ر ئاستى سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێمیش‬ ‫پشتیوانى لێده‌کرێت‪ ،‬سه‌ره‌ڕایى‬ ‫پشتیوانى عه‌ره‌بیش‪ ،‬ئه‌حمه‌د ابوریشه‌ى‬ ‫سه‌رۆکى ئه‌نجومه‌نى سه‌حوه‌‪ ،‬پشتیوانى‬ ‫خ��ۆى بۆ دووب���اره‌ هه‌ڵبژاردنه‌وى‬ ‫تاڵه‌بانى ده‌ربڕیوه‌‪.‬گرنگترین شت‬ ‫بۆکورد له‌ئێستادا مسۆگه‌رکردنى‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کانیه‌تى وده‌بێت‬ ‫کارى جدى بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ بکات‪،‬نه‌ک‬ ‫پۆست وئیمتیاز‪،‬به‌اڵم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شد‬ ‫پۆستێکى سیادى وه‌ک سه‌رۆک کۆمار‬ ‫گرنگى تایبه‌تى هه‌یه‌‪ ،‬به‌و مه‌رجه‌ى‬ ‫که‌ده‌سه‌اڵتى تێدا که‌منه‌کرێته‌وه‌‪ ،‬ده‌نا‬ ‫گرنگیه‌کى ئه‌وتۆى نییه‌‪.‬‬ ‫پۆستى سه‌رۆک وه‌زیرانیش له‌نێوان‬ ‫دووکه‌سى سه‌ره‌کیدا ماوه‌ته‌وه‌‪ ،‬که‌‬ ‫ئه‌وانیش ن��ورى ماڵیکى س�ه‌رۆک‬ ‫وه‌زی��ران��ى ئێستاى عێراق وئه‌یاد‬ ‫عه‌الوى سه‌رۆک وه‌زیرانى پێشووى‬ ‫عێراقه‌‪،‬به‌اڵم پێناچێت بێ ڕازیکردنى‬ ‫کورد هیچ الیه‌نێکییان بۆ جارى دووه‌م‬ ‫ببنه‌وه‌ سه‌رۆک وه‌زیرانى عێراق‪.‬‬

‫ به‌هاد محه‌مه‌د‬

‫‪5‬‬

‫شه‌ڕى‬ ‫هه‌ڵبژاردن‬ ‫ممالنێى هه‌ڵبژاردنه‌کان ئه‌وه‌‬ ‫نه‌بێت ته‌نها له‌نێوان ق��ه‌واره‌‬ ‫سیاسى والیه‌نه‌ ڕکابه‌ره‌کاندا‬ ‫ب��وون��ى هه‌بێت‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌و‬ ‫ملمالنێیه‌ خزاوه‌ته‌ او ماڵه‌کان‬ ‫وبووه‌ته‌ ملمالنێى ئه‌ندامانى‬ ‫خ��ێ��زان‪،‬ب��ه‌ج��ۆرێ��ک ئه‌لێى‬ ‫براوه‌ى هه‌ڵبژاردن ئه‌مانن نه‌ک‬ ‫نوێنه‌رکانییان‪،‬ماوه‌ى هه‌ڵبژاردن‬ ‫ل��ه‌ڕووى کاریگه‌رى میدیاوه‌‬ ‫به‌گرنگترین سات داده‌نرێت‬ ‫تاکار له‌سۆزى وه‌رگرانییان‬ ‫ب��ک��ه‌ن وب����ه‌و ش��ێ��وه‌ی��ه‌ش‬ ‫ئ��اڕاس��ت�ه‌ی��ان ب��ک �ه‌ن‪ ،‬به‌هۆى‬ ‫ملمالنێى به‌هێزى میدیاکانه‌وه‌‬ ‫واده‌زانى هه‌ڵبژاردنى میدیاکانه‌‬ ‫سیاسیه‌کان‪،‬چیرۆکى‬ ‫ن��ه‌ک‬ ‫سه‌یرو سه‌مه‌ره‌ له‌و ماوه‌یه‌دا‬ ‫ڕوویدا‪،‬دراوسێیه‌کاممان هه‌یه‌‬ ‫گیرى خ����واردووه‌ به‌ده‌ست‬ ‫شه‌ڕى ئه‌ندامانى خێزانه‌که‌یه‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌ریه‌که‌و ده‌ڵێت باله‌سه‌ر ئه‌و‬ ‫که‌ناڵ بێت‪ ،‬ئ �ه‌و هێماى بۆ‬ ‫ئ�ه‌وه‌ ک��رد‪ ،‬که‌ ناتوانن به‌دیار‬ ‫هیچ به‌رنامه‌یه‌کى ته‌له‌فیزیۆن‬ ‫دابنیشین ت��ا ک��ۆت��اى‪،‬ب��ۆی�ه‌‬ ‫زۆرجار ناچاره‌ ته‌له‌فیزیۆنه‌که‌‬ ‫ب��ک��وژێ��ن��ێ��ت��ه‌وه‌‪،‬ل��ه‌ڕۆژى‬ ‫هه‌ڵبژاردنیشدا له‌به‌رده‌م بنکه‌ى‬ ‫ده‌نگداندا ژن ومێردێک بوو‬ ‫ب��ه‌ش��ه‌ڕی��ان ل��ه‌س��ه‌ر ئ��ه‌وه‌ى‬ ‫ده‌نگ به‌کێ بده‌ن‪،‬هه‌ریه‌که‌یان‬ ‫لیسته‌که‌ى خ��ۆى ب�ه‌راس��ت‬ ‫ده‌زان����ى‪،‬ی����ه‌ک����ه‌م ش���ه‌وى‬ ‫جیاکردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کانیش دواى‬ ‫ئه‌وه‌ى هه‌ر لیسته‌و ئه‌نجامه‌که‌ى‬ ‫به‌الى خۆیدا ده‌شکانده‌وه‌‪ ،‬له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و بنه‌مایه‌ خوا ده‌رووى خێرى‬ ‫له‌ئاسیا سێڵ کرده‌وه‌و به‌هۆى زۆر‬ ‫به‌کارهێنانى مۆبایله‌وه‌ لۆردێکى‬ ‫زۆر په‌یدابوو‪،‬هه‌رکه‌س ده‌یویست‬ ‫خێرا بزانێت ده‌رئه‌نجامه‌کان‬ ‫چۆنن کێ بردوویه‌تیه‌وه‌؟له‌ڕێى‬ ‫ته‌له‌فونییه‌وه‌‬ ‫پ��ه‌ی��وه‌ن��دى‬ ‫به‌چاودێره‌کانى‬ ‫په‌یوه‌ندییان‬ ‫ب����راده‌رو ه��اوڕێ��ی��ان ده‌ک��رد‬ ‫له‌بنکه‌کانى ده‌نگدان‪،‬له‌ یه‌کێکیش‬ ‫له‌که‌ناڵه‌کانى ڕاگه‌یاندن هه‌ر ئه‌و‬ ‫شه‌وه‌ تکاو ڕجاى ئه‌وه‌ى کردبوو‪،‬‬ ‫که‌ الیه‌نگرانییان به‌ته‌قه‌ خۆشى‬ ‫خۆیان ده‌رنه‌بڕن‪ ،‬به‌اڵم کاتێک‬ ‫براده‌رێکییان بۆ به‌یانى ده‌چێته‌‬ ‫ئه‌وێ سه‌یرده‌کات حه‌وشه‌که‌‬ ‫تێدایه‌‪،‬پرسیبووى‬ ‫فیشه‌کى‬ ‫ئه‌وه‌چییه‌؟پێیانووتبوو خۆشیمان‬ ‫باسشه‌‬ ‫ده‌ربڕیووه‌‪.‬ووتبووى‬ ‫ئه‌مه‌تان له‌چى وئاگادارییه‌که‌ى‬ ‫شه‌وتان له‌چى؟‬ ‫ه���ه‌ڵ���ب���ژاردن س���ه‌ره‌ڕای���ى‬ ‫ئ���ه‌وه‌ى وه‌ک پرۆسه‌یه‌کى‬ ‫سه‌یرده‌کرێت‪،‬‬ ‫دیموکراسى‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌بێت له‌کاتى‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌کاندا‬ ‫هه‌ڵمه‌تى‬ ‫ئه‌وه‌مان له‌به‌ر چاوبێت‪ ،‬که‌ ڕێز‬ ‫له‌ئازادییه‌کانى یه‌کتر بگرین‬ ‫وکارێک نه‌که‌ین دۆستانمان‬ ‫زوویربکه‌ین‪،‬به‌تایبه‌ت ئه‌ندامانى‬ ‫خێزان‪ ،‬چونکه‌ هه‌مووان دواجار‬ ‫له‌یه‌ک ماڵدا کۆده‌بینه‌وه‌و شه‌ڕى‬ ‫ڕاگه‌یاندنش له‌کاتى پڕوپاگه‌نده‌ى‬ ‫هه‌ڵبژاردندا ئه‌وه‌ ناهێنێت خۆمانى‬ ‫بۆ له‌یه‌ک بکه‌ین‪ ،‬په‌یوه‌ندییه‌‬ ‫خۆمان‬ ‫خۆشه‌ویستیه‌کانى‬ ‫وخێزانه‌کانمان له‌وه‌ گرنگتره‌ له‌به‌ر‬ ‫ملمالنێى سیاسى نه‌مێنێت‪،‬چونکه‌‬ ‫دواجار سیاسیه‌کانیش ناچارن‬ ‫یه‌کبگرنه‌وه‌و‬ ‫له‌په‌رله‌ماندا‬ ‫ک��ار ب��ۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانى‬ ‫خ�ه‌ڵ��ک ب��ک �ه‌ن‪،‬ئ �ه‌و ش��ه‌ڕه‌ى‬ ‫ئ��ه‌وان م��اوه‌ی�ه‌ک ب�ه‌ر له‌ئێستا‬ ‫ڕاگه‌یاندنه‌وه‌‬ ‫له‌ده‌زگاکانى‬ ‫خه‌ڵکییان پێوه‌ سه‌رقاڵ کردبوو‬ ‫ته‌نها له‌پێناو زیادکردنى ژماره‌ى‬ ‫ده‌نگده‌ره‌کانییان بووه‌‪ ،‬ئێوه‌ش‬ ‫له‌ ئێستاوه‌ ئه‌وه‌ له‌بیربکه‌ن‪ ،‬که‌‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کان زۆر‬ ‫گرنگتره‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌ سیاسیه‌کان‬ ‫بۆ تاک‪.‬‬


‫‪6‬‬

‫بیروڕا‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫ئازادى ئافــــــــــره‌ت و له‌مپــــــــه‌ره‌کـــــــانى‬ ‫بیره‌وه‌رییه‌کانی‬ ‫مــــێــــژوو‬

‫د‪ .‬که‌یوان ئازاد‬ ‫‪Kawanazad@yahoo.com‬‬

‫نه‌فره‌ت ل ‌ه سیاسه‌ت!‬

‫له بیرم دێت‪ ،‬که‌ مناڵ بووم باوکم هه‌میشه‌ پێده‌ووتم ’’کوڕی خۆم توخنی‬ ‫سیاسه‌ت نه‌که‌وێت‘‘‪ ،‬که‌ پێم ده‌ووت ’’کاکه‌ سیاسه‌ت مانای چی‘‘؟ ئه‌و‬ ‫ده‌یووت ’’یانی درۆی پیاوی گه‌وره‌‘‘‪ .‬ئه‌و کات زۆرم ال سه‌یر بوو‪ ،‬که‌‬ ‫ئایا (درۆ هه‌ر درۆ نییه‌‪ ،‬ئیتر چ جیاوازی له‌ نێوان درۆی پیاوی پچووک و‬ ‫گه‌وره‌دا هه‌یه‌؟ یان درۆی مناڵ و درۆی گه‌وره‌ هه‌ر درۆ نییه‌)!‬ ‫ڕۆژگار تێپه‌ڕی و گه‌یشتمه‌ قۆناغی ناوه‌ندی‪ ،‬که‌ به‌ پرۆسه‌ سه‌قه‌ته‌که‌ی‬ ‫ئیمڕۆی هه‌رێمی کوردستان پێده‌ڵێن (بنه‌ڕه‌تی)‪ ،‬ڕۆژێک باوکم بانگی کردم‬ ‫و پێی ووتم ’’کوڕی خۆم بیرت ماوه‌ به‌ مناڵی پێم ده‌ووتی‪ :‬توخنی سیاسه‌ت‬ ‫نه‌که‌وی‘‘؟ له‌ وه‌اڵمدا پێم ووت ’’به‌ڵی کاکه‌ چاکم له‌ بیره‌ و ئه‌وه‌شم بیر‬ ‫ماوه‌‪ ،‬که‌ پێت ووتم‪ :‬سیاسه‌ت مانای درۆی پیاوی گه‌وره‌‪ ،‬به‌اڵم له‌و کاته‌وه‌‬ ‫و تا ئێستاش نازانم چ جیاوازییه‌ک له‌ نێوان درۆی پیاوی گه‌وره‌ و پچووکدا‬ ‫هه‌یه‌‘‘؟ له‌ وه‌اڵمدا باوکم پێ ووتم ’’ئاخر کوڕی خۆم ئێستا‪ ،‬که‌ که‌مێک‬ ‫گه‌وره‌ بووی بۆ ئه‌وه‌ بانگم کردوویت‪ ،‬تا پێت بڵێم چ جیاوازییه‌ک له‌ نێوان‬ ‫درۆی پیاوی گه‌وره‌ و پچووکدا هه‌یه‌؟ منیش له‌ وه‌اڵمدا ڕووم تێکرد و ووتم‬ ‫’’ده‌ی کاکه‌ با بزانم‘‘؟ ئه‌وه‌یش یه‌کسه‌ر له‌ وه‌اڵمدا ووتی ’’جیاوازییه‌که‌یان‬ ‫ئه‌وه‌یه‌‪ ،‬که‌ ئه‌گه‌ر پیاوی گه‌وره‌ درۆ بکات ماڵی میلله‌تێک کاول ده‌کات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌گه‌ر هه‌ژار و کرێکارێک درۆ بکات ته‌نیا ماڵی خۆی کاول ده‌کات‪ ،‬جا بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی ماڵی خۆت و نه‌ته‌وه‌که‌ت کاول نه‌که‌ی‪ ،‬ئه‌و سیاسه‌ته‌ مه‌که‌‪ ،‬که‌ ئێمه‌ له‌‬ ‫ڕابردوودا کردومانه‌‘‘‪ .‬باوکم لێره‌دا درێژه‌ی وه‌اڵمه‌کانی بۆ خۆم به‌جێهێشت‬ ‫و به‌م دێڕه‌ پێی ووتم ’’کوڕی خۆم‪ ،‬با گه‌وره‌ بیت ئه‌وسا ده‌زانیت‘‘‪.‬‬ ‫سااڵن تێپه‌ڕی و ئاماده‌یی و زانکۆم ته‌واو کرد و ڕاپه‌ڕین ڕوویدا و‬ ‫چه‌ند ساڵێک له‌ ته‌مه‌نی حکومه‌تی هه‌رێمی کورستان تێپه‌ڕی‪ .‬دواتر شه‌ڕی‬ ‫ناوخۆ له‌ نێوان پارت و الیه‌نه‌ سیاسییه‌کانی کوردستان له‌سه‌ر ده‌رامه‌ته‌‬ ‫گومرکییه‌کانی هه‌رێم و ده‌سه‌اڵت ڕوویدا و به‌ دوایدا یه‌ک له‌ دوای یه‌ک‬ ‫ئاشتبوونه‌وه‌‪ .‬به‌ درێژایی ته‌مه‌نی خۆم و چه‌ند سااڵنێکیش پێشتریش هه‌ر‬ ‫جێگری سه‌رۆک و جێگری سکرتێری پارت و الیه‌نه‌ سیاسییه‌کانی کوردستان‬ ‫له‌ سه‌رۆک و سکرتێره‌کانیان جیابوونه‌وه‌‪ .‬له‌و نێوه‌نده‌شدا شه‌ڕ و ملمالنێ‬ ‫و ڕه‌خنه‌ی توند و جنێوی سووک له‌ نێوانیاندا ڕوویدا! کاتێکیش عه‌وداڵی‬ ‫وه‌اڵمه‌کانیان بووم‪ ،‬که‌ ئه‌مان بۆ واده‌که‌ن؟ له‌ وه‌اڵمدا هه‌مووان له‌سه‌ر ئه‌وه‌‬ ‫کۆک بوون‪ ،‬که‌ ’’ئه‌وه‌ سیاسه‌ته‌‘‘‪ .‬ئه‌وه‌سا له‌ ماناکه‌ی باوکم تێگه‌یشتم‪،‬‬ ‫چونکه‌ کاتێک باوکم به‌ مناڵی پێی ووتم ’’سیاسه‌ت درۆی پیاوی گه‌وره‌یه‌‘‘‪،‬‬ ‫من له‌گه‌ڵ خێزان و بنه‌ماڵه‌ گه‌وره‌که‌مان دوای شکستی شۆڕشی ئه‌یلول له‌‬ ‫به‌هاری (‪1975‬ز) ئاواره‌ی واڵتی ئێران بووین‘‘‪ .‬کاتێکیش باوکم ووردتر‬ ‫مانای سیاسه‌تی بۆ شیکرده‌مه‌وه‌‪ ،‬چووبوومه‌ قۆناغی ناوه‌ندی و ساڵی‬ ‫(‪1981‬ز) بوو‪ .‬ئه‌و کاته‌ شه‌ڕی براکوژی له‌ نێوان پارت و الیه‌نه‌ سیاسییه‌کان‬ ‫له‌ چیاکانی کوردستان له‌و په‌ڕی توندیدا بوو! کاتێکیش گه‌وره‌ بووم چوومه‌‬ ‫نێو ژیانی مامۆستایی و له‌ ته‌مه‌نی خۆمدا قۆناغێکی تری شه‌ڕی براکوژی‬ ‫نێوان پارت و ڕێکخراوه‌ کوردستانییه‌کان بینی و هه‌زارانی تێدا کرانه‌ قوربانی‬ ‫و دواتر ئاشتبوونه‌وه‌! گه‌یشتمه‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی‪ ،‬که‌ باوکم به‌ ئه‌زموونه‌کانی‬ ‫ته‌مه‌نی خۆی گه‌یشتبووه‌ ئه‌وه‌ی به‌ ڕاستی سیاسه‌ت الی کورد درۆی پیاوی‬ ‫گه‌وره‌یه‌‪ ،‬چونکه‌ هه‌ر کاتێک گه‌وره‌کانی کورد به‌رژه‌وه‌ندیان له‌گه‌ڵ یه‌کتردا‬ ‫نه‌گونجا درۆ له‌گه‌ڵ یه‌کتری ده‌که‌ن و به‌وه‌ش شه‌ڕی (کورد به‌ کورد)‬ ‫ڕوده‌دات! هه‌ر کاتێکیش به‌رژه‌وه‌ندیان به‌یه‌که‌وه‌ گرێدرا ئاشتده‌بنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫چ ئاشتبوونه‌وه‌یه‌ک وه‌ک ئه‌وه‌ی پێشتر هیچ ڕووی نه‌دابێت! ئیتر ئه‌و خوێنه‌‬ ‫ڕژاوانه‌ به‌ قوربانی بزه‌یه‌کی سه‌ر لێوه‌ی گه‌وره‌ ئاشتبووه‌وه‌کانی کورد! ده‌ی‬ ‫که‌واته‌ نه‌ک نه‌فرتێک له‌و سیاسه‌ته‌ی ئێمه‌ به‌ هه‌ڵه‌ ده‌یکه‌ین‪.‬‬

‫د‪.‬هێمن خورشید‬

‫له‌ به‌شى پێشوودا ئ�ه‌و هه‌شت‬ ‫مه‌رجه‌مان خسته‌ڕوو که‌ تیرمان‬ ‫له‌ ئه‌نجامى ئامارێکه‌وه‌ گه‌یشتبوو‬ ‫ب���ه‌وه‌ى ل �ه‌ه �ه‌م��وو ه��اوس��ه‌ره‌‬ ‫به‌خته‌وه‌ره‌کاندا بوونیان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌ کورتى کاتێک له‌ هه‌موو خاڵه‌‬ ‫جه‌خت له‌سه‌رکراوه‌کانى تیرمان‬ ‫رائه‌مێنین‪ ،‬ده‌بینین مه‌رجى سه‌ره‌کى‬ ‫به‌خته‌وه‌ربوونى ژن و مێرد ئه‌وه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و کچ و کوڕه‌ پێش هاوسه‌رگیرى‬ ‫له‌ خێزانێکى باشدا بووبێتن‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫به‌رده‌وام خۆشه‌ویستى نێوان باوک‬ ‫و دایکیان هه‌ست پێده‌که‌ن‪ ،‬هه‌روه‌ها‬

‫بەناز عەمەر‬ ‫که‌ باس له‌چه‌مکێکی ئاوا ده‌که‌ین و‬ ‫په‌یوه‌ندى قوڵى به‌ کۆى ژیانى هه‌موو‬ ‫تاکێک و دواتریش کۆمه‌ڵگه‌وه‌ هه‌یه‌و‬ ‫له‌ نێو ئه‌م چه‌مکه‌یشدا په‌یوه‌ندی‬ ‫هه‌یه‌ به‌ ره‌گه‌زێکه‌وه‌‪ ،‬ئه‌ویش ئافره‌ته‌‬ ‫که‌ پێکهاته‌و ته‌واوکه‌رى الیه‌نى‬ ‫ژیانى کۆمه‌اڵیه‌تیه‌ ‪ ،‬مه‌به‌ستمه‌ بڵێم‬ ‫به‌ بێبوونى ئازادى تاک و ئافره‌ت‬ ‫به‌ تایبه‌تى چۆن ده‌توانرێ باس له‌‬ ‫چه‌مکى ئ��ازادى م��رۆڤ بکه‌ین ‪،‬‬ ‫بۆی ‌ه ته‌ماشاى بارى ئێستاى ئافره‌تى‬ ‫کورد بکه‌ین و له‌ ئاستى به‌شدارى له‌‬ ‫کایه‌کانى ژیانداو ته‌ماشاى ده‌زگاو‬

‫فه‌رمانگه‌و ئیدارییه‌کان بکه‌ین که‌ ل ‌ه‬ ‫الیه‌ن ره‌گه‌زى نێره‌وه‌ به‌رێوه‌ده‌برێن‬ ‫و که‌متر ئافره‌ت له‌ و شوێنانه‌دا‬ ‫بوونیان هه‌یه‌‪ ،‬یان ئه‌گه‌ریش هه‌بن‬ ‫که‌متر له‌ ئاستى به‌رپرسیارێتیان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ئافره‌ت نه‌یتوانیه‌وه‌ له‌ رێى‬ ‫ح�ه‌زه‌وه‌ بون وئیراده‌ى وه‌ک پیاو‬ ‫بسه‌لمێنێ و ئێم ‌ه لێره‌وه‌ ناتوانیین‬ ‫ره‌گه‌زى به‌رانبه‌ر یان حه‌زلێکه‌ر به‌‬ ‫بوونێکى ئازاد له‌ قه‌ڵه‌م بدرێ‪،‬چونکه‌‬ ‫ئه‌ویش بۆ خۆى مامه‌ڵه‌ له‌ گه‌ڵ‬ ‫بوونێکى ئازادو سه‌ربه‌خۆدا ناکات‬ ‫و ب� ‌ه پێچه‌وانه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ گه‌ڵ‬ ‫بوونێکى ژێرده‌سته‌و ده‌توانیین بڵێین‬ ‫کۆیله‌دارده‌کات ‪.‬کاتێک ده‌توانرێت‬ ‫ب ‌ه خودێک بووه‌ترێت ئازاده‌ ‪ ،‬که‌‬ ‫به‌رانبه‌ره‌که‌یشى به‌ هه‌مانڕاده‌ ئازاد‬ ‫بێن ‪،‬به‌ هۆى ئه‌وه‌ى که‌ ئافره‌ت وه‌ک‬ ‫حه‌زو چێژ سه‌یرکراوه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌داو‬ ‫له‌م حاڵه‌ته‌دا که‌م بایه‌خى بۆ ئافره‌ت‬ ‫خوڵقاندوه‌ له‌ نێو کایه‌و به‌ها‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کاندا ‪ ،‬واته‌ چه‌ندین‬ ‫وێنه‌ى ناشرین دراوه‌ته‌ پاڵ ئافره‌ت‬ ‫له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا وه‌ک ئه‌وه‌ى (زه‌عیفه‌یه‌‬ ‫‪ ،‬که‌متوانایه‌ ) له‌ به‌ر ئه‌وه‌ به‌رده‌وام‬ ‫پێوستى به‌ چاودێرى وسه‌رپه‌رشتیکار‬ ‫هه‌یه‌ ‪ ،‬ئه‌م بارودۆخانه‌ زیاتر ئافره‌تیان‬ ‫په‌راوێزخستووه‌و ئازادییه‌کانیان زیاتر‬

‫به‌رته‌سکراوه‌ته‌وه‌ ‪ ،‬به‌اڵم ملمالنیه‌و‬ ‫به‌رگرى ئافره‌تان به‌ درێژایى مێژوو‬ ‫بوونى هه‌بووه‌و له‌ هه‌ر قۆناغێکدا‬ ‫له‌ فۆرمێکى تایبه‌ندا به‌رجه‌سته‌‬ ‫بووه‌و ئافره‌ت خه‌باتى کردووه‌ بۆ‬ ‫گێڕانه‌وه‌ى سه‌ربه‌خۆیى خۆى‪،‬‬ ‫چونکه‌ ب ‌ه درێژایى مێژوویش له‌ مپه‌ر‬ ‫له‌ به‌رده‌م ئازادى ئافره‌ت هه‌بووه‌ بۆیه‌‬ ‫تا ئه‌مڕۆکه‌ش تێکۆشان به‌رده‌وامه‌‬ ‫واتا تا چه‌وساندنه‌وه‌و رێگرى هه‌بێ‬ ‫تێکۆشانیش ب��ه‌رده‌وام ده‌بێ ‪،‬ئه‌م‬ ‫تێکۆشانانه‌ش به‌ هۆى بااڵده‌ستى‬ ‫پیاوو که‌لتورى کۆمه‌ڵکه‌به‌ گشتى ‪.‬‬ ‫یه‌کێک له‌ قوتابخانه‌کانى فیمینستى‬ ‫که‌ (فیمینستى رادیکاڵ) ه‌ و به‌‬ ‫پێى تێڕوانینى ئه‌م قوتابخانه‌یه‌‬ ‫سه‌رچاوه‌ى چه‌وسانه‌وه‌و ژێرده‌ستى‬ ‫ژن (پاتریاکى ) ئه‌وان پیاو ب ‌ه بناغه‌ى‬ ‫چه‌وسانه‌وه‌ى ئافره‌ت داده‌نیین‬ ‫‪ ،‬ته‌نانه‌ت په‌یوه‌ندى ئافره‌ت و‬ ‫پیاو به‌ مه‌ترسى گه‌وره‌ ده‌زانن که‌‬ ‫چه‌وسانه‌وه‌ى ئافره‌تى به‌دوایه‌وه‌‬ ‫دێت ‪ ،‬قوتابخانه‌یه‌کى ترى فیمینستى‬ ‫لیبراڵه‌ ئه‌مانه‌ش چه‌وسانه‌وه‌ى‬ ‫کۆمه‌اڵتییان له‌ دوو بۆچون خستۆته‌‬ ‫روو که‌ (چه‌وسانه‌وه‌ى کۆمه‌اڵیه‌تى‬ ‫وداب و نه‌ریته‌کانه‌ ) له‌ دیدى‬ ‫ئه‌م فێرگه‌یه‌وه‌ ئافره‌تان له‌ رێى‬

‫دیله‌کتیکه‌وه‌ ده‌توانن ئازادى خۆیان‬ ‫به‌رجه‌سته‌ بکه‌ن ‪ ،‬دیالۆک له‌ سه‌ر‬ ‫مه‌سه‌ل ‌ه په‌یوه‌ندیداره‌کان له‌ دۆزى‬ ‫ئافره‌ت بکه‌ن ‪ ،‬ئه‌مه‌ش پێویستى به‌‬ ‫هۆشیارى تاک ومه‌عریفه‌یه‌کى فراوان‬ ‫هه‌یه‌ ک ‌ه له‌م رێگایه‌و ‌ه بتوانرێت‬ ‫گ��ۆڕان ل ‌ه به‌ها کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کاندا‬ ‫دروستبکات و وه‌جارێکى تریش‬ ‫ئافره‌ت وه‌ک خود مامه‌ڵه‌ى له‌ گه‌ڵدا‬ ‫بکرێت ‪ ،‬ئه‌م هه‌موو رێبازه‌ فیکریانه‌ى‬ ‫ه�ه‌وڵ بۆ دامه‌زراندنى وتارێکى‬ ‫ئازاد ده‌به‌ن تا ئافره‌تان تیایداوه‌ک‬ ‫ره‌گه‌زى به‌انبه‌ر کاراو ئه‌کتیڤ بن ‪،‬بۆ‬ ‫ب ‌ه ده‌ستهێنان و چه‌سپاندنى چه‌مکى‬ ‫ئ��ازادى بۆ به‌خته‌وه‌رى سه‌رجه‌م‬ ‫مرۆڤایه‌تى ‪ ،‬لێره‌وه‌ ده‌کرێت ئێمه‌ش‬ ‫وه‌ک به‌شێک بین له‌و پێکهاته‌ى ئه‌و‬ ‫بیره‌ى که‌ ده‌یه‌وێ کۆمه‌ڵگه‌ به‌ره‌و‬ ‫ئاستێکى تر به‌رێت وبۆ هێنانه‌ کایه‌ى‬ ‫ئه‌و گوتاره‌ش پێویستیمان به‌دیدێکى‬ ‫زانستى و په‌روه‌ردیى و مه‌عریفه‌یى‬ ‫هه‌یه‌ تاوه‌ک بتوانیین په‌ى به‌ خۆمان‬ ‫و گرفته‌کانمان به‌رین و له‌مپه‌ره‌کانى‬ ‫ب��ه‌رده‌م ئ��ازادى ئافره‌تان البه‌رین‬ ‫و ئێمه‌ش وه‌ک کۆمه‌ڵگه‌یه‌کى‬ ‫ت��ه‌ن��دروس��ت ل��ه‌ نێو تێکڕاى‬ ‫کۆمه‌ڵکه‌کانى پێشکه‌وتووى ترى دنیادا‬ ‫جێگه‌و مه‌کانه‌تى تایبه‌تیمان هه‌بێ ‪.‬‬

‫سه‌رکه‌وتنى پرۆسه‌ى هه‌ڵبژاردن‬ ‫ده‌بێت ده‌سته‌به‌رکردنى مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کانى کوردى به‌دواوه‌بێت‬

‫بڕیار جه‌الل‬ ‫(‪)3 /7‬ى ئه‌مساڵ جیا ل ‌ه سااڵنى‬ ‫رابردوو له‌گه‌ڵ یادکردنه‌وه‌ى ڕاپه‌ڕین ‌ه‬

‫جه‌ماوه‌رییه‌که‌ى کوردستاندا پرۆسه‌ى‬ ‫هه‌ڵبژاردن له‌سه‌رتاسه‌رى عیراقدا‬ ‫ئه‌نجامدراو ک ‌ه ئه‌میش رووداوێکى ترى‬ ‫مێژوویى هاوشێوه‌ى ڕاپه‌ڕین ‌ه بۆ کوردو‬ ‫سه‌رجه‌م گه‌النى عیراق به‌گشتى‪ ،‬ک ‌ه تیایدا‬ ‫هاواڵتیان ب ‌ه جۆش‌و خرۆشێکى زۆره‌و ‌ه‬ ‫به‌ره‌و سندوقه‌کانى ده‌نگدان به‌ڕێکه‌وتن‬ ‫بۆ دیاریکردنى نوێنه‌ریان له‌په‌رله‌مانى‬ ‫ئه‌مجاره‌ى عیراقدا‪ ،‬که‌ل ‌ه (‪ )325‬کورسى‬ ‫پێکهاتووه‌و (‪ )19‬ملیۆن‌و هه‌شت سه‌د‬ ‫هه‌زار ده‌نگده‌ر ل ‌ه (‪ )18‬پارێزگاى عیراق‬ ‫مافى ده‌نگدانیان هه‌بووه‌‪ ،‬کوردیش ب ‌ه سێ‬ ‫پارێزگاى هه‌ولێرو سلێمانى‌و دهۆک زیاتر‬ ‫ل ‌ه (‪ )2‬ملیۆن‌و چوار سه‌د هه‌زار که‌س‬ ‫ناویان هاتۆته‌وه‌‪ ،‬ئه‌م ‌ه جگ ‌ه له‌و بازنه‌ى‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌ى که‌ل ‌ه واڵتانى ده‌ره‌وه‌ى‬ ‫عیراق به‌شداریان کردو ‌ه ک ‌ه نزیکه‌ى (‪)20‬‬

‫واڵت‌و رێژه‌ى ده‌نگدانیش نزیکه‌ى (‪)3‬‬ ‫ملیۆن که‌س ده‌بێت‪ ،‬دیار ‌ه ئه‌م هه‌ڵبژاردن ‌ه‬ ‫گرنگییه‌کى ترى ئه‌وه‌بوو ک ‌ه جیاواز‬ ‫ل ‌ه هه‌ڵبژاردنى پێشوو سه‌رجه‌م الیه‌ن ‌ه‬ ‫سیاسییه‌کانى عیراق توانیان به‌شدارى‬ ‫هه‌ڵبژاردن بکه‌ن‪ ،‬ل ‌ه کوردستانیش چه‌ندین‬ ‫لیست‌و قه‌واره‌ى جیاواز به‌شداریان کرد‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ى ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ى پێبکه‌م کارى‬ ‫گرنگى ئه‌و قه‌واره‌و الیه‌ن ‌ه کوردیانه‌ى‬ ‫ک ‌ه نوێنه‌ریان ده‌چێت ‌ه په‌رله‌مانى عیراق‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه ک ‌ه پێویست ‌ه سه‌رجه‌میان کاربکه‌ن‬ ‫بۆ جێبه‌جێکردنى ئه‌و بڕگه‌و م��ادد ‌ه‬ ‫ده‌ستوریانه‌ى که‌ل ‌ه چوار ساڵى پێشوودا‬ ‫جێبه‌جێکراون‌و پێویست ‌ه هه‌موویان‬ ‫هاوهه‌ڵوێست بن له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌النه‌ى ک ‌ه‬ ‫مافه‌کانى کوردى تیادا ده‌سته‌به‌رده‌کرێت‌و‬ ‫ئه‌گه‌ر الیه‌ن ‌ه به‌شداره‌کانى کوردستان‬

‫کێشه‌و ناکۆکیشیان هه‌بووبێت پێویست ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر سه‌کۆى په‌رله‌مانى عیراق‬ ‫هه‌موویان ئامانج ‌ه نه‌ته‌وه‌ییه‌کانى کورد‬ ‫کۆیانبکاته‌وه‌و کاربکه‌ن بۆئه‌وه‌ى‬ ‫م��ادد ‌ه ده‌ستورییه‌کانى تایبه‌ت ب ‌ه‬ ‫ک��ورد جێبه‌جێبکرێت ل ‌ه پێشه‌وه‌ش‬ ‫جێبه‌جێکردنىمادده‌ى(‪)140‬ىده‌ستورى‬ ‫هه‌میشه‌یى عیراق‪ ،‬چونک ‌ه ئه‌گه‌ر ئه‌م‬ ‫نوێنه‌رو الیه‌ن ‌ه سیاسیان ‌ه به‌ئه‌رکى خۆیان‬ ‫هه‌ڵنه‌ستن جگه‌له‌وه‌ى به‌ر نه‌فره‌تى مێژوو‬ ‫ده‌که‌ون له‌هه‌مانکاتدا ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ى‬ ‫ک ‌ه هه‌شیان ‌ه ل ‌ه ده‌ستى ده‌ده‌ن‪ ،‬بۆی ‌ه ل ‌ه‬ ‫کۆتایدا ده‌ڵێم «سه‌رکه‌وتنى پڕۆسه‌ى‬ ‫هه‌ڵبژاردن ده‌بێت ده‌سته‌به‌رکردنى ماف ‌ه‬ ‫نه‌ته‌وه‌ییه‌کانى ک��وردى به‌دواوه‌بێت‪،‬‬ ‫ک ‌ه ئه‌مه‌ش ک��ارى نوێنه‌رانى ک��ورد ‌ه‬ ‫ل ‌ه به‌غداد ل ‌ه چ��وار ساڵى ئاینده‌دا‪.‬‬

‫رێگای گه‌نجان بۆ گه‌یشتن ب ‌ه شکۆمه‌ندی ( ‪) 7‬‬

‫هــــاوســــه‌رگــــــــیــــــــرى به‌خــــتــــــــه‌وه‌ر‬ ‫خۆشه‌ویستى نێوان خۆیان و باوک‬ ‫و دایکیان بینیوه‌‪ ،‬له‌ ماڵێکدا که‌‬ ‫خاڵییه‌ له‌ ده‌مه‌ده‌م و دڵڕه‌قى‪ .‬ئه‌مه‌ش‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ناوه‌ندێکى له‌و‬ ‫جۆره‌‪ ،‬ئارامى له‌ دڵى منداڵدا(چ کچ‬ ‫بێت‪ ،‬چ کوڕ) درووستده‌کات‪ .‬ئه‌م‬ ‫منداڵه‌ کاتێک گه‌وره‌ ده‌بێت و ده‌گاته‌‬ ‫قۆناغى گه‌نجێتیى‪ ،‬به‌ گه‌شبینى و‬ ‫بوێرییه‌وه‌ له‌ دونیا ده‌ڕوانێت‪ ،‬نه‌ک به‌‬ ‫ره‌شبینى و ترسه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ئه‌وان‬ ‫له‌ماڵى باوکیاندا راهاتوون له‌سه‌ر‬ ‫نه‌رم و نیانى و چاره‌سه‌رکردنى‬ ‫کێشه‌کان به‌ هاوکارى و ته‌بایى‪.‬‬ ‫ئه‌م شێوازى هه‌ڵسوکه‌وت کردنه‌‬

‫له‌گه‌ڵیاندا بۆ ماڵى خێزانیشیاندا‬ ‫ده‌گ��وێ��زرێ��ت �ه‌وه‌‪ ،‬ب�ه‌م�ه‌ش هیچ‬ ‫قاڵه‌و جیاوازییه‌ک روون��ادات‪.‬‬ ‫هه‌ر یه‌ک له‌ئێمه‌ به‌پێى ئه‌و شێوازه‌‬ ‫ده‌ڕۆین به‌ڕێوه‌ له‌ژیاندا که‌ له‌دایک‬ ‫و باوکمانه‌وه‌ فێرى بووین له‌‬ ‫سه‌رده‌مى منداڵیماندا‪ ،‬به‌اڵم لێره‌دا‬ ‫پێشه‌نگ له‌ فێربوون گرنگتره‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ ئه‌و منداڵه‌ى ب��ه‌رده‌وام‬ ‫دایک و باوکى له‌ شه‌ڕو ده‌مه‌قاڵێدا‬ ‫ده‌بینیت‪ ،‬ده‌بینى دواى پێگه‌یشتنیشى‬ ‫هێشتا ل��ه‌ ه��اوس��ه‌رگ��ی��رى‬ ‫ده‌ترسێت و‪ ،‬به‌ترسه‌وه‌ مامه‌ڵه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ‌ هاوسه‌ره‌که‌یدا ده‌کات و‬

‫له‌هه‌موو شتێکیش ده‌ترسێت‪.‬‬ ‫به‌خته‌وه‌ریى هاوسه‌رگیرى نه‌ریته‌‪،‬‬ ‫یان باشتر بڵێم نه‌ریتگه‌لێگه‌ له‌ژیاندا‪،‬‬ ‫له‌ منداڵییه‌وه‌ له‌باوک و دایکمانه‌وه‌‬ ‫فێرى ده‌بین‪ ،‬به‌اڵم پێویسته‌ ئه‌مه‌‬ ‫نه‌مانترسێنێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر به‌ختمان‬ ‫ره‌ش بوو و سه‌رده‌مى منداڵیمان‬ ‫له‌ناو خێزانێکى پڕ له‌ هه‌راو هوریاو‬ ‫ده‌م��ه‌ده‌م��دا ب��رده‌س��ه‌ر‪ ،‬چونکه‌‬ ‫ده‌توانین به‌بیرکردنه‌وه‌ى قوڵى‬ ‫ویژدانى ئه‌و شێوازه‌ بگۆڕین که‌‬ ‫له‌دایک و باوکمانه‌وه‌ فێرى بووین‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رچى ئه‌و گۆڕانکارییه‌ش‬ ‫ئاسان نیه‌‪ ،‬واته‌‪ :‬کاتێک ده‌بینین‬

‫ژیانى ژن و میردیمان له‌ کێشمه‌کێش‬ ‫و ده‌مه‌قاڵه‌یه‌کى به‌رده‌وامدایه‌‪،‬‬ ‫پێویسته‌ بپرسین ئایا ئه‌م ناکۆکییانه‌‬ ‫هۆکه‌ى ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ شێوازێکى‬ ‫مامه‌ڵه‌کردن و نه‌ریتگه‌لێکى ژیان‬ ‫که‌ له‌دایک و باوکمانه‌وه‌ فێرى‬ ‫بووین‪ ،‬ئه‌و دایک و باوکه‌ى له‌‬ ‫ژیانى هاوسه‌رگیرییاندا هیچ‬ ‫وه‌ختێک به‌خته‌وه‌ر نه‌بوون‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر راستى ئه‌مانه‌مان زانى‪،‬‬ ‫پێویسته‌ شێوازى هه‌ڵسوکه‌وت‬ ‫و داب و ن �ه‌ری��ت �ه‌ک��ان��م��ان‬ ‫راس��ت بکه‌ینه‌وه‌‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌ک‬ ‫بمانگه‌یه‌نێت به‌ به‌خته‌وه‌ریى‪.‬‬

‫هه‌ڵه‌بجه‌ ل ‌ه یادى شانزه‌ى سێی ئه‌مساڵدا‬

‫ه علی‬ ‫رزگار حه‌م ‌‬

‫کاره‌ساتى کیمیابارانى هه‌ڵبه‌جه‌‬ ‫له‌ (‪)1988 /3 /16‬دا‪ ،‬دیارترین‬ ‫نموونه‌ى دڕن��ده‌ى‌و بێویژدانى‬ ‫حکحومه‌تى عیراقى سه‌لماند له‌ژێر‬ ‫سه‌رکردایه‌تى حزبى به‌عسى ره‌گه‌ز‬ ‫په‌رست که‌ هیچ پێوه‌رو پابه‌ندبونێکى‬ ‫ئاینى‌و ویژدانى له‌به‌رچاو نه‌گرت‌و‬ ‫س��ه‌رج��ه‌م پره‌نسیپه‌ یاساییه‌‬ ‫نێوخۆى‌و نێوده‌وڵه‌تییه‌کانى ژێر‬ ‫پێنا به‌مه‌به‌ستى سه‌رکوتکردن‌و‬ ‫ده‌مکوتکردنى ئ�ه‌و گه‌له‌ى که‌‬ ‫به‌رگرى له‌ شوناسى نه‌ته‌وه‌یى خۆى‬

‫ئه‌کرد‪)3 /16( ،‬ى ئه‌مساڵ بیست‌و‬ ‫دوو ساڵ به‌سه‌ر ئه‌و کاره‌ساته‌دا‬ ‫تێپه‌ڕبێت‪ ،‬س��وپ��اس ب��ۆ خوا‬ ‫ئه‌نجامده‌رانى سه‌ره‌کى تاوانه‌ که‌له‌‬ ‫ژێر چه‌ترو سێبه‌رى یاسادا به‌سزاى‬ ‫دادپه‌روه‌رانه‌ى خۆیان گه‌یشتن‌و‬ ‫پاش پیاچوونه‌وه‌ (تمیز)ى حوکمى‬ ‫دادگ��ا‪ ،‬که‌ تاوانه‌که‌ى به‌ (تاوانى‬ ‫دژ به‌مرۆڤایه‌تى) ناوزه‌ندکردبوو‪،‬‬ ‫حوکمى دادگاوه‌ سفى تاوانه‌که‌ى‬ ‫گ��ۆڕى به‌ (جینوساید) وات �ه‌ به‌‬ ‫کۆمه‌ڵ قڕکردن‪ ،‬ئه‌ویش کوشتن‌و‬

‫له‌ناوبردنى که‌سێک‌و زیاتر له‌‬ ‫که‌سێکى نه‌ته‌وه‌یه‌که‌‪ ،‬یان ئاینزایه‌که‌‪،‬‬ ‫یان ئاینێک به‌ مه‌به‌ستى سه‌رله‌به‌ر‬ ‫له‌ناوبردرنى هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌‬ ‫یان چه‌ند که‌سێکیان‌و ده‌ره‌نجامى‬ ‫تاوانه‌که‌ش بێته‌دى‪ ،‬جه‌سته‌ى‬ ‫س��وت��او و ب�ه‌ک��ۆم�ه‌ڵ که‌وتوى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌کان ک�ه‌ هه‌ڵگرى‬ ‫ناسنامه‌ى نه‌ته‌وه‌یى خۆیان بوون‌و‬ ‫به‌رنامه‌ڕێژى تاوانه‌که‌ له‌الیه‌ن‬ ‫سه‌رانى به‌عسه‌وه‌‪ ،‬گه‌واهیده‌رى‬ ‫ناساندنى تاوانه‌که‌یه‌ به‌ جینۆساید‬

‫گه‌له‌ م��اده‌ى (‪)6‬ى ده‌ستورى‬ ‫دادگاى تاوانى نێوده‌وڵه‌تى ئاماژه‌ى‬ ‫پێکراوه‌‪ ،‬وه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ى جینۆساید‬ ‫تاوانێکى نێوده‌وڵه‌تییه‌ پێویسته‌‬ ‫دۆسیه‌ى هه‌ڵه‌بجه‌ دادگاى تاوانى‬ ‫تایبه‌تمه‌ندبێت‪،‬‬ ‫نێوده‌وڵه‌تى‬ ‫به‌بینینى‪ ،‬وه‌ هه‌ر له‌ده‌ستورى هه‌مان‬ ‫دادگا‪ ،‬باس له‌ پشکدارى تاوانکارى‬ ‫(المساهمه‌ الجنائیه‌) کراوه‌ بۆیه‌‬ ‫پێویسته‌ به‌پێى هه‌مان ده‌ستور‬ ‫سه‌رجه‌م ئه‌و ک�ه‌س‌و کۆمپانیاو‬ ‫ده‌وڵه‌تانه‌ که‌ چه‌کى کۆکوژیان له‌وه‌‬

‫به‌ رژێمى به‌عس‪ ،‬ئه‌وانیش راپێچى‬ ‫دادگا بکرێت‪ ،‬به‌ نێوده‌وڵه‌تى کردنى‬ ‫تاوانى کیمیابارنى هه‌ڵه‌بجه‌ ئه‌کاته‌‬ ‫به‌نێوده‌وڵه‌تیکردنى دۆزى نه‌ته‌وه‌یى‬ ‫کورد‪ ،‬چونکه‌ داننانه‌ به‌ له‌ناوبردنى‬ ‫نه‌ته‌وه‌یه‌ک له‌به‌ربوونى نه‌ته‌وه‌یى‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ئه‌توانین بڵێین هه‌ڵه‌بجه‌ وه‌ک‬ ‫چۆن سیماو هێماى سته‌مدیده‌یى‬ ‫نه‌ته‌وه‌یه‌که‌‪ ،‬ئومێده‌وارین هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫ببێته‌ پێشه‌نگ له‌به‌نێوده‌وڵه‌تى‬ ‫کردنى دۆزى ک��وردو ناساندنى‬ ‫دۆسیه‌ى کورد به‌ هه‌موو جیهان‪.‬‬


‫ئافرەتان‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫ کویستان ئه‌کره‌م جێگری سه‌رۆکى شاره‌وانى هه‌ڵه‌بجه‌‪:‬‬ ‫ه محه‌مه‌د‬ ‫دیدار‪ :‬ژاڵ ‌‬

‫‪7‬‬

‫زۆرترین که‌سانی قوربانی هه‌ڵه‌بج ‌ه ئافره‌ت ومنداڵ بوون‬

‫مه‌رگه‌سات‌وکاره‌سات ‌ه وێرانکاریه‌کان‬ ‫هه‌میشه‌ ئاله‌تێکی به‌زه‌بروتوندوتیژی‬ ‫ده‌ستی دوژمنانی میلله‌ته‌که‌مان‬ ‫بوون‪ ،‬بێگومان گه‌لی کورد یه‌کێکه‌‬ ‫له‌ونه‌ته‌وه‌گه‌ورانه‌ی ئه‌م دونیایه‌ که‌‬ ‫هه‌موکاتێک مافه‌کانی پێشێل ده‌کرێت‬ ‫‌وداواکاریه‌کانی زۆربه‌توندی ره‌د‬ ‫دکرێنه‌وه‌‪ ،‬به‌بێئه‌وه‌ی که‌سێک هه‌بێت‬ ‫که‌ پشت‌وپه‌نای ئه‌م میلله‌ته‌بێت‪.‬‬ ‫لێره‌دا گرنگی باسه‌که‌مان ئه‌وکاره‌ساته‌‬ ‫ده‌ڵته‌زێنه‌یه‌که‌بووه‌ هۆی وروژاندنی‬ ‫زی��ن��دووی‬ ‫هه‌مووویژدانێکی‬ ‫مرۆڤایه‌تی‪ ،‬وبووه‌ هۆی تۆمارکردنی‬ ‫الپه‌ڕه‌یه‌کی په‌ڕمه‌رگه‌سات له‌الپه‌ڕه‌‬ ‫په‌ڕمه‌ێنه‌تیه‌کانی گه‌لی کورد‪ ،‬کاتێک‬ ‫له‌ رۆژی ڕووداوه‌ دڵته‌زێنه‌که‌ی‬ ‫کیمیابارانی کردنی هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید‬ ‫ده‌دوێن‪ ،‬خورپه‌یه‌کی گریاناوی به‌‬ ‫دڵماندا دێته‌وه‌‌وئه‌ورۆژان ‌ه دێنێته‌وه‌‬ ‫یادمان‪ ،‬هه‌ر به‌هۆی ئه‌م یاده‌وا‬ ‫دیدارێکمان‪ ،‬له‌گه‌ڵ «کوێستان‬ ‫ئه‌کره‌م فه‌ره‌ج جێگرى سه‌رۆکى‬ ‫ش��اره‌وان��ى هه‌ڵه‌بجه‌و ئه‌ندامى‬ ‫فه‌خرى ئافره‌تانى لقى شاره‌زوور‌و»‪،‬‬ ‫«خدر که‌ریم محه‌مه‌د سه‌رۆکى‬ ‫ش��اره‌وان��ى هه‌ڵه‌بجه‌ساز کرد»‪.‬‬ ‫«چی بۆ ئافره‌تانی هه‌ڵبجه‌کراوه‌ئه‌و‬ ‫ئ��اف��ره‌ت��ان �ه‌ی ک �ه‌ب �ه‌ر ش��ااڵوی‬ ‫که‌وتوون»‬ ‫کیمیاباران‌وئه‌نفال‬ ‫کوێستان ئه‌کره‌م فه‌ره‌ج‪ ،‬جێگرى‬ ‫س �ه‌رۆک��ى ش��اره‌وان��ى هه‌ڵه‌بجه‌و‬ ‫ئه‌ندامى فه‌خرى ئافره‌تانى لقى‬ ‫ش��اره‌زوور‌و‪ ،‬سه‌باره‌ت به‌ئافره‌تانی‬ ‫هه‌ڵبجه‌ وتی‪ »:‬ئێمه‌ وه‌کو ئافره‌تانى‬ ‫ناوشارى هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬ده‌توانین ئاماژه‌‬ ‫به‌وه‌ بده‌ین له‌ کاتى بۆردومانى ساڵى‬ ‫(‪)1988‬دا زۆرترین ئه‌و که‌سانه‌ى که‌‬ ‫شه‌هیدبوون له‌ کاره‌ساته‌که‌دا ئافره‌ت‌و‬ ‫منداڵ بوو‪ ،‬ئاماره‌کان واده‌رده‌خ��ات‬ ‫بێگومان ئ�ه‌وان بێبه‌ش نه‌بوون له‌و‬ ‫کاره‌ساته‌‌و وه‌کو پیاوان‪ .‬له‌ رێگه‌ى‬ ‫قوربانیانى کیمیابارانه‌وه‌ چه‌ند جارێک‬ ‫چاره‌سه‌ریان له‌ناوه‌و ده‌ره‌وه‌ى واڵت‬ ‫بۆکراوه‌‪ ،‬وتیشی لیژنه‌ى تایبه‌ت بۆ‬ ‫ئه‌و مه‌به‌سته‌ پێکهاتووه‌‪ ،‬به‌ نوێنه‌رایه‌تى‬ ‫قوربانیانى کیمیاباران‌و هه‌روه‌ها به‌‬ ‫نوێنه‌رایه‌تى وه‌زاره‌تى ته‌ندروستى‌و‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى ته‌ندروستى هه‌ڵه‌بجه‌‪،‬‬ ‫ئه‌ۆان هه‌ستاون به‌ دیاریکردنى رێژه‌ى‬ ‫ئه‌و نه‌خۆشیانه‌‪ ،‬ئێمه‌ ئافره‌تانێکى‬ ‫زۆریشمان له‌و بواره‌دا هه‌یه‌‪ ،‬هه‌تاکو‬ ‫ئێستا چه‌ند که‌سێکیان له‌الیه‌ن ئه‌و‬

‫لیژنه‌یه‌وه‌ نێردراونه‌ته‌ واڵتانى ئیتاڵیاو مابن ئه‌و نه‌خۆشیانه‌ى له‌گه‌ڵدا ده‌بن‪.‬‬ ‫«ه �ه‌روه‌ه��ائ��ام��اژه‌ی به‌وه‌کردکه‌‬ ‫ئێران‌و به‌ به‌رده‌وامى چاره‌سه‌ریان بۆ‬

‫کویستان ئه‌کره‌م‬

‫رێژه‌ی به‌رکه‌وتوانی کیمیا بارانی‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه ‪%70‬ی ئافره‌تن ک ‌ه‬ ‫تائێستاش بریندارن وبه‌ده‌ست‬ ‫به‌نه‌خۆشییه‌کانیانه‌و ‌ه ده‌ناڵێنن‬ ‫ئه‌نجامده‌درێت‪ ،‬پێموایه‌ به‌پێى ئه‌و‬ ‫ماوه‌یه‌ى که‌ بۆیان دانراوه‌ ئه‌وه‌نده‌ى‬ ‫من له‌ نزیکه‌وه‌ ئاگام لێبێت‪ ،‬له‌ تاران‬ ‫له‌ ماوه‌ى خۆیدا له‌ رێگه‌ى کۆمه‌ڵه‌ى‬ ‫قوربانیانىهه‌ڵه‌بجه‌و ‌هک ‌هبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى‬ ‫شه‌هیدان‌و ئه‌نفال ک��راوه‌ک��ان هه‌ر‬ ‫له‌ رێگاى هه‌ڵه‌بجه‌وه‌ که‌ نوێنه‌ریان‬ ‫هه‌یه‌ له‌ کاتى خۆیدا ده‌یانبه‌نه‌وه‌ بۆ‬ ‫ئیران بۆ چاره‌سه‌رکردنیان‪،‬وتیشی‬ ‫به‌ڕاستى ئ�ه‌وه‌ى که‌من له‌ نزیکه‌وه‌‬ ‫ئاگام لێبێت‪ ،‬وه‌ک چاره‌سه‌رێکى‬ ‫کاتى وایه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ى به‌ڕاستى ئه‌و‬ ‫ژه‌ه��ره‌ کاریگه‌ره‌ له‌سه‌ر جه‌سته‌ى‬ ‫ئه‌و که‌سانه‌‪ ،‬ئیتر ئافره‌ت بێت‪ ،‬یان‬ ‫منداڵ‪ ،‬یان پیاو بێت‪ ،‬جێگه‌ی ئاماژه‌ێه‌‬ ‫ئه‌م ک��اره‌ چه‌ند دژ به‌ مرۆڤایه‌تى‬ ‫بوو‪ ،‬ئه‌و که‌سانه‌ش تائێستا به‌ده‌م‬ ‫ئه‌و نه‌خۆشییه‌وه‌ ده‌ناڵێنن تا له‌ژیاندا‬

‫رێ��ژه‌ى ب �ه‌رک �ه‌وت��ووان له‌ (‪)%70‬‬ ‫ى ئافره‌تن‪ ،‬که‌ ئێستا بریندارن‌و‬ ‫به‌ده‌ست ئه‌و نه‌خۆشیانه‌وه‌ ده‌ناڵێنن»‪.‬‬ ‫خدر که‌ریم محه‌مه‌د‪ :‬سه‌رۆکى‬ ‫ش��اره‌وان��ى هه‌ڵه‌بجه‌سه‌باره‌ت به‌‌و‬ ‫ئافره‌تانه‌وتی‪ :‬به‌شێوه‌یه‌کى گشتى‬ ‫کاریان بۆ ک��راوه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌ نیسبه‌ت‬ ‫ئافره‌تانه‌وه‌ که‌ زیاتر باسى ئافره‌تان‬ ‫ده‌که‌ین‪ ،‬که‌ به‌رچه‌کى کیمیاوى که‌وتبن‬ ‫یان ئه‌نفال ک��راون‪ ،‬دیاره‌ وه‌زاره‌ت��ى‬ ‫شه‌هیدو ئه‌نفالکراوه‌کان مانگانه‌یه‌کیان‬ ‫بۆ بڕیونه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئاماژه‌ی به‌وه‌ێش کرد‌و‬ ‫وتی دیاره‌ له‌م ماوه‌یه‌شدا حکومه‌ت‬ ‫بڕیارى ئه‌وه‌ى دا له‌ ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران‬ ‫موچه‌یان بۆ زیاد بکرێت‪ ،‬موچه‌ى‬ ‫خانه‌نشینیش بۆ هه‌ندێکیان بڕاوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫«له‌م یاده‌دا حکومه‌تى هه‌رێم چی‬ ‫بۆخه‌ڵکى هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ تایبه‌ت‬

‫هه‌ڵبجه‌کردووه» جیاوازی هه‌ێه‌‪ ،‬من خۆم وه‌کو ئافره‌تێک سه‌رۆکى حکومه‌ت د‪.‬به‌رهه‌م ساڵح‬ ‫ئافره‌تانی‬ ‫کوێستان ئه‌کره‌م فه‌ره‌ج وتی‪ :‬هه‌تاکو که‌سێک بووم له‌و که‌سانه‌ى که‌شایه‌ت سه‌ردانى هه‌ڵه‌بج ‌ه ده‌کات‪ ،‬بۆ دانانى‬ ‫ئێستا شتێکى وه‌ها نه‌کراوه‌‪ ،‬به‌اڵم پێویسته‌‬ ‫وه‌زاره‌تى کاروبارى کۆمه‌اڵیه‌تى که‌‬ ‫ئێستا بنکه‌یه‌کیان له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ کراوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌باشی ده‌زانم ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیانه‌‬ ‫مرۆڤى کاراو شاره‌زایان تێدابێت‪ ،‬بۆ‬ ‫ئ�ه‌وه‌ى بچن ‌ه ناوه‌ڕۆکى بابه‌ته‌که‌ى‬ ‫خۆیانه‌وه‌‪ ،‬نه‌ک هه‌ر فه‌رمانده‌یه‌کى‬ ‫ره‌مزى بێت‌وئاماژه‌ی به‌وه‌ێش دا که‌‬ ‫له‌ هه‌ر شوێنێکى کوردستاندا‪ ،‬ئه‌بێت‬ ‫هه‌موو ئیشه‌کانمان له‌ رێگه‌ى یاسا‬ ‫چاره‌سه‌ربکه‌ین بۆئه‌وه‌ى ره‌زامه‌ندى‬ ‫له‌سه‌ر وه‌ربگرێت‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ى بگه‌ینه‌‬ ‫ئه‌نجامێک له‌گه‌ڵ ئه‌و کێشانه‌دا‪،‬وتیشی‬ ‫رێکخراوه‌کانى ئافره‌تان خۆیان‬ ‫هاویشتۆته‌ چه‌مکێکه‌وه‌ به‌اڵم ئه‌گه‌ر‬ ‫بێت‌و ئه‌و رێکخراوان ‌ه ئه‌و پێداویستیانه‌ى‬ ‫نه‌بێت ئه‌و کات ‌ه ئه‌وانیش هانا ده‌به‌ن بۆ‬ ‫وه‌زاره‌تێک له‌ وه‌زاره‌ته‌کان بۆئه‌وه‌ى له‌‬ ‫رێگاى یاساییه‌وه‌ ئه‌و کارانه‌ بکرێت‪،‬‬ ‫باسی له‌وه‌ێش کرد‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئافره‌تێک‬ ‫له‌و ئافره‌تانه‌ تووشى نه‌خۆشییه‌کى‬ ‫جه‌سته‌ى زۆر کاریگه‌رى هه‌بێت‪،‬‬ ‫ئێمه‌ ده‌بێت له‌ رێگه‌ى وه‌زاره‌ته‌کانه‌وه‌‬ ‫چاره‌سه‌رى ئه‌م نه‌خۆشانه‌ بکه‌ین‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫به‌ بڕواى من که‌له‌ناو خه‌ڵکدا ده‌ژیم‌و‬ ‫نزیکم له‌و که‌سانه‌ هه‌تاکو ئێستا‬ ‫کارێکى وه‌ها نه‌کراوه‌ بۆ ئه‌و ئافره‌تانه‌ خدر که‌ریم‌‬ ‫به‌اڵم به‌ هیوام پێموایه‌ ئێمه‌ى ئافره‌تانى‬ ‫ناوچه‌که‌ش بتوانین له‌رێگه‌ى ئه‌و‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه ب ‌ه جینۆساید ناسراوه‌و‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیانه‌وه‌ که‌ تازه‌ دامه‌زراوه‌‬ ‫چاره‌سه‌ریان بۆ بکه‌ین‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌‬ ‫تاوانباران ب ‌ه سزاى یاسایى خۆیان‬ ‫ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌ کارێکى وه‌هاى‬ ‫گه‌یشتوون‪ ،‬بۆی ‌ه ب ‌ه جیاوازییه‌کى تره‌و ‌ه‬ ‫کردوه‌ بۆ زۆربه‌ى ئافره‌تانى بێوه‌ژن‪،‬‬ ‫ئافره‌تانى که‌م ده‌س��ه‌اڵت‪ ،‬وه‌ که‌م‬ ‫یادى ئه‌مساڵ ده‌کرێته‌وه‌‬ ‫توانا‪ ،‬ئه‌مه‌ به‌ شێوه‌یه‌کى گشتیه‌‬ ‫له‌ سنورى هه‌ڵه‌بجه‌که‌ موچه‌یان‬ ‫بۆبڕاوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌تایبه‌تمه‌ندى حاڵێک بووم ل ‌ه دادگاى بااڵى تاوانه‌کان شبه‌ردى بناغه‌ى زانکۆى هه‌ڵه‌بجه‌‪،‬‬ ‫ک��ارى وه‌ه��ا بۆ ئه‌و ئافره‌تانه‌ى که‌ ل ‌ه که‌یسى هه‌ڵه‌بج ‌ه ل ‌ه به‌غدا‪،‬تاکیدی چه‌ندین پرۆژه‌ى ترى له‌به‌رده‌مدای ‌ه‬ ‫مێرده‌کانیان یان منداڵه‌کانیان له‌و له‌سه‌ر ئه‌و ‌ه کرده‌وه‌وتی «به‌ڕاستی بۆ جێبه‌جێکردن‪ ،‬ئه‌مان ‌ه نه‌ک بڵێین‬ ‫کاره‌ساته‌دا له‌ده‌ستداوه‌ نه‌کراوه‌‪ .‬ئێم ‌ه گه‌شبینى خۆمان ده‌رده‌بڕین ک ‌ه به‌بۆنه‌ى (‪ )3 /16‬ده‌کرێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ى‬ ‫خدر که‌ریم محه‌مه‌د‪ :‬وتی من ناتوانم عه‌لى حه‌سه‌ن مه‌جید له‌سه‌ر که‌یسى ده‌توانم بڵێم ک ‌ه حکومه‌تى هه‌رێمى‬ ‫بڵێم ب ‌ه نسبه‌ت ئه‌وانه‌و ‌ه حکومه‌تى هه‌ڵه‌بج ‌ه دادگایى بکرێت‪ ،‬جێگاى کوردستان ئاوڕدانه‌وه‌یه‌کى جدى‬ ‫هه‌رێم ئیشى بۆیان کردوو ‌ه یان نا‪ ،‬ل ‌ه باس ‌ه بڵێم ئه‌م یاد ‌ه یادى (‪)3 /16‬ى داوه‌ت�ه‌و ‌ه ل ‌ه هه‌ڵه‌بج ‌ه من وه‌کو خۆم‬ ‫ڕاستیدا ئامارێکى وام له‌به‌رده‌ستدا نییه‌‪ ،‬ئه‌مساڵ جیاوازى تایبه‌تى هه‌ی ‌ه له‌گه‌ڵ پێموای ‌ه سبه‌ینێ هه‌ڵه‌بج ‌ه ده‌بێت ب ‌ه‬ ‫چه‌ند جارێک هاتوون گوێیان ل ‌ه خه‌ڵک‌و ساڵه‌کانى تردا‪« ،‬یه‌که‌م له‌به‌رئه‌وه‌ى ک ‌ه یه‌کێک ل ‌ه شار ‌ه جوانه‌کانى کوردستان‪.‬‬ ‫داواکارییه‌کانیان گرتووه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ند ‌ه عه‌لى حه‌سه‌ن مه‌جید له‌سه‌ر که‌یسى خدر که‌ریم محه‌مه‌د وتی‪ :‬ده‌توانم‬ ‫من لێى به‌ئاگابم‪ ،‬ده‌توانم بڵێم لیژنه‌ى هه‌ڵه‌بج ‌ه دادگایى کرا»‪« ،‬دووه‌م ده‌توانم بڵێم به‌تایبه‌ت ئه‌مساڵ له‌چاو سااڵنى‬ ‫تایبه‌تىکۆمه‌ڵه‌ىقوربانیانه‌وه‌‪،‬هه‌موویان بڵێم ئه‌گه‌ر که‌سانێک هه‌بێت سااڵنى تر بۆ ئه‌وه‌ى ک ‌ه هه‌ڵه‌بج ‌ه ب ‌ه جینۆساید‬ ‫دانراون‪ ،‬و ‌ه کارى یاساییان بۆ کراوه‌‪ .‬دیک ‌ه سه‌ردانى هه‌ڵه‌بجه‌یان کردبێت‪ ،‬ن��اس��راوه‌‪ ،‬و ‌ه تاوانباران ب ‌ه سزاى‬ ‫«ج��ی��اوازی ئ��ه‌م ی���اد ‌ه له‌گه‌ڵ ئێستا بێن سه‌ردانى هه‌ڵه‌بج ‌ه بکه‌ن یاسایى خۆیان گه‌یشتوون‪ ،‬بۆی ‌ه ب ‌ه‬ ‫ی��اده‌ک��ان��ی س��ااڵن��ی پێشودا» ئاوه‌دانییه‌کى زۆر زیاتر ل ‌ه سااڵنی دیک ‌ه جیاوازییه‌کى ت��ره‌و ‌ه یادى ئه‌مساڵ‬ ‫کوێستان ئه‌کره‌م فه‌ره‌ج وتی‪ :‬ب ‌ه ب ‌ه خۆو ‌ه ده‌بینین»‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌کرێته‌وه‌‪ ،‬هه‌ڵه‌بج ‌ه شه‌هیدنه‌بووه‌‪،‬‬ ‫ته‌ئکید ئه‌م یاد ‌ه ل ‌ه چاو سااڵنی پێشودا گه‌شبینین به‌وه‌ى که‌ل ‌ه (‪ )2010 /3 /16‬وه‌کو جاران زیندووه‌و ژیان به‌رده‌وامه‌‪.‬‬

‫دایــــــــــــــــکـــــــــــــى هــــــــــــه‌ڵـــــــــه‌بــــــــــجــــــــــــه‌‬ ‫ئا‪:‬نینا‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌و ئه‌نفال وه‌ک دوو‬ ‫تاوانى دژ به‌ مرۆڤایه‌تى‪ ،‬له‌و‬ ‫تاوانه‌ گه‌ورانه‌ى که‌ له‌ مێژوودا‬ ‫ته‌نها له‌ مێشک ‌ه نه‌خۆش‌و بیره‌‬ ‫تاریکه‌ ره‌شه‌کان سه‌ر هه‌ڵده‌دات‪،‬‬ ‫ئه‌و بیرانه‌ى که‌له‌ هه‌موو به‌هاو‬ ‫سیمایه‌کى مرۆڤایه‌تى دووره‌‪.‬‬ ‫«وشه‌ى ئه‌نفال وه‌ به‌ناوى ئه‌نفال‬ ‫که‌ ناوى سوڕه‌تێکى قورئانى‬ ‫پیرۆزه‌و واتاى تااڵن‌و یان‬ ‫ده‌ستکه‌وتى شه‌ڕ ده‌دات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌و کاته‌دا ئه‌و وشه‌یه‌ بووه‌ هێماى‬ ‫تاوانکارى دژى مرۆڤ‪ ،‬ک ‌ه ئه‌نفال‬ ‫(‪ )4500‬گوندى وێران کرد‪،‬‬ ‫(‪ )182‬هه‌زار مرۆڤى سه‌رنه‌گوم‬ ‫کراوى کورد له‌ ژن‌و پیاو‪ ،‬منداڵ‌و‬ ‫پیرو گه‌نج‪ ،‬ته‌ندروست‌و نه‌خۆش‬ ‫دێنێته‌وه‌ یادى مرۆڤایه‌تى‪،‬‬ ‫جێگه‌ى باسه‌ که‌له‌ مێژبوو زۆر‬ ‫پێش ئه‌نفال به‌بۆمبى کیمیاوى‬ ‫ده‌ستیان به‌ له‌ناوبردنى خه‌ڵکى‬ ‫کوردستان کردبوو‪ ،‬تا رۆژى‬ ‫(‪ )1988 /3 /16‬هه‌ڵه‌بجه‌ ئه‌نفال‌و‬ ‫کیمیابارانى به‌خۆوه‌ نه‌دیبوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌هه‌موو ئاواییه‌کانى‬ ‫ده‌وروبه‌رى هه‌ڵه‌بجه‌ ئه‌نفال‌و‬ ‫بۆردومانى کیمیاوى‪ ،‬سوتان‪،‬‬ ‫به‌خۆیه‌وه‌‬ ‫وێرانکارى‪...‬هتد‪،‬‬

‫دیبوو‪ ،‬ئه‌مه‌ یه‌که‌مجاربوو ل ‌ه‬ ‫مێژووى مرۆڤایه‌تیدا شارێکى‬ ‫گه‌وره‌ وه‌ک هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬به‌ بۆمبى‬ ‫کیمیاوى له‌الیه‌ن سه‌رکرده‌که‌ی‬ ‫خۆیه‌وه‌ بۆردومان بکرێت‪.‬‬ ‫ئه‌و‬ ‫کاریگه‌رى‬ ‫تائێستاش‬ ‫چه‌که‌ به‌سه‌ر خه‌ڵکى هه‌ڵه‌بجه‌و‬ ‫نه‌وه‌کانیانه‌وه‌ ماوه‌‪ ،‬ئه‌و کۆرپانه‌ى‬ ‫له‌دایک ده‌بن به‌ زگماک‬ ‫نه‌خۆشن‪ ،‬یان که‌مئه‌ندامن‪ ،‬یان‬ ‫جه‌سته‌یان ئاسایى نییه‌‪ ،‬زاناکان‬ ‫باوه‌ڕیان وای ‌ه کاریگه‌رى گازه‌‬ ‫ژه‌هراوییه‌کان نه‌وه‌ دواى نه‌وه‌‬ ‫ل ‌ه جه‌سته‌ى مرۆڤدا ده‌مێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫لێره‌دا باس له‌ ژیانی کچێک‬ ‫ده‌که‌ین که‌ یه‌کێکه‌ له‌و قوربانیانه‌ێه‌‬ ‫که‌ خێزانی خۆی له‌ ده‌ست‬ ‫دابوالنه‌ باس له‌ ئه‌ۆ نیوه‌ڕوێه‌‬ ‫ده‌کات که‌ هه‌موویان پێکه‌وه‌ له‌‬ ‫سه‌ر سفره‌ دانیشته‌بوون‌ونانی‬ ‫وتی‬ ‫ده‌خۆارد‪،‬‬ ‫نیوه‌ڕویان‬ ‫ئه‌و نیوه‌ڕۆیه‌ ئاسمان ساماڵێکى‬ ‫گه‌شبوو‪ ،‬کانییه‌کانى هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫وه‌ک کانى عاشقان‪ ،‬قولکه‌‪ ،‬کانى‬ ‫نه‌واڵه‌‪ ،‬به‌رده‌وام‌و بێخوڕه‌‪ ،‬ئاوى‬ ‫شیرینیان بۆ شاره‌که‌ لێ هه‌ڵده‌قواڵ‪،‬‬ ‫جۆگاکان‌و باخ‌و چیمه‌نه‌کانى‬ ‫تێراوده‌کرد‪.‬‬ ‫ناوشاریان‬ ‫النه‌ تازه‌ له‌ قوتابخانه‌ گه‌ڕابوه‌وه‌‪،‬‬

‫بچکۆالن ‌ه هاته‌ خواره‌وه‌‪ ،‬دایکى‬ ‫النه‌ چاوى الوینى وشک ده‌کرده‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌ستیانکرد بۆنێک وه‌ک بۆنى سێو‬ ‫و سیر لوتى پڕکردن‪ ،‬پاشان دووباره‌‬

‫له‌گه‌ڵ دایک‌و باوک‌و به‌هارى‬ ‫خوشکى ژه‌مى نیوه‌ڕۆیان ده‌خوارد‪،‬‬ ‫الوێنى براشیان خه‌ریکى خواردنى‬ ‫شیرى دایکى بوو‪ ،‬الن ‌ه قومێک له‌و‬ ‫ما ستا و ى‬ ‫سه ‌ر‬ ‫سه‌فر ه‌که‌ی‬ ‫خوارد ه‌و ه‌و‬ ‫وتى «چه‌ند‬ ‫خۆ شه ‌»‬ ‫با و کیشى‬ ‫وتى «کچم‬ ‫ئه‌وه‌ هى‬ ‫ستى‬ ‫ما‬ ‫سا ز ا نه‌و‬ ‫وه‌کو ماستى‬ ‫هه ‌و لێر‬ ‫به‌چێژ ه‌«‬ ‫له‌و قسانه‌دا‬ ‫بو و ین‬ ‫گڕه‌ى چه‌ند‬ ‫فرۆکه‌یه‌ک‬ ‫به‌ ئاسمانه‌وه‌‬ ‫هات‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫چى ئیمه‌‬ ‫ل ‌ه گڕه‌ى‬ ‫فڕ ۆ که ‌‬ ‫راهاتبووین به‌اڵم ئه‌م گڕه‌ ده‌نگى فڕۆکه‌و ته‌قینه‌وه‌ هات‪ ،‬ئه‌م‬ ‫جیاوازبوو‪ ،‬که‌مێک دواى گرمه‌کان جاره‌ ئه‌م ده‌نگه‌ زۆر جیاواز بوو‪.‬‬ ‫فرمێسک به‌ چاوى الوینى کاتێک الن ‌ه به‌ ئاگا هاته‌وه‌ چاوى‬

‫له‌وێ تا چاو بڕى ده‌کرد مرۆڤ‬ ‫که‌وتبوو‪ ،‬دایکى النه‌ له‌کاتى‬ ‫راکردندا خۆفێکى گه‌وره‌ى له‌‬ ‫جه‌سته‌یه‌ک کرد‪ ،‬هه‌ردووکیان‬ ‫که‌وتن‪ ،‬که‌وتنه‌ سه‌ر جه‌سته‌ى‬ ‫کۆمه‌ڵێک مردو‪ ،‬دایکى هه‌ستاو‬ ‫دووباره‌ باوه‌شى به‌ النه‌ گیرکردو‬ ‫که‌وته‌وه‌ ڕاکردن‪ ،‬له‌ناکاو دایکى‬ ‫هاوارى کرد‪ ،‬ئه‌وه‌تا گه‌یشتینه‌‬ ‫جۆگه‌ى ئاوه‌که‌‪ ،‬و ‌ه ئه‌مه‌ى وت‌و‬ ‫النه‌ى به‌ره‌اڵى ناو ئاوه‌که‌ کرد‪،‬‬ ‫خۆشى به‌ پشته‌وه‌ که‌وته‌ ناو ئاوه‌که‌‪.‬‬ ‫النه‌ هه‌ستى به‌ ئازارێکى زۆر کردو‬ ‫دنیاى له‌به‌رچاو تاریک بوو‪ ،‬له‌‬ ‫هۆشخۆى چوو‪ ،‬که‌ چاوى کرده‌وه‌‬ ‫له‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌ک له‌ ئێران بوو‪،‬‬ ‫په‌رستارێک هه‌تۆانی برینه‌کانى‬ ‫ده‌کرد‪ ،‬ب ‌ه نووزه‌یه‌کى خنکاو‬ ‫پرسى «کوا دایکم» په‌رستاره‌که‌‬ ‫که‌ زانیبوى دایکى له‌ ژیاندا‬ ‫نه‌ماوه‌‪ ،‬بێده‌نگبوو هیچى نه‌وت‪.‬‬ ‫النه‌و زۆربه‌ى رزگاربوانى هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫ئیتر جگ ‌ه ل ‌ه مرۆڤه‌ خێروازه‌کان‬ ‫که‌سى تریان بۆ نه‌مابوه‌وه‌‪.‬‬

‫خۆى بۆ نه‌ده‌کرایه‌وه‌‪ ،‬به‌ ئاسته‌م‬ ‫ده‌وروبه‌رى خۆى ده‌بینى‪ ،‬گوێى له‌‬ ‫گریان بوو‪ ،‬بۆنى سێو و سیره‌که‌ش‬ ‫هه‌ر ده‌هات‪ ،‬که‌ سه‌رى سوڕاند‬ ‫چاوى به‌ جسته‌ى باوکى که‌وت که‌‬ ‫قاچێکى له‌سه‌ر پله‌کانه‌و قاچێکى‬ ‫دیکه‌ى له‌به‌ر ده‌رگاى حه‌وشه‌بوو‪،‬‬ ‫الوینى بچکۆل ‌ه له‌ باوشى باوکیدا‬ ‫وشک بووبوو‪ ،‬جه‌سته‌ى به‌هارى‬ ‫خوشکیشى به‌ پشته‌وه‌ که‌وتبوو‪،‬‬ ‫که‌ ده‌موچاوى سپى هه‌ڵگه‌ڕابوو‪،‬‬ ‫وه‌ ده‌مى کراو ‌ه بوو‪ ،‬ل ‌ه پڕێک‬ ‫النه‌ گوێى له‌ هاوارى دایکى‬ ‫بوو‪ ،‬که‌ په‌ڕۆیه‌کى ته‌ڕى دابوو‬ ‫به‌ ده‌موچاویدا وتى «هه‌سته‌وه‌‬ ‫کچم با رزگارت بکه‌م‪ ،‬هه‌ر تۆ‬ ‫زیندوماویت‪ ،‬النه‌ هات بڵێت‬ ‫ئه‌دى باوکم‌و الوینى‌و به‌هاره‌‪...‬؟‬ ‫به‌اڵم نه‌یتوانى خۆى خست ‌ه باوه‌شى‬ ‫دایکى‪ ،‬له‌ درزى په‌ڕۆ ته‌ڕه‌که‌وه‌‬ ‫باوک‌و براو خوشکه‌که‌ى دى که‌‬ ‫ئاوێکى زه‌رد له‌ ده‌میان هاتبوو‪،‬‬ ‫ویستى بپرسێت چیان خواردووه‌‬ ‫به‌اڵم نه‌یتوانى قسه‌ بکات‪ ،‬دایکى‬ ‫النه‌ى خستبوه‌ سه‌ر پشت‌و به‌‬ ‫نه‌رمه‌ راکردنێک به‌ ئاڕاسته‌ى سه‌رچاوه‌‪ :‬کتێبخانه‌ى په‌رتووک‬ ‫جۆگه‌ى کانى شێخ رایده‌کردو ‪w w w . p e r t w k . c o m‬‬ ‫هاوارى ده‌کرد‪ ،‬قیامه‌ته‌‪ ،‬قیامه‌ت‪ ،‬ناوى کتێب‪ :‬دایکى هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫نووسه‌ر‪:‬‬ ‫کورد کوژانه‌‪ .‬النه‌ دایکى خۆى نووسینى‬ ‫ده‌شتى‪.‬‬ ‫زۆر به‌هێز هاته‌ به‌رچاو‪ ،‬لێره‌و عه‌بدولموئمین‬


‫‪8‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫تەوەر‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫تەوەر‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫ئاراس عابید ‪ ،‬جێگرى سه‌رۆکى کۆمه‌ڵه‌ى قوربانیانى کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌‪:‬‬

‫هه‌ڵه‌بجه‌ ب ‌ه ده‌ستێکى زۆر به‌هێز لێدراوه‌ پێویستى ب ‌ه ده‌ستێکى زۆر به‌هێــز ‌ه بـــــــــــــــــــــۆ ئــــاوه‌دانکردنه‌وه‌ی‬

‫دیمانه‌‪~ :‬‬ ‫ئاراس عابید ئه‌کره‌م ‪،‬جێگرى سه‌رۆکى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى قوربانیانى هه‌ڵه‌بج ‌ه ل ‌ه‬ ‫دیدارێکى ڕێبازى ئازادى تیشکى‬ ‫خست ‌ه سه‌ر ئاماده‌کاریه‌کانى مه‌راسیمى‬ ‫کیمیابارانى هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هید‪،‬ئاراس‬ ‫عابید وتى گه‌وره‌ترین کێش ‌ه ل ‌ه ناو‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌دائه‌وه‌ی ‌ه ژماره‌یه‌ک ل ‌ه خانوو‬ ‫ماو ‌ه بۆ یه‌ک شه‌هیده‌کان دروست‬ ‫بکرێت ‪،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شداکاریگه‌رى‬ ‫کاره‌ساتى کیمیابارانه‌ک ‌ه به‌سه‌ر‬ ‫ژماره‌یه‌ک ل ‌ه هاواڵتیانه‌دا ماو ‌ه تاوه‌ک‬ ‫ئێستا‪.‬سه‌باره‌ت ب ‌ه دابینکردنى بودج ‌ه‬ ‫بۆ ئه‌و شار ‌ه ئاراس عابید پێوابوو»‬ ‫ل ‌ه ڕووى عاتیفه‌و ‌ه بودج ‌ه بۆ شارى‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه داده‌نرێت»‪.‬‬ ‫*چۆن ئاماده‌کاریتان کردوو‌ه بۆ مه‌راسیمى‬ ‫یادى کیمیابارانى هه‌ڵه‌بجه‌؟‬ ‫به‌هۆى هه‌ڵبژردنه‌کانه‌و ‌ه ئه‌مساڵ‬ ‫ک��ارک��ردن بۆ مه‌راسیمه‌ک ‌ه که‌مێک‬ ‫دواکه‌وت ‪،‬به‌اڵم خۆشبه‌ختان ‌ه ل ‌ه هه‌موو‬ ‫الیه‌که‌و ‌ه لیژنه‌کان پێکهاتووه‌‪ ،‬بودجه‌ى‬ ‫دابین کردنى کاره‌کانیش ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫وه‌زاره‌تى شه‌هیدان و ئه‌نفال کراوه‌کان‬ ‫ب ‌ه ئه‌نجام گه‌یشت ب ‌ه پشتیوانى وه‌زاره‌تى‬ ‫ڕۆشنبیرى ل ‌ه ڕووى ئه‌منیشه‌و ‌ه کارى‬ ‫باشکراو ‌ه ‪،‬بۆ ئه‌وه‌ى سنوره‌ک ‌ه بپارێزێت‬ ‫‪،‬بڕیار ‌ه نزیکه‌ى (حه‌فتا) که‌سایه‌تى ل ‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌ى هه‌رێمى کوردستانه‌و ‌ه بێن ‌ه‬ ‫شارى هه‌ڵه‌بجه‌و ‌ه ک ‌ه نزیکه‌ى (‪)16‬‬ ‫سه‌رۆک شاره‌وانى و که‌سایه‌تى به‌ریتانى‬ ‫هه‌روه‌ها ژماره‌یه‌ک ل ‌ه سه‌رۆک شاره‌وانى‬ ‫و که‌سایه‌تى ئێران و واڵت ‌ه عه‌ره‌بیه‌کانیش‬ ‫به‌شدارى ئه‌و مه‌راسیم ‌ه ده‌ک �ه‌ن ل ‌ه‬ ‫شارى هه‌ڵه‌بج ‌ه هه‌روه‌ها ژماریه‌کیش ل ‌ه‬ ‫که‌سایه‌تى ل ‌ه ناو هه‌رێمى کوردستانیش‬ ‫به‌شدارى ئه‌و مه‌راسیم ‌ه ده‌که‌ن ل ‌ه ‪3/16‬‬ ‫دا ‪،‬جیاوازى ئه‌مساڵ ل ‌ه سااڵنى ڕابردوو‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه ک ‌ه ئه‌مساڵ که‌یسى هه‌ڵه‌بج ‌ه توانرا‬ ‫ب ‌ه جینۆساید بناسرێنرێد ‪،‬گه‌وره‌تاوانبار‬ ‫(عه‌لى حه‌سه‌ن مه‌جید) ب ‌ه سزاى خۆى‬ ‫گه‌یشت‪،‬هه‌روه‌ها ده‌ستێکى ئاوه‌دانى و‬ ‫خۆشگوزه‌رانى ڕووى کردۆت ‌ه شارى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬مه‌راسیمى ئه‌مساڵ (‪ )3‬ڕۆژ‬ ‫ده‌خایه‌نیه‌ت ‪،‬بۆ یه‌که‌مجاریش ‌ه ک ‌ه یادى‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه (‪ )3‬ڕۆژ بخایه‌نیه‌ت ‪.‬‬ ‫*بۆ هه‌ڵه‌بج ‌ه و بۆ کورد تا چه‌ند‌ه گرنگ ‌ه‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه ب ‌ه جینۆ ساید ناسێندرا؟‬ ‫ل ‌ه هه‌وڵى (‪)18‬ساڵه‌ى ته‌مه‌نى خه‌ڵکى‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه ب ‌ه تایبه‌ت که‌سوکارى شه‌هیدان‬ ‫و دڵسۆزانى هه‌ڵه‌بجه‌دا ئاواتمان بوو ‌ه‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه ب ‌ه جینۆ ساید بناسرێنرێت ‪ ،‬هێند ‌ه‬ ‫هه‌وڵمان نه‌داو ‌ه قه‌ره‌بووى زیان ‌ه ماددى‬ ‫و گیانیه‌کان بکه‌ینه‌وه‌‪،‬بۆی ‌ه گه‌وره‌ترین‬ ‫سه‌رکه‌وتن بۆ هه‌ڵه‌بج ‌ه بۆ کورد ب ‌ه‬

‫جینۆساید ناساندى هه‌ڵه‌بجه‌ی ‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌نفاله‌کاندا بووه‌ن ‌ه دوو به‌رده‌ستى زۆر‬ ‫گه‌ور ‌ه بۆ پاراستنى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫ل ‌ه پاڵ ئه‌و ئه‌و کارانه‌ى تردا ک ‌ه حکومه‌تى‬ ‫هه‌رێمى کوردستان و کورد توانیویه‌تى‬ ‫ببێت ‌ه پارێزه‌ر ل ‌ه که‌یسه‌که‌دا‪،‬جینۆسایدى‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه ل ‌ه ڕووى ڕاگه‌یاندنه‌و ‌ه ڕاست ‌ه‬ ‫بۆ خه‌ڵکى هه‌ڵه‌بج ‌ه زۆر ئاسوده‌ی ‌ه ‪،‬‬ ‫به‌اڵم گه‌وره‌ترین سودمه‌ند ‌ه بۆ هه‌موو‬ ‫کورد و ‌ه پێناسه‌یه‌کى زۆر گه‌وره‌ی ‌ه‬ ‫بۆ مه‌زڵومێتى میله‌تێک ل ‌ه کۆتاى‬ ‫سه‌ده‌ى بیسته‌م ل ‌ه الیه‌ن ڕژێمێک ‌ه‬ ‫خۆیه‌وه‌‪،‬و ‌ه ئه‌م ‌ه پێناسه‌یه‌کى‬ ‫ترى هه‌ی ‌ه له‌الى ئێم ‌ه زۆرێک‬ ‫ل ‌ه ده‌وڵه‌ت ‌ه بیانیه‌کان ته‌نانه‌ت ل ‌ه‬ ‫عه‌ره‌بى واڵت ‌ه ئه‌جنه‌بیه‌کان‬ ‫قه‌ناعه‌تیان وابوو ڕاشکاوان ‌ه‬ ‫بڵێن ئێران کیمیابارانى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ى کردووه‌‪،‬ئه‌م ‌ه‬ ‫وه‌ک به‌رگریکردن نیی ‌ه ل ‌ه‬ ‫ئێران ‪،‬به‌اڵم سه‌لمێنرا فیعله‌ن‬ ‫کیمیاى وه‌شێنراو ‌ه ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫ح��ک��وم��ه‌ت��ى‬

‫‪،‬به‌اڵم گه‌وره‌ترین کێش ‌ه ل ‌ه ناو هه‌ڵه‌بج ‌ه‬ ‫ک ‌ه هه‌مان ‌ه ژماره‌یه‌ک ل ‌ه خانوو بۆ یه‌ک‬ ‫شه‌هیده‌کان م��او ‌ه دروس��ت بکرێت‬ ‫‪،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شداکاریگه‌رى کاره‌ساتى‬ ‫کیمیابارانه‌ک ‌ه به‌سه‌ر ژماره‌یه‌ک ل ‌ه‬ ‫هاواڵتیانه‌دا م��اوه‌ت �ه‌و ‌ه ک ‌ه وێ��ڕاى‬ ‫ئ �ه‌وه‌ى ل ‌ه الیه‌ن‬

‫عێراقه‌و ‌ه و ‌ه بوو ب ‌ه به‌ڵگه‌ش حکومه‌تى‬ ‫عێراقى ڕاب��ردوو ل ‌ه پاش ‌ه ڕۆژدا ئه‌م‬ ‫حکومه‌ته‌ى ک ‌ه ئێستا ک ‌ه دروست ده‌بێت‬ ‫ده‌بێت ‌ه میرات گرى حکومه‌تى ڕابردوو‬ ‫بۆ قه‌ره‌بوو کردنه‌و ‌ه زیان ‌ه م��اددى و‬ ‫گیانیه‌کان ‪،‬ده‌بێت داواى لێبوردن ل ‌ه گه‌لى‬ ‫کورد بکرێت‪.‬‬ ‫*ت��اچ �ه‌ن��د‌ه ک �ه‌س��ووک��ارى شه‌هیدانى‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه ل ‌ه الیه‌ن حکومه‌تى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان و حکومه‌تى عێراقه‌و‌ه قه‌ره‌بوو‬ ‫کراونه‌ته‌وه‌؟‬ ‫ل�� ‌ه الی���ه‌ن ح��ک��وم�ه‌ت��ى هه‌رێمى‬ ‫کوردستانه‌و ‌ه زۆر تا که‌م موچ ‌ه دابین‬ ‫کراو ‌ه ک ‌ه جێگه‌ى خۆشحاڵییه‌‪،‬و ‌ه ل ‌ه‬ ‫کۆتایشه‌و ‌ه بڕیار ‌ه موچه‌ک ‌ه زیاد بکرێت‬ ‫ئه‌م ‌ه خاڵێکى گرنگ ‌ه ل ‌ه ڕووى خانوو‬ ‫دروستکردنه‌و ‌ه نزیکه‌ى (‪ )500‬خانوو‬ ‫دروستکراو ‌ه بۆ که‌سووکارى شه‌هیدان‬

‫سه‌رۆکایه‌تى هه‌رێمه‌و ‌ه نزیکه‌ى (‪)40‬‬ ‫که‌س به‌به‌رده‌وامى چاره‌سه‌ریان بۆ‬ ‫ده‌کرێت‪،‬هه‌روه‌ها ل ‌ه الیه‌ن (هێرۆخانه‌وه‌)‬ ‫هاوکارێکى ماددى بۆ کڕینى کۆمه‌ڵێک‬ ‫ئامێر ک��ڕاو ‌ه بۆ برینداره‌کانى ئه‌و‬ ‫کاره‌ساته‌‪،‬ئه‌م ‌ه ئه‌و ‌ه ناگه‌یه‌نیه‌ت ک ‌ه‬ ‫چاره‌سه‌رى برینداره‌کان بکات‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫پێویست به‌و ‌ه ده‌کات حکومه‌تى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان بتر ل ‌ه هه‌موو کاره‌کانى تر‬ ‫پێناسه‌ى بۆ ده‌کات دانیشیه‌ت ل ‌ه ناو‬ ‫خه‌ڵکدا گوێ ل ‌ه هاواڵتیان بگرێت خاڵ ‌ه‬ ‫جه‌وهه‌ریه‌کان هه‌ڵبژێریه‌ت و ‌ه ئێم ‌ه ل ‌ه‬ ‫کابینه‌ى نوێ دڵنیاین ک ‌ه ب ‌ه جدى ئاوڕ ل ‌ه‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه ده‌داته‌وه‌‪.‬‬ ‫*تا ئێستا هه‌وڵى ئه‌وه‌تان نه‌داو‌ه ک ‌ه‬ ‫نه‌خۆشخانه‌یه‌کى تایبه‌ت بکه‌نه‌و‌ه بۆ‬ ‫به‌رکه‌وتوانى جه‌کى کیمیاى ل ‌ه هه‌ڵه‌بجه‌دا‬ ‫یان ب ‌ه به‌رده‌وامى بریندارانى ئه‌و جه‌ک ‌ه‬

‫بنێرن ‌ه ده‌ره‌و‌ه ب ‌ه مه‌به‌ستى چاره‌سه‌ر؟‬ ‫ب ‌ه ڕاستى تا خه‌ڵکێکى زۆرمان لێ شه‌هید‬ ‫نه‌بوو له‌و چه‌ند ساڵه‌دا ق ‌ه ناعه‌ت وابوو ک ‌ه‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان ته‌نانه‌ت‬ ‫ئه‌وانه‌شى ل ‌ه وه‌زاره‌ته‌کاندا بوون باوه‌ڕیان‬ ‫نه‌بوو ک ‌ه کاریگه‌رى کیمیابارانه‌ک ‌ه تا‬ ‫ئه‌و کات ‌ه کاریگه‌ر بێت‪،‬کاریگه‌رى کیمیا‬ ‫بارانه‌ک ‌ه جارى وا هه‌بوو ل ‌ه مانگیه‌کدا‬ ‫دوو هاواڵتى شه‌هید ده‌ب��وو گه‌شتن ‌ه‬ ‫ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ى ک ‌ه پێویست ب ‌ه بوونى‬ ‫نه‌خۆشخانه‌یه‌ک ده‌کات ‪ ،‬ده‌رئه‌نجامى‬ ‫کاره‌ساته‌کان ک ‌ه ب ‌ه پێى دواین پزیشک ک ‌ه‬ ‫ل ‌ه ئێران پۆلێنیان بۆ کراو ‌ه ئه‌ڵێت ئه‌وه‌ى‬ ‫ک ‌ه هه‌ناسه‌که‌ى ب ‌ه پێى مه‌تر بۆى دیارى‬ ‫کراو ‌ه ئه‌وه‌ى هه‌ناسه‌ى هه‌ڵمژ بێت ب ‌ه‬ ‫پێى کاریگه‌رى جه‌کى کیمیابارانه‌ک ‌ه‬ ‫کاریگه‌ریه‌که‌ى به‌سه‌ره‌و ‌ه ده‌مێنیه‌ته‌و ‌ه‬ ‫ب ‌ه تایبه‌ت ل ‌ه سنگیدا‪ ،‬بۆی ‌ه جۆریه‌ک‬ ‫له‌وانه‌ى شه‌هید ده‌بن نه‌خۆشى سنگیان‬ ‫هه‌یه‌‪،‬به‌اڵم ل ‌ه ڕووى نه‌خۆشخانه‌و ‌ه هه‌ناى‬ ‫زۆرمان بۆ واڵتان هێناو ‌ه په‌ناى زۆرمان‬ ‫بۆ حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان هێناو ‌ه‬ ‫ده‌بێت ‪،‬حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫هه‌ر ل ‌ه سااڵنى ڕابردوودا چه‌ند جارێک‬ ‫داوامان کردوو ‌ه ژماره‌یه‌ک پزیشک بنێرن ‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌ى واڵت ‪ ،‬ب ‌ه تایبه‌ت بۆ ئێران‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ى خول ببین و بگه‌ڕێنه‌و ‌ه‬ ‫‪،‬به‌اڵم جێگه‌ى نیگه‌رانیی ‌ه ژماره‌یه‌ک‬ ‫پزیشک ده‌هێنن ‌ه ناو هه‌ڵه‌بج ‌ه و دوو‬ ‫ساڵ ده‌مێننه‌و ‌ه شاره‌زاییه‌کى باش‬ ‫پیدا ده‌که‌ن له‌سه‌ر نه‌خۆشێکان ‪،‬به‌اڵم‬ ‫تائێستا پزیشکێکى تایبه‌ت نه‌هاتوو ‌ه‬ ‫تایبه‌ت بێت به‌و نه‌خۆشیانه‌ى ئه‌و‬ ‫کاره‌ساته‌‪،‬جێگه‌ىگلیی ‌هل ‌ههاوپه‌یمانان‬ ‫ک ‌ه هه‌وڵى ئازادى عێراقیان دا ‪،‬به‌اڵم‬ ‫تائێستا نه‌یان توانییه‌و ‌ه دوو نه‌خۆش‬ ‫چاره‌سه‌ر بکه‌ن‪.‬‬ ‫*تا چه‌ند‌ه هه‌وڵى ئه‌وه‌تان داو‌ه‬ ‫کاربکه‌ن بۆ گه‌ڕاندنه‌و‌ه ئه‌و مندااڵنه‌ى‬ ‫ک ‌ه بزربوون ل ‌ه کاتى ئه‌و کاره‌ساته‌دا؟‬ ‫ئێم ‌ه ڕێکخراوین به‌ڕاستى حکومه‌ت نین‪،‬‬ ‫به‌اڵم ل ‌ه پاش کیمیابارانکردنى هه‌ڵه‌بج ‌ه‬ ‫ل ‌ه پاش ڕاپه‌ڕینه‌و ‌ه خه‌ڵک گه‌ڕاو ‌ه سه‌ر‬ ‫که‌الو ‌ه کۆنه‌کانى هه‌ڵه‌بج ‌ه ده‌رگا نه‌ماو ‌ه‬ ‫ئێم ‌ه ته‌قه‌ى لێنه‌ده‌ین تا ساڵى ‪2003‬دواى‬ ‫ئه‌و ساڵ ‌ه بێ ئومێد بووین خه‌ڵکێک‬ ‫هه‌بێت ل ‌ه ئێرانه‌و ‌ه بگه‌ڕێته‌و ‌ه ته‌نانه‌ت‬ ‫قه‌ناعه‌تمان وابوو ئه‌گه‌ر ئێستاش ل ‌ه ناو‬ ‫هه‌ر خێزانیه‌کیشدا هه‌بووبێت گه‌ور ‌ه‬ ‫بوو ‌ه ناگه‌ڕێته‌و ‌ه ‪،‬به‌اڵم بێ ئومێدیه‌ک ‌ه‬ ‫واى لێکردین ک ‌ه گوێمان نه‌دای ‌ه ئه‌و خاڵ ‌ه‬ ‫ل ‌ه دواى ‪ 2003‬منداڵ بگه‌ڕێته‌و ‌ه ‪،‬به‌اڵم‬ ‫ده‌رکه‌وتنى (عه‌لى) ڕاى چڵه‌کاندین‬ ‫جارێکى تر ئێم ‌ه په‌نامان بۆ که‌ناڵه‌کانى‬ ‫ڕاگه‌یاندن هێنا ئه‌وشى ک ‌ه په‌نامان بۆ هێنا‬ ‫ب ‌ه پله‌ى یه‌که‌م وه‌زاره‌تى شه‌هیدان بوو ‪.‬‬

‫*له‌سه‌ر چى بنه‌مایه‌ک بودج ‌ه بۆ شارى‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه داده‌نرێت؟‬ ‫ل ‌ه ڕووى عاتیفه‌و ‌ه بودج ‌ه بۆ شارى‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌ه داده‌ن��رێ��ت ‪،‬ب���ه‌اڵم خاڵ ‌ه‬ ‫جه‌وهه‌رێکان ئێستا له‌وان ‌ه ل ‌ه کوردستاندا‬ ‫ده‌ی��ان گرفت هه‌بێت ل ‌ه شاره‌کاندا‬ ‫پێویست ‌ه حکومه‌ت کۆنفراس و به‌رنام ‌ه‬ ‫و پرۆژه‌ى هه‌بێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى چى‬ ‫ئه‌وله‌ویات ‌ه ‪،‬هه‌ڵه‌بج ‌ه ب ‌ه ده‌ستێکى زۆر‬ ‫به‌هێز لێدراو ‌ه پێویستى ب ‌ه ده‌ستێکى زۆر‬ ‫ی ‪،‬ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫به‌هێز ‌ه بۆ ئاوه‌دانکردنه‌وە ‌‬ ‫هاواڵتیانه‌و ‌ه حکومه‌تى هه‌رێم خۆى‬ ‫تۆمه‌ت بارکردوو ‌ه به‌و ‌ه ک ‌ه سست ‌ه ل ‌ه‬ ‫ئیشه‌کانیدا یان ئیشه‌کانى که‌مه‌‪،‬هه‌ڵنه‌سێت‬ ‫حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان دەعوا‬ ‫له‌سه‌ر حکومه‌تى عێراقى قه‌ید کات ل ‌ه‬ ‫جیاتى ئه‌وه‌ى قه‌ره‌بووى کۆیت ده‌کاته‌و ‌ه‬ ‫با ل ‌ه پاڵ قه‌ره‌بووى کۆیتدا ک ‌ه ل ‌ه ‪%5‬‬ ‫بۆى یه‌ک ساڵى پاره‌ى کۆیته‌ک ‌ه بده‌ن ب ‌ه‬ ‫هه‌له‌بجه‌و گه‌رمیان ئه‌نفاله‌کان هه‌ڵه‌بج ‌ه‬ ‫ده‌بێت ب ‌ه کۆیت ‪،‬له‌به‌ر ئه‌و ‌ه پێویست ‌ه‬

‫حکومه‌تى عێراقى بۆ له‌مه‌و دووا کار‬ ‫کات له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى حکومه‌تى عێراقى‬ ‫ئیجبار بکرێت ئه‌وانه‌ى ده‌بن ‌ه په‌رله‌مانتار‬ ‫ل ‌ه به‌غداد کار له‌سه‌ر ئه‌و ‌ه بکه‌ن ک ‌ه بێن‬ ‫سه‌ردانى هه‌ڵه‌بجه‌و گه‌رمیان به‌رزان و‬ ‫قه‌اڵدزێى ب ‌ه هه‌مویانه‌و ‌ه یه‌ک هه‌ڵوێست‬ ‫بن ڕژه‌ێک دابنێن ک ‌ه ده‌بێت قه‌ره‌بووى‬ ‫زیان ‌ه مادد ‌ه و گیانیه‌کان بکاته‌وه‌‪ ،‬به‌ڕاستى‬ ‫سه‌یرى ئه‌نفاله‌کان ده‌که‌ین بێ ئومێدى ب ‌ه‬ ‫ئێمه‌و ‌ه دیار ‌ه ئه‌نفاله‌کان ماوه‌ى چوار ساڵ‬ ‫ده‌بێت ب ‌ه جینۆساید ناسێنراو ‌ه حکومه‌تى‬ ‫عێراقى عه‌ره‌به‌کان ب ‌ه تایبه‌تى خۆیان‬ ‫بێئاکا ده‌که‌ن ل ‌ه هه‌موو به‌رنامه‌کان ‪،‬ئه‌م ‌ه‬ ‫بێ ئومێدیه‌کى به‌خشیوو ‌ه ب ‌ه ئێم ‌ه ‪،‬له‌به‌ر‬ ‫ئه‌و ‌ه واى نابینم حکومه‌تى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان که‌مته‌رخه‌مى ک��ردوو ‌ه ل ‌ه‬ ‫ئاوه‌دانکردنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌ڕاستى ئه‌وه‌ى‬ ‫من بیروبۆچونم هه‌ی ‌ه بۆ مه‌سه‌له‌کان‬ ‫ده‌بوو هه‌موو قه‌ره‌بووه‌کان ل ‌ه ئه‌ستۆى‬ ‫حکومه‌تى عێراقیدا بووایه‌‪.‬‬ ‫*کاتى ئه‌و‌ه نه‌هاتوو‌ه ووشه‌ى شه‌هید ل ‌ه‬

‫هه‌ڵه‌بج ‌ه بکرێته‌وه‌؟‬ ‫یه‌کێک له‌و داخوازیانه‌ى ک ‌ه ئه‌مساڵ‬ ‫هه‌مان ‌ه دوو خاڵى زۆر سه‌ره‌کین به‌ده‌ر‬ ‫ل ‌ه خاڵه‌کانى تر یه‌که‌م بوونى ‪ 3/16‬ب ‌ه‬ ‫پشووى ڕه‌سمى ‪،‬دووه‌میش ئه‌و خاڵه‌ی ‌ه‬ ‫ک ‌ه ئاماژه‌ت پێکرد ‪،‬که‌سووکارى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ى ت��از ‌ه به‌ڕاستى هه‌موو‬ ‫خه‌ڵکى هه‌ڵه‌بجه‌ن منه‌ت ناکه‌ین‬ ‫به‌سه‌ریاندا‪ ،‬چونک ‌ه هه‌موومان کوردین‬ ‫ئه‌وان بۆ خۆیان خاوه‌نى ڕاسته‌قینه‌ى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هیدن‪،‬به‌اڵم کاتى ئه‌و ‌ه‬ ‫هاتوو ‌ه ته‌نانه‌ت حکومه‌تى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان له‌الیه‌ن ڕاگه‌یاندنه‌کان و‬ ‫ل ‌ه سه‌رجه‌م فه‌رمانگه‌کاندا‪،‬کاتێک‬ ‫کتابێک ده‌نوسرێت یان هه‌والێک‬ ‫باڵو ده‌کرێته‌و ‌ه بنوسرێت هه‌ڵه‌بجه‌ى‬ ‫تاز ‌ه و هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هید ئه‌م ‌ه ل ‌ه‬ ‫ڕووى ده‌رونییه‌و ‌ه (‪)18‬ساڵ ‌ه دڵى‬ ‫ئێم ‌ه ناڕه‌حه‌ت ده‌کات به‌اڵم هیچمان‬ ‫پێناکرێت‪،‬پێویست ‌ه ل ‌ه وه‌زاره‌ته‌کان‬ ‫ده‌ست پێبکرێت قه‌زاى شاره‌زوور‬

‫ل ‌ه هه‌ڵه‌بج ‌ه جیابکرێته‌و ‌ه ڕۆح ‌ه‬ ‫شیرینه‌که‌ى ج��اران بدرێته‌و ‌ه ب ‌ه‬ ‫هه‌ڵه‌بج ‌هکۆنه‌که‌وه‌‪،‬به‌اڵمدروستکردنى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ى تاز ‌ه مه‌به‌ستم هاواڵتیه‌کان‬ ‫نیی ‌ه کاتى خۆى حکومه‌تى عێراقى‬ ‫دروس��ت��ى ک��رد ل �ه‌س �ه‌ر خوێنى‬ ‫که‌سووکارى شه‌هیدان و خودى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌یه‌کان خۆى هه‌ڵه‌بجه‌ى‬ ‫تازه‌ى دروست کرد ناوى نا هه‌ڵه‌بج ‌ه‬ ‫ب ‌ه مه‌به‌ستێکى تایبه‌تى سیاسى ب ‌ه‬ ‫خاترى ئه‌وه‌ى ک ‌ه هه‌ر بیانیه‌ک بڵێ‬ ‫ئه‌و ‌ه هه‌ڵه‌بجه‌یه‌‪ ،‬هه‌ڵه‌بج ‌ه هیجى‬ ‫به‌سه‌ر نه‌هاتووه‌‪،‬به‌اڵم ئاوانیش خاوه‌نى‬ ‫که‌سووکارى شه‌هیدانن و بنه‌ماڵه‌یه‌کى‬ ‫زۆر شه‌هیدیان هه‌یه‌‪ ،‬خه‌ڵکى ئێمه‌ن‬ ‫ل ‌ه ئێم ‌ه جیابوونه‌ته‌وه‌‪،‬یه‌کێکى تر له‌و‬ ‫نیگه‌رانییه‌ى ک ‌ه هه‌مان ‌ه شۆفێره‌کانن‬ ‫له‌و هێاڵنه‌ى ک ‌ه خڵک ده‌گوازنه‌و ‌ه‬ ‫ده‌نگ به‌رز ده‌که‌نه‌و ‌ه و هاوارده‌که‌ن‬ ‫(هه‌ڵه‌بجه‌ى ت��از ‌ه و هه‌ڵه‌بجه‌ى‬ ‫شه‌هید)‪.‬‬

‫جینــــــــــۆسایدى هه‌ڵـــــه‌بجــــــــــه‌‪ ،‬سیمبوڵى پێنــــــــــاسه‌کــــــــــردنى میتــــــــــــــــــــۆدى داگــــــــــیــــــــــــــــــــــــــرکاریی عه‌ره‌بى‬

‫مه‌شخه‌ڵ که‌وڵۆسى‬ ‫ێ‬ ‫پێ�م وای� ‌ه له‌ی�ادى هه‌ڵه‌بج�ه‌دا‪ ،‬ده‌ب� ‌‬ ‫له‌مه‌رزه‌کان�ى هه‌ڵوێس�ت ‌ه ش�اعیریه‌کان‬ ‫وپه‌یڤى شیعر ئامێزو الواندنه‌و ‌ه ده‌ربازبین‪.‬‬ ‫چونک� ‌ه ل�ه‌دواى نزیک�ه‌ى بیس�ت س�اڵ‬ ‫له‌الواندن�ه‌وه‌ى هه‌ڵه‌بج�ه‌‪ ،‬ئیترکات�ى‬ ‫ئه‌وه‌هات�و ‌ه هه‌ڵوێس�ته‌ى توێژینه‌وه‌ی�ى‬ ‫له‌ئاق�ار ڕوداوه‌ک�ه‌و ه�ۆکارو به‌ره‌نجام� ‌ه‬ ‫کانی�دا بکه‌ین‪ .‬ماقوڵ نی ‌ه له‌دواى بیس�ت‬ ‫س�اڵ هێش�تر نه‌مانتوانیب�ێ له‌(له‌غ�ز)‬ ‫ونهێنیه‌ک�ى س�ه‌ره‌کى نێ�و تاوانه‌ک�ه‌ى‬ ‫ێ بگه‌ی�ن ک� ‌ه بریتی� ‌ه ل�ه‌‪ :‬هان�ده‌رى‬ ‫ت� ‌‬ ‫ێ ب�وو‪ ،‬چى ب�وو؟ ئایا‬ ‫پش�تى تاوانه‌که‌‪،‬ک ‌‬

‫ئه‌وتاوان� ‌ه ته‌نه�ا له‌به‌ع�س ده‌وه‌ش�ێته‌و ‌ه‬ ‫ی�ان داگیرکه‌رى عه‌ره‌ب�ى هه‌رئه‌وه‌ى لێ‬ ‫چاوه‌ڕوان ده‌کرێ‌؟‪.‬‬ ‫ڕه‌نگ� ‌ه وه‌اڵمدان�ه‌وه‌ى ئه‌وپرس�یار ‌ه‬ ‫خۆماندوکردن�ى زۆرى پێویس�ت‬ ‫بێ�ت‪ ،‬گه‌ڕان�ى بوێ�ت به‌نێو سۆس�ۆلۆژیا‬ ‫وده‌رونشوناس�ی جه‌ماع�ى کۆمه‌ڵگ�ه‌ى‬ ‫عه‌ره‌ب�ى عێراقیدا‪.‬وه‌ل�ێ به‌وحاڵه‌ش�ه‌و ‌ه‬ ‫ێ خۆمان له‌ئه‌رکێک�ى وابدزینه‌و ‌ه‬ ‫ئێم ‌ه ناب ‌‬ ‫که‌سروش�تى ژیانم�ان و کێش�ه‌کانمان‬ ‫له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵگه‌ى عه‌ره‌بیدا به‌س�ه‌رمانیدا‬ ‫له‌وانه‌ی� ‌ه‬ ‫ده‌س�ه‌پێنێت‪...‬به‌وپێیه‌ش‬ ‫زیاده‌ڕه‌وىنه‌که‌مئه‌گه‌ربڵێم‪:‬به‌کارکردنمان‬ ‫له‌س�ه‌ر پرس�یارێکى مه‌نهه‌جى له‌و جۆره‌‪،‬‬ ‫گه‌لێک له‌بۆچونه‌کانمان له‌مه‌ڕکۆمه‌ڵگه‌ى‬ ‫عه‌ره‌ب�ى و پرۆژه‌کان�ى پێک�ه‌و ‌ه ژیانم�ان‬ ‫له‌چوارچێوه‌یه‌ک�ى سیاس�ى وه‌ک عێراقدا‬ ‫گۆڕانى سه‌راپایى به‌سه‌ردادێت‪...‬‬ ‫ئه‌گه‌رچ�ى ئێم� ‌ه له‌بنه‌ڕه‌ت�دا هه‌ڵگ�رى‬ ‫بی�روڕاى تایبه‌تی�ن س�ه‌باره‌ت به‌ڕه‌گه‌زى‬ ‫ع�ه‌ره‌ب و کاریگ�ه‌رى نه‌رێیی�ان له‌س�ه‌ر‬ ‫مێ�ژوى مرۆڤایه‌ت�ى‪ ،‬ب�ه‌اڵم بابه‌ت�ى بوون‬ ‫ێ پێ�ش به‌ره‌نجام�ى‬ ‫وام�ان لێده‌خ�واز ‌‬ ‫لێکۆڵین�ه‌وه‌ى پرس�یاره‌که‌ى پێش�وو‬ ‫نه‌که‌وین‪...‬س�ه‌ربارى ئ�ه‌و ڕۆتینان�ه‌ش‬ ‫که‌له‌چه‌ن�د دێڕى پێش�ودا ئاماژه‌مان پێدان‬ ‫بریتین له‌کرۆکى لێکۆڵینه‌وه‌ى ئه‌کادیمى‪.‬‬ ‫ب�ه‌اڵم هی�چ ڕێگری�ه‌ک له‌وه‌دانابین�م‬

‫له‌چوارچێ�وه‌ى وتارێک�ى ڕۆژنامه‌ی�دا‬ ‫ێ ئاماژ ‌ه‬ ‫زۆر به‌کورتى وگوش�راوى هه‌ند ‌‬ ‫بخه‌م� ‌ه به‌رچ�او‪ ،‬س�ه‌باره‌ت به‌وه‌اڵم�ى‬ ‫پرسیاره‌که‌ى پێشوو‪ ،‬واده‌زانم ئه‌و ئاماژان ‌ه‬ ‫یارمه‌تیمان ئه‌ده‌ن له‌سه‌لماندنى ئه‌و ڕایه‌دا‬ ‫که‌پێى وایه‌‪ :‬تاوان�ى دژ ب ‌ه هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬ته‌نها‬ ‫به‌عس لێى به‌رپرس نیه‌‪ ،‬به‌ڵکو کۆمه‌ڵگه‌ى‬ ‫عه‌ره‌ب�ى ئه‌نجام�ده‌رى ڕاس�ته‌قینه‌ى‬ ‫تاوانه‌که‌یه‌‪ ،‬به‌وپێودانگ ‌ه پێویس�ت ‌ه ئێمه‌ش‬ ‫چاو بخش�ێنینه‌و ‌ه به‌س�ه‌ر ڕێگه‌چاره‌کانى‬ ‫پێکه‌و ‌ه ژیانمان له‌گه‌ڵ عه‌ره‌بدا‪.‬‬ ‫لێ�ره‌دا ته‌نها دووان ل�ه‌و ئاماژان ‌ه به‌م ته‌رز ‌ه‬ ‫ڕیزده‌که‌ین‪:‬‬ ‫‪ )1‬به‌جینۆس�اید ناس�اندنى تاوان�ى‬ ‫کیمیاباران کردن�ى هه‌ڵه‌بج� ‌ه له‌بنه‌ڕه‌ته‌و ‌ه‬ ‫ده‌بێت� ‌ه یارمه‌تیده‌رێک�ى گه‌وره‌م�ان‬ ‫ل�ه‌وه‌دا که‌تاوانه‌ک� ‌ه ب ‌ه کارێک�ى جه‌ماعى‬ ‫کۆمه‌ڵگ�ه‌ى عه‌ره‌ب�ى له‌قه‌ڵ�ه‌م بده‌ی�ن‬ ‫وبناس�ین ن�ه‌ک ب�ه‌کارو پ�رۆژه‌ى تاک� ‌ه‬ ‫حیزبێک که‌له‌ماوه‌یه‌ک�ى ڕه‌فته‌نى مێژویدا‬ ‫پاش�ترکاریگه‌ریه‌کانى‬ ‫ده‌رکه‌وت�وه‌و‬ ‫خام�ۆش بوون‪..‬هه‌رئ�ه‌وه‌ش دیارتری�ن‬ ‫ڕه‌هه‌ن�د و ماناى به‌جینۆس�اید ناس�اندنى‬ ‫کێش�ه‌جیاجیا نێ�و ده‌وڵه‌تیه‌کان�ه‌‪ ،‬بۆی� ‌ه‬ ‫ده‌وڵه‌تانى دنیا زۆربه‌په‌رۆشه‌وه‌ن بۆئه‌وه‌ى‬ ‫ه�ه‌ر تۆمه‌تێک�ى له‌وج�ۆر ‌ه له‌خۆی�ان‬ ‫وکۆمه‌ڵگه‌کانیان دووربخه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫بۆنمون�ه‌‪ :‬ئه‌گه‌رچى تاوانى جینۆس�ایدى‬

‫ئه‌رم�ه‌ن له‌الی�ه‌ن تورکه‌کانه‌وه‌‪.‬نێزیکه‌ى‬ ‫س�ه‌ده‌یه‌ک ڕه‌ب�ه‌ق به‌س�ه‌ریدا گ�وزه‌رى‬ ‫کردوه‌‪ ،‬ده‌وڵه‌تى نوێى تورکیاش ئه‌نجامى‬ ‫ن�ه‌داوه‌‪ ،‬که‌چ�ى ده‌بینین ده‌وڵه‌ت�ى تورک‬ ‫به‌وپه‌ڕى توانایه‌و ‌ه به‌ره‌وڕووى ئه‌وفشاران ‌ه‬ ‫ده‌بێت�ه‌و ‌ه که‌تاوانه‌ک� ‌ه به‌ون�او ‌ه بناس�ێنێ‌‪.‬‬ ‫چونک� ‌ه تاوان�ى جینۆس�اید کۆمه‌ڵگ ‌ه لێى‬ ‫به‌رپرس�یار ‌ه ن�ه‌ک به‌ته‌نهاحیزبێ�ک ی�ان‬ ‫ێ‬ ‫ده‌وڵه‌ت له‌قۆناغێکى مێژویدا‪ ،‬گه‌روانه‌ب ‌‬ ‫چ ڕێگریه‌ک هه‌ی ‌ه له‌وه‌ى کۆمارى تورکیا‬ ‫ێ ک� ‌ه (تورکیاى‬ ‫دان ب�ه‌و جینۆس�ایده‌دا بن ‌‬ ‫عوسمانى) ئه‌نجامى داوه‌؟!‪.‬‬ ‫یاخود ئه‌گه‌ر تاوانى جینۆسایدى جوله‌که‌‪،‬‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ى ئه‌ڵمانیاو ڕه‌گه‌زى (ئارى) لێى‬ ‫به‌رپرس�یارنین‪ ،‬چ پێویس�ت به‌و ‌ه ده‌کات‬ ‫حکومه‌تى ئه‌ڵمانیا هه‌تا ئێستا باج وقه‌ره‌بوى‬ ‫دارای�ى بدات ‌ه قوربانیانى جینۆس�ایدێ ک ‌ه‬ ‫(ئه‌ڵمانیاى هیتله‌ر)ى ئه‌نجامى داوه‌؟!‪...‬‬ ‫هت�د‪ .‬ل�ه‌و نمونان� ‌ه وهاوش�ێوه‌کانیانه‌و ‌ه‬ ‫تێده‌گه‌ین (جینۆس�اید) کۆمه‌ڵگه‌کان لێى‬ ‫به‌رپرس�یارن نه‌ک حیزبێکى دیارى کراو‪.‬‬ ‫به‌وپێودانگ� ‌ه کۆمه‌ڵگ�ه‌ى عه‌ره‌بى عێراقى‬ ‫له‌جینۆسایدى هه‌ڵه‌بجه‌دا به‌رپرسیار ‌ه نه‌ک‬ ‫به‌ته‌نه�ا به‌عس‪ ،‬ئ�ه‌م به‌رپرس�یاربوونه‌ش‬ ‫ئیستیحقاقى مێژووى وکه‌لتورى و سیاسى‬ ‫ودارای�ى (قه‌ره‌بوى قوربانی�ه‌کان) ده‌بێت‬ ‫و‪ ،‬پێویست ‌ه کۆمه‌ڵگه‌ى عه‌ره‌بى بچێت ‌ه ژێر‬ ‫ئه‌وباره‌وه‌‪.‬‬

‫له‌جینۆس�ایدى‬ ‫‪)2‬ئێمه‌که‌ب�اس‬ ‫ێ له‌سه‌ره‌تاو ‌ه بڕوامان‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ده‌که‌ین‪ ،‬ده‌ب ‌‬ ‫ب�ه‌و ڕاس�تی ‌ه هه‌بێ�ت که‌جینۆس�ایده‌ک ‌ه‬ ‫ده‌رهاویش�ته‌یه‌کى دزێ�وى داگیرکردن�ى‬ ‫خاک�ى کوردس�تان ‌ه له‌الی�ه‌ن گ�ه‌ل و‬ ‫ێ‬ ‫ده‌س�ته‌اڵتى عه‌ره‌به‌وه‌‪...‬بۆی� ‌ه ده‌ب� ‌‬ ‫ڕاسته‌وخۆ بگه‌ڕێینه‌و ‌ه بۆقسه‌کردن له‌سه‌ر‬ ‫ئ�ه‌و میت�ۆده‌ى ک ‌ه ع�ه‌ره‌ب موماره‌س�ه‌ى‬ ‫ێ ده‌که‌ن‪.‬که‌بێگومان‬ ‫داگیرکه‌ریه‌که‌یان�ى پ ‌‬ ‫میتۆدێک�ى ت�ه‌واو دواکه‌وتوان�ه‌و جیاواز ‌ه‬ ‫له‌ونمون� ‌ه داگیرکاریان�ه‌ى که‌ل� ‌ه مێژوودا‬ ‫(یان له‌م ڕۆژگاره‌شدا) ده‌یان بینین‪.‬‬ ‫بۆئ�ه‌وه‌ى بیس�ه‌لمێنین داگی�رکارى‬ ‫عه‌ره‌ب�ى‪ ،‬میتۆدێک�ى سه‌رس�ه‌ختان ‌ه ت�رو‬ ‫دڵڕه‌قانه‌ت�ر وپڕله‌عینادت�ر ‌ه له‌هه‌م�وو ئه‌و‬ ‫نمون� ‌ه داگیرکاریانه‌ى ل ‌ه مێژودا ڕویانداو ‌ه‬ ‫وله‌هه‌ڵه‌بج�ه‌دا ئ�ه‌و میت�ۆد ‌ه نامرۆڤان�ه‌ى‬ ‫عه‌ره‌ب گه‌شتۆت ‌ه نمایش کردنى لوتکه‌ى‬ ‫به‌ربه‌ری�ه‌ت وهه‌قیقه‌تى خۆى‪ ،‬خراپ نی ‌ه‬ ‫ێ نمونه‌ی ‌ه وه‌ربگرین‪:‬‬ ‫گه‌ر ئه‌م س ‌‬ ‫أ‌)ناپلی�ۆن ک�ه‌ڕووى له‌داگیرکردن�ى‬ ‫میس�رکرد‪ ،‬له‌گ�ه‌ڵ خۆیدا چاپخانه‌یش�ى‬ ‫هێنا‪.‬‬ ‫ب‌)به‌ریتانی�ه‌کان‪ ،‬له‌ژێ�ر گوش�ارى‬ ‫خه‌بات�ى مه‌ده‌نیان� ‌ه وناس�کى(گاندى)دا‪،‬‬ ‫س�ه‌ربه‌خۆییان به‌هندی�ه‌کان دا‪ .‬ب�ه‌وه‌ش‬ ‫که‌لت�ورى خه‌بات�ى مه‌ده‌نیانه‌ی�ان فێ�رى‬ ‫هندیه‌کان کرد‪.‬‬

‫ج) ئه‌مریکی�ه‌کان‪ ،‬له‌په‌ن�اى داگیرکردن�ى‬ ‫له‌ژێرچنگاڵ�ى‬ ‫عێراقدا‪،‬واڵته‌که‌ی�ان‬ ‫خوێنه‌خۆرتری�ن ڕژێم�دا ده‌رهێن�ا‬ ‫که‌تاهه‌نوک� ‌ه مێژوناس�یبێتى‪ ،‬ب�ه‌وه‌ش‬ ‫چه‌مکه‌کان�ى ئ�ازادى ودیموکراس�یان‬ ‫له‌گ�ه‌ڵ خۆیان�دا هێن�ا بۆئ�ه‌و مرۆڤان�ه‌ى‬ ‫که‌له‌زیندانێک�ى گه‌وره‌دا ده‌ژی�ان به‌ناوى‬ ‫عێراقه‌وه‌‪.‬مه‌به‌س�تم ‌ه به‌ڵێ�م‪ :‬داگیرکه‌رانى‬ ‫(ئه‌مریک�ى‪ ،‬فه‌ره‌نس�ى‪ ،‬به‌ریتان�ى‪...‬‬ ‫ێ‬ ‫هتد) له‌په‌ن�اى داگیرکاریه‌که‌یاندا هه‌ند ‌‬ ‫گۆڕان�کارى پۆزه‌تیڤی�ان تێک�ه‌اڵوى‬ ‫که‌لت�ورى میلله‌تان�ى خ�اک داگیرک�راو‬ ‫ک�ردوه‌‪ ...‬ئه‌وه‌ه�ه‌ر داگیرکه‌رى عه‌ره‌بی ‌ه‬ ‫که‌جگه‌له‌وێران�کارى وخوێ�ن ڕش�تن‬ ‫(که‌له‌هه‌ڵه‌بج�ه‌دا گه‌ش�ت ‌ه لوتک�ه‌) هی�چ‬ ‫جۆر ‌ه ده‌رهاویش�ته‌یه‌کى ئیجابى بۆگه‌لى‬ ‫ێ نه‌ب�وو ‌ه‬ ‫خ�اک داگیرک�راوى ک�ورد پ� ‌‬ ‫(س�ه‌یرله‌وه‌دای ‌ه له‌ه�ه‌ر جێگه‌یه‌ک�ى ترى‬ ‫دنی�ادا ع�ه‌ره‌ب خاکێکی�ان داگیرکردب�ێ‌‪،‬‬ ‫هه‌روێرانه‌یی�ان هێن�اوه‌و ده‌رهاویش�ته‌ى‬ ‫پۆزه‌تیڤیان نه‌بووه‌‪ ،‬بۆئه‌م مه‌به‌ست ‌ه ته‌ماشاى‬ ‫ڕه‌وش�ى ژیانى ئه‌مازیغی�ه‌کان بک ‌ه ک ‌ه هه‌ر‬ ‫ئێم� ‌ه و ئه‌وان له‌الیه‌ن عه‌ره‌ب�ه‌و ‌ه خاکمان‬ ‫داگیرکراوه‌)‪.‬‬ ‫به‌م مانایه‌ش جینۆسایدى هه‌ڵه‌بج ‌ه ده‌بێت ‌ه‬ ‫خاڵێکى جومگه‌یى بۆناس�ینى نمونه‌یه‌کى‬ ‫داگی�رکارى که‌هیچ ئیجابیه‌تێک�ى تێدانی ‌ه‬ ‫و ‌ه ت�ا هه‌نوک� ‌ه ئێم� ‌ه وه‌ک ئ�ه‌وه‌ى هه‌ی� ‌ه‬

‫ێ‬ ‫لێکۆڵینه‌وه‌م�ان له‌باره‌ی�ه‌و ‌ه نه‌کردووه‌‪.‬ناک�ر ‌‬ ‫ب�ه‌راوردى داگیرکه‌ران�ى ع�ه‌ره‌ب بکه‌ی�ن‪،‬‬ ‫به‌داگیرکه‌ران�ى ئه‌مریک�ى ی�ان به‌ریتان�ى‬ ‫وفه‌ره‌نس�ى‪ ،‬چونک� ‌ه ع�ه‌ره‌ب به‌پاش�خانێکى‬ ‫دواکه‌وت�ووى داب�ڕاو له‌شارس�تانیه‌ته‌و ‌ه دێ�ن‬ ‫خاکێک داگیرده‌که‌ن‪ ،‬ئه‌وان نه‌ک هه‌ر چاپخان ‌ه‬ ‫ناهێن�ن ‪،‬به‌ڵک�و ماف�ى ئ�ه‌و ‌ه به‌خۆی�ان ئه‌ده‌ن‬ ‫ئاوه‌دانی�ه‌کان وێ�ران بک�ه‌ن و بیانکه‌ن ‌ه (زه‌وى‬ ‫قه‌ده‌غه‌ک�راو) و به‌کیمیاوی�ش م�رۆڤ وئاژه‌ڵ‬ ‫و په‌ل�ه‌وه‌رو دره‌خ�ت و باخ وبێس�تانه‌کانیش‬ ‫بخنکێکین‪....‬بۆی� ‌ه ئه‌و بوێری� ‌ه به‌خۆم ئه‌ده‌م‬ ‫لێ�ره‌دا بڵێ�م‪ :‬کاره‌س�اتى هه‌ڵه‌بج�ه‌‪ ،‬باش�ترین‬ ‫سیمبول ‌ه بۆ بینینى هه‌قیقه‌تى میتۆدى داگیرکارى‬ ‫عه‌ره‌بى! ئه‌و میتۆده‌ى که‌له‌دواى هه‌ش�تا ساڵ‬ ‫ئێم ‌ه پڕبه‌پێس�تى خۆى نه‌مان نوسیو ‌ه (چونک ‌ه‬ ‫لێکۆڵینه‌وه‌م�ان له‌س�ه‌رى نه‌ک�ردووه‌) به‌ڵک�و‬ ‫ئێس�تاش گ�ره‌وى پێک�ه‌و ‌ه ژیان وئاش�ته‌وایى‬ ‫له‌گه‌ڵدا ده‌که‌ین وبه‌ته‌ماین له‌گه‌ڵیدا (عێراقێکى‬ ‫نوێ‌!) دروست بکه‌ین‪.‬که‌چى هێشتر ئه‌و مل‬ ‫به‌پێداویستیه‌کانى دامه‌زراندنى عێراق ‌ه نوێیه‌ک ‌ه‬ ‫ن�ادات و ناچێت� ‌ه ژێرب�ارى ئه‌وئیس�تیحقاق و‬ ‫مافانه‌شه‌و ‌ه ک ‌ه (جینۆسایدى هه‌ڵه‌بجه‌) له‌سه‌ر‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ى عه‌ره‌ب�ى ف�ه‌رز ده‌کات‪ ....‬ئه‌دى‬ ‫ێ نمون ‌ه نی ‌ه‬ ‫داگی�رکارى عه‌ره‌بى‪ ،‬میتۆدێکى ب� ‌‬ ‫ل� ‌ه مێژووى داگیرکاریدا؟ ئه‌ى ئه‌و میتۆد ‌ه تاک‬ ‫و نامۆو پڕله‌عیناده‌‪ ،‬پێویستى به‌ناساندنى زیاتر‬ ‫نیه‌؟ به‌رله‌وه‌ى گ�ره‌وى پێکه‌و ‌ه ژیانى له‌گه‌ڵدا‬ ‫بکه‌ین؟‪.‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫د‪.‬محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د‪،‬ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق‪:‬‬

‫‪9‬‬

‫ده‌بێت فشار له‌سه‌ر به‌غداد بکرێت بۆ جێبه‌جێکردنى‬ ‫ئه‌و یاسایانه‌ى که‌ خزمه‌ت به‌ هه‌ڵه‌بج ‌ه ده‌کات‬ ‫دیمانه‪ :‬زیرەک مەحمود‬ ‫د‪.‬محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د ‪ ،‬ئه‌ندامى‬ ‫ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق له‌‬ ‫دیدارێکى ڕێبازى ئازادى تیشک‬ ‫ده‌خاته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ى که‌ به‌ پێى ئه‌و‬ ‫پرۆژه‌ یاسایه‌ى که‌ له‌ په‌رله‌مانى‬ ‫عێراقدا ده‌رچ��ووه‌ ( هه‌ڵه‌بجه‌ و‬ ‫سه‌یدسادق و پێنجوێن و قه‌اڵدزێ)‬ ‫هه‌ر شوێنیه‌ک له‌ کوردستان زه‌ره‌مه‌ند‬ ‫بوو بێت به‌پێ ئه‌و یاسایه‌ قه‌ره‌بوو‬ ‫ده‌کرێته‌وه‌ له‌ ساڵى ‪ 1968‬وه‌ تا‬ ‫ساڵى ‪ 2003‬هه‌رکه‌سێک توشى زیان‬ ‫بووبێت قه‌ره‌بوو ده‌کرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫*وه‌ک لیژنەی شەهیدان لە پەرلەمانی‬ ‫ع��ێ��راق چیتانکردووه‌ ب��ۆ هه‌ڵه‌بجه‌ى‬ ‫شه‌هید؟‬ ‫پێش سێ ساڵ به‌ر له‌ ئێستا به‌ نوێنه‌رایه‌تى‬ ‫په‌رله‌مانى عێراق هاتین بۆ ڤیستڤاڵى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ له‌وێ به‌ڵێنم پێدان‬ ‫وتم ئه‌وه‌ پرۆژه‌ یاسایه‌کمان ئاماده‌‬ ‫کردووه‌ ئیستا پێشکه‌شمان کردووه‌‬ ‫له‌ په‌رله‌مانه‌ خوێندنه‌وه‌ى یه‌که‌مى بۆ‬ ‫کراوه‌‪،‬ئه‌مساڵ له‌ کۆتا ڕۆژى په‌رله‌ماندا‬ ‫ئه‌و پرۆژه‌ یاسایه‌ سه‌ریگرت نه‌ک ته‌نها‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ڵکو (سه‌یدسادق و پێنجوێن‬ ‫و قه‌اڵدزێ)هه‌ر شوێنیه‌ک له‌ کوردستان‬ ‫زه‌ره‌مه‌ند بوو بێت به‌پێ ئه‌و یاسایه‌‬ ‫قه‌ره‌بوو ده‌کرێته‌وه‌ له‌ ساڵى ‪ 1968‬وه‌‬ ‫تا ساڵى ‪ 2003‬هه‌رکه‌سێک توشى زیان‬ ‫بووبێت قه‌ره‌بوو ده‌کرێته‌وه‌ لیژنه‌یه‌ک‬ ‫دروست ده‌کرێت له‌سه‌ر ئاستى پارێزگا‬ ‫و له‌سه‌ر ئاستى هه‌رێم هه‌روه‌ها‬ ‫لیژنه‌یه‌ک ناوه‌ندیش له‌ به‌غدایه‌ ئه‌ویش‬ ‫چوار که‌سن که‌ یه‌کێکیان کورده‌ وه‌ ئه‌و‬ ‫قه‌ره‌بووانه‌ هه‌ر که‌سێک دواى ئه‌وه‌ى‬ ‫که‌ لیژنه‌که‌ دروست بوو دیاره‌ ده‌ورى‬ ‫ش �ه‌ش مانگێکى پێده‌چێت دواى‬ ‫ئه‌وه‌ى ئه‌و لیژنه‌یه‌ دروست بووه‌ ئیتر‬ ‫هاواڵتیان ده‌توانن بڕۆن دوا پێشکه‌ش‬ ‫بکه‌ن و به‌ڵگه‌ بده‌نه‌ لیژنه‌که‌ دواتر‬ ‫لیژنه‌که‌ ته‌قدیریان کرد زیانه‌که‌ باى‬ ‫چه‌نده‌ به‌ ئاڵتون ده‌یشکێننه‌وه‌ ئه‌وجا‬ ‫ئه‌و ڕۆژه‌ ئاڵتونه‌که‌ باى چه‌ند بووه‌‬ ‫ئاڵتوونه‌که‌ ئه‌مڕۆ باى چه‌نده‌ به‌پاره‌‬ ‫بۆیان ده‌شکێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫* هۆکار چییه‌ له‌ دواى ‪ 2003‬حکومه‌تى‬ ‫عێراقى وه‌ک پێویست کارى بۆ هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫نه‌کردووه‌؟‬

‫هۆکارى ئه‌وه‌ یاسا نه‌بووه‌ ‪،‬چونکه‌‬ ‫ئه‌و شتانه‌ ده‌بێت به‌ یاسا بێت ‪،‬هه‌ر‬ ‫شتێک نه‌کرێته‌ سه‌ر یاسا ‪،‬ئه‌وا ئه‌مێنیه‌ته‌‬ ‫سه‌ر میزاجوو قه‌ناعه‌توو ڕه‌غبه‌تى‬ ‫حکومه‌ته‌کان ده‌ورى تێدا ده‌بینیه‌ت‬ ‫‪،‬بەس که‌ بوو به‌ یاسا ‪،‬یاسا ده‌بێته‌‬ ‫شتێکى گشتى وه‌ هه‌موو حکومه‌ته‌کان‬ ‫پێى مولزه‌من وه‌ هاواڵتیان ده‌توانن له‌‬ ‫ڕێگاى دادگاوه‌ داواکانى خۆیان به‌رز‬ ‫بکه‌نه‌وه‌ ماده‌م یاسایه‌ک هه‌یه‌ مافیان‬

‫دابین ده‌کات ‪،‬به‌اڵم جێبه‌جێناکرێت‬ ‫ئه‌توانن له‌ ڕێگاى دادگاوه‌ داواى مافى‬ ‫خۆیان بکه‌ن‪.‬‬ ‫*ب��ۆچ��ى حکومه‌تى ع��ێ��راق��ى تاوه‌ک‬ ‫ئێستا داواى ل��ێ��ب��وردن��ى ل �ه‌ خه‌ڵکى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ نه‌کردووه‌؟‬ ‫ئێمه‌ زۆر قسه‌مان له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌‬ ‫کرد ‪ ،‬باسیان له‌وه‌ کرد ‪ ،‬ئێمه‌ ڕاسته‌ له‌‬ ‫ڕووى یاساییه‌وه‌ جێنشینى حکومه‌تى‬ ‫پێشووین به‌رپرسیاریه‌تى ده‌که‌وێته‌‬ ‫ئه‌ستۆمان له‌ ڕووى به‌رپرسیاریه‌تى‬ ‫یاساییه‌وه‌ ئه‌مه‌ وه‌ک ئه‌وه‌ ئه‌مانه‌ هه‌موو‬ ‫ئێستا له‌ حکومه‌تدان باسیان له‌وه‌ بوو‬ ‫ئێمه‌ ده‌وڵه‌تێکى تر نین‪ ،‬ئێمه‌ هه‌موومان‬ ‫م �ه‌زڵ��وم بووین هه‌موو ئه‌وانه‌ى‬ ‫که‌ ئێستا له‌ ده‌سه‌اڵتداین‪،‬وەختى‬

‫ئه‌وه‌ له‌ ڕاستیدا مافى خۆیانه‌ قه‌ره‌بوو‬ ‫بکرێنه‌وه‌‪ ،‬دی��اره‌ ئیشکردنى زۆرى‬ ‫ده‌وێت ئێمه‌ وه‌فدیه‌کى په‌رله‌مانمان‬ ‫هێنا چووینه‌ چه‌مچه‌ماڵ و که‌الر له‌وێ‬ ‫خه‌ڵکه‌که‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یان ته‌رحکرد‬ ‫واڵمیان هه‌ر ئه‌و قسانه‌ بوو ‪،‬ئه‌م‬ ‫مه‌سه‌النه‌ له‌ په‌رله‌ماندا گفتووگۆى‬ ‫زۆرى درووستکرد‪.‬‬ ‫*ئه‌رکى په‌رله‌مانتاره‌ نوێکانى کورد‬ ‫بۆ هه‌ڵه‌بجه‌ چییه‌؟‬

‫خۆى سه‌دام زوڵمى لێکردووین له‌‬ ‫به‌رامبه‌ردا ئێمه‌ له‌ دژى وه‌ستاین ئێستا‬ ‫مه‌زڵومه‌کان سه‌رکه‌وتوون له‌به‌ر ئه‌وه‌‬ ‫کێشمه‌ کێشیه‌کى زۆرى نایه‌وه‌ له‌و‬ ‫بوواره‌دا وتیان ئه‌گه‌ر قه‌رار بێت دواى‬ ‫لێبووردن بکه‌ین ئه‌بێت سه‌رۆکى‬ ‫ده‌وڵ �ه‌ت بیکات سه‌رۆکى ده‌وڵه‌ت‬ ‫جه‌نابى مام جه‌الل بوو ئه‌و کاته‌‪،‬مام‬ ‫جه‌الل که‌سێک بووه‌ له‌و که‌سانه‌ دژى‬ ‫سه‌دام خه‌باتى کردووه‌‪،‬قسه‌ له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ بوو ئه‌م حکومه‌ته‌ شه‌ریک نییه‌‬ ‫له‌ تاوانه‌کانیا ‪ ،‬به‌اڵم له‌به‌ر ئه‌وه‌ى‬ ‫خه‌ڵک زیانى کردووه‌‪،‬به‌اڵم له‌ موڵکوو‬ ‫ماڵدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ده‌ستور کردویه‌تى‬ ‫به‌ موڵکوماڵى عێراقیه‌کان ئه‌وانه‌ى که‌‬ ‫زیانیان کردووه‌ یاساش دیارى ده‌کات‬

‫ئه‌بێت به‌دواداچوون بکه‌ن و فشار‬ ‫دروست بکه‌ن له‌سه‌ر حکومه‌تى به‌غداد‬ ‫و حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و یاسایانه‌ که‌ دوسێ یاسان خه‌ڵکى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ و ده‌وروب��ه‌رى و خه‌ڵکى‬ ‫کوردستان لێى به‌هره‌مه‌ند ده‌بن ‪،‬یاساى‬ ‫شه‌هیدان و زیندانیه‌ سیاسیه‌کان و‬ ‫ئه‌وکه‌سانه‌ى تووشى نه‌خۆشیى بوون‬ ‫به‌ هۆى کیمیاییه‌وه‌) هه‌روه‌ها قه‌ره‌بوو‬ ‫کردنه‌وه‌ى ئه‌وانه‌ى که‌ زه‌ره‌رومه‌ند‬ ‫بووون به‌ موڵکوماڵ ئه‌و یاسایانه‌مان‬ ‫به‌ ئه‌نجام گه‌یاندووه‌ ئه‌م بووه‌ به‌ یاسا‬ ‫ته‌وابووه‌‪،‬ئه‌رکى په‌رله‌مانتارانى ئاینده‌‬ ‫ئه‌وه‌ به‌دواداچوون و لێپرسینه‌وه‌ بکات‬ ‫له‌ حکومه‌تى به‌غداد بۆ جێبه‌جێکردنى‬ ‫ئه‌و یاسایانه‌‪.‬‬

‫یه‌که‌م یادى کیمیبارانى هه‌ڵه‌بجه‌ له‌دواى له‌داردانى عه‌لى کیمیاوى‬

‫کامیل مه‌حمود‬ ‫بیست و دوو ساڵ به‌سه‌ر تاوانى ترسناکى‬ ‫کیمیابارانى هه‌ڵه‌بجه‌دا تێپه‌ریوه‌و‬ ‫له‌ ‪1988/3/16‬دا رژێمى س �ه‌دام‬ ‫گه‌وره‌ترین تراژیدیاى ده‌روونهه‌ژێنى‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌خه‌ڵکى مه‌ده‌نى ئه‌م شاره‌‬ ‫ئه‌نجام داو له‌ماوه‌ى چه‌ند سه‌عاتێکى‬ ‫که‌مدا نزیکه‌ى پێنج ه �ه‌زار که‌سى‬ ‫بێتاوانى شه‌هید کردو تاوانه‌که‌ چه‌ند‬ ‫به‌رامبه‌رى ئه‌و ژماره‌یه‌ش برینداو‬ ‫که‌مئه‌ندامى ب��ه‌دواى خۆیدا هێنا‪،‬‬ ‫شوێنه‌وارى چه‌که‌ ژه‌هراوییه‌کانیش‬

‫تا ئێستا به‌سه‌ر جه‌سته‌ى زۆرێک‬ ‫له‌هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌کانه‌وه‌ ماوه‌‪.‬‬ ‫وه‌ک هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌ک هه‌رگیز ئه‌و رۆژه‌‬ ‫شوومه‌ى مانگى ئازارى ئه‌و ساڵه‌م بیر‬ ‫ناچێته‌وه‌ کاتێک خه‌ڵکى به‌ناو کووچه‌و‬ ‫کۆاڵنه‌کاندا هاواریان ده‌کردو ده‌یانوت‬ ‫کیمیاوییه‌ وه‌رن�ه‌ ده‌ره‌وه‌‪ ،‬خه‌ڵکینه‌‬ ‫راک �ه‌ن شار وێ��ران ک��راو ژێرزه‌مین‬ ‫دادى که‌س نادات و هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ناو‬ ‫ژه‌هرو دوکه‌ڵدا غەرق بووه‌‪ ..‬یه‌کێک‬ ‫بووم له‌و که‌سانه‌ى باوه‌رم نه‌ده‌کردو‬ ‫ده‌م��وت خه‌ڵکى ت��رس��اوه‌و ته‌نها‬ ‫بۆمبارانێکى قورسه‌و ئه‌وه‌ى به‌ختى‬ ‫هه‌بێت ده‌رده‌چێت‪ ،‬واى بۆ نه‌ده‌چووم‬ ‫که‌دڵره‌قى رژێمێکى ده‌س�ه‌اڵت��دار‬ ‫بگاته‌ ئه‌و ئاسته‌ى گه‌له‌که‌ى خۆى‬ ‫به‌و شێوه‌یه‌ قه‌تڵ و عام بکات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫دواتر بۆ هه‌موو الیه‌کمان ده‌رکه‌وت‬ ‫که‌ هه‌ڵه‌بجه‌ له‌ئه‌جێنداى حکومه‌تى‬ ‫به‌عسدا بریارى شه‌هیدکردنى دراوه‌و‬ ‫ئه‌و رژێمه‌ ده‌یه‌وێت به‌یه‌کجارى له‌سه‌ر‬ ‫نه‌خشه‌ بیسرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫مانگى ئ��ازار بۆ ک��وردو خه‌ڵکى‬ ‫شۆرشگێرى هه‌ڵه‌بجه‌ پر له‌خوێن و‬ ‫ئازار بوو‪ ،‬به‌اڵم قه‌ده‌ر ئه‌و حه‌ق ومافه‌ى‬ ‫به‌ژێره‌وه‌ نه‌کردو هه‌ر له‌مانگى ئازاردا‬ ‫گه‌لى کوردو که‌سوکارى شه‌هیدانى‬

‫کوردستان تااڵوى مه‌رگیان به‌گه‌رووى‬ ‫به‌عسییه‌کاندا کردو له‌راپه‌رینه‌ شکۆداره‌‬ ‫جه‌ماوه‌رییه‌که‌ى به‌هارى ‪1991‬دا‬ ‫به‌شێکى زۆرى ک��وردس��ت��ان له‌و‬ ‫رژێمه‌ پاک کرایه‌وه ‌و بۆ یه‌که‌مجار‬ ‫کورد هه‌ناسه‌ى ئ��ازادى هه‌ڵمژى و‬ ‫رۆح��ى شه‌هیده‌کانى به‌و گ��ۆران و‬ ‫وه‌رچه‌رخان ‌ه مێژووییه‌ ئاسووده‌ بوو‪،‬‬ ‫له‌دواى ئازادکردنى شارى سلێمانى و‬ ‫ده‌وروبه‌ره‌که‌ى و له‌گه‌ڵیدا هه‌ڵه‌بجه‌‪،‬‬ ‫خه‌ڵکى ئه‌م شاره‌ له‌هه‌موو الیه‌که‌وه‌‬ ‫رووی���ان ک���رده‌وه‌ ناوچه‌که‌یان و‬ ‫ک�ه‌الوه‌ رووخاوه‌کانى هه‌ڵەبجه‌یان‬ ‫ک��رده‌وه‌ به‌ماڵى خۆیان و له‌نزیک‬ ‫شه‌هیده‌کانیانه‌وه‌ ئۆخه‌یان به‌جه‌سته‌و‬ ‫ده‌روونى ماندوویان دایه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌و کاته‌وه‌ تا ئێستا هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌کان شه‌ر‬ ‫له‌گه‌ڵ مه‌حاڵدا ده‌که‌ن و به‌ده‌ست و‬ ‫بازووى ماندوویان شاره‌که‌یان بنیات‬ ‫ده‌نێنه‌وه‌و ئێشک له‌گه‌ڵ چاوه‌روانیدا‬ ‫ده‌گ��رن‪ ،‬چاوه‌روانى ئه‌و رۆژه‌ى که‌‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ر شااڵوێکى خزمه‌تگوزارى‬ ‫بکه‌وێت زیاتر له‌و شااڵوه‌ وێرانکارییه‌ى‬ ‫به‌عسییه‌کان ل �ه‌دژى ئه‌نجامیان دا‪،‬‬ ‫چ��اوه‌روان��ى رۆژێ���ک ده‌ک���ه‌ن که‌‬ ‫زام �ه‌ سارێژنه‌کراوه‌کان به‌سیماى‬ ‫شاره‌که‌یانه‌وه‌ نه‌مێنێت و هه‌ڵه‌بجه‌‬

‫ببێته‌وه‌ به‌شاره‌که‌ى جاران‪.‬‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌کان یه‌که‌م یادى تراژیدیاى‬ ‫کیمیاباران ده‌که‌نه‌و ‌ه دواى مه‌رگى‬ ‫عه‌لى کیمیاوى و یادکردنه‌وه‌که‌ى‬ ‫ئه‌مساڵیش بۆ ئه‌وان جیاوازتره‌ له‌وانه‌ى‬ ‫پێشووتر‪ ،‬ئه‌م ساڵ خه‌ڵکى هه‌ڵه‌بجه‌و‬ ‫که‌س و کارى شه‌هیدان وه‌ک چه‌ند‬ ‫ساڵى راب��ردوو رێگر نابن له‌به‌رده‌م‬ ‫مه‌راسیمى یادکردنه‌وه‌ى کاره‌ساته‌که‌دا‪،‬‬ ‫بێگومان ئه‌و رێگرتنه‌ى رابردووش‬ ‫په‌یامێکى جه‌ماوه‌رى بوو بۆ حکومه‌ت‬ ‫و په‌رله‌مانى کوردستان ک ‌ه ئه‌زموونى‬ ‫سااڵنى رابردوو ده‌رهاوێشته‌ى هه‌ڵه‌و‬ ‫که‌مته‌رخه‌مییه‌کانى ئه‌وان بوو به‌رامبه‌ر‬ ‫به‌م شاره‌‪ .‬ئێستاش که‌ده‌سپێکى کار بۆ‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ ده‌ستى پێکردووه‌و تاوانباران‬ ‫به‌سزاى خۆیان گه‌یه‌نراون‪ ،‬خه‌ڵکى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ش یادى کاره‌ساته‌ک ‌ه ده‌که‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ ناکرێت له‌ناو کاره‌ساتدا یادى‬ ‫کاره‌سات بکرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌جیهانیى ناساندنى تراژیدیاى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ ده‌بێت لێره‌وه‌ ده‌ست پێ‬ ‫بکات و خۆمان له‌ئاستى گه‌وره‌یى‬ ‫کاره‌ساته‌که‌دا ره‌فتارو هه‌ڵوێست‬

‫بنوێنین‪ ،‬پاشان داوا ل ‌ه خه‌ڵکى جیهان‬ ‫بکه‌ین وه‌ک حه‌قیقه‌تێک جینۆسایدى‬ ‫خ�ه‌ڵ��ک��ى ک��وردس��ت��ان و ش��ارى‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌ ببینن‪ ،‬ئه‌م شاره‌ شایسته‌یه‌‬ ‫به‌ئاوه‌دانکردنه‌وه‌یه‌کى یه‌کجارى و‬ ‫جوانکردنى رووخسار ‌ه شێواوه‌که‌ى‪،‬‬ ‫چونکه‌ مێژوویه‌کى دوورو درێژى‬ ‫هه‌ی ‌ه له‌خه‌بات و قوربانیداندا‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫هاواڵتیانى ئه‌م شاره‌ چاوه‌رێى ده‌که‌ن‬ ‫ته‌نها ئاوه‌دانکردنه‌وه‌یه‌و نه‌هێشتنى‬ ‫ئاسه‌وارى کاولکارییه‌ له‌شاره‌که‌یاندا‪.‬‬ ‫یادى کاره‌ساتى هه‌ڵه‌بجه‌ له‌زاکیره‌ى‬ ‫کوردو خه‌ڵکى هه‌ڵه‌بجه‌دا به‌هه‌میشه‌یى‬ ‫ده‌مێنێته‌وه‌و هه‌ڵوێستى پۆزه‌تیڤى‬ ‫ج��ه‌م��اوه‌رى ش��اره‌ک �ه‌ش به‌رامبه‌ر‬ ‫به‌هه‌ر ده‌سه‌اڵتێکى کوردى و عێراقی‬ ‫په‌یوه‌سته‌ به‌ مانه‌وه‌ى ئه‌و یاده‌وه‌رییه‌‬ ‫تاڵ ‌ه له‌زاکیره‌ى ئه‌وانیشدا‪ ،‬وه‌فاى‬ ‫هه‌موو الیه‌کیش بۆ خوێنى شه‌هیدان له‌‬ ‫راده‌ى خزمه‌تکردنى هه‌ڵه‌بجه‌و که‌س و‬ ‫کارى قوربانییه‌کاندا ڕه‌نگ ده‌داته‌وه‌ که‌‬ ‫تا ئێستاش گله‌یى و پرسیارى زۆر له‌و‬ ‫رووه‌وه‌ هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪KameelMahmod@yahoo.com‬‬

‫ئامادەکاری تەوەر‪ :‬عومەر غواڵمی‬ ‫‪OmarXulamy@yahoo.com‬‬


‫‪10‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫شه‌یدا مه‌عروف‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫بـــــــــــــوارى په‌روه‌رده‌و ئه‌رکـــــــــــــى مامۆستـــــــــــــایانى نووســــــــــــــــه‌ر‬

‫خوێندن و‬ ‫پێشکه‌وتن‬ ‫ئه‌مڕۆ له‌سه‌رتاسه‌رى دنیادا‬ ‫خوێندن ته‌واو ده‌بێته‌ هۆکارێکى‬ ‫سه‌ره‌کى الى هه‌مووالیه‌ک گه‌رچى‬ ‫له‌کوردستانیشدا هه‌روایه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ى‬ ‫نه‌خوێنێده‌واربێت ده‌بێته‌ که‌سێکى‬ ‫ناشاز له‌به‌رده‌م خه‌ڵکى ڕۆشنبیردا‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم له‌هه‌ندێک خوێندنگه‌دا‬ ‫ئه‌گه‌رخوێندکار واى لێبێت‬ ‫هه‌وڵى له‌گه‌ڵ بدرێت‪ ،‬بێگومان‬ ‫خوێندن ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌کى‬ ‫سه‌ره‌کى به‌اڵم هه‌ندێ له‌مامۆستاى‬ ‫ن��او خوێندنگه‌کان واسه‌یرى‬ ‫خوێندکاره‌کانیان ده‌که‌ن که‌هێشتا‬ ‫ماویانه‌ بگه‌نه‌ ئاستى ت �ه‌واوى‬ ‫خ��ۆی��ان ئ�ه‌م�ه‌ش ب��ۆ؟ ئ��ه‌وه‌ش‬ ‫تادواى ته‌واو کردنى سه‌ره‌تایى‬ ‫و پاشانیش ناوه‌ندى ده‌ گه‌نه‌‬ ‫ئاماده‌یى‪ ،‬به‌اڵم مامۆستا به‌ڕێزه‌کان‬ ‫ئه‌وهه‌موو هه‌وڵه‌ى که‌له‌گه‌ڵ‬ ‫سه‌ره‌تایى‬ ‫خوێندکاره‌کانى‬ ‫ده‌دات وه‌ک پاداشت بۆ کچه‌کان‪،‬‬ ‫نامیلکه‌یه‌کى شیعرى ده‌ده‌ن‬ ‫به‌سه‌رخوێندکارانى خوێندنگه‌که‌‬ ‫که‌خۆى له‌خۆیدا ئه‌مه‌کارێکى‬ ‫خراپ نییه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م نامیلکه‌یه‌‬ ‫سه‌ره‌تایى‬ ‫بۆخوێندکارانى‬ ‫ده‌بێت ک�ه‌س��ودى لێوه‌ربگرن‬ ‫له‌گه‌ڵ هاوکارى مامۆستاکه‌دا‬ ‫که‌له‌وانه‌شه‌ ببرێت بۆخوێندکارانى‬ ‫ئاماده‌یى که‌نه‌ک ده‌زان��ن به‌ڵکو‬ ‫چه‌ندین س��اڵ ل �ه‌م �ه‌وب �ه‌ر له‌‬ ‫به‌ریان بووه‌‪ ،‬سروده‌کانى وه‌ک‬ ‫ئ��ه‌ى ڕه‌ق��ی��ب وخ��وای �ه‌ وه‌ت��ه‌ن‬ ‫وچه‌ندسرودێکى‬ ‫ئ��اواک��ه‌ى‬ ‫ترکه‌ده‌بێت ب �ه‌م �ه‌رج ده‌بێت‬ ‫وه‌رى‬ ‫هه‌مووخوێندکارێک‬ ‫بگرێت و به‌خۆڕایش نیه‌؟ که‌‬ ‫ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆکارێکى ده‌رونى‬ ‫چونکه‌‬ ‫له‌سه‌رخوێندکاره‌کان‬ ‫الیانوایه‌ مامۆستایان و خوێندکارى‬ ‫سه‌ره‌تایى ده‌زان��ن‪ ،‬بۆیه‌ ده‌ڵێین‬ ‫که‌ئه‌و مامۆستایه‌ به‌چ شێوه‌یه‌ک‬ ‫گوزارشت له‌وه‌ده‌کات که‌ئه‌مانه‌‬ ‫خوێندکارى ئ��ام��اده‌ی��ن نه‌ک‬ ‫سه‌ره‌تایى‪ ،‬بۆیه‌ ده‌بێت مامۆستایان‬ ‫هه‌میشه‌ له‌بیرى ئ��ه‌وه‌داب��ن‬ ‫که‌جیاوازى بکه‌ن له‌سه‌رچه‌مکى‬ ‫قۆناغه‌کانى خوێندندا و ڕێگه‌‬ ‫به‌ چه‌ند کارێک ن�ه‌ده‌ن بۆپێک‬ ‫دادانى خوێندکارانى قۆناغه‌کانى‬ ‫خوێندن له‌به‌ربه‌رژه‌وه‌ندى تایبه‌تى‬ ‫خوێندکارو جگه‌ره‌کێشان و‬ ‫به‌کارهێنانى مۆبایل دیاره‌خوێندکار‬ ‫به‌ئاره‌زوى خۆیان هه‌موو شتێکى‬ ‫ژیانیان بۆدابین ده‌کرێت هه‌رله‌‬ ‫ئوتومبێل ومۆبایل و هه‌تادواى‪،‬‬ ‫که‌ئه‌مه‌ش وال �ه‌ خوێندکارانى‬ ‫به‌رامبه‌ر ده‌کات که‌سه‌رسام بن‬ ‫به‌رامبه‌ر هاوڕێکانیان جا ئه‌گه‌ر ئه‌و‬ ‫هاوڕێیانه‌یان هه‌ژارو که‌م درامه‌ت‬ ‫بن‪ ،‬که‌ده‌بێته‌ جێگه‌ى نیگه‌رانى‬ ‫وادی���اره‌ ئ �ه‌و خوێندکارانه‌ى‬ ‫که‌هه‌موو پێداویستى یه‌کانیان‬ ‫بۆدابین ده‌کرێت‪ ،‬که‌مته‌رخه‌م ده‌بن‬ ‫له‌بوارى خوێندن ونوسیندا جا‬ ‫ئه‌گه‌ر ئه‌وخوێندکاره‌ جگه‌ره‌کێش‬ ‫بێت ئه‌واهه‌میشه‌ خه‌یاڵى الى‬ ‫جگه‌ره‌ خواردن بێت که‌له‌ماوه‌ى‬ ‫خوێندنى وانه‌که‌یدا ده‌خ��وازێ‬ ‫له‌مامۆستاى به‌ڕێز به‌هه‌ر بیانویه‌ک‬ ‫بێت بچێته‌ ده‌ره‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش وا‬ ‫ده‌کات له‌وانه‌که‌ى دوابکه‌وێت‬ ‫و ده‌رنه‌چوونى مسۆگه‌ر کات‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وخوێندکارانه‌ى که‌له‌م‬ ‫جۆره‌شتانه‌ به‌کارناهێت هه‌میشه‌‬ ‫به‌ره‌وپێش ده‌چن وله‌وانه‌کانیاندا‬ ‫سه‌رکه‌وت و ده‌بن ونمره‌ى باش‬ ‫به‌ده‌ست ده‌هێنن‪ ،‬ئایا هۆکارى‬ ‫خوێندکارى جگه‌ره‌کێش وموبایل‬ ‫وئوتومبێل لێخوڕین ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‬ ‫بۆکێ وبۆچى‪ ،‬به‌اڵم دواى خراپى‬ ‫له‌وانه‌هۆکاره‌که‌‬ ‫ودواکه‌وتنیان‬ ‫ده‌گێڕته‌وه‌ بۆمامۆستا به‌ڕێزه‌کانیان‬ ‫یان بۆخێزانه‌کانیان ‪...‬‬

‫په‌روه‌رده‌و فێرکردن‬

‫عه‌دنان مه‌ال سالح‬ ‫میدیاو م��ی��دی��اک��اران هه‌میشه‌‬ ‫ده‌توانن رۆڵى ئیجابى له‌ ته‌واوى‬ ‫کایه‌کانى ژیاندابگێڕن و ببنه‌ بنه‌ماى‬ ‫فراژووبوونى واڵت‪ ،‬و واڵت به‌‬ ‫ئاقارێکى باش ببه‌ن‪.‬‬ ‫به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌راست ئه‌گه‌ر‬ ‫ت �ه‌م��اش��اى ب�ڵاوک��راوه‌ ج��ۆراو‬ ‫جۆره‌کان که‌ین به‌ رۆژنامه‌و گۆڤاره‌‬ ‫هه‌فتانه‌کان و وه‌رزییه‌کان‪ ،‬ده‌بینین‬ ‫له‌بوارى گرنگى دان به‌ په‌روه‌رده‌و‬ ‫فێرکردندا که‌لێنێکى زۆر هه‌یه‌ ئه‌و‬ ‫که‌لێنه‌ به‌ وتاى نوسه‌رانى مامۆستاو‬ ‫ئه‌و که‌سانه‌ پڕده‌کرێته‌وه‌ که‌ پسپۆرى‬ ‫بوارى په‌ره‌رده‌ن به‌داخه‌وه‌ تاک و‬ ‫ته‌را ئه‌گه‌ر لێره‌و له‌وێ هه‌وڵێک‬ ‫درابێت له‌ باڵوکراوه‌کان هه‌وڵى‬ ‫تاک الیه‌نه‌ بووه‌ نه‌توانراوه‌ ببێته‌‬ ‫هێزێکى وه‌ها کاریگه‌رى له‌سه‌ر‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌و پێشکه‌وتنى په‌روه‌رده‌‬ ‫هه‌بێت و راى گشتى بوروژێنێت‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ سه‌ره‌راى ئه‌وه‌ى که‌ کوردستان‬ ‫خ��اوه‌ن��ى چ��ه‌ن��دان مامۆستاى‬ ‫پسپۆرى خاوه‌ن قه‌له‌مه‌ و که‌چى‬ ‫مه‌یدانى پ�ه‌روه‌رده‌ بێ سوارچاک‬ ‫ماوه‌ته‌وه‌‪ ،‬ده‌بێت بوترێت له‌ ئێستادا‬ ‫بوارى په‌روه‌رده‌ به‌ بارێکى دژواردا‬ ‫تێپه‌ڕده‌بێت‪ ،‬ئاخۆ مامۆستایانى‬ ‫نوسه‌ر که‌ى به‌خۆیان ده‌ک �ه‌ون؟‬ ‫سیاسه‌تى په‌روه‌رده‌یى ودارشتنى‬

‫به‌رنامه‌ى پ��ه‌روه‌رده‌ شوێنه‌وارو‬ ‫ده‌ره‌نجامه‌کانى به‌راده‌یه‌ک فراوانه‌‬ ‫که‌ له‌ نێوخێزان و قوتابخانه‌کانه‌وه‌‬ ‫په‌لده‌هوێژێت بۆناو کۆمه‌ڵگاو‬ ‫دواجار له‌م روانگه‌یه‌وه‌ به‌ بوونى‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یه‌کى ته‌ندروست ده‌بێت‬ ‫ستایشى ئه‌و ده‌زگایه‌ بکرێت و له‌‬ ‫کاتى دواکه‌وتنى کۆمه‌ڵگه‌ هه‌مان‬ ‫ده‌زگا سه‌رزه‌نشت بکرێت‪ .‬له‌مرۆدا‬ ‫سیستمى پ��ه‌روه‌رده‌ به‌شێوه‌یه‌کى‬ ‫گشتى کاریگه‌رییه‌کانى به‌ باشترین‬ ‫پێوه‌رداده‌نرێت بۆ له‌ ته‌رازودانى‬ ‫ئ��اس��ت و پ��ل �ه‌و شوێنى هه‌ر‬ ‫کۆمه‌ڵگایه‌ک ‪.‬له‌ ئیستادا که‌سیستمى‬ ‫پ���ه‌روه‌رده‌ رووب����ه‌رووى کێشه‌‬ ‫بووه‌ته‌وه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ى مامۆستایان‬ ‫له‌نێو پۆله‌کاندان و ئاگادارى‬ ‫سیستمى پ��ه‌روه‌رده‌ن له‌نزیکه‌وه‌‬ ‫ئاگادارى کێشه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌کانن‬ ‫به‌ده‌ستیه‌وه‌ ماندوو ده‌ب��ن‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ده‌کرێت راى ئه‌وان به‌خستنه‌ رووى‬

‫کێشه‌کان گۆرانکارى به‌سه‌ردا‬ ‫بێت و کاریگه‌رى باشى هه‌بێت‪.‬‬ ‫ده‌کرێت مامۆستایان به‌و شێوه‌یه‌‬ ‫بیربکه‌نه‌ مامۆستایانى داهاتووش‬ ‫به‌و شێوه‌یه‌ رابهێنن که‌ ته‌نها بۆ‬ ‫زیادکردنى موچه‌و ده‌رماڵه‌ نایه‌نه‌‬ ‫سه‌ر شه‌قام و خه‌ڵکى له‌و گومانه‌‬ ‫دووربخه‌نه‌وه‌ که‌ پێیان وایه‌ مامۆستا‬ ‫ته‌نها خه‌مى موچه‌که‌یه‌تى گرنگى‬ ‫به‌چۆنیه‌تى سیستمى پ��ه‌روه‌رده‌‬ ‫نادات ئه‌مه‌ کێشه‌یه‌کى گه‌وره‌یه‌‬ ‫چونکه‌ ته‌نانه‌ت نه‌وه‌کانى خودى‬ ‫ئه‌و نه‌وه‌یه‌ش دواجار له‌ ڕێگه‌ى‬ ‫ئه‌و سیستمه‌ خراپه‌ى په‌روه‌رده‌و‬ ‫فێرده‌کرێن و په‌روه‌رده‌ ده‌کرێن که‌‬ ‫مندااڵنى ترى خه‌ڵکى پێ په‌روه‌رده‌‬ ‫ده‌ک��ه‌ن‪ .‬ده‌پرسین مامۆستایان‬ ‫تاوه‌کو ئێستا چه‌ند جار له‌به‌ر خراپى‬ ‫سیستمى پ���ه‌روه‌رده‌ ناره‌زاییان‬ ‫ده‌ربڕیوه‌ و هاتوه‌نه‌ته‌ سه‌ رشه‌قام‬ ‫یان منیانگرتوه‌‪ ،‬هه‌مان هه‌ڵوێست‬

‫ئه‌گه‌ر به‌راورد بکرێت به‌داواکردنى‬ ‫موچه‌و ده‌رم��ال �ه‌ جیاوازییه‌کى‬ ‫به‌رچاو ده‌بینین‪ .‬ده‌سه‌اڵتى چواره‌م‬ ‫ده‌سه‌اڵتێکى خ��اوه‌ن هێزى ناو‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ ئازاده‌کانه‌ وه‌هێزێکى‬ ‫کاریگه‌ره‌ له‌سه‌ر ته‌واوى بواره‌کانى‬ ‫ژیان‪ .‬په‌یوه‌ندى نیوان په‌روه‌روه‌رده‌‬ ‫راگه‌یاندن ده‌بێت په‌یوه‌ندییه‌کى‬ ‫ت��ون��دو ت��ۆل و یه‌کانگیربێت‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ بابه‌ته‌ هه‌نوکه‌ییه‌کان‬ ‫راگه‌یاندن بتوانێت پاڵپشتى سیستمى‬ ‫په‌روه‌رده‌ بێت په‌روه‌رده‌ ئه‌وه‌شمان‬ ‫له‌بیرنه‌چێت زاراوه‌ى پ �ه‌روه‌رده‌‬ ‫ته‌نها بۆ ته‌مه‌نێکى دیارى کراو نییه‌و‬ ‫به‌ درێژایى ته‌مه‌ن هه‌ر له‌مندالییه‌وه‌‬ ‫ت��اوه‌ک��و پیرى له‌گه‌لماندایه‌‪.‬‬ ‫راگه‌یاندن و په‌روه‌رده‌ دوو ره‌گه‌زى‬ ‫گرنگن که‌ پێویستیان به‌یه‌ک هه‌یه‌‬ ‫له‌یه‌ک بوارى هاوبه‌شدا کارده‌که‌ن‬ ‫که‌ پێشخستنى کۆمه‌ڵه‌ ‪،‬هه‌ردوکیان‬ ‫له‌ جه‌وهه‌ردا پرۆسه‌یه‌کن مامه‌ڵه‌‬

‫له‌گه‌ڵ کۆمه‌لگه‌دا ده‌که‌ن و ئامانجیان‬ ‫خزمه‌تکردنه‌‪ .‬مامۆستایانى نوسه‌ر‬ ‫ئه‌رکى سه‌رشانیانه‌ گرنگى ته‌واو‬ ‫به‌ ب��وارى راگه‌یاندن ب��ده‌ن بۆ‬ ‫خستنه‌رووى کێشه‌کان به‌ ئاراسته‌ى‬ ‫چاره‌سه‌ر ده‌با مامۆستایانى نووسه‌ر‬ ‫ئه‌م به‌رپرسیاریه‌تیه‌ بگرێته‌ ئه‌ستۆو‬ ‫پێنوسه‌که‌ى بخاته‌ ک��ار ت��ا به‌‬ ‫ئاڵوگۆرى شاره‌زایى ولێکدانى‬ ‫لێکجیاوازه‌کان‬ ‫بیروبۆچونه‌‬ ‫ته‌کانێکى گه‌وره‌ به‌م ده‌زگا هه‌ستیاره‌‬ ‫بدات به‌نوێترین شێوه‌و زانستیترین‬ ‫رێگا په‌ره‌ بسێنێ و به‌راستى شایه‌نى‬ ‫سه‌رکردایه‌تى کردنى مه‌یدانى‬ ‫په‌روه‌رده‌و فێرکردن بێت بێگومان‬ ‫ئه‌مه‌ش به‌ لێکۆلینه‌وه‌ى به‌رده‌وام و‬ ‫وه‌رگرتنى بیرو بۆچونه‌کان ده‌بێت‬ ‫با جیاوازیش بن چونکه‌ بیرو را‬ ‫جیاوازه‌کان دواجار له‌ نێویاندا ڕێگه‌‬ ‫چاره‌ى باش و بیرۆکه‌ى باشیان‬ ‫لێدروست ده‌کرێت‪.‬‬

‫چۆن ده‌ستنیشانى کتێبێک ده‌که‌یت بۆمنداڵه‌که‌ت؟ هه‌سته‌وه‌رییه‌کانى بیستن‌و بینینى منداڵ‬ ‫و‪ /‬دایکى ئارا‬

‫ه��ه‌وڵ��ب��ده‌ ب���ۆج���ارى ی �ه‌ک �ه‌م‬ ‫کتێبێکى چیرۆکى بۆهه‌ڵبژێریت‬ ‫که‌خوێندنه‌وه‌ى ئاسان بێت وێنه‌ى‬ ‫ڕوون و ئاشکراى تێدابێت وێنه‌کانى‬ ‫ج��وان بێت وه‌ه��ه‌رالپ��ه‌ڕه‌ی��ه‌ک‬ ‫له‌وێنه‌یه‌ک یان دوان بێت تازیاتر‬ ‫ئ��اره‌ززوى بکات تا شه‌ش مانگ‬

‫ئه‌وکتێبانه‌ى بۆده‌ست نیشان بکه‌‬ ‫که‌زیاتر وێنه‌ى که‌ساتیه‌‪..‬‬ ‫پێنج ئ��ام��ۆژگ��ارى تامنداڵه‌که‌‬ ‫ئاره‌زووى خوێندنه‌وه‌ى هه‌بێت ‪:‬‬ ‫له‌نزیکى دانیشه‌له‌کاتى‬ ‫‪ -1‬‬ ‫خ��وێ��ن��دن�ه‌وه‌دا م��اوه‌ی��ه‌ک وه‌ک‬ ‫مامۆستاو خوێندکار‪..‬‬ ‫ئ��ه‌وک��ات��ه‌ى ک �ه‌خ��ۆى‬ ‫‪ -2‬‬ ‫دایناوه‌ بۆخوێندنه‌وه‌و به‌س کاتى‬ ‫بۆزیادمه‌که‌‪..‬‬ ‫ئ��ه‌وک��ات��ه‌ى که‌کاتت‬ ‫‪ -3‬‬

‫گه‌رنه‌یتوانى‬ ‫هه‌یه‌له‌وڕۆژانه‌دا‬ ‫چیرۆکى‬ ‫ئ���ه‌وا‬ ‫بخوێنێته‌وه‌‬ ‫ڕاسته‌قینه‌ى بۆبگیڕه‌وه‌‪..‬‬ ‫له‌گه‌ڵى بچۆ بۆکتێبخانه‌‬ ‫‪ -4‬‬ ‫ئه‌وکتێبانه‌ى ب��ۆده‌س��ت نیشان‬ ‫خوێندنه‌وه‌ى‬ ‫بکه‌که‌له‌تواناى‬ ‫منداڵه‌که‌تدایه‌ بۆى بکڕه‌‪..‬‬ ‫هێنده‌ ه��اوک��ارى بکه‌‬ ‫‪ -5‬‬ ‫هه‌ست به‌خۆشى بکات وسه‌ر‬ ‫سوڕبمێنێ ل�ه‌و هاوکاریه‌ت تا‬ ‫ئه‌ویش فێربێتت هاوکاربێت ‪..‬‬

‫م‪ .‬خه‌سره‌و عه‌زیز‬

‫هه‌ندێ منداڵ ناتوانن وه‌ک مندااڵنى‬ ‫تر به‌ باشى ببینن‌و ببیستن‌و چه‌ند‬ ‫رێگایه‌ک هه‌یه‌ بۆ تاقیکردنه‌وه‌ى‬ ‫تواناى بینین‌و بیستنى منداڵ‌و مندااڵنى‬ ‫خوێندگا ده‌توانن هه‌مان ئه‌م رێگایانه‌‬ ‫به‌کاربهێنن له‌ پێناو دیاریکردنى ئه‌و‬ ‫منداڵه‌ بچووک‌و کۆرپانه‌ى پێویستیان‬ ‫به‌ یارمه‌تى هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌م جۆره‌ مندااڵنه‌‬ ‫ناتوانن به‌ باشى‌و به‌هه‌مان خێراى‬ ‫مندااڵنى ئاسایى تر فێربن‪ ،‬ئه‌و مندااڵ‬ ‫ساوایانه‌ ناتوانن بیستن‌و قسه‌ بکه‌ن‌و‬ ‫فێربن یان تێبگه‌ن له‌و ته‌مه‌نه‌دا که‌‬ ‫منداڵه‌ ئاساییه‌کان لێیه‌وه‌ ده‌ستپێده‌که‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌و مندااڵن ‌ه زۆرب �ه‌ى کات له‌سه‌ر‬ ‫خۆو هێمنن‌و حه‌ز به‌ تێکه‌ڵبوونى‬ ‫ئه‌وانى تر ناکه‌ن‪ ،‬هه‌ندێ له‌ مندااڵنى‬ ‫تر له‌به‌رئه‌وه‌ى ناتوانن به‌ شێوه‌یه‌کى‬ ‫ب��اش ببینن له‌ ب��ه‌رده‌وام��ى پێیان‬ ‫هه‌ڵئه‌که‌وێت‌و ده‌که‌ون‪ ،‬ئه‌م مندااڵنه‌‬ ‫ئاگادارى به‌ردى سه‌ر رێگاو چاڵه‌کان‬

‫نین‌و نایانبینن‪.‬‬ ‫ل ‌ه زۆرباردا ناتوانرێت ده‌ستنیشانى‬ ‫نه‌خۆشى ئ�ه‌م مندااڵنه‌ بکرێت‌و‬ ‫نازانرێت که‌ دووچارى چ گرفتێکى‬ ‫دیاریکراو هاتوون له‌به‌رئه‌وه‌ى‬ ‫زانیارى به‌که‌سانى تر ناڵێن‌و که‌س له‌‬ ‫حاڵه‌ته‌کانیان ئاگادارناکه‌نه‌وه‌‪ ،‬یان هه‌ر‬ ‫له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ خۆیان کێشه‌و گرفته‌کانى‬ ‫خۆیان نازانن و ‌ه لێره‌دا ئه‌و نیشانانه‌‬ ‫ده‌خه‌مه‌ڕوو که‌ منداڵێکى گوێگرانى‬ ‫پێده‌ناسرێته‌وه‌‪:‬‬ ‫‪ -1‬منداڵه‌ک ‌ه به‌ ده‌نگى به‌رز ده‌دوێت‪.‬‬ ‫‪ -2‬منداڵه‌که‌ سه‌رى به‌الى ئه‌و که‌سه‌دا‬ ‫خوارده‌کاته‌وه‌ که‌ بۆى ده‌دوێ‪ ،‬هه‌تاکو‬ ‫تێبگات‪.‬‬ ‫‪ -3‬ئه‌و منداڵه‌ له‌ وه‌اڵمدانه‌وه‌دا کۆڵه‌و‬ ‫کاتێ به‌ناوى خۆیه‌وه‌ بانگى ده‌که‌ن‬ ‫ناتوانێت وه‌اڵم بداته‌وه‌‪ ،‬چونکه‌ به‌‬ ‫باشى نابینێ‪.‬‬ ‫‪ -4‬ئه‌و منداڵ ‌ه سه‌رنج ده‌داته‌ لێوى‬ ‫ئه‌وانه‌ى که‌ له‌گه‌ڵیدا ده‌دوێن‪.‬‬ ‫‪ -5‬ئه‌و منداڵه‌ زۆرجار واده‌رده‌که‌وێت‬ ‫که‌ له‌سه‌رخۆو هێمن یان الساربێت‪.‬‬

‫نه‌هێشتنى نه‌خوێنده‌وارى بۆ ژن‬ ‫و‪ /‬شه‌یدا‬ ‫ڕێژه‌ى ژنانى نه‌خوێنده‌وارله‌تونس‬ ‫ل��ه‌(‪ )%96‬بووله‌ساڵى (‪)1956‬‬ ‫وه‌له‌ساڵى(‪ )1989‬ڕیژه‌که‌بووبه‬ ‫(‪ )%48,3‬وه‌پاشان که‌متر بووه‌ بۆ‬ ‫(‪ )%35,5‬له‌ساڵى (‪ )2000‬دابه‌هۆى‬ ‫هاوکارى گ��ه‌وره‌ى حکومه‌ت‬ ‫له‌م کاره‌داووه‌ یه‌کێتى نیشتمانى‬ ‫ژنانى تونس که‌ هه‌وڵى زۆریان‬ ‫دا بۆئه‌م گرفته‌ تا له‌ساڵى (‪)1994‬‬ ‫بۆیان بووبه‌خه‌اڵتێ یونسکۆ‬ ‫بۆنه‌هێشتنى نه‌خوێنده‌وارى ‪..‬‬ ‫ئ �ه‌وب �ه‌رن��ام �ه‌ی �ه‌ى که‌بۆئه‌م‬ ‫که‌له‌ماوه‌ى‬ ‫ڕێژه‌یه‌داڕێژرابوو‬ ‫مانگى (اب��ری��ل) ى (‪)2000‬‬ ‫دابڕیاردراله‌سه‌ربه‌رنامه‌یه‌کى‬

‫ب��ۆف��ێ��رب��وون��ى‬ ‫نیشتمانى‬ ‫گه‌و ر ه‌که‌ئه‌و ا نه‌سو و د مه‌ند بن‬ ‫واته‌مه‌نیان له‌نێوان (‪ 15‬بــــۆ‬ ‫‪ )49‬ساڵه‌که‌له‌هـه‌ندێک شوێنیشدا‬ ‫(‪15‬ب��ـ��ـ��ـ��ۆ‪ )25‬س��اڵ ده‌بێت‬ ‫ئه‌مه‌ش واى ک��رد کـــــــه‬ ‫ڕێژه‌ى نه‌خوێنده‌وارى له‌ (‪)%20‬‬ ‫له‌ساڵى(‪ )2004‬که‌مترببێته‌وه‌ بۆ‬ ‫(‪ )%9,1‬له‌ساڵى ( ‪ 1999‬تــــا‬ ‫‪ )2004‬ڕیژه‌کــــه‌گه‌یشته‌ (‪)%3‬‬ ‫کـــــــه ‌یه‌کێتى نیشتمانى‬ ‫ژنانى تونس له‌و به‌رنامه‌ڕێژه‌ى‬ ‫ک �ه‌ بۆفێربوونى گـــه‌وره‬ ‫‌سه‌ر ژمـــێریان کرد له‌ساڵى‬ ‫(‪ 2004‬تا ‪ )2005‬ڕێژه‌ى نه‌مانى‬ ‫نه‌خوێنده‌وار گه‌یشته‌ (‪)23078‬‬ ‫له‌ (‪ )944‬بنکه‌دا فێرببوون ‪...‬‬


‫کۆمه‌اڵیه‌تى‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫ئه‌وکه‌سه‌ى ده‌بێت ‌ه هاوسه‌رت‪ ،‬چۆن بێت؟‬ ‫ئا‪~ :‬‬ ‫هه‌ر تاکێک له‌ ئێمه‌ پێش پرۆسه‌ى‬ ‫هاوسه‌رگیرى چه‌ند مه‌رجێک‬ ‫داده‌نێت بۆ ئه‌و که‌سه‌ى ده‌یه‌وێت‬ ‫ببێته‌ هاوسه‌رى‪ ،‬یان کۆمه‌ڵێک‬ ‫پێوه‌رى هه‌یه‌ بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنى‬ ‫ئه‌و که‌سه‌ ئه‌مه‌ش به‌پێى که‌سه‌کان‬ ‫ده‌گۆڕێت‪ ،‬گرنگترین شت ئه‌وه‌یه‌‬ ‫‌به‌شێوه‌یه‌کى ئاقاڵنه‌ بیر له‌ که‌سه‌کان‬ ‫بکه‌نه‌وه‌و کارێک نه‌که‌ن دواتر‬ ‫په‌نجه‌ى په‌شیمانى بگه‌زن‪.‬‬ ‫ده‌بێت پێشتر ناسیبێتى‬ ‫س��ه‌روان ناسر‪21 ،‬س��اڵ‪ ،‬ئاماژه‌ى‬ ‫به‌وه‌دا ئه‌و که‌سه‌ى ده‌بێته‌ هاوسه‌رى‬ ‫ده‌بێت پێشتر خۆشه‌ویستى بووبێت‬ ‫ووتى«مه‌رجى سه‌ره‌کى من ئه‌وه‌یه‌ که‌‬ ‫پێشتر ئه‌و کچه‌م ناسیبێت‪ ،‬پێمخۆشه‌‬ ‫ئه‌وه‌ى ده‌بێته‌ هاوسه‌رم خۆشه‌ویستم‬ ‫بووبێت‪ ،‬هه‌روه‌ها ده‌بێت قۆناغه‌کانى‬ ‫خوێندنى ته‌واوکردبێت»‪.‬‬ ‫س�ه‌روان له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى ئه‌وکه‌سه‌‬ ‫ده‌بێت له‌ڕووى کۆمه‌اڵیه‌تى وماددييه‌وه‌‬ ‫چۆن بێت‪ ،‬که‌ ده‌بێته‌ هاوسه‌رى؟‬ ‫وتىده‌بێت ڕۆشنیرى که‌سه‌که‌ به‌رز‬ ‫بێت وله‌ڕووى کۆمه‌الیه‌تییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫پله‌ى کۆمه‌اڵیه‌تى حۆمدا گونجاوبێت‬ ‫ول�ه‌ڕووى مادییه‌وه‌ له‌ خۆم به‌رزتر‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬یان وه‌ک خۆم بێت یانزمتر‬ ‫بێت»‪.‬‬ ‫که‌سێکى ساده‌بێت‬ ‫الڤ���ه‌ ئ��ه‌ح��م��ه‌د‪ ،‬خ��وێ��ن��دک��ارى‬ ‫زانکۆ‪ ،‬باسى ل �ه‌وه‌ کرد پرۆسه‌ى‬ ‫هاوسه‌رگیرى جوانترین وبیرۆزترین‬ ‫پرۆسه‌یه‌‪ ،‬پێویسته‌ له‌سه‌ر هه‌ر تاکێک‬

‫ئه‌نجامى بدات‪ ،‬به‌اڵم له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى‬ ‫ئه‌وکه‌سه‌ى ده‌ب��ێ��ت‪ ،‬هاوسه‌رى‬ ‫ده‌ب��ێ��ت چ��ۆن بێت وت��ى«ب��ه‌الى‬ ‫منه‌وه‌ه‌ ئه‌وکه‌سه‌ى ده‌بێته‌ هاوسه‌رم‪،‬‬ ‫حه‌زده‌که‌م که‌سێکى ساده‌و به‌ ڕێز‬ ‫بێت وهیچى تر به‌الى منه‌وه‌ وه‌کو‬ ‫جوانى وده‌وڵه‌مه‌ندى ئه‌ساس نییه‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ ته‌نها ڕێز وخۆشه‌ویستى‬ ‫گرنگه‌ له‌ ژیانى هاوسه‌رگیریدا»‪.‬‬

‫باته‌مه‌نییان بۆ هاوسه‌رگیرى‬ ‫گونجاوبێت‬ ‫لوقمان حه‌سه‌ن‪ ،‬که‌ماوه‌ى ‪9‬ساڵه‌‬ ‫پێکهێنانه‌وه‌‪،‬‬ ‫ه��اوس �ه‌رگ��ی��رى‬ ‫ئ���ام���اژه‌ى ب�����ه‌وه‌دا ک��ه‌ خ��ۆى‬ ‫له‌ته‌مه‌نێکى کامڵدا چووه‌ته‌ ناو‬ ‫ژی��ان��ى ه��اوس�ه‌رگ��ی��ری��ی�ه‌وه‌وزۆر‬ ‫به‌خته‌وه‌ریشه‌و وتى «ب��ه‌ڕاى من‬ ‫پڕۆسه‌ى هاوسه‌رگیرى له‌ کاتێکدا‬ ‫بێت که‌ هه‌ر دوو ڕه‌گه‌ز تێگه‌یشتنێکى‬ ‫ته‌واووییان هه‌بێت به‌رامبه‌ر به‌یه‌کترى‬ ‫وه‌له‌ته‌مه‌نی ‪24‬ساڵ به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌‪،‬‬ ‫که‌ته‌منێکى گونجاوه‌ گه‌نجان بچنه‌‬ ‫ناو ژیانى هاوسه‌رگیرییه‌وه‌‪ ،‬چونکه‌‬ ‫گه‌نجان له‌ته‌مه‌نى هه‌رزه‌کاریدا ته‌نها‬ ‫الیه‌نى جنسى وجوانى لێکده‌ده‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و دووالیه‌نه‌ ده‌خات پێش هه‌موو‬ ‫شتێک ن�ه‌ک هه‌ڵسه‌نگاندنى ئه‌و‬ ‫که‌سه‌ى ده‌بێته‌ ه��اوس��ه‌رى‪ ،‬که‌‬ ‫تواناى پێکه‌وه‌ گونجانییان هه‌بێت»‪.‬‬ ‫ناوبراو باسى له‌وه‌کرد نابێت گه‌نجان‬ ‫ته‌نها الیه‌نى م��اددى ڵێکبده‌نه‌وه‌و‬ ‫وتى«ده‌بێت گه‌نجان به‌هیچ شێوه‌یه‌ک‬ ‫الیه‌نى ماددى ڕه‌چاونه‌که‌ن‪ ،‬چونکه‌‬ ‫ئ �ه‌وه‌ بنه‌مایه‌کى الوازه‌ بۆ ژیانى‬ ‫توێژه‌رى کۆمه‌اڵیه‌تى‬ ‫هاوسه‌رگیرى هه‌روه‌ها که‌سێکیش‬ ‫س����االر ف���ه‌ت���اح‪ ،‬ت���وێ���ژه‌رى‬ ‫بێنن له‌ ئاستى خۆیدا بێت»‪.‬‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تى‪،‬له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى که‌چۆن‬ ‫وچکاتێک بیر له‌چوونه‌ ناو ژیانى‬ ‫با گوێ به‌جوانى نه‌ده‌ن‬ ‫هێمن حه‌سه‌ن‪ ،‬که‌ماوه‌ى دووساڵه‌ هاوسه‌رگیرى بکه‌ینه‌وه‌و وتی»‬ ‫ژیانى هاوسه‌رگیرى پێکهێناوه‌‪ ،‬من له‌مه‌سائیلى ئینسانیدا هه‌رگیز‬ ‫ئاماژه‌ى به‌وه‌دا گرنگه‌ ئه‌و دووکه‌سه‌ ته‌مه‌ن دی��ارى ناکه‌م زۆرج��ار ئه‌م‬ ‫پێوه‌رى تێگه‌یشتن له‌نێوان خۆیاندا پرسیاره‌م لێده‌که‌ن به‌ شێوه‌یه‌کى‬ ‫درووس���ت بکه‌ن‪ ،‬ن��اوب��راو باسى گشتى هه‌رکاتێک‪ ،‬که‌ که‌سێک توانى‬ ‫له‌وه‌ش کرد که‌ جوانى گرنگ نییه‌و الیه‌نێکى عاتفى وعه‌قڵی هاوسه‌نگ‬ ‫وتى«کاتێک هاوسه‌رگیریم کرد گوێم بکات‪ ،‬واته‌ ده‌ستى به‌م جه‌مسه‌ره‌‬ ‫نه‌یاوه‌ به‌جوانى‪،‬چونکه‌ ده‌توانم ڵێى گرنگه‌ گرت بۆ بڕیاردان به‌ تایبه‌ت‬ ‫چۆنه‌؟ناتوانیت لێى تێبگه‌یت‪،‬به‌ڕاستى‬ ‫ج��وان��ى هه‌مووشت نابه‌خشێت‬ ‫وئومێده‌وارم گه‌نجان له‌کاتى زه‌واجدا‬ ‫نه‌یکه‌ن به‌خاڵى ئه‌ساسى‪ ،‬چونکه‌ زۆر‬ ‫خێزان هه‌یه‌ الیه‌نێکیان ناشرینه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫زۆر به‌خته‌وه‌ریشن»‪.‬‬ ‫النه‌ عومه‌ر‪،‬که‌ماوه‌ى ساڵێکه‌ چووه‌ته‌‬ ‫ناو ژیانى هاوسه‌رگیرییه‌وه‌ ئاماژه‌ى‬ ‫ب��ه‌وه‌دا که‌ له‌سه‌ر پێوه‌رى جوانى‬ ‫و ده‌وڵ�ه‌م�ه‌ن��دى ش��ووى ک��ردووه‌‬ ‫وئێستا به‌و شێوه‌یه‌ به‌خته‌وه‌ر نییه‌‬ ‫که‌پێشتر خ��ۆى ده‌یویست وتى‬ ‫«کاتێک هاوسه‌ره‌که‌م هاته‌ داوام‬ ‫پێم ج��وان ب��وو ه�ه‌ره‌وه��ا تواناى‬ ‫مادیشى باشبوو‪،‬بێگوێدانه‌ الیه‌نى تر‬ ‫شووم پێکرد‪ ،‬به‌اڵم دڵ و ده‌روونى‬ ‫به‌وشێوه‌یه‌ نه‌بوو که‌من ده‌مویست‪،‬‬ ‫مامه‌ڵه‌ى ڕه‌قه‌و که‌مێکیش ڕه‌زیله‌‪،‬‬ ‫هه‌میشه‌ خۆى به‌ڕاستر ده‌زانێت گه‌ر‬ ‫هه‌ڵه‌ش بکات وا خۆى ده‌رناخات‬ ‫که‌ هه‌ڵه‌ى کردبێت» ناوبراو باسى‬ ‫له‌وه‌شکرد که‌ پێویسته‌ که‌سه‌کان‬ ‫به‌وریاییه‌وه‌ ئه‌و که‌سه‌ هه‌ڵبژێرن که‌‬ ‫ده‌بێته‌ هاوسه‌ریان‪.‬‬

‫تێبگه‌م‪ ،‬به‌اڵم هه‌یه‌ ده‌ڵێت به‌س جوان‬ ‫بێت گوێ به‌هیچى تر نایه‌م» هێمن‬ ‫باسى له‌وه‌ کرد ئه‌وانه‌ى ته‌نها بایه‌خ‬ ‫به‌جوانى ده‌ده‌ن به‌ هه‌ڵه‌داچوون وتى‬

‫له‌ پڕۆسه‌ى هاوسه‌رگیریدا ئه‌و مرۆڤه‌‬ ‫مرۆڤێکه‪ ‌،‬که‌ ده‌توانێت زه‌واج بکات‪،‬‬ ‫به‌اڵم که‌سى واهه‌یه‌ تا قۆناغێکى‬ ‫دره‌نگى ته‌مه‌ن هه‌ر عاتفه‌ به‌ هه‌ڵه‌ له‌‬

‫گه‌نجان له‌ته‌مه‌نى‬ ‫هه‌رز ه‌کاریدا ته‌نها الیه‌نى‬ ‫جنسى وجوانى لێکد ه‌د ه‌نه‌و ه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و دووالیه‌نه‌ پێش‬ ‫هه‌موو شتێک د ه‌خات نه‌ک‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاندنى ئه‌و که‌سه‌ى‬ ‫د ه‌بێته‌ هاوسه‌رى که‌ تواناى‬ ‫پێکه‌و ه‌ گونجانییان هه‌بێت‬

‫مه‌رجى سه‌ره‌کى خۆشه‌ویستییه‌‬ ‫فه‌رهاد مه‌حموود‪ 24 ،‬ساڵ‪ ،‬ئاماژه‌ى‬ ‫به‌وه‌دا که‌ خۆشه‌ویستى گرنگترین‬ ‫پێوه‌ره‌و وتى «مه‌رجى سه‌ره‌کیم بۆ‬ ‫ئه‌و که‌سه‌ى ده‌بێته‌ هاوسه‌رم ده‌بێت‬ ‫خۆشه‌ویستى له‌نێوانماندا هه‌بووبێت‬ ‫پێشتر‪ ،‬مه‌رجێکى تر که‌ ده‌بێته‌‬ ‫بوعدێک بۆ خۆشه‌ویستى نێوانمان‬ ‫ئه‌ویش جوانىو بێ که‌موکورتییه‌‬ ‫ل��ه‌ڕووى جه‌سته‌ییه‌وه‌»‪ .‬فه‌رهاد‬ ‫گله‌ى له‌ کچانى ئ �ه‌م س�ه‌رده‌م�ه‌‬ ‫ده‌کات وتى«بڕوام به‌و خۆشه‌ویستییه‌‬ ‫نییه‌که‌له‌سه‌ر بنه‌ماى ماددى وجوانى‬ ‫ڕووخ��س��ار بنیاد ده‌ن��رێ��ت‪ ،‬که‌ «ئه‌گه‌ر بایه‌خ به‌س به‌جوانى به‌یت‪،‬‬ ‫زۆربه‌ى کچانى ئه‌مسه‌رده‌مه‌ پشتى ئه‌وا زۆر غه‌ڵه‌ته‌‪،‬چونکه‌ ئه‌وکات کوێر‬ ‫ده‌بیت له‌ئاستیدا ونازانیت ئه‌خالق‬ ‫پێده‌به‌ستن»‪.‬‬ ‫وقسه‌کردن وهه‌ڵسوکه‌وتى ئه‌و که‌سه‌‬

‫بڕیاردانیدايه‌‌‪ ،‬چونکه‌ ئێمه‌ ده‌زانین‬ ‫الیه‌نى عه‌قڵى زوو گه‌شه‌ ده‌کات‪،‬‬ ‫هه‌ندێ که‌سیش هه‌یه‌ الیه‌نى عه‌قڵى‬ ‫دره‌نگ گه‌شه‌ ده‌کات‪ ،‬به‌ بۆچوونى‬

‫کچێک‪ :‬به‌الى‬ ‫منه‌و ه‌ جوانى‬ ‫ود ه‌وڵه‌مه‌ندى‬ ‫ئه‌ساس نییه‌‬ ‫کوڕێک‪:‬‬ ‫بڕوام به‌و‬ ‫خۆ شه‌و یستییه‬ ‫‌نییه‪،‬‬ ‫‌که‌له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌ماى ماددى‬ ‫وجوانى‬ ‫ڕووخسار‬ ‫بنیاد د ه‌نرێت‬ ‫من هه‌رکاتێک سۆزو عه‌قڵ پێکه‌وه‌‬ ‫توانى هاوسه‌نگى دروست بکات‪،‬‬ ‫ئه‌و مرۆڤه‌ هه‌ر بڕیارێک بدات بۆ‬ ‫زه‌واج له‌و ته‌مه‌نه‌دا واته‌ پێگه‌یشتووه‌‬ ‫بۆ زه‌واج» ‪.‬‬ ‫ئ��ه‌و ت��وێ��ژه‌ره‌ ئ��ام��اژه‌ى ب��ه‌وه‌دا‬ ‫که‌ژیانى هاوسه‌رگیرى به‌تێگه‌یشتن‬ ‫وڕێزگرتنه‌وه‌ به‌نده‌و وتی «کاتێک‬ ‫کچێک زه‌واج ده‌ک��ات واده‌زانێت‬

‫ژیانى هاوسه‌رگیرى ئه‌و دنیایه‌‬ ‫رۆمانسییه‪ ‌،‬که‌ کوڕه‌که‌ له‌گه‌ڵى‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وتى ک��ردووه‌‪ ،‬بۆ نموونه‌‬ ‫به‌ شان‌و باڵیدا هه‌ڵیداوه‌‪ ،‬واده‌زانێت‬ ‫له‌ ژیانى هاوسه‌رگیریشدا ئاوه‌هایه‌‪،‬‬ ‫له‌کاتێکدا که‌سێک ده‌چێته‌ ناو‬ ‫پڕۆسه‌ى هاوسه‌رگیریه‌وه‌ هه‌ست‬ ‫ده‌ک��ات وانییه‌‪ ،‬نه‌خێر پیاوه‌که‌ که‌‬ ‫پڕۆسه‌ى هاوسه‌رگیرى له‌گه‌ڵیدا‬ ‫ک��ردووه‌ خراپه‌ په‌شیمانه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌گه‌ر دواى پڕۆسه‌ى هاوسه‌رگیرى‬ ‫تێگه‌یشتن‪ ،‬که‌ ئه‌م دنیا رۆمانسییه‌‬ ‫نییه‌ رێزگرتنه‌ دنیاى خزمه‌تکردنه‌‬ ‫واته‌ هه‌ر کاتێک پێوه‌رى عه‌قاڵنى‌و‬ ‫عاتفى لێکدانه‌وه‌ى مه‌نتقى نه‌بوو بۆ‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاندنى بابه‌ته‌کان چ پێش‬ ‫زه‌واج بێت‪ ،‬چ دواى زه‌واج بێت‪ ،‬هه‌ر‬ ‫بڕیارێک بده‌ى بڕیارێکى نادرووسته‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ئه‌و کچانه‌ى که‌ زوو زه‌واجیان‬ ‫ک��ردوه‌‪ ،‬ئێستا په‌شیمانن‪ ،‬مه‌رج‬ ‫ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ هاوسه‌ره‌که‌یان خراپ‬ ‫بێت‪ ،‬له‌وانه‌یه‌ دیسانه‌وه‌ هه‌ڵه‌یه‌کى‬ ‫عاتفى بێت وای��ان لێ بکاته‌وه‌ که‌‬ ‫زه‌واجه‌که‌یان خراپه‌‪ ،‬بۆیه‌ ئه‌گه‌ر به‌‬ ‫مه‌نتق هه‌ڵسه‌نگاندن بکه‌نه‌وه‌ ئه‌و‬ ‫کاته‌ هه‌ست ده‌که‌ن که‌ زه‌واجه‌که‌یان‬ ‫فه‌شه‌له‌ یان سه‌رکه‌وتووه‌‪.‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫رامان ده‌ینووسێت‬

‫‪11‬‬

‫ئه‌ته‌کێت‬

‫ئه‌ته‌کێت له‌پاسدا‬ ‫هه‌ندێک له‌ ئێمه‌ له‌ ناو پاسدا مامه‌ڵه‌ى سه‌یر وسه‌مه‌ره‌ى خه‌ڵک‬ ‫ده‌بینێت وزۆرجاریش ده‌بینیت هه‌ڵسوکه‌وت و سولکى ئه‌وان‬ ‫ده‌مانخاته‌ پێکه‌نین‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ى تۆ دوور بیت له‌ هه‌ڵسوکه‌وتى نه‌شاز‬ ‫وشیاو‪،‬ده‌بێت به‌ ئه‌ته‌کێته‌وه‌ مامه‌ڵه‌ بکه‌یت وبزانیت چیده‌که‌یت له‌ناو‬ ‫پاسدا!‬ ‫له‌ کاتى سه‌رکه‌وتندا‪:‬‬ ‫کاتێک سه‌رده‌که‌وین وده‌چینه‌ ناو پاسێکه‌وه‌‪،‬ده‌بێت سه‌رنجبده‌ینه‌‬ ‫ئه‌وه‌ى که‌س له‌پێسش ئێمه‌وه‌ سه‌رده‌که‌وێت‪،‬ئه‌گه‌ر هه‌بوو ئه‌وا‬ ‫ده‌بێت زۆر له‌سه‌رخۆیانه‌ به‌دووایدا بڕۆین‪ ،‬نابێت خێرا به‌دواى‬ ‫که‌سه‌که‌دا سه‌ر که‌وین‪ ،‬چونکه‌ زۆرجار حاڵه‌تى نه‌شاز ڕووده‌دات‬ ‫له‌م باروودۆخه‌دا(به‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر ئافره‌ت بێت)ته‌نانه‌ت ڕه‌نگه‌‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌ى خواستى تۆبێت مه‌به‌ستت نه‌بووبێت وابکه‌یت‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ى دووربیت له‌حاڵه‌تى له‌مجۆره‌ باشتره‌ ماوه‌ به‌ که‌سى به‌رامبه‌رت‬ ‫بده‌یت تاکو له‌سه‌رکورسیه‌ک داده‌نیشێت‪،‬‬ ‫له‌کاتى دانیشتن له‌ پاسدا‪:‬‬ ‫له‌کاتى دانیشتن له‌ پاسدا‪ ،‬زۆرێک له‌ خه‌ڵکى نازانن چۆن دابنیشن‪،‬‬ ‫هه‌ندێک هه‌ن زۆر نابه‌جێیانه‌ داده‌نیشن‪ ،‬به‌جۆرێک ده‌ڵێى له‌ماڵه‌وه‌‬ ‫دانیشتووه‌و قاچه‌کانى به‌ئاره‌زووى خۆى باڵوده‌کاته‌وه‌و ده‌بێته‌ مایه‌ى‬ ‫بێزارى که‌سى ته‌نیشتى‪ ،‬ده‌بێت تۆ ئه‌وه‌ت له‌ به‌رچاو بێت دانیشتن‬ ‫له‌پاسدا وه‌ک دانیشتن له‌ماڵه‌وه‌ نییه‌ وسنوورى خۆت باش بزانه‌‪،‬‬ ‫به‌جۆرێک دامه‌نیشه‌ که‌سى ته‌نیشتت بێزار بکه‌یت‪ ،‬هه‌روه‌ها خۆشت‬ ‫گڕمۆڵه‌ مه‌که‌ به‌جۆرێک ئه‌و که‌سه‌ى الته‌وه‌یه‌ وا هه‌ست بکات لێى‬ ‫ئه‌ترسى‪.‬‬ ‫له‌کاتى گفتوگۆکردندا‪:‬‬ ‫له‌کتى گفتوگۆکردن له‌ناو پاسدا تا پێتده‌کرێت له‌سه‌ر خۆو هێمن‬ ‫به‌و دووربه‌ له‌هه‌ر هه‌ڵچوون وتووڕه‌بوونێک‪ ،‬تا وێنه‌یه‌کى ناشرین‬ ‫ده‌رباره‌ى خۆت نیشانى ئه‌وانى تر نه‌ده‌یت و نه‌بیته‌ مایه‌ى بێزارى‬ ‫و ڕق لێبوونه‌وه‌ى ده‌وروب �ه‌ر‪ ،‬کاتێک له‌گه‌ڵ ناسیاوێکتدا قسه‌و‬ ‫باس ده‌که‌ن ده‌نگ به‌رزمه‌که‌ره‌وه‌ که‌ که‌سانى دورووبه‌رت گوێیان‬ ‫لێیبێت‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌ش قسه‌ مه‌که‌ن که‌یه‌کتر بێزار بکه‌ن‪،‬به‌تایبه‌ت له‌کاتى‬ ‫ڕۆیشتنه‌وه‌دا‪ ،‬چونکه‌ زۆرینه‌مان ماندووین ومێشکمان پێویستى‬ ‫به‌پشووه‌‪،‬هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ که‌سێک گفتو گۆ مه‌که‌ که‌ نایناسیت‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫که‌سێکیش که‌وته‌ گفتوگۆوه‌له‌گه‌ڵت به‌کورتى وه‌اڵمى بده‌ره‌وه‌ یان‬ ‫که‌م بدوێ له‌گه‌ڵى‪.‬‬ ‫له‌کاتى پێدانى پاره‌دا‪:‬‬ ‫له‌کاتى پێدان ووه‌رگرتنى پاره‌دا ده‌بێت مامه‌ڵه‌و گفت ولێوت جوان‬ ‫بێت‪ ،‬هه‌روه‌ها ده‌ست مه‌ده‌ له‌شانى که‌س چونکه‌ به‌شێک له‌ خه‌ڵکى‬ ‫بێزارن به‌وڕه‌فتاره‌ به‌تایبه‌ت ئافره‌تان‪ ،‬به‌ڵکو به‌ووشه‌ى (ئه‌رک نه‌بێت‪،‬‬ ‫بێزه‌حمه‌ت‪...‬هتد) به‌کار بێنه‌ تا هاوکاری بکرێیت‪ ،‬به‌ڕێزه‌وه‌ پاره‌که‌‬ ‫ڕه‌وانه‌ بکه‌و دڵنیابه‌ له‌وه‌ى که‌سى پێش خۆت یا ته‌نیشتت پاره‌که‌ى‬ ‫وه‌رگرتووه‌‪ ،‬ئینجا تۆ ده‌ستى ڵێبه‌رده‌ تا حاڵه‌تى که‌وتنه‌ خواره‌وه‌ى‬ ‫پاره‌ ڕوونه‌دات‪ ،‬هه‌روه‌ها هه‌ر په‌یامێکت هه‌بوو وه‌کو باقى به‌وکه‌سه‌‬ ‫بڵێ که‌پاره‌که‌ وه‌رده‌گرێت‪ ،‬له‌کاتى ناردنى هه‌ر جۆره‌ پاره‌یه‌کى‬ ‫دڕاوو ونه‌شیاودا ئه‌گه‌ر شۆفێرى پاسه‌که‌ داوایکرد ئه‌وا زۆر به‌ئاسایى‬ ‫وه‌ریبگره‌و بۆى بگۆڕه‌و خۆتى لێ گێل مه‌که‌ تا نه‌بیته‌ مایه‌ى خوڵقاندنى‬ ‫که‌شێکى نه‌شیاوو نامه‌عقوول‪ ،‬هه‌ روه‌ها له‌کاتى پێنه‌بوونى پاره‌دا‬ ‫ده‌توانیت پێش ئه‌وه‌ى شۆفێره‌که‌ سه‌ربکه‌وێت ئه‌وه‌ى پێ ڕاگه‌یه‌نیت‬ ‫که‌ پاره‌ت پێنه‌ماوه‌وه‌ هۆکاره‌که‌ى بۆ ڕوونبکه‌ره‌وه‌ دڵنییابه‌ شۆفێران‬ ‫ئه‌مه‌یان زۆر پێخۆش ده‌بێت ڕه‌نگه‌ هاوکارى زیاتریشت بکه‌ن‪،‬نه‌ک‬ ‫ئه‌وه‌ى کاتێک وتى‪ :‬که‌سێک پاره‌ى نه‌داوه‌و خه‌ڵکى ترى پێ تاوانبار‬ ‫بکرێت وتۆش گوێى خۆتى لێکه‌ڕبکه‌یت‪ ،‬دڵنیابه‌ ئه‌م ڕه‌فتاره‌ى تۆ‬ ‫ناشرینه‌‪ ،‬یان ده‌توانیت له‌ که‌سێکت یان ناسیاوێکت بڕێک پاره‌یان‬ ‫لێوه‌ربگربت و تێیانبگه‌یه‌نه‌ که‌بۆچى پاره‌ت پێنه‌ماوه‌‪ ،‬یان ته‌له‌فوون‬ ‫بۆ یه‌کێک له‌ ئه‌ندامانى خێزانه‌که‌ت بکه‌و پێان بڵێ له‌ بارودۆخێکى‬ ‫ئاوهادایت تا بێن به‌هاناته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌ کاتى دابه‌زیندا‪:‬‬ ‫له‌کتى دابه‌زیندا‪ ،‬ده‌بێت پێش گه‌یشتن به‌شوێنى مه‌به‌ست شۆفێره‌که‌‬ ‫ئاگادار بکه‌ینه‌وه‌‪،‬هه‌روه‌ها دڵنیابه‌ له‌وه‌ى که‌ شۆفێره‌که‌ گوێى له‌تۆ‬ ‫بووه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر که‌سێکى تر له‌ هه‌مان شوبێنى تۆ دابه‌زى و وتبووى‬ ‫«دابه‌زین هه‌یه‌« ئه‌وا پێویست ناکات تۆ دووباره‌ى بکه‌یته‌وه‌‪،‬له‌دواى‬ ‫دابه‌زینیشت ئه‌گه‌ر دوا که‌س بووى له‌وشوێنه‌دا که‌دابه‌زیت ئه‌وا‬ ‫به‌ئه‌رک نه‌بێت ده‌رگاکه‌ له‌دواى خۆته‌وه‌ دابخه‌!‬ ‫له‌کاتى وه‌اڵمدانه‌وه‌ى مۆبایلدا‪:‬‬ ‫هه‌وڵبده‌ به‌هه‌ر جۆرێک بێت له‌ناو پاسدا ته‌له‌فون نه‌که‌یت‪،‬چونکه‌‬ ‫کارێکى جوان نیه‌و دڵنیابه‌ ئه‌وانى ترى پێ سه‌غڵه‌ت ده‌که‌یت‪،‬هه‌روه‌ها‬ ‫له‌کاتى وه‌اڵمدانه‌وه‌شدا هه‌وڵبده‌ ڕه‌چاوى بارودۆخه‌که‌ بکه‌یت‪ ،‬که‌‬ ‫تۆ له‌ناو پاسدایت‪ ،‬نه‌ک ماڵه‌وه‌ وشوێنى تر‪ ،‬بۆیه‌ زۆر به‌نزمى قسه‌‬ ‫بکه‌‪،‬و به‌کورتى وه‌اڵم بده‌ره‌وه‌ یان دواتر په‌یوه‌ندى پێوه‌بکه‌ره‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وه‌ت بیر نه‌چێت وه‌اڵمدانه‌وه‌ به‌ده‌نگى به‌رز زۆر ناشرینه‌و‬ ‫دڵنیابه‌ ده‌بیته‌ مایه‌ى گاڵته‌جارى که‌سه‌کانى تر‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌ناوپاسدا‬ ‫باس وخواسى گرنگ به‌مۆبایل مه‌که‌ره‌وه‌‪ ،‬چونکه‌ ئه‌وێ شوێنێکى‬ ‫شیاو نییه‌‪.‬‬


‫‪12‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫هەمەڕەنگ‬

‫مـــــوزیـــــک و گـــــۆرانى ئـــــه‌مــــــــــڕۆمــــــان‬

‫ئه‌گه‌رچى مه‌یلێکى سروشتى مرۆڤ ‌ه‬ ‫و له‌و بوونه‌وه‌ره‌دای ‌ه ک ‌ه ده‌توانین‬ ‫ب ‌ه ( زۆربا ) ناوى بهێنین‪ ،‬هاوشانى‬ ‫ده‌نگه‌کانى سروشت ک ‌ه تژین ل ‌ه به‌زم و‬ ‫ڕه‌زم و هه‌ڵکشان و داکشان‪ ،‬دیسانه‌و ‌ه‬ ‫زاده‌ى سروشت ‌ه و هه‌نوک ‌ه بووه‌ت ‌ه‬ ‫خۆراکێکى پێویست بۆ مرۆڤ ک ‌ه‬ ‫جه‌خت له‌و ‌ه ده‌کاته‌و ‌ه مرۆ به‌ته‌نها هه‌ر‬ ‫ب ‌ه نان ناژى به‌ڵکو شتهایه‌کى دیکه‌ش‬ ‫بنه‌ڕه‌تین و ل ‌ه ئازادیى و ئاسووده‌یى‬ ‫مرۆڤدا ڕۆڵ��ى کاریگه‌ریان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئێمه‌ش وه‌ک میلله‌تان خاوه‌نى موزیک‬ ‫و گۆرانى فۆلکلۆر و ئێستاین‪ ،‬خاوه‌نى‬ ‫ته‌ها ئه‌حمه‌د ڕه‌سوڵ‬ ‫چریک ‌ه و سه‌داى هونه‌رێکین ک ‌ه له‌ڕێى‬ ‫ژه‌نیار و گۆرانیبێژانمانه‌و ‌ه پێشکه‌ش‬ ‫هه‌مووبواروکایه‌کانمانک ‌هپه‌یوه‌ندییه‌کى ک��راون و ده‌توانین بڵێین شتێکمان‬ ‫ڕاسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆیان ب ‌ه بوون و هه‌ی ‌ه به‌ناوى گۆرانى و موزیکى‬ ‫ژیانمانه‌و ‌ه هه‌یه‌‪ ،‬به‌تایبه‌تیش هه‌ست‬ ‫و نه‌ست و ده‌روونمانه‌وه‌‪ ،‬پێویست ‌ه‬ ‫ناوبه‌ناو پێداچوونه‌وه‌یان بۆ بکه‌ین‬ ‫و بیانخه‌ین ‌ه نێو ڕاڤه‌کارى و ڕانانى‬ ‫ورده‌وه‌‪ ،‬هه‌رچى کایه‌ى به‌ژن زرافى‬ ‫هونه‌ریش ‌ه ده‌بێت له‌سه‌روو ئه‌و شتانه‌و ‌ه‬ ‫حسابیان بۆ بکه‌ین ک ‌ه تۆکمه‌ترین‬ ‫ڕای�ه‌ڵ��ی��ان له‌گه‌ڵماندا به‌ستووه‌‪،‬‬ ‫داماڵراوترین هونه‌رى پوختیش ک ‌ه‬ ‫گه‌لێک ئه‌پستراکت ‌ه و له‌گه‌ڵ ده‌روون‬ ‫و ڕۆحدا سه‌روکارى هه‌یه‌‪ ،‬موزیک و‬ ‫ئاواز و ڕیتم و هونه‌رى گۆرانى گوتن ‌ه‬ ‫ک ‌ه خێرا و ڕاسته‌وخۆ کارمان تێده‌که‌ن و‬ ‫شانبه‌شانى خۆیان په‌لمان ده‌گرن به‌ره‌و‬ ‫به‌شداریکردنێکى زیندوو ده‌مانبه‌ن‪.‬‬ ‫ڕه‌نگ ‌ه پێویست نه‌کات به‌ره‌و دێرین و‬ ‫ڕابردوو بکشێینه‌وه‌‪ ،‬بۆ گه‌وهه‌رى مرۆ‬ ‫بگه‌ڕێینه‌و ‌ه ک ‌ه بێ ئه‌م هونه‌ر ‌ه کاریگه‌ر ‌ه‬ ‫نه‌یتوانیوو ‌ه بژى و به‌ڵکو به‌شێکى ئه‌وتۆ‬ ‫بوو ‌ه ل ‌ه ڕۆحیدا‪ ،‬وه‌لێ بۆ ب��ره‌ودان‬ ‫و به‌گه‌ڕخستنه‌و ‌ه و ئه‌کتیڤبوونى‬ ‫کای ‌ه بااڵکان‪ ،‬هه‌میش ‌ه له‌سه‌رمان ‌ه‬ ‫پرسیارگه‌لێکى پڕ سه‌رنج ببه‌خشینه‌و ‌ه کوردییه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ش‬ ‫به‌و بوارانه‌ى کاریان تێدا ده‌که‌ین ک ‌ه به‌سه‌ریاندا دابه‌ش بوون و به‌پێى‬ ‫له‌پێناوى تازه‌گه‌ریى و نوێبوونه‌و ‌ه و مه‌یلى خودییان هه‌ریه‌که‌و الى خۆیه‌و ‌ه‬ ‫گه‌شه‌سه‌ندنیان‪ ..‬به‌مانایه‌کى دیک ‌ه که‌سانێکیان له‌به‌ر داڵن شیرین ‌ه ک ‌ه خۆیان‬ ‫تاوه‌کو زیاتر ل ‌ه گه‌وهه‌ر و کانزاکانیان ئاره‌زووى ده‌نگیان ده‌که‌ن و له‌گه‌ڵیاندا‬ ‫تێبگه‌ین و له‌وێو ‌ه ب ‌ه دیدگایه‌کى ڕۆحیان سه‌رده‌خه‌ن‪ ..‬له‌و میانه‌شدا‬ ‫ڕۆش��ن��ت��ره‌و ‌ه مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا خاوه‌نى چه‌ندین ڕێباز و ڕێچکه‌ى‬ ‫بکه‌ینه‌و ‌ه ئینجا له‌میانیاندا کار بکه‌ین‪ .‬هونه‌رین ک ‌ه په‌یڕه‌وانى ب ‌ه مامۆستایان‬ ‫موزیک و گۆرانى گوتن و له‌رینه‌وه‌ى و هونه‌رمه‌ندان ن���اوزه‌د ک��راون‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ى ئه‌م وتار ‌ه هه‌وڵى بۆ ده‌دات‬ ‫ده‌نگه‌ژێى پڕ هه‌ناسه‌ى هونه‌ریى‪،‬‬

‫پێداچوونه‌وه‌یه‌که‌‪ ،‬یاخود به‌هه‌ند‬ ‫وه‌رگرتنى هونه‌رێک ‌ه ک ‌ه مخابن له‌الیه‌ن‬ ‫هونه‌رمه‌ندانیه‌و ‌ه به‌و په‌رۆشیی ‌ه بیرى‬ ‫لێنه‌کراوه‌ته‌و ‌ه هێنده‌ى مه‌یلى تایبه‌تى و‬ ‫میزاج و کارى خودییان نه‌ک سه‌رخستن‬ ‫و بره‌وێکى باشتر ب ‌ه کایه‌که‌یان‪ ..‬وه‌ک‬ ‫ئاشکرای ‌ه ده‌ن��گ و س��ه‌داى مرۆڤ‬ ‫هاوشانى ئامێره‌کانى موزیک ده‌بێته‌و ‌ه و‬ ‫هه‌ندێ جاریش بگر ‌ه بااڵتر و پڕ جۆش‬ ‫و خرۆشتر‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئامێر ‌ه موزیکیه‌کان‬ ‫ڕۆڵى زۆر کاریگه‌ریان هه‌بووبێت ل ‌ه‬ ‫په‌روه‌رده‌کردنێکى ڕۆحیدا و گوێى‬ ‫مرۆڤیش پێیان خۆشنوود بووبێت‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫ده‌نگه‌ژێى بنیاده‌میش باشتر و چاالکتر‬ ‫ئه‌و ڕۆح �ه‌ى ه�ه‌ژان��دوو ‌ه و مه‌ستى‬ ‫ک��ردووه‌‪ ،‬ده‌نگه‌ژێى تژى ل ‌ه له‌ر ‌ه و‬ ‫هارمۆنیا و هه‌ڵکشان و داکشان و پل ‌ه‬

‫هونه‌رییه‌کانیش دیسانه‌و ‌ه خوڵقێنه‌رى‬ ‫ئه‌مه‌ش‬ ‫میلله‌تانن‬ ‫قۆناغه‌کانى‬ ‫به‌شێوه‌یه‌کى وه‌ها ک ‌ه ناسنامه‌یان بۆ‬ ‫دیاریکردبن نه‌ک ته‌نها به‌پێى بیرکردنه‌و ‌ه‬ ‫و هه‌ژانى ڕۆحى مرۆڤه‌کان له‌و زه‌مه‌ن و‬ ‫سه‌رده‌مانه‌دا ک ‌ه ب ‌ه کالسیکى و ڕۆمانسى‬ ‫و دوات��ر موزیکى پڕ ڕیتمى جاز و‬ ‫پۆپ و ڕاپ ناسراون‪ ،‬یان چه‌ندین‬ ‫ستایڵ و ڕێچکه‌ى هونه‌رى دیکه‌‪.‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ى ئه‌م هونه‌ر ‌ه ئه‌پستراکترین‬ ‫هونه‌ر ‌ه و ڕۆح به‌ر ل ‌ه هه‌ر شتێک پێى‬ ‫ده‌هه‌ژێ و هه‌ماهه‌نگ ده‌بێت له‌ڕێى‬ ‫هه‌ستى بیستنه‌وه‌‪ ،‬وا ده‌خوازێت‬ ‫ئه‌وپه‌ڕى زانستى و ئه‌کادیمیه‌ت‬ ‫له‌خۆى بگرێ چونک ‌ه ب ‌ه بوونى ته‌نها‬ ‫نه‌شازێک و شپرزه‌ى تۆنێک هه‌ڕه‌مى‬ ‫هونه‌ره‌ک ‌ه به‌سه‌ر خۆیدا خاپوور ده‌بێ‬

‫نزم و بڵنده‌کان ک ‌ه چینه‌کانى ده‌نگیان‬ ‫لێو ‌ه به‌خشیووه‌‪ ،‬کاراترین ئه‌و ده‌نگان ‌ه‬ ‫بوون ک ‌ه ده‌توانین قۆناغه‌کانى ژیانى‬ ‫سه‌ر گۆى زه‌مینیان پێ تاووتوێ و‬ ‫پۆلێن بکه‌ین‪ ،‬وات ‌ه هه‌ر قۆناغ ‌ه و بوونى‬ ‫گۆرانیبێژانێکى بێهاوتا و داهێنه‌ر و‬ ‫ده‌نگ زواڵڵى موزیکى ده‌بنه‌و ‌ه دانانى‬ ‫قۆناغه‌کان و لێک جیاکردنه‌وه‌یان‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫سیاسه‌ت و سیستمه‌کان دروستکه‌رى‬ ‫قۆناغه‌کان بووبن‪ ،‬ئ��ه‌وا شۆڕش ‌ه‬

‫و هیچ شتێکى دیک ‌ه ب ‌ه هانایه‌و ‌ه ناچێت‬ ‫بۆ سه‌رخستنه‌وه‌ى‪ ،‬ئه‌مه‌ی ‌ه وایکردوو ‌ه‬ ‫هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ى له‌خۆیان ڕابینیوو ‌ه‬ ‫و ده‌نگ و سه‌دایه‌کى په‌روه‌رده‌کراویان‬ ‫هه‌بووبێت‪ ،‬بێن ‌ه نێو مه‌یدانه‌که‌و ‌ه و‬ ‫هێنده‌یتر ده‌وڵه‌مه‌ندى بکه‌ن ئه‌گه‌رچى‬ ‫له‌بنه‌ڕه‌تدا کارێکى زۆر خودییه‌‪،‬‬ ‫به‌ماناى پێوه‌ره‌کانى گۆرانیگوتن و‬ ‫هه‌ڵبڕینى ده‌نگ ‌ه موزیکییه‌کان‪ ،‬ڕۆحى‬ ‫مرۆ باشترین دادوه‌ر بوو ‌ه له‌سه‌ریان‪..‬‬

‫‌ سێبه‌ر ‌ه وونبووه‌کان‬

‫ئازارو خۆشه‌ویستى ژنانی نیشان ده‌دا‬

‫ئا‪:‬بێریڤان‬ ‫له‌ژێر دروشمى (یه‌کسانى بۆ ئافره‌تان‬ ‫و به‌ختیارى بۆ مندااڵن‪ )،‬ل ‌ه ئێواره‌ى‬ ‫( ‪ )2010/3 /10‬کۆمه‌ڵه‌ى ئافره‌تانى‬ ‫کوردستان به‌هاوکارى سه‌نته‌رى‬ ‫رۆشنبیرى ئه‌کادیمۆس‪ ،‬شانۆى‬ ‫(سێبه‌ر ‌ه ون بووه‌کان) له‌گه‌ڵ چه‌ند‬ ‫قه‌سیده‌و پارچ ‌ه شیعرێک ل ‌ه هۆڵى‬ ‫ته‌وارىشارىسلێمانىپێشکه‌شکرا‪.‬‬ ‫ئه‌م چاالکی ‌ه هونه‌رى و رۆشنبیرى ب ‌ه‬ ‫بۆنه‌ى رۆژى جیهانى ئافره‌تان (‪)8‬‬ ‫مارس و هه‌روه‌ها (‪ )10‬مارس یادى‬ ‫دره‌ستبونى کۆمه‌ڵه‌ى ئافره‌تان بوو‪،‬‬ ‫ده‌سپێک پێشکه‌ش کردنى شانۆى‬ ‫(سێبه‌ر ‌ه ون بووه‌کان) بوو ک ‌ه ل ‌ه‬

‫نوسین و ده‌رهێنانى(دیمه‌ن بورهان‬ ‫وده‌نگ ‌ه شیعریه‌کانى (دانیار‪...‬ده‌قى‬ ‫به‌ختیار على‪ ،‬په‌رچه‌م‪...‬ده‌قى دایکى‬ ‫په‌رچه‌م) و نواندنى (تابلۆ‪ ،‬نامۆ‪،‬‬ ‫هاوده‌م‪ ،‬خۆشى‪ ،‬چرۆ)ه‌یه‌‪ ،‬دواتریش‬ ‫شاعیرانى کورد (شێرکۆ بێکه‌س و‬ ‫له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و زامۆ پێنوێنى و‬ ‫ژیان سعیدو که‌ژاڵ ئیبراهیم خدر‬ ‫و گۆران سدیق) قه‌سیده‌و شیعرى‬ ‫خۆیان پێشکه‌ش کرد و پاشان چه‌ند‬ ‫گۆرانیه‌ک خه‌اڵت دابه‌ش کرا به‌سه‌ر‬ ‫ژماریه‌ک ل ‌ه به‌شداربوان و شانۆ‬ ‫کاره‌کان‪.‬نه‌رمین عه‌زیز‪ :‬هه‌موو‬ ‫رێکخراو ‌ه ئافره‌تانیه‌کان بانگهێشت‬ ‫کرابون‪ ،‬به‌اڵم به‌هۆى سه‌رقاڵبو‌ن‬ ‫ب ‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کان ئاماده‌نه‌بون‪.‬‬

‫شاعیر که‌ژاڵ ئیبراهیم خدر‪ /‬من وه‌ک‬ ‫شاعیرێک به‌شداربووم‌و قه‌سیده‌که‌ى‬ ‫شێرکۆ بێکه‌سم زۆرپ��ێ خۆشبوو‪،‬‬ ‫شانۆیه‌کى زۆر جوانیش پێشکه‌ش‬ ‫کرا‪ ،‬سه‌باره‌ت ب ‌ه ماف‌و ئازادى ئازارو‬ ‫خۆشه‌ویستى ژن بوو‪ ،‬هیوادارم ئه‌م‬ ‫ڤیستیڤااڵن ‌ه هه‌موو ساڵێک به‌رده‌وام‬ ‫ببێت‪ ،‬هه‌رچه‌ند ‌ه شیعر هێمنییه‌کى‬ ‫زۆرى ده‌وێت‪ ،‬به‌اڵم زۆر به‌داخه‌و ‌ه‬ ‫ده‌نگه‌ده‌نگێکى زۆر ده‌بیسرا ل ‌ه هۆڵه‌که‌دا‬ ‫ئه‌گه‌ر ئه‌و ده‌نگه‌ده‌نگ ‌ه نه‌بوای ‌ه جوانتر‬ ‫ل ‌ه ده‌ق ‌ه شیعرییه‌کان تێده‌گه‌یشتین‪.‬‬ ‫نه‌رمین عه‌زیز به‌رپرسى لقى سلێمانى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى ئافره‌تانى کوردستان‪/‬‬ ‫ی��ادى(‪ )8‬ى مارس رۆژى جیهانى‬ ‫ئافره‌تان‌و (‪10‬ى م��ارس) یادى‬

‫ده‌کرێت ته‌فره‌دان ل ‌ه کای ‌ه و بواره‌کانى‬ ‫دیکه‌دا بوونیان هه‌بێت‪ ،‬ده‌شێت‬ ‫ل ‌ه ژان��رى شیعردا بتوانرێت فێڵ و‬ ‫ته‌شقه‌ڵه‌ى ده‌روون��ى ب ‌ه خوێنه‌ران‬ ‫ئه‌نجام بدرێت‪ ،‬وه‌لێ نه‌بوو ‌ه و ناشێت ل ‌ه‬ ‫گۆرانى و موزیکدا ئه‌و فێڵ و ته‌فره‌دان ‌ه‬ ‫په‌یڕه‌و بکرێن و به‌ڵکو هیچ ده‌رفه‌تێکى‬ ‫وه‌هاشیان نیی ‌ه تاوه‌کو ئه‌و کار ‌ه بکه‌ن‬ ‫و بیسه‌رانى خۆیان قایل بکه‌ن‪،‬‬ ‫هه‌ربۆی ‌ه نه‌شازکردن و ناسنامه‌ى ده‌نگ ‌ه‬ ‫شپرزه‌کان زووتر خۆیان به‌یان ده‌که‌ن و‬ ‫که‌سێک ناخه‌ڵه‌تێنن‪ ،‬ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ش‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌کى ئه‌وتۆى ب ‌ه پ�ه‌روه‌رد ‌ه‬ ‫ڕۆحییه‌که‌و ‌ه هه‌ی ‌ه و ل ‌ه که‌سانێکه‌و ‌ه‬ ‫بۆ که‌سانێکى تر جیاوازى هه‌یه‌‪.‬‬ ‫گۆرانى کوردى ئه‌مڕۆ گۆرانییه‌ک ‌ه‬ ‫ب ‌ه لێشاو ده‌وت��رێ و لێشاوێک ل ‌ه‬ ‫گۆرانیبێژانمان هه‌ی ‌ه ک ‌ه هه‌ریه‌که‌یان‬ ‫ل ‌ه بواره‌که‌دا کارده‌که‌ن‪ ،‬به‌اڵم وه‌ک‬ ‫وتمان به‌پێى میزاج و ئ��اره‌زووى‬ ‫خۆیان کارده‌که‌ن و هیچ پێوه‌رێک‬ ‫بوونى نیی ‌ه سنووریان بۆ بکێشێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رچى موزیکى ک��وردى له‌ڕێى‬ ‫ئامێره‌کان و ژه‌نیاره‌کانیه‌و ‌ه ده‌وڵه‌مه‌ند‬ ‫نیی ‌ه و ناگات ‌ه ئاستى هونه‌ریى ته‌نانه‌ت‬ ‫گۆرانیبێژانى‬ ‫دراوسێکانیشمان‪،‬‬ ‫ئه‌مڕۆشمان به‌شێوه‌یه‌کى گشتى‬ ‫نه‌یانتوانیوو ‌ه ته‌واو خۆیان په‌روه‌رد ‌ه‬ ‫بکه‌ن و ڕاهێنان و مه‌شقى پێویست‬ ‫ئه‌نجام بده‌ن ئینجا بێن ‌ه سه‌ر ئه‌وه‌ى‬ ‫گ��ۆران��ى بچڕن‪ ،‬به‌ڵکو ب ‌ه ده‌نگ ‌ه‬ ‫سه‌ره‌تاییه‌کانیانه‌و ‌ه ک� ‌ه له‌ودیو‬ ‫پێوه‌ر ‌ه هونه‌رییه‌کانه‌وه‌ن‪ ،‬چه‌ندین‬ ‫ئه‌لبوم و سیدییان پێشکه‌ش کردوو ‌ه‬ ‫شانبه‌شانى کلیپ و له‌ڕێى ڕه‌نگیشه‌وه‌‪.‬‬ ‫پێده‌چێت ل ‌ه ده‌رفه‌تێکى دیکه‌دا‬ ‫بتوانین نه‌بوونى ئه‌نجومه‌ن و لیژنه‌ى‬ ‫پسپۆر و ش��اره‌زاى هونه‌ریى بێنین ‌ه‬ ‫به‌ر باس ک ‌ه ئه‌م قه‌یرانه‌ى ناوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌نێو ئێمه‌دا قه‌یران هه‌میش ‌ه به‌و مانای ‌ه‬ ‫دێت ک ‌ه کای ‌ه و بوارێکى دیاریکراو ب ‌ه‬ ‫قۆناغى وشک و برینگدا ڕه‌ت ببێ یان‬ ‫سست ببێ و بپووکێته‌وه‌‪ ،‬وه‌لێ قه‌یرانى‬ ‫گۆرانى و موزیکى کوردى ئه‌م ‌ه نییه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ى بوونى زۆروبۆرییه‌کى ڕه‌هاى‬ ‫گۆرانیبێژان ‌ه ک ‌ه زۆرینه‌یان نه‌یانتوانیوو ‌ه‬ ‫نازناوى هونه‌رمه‌ند ببڕن ب ‌ه بااڵى‬ ‫هونه‌ره‌که‌یاندا و بێوچان گۆرانى دیک ‌ه‬ ‫ده‌ڵێن و ده‌ربه‌ست ب ‌ه هیچ نایه‌ن‪.‬‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫قه‌اڵ‬ ‫دێرینه‌کانى‬ ‫کوردوستان‬

‫به‌شى دووه‌مى په‌رتوکى ( قه‌اڵ‬ ‫دێرینه‌کانى کوردستان )ئه‌م کتێبه‌‬ ‫باس له‌ قه‌اڵدێرینه‌کانى کوردستانى‬ ‫ژوورو ده‌کات له‌نوسینى له‌یال‬ ‫ئه‌م کتێبه‌ى نووسه‌ر شه‌فیقه‌‬ ‫على حسێن ناسراو به‌ له‌یال‬ ‫که‌ جگه‌ له‌ باڵوکردنه‌وه‌ى‬ ‫چه‌ندین لێکۆڵینه‌وه‌ى مێژوى له‌‬ ‫گۆڤارو رۆژنامه‌کان‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫چاپکراوه‌کانى (گوڵه‌ گه‌شتێک‬ ‫کوردوستانداـ‬ ‫به‌ناوچه‌کانى‬ ‫له‌ ساڵى ‪)1984‬و (دوو شانۆ‬ ‫نامه‌ له‌مێژووى کورده‌وه‌ـ ساڵى‬ ‫‪ )1985‬و (گه‌رووى بازیان ـ‬ ‫ساڵى ‪)1987‬و (گلى ى زاخۆـ‬ ‫ساڵى ‪ )1997‬و (قه‌اڵ دێرینه‌کانى‬ ‫کوردستان»به‌شى یه‌که‌م» ساڵى‬ ‫‪ )2009‬و به‌شى ووه‌مى قه‌اڵکانى‬ ‫کوردوستان ئه‌م به‌رهه‌مه‌ى‬ ‫ئێستایه‌‪ ،‬چوار به‌رهه‌مى ترى‬ ‫به‌ناوه‌کانى (قه‌اڵکانى کوردستانى‬ ‫باشوور‪ ،‬قه‌اڵکانى رۆژهه‌اڵتى‬ ‫کوردستان‪ ،‬قه‌اڵکانى خۆرئاواى‬ ‫کوردستان‪ ،‬چه‌ند ده‌سنوسێکى‬ ‫چاپکردنه‌‪.‬‬ ‫ئاماده‌ى‬ ‫تر‬ ‫له‌م په‌رتوکه‌ سه‌رجه‌م قه‌اڵکانى ئه‌و‬ ‫ناوچه‌یه‌ى کوردستان باس کراوه‌‬ ‫که‌به‌ کوردستانى باکور ناسراوه‌‪،‬‬ ‫و له‌دووتوێى (‪ )300‬الپه‌ره‌‬ ‫چاپخانه‌ى رۆمان چاپى کردوه‌‪.‬‬

‫له‌دواى (‪ )3‬ساڵ ده‌گه‌ڕێنه‌و ‌ه‬ ‫کوردستان‬

‫دروستبوونى رێکخراوه‌که‌مان‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫به‌باشمانزانى ه��ه‌ردوو یاده‌ک ‌ه ل ‌ه‬ ‫بۆنه‌یه‌کى له‌و جۆره‌دا به‌رز راگرین‪ ،‬ئێم ‌ه‬ ‫سه‌رجه‌م رێکخراو ‌ه ئافره‌تانیه‌کانمان‬ ‫بانگهێشت کردبوو‪ ،‬به‌اڵم به‌هۆى‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌کانى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى‬ ‫عیراق‪ ،‬سه‌رقاڵ بونیان ب ‌ه هه‌ڵبژاردنه‌کان‬ ‫نه‌یان ئاماده‌بون‪ ،‬هه‌ره‌ها هۆکارى‬ ‫به‌شدار بونى کورى گۆرانى بێژو‬ ‫گۆرانى وتنیان ل ‌ه جیاتى بانگهێشتى‬ ‫کچى گۆرانى بێژ ل ‌ه بۆنه‌یه‌کى ئاوا‬ ‫تایبه‌ت ب ‌ه رۆژى ژنان‪ ،‬ئێم ‌ه له‌فه‌قه‌ره‌و‬ ‫به‌رنامه‌که‌مان گۆرانى نه‌بوو به‌اڵم دواتر‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ى ئاماده‌بوان توشى مه‌له‌ل‬ ‫نه‌بن‪ ،‬بریار درا ئه‌و گۆرانیان ‌ه بوترێت‪.‬‬

‫دڵنیاو کاردۆ ره‌زازى له‌ دواى‬ ‫(‪ )3‬ساڵ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ کوردستان‌و‬ ‫ئاماده‌ى‬ ‫مانگدا‬ ‫(‪)30‬‬ ‫له‌‬ ‫کۆنسێرته‌که‌ى ناسرى ره‌زازى ده‌بن‪.‬‬ ‫بڕیاره‌ (‪)28‬ى مارس دڵنیا و کاردۆ‬ ‫بگه‌رێنه‌وه‌‌‬ ‫به‌سه‌ردان‬ ‫ره‌زازى‬ ‫کوردستان‌و بچنه‌ سه‌ر گڵکۆى‬

‫مه‌رزییه‌ فه‌ریقى دایکیان‌و سه‌ردان‌و‬ ‫هاوڕێ‌و‬ ‫کوردستان‌و‬ ‫دیده‌نى‬ ‫که‌سوکاریانبکه‌ن‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌ (‪)30‬‬ ‫مارسیشدا ئاماده‌ى کۆنسێرته‌که‌ى‬ ‫باوکیان (ناسرى ره‌زازى) بن که‌‬ ‫بڕیاره‌ له‌ شارى خانه‌قین سازى بکات‪.‬‬


‫ئاى تى ‪IT‬‬ ‫‪www.SURENS.com‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫دروستکردنى تاچ سکرینێک که‌ له‌ریگاى پێسته‌و ‌ه کار ده‌کات‬ ‫یه‌كێك له‌ سیما بنچینه‌ییه‌كانی تاكو ده‌گاته‌ ئامێره‌كانی ماڵه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئا‪ :‬بەشی ‪~IT‬‬ ‫زۆربه‌ی ئامێره‌ ته‌كنه‌لۆژییه‌كان‪ ،‬هه‌ر به‌اڵم شتی نوێ له‌باره‌ی ئه‌مه‌وه‌‬ ‫له‌م سه‌رده‌مه‌دا شاشه‌ی له‌مس بۆته‌ له‌ ئامێره‌كانی مۆبایل‌ و كۆمپیوته‌ره‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌كارهێنه‌ر پێویستی‬ ‫به‌ شاشه‌ نامێنێت‪ ،‬چونكه‌ پێستی‬ ‫ده‌س��ت��ی خ��ۆی ده‌ب��ێ��ت�ه‌ شاشه‌‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ی له‌ وێنه‌كه‌دا ده‌یبینن بریتییه‌‬ ‫له‌ داهێنانێك به‌ناوی (‪)Skinput‬‬ ‫ك��ه‌ ك���ورت���ك���راوه‌ی ((‪Skin‬‬ ‫‪ )Input‬ه‌ ب�ه‌ وات��ای (ئیدخال‬ ‫ك��ردن له ‌ڕێگه‌ی پێسته‌وه‌)‌ و به‌‬ ‫كرده‌یی وه‌كو پڕۆژه‌یه‌كی نێوان‬ ‫كۆمپانیای مایكرۆسۆفت و زانكۆی‬ ‫(كارنیجی میلون) جێبه‌جێكرا‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش به‌ ئامانجی دروستكردنی‬ ‫شاشه‌گه‌لێك كه‌ به‌ له‌مس كاربكات‬ ‫وه‌ك به‌شێك له‌ له‌شی مرۆڤدا!؟‬ ‫ته‌كنه‌لۆژیاكه‌ له‌میانی ده‌ست‬ ‫نیشانكردنی ئه‌و شه‌پۆالنه‌ كارده‌كات‬ ‫كه‌ له‌ناو پێستی باسك یان ناوله‌پی‬

‫ده‌س��ت دروس���ت ده‌ب��ن و هه‌ر‬ ‫شه‌پۆلێكیش له‌وانه‌ ئاماژه‌یه‌كی‬ ‫دیاریكراوی هه‌یه‌ كه‌ ئامێره‌كه‌ لێی‬ ‫تێده‌گات و جۆری ئه‌و فه‌رمانه‌ش‬ ‫ده‌س��ت نیشان ده‌ك��ات كه‌ كار بۆ‬ ‫جێبه‌جێكردنی ده‌ك��ات‪ ،‬ه�ه‌ر له‬ ‫ڕێگه‌ی ئه‌م فه‌رمانانه‌شه‌وه‌ ده‌توانێت‬ ‫چه‌ندین ش��ت ك�ه‌ به‌كارهێنه‌ر‬ ‫دیاریان ده‌كات جێبه‌جێی بكات‪.‬‬ ‫ئامێره‌كه‌ دیققه‌یه‌كی زۆر به‌رزی‬ ‫پیشانداوه‌ له‌ وه‌رگرتن و ناردنی‬ ‫ف�ه‌رم��ان�ه‌ك��ان ب��ه‌ڕێ��ژه‌ی ‪ %95‬و‬ ‫ته‌نها له‌باری جواڵنه‌وه‌ی له‌شدا‬ ‫كارده‌كات‪ .‬ئه‌م ئامێره‌ نوێیه‌ سوودی‬ ‫زۆری ده‌بێت له‌ چه‌ندین بواردا به‌‬ ‫تایبه‌تی له‌ بواری ته‌كنه‌لۆژیای یاری‬ ‫دا‪ ،‬هه‌روه‌ها سوودی زۆری ده‌بێت‬ ‫بۆ كه‌مئه‌ندامانی بیستن و بینین و‬ ‫ده‌توانرێت له‌ زۆر شتدا به‌كاربهێنرێت‪.‬‬

‫دانلۆدی ‪ PDF‬لە فایرفۆکس‬

‫ئا‪ :‬هێژا‬ ‫ئەم پرۆگرامە لە الیەن گروپی‬ ‫نیترو دروستکراوە و کەرەسەیکی‬ ‫باشە بۆ بینین‪ ،‬دروستکردن فایلی‬ ‫‪ PDF‬لە فایرفۆکس ە و هەزاران‬ ‫کەس لە بەکارهێنەرانی فایرفۆکس‬ ‫ڕۆژانە بەکاری دێنن‪ .‬ئەم ‪Add-‬‬ ‫‪on‬ەی فایرفۆکس دەتوانێت‬ ‫ڕۆڵیکی باشی هەبێت بۆ بەرگیری‬ ‫کردن لە خراپ بوون و جام‬ ‫بوونی فایرفۆکس و ئاسانکاری‬ ‫بۆ دروستکردن و یا دانلۆدکردنی‬ ‫لە‬ ‫یەکێک‬ ‫‪PDF‬ەکان‪.‬‬ ‫تایبەتمەندیکانی ئەوەیە کە ئەگەر‬ ‫‪ Acrobat‬لە کۆمپیوتەرەکەت‬ ‫بە‬ ‫دیگۆرێت‬ ‫دانەبەزیبێت‬ ‫فۆرماتی ‪ HTML‬و ئێدی‬ ‫پێویستان بە ‪ Acrobat‬نامێنێت‪.‬‬

‫‪https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/636‬‬

‫کۆمپانیاى گۆگڵ ‪ 2‬ملیار دۆالر بۆ ڕزگارکردنى ژیانى ویکپیدیا‬ ‫ته‌رخان ده‌کات‬

‫رزگارکردنى ژیانى ویکپدیا و‬ ‫ئا‪ :‬بەشی ‪~IT‬‬ ‫گێرانه‌وه‌ى بۆ دۆخى جارانى‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ن خۆشیه‌وه‌ جیمى وێڵز‬ ‫کۆمپانیاى گۆگڵى ئه‌مریکى به‌ ڕێوه‌به‌رى ماڵپه‌رى ویکپدیا‬ ‫بڕیارى داوه‌ که‌ بڕى ‪ 2‬ملیۆن رایگه‌یاند که‌ کۆمپانیاى گۆگڵ‬ ‫دۆالر س����ه‌رف ب��ک��ات بۆ برى دوو ملێۆن دۆالر به‌ دیارى‬

‫ده‌داته‌ ماڵپه‌رى ویکپیدیا بۆ ئه‌وه‌ى‬ ‫بتوانێت جارێکى تر بگه‌ڕێته‌وه‌‬ ‫دۆخى جارانى و خزمه‌تى زیاتر‬ ‫به‌به‌کارهێنه‌رانى ئینته‌رنێت بکات‪.‬‬ ‫ل �ه‌الی �ه‌ن خۆشیه‌وه‌ سێرجى‬ ‫برین له‌ده‌سته‌ى دامه‌زرێنه‌رانى‬

‫ماڵپه‌رى ویکپیدیا ووتى ‪ :‬مژده‌‬ ‫ده‌ده‌ینه‌ به‌کارهێنه‌رانى ئینته‌رنێت‬ ‫که‌له‌ماوه‌یه‌کى که‌مى داهاتوودا‬ ‫به‌سه‌رکه‌وتنێکى مه‌زن و چاوه‌ڕوان‬ ‫نه‌کراو ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ دۆخى جارن‬ ‫و بگره‌ باشتریش‪،‬ماوه‌یه‌که‌‬ ‫ماڵپه‌رى ویکپیدیا بارودۆخى‬ ‫دارۆای����ى ڕوو ل��ه‌ داب��ه‌زی��ن‬ ‫ک���ردوه‌و ئ�ه‌م�ه‌ش هۆکاربوه‌‬ ‫بۆ ئ �ه‌وه‌ى ئاستى ئه‌م ماڵپه‌ره‌‬ ‫له‌سه‌رئاستى جیهان دابه‌زێت‪.‬‬ ‫هێنانه‌وه‌یه‌‬ ‫وه‌بیر‬ ‫*جێگاى‬ ‫ماڵپه‌رى ویکپیدیا به‌هێزترین‬ ‫ماڵپه‌رى جیهانه‌ که‌ له‌ شێوه‌ى‬ ‫ئینسکلۆپیدیا و هه‌موو جۆره‌‬ ‫زانیاریه‌کى له‌هه‌موو بواره‌کانى‬ ‫ژیان له‌ خۆگرتوه‌و وه‌ هه‌موو‬ ‫که‌سێکیش ده‌تونێت به‌شدارى‬ ‫تێدا بکات و زانیار باڵو بکاته‌وه‌و‬ ‫سوود به‌ خه‌ڵکى تر بگه‌یه‌نێت‬ ‫و وه‌ل �ه‌ه �ه‌م��ان کگاتدا وه‌کو‬ ‫ماڵپه‌رى فه‌یس ب��ووک به‌شى‬ ‫زان��ی��ارى کوردیشى تێدایه‌‪.‬‬

‫چۆنیه‌تى کوژاندنه‌وه‌ى کۆمپیوته‌ره‌که‌ت ب ‌ه شێوه‌ێکى ئوتۆماتیکى‬ ‫ئا‪ :‬کامه‌ران حاجى جه‌مال‬ ‫چۆن کۆمپیوته‌ره‌که‌ت ده‌کوژێنیه‌و ‌ه‬ ‫دواى کاتێکى دیاریکراو ک ‌ه خۆت‬ ‫دیارى ده‌که‌ى به‌ بێ بوونى هیچ‬ ‫به‌رنامه‌یه‌ک ‪ ،‬ته‌نیا ڕێگه‌ێکى ئاسانه‌‬ ‫و هیچ گرانیه‌کى تێدا نیه‌و وه‌ به‌‬ ‫سوود ‌ه بۆ به‌کار هێنه‌رانى کۆمپیوته‌ر ‪،‬‬ ‫بۆ نمون ‌ه تۆ له‌سه‌ر ئینته‌رنێت‬ ‫کارده‌که‌ى و به‌رنامه‌یێ داونلۆد‬ ‫ده‌که‌ى و کارت هه‌یه‌ له‌ شوێنى تر‬ ‫ده‌ته‌وێت بڕۆى و دواى ته‌واو بوونى‬ ‫به‌رنامه‌ک ‌ه کۆمپیوته‌ره‌که‌ت خۆى‬ ‫به‌ شێوه‌ێکى زانستى بکوژێته‌وه‌ ‪،‬‬ ‫ئه‌م هه‌نگاوانه‌ ده‌گریه‌ به‌ر سه‌ره‌تا‬ ‫کلیک له‌سه‌ر ‪ start‬ده‌که‌ین دواى‬ ‫‪ run‬هه‌ڵده‌بژێرین له‌ناو ‪run‬‬

‫ده‌نوسین ‪ shutdown -s -t‬نه‌کوژێته‌وه‌ کارت ما بوو له‌هه‌مان ئه‌وا کوژانه‌وه‌که‌تپوچه‌ل ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ 3600‬له‌گه‌ڵ ڕه‌چاوکردنى بۆشایى شوێن بنوسه‌ وه‌ ‪shutdown –a‬‬ ‫ل ‌ه به‌ینى پیته‌کان ‪،‬مه‌بست له‌ ‪3600‬‬ ‫یه‌ک کاتژمێر ‌ه وات ‌ه دواى یه‌ک‬ ‫کاتژمێر کۆمپیوته‌ره‌که‌م بکوژێته‌وه‌ ‪،‬‬ ‫وه‌ هه‌روه‌ها ده‌توانى کاته‌که‌ زیاد و‬ ‫که‌م بکه‌ین به‌ پێى پێویستى خۆت‬ ‫وه‌کاته‌که‌ به‌ چرکه‌ هه‌ژمار ده‌کرێت‬ ‫وات �ه‌ کاتژمێرێک ‪ 60‬خوله‌که‌‬ ‫وه‌ ی�ه‌ک خوله‌ک ‪ 60‬چرکه‌یه‌‬ ‫‪3600 = 60*60‬بۆ نمونه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫ویستمان دواى دوو کاتژمێرى تر‬ ‫بکوژێته‌وه‌ ئه‌وا ‪7200= 3600*2‬‬ ‫دواى ئه‌م کرداره‌ نامه‌یکت بۆ دێت‬ ‫ئاگادارت ده‌کاته‌وه‌ که‌وا دواى‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ چرکه‌یه‌ کۆمپیوته‌ره‌که‌ت‬ ‫ده‌ک��وژێ��ت �ه‌وه‌ ئ�ه‌گ�ه‌ر ویستت‬

‫‪13‬‬

‫بۆ چی‬ ‫لۆگۆی گووگڵ‬ ‫ئەگۆڕدرێت؟‬

‫سەعید ڕۆژهەاڵتی‬

‫دی��زای��ن��ەری گەنجی و ب��ەڕێ��وەب��ەری گرۆپی دی��زای��ن��ەری لۆگۆی‬ ‫گووگڵ‪ ،‬لە ستراتێژی گووگڵ بۆ گۆڕینی لۆگۆی ئەم کۆمپانیایە‬ ‫ل��ە ماڵپەڕی گ��ووگ��ڵ ل��ە رۆڵ��ی ئ��ەم ک��ارە ل��ە س��ەر چۆنیەتی بیر‬ ‫ک��ردن��ەوەی بینەرانی و بەکارهێنەرانی سایتەکە ئ��ەدوێ��ت‪.‬‬ ‫مایکڵ لۆپێز‪ ،‬بەڕێوەبەری گرۆپیکی بچووکە لە دیزاینەرەکانی ئەم کۆمپانیایە‬ ‫لە ئۆفیسی گووگڵ لە والیەتی کالیفورنیای ئەمریکا دەڵێت‪« :‬دیزاینی لۆگۆە‬ ‫نوێکانی گووگڵ بۆ ئێمە زۆر ترفيحي و پاڵنەری ئێمەی بۆ فکرەی نوێ‪».‬‬ ‫بۆ ئەوەی کە ئەبێت هۆی گۆرانکاری و نوێ بوونەوە لە سایتەکەمان‪.‬‬‫بە ب��اوەڕی من ئەمە ئەگەرێتەو بۆ ئەو کاتە سرگەی (سرگەی برین‪،‬‬ ‫بونیادنەری کۆمپانیایی گووگڵ) یەکەمین لۆگۆی گووگڵی لە ساڵی‬ ‫‪ 1998‬بە بۆنەی فیستیوالی ‪ Burning Man‬كة سااڵنە لە نێڤادای‬ ‫ئەمریکا بەڕێەوە دەچێت دیزاینی کرد‪.‬ئەمە شێوەیکی باشە کە ئێمە‬ ‫بە بینەرانی سایتەکەمان بڵێن ئەبێت ئەو ڕۆژە ئەبێت بۆ کوێ بڕۆن‪.‬‬ ‫ئەم دیزاینانە پەیوەندی بە بنەمای رووداوەک��ان‪ ،‬جەژنەکان و ڕۆژانی‬ ‫پشووەو هەیە‪ .‬رووداوان��ێ��ک کە پەیوەندیان بە کەلتوورەوە هەیە‪.‬‬ ‫چ���ۆن دوای����ن ب��ڕی��ار ل��ە س���ەر ش���ێ���وازی دی���زای���ن ئ���ەدەن؟‬ ‫ه��ەر ی��ەک لە ئێمە شێوازێکی تایبەت بە خ��ۆی هەیە بۆ دیزاین‬ ‫لۆگۆی تایبەت بە بابەتی مەبەست‪ .‬بەاڵم سەبارەت بە خۆم دواین‬ ‫ب��ڕی��ارم دوای ب��ەدواداچ��وون س��ەب��ارەت بە کولتووری تایبەت‪،‬‬ ‫ڕۆژێکی تایبەت یان پشوویک تایبەت دیزاین دەس��ت پێئەکەم‪.‬‬ ‫ئەگەر دیزاینەکەم سەبارەت بە ڕۆژێک وەکو پشووی هالووڤین بێت‪ ،‬ئەبێت‬ ‫بنەمای نوێ بوون لە بەر چاو بگرم‪.‬شێوازێک کە ئیمە بە دواین بڕیار‬ ‫ئەگەینێت‪ ،‬بەتەواوی گرۆپیە و لەوانەیە فکرەی کەسانی تریش بەکار بهێنین‪.‬‬ ‫ئ��ای��ا ت��ا ب��ە ئ��ەم��ڕۆ دی��زای��ن��ی ل��ۆگ��ۆت��ان ل��ە س���ەر ب��ن��ەم��ای‬ ‫ب��اب��ەت��ی س��ی��اس��ی��ی ی����ان ک��ۆم��ەاڵی��ەت��ی ئ��ەن��ج��ام��داوە؟‬ ‫ن��ە هیچ کاتێک ئێمە ل��ە س��ەر ئ��ەو بابەتان ئیش ناکەین‪ ،‬ئیمە‬ ‫ب��ەدوای ئ��ەوە نین هیچ بڕیارێک لە س��ەر ئ��ەو بابەتانەمان ببێت‪،‬‬ ‫تەنیا ب��ە دوای رووداوی ج��ۆراج��ۆر و ج��ەژن��ەک��ان ئەگەڕین‪.‬‬ ‫ئامانجتان لە گۆڕینی لۆگۆ چیە و بە هیوان بینە¬¬¬¬رانی‬ ‫سایتەکەتان چ��ی ئ��ەزم��وون��ێ��ک ل��ەم ک���ارە ب��ە دەس���ت بهێنن؟‬ ‫ئیمە ئەمان ئەوێت کاتێک بینەرانی سایتەکەمان دێن بۆ ماڵپەڕی گووگڵ‬ ‫و لۆگۆ نوێکەمان ئەبینن تووشی سەر سوڕمان بن و جاروباریش‬ ‫سەبارەت بە بابەتێک یان رووداوێ��ک هیچ نازانن و ئەمە دەرفەتیک‬ ‫تاکو بە کلیک کردن لە سەر لۆگۆەکەمان زانیاری نوێان دەست کەوێت‪.‬‬ ‫بینەرانتان چە هەستێکیان هەیە کاتێک ئ��ەم لۆگۆانە ئەبینن؟‬ ‫زۆربەیان بە بینینی ئەم دیزاینانە‪ ،‬هەستی خۆیان بە وتنی «زۆر جوان‬ ‫بوو» یان «لەوەی کە ئەمڕۆ من تان ئاگادار کردەوە‪ ،‬سوپاس» دەر ئەبڕن‪.‬‬ ‫ئ��ەگ��ەر ب��م��ان��ەوێ��ت ب��ب��ی��ن ب��ە ی��ەک��ێ��ک ل��ە دی��زان��ەرک��ان��ی‬ ‫ئ�����ەم گ����رۆپ����ەی ئ����ێ����ەوە ئ���ەب���ێ���ت چ����ی ب��ک��ەی��ن؟‬ ‫یەکەم کار ئەبێت فێربیت چۆن بابەتی ترفیهی دروستبکەیت‪ ،‬شاد‬ ‫بیت‪ .‬هەموومان هونەرمەندو دیزاینەری پروفشنالین‪ ،‬ب��ەاڵم لە‬ ‫گرۆپی ‪ doodle‬نابێت پروفشناڵ ب��وون زۆر بە جدی بیری لێ‬ ‫بکەیتەو لە بەر ئەوەی ئامنجمان دروستکردنی کاتێکی شادە بۆ ئێوە‪.‬‬ ‫بە چ شێوەیک بیروکەکانمان و فکرەکانمان بۆ لۆگۆی گۆگل بنێرین؟‬ ‫بۆ ناردنی فکرەکان ئەبێت بۆ ئیمەیلی ‪ proposals@google.com‬بینێرن‪.‬‬ ‫‪Saeed6623@yahoo.com‬‬

‫کامێرایه‌کى دیجیتاڵى که‌تواناى‬ ‫نوشتانه‌وه‌ى هه‌یه‌‬ ‫ئا‪ :‬بەشی ‪~IT‬‬

‫پسپۆڕان کامیرایه‌کی دیجیتاڵی نوێ‬ ‫یان به‌رهه‌م هێناوه‌ که‌ ده‌نووشترێته‌وه‌‬ ‫و له‌یه‌ک کاتدا ده‌توانرێت وێنه‌ی‬ ‫دوو شوێنی جیاواز بگرێت‪.‬‬ ‫لێنزی‬ ‫به‌شه‌که‌‬ ‫هه‌ردوو‬ ‫جیایان بۆ دانراوه‌ و ئه‌و‬ ‫کاته‌ی که‌ دوگمه‌ی وێنه‌گرتن‬

‫داده‌گرن‪ ،‬دوو وێنه‌ ده‌گیرێت‪.‬‬ ‫هه‌تا ئێستا کامیرای ‪ CLAM‬له‌‬ ‫ژێر تاقی کردنه‌وه‌دایه‌ و پسپۆڕان‬ ‫له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دان که‌ بتوانرێت‬ ‫دوو وێنه‌ی جیاواز تێکه‌ڵ بکرێن‬ ‫و بکرێن به‌ یه‌ک وێنه‌‪ ،‬پێشبینی‬ ‫ده‌کرێت ئه‌م کامیرایه‌ له‌ ‪ 6‬مانگی‬ ‫دووه‌می ئه‌مساڵ بخرێته‌ بازاڕه وه‬

‫تێبینى‬

‫خوێنه‌رى به‌ڕێز ئێوه‌ش ده‌ت��وان��ن له‌ ڕێگه‌ى ئ�ه‌م ناونیشانه‌ى خواره‌وه‌‬ ‫ه���ه‌ر پ��رس��ی��ارێ��ک��ت ه �ه‌ب��وو ل �ه‌س �ه‌ر ک��ۆم��پ��ی��وت�ه‌رو ئینته‌رنێت بۆمان‬ ‫ڕه‌وان����ه‌ ب��ک �ه‌ن‪ ،‬س��ت��اف��ى ‪ IT‬ب�ه‌خ��ۆش��ح��اڵ��ی��ی�ه‌وه‌ وه‌اڵم���ت���ان ده‌دات�����ه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪IT.Rebaz@Gmail.com‬‬


‫‪14‬‬

‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫گۆرانی ( ‪)Everybody Hurts‬‬ ‫(هه‌موومان ره‌نج ده‌کێشین) که‌ بۆ‬ ‫خه‌ڵکی لێقه‌وماوی هایتی وتراوه‌‪،‬له‌‬ ‫یه‌که‌م هه‌فته‌ی باڵوکردنه‌وه‌یدا ‪453‬‬ ‫هه‌زار دانه‌ی لێ فرۆشرا‪.‬‬ ‫ئ��ه‌م گۆرانیه‌ ل�ه‌ ری��زب�ه‌ن��دی پڕ‬ ‫فرۆشترین گ��ۆران��ی�ه‌ک��ان��ە‪ ،‬له‌‬ ‫واڵت��ی بریتانیا پله‌ی یه‌که‌می به‌‬ ‫د ه‌ستهێناو ه‌‪.‬‬ ‫( ‪ )Everybody Hurts‬له‌الیه‌ن‬ ‫هه‌ندێک له‌ ئه‌ستێره‌کانی مۆزیکی‬ ‫جیهان به‌رهه‌مهێنراوه‌‪ ،‬که‌ بریتین‬ ‫له‌ لێۆنا لوسی‪،‬جێمز باڵنک‪،‬رابی‬ ‫ویلیامز‪ ،‬جان بون جووی‪،‬جێمز‬ ‫موریسێن‪،‬سوزان بۆیل‪ ،‬ماریا‬ ‫کری و تێک دێ��ت‪ .‬داهاتی ئه‌م‬ ‫گۆرانیه‌ ت �ه‌رخ��ان ده‌ک��رێ��ت بۆ‬ ‫ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی هایتی‪.‬‬

‫ل‌ه په‌نده‌کانی ژیان‬ ‫ئه‌و ه‌ی نوستن له‌ مردن جیاد ه‌کاته‌و ه‌‬ ‫خه‌و بینینه‌‌‬ ‫*********‬ ‫هه تا یه ک نه گرین به ئامانج ناگه ین‌‬ ‫*********‬ ‫و ه‌ک چۆن هیچ دینێک ناتوانێت بێ خودا‬ ‫بژی‪ ،‬ئاواش هیچ ئه‌د ه‌بێک ناتوانێت بێ‬ ‫ئینسان بژی‬ ‫*********‬

‫کــاوڕ‬

‫‪4/20-3/21‬‬ ‫ب����ه‌ هه‌ندێک‬ ‫ب������ی������رۆک������ه‌و‌ه‬ ‫سه‌رقاڵ ده‌بیت‪ ،‬خۆشه‌ویستی له‌گه‌ڵ‬ ‫که‌سێکی هه‌ست ناسک ده‌ستپێده‌که‌یت‌و‬ ‫ژیانت ده‌گۆرێت‪ ،‬به‌خت ڕووت تێده‌کات‪،‬‬ ‫ئه‌م ماوه‌یه‌ باشترین کات ‌ه بۆ گه‌یشتن ب ‌ه‬ ‫ئاواته‌کانت‪.‬‬

‫گـــــا‬

‫‪5/20-4/21‬‬ ‫ب���������������ه‌ ه����������ۆی‬ ‫گ���ی���روگ���رف���ت���ی‬ ‫خێزانیه‌وه‌ باری ده‌رونیت له‌ماوه‌ی ئه‌م‬ ‫ه �ه‌ف��ت �ه‌دا ب���ه‌ره‌وخ���راپ ب���وون ده‌چێت‪،‬‬ ‫هه‌وڵبده‌ زیاتر گرنگی به‌ ته‌ندروستی‬ ‫خ��ۆت ب��دەی��ت‪ ،‬باشترین رۆژی هه‌فته‌‬ ‫بۆتۆ یه‌کشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫پشوو‬ ‫لێوی س��ووری بریقه‌دار‪ ،‬یاخود‬ ‫داپۆشراوی ڕه‌نگی س��وور‪ ،‬ئه‌وه‌‬ ‫ده‌بێته‌ جێگه‌ی سه‌رنج و تێڕامانی‬ ‫زیاتر له‌و لێوانه‌ی کە ڕه‌نگه‌کانی‬ ‫تریان پۆشیووه‌‪ ،‬شاره‌زایانی بواری‬ ‫جوانسازی ژنان ده‌ڵێن «به‌کارهێنانی‬ ‫ڕه‌نگی س��وور بۆ لێوه‌کانی ژنان‬ ‫نهێنییه‌کانی جوانی ده‌رده‌خ��ات‪،‬‬ ‫هه‌ربۆیه‌ به‌شێکی زۆر له‌ ژنان ڕوویان‬ ‫کردۆته‌ ڕه‌نگی سوور بۆ ڕاکێشانی‬ ‫زۆرترین سه‌رنج‪ ،‬ه��ه‌روه‌ک ئه‌و‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫ڕه‌نگه‌ نیشانی بڕوابوونه‌ به‌ جوانی و‬ ‫ئه‌و سیحره‌ مێینه‌‌ی که‌ خاوه‌نێتی‪.‬‬ ‫به‌کارهێنانی ڕه‌نگی سوور له‌الیه‌ن‬ ‫ژنانه‌وه‌ بۆ ڕه‌نگکردنی لێوه‌کانیان هه‌ر‬ ‫له‌ کۆنه‌وه‌ به‌کارهێنراوه‌ و شاره‌زایانی‬ ‫جوانکاری له‌و بڕوایه‌دان ڕه‌نگی‬ ‫سووری لێوه‌کان کاریگه‌ریی زۆری‬ ‫هه‌یه‌ له‌سه‌ر پێکهاته‌ی ده‌موچاو‬ ‫ته‌عبیره‌کانی‪ ،‬هه‌روه‌ها نیشانه‌یه‌که‌‬ ‫بۆ به‌هێزی و ماندوونه‌بوونی ئه‌و‬ ‫ژنانەی بە کار دەهێنن‪.‬‬

‫زانایانی ئاژانسی فه‌زای ئه‌مریکی‬ ‫(ناسا) ئاشکرایانکرد‪ ،‬به‌هۆی‬ ‫بومه‌له‌رزه‌که‌ی چیلییه‌وه‌ ڕه‌نگه‌‬ ‫گۆی زه‌وی نزیکه‌ی ‪ 8‬سا‌نتیمه‌تر‬ ‫له‌ خولگه‌ی خ��ۆی الیدابێت ‌و‬ ‫ئه‌وه‌ش کار بکاته‌سه‌ر درێژیی ڕۆژ!‬ ‫گ��ۆڕان له‌ خولگه‌دا که‌ زه‌وی��ی‬ ‫له‌سه‌ر به‌نده‌‪ ،‬ده‌بێته‌هۆی گۆڕانی‬ ‫به‌رچاو له‌ درێژیی ڕۆژ که‌ ‪24‬‬ ‫کاتژمێر‪ ،‬ئه‌ویش ئه‌و ماوه‌یه‌یه‌ که‌‬

‫خ���واردن���ی م���ۆز ده‌ب��ێ��ت �ه‌ ه��ۆی‬ ‫ده‌ركردنی هۆرمۆنی (میالتۆنین)‬ ‫‪،‬کە ئه‌و هۆرمۆنه‌ رۆڵێكی سه‌ره‌كی‬ ‫ده‌بینێت ب��ۆ خه‌وێكی گ��ران‪.‬‬ ‫له‪ ،‬توێژینه‌وه‌یه‌ کەدا ده‌ركه‌وتووه‌‬ ‫كه‌ جگه‌ره‌كێشان و خواردنی حه‌بی‬ ‫ئه‌سپرین و خ��واردن��ه‌وه‌ی ق��اوه‌‪،‬‬ ‫هۆكارن بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی رێژه‌ی‬ ‫ده‌ركردنی هۆرمۆنی میالتۆنین‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها خواردنی شیر‌مه‌نی و كه‌وتنه‌‬ ‫ب�ه‌ر روون��اك��ی زۆر پێش خه‌وتن‬ ‫هۆكاری دیكه‌ن بۆ كه‌مبوونه‌وه‌ی‬ ‫ده‌ركردنی ئه‌و هۆرمۆنه‌ و ده‌بێته‌وه‌ هۆی‬ ‫تووشبوون به‌ دڵه‌ڕاوكێ و بێخه‌وی‬ ‫و په‌نابردنه‌ به‌ر حه‌بی خه‌وهێنه‌ر‪.‬‬ ‫جێی ئ��ام��اژه‌ی��ه‪ ‌،‬م��ۆز به‌شێكی‬ ‫پێویست‬ ‫پێكهاته‌كانی‬ ‫زۆری‬ ‫ب��ۆ ل��ه‌ش��ی م��رۆف��ی ت��ێ��دای �ه‌‪.‬‬

‫دووانه‬

‫‪6/20-5/21‬‬ ‫ه�ه‌ن��دێ��ک کێشه‌ی‬ ‫ب���چ���ووک���ت ت����ووش‬ ‫دەبێت‪ ،‬پێویستت به‌ پشتیوانی مه‌عنه‌وی‬ ‫و ه���ان���دان ه���ه‌ی���ه‌‌و پ �ه‌ی��وه‌ن��دی��ی �ه‌ک��ی نوێ‬ ‫کاریگه‌ری گ�ه‌وره‌ی له‌ سه‌ر باردۆخه‌که‌ت‬ ‫ئه‌بی‪ ،‬فرسه‌تێکی نوێ دێته‌ پێش سه‌باره‌ت‬ ‫ب �ه‌ک��ارێ �ک‌و پ �ه‌ی��وه‌س��ت ب �ه‌م��وڵ �ک‌و خانوو‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬

‫که‌وان‬

‫ته‌رازوو‬ ‫‪10/20-9/21‬‬

‫دووپشک‬

‫‪11/20-10/21‬‬

‫‪12/20-11/21‬‬

‫به‌ر پر سیا ر ێتی‬ ‫زی��������������ات��������������رت‬ ‫دیته‌سه‌رشان دۆخه‌که‌ گونجاوه‌ بۆ کارێکی‬ ‫نوێ‪ ،‬کوبونه‌وه‌یه‌ک دێته‌ پێش که‌ خۆت بۆ‬ ‫ئاماده‌ نه‌کردووه‌‪ ،‬له‌وانه‌یه‌ تووشی هه‌ندێک‬ ‫ئاڵۆزی سۆزداریت ببیت‪ ،‬باشترین رۆژی‬ ‫هه‌فته‌بۆتۆ شه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫ب�����ۆک�����اره‌ک�����ان�����ت‬ ‫ڕاوێ�������ژ به‌که‌سی‬ ‫پسپۆڕبکه‌‌‪ ،‬هه‌ست‬ ‫و س��ۆزت��ت ب �ه‌رام��ب �ه‌ر که‌سێک ل �ه‌ ده‌ست‬ ‫ده‌دەیت‪،‬له‌کاروباری دارای��دا سه‌رکه‌ووتن ب ‌ه‬ ‫ده‌س��ت ده‌هێنیت‪ ،‬ه�ه‌روه‌ه��ا ده‌بێت کاتێکی‬ ‫گ��ون��ج��او ب��ۆ ه��اوڕێ��ک��ان��ت داب��ن��ێ��ی��ت تاکو‬ ‫له‌گه‌ڵیان بیت‬

‫له‌ سه‌ره‌تای هه‌فته‌دا‬ ‫ت���وش���ی نه‌خۆشی‬ ‫ده‌ب�����ی�����ت‪ ،‬وری������ای‬ ‫خۆت به‌ ئاگاداری ته‌ندروستیت به‌‪ ،‬باری‬ ‫دارای��ت روبه‌ باشی ده‌ڕۆات‪ ،‬باشترین رۆژ‬ ‫بۆ تۆ شه‌ممه‌ێه‌‪ ،‬هه‌وڵبده‌ به‌دوای ژیانێکی‬ ‫نوێ بڕۆیت تاکو هیواو ئاواته‌کانی ترت‬ ‫بێنه‌دی‪.‬‬

‫غ��اده‌ ع �ه‌ب��دول��ڕه‌زاق یه‌کێکه‌ له‌و‬ ‫ژنه‌ ئه‌کته‌ره‌ دی��اران�ه‌ی‪ ،‬که‌ بوونی‬ ‫ب��ه‌رده‌وام��ی هه‌یه‌ له‌نێو به‌رهه‌مه‌‬ ‫درامییه‌کانی ته‌له‌فزیۆنی میسریدا‪ ،‬ئه‌م‬ ‫ژنه‌ ئه‌کته‌ره‌ ئاهه‌نگی ده‌ستپێکردنی‬ ‫وێنه‌گرتنی زنجیره‌ی ته‌له‌فزیۆنی‬ ‫«الحاجه‌ زهره‌ و ازواجها الخمسه‌«‬ ‫به‌ئاماده‌بوونی ژماره‌یه‌ک له‌ ئه‌کته‌رانی‬ ‫به‌شداربوونی زنجیره‌که‌ به‌ڕێوه‌چوو‪.‬‬ ‫له‌م زنجیره‌یه‌دا ئه‌کته‌ری دیاری‬ ‫سینه‌مایی و ته‌له‌فزیۆنی میسری حه‌سه‌ن‬ ‫یوسف ڕۆڵ��ی یه‌که‌مین هاوسه‌ری‬ ‫ده‌گێڕێت‪ ،‬نیشاندانی هاوسه‌ره‌کانی‬ ‫ت���ری ب �ه‌ش��ێ��وه‌ی �ه‌ک��ی کۆمیدی‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تیدا له‌ساته‌ جیاوازه‌کاندا‬ ‫به‌ده‌رده‌که‌ون و زنجیره‌که‌ ژیانی ژنان‬ ‫له‌چوارچێوه‌ی شه‌ریعه‌تی ئیسالمیدا‬ ‫ده‌خات ‌ه ڕوو‪ ،‬له‌دیدارێکدا غاد ‌ه وتی‪:‬‬ ‫«خۆشحاڵم که‌ ئه‌کته‌ری ن��اودار‬ ‫که‌ریم موختار به‌شداری ده‌کات له‌م‬ ‫زنجیره‌یه‌دا‪ ،‬چونک ‌ه بوونی ئه‌م ئه‌کته‌ره‌‬ ‫قورساییه‌ک ده‌به‌خشێت ‌ه ئه‌و به‌رهه‌مه‌«‪.‬‬

‫قرژاڵ‬

‫‪7/20-6/21‬‬ ‫ل���ه‌م ه �ه‌ف��ت �ه‌ی �ه‌دا زۆر‬ ‫وریا به‌ فێاڵ‌و ته‌ڵه‌که‌‬ ‫نه‌که‌یت تاباجه‌که‌ی‬ ‫نه‌ده‌یت چونکه‌ هه‌ندێک شتی باشی تیادایه‌‬ ‫سه‌باره‌ت به‌کاره‌کانه‌ت‌و پته‌‌وکردنی باردۆخی‬ ‫خۆت بانگێش ئه‌کرێیت بۆ شادیه‌ک‪،‬لێکدانه‌وه‌‬ ‫گه‌ردونیه‌کان جۆش‌و خرۆشه‌ت به‌رز ده‌که‌نه‌وه‌ ‪.‬‬

‫گیسک‬

‫‪1/20-12/21‬‬ ‫به‌خت یاوه‌رت ده‌بێت‬ ‫ب��ۆی�ه‌ ئ �ه‌م هه‌فته‌ێه‌‬ ‫له‌ هه‌مووبواره‌کانی‬ ‫ژی��ان��ت��دا س �ه‌رک �ه‌وت��ن ب���ه‌ده‌س���ت ده‌هێنیت‪،‬‬ ‫هه‌وڵبده‌زیاتر گرنگی به‌ باری ته‌ندروستیت‬ ‫ب���ده‌ی���ت‪ ،‬ب��اش��ت��ری��ن رۆژی ه �ه‌ف��ت �ه‌ بۆتۆ‬ ‫چوارشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫شێر‬

‫‪8/20-7/21‬‬ ‫ب�����اش�����ت�����روای�����ه‌ئ�����ه‬ ‫‌وپ������������رۆژان������������ه‌ی‬ ‫ک��������ه‌ده‌ت��������ه‌وێ��������ت‬ ‫ئه‌نجامیان ب��ده‌ێ��ت زی��ات��ر لێی وردببیته‌وه‌‪،‬‬ ‫بیرت الی خۆشه‌ویسته‌که‌ته‌ دڵنیابه‌ پێى‬ ‫ده‌گه‌یت‪ ،‬هه‌وڵبده‌ زیاتر گرنگی بده‌یت به‌‬ ‫خۆشه‌ویسته‌که‌ت‪ ،‬سه‌ردانی واڵتانی ده‌وروبه‌ر‬ ‫بکه‌ تاکووله‌ئاڵۆزی به‌دووربیت‪.‬‬

‫سه‌تڵ‬

‫‪2/20-1/21‬‬ ‫ل��������ه‌س��������ه‌ره‌ت��������ای‬ ‫ه �ه‌ف��ت �ه‌دا خێزانه‌ت‬ ‫ت���وش���ی نه‌خۆشی‬ ‫ده‌بێت هه‌وڵبده‌ زیاتر گرنگی پێبده‌ێت‪ ،‬له‌‬ ‫ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی کێشه‌کان که‌مته‌حه‌مولی‪،‬‬ ‫هه‌وڵبده‌ هێور بیت له‌ کاره‌کانتا باری داراییت‬ ‫باش ده‌بێت به‌م هۆیه‌ سه‌فه‌رێک ده‌که‌ێت ‪.‬‬

‫زه‌وی پێویستێتی بۆ خوالنه‌وه‌یه‌کی‬ ‫ت����ه‌واو ب�����ه‌ده‌وری خ��ۆی��دا‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئه‌و الدانه‌ ڕاست بێت ئه‌وا‬ ‫ئه‌و ‪ 8‬سا‌نتیمه‌تره‌ مانای وایه‌ ئێستا‬ ‫درێژیی رۆژ که‌متره‌ له‌ نزیکه‌ی ‪1.26‬‬ ‫مایکرۆچرکه‌‪ ،‬مایکرۆچرکه‌یه‌کیش‬ ‫یه‌کسانه‌ ب �ه‌ به‌شێک ل �ه‌ یه‌ک‬ ‫ملیۆن چرکه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ سه‌عات‬ ‫ب���ه‌ت���ه‌واوی ڕێ��ک��ن��اخ��رێ��ت!‬

‫فه‌ریک‬

‫‪9/20-8/21‬‬ ‫ب����اش����ت����ری����ن رۆژی‬ ‫ه������ه‌ف������ت������ه‌ب������ۆ ت���ۆ‬ ‫ی����ه‌ک����ش����ه‌م����م����ه‌ی����ه‌‪،‬‬ ‫ئاگاداری ئه‌وه‌به‌که‌له‌گه‌ڵ کێ ده‌گه‌ڕێیت‌وباسی‬ ‫ده‌ڵی خۆت الی کێ ده‌که‌ێت‪ ،‬خۆشه‌ویسته‌که‌ت‬ ‫ده‌گڕێته‌وه‌ الت‪ ،‬هه‌وڵبده‌ به‌دوای ژیانێکی نوێ‬ ‫بڕۆیت تاکو هیواو ئاواته‌کانی ترت بێنه‌دیو‬ ‫ده‌ستکه‌وتی باشه‌ت ده‌ست بکه‌وێت‪.‬‬

‫نه‌هه‌نگ‬ ‫‪3/20-2/21‬‬

‫ل�������ه‌ س�������ه‌ره‌ت�������ای‬ ‫ئ�����ه‌م ه���ه‌ف���ت���ه‌ ئه‌م‬ ‫ب��ورج�ه‌ پێت ده‌ڵێت‪،‬‬ ‫ئ��اگ��اداری ب��اری ته‌ندروستیت به‌ چونکه‌‬ ‫به‌ هۆی کێشه‌ی خێزانیه‌وه‌ توشی گرفت‬ ‫ده‌بیت‪ ،‬هه‌وڵبده‌ سه‌فه‌ر بکه‌ێت چه‌نکه‌ بۆتۆ‬ ‫زۆر باشه‌ سودی باشی لێ وه‌ر ده‌گریت‪.‬‬


‫سێشەممە ‪ ● 2010/03/16‬ساڵی ‪ ● 29‬ژماره ‪600‬‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫میسى هاتریکى بۆ به‌رشلۆنه‌ تۆمارکرد‬

‫له جه‌وله‌ی (‪ )26‬له‌ خولی ئیسپانیادا‪،‬‬ ‫تیادا یانه‌ی به‌رششلۆن ‌ه به‌ سێ گۆلی‬ ‫بێ به‌رامبه‌ر ل ‌ه یانه‌ی ڤاڵنسیای‬ ‫برده‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌ یاریگای (كامپ نو) یانه‌ی‬ ‫به‌رشلۆنه‌ میوانداری یانه‌ی ڤاڵنسیای‬ ‫كرد‪ ،‬تیادا یانه‌ی به‌رشلۆن ‌ه به‌ سێ‬ ‫گۆلی بێ به‌رامبه‌ر سه‌ركه‌وتنی‬

‫به‌ده‌ست هێنا‪.‬‬ ‫هه‌ر سێ گۆلی یارییه‌كه‌ له‌ رێگای‬ ‫یاریزانی ئه‌رژه‌نتینی (لیۆنێل میسی)‬ ‫ل ‌ه خوله‌كه‌كانی (‪)83 ، 81 ، 56‬‬ ‫تۆماركرا‪ ،‬به‌مه‌ش یاریزان میسی‬ ‫ل ‌ه پێشه‌نگی ریزبه‌ندی گۆلكارانی‬ ‫خوله‌كه‌ مایه‌وه‌ به‌ تۆماركردنی (‪)22‬‬ ‫گۆل‪ ،‬هه‌روه‌ها یاریزانی ڤاڵنسیا‬

‫(هێدۆیگز م��ادورۆ) له‌ خوله‌كی‬ ‫(‪ )69‬به‌ كارتی سوور ده‌ركرا‪.‬‬ ‫به‌م سه‌ركه‌وتنه‌ یانه‌ی به‌رشلۆنه‌‬ ‫ك��ۆی خاڵه‌كانی (‪ )65‬خ��اڵ له‌‬ ‫ریزبه‌ندی خولی ئیسپانیا مایه‌وه‌‪ ،‬و‬ ‫یانه‌ی ڤاڵنسیا كۆی خاڵه‌كانی وه‌ك‬ ‫خۆی مایه‌وه‌ و له‌ ریزبه‌ندی سێیه‌می‬ ‫خوله‌كه‌دا مایه‌وه‌‪.‬‬

‫شاراپۆڤا سه‌رکه‌وت بۆ قۆناغى‬ ‫سێیه‌مى پاڵه‌وانیه‌تى ئاندیان وێلز‬ ‫ک��چ� ‌ه ی��اری��زان��ى‬ ‫رووس���ى (ماریا‬ ‫شاراپۆڤا) سێزده‌مى‬ ‫ریزبه‌ندى جیهانى‬ ‫س���ه‌رک���ه‌وت بۆ‬ ‫قۆناغى سێیه‌مى‬ ‫پاڵه‌وانیه‌تى (ئاندیان‬ ‫وێلز) بۆ تێنسى‬ ‫سه‌ر زه‌وى کچان‬ ‫که‌ له‌ ئه‌مه‌ریکا‬ ‫به‌رێوه‌ده‌چێت‪.‬‬ ‫کچه‌ یاریزانى‬ ‫رووسى (ماریا‬ ‫شاراپۆڤا) له‌‬ ‫ق��ۆن��اغ��ى‬ ‫دووه‌م����ى‬

‫پاڵه‌وانتیته‌که‌دا سه‌رکه‌وت به‌سه‌ر‬ ‫کچه‌ یاریزانى رووسى (ڤێرا دۆچڤینا)‬ ‫به‌ ئه‌نجامى دوو کۆمه‌ڵه‌ به‌رامبه‌ر یه‌ک‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ ‪ ،‬کۆمه‌ڵه‌کانیش (‪)2-6 ، 5-7‬‬ ‫‪)4-6( ،‬‬ ‫له‌ هه‌مان قۆناغدا کچه‌ یاریزانى‬ ‫دانیمارکى (کارۆلین فۆزنیاکی)‬ ‫دووه‌مى ریزبه‌ندى ئه‌م پاڵه‌وانیتیه‌‬ ‫سه‌رکه‌وت به‌سه‌ر کچه‌ یاریزانى‬ ‫ئه‌مه‌ریکى (ڤانیا کینگ) به‌ ئه‌نجامى‬ ‫دوو کۆمه‌ڵه‌ به‌رامبه‌ر یه‌ک کۆمه‌ڵه‌‬ ‫‪ ،‬کۆمه‌ڵه‌کانیش (‪، )4-6 ، 2-6‬‬ ‫(‪.)5-7‬‬ ‫کچه‌ یاریزانى رووس��ى (ئیلینا‬ ‫دیمنتیێڤا) چواره‌مى ریزبه‌ندى ئه‌م‬ ‫پاڵه‌وانیتیه‌ سه‌رکه‌وت به‌سه‌ر کچه‌‬ ‫یاریزانى رووسى (ئۆلگا‬ ‫جۆڤۆرتسۆڤا) به‌‬ ‫دوو‬ ‫ئه‌نجامى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ به‌رامبه‌ر‬ ‫یه‌ک کۆمه‌ڵه‌ ‪،‬‬

‫خۆشناو محه‌مه‌د‬

‫دووسه‌دو‬ ‫په‌نجا ملیۆن‬ ‫یۆرۆ ‪+‬‬ ‫باشترین و‬ ‫گرانترین‬ ‫یاریزان =‬ ‫به‌کردنه‌‬ ‫د ه‌ر ه‌و ه‌‬

‫کۆمه‌ڵه‌کانیش (‪)4-6( ، )0-6 ، 4-6‬‬ ‫کچه‌ یاریزانى به‌ڕیتانى‬ ‫(ئیلنا بالتاشا) سه‌رکه‌وت‬ ‫به‌سه‌ر کچه‌ یاریزانى‬ ‫چینى (نـــا لـــی)‬ ‫حه‌وته‌مى ریزبه‌ندى‬ ‫ئه‌م پاڵه‌وانیتیه‌ به‌‬ ‫دوو‬ ‫ئه‌نجامى‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ به‌رامبه‌ر‬ ‫یه‌ک کۆمه‌ڵه‌ ‪،‬‬

‫کۆ مه‌ڵه‌کا نیش‬ ‫(‪، )6-7 ، 6-7‬‬ ‫(‪)2-6‬‬ ‫ک��چ��ه‌ ی��اری��زان��ى‬ ‫ف �ه‌ره‌ن��س��ى (م��اری��ۆن‬ ‫ب��ارت��ۆل��ی) ی��ازن��ده‌م��ى‬ ‫ریزبه‌ندى جیهانى سه‌رکه‌وت‬ ‫به‌سه‌ر کچه‌ یاریزانى سلۆڤینا‬ ‫(بۆلۆنا هێرکۆگ) به‌ ئه‌نجامى دوو‬ ‫کۆمه‌ڵه‌ى بێ به‌رامبه‌ر ‪ ،‬کۆمه‌ڵه‌کانیش‬ ‫(‪)2-6 ، 4-6‬‬

‫چواره‌م دۆڕاندن‬ ‫بۆ باسکه‌ى دهۆک‬ ‫له‌ پاڵه‌وانێتى‬ ‫رۆژئاواى ئاسیا‬ ‫ب��اس��ک��ه‌ى‬ ‫ده������ۆک‬ ‫ت���ووش���ى‬ ‫چ����واره‌م‬ ‫د ۆ ڕ ا ن‬ ‫ه��ات له‌‬ ‫پاڵه‌وانێتى‬ ‫یانه‌کانى‬

‫‪15‬‬

‫رۆژئ����اواى ئاسیا ب��ۆ تۆپى‬ ‫باسکه‌ که‌ ئێستا له‌ واڵتى ئێران‬ ‫به‌ڕێوه‌ده‌چێ‪.‬‬ ‫یانه‌ى دهۆک وه‌کو نوێنه‌رى‬ ‫عێراق به‌شدارى ئه‌م پاڵه‌وانێتییه‌‬ ‫ده‌ک��ات و دوێنێ (شه‌ممه‌)‬ ‫تووشى چ��واره‌م دۆران هات‬ ‫دواى ئ�ه‌وه‌ى به‌رامبه‌ر یانه‌ى‬ ‫جه‌ال سورى به‌ ئه‌نجامى (‪-104‬‬ ‫‪ )65‬خاڵ دۆرا‪.‬‬ ‫یانه‌ ده��ۆک له‌م پاڵه‌وانێتییه‌‬ ‫ئه‌نجامه‌کانى وه‌ک��و پێویست‬ ‫نه‌بوو که‌ تیاییدا له‌ چوار یارى‬ ‫تووشى شکست هات به‌مشێوه‌ى‬ ‫خواره‌وه‌‪:‬‬ ‫دهۆک – جه‌ال سوریا (‪-65‬‬ ‫‪ )104‬خاڵ‪.‬‬ ‫ده��ۆک – مهرام ئیران (‪-81‬‬ ‫‪ )110‬خاڵ‪.‬‬ ‫دهۆک – هۆبس لوبنان (‪-69‬‬ ‫‪ )99‬خاڵ‪.‬‬ ‫دهۆک – سبیهان ئێران (‪-74‬‬ ‫‪ )92‬خاڵ‪.‬‬ ‫جێى باسه‌ یانه‌ى دهۆک ئه‌مڕۆ‬ ‫یه‌کشه‌ممه‌ دواین یارى خۆى‬ ‫له‌م پاڵه‌وانێتییه‌ ئه‌نجام ده‌دات‬ ‫کاتێک رووب���ه‌رووى یانه‌ى‬ ‫ریازى لوبنانى ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬

‫که‌رکوک به‌ هندییه‌ دۆڕا‬ ‫له‌ یارییه‌کى دواخراو له‌‬ ‫هه‌فته‌ى یه‌که‌مى خولى‬ ‫پله‌ نایابى عێراق له‌ تۆپى‬ ‫پێ که‌ دوێنێ له‌ یاریگه‌ى‬ ‫ک�ه‌رک��وک به‌ڕێو ه‌چوو‪،‬‬ ‫ک �ه‌رک��وک ب�ه‌ ئه‌نجامى‬ ‫دوو گۆڵى بێ به‌رانبه‌ر به‌‬ ‫هندییه‌ دۆڕا‪.‬‬ ‫له‌ گێمى یه‌که‌مى یارییه‌که‌‬ ‫ه����ه‌ردووال ب�ه‌ب��ێ گۆڵ‬

‫به‌رانبه‌ربوون‪ ،‬له‌ گێمى‬ ‫دوو ه‌م و له‌ م��او ه‌ى دوو‬ ‫خوله‌کدا هندییه‌ دوو گۆڵى‬ ‫تۆمارکرد‪ ،‬گۆڵى یه‌که‌م‬ ‫له‌ خوله‌کى ‪ 57‬له‌الیه‌ن‬ ‫یاریزان ئه‌رشه‌د حسێن‬ ‫تۆمار کرا و گۆڵى دوو ه‌م‬ ‫له‌الیه‌ن یاریزان حسێن‬ ‫محه‌مه‌د له‌ خوله‌کى ‪58‬‬ ‫تۆمارکرا‪.‬‬

‫رۆنی مانچسته‌ریۆنایتدی به‌ره‌و‬ ‫سه‌رکه‌وتن برد‬

‫جه‌وله‌ی (‪ )30‬له‌ خولی نایابی‬ ‫ئینگلیزی به‌رێوه‌چوو ‪ ،‬تیادا یانه‌ی‬ ‫مانچسته‌ریۆنایتد به‌سێ گۆلی بێ‬ ‫به‌رامبه‌ر سه‌رکه‌وت به‌سه‌ر یانه‌ی‬ ‫فولهام‪.‬‬ ‫له‌ یاریگای (ئۆلد تراڤۆرد) یانه‌ی‬ ‫میوانداری‬ ‫مانچسته‌ریۆنایتد‬ ‫یانه‌ی فولهامی کرد‪ ،‬تیادا یانه‌ی‬ ‫مانچسته‌ریۆنایتد به‌ سێ گۆلی بێ‬ ‫به‌رامبه‌ر سه‌رکه‌وتنی به‌ده‌ست‬ ‫هێنا‪.‬‬

‫گۆله‌کانی یارییه‌که‌ له‌ رێگای‬ ‫یاریزانان (واین رۆنی ‪ ،‬دیمتیار‬ ‫بێرباتۆف) ل ‌ه خوله‌که‌کانی (‪84 ، 46‬‬ ‫‪ )89 ،‬تۆمارکرا‪.‬‬ ‫ب���ه‌م س��ه‌رک��ه‌وت��ن��ه‌ش ی��ان�ه‌ی‬ ‫مانچسته‌ریۆنایتد کۆی خاڵه‌کانی‬ ‫به‌رزکرده‌وه‌ بۆ (‪ )66‬خاڵ گه‌رایه‌وه‌‬ ‫پێشه‌نگی ری��زب �ه‌ن��دی خولی‬ ‫نایابی ئینگلیزی ‪ ،‬و یانه‌ی فولهام‬ ‫به‌ کۆکردنه‌وه‌ی (‪ )38‬خاڵ له‌‬ ‫ریزبه‌ندی ده‌یه‌م مایه‌وه‌‪.‬‬

‫باشترین یاریزان ‪,‬باشترین هێرشبه‌ر‬ ‫‪ ,‬گرانترین یاریزان ‪ ,‬زۆرتریت پاره‌‬ ‫‪ ,‬باشترین گۆڵچى ‪,‬نه‌یتوانى یانه‌ى‬ ‫شاهانه‌ ڕزگار بکات ‪ ,‬نه‌یتوانى یانه‌ى‬ ‫شاهانه‌ بگه‌یه‌نێته‌ خولى هه‌شته‌مى‬ ‫یانه‌ پاڵه‌وانه‌کانى ئه‌وروپا ‪,‬خه‌ونى‬ ‫جه‌ماوه‌رى کوردستان ‪ ,‬خه‌ونه‌کانى‬ ‫ه��ان��ده‌ران��ى سانتیاگۆ ب�ه‌رن��اب��ی��ۆ ‪,‬‬ ‫پێشبینیه‌کانى زۆرب�ه‌ى ڕاهێنه‌ران و‬ ‫ڵێکۆڵه‌رانى بوارى وه‌رزش ‪ ,‬پێچه‌وانه‌‬ ‫ده‌رچوو ‪ ,‬تۆ بڵێى ئه‌م جادووه‌ که‌ى‬ ‫کۆتایى پ��ێ بێت ؟ تۆبڵێى خاڵى‬ ‫الوازى ئه‌م یانه‌یه‌ چى بێت ؟ ڕیاڵ‬ ‫م�ه‌دری��د خ �ه‌ون به‌سااڵنى ڕاب���ردوه‌وه‌‬ ‫ده‌بینێت ‪,‬تۆ بڵێى ئه‌م یانه‌یه‌ بۆچى‬ ‫به‌م ئاقاره‌دا ده‌ڕوات ؟ ئایا فاکته‌رى‬ ‫سه‌ره‌کى کردنه‌ ده‌ره‌وه‌ى ئه‌مساڵ چى‬ ‫بوو؟‬ ‫ئه‌مانه‌و چه‌ندین پرسیارى دیکه‌ى‬ ‫هانه‌دران و یاریزانانى یانه‌ى شاهانه‌‬ ‫‪ ,‬ئه‌م ئه‌نجامه‌ ته‌نها بۆ ئیسپانیه‌کان‬ ‫و هانده‌رانى ئه‌وروپایى ڕیاڵ ناخۆش‬ ‫نه‌بوو به‌ڵکو بۆ کوردستانى خۆشمان‬ ‫ن��اخ��ۆش ب��وو ‪ ,‬چونکه‌ ئ �ه‌م یانه‌یه‌‬ ‫ج �ه‌م��اوه‌رێ‪:‬ى یه‌کجار زۆرى هه‌یه‌‬ ‫‪,‬ب���ڕوا ن��اک �ه‌م ک��ه‌س پێشبینى ئه‌م‬ ‫ئه‌نجامه‌ى کردبێت ‪,‬‬ ‫ئایا جه‌ماوه‌رى سانتاگۆ به‌رنابۆ ئه‌م‬ ‫شکسته‌ ق��ب��وڵ ده‌ک���ات ؟ت��ۆ بڵێى‬ ‫بڕیارى ئه‌ندامانى ئیدارى یانه‌ بڕیارى‬ ‫چ��ى ب���ده‌ن و بیر ل�ه‌چ��ى بکه‌نه‌وه‌؟‬ ‫له‌چه‌ندر ڕۆژى ئاینده‌دا وه‌اڵمى ئه‌م‬ ‫پرسیارانه‌ ده‌بیستین ‪ ,‬ماوه‌ته‌وه‌ بڵێین‬ ‫ئ�ه‌م مۆته‌که‌یه‌ سااڵنێکه‌ به‌رۆکى‬ ‫یانه‌ى شاهانه‌ى گرتووه‌و هه‌روا ئاسان‬ ‫لێى ده‌رباز نابێت ‪...‬‬ ‫پرسه‌نامه‌‬

‫به‌ناوى ئیداره‌و یاریزانانى‬ ‫یانه‌ى وه‌رزشى به‌ختیارییه‌وه‌‬ ‫پ���رس���ه‌و س��ه‌ره‌خ��ۆش��ى‬ ‫خۆمان ئاڕاسته‌ى بنه‌ماڵه‌ى‬ ‫(سه‌باح‬ ‫خوالێخۆشبوو‬ ‫ئه‌حمه‌د)‬ ‫عه‌بدولره‌حمان‬ ‫ب��راى مامۆستا نه‌جات‌و‬ ‫ن��ه‌وزادو شێرزاد ده‌که‌ین‪،‬‬ ‫هیوادارین ئه‌مه‌ دوا کۆسپ‌و‬ ‫ن��اخ��ۆش��ی��ان ب��ێ��ت‪ ،‬خ��وا‬ ‫س �ه‌ب��وورى هه‌مووالیه‌ک‬ ‫بدات‪.‬‬ ‫ئیداره‌و یاریزانانى یانه‌ى‬ ‫وه‌رزشى به‌ختیارى‬


‫خاوەنی ئیمتیاز‬ ‫عەبدوڵاڵ حاجی مەحمود‬

‫سەرنووسەر‬

‫به‌ڕێوه‌به‌ری هونەری‬

‫ئەنوەر عەبدوڵاڵ‬ ‫‪07480153603‬‬ ‫سەعید ئەحمەد‬ ‫‪Anwar.Abdula@yahoo.com‬‬

‫‪www.SURENS.com‬‬

‫‪RebaziAzad@yahoo.com‬‬

‫‪0784 010 8289‬‬

‫ناونیشان‪ :‬هەرێمی کوردستان سلێمانی چوارباخ( وەیس) گەڕەکی (‪ )402‬کۆاڵنی (‪)3‬‬ ‫یەکەم ژمارەی ئەم ڕۆژنامەیە لە (‪ )1981/5/25‬بە ناوی (رێگای ئازادی)یەوە دەرچووە‬

‫بۆ‬

‫ریکالم‪ ● 0770 509 2012 :‬نرخی ‪ 500‬دینارە‬

‫جه‌ژنی نه‌ورۆز‪ ،‬جه‌ژنی جلی کوردی‬ ‫کاکۆ سه‌فین‬ ‫گه‌ل�ی ک�ورد ل�ه‌ دێ�ر زه‌مانه‌وه‌‬ ‫جه‌ژنی ن�ه‌ورۆزی به‌ جه‌ژنێکی‬ ‫پی�رۆزی نه‌ته‌وه‌ی�ی مه‌زه‌ن�ه‌‬ ‫ک�ردوه‌ وهه‌م�وو س�اڵێک ل�ه‌‬ ‫‪3/21‬ی ئ�ازاردا ک�ه‌ یه‌ک�ه‌م‬ ‫رۆژی وه‌رزی به‌هاریش�ه‌‬ ‫وه‌ک یادێ�ک و بۆنه‌یه‌ک�ی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی و که‌ کاوه‌ی ئاسنگه‌ر‬ ‫به‌س�ه‌ر زوحاک�ی زۆرداردا‬ ‫سه‌رکه‌وتوه‌و بۆ گوزارشتکردن‬ ‫ل�ه‌و س�ه‌رکه‌وتنیدا ئاگ�ری ل�ه‌‬ ‫بڵندتری�ن ش�اخی کوردس�تان‬ ‫ئ�ه‌وه‌ش‬ ‫کردۆته‌وه‌و‪،‬ه�ه‌ر‬ ‫تاک�ه‌ ه�ۆکاری س�ه‌ره‌کی بووه‌‬ ‫ک�ه‌ گه‌ل�ی ک�ورد ئاگردن�ه‌وه‌ له‌‬ ‫هه‌م�ان رۆژدا بۆ ب�ه‌رز راگرتنی‬ ‫ئ�ه‌و رۆژه‌ ویادکردن�ه‌وه‌ی ب�ه‌‬ ‫نه‌م�ری ئاگرده‌کرێت�ه‌وه‌و ل�ه‌‬ ‫ده‌وری ئاهه‌ن�گ و خۆش�ی‬ ‫ده‌گێردرێ�ت‪.‬‬ ‫ن�ه‌ورۆز و نوێکردن�ه‌وه‌ى جلی‬ ‫ک�وردی ل�ه‌ نێ�وان س�ه‌رجه‌می‬ ‫کوردس�تاندا‬ ‫چینه‌کان�ی‬ ‫بێبوون�ی جی�اوازی‪ ،‬بێگوم�ان‬ ‫ب�ه‌ر له‌ هاتن�ی جه‌ژن�ی نه‌ورۆز‬ ‫س�ه‌رجه‌می چینه‌کان�ی گه‌ل�ی‬ ‫ک�ورد بێجی�اوازی ره‌گ�ه‌زی و‬ ‫دی�ن و مه‌زه�ه‌ب ل�ه‌ ژن و پیاو‬ ‫پیر و منداڵ ب�ه‌ نوێ کردنه‌وه‌ى‬ ‫جل�ی ک�وردی گوزارش�ت ل�ه‌‬ ‫و خۆش�ییه‌ ده‌ک�ه‌ن‪ ،‬ئه‌وی�ش به‌‬ ‫کردن�ی س�ه‌رتاپا جل�ی کوردی‬ ‫و پۆش�ینی له‌ ئێ�واره‌ی ‪3/21‬ی‬ ‫هه‌م�وونه‌ورۆزێک�دا‪.‬‬ ‫دیارده‌یه‌ک�ی ت�ری ن�ه‌ورۆز‬ ‫ئه‌وه‌ی�ه‌ ک�ه‌ خه‌ڵک�ی ب�ه‌ر ل�ه‌‬ ‫چه‌ن�د هه‌فته‌ی�ه‌ک ده‌رژێن�ه‌ ناو‬ ‫بازاڕه‌کان�ه‌وه‌ ب�ۆ کرینی به‌رگی‬ ‫ک�وردی ‪ ،‬جگ�ه‌ له‌وه‌ش�ی ک�ه‌‬ ‫کڕین�ی ئ�ه‌و بابه‌تان�ه‌ی ک�ه‌ ل�ه‌‬ ‫موروی ره‌نگاڵه‌ی و زیو و مس‬ ‫و ئاڵتون دروس�تده‌کرێن بۆ خۆ‬ ‫رازاندنه‌وه‌ له‌ کاتی له‌ به‌ر کردنی‬ ‫به‌رگی کوردیدا‪ ،‬بابه‌تێکی تری‬ ‫کڕی�نده‌بێ�تل� ‌هب�ازاڕه‌دا‪.‬‬ ‫وه‌ک نه‌ریتێک�ی ک�ۆن هه‌م�وو‬ ‫س�اڵێک به‌ رل�ه‌ هاتن�ی جه‌ژنی‬ ‫نه‌ورۆز بازاڕی کوتاڵ فرۆش�تن‬ ‫گه‌رمفرۆش�ده‌بێت‪ ،‬ک�ه‌ ل�ه‌ ژن‬ ‫ومن�داڵ وپی�ری و گه‌ن�ج دێن�ه‌‬ ‫ب�ازاڕه‌کان ب�ۆ کرین�ی به‌رگ�ی‬

‫هاوژین حه‌مه‌ڕه‌شید‬

‫‪ 81‬کورسى‪ ،‬ته‌نها‬ ‫ژماره‌یه‌ک بۆ په‌رله‌مان‬

‫ک�وردی‪.‬‬ ‫ب�ه‌اڵم ئه‌و دیارده‌یه‌‪ :‬س�اڵێک بۆ‬ ‫ساڵێکی تر جیاوازی هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫س�اڵێک خه‌ڵکی دڵی خۆشبێت‬ ‫و ب�اری ئابووری�ش ل�ه‌ باش�یدا‬ ‫بێت ‪ ،‬ئ�ه‌وا بازاڕ گه‌رمتر ده‌بێت‬ ‫و کری�ار زیات�ر ده‌بێ�ت‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫ب�ه‌ پێچه‌وان�ه‌وه‌ بێ�ت‪ ،‬ب�ازار‬ ‫کزده‌بێ�ت‪ ،‬به‌اڵم به‌ ش�ێوه‌یه‌کی‬ ‫گشتی هه‌موو سالێک له‌ جه‌ژنی‬ ‫نه‌ورۆزدا خه‌ڵکی جلی کوردی‬ ‫ده‌ک�رنب�ه‌وبۆنه‌ی�ه‌وه‌‪.‬‬ ‫وه‌ک فرۆش�یارێکی زیو فرۆش‬ ‫وت�ی‪ »:‬هه‌رکه‌س�ێک جل�ی‬ ‫ک�وردی بکرێ�ت‪ ،‬بیگوم�ان‬ ‫‪ ،‬وه‌ک نه‌ری�ت وه�ه‌م وه‌ک‬ ‫ت�ه‌واو که‌رێک�ی جل�ی کوردی‬ ‫رووده‌که‌ن�ه‌ ئ�ه‌و دوکانانه‌ى که‌‬ ‫ئ�ه‌و بابه‌ته‌کان�ه‌ ده‌فرۆش�ن ک�ه‌‬ ‫ل�ه‌ موتو مورو دروس�تده‌کرێن‪،‬‬ ‫وتیش�ی‪ :‬ب�ازاڕی ئێم�ه‌ش‪،‬‬ ‫کوتاڵفرۆش�ه‌کان‬ ‫هاوت�ای‬ ‫پڕکریاری�انده‌بێ�ت‪.‬‬ ‫کردن�ی جلی ک�وردی له‌ رۆژی‬ ‫ن�ه‌ورۆزدا زیات�ر ل�ه‌ ره‌گ�ه‌زی‬ ‫مێ�دا ره‌نگده‌دات�ه‌وه‌‪ ،‬که‌ زۆر به‌‬ ‫په‌رۆش�ه‌وه‌‪ ،‬ئ�ه‌وان ل�ه‌ کردن�ی‬

‫به‌رگی کوردی�دا گورجو گۆڵی‬ ‫ده‌که‌ن‪ ،‬ب�ه‌اڵم له‌ نیوان ره‌گه‌زی‬ ‫نێ�ردا‪ ،‬ئ�ه‌وان ب�ه‌ ش�ێوه‌یه‌کی‬ ‫س�نوردار الوه‌کان به‌رگ�ی‬ ‫ک�وردی ده‌ک�ه‌ن‪ ،‬و مندااڵنی�ش‬ ‫به‌ بێجی�اوازی له‌ ک�وڕ و له‌ کچ‬ ‫سه‌رتاپا له‌ الیه‌ن گه‌وره‌کانیانه‌وه‌‬ ‫به‌رگ�یکوردی�انبۆده‌کرێ�ت‪.‬‬ ‫وه‌ک دیارده‌یک به‌ پیێ زانیاری‬ ‫به‌رگ�ی ئاماده‌ک�راوی پی�اوان‬ ‫ک�ه‌ بازرگانه‌کان�ی هه‌رێم�ی‬ ‫کوردس�تان ل�ه‌ واڵتی صی�ن به‌‬ ‫دوورین�ی ده‌ده‌ن‪ ،‬به‌رله‌هاتن�ی‬ ‫ئه‌و بۆنه‌ی�ه‌ بازاڕه‌کان پڕده‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم به‌بۆچوون�ی زۆرین�ه‌ی‬ ‫خه‌ڵک ئه‌و جۆره‌ به‌رگه‌ به‌های‬ ‫که‌مت�ره‌ له‌ الی ک�وره‌ الوه‌کان‪،‬‬ ‫ک�ه‌ زیات�ر من�دااڵن س�وودی‬ ‫لێده‌بینن‪ ،‬ئه‌وی�ش هۆکاره‌که‌ی‬ ‫ده‌گه‌ڕێت�ه‌وه‌ ب�ۆ ئ�ه‌وه‌ى ک�ه‌‬ ‫دوورینه‌که‌ی بازاڕییه‌ که‌ که‌موو‬ ‫کورتی زۆر تێ�دا به‌دیده‌کرێت‪،‬‬ ‫جگ�ه‌ له‌وه‌ش�ی هه‌میش�ه‌‬ ‫واب�او ب�ووه‌ دوورین�ی به‌رگ�ی‬ ‫ک�وردی پی�اوان تایبه‌تمه‌ن�دی‬ ‫خ�ۆی هه‌ی�ه‌ و ک�ه‌ مه‌رج�ه‌‬ ‫ب�ه‌رگ دووروه‌ک�ه‌ ش�اره‌زای‬

‫سکـــــارلێــــت‬ ‫جــــۆنســــون‪ 22‬ســــااڵن‬

‫باش�وئه‌زموونی ته‌واوی هه‌بێت‬ ‫ل� ‌هودوورین�ه‌دا‪.‬‬ ‫حاج�ی محه‌م�ه‌د که‌ته‌من�ی‬ ‫‪65‬ساڵ بوو وتی‪ »:‬له‌ سه‌رده‌می‬ ‫الوێت�ی ئێمه‌دا به‌رگ�ی کوردی‬ ‫له‌ وس�اڵه‌دا زۆرین�ه‌ی الوه‌کان‪،‬‬ ‫پی�ر و گه‌ن�ج به‌رگ�ی کوردیان‬ ‫ده‌ک�رد‪.‬‬ ‫حاجی وتیش�ی‪ »:‬ب�ه‌ بۆچوونی‬ ‫من سستی الوه‌کان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‬ ‫بۆ ئ�ه‌وه‌ى گه‌نجی ئێس�تا زیاتر‬ ‫ته‌قلیدی واڵتانی ئه‌وروپا په‌یره‌‬ ‫و ده‌کات‪ ،‬و ل�ه‌ وانه‌بێت کردنی‬ ‫جلی ک�وردی ب�ه‌ زیاده‌بزانێت‪،‬‬ ‫ل�ه‌ الیه‌ک�ی تری�ش په‌یوه‌س�ت‬ ‫ب�وون به‌ ل�ه‌ به‌رکردن�ی پانتۆلو‬ ‫جلی بیانی هۆکارێکی تری ئه‌و‬ ‫دیارده‌یه‌ی�ه‌‪.‬‬ ‫که‌ژاڵ�ی ب�ه‌رگ دروو وت�ی‪:‬‬ ‫هه‌م�وو س�اڵێک رێ�ژه‌ی ئ�ه‌و‬ ‫ئافره‌تان�ه‌ی ک�ه‌ به‌رگی کوردی‬ ‫ده‌ک�ه‌ن زیات�ر ده‌کات‪ :‬ئ�ه‌و‬ ‫وتیش�ی‪ :‬گران�ی ن�رخ و کااڵی‬ ‫ک�وردی هی�چ کاردانه‌وه‌یه‌ک�ی‬ ‫ئ�ه‌و ت�ۆی نه‌ب�ووه‌ ل�ه‌ س�ه‌ر به‌‬ ‫جێهێنانی ئ�ه‌و نه‌ریته‌‪ ،‬که‌ژاڵ به‌‬ ‫پێکه‌نیی�ه‌وه‌ وتیش�ی‪ »:‬به‌اڵم له‌م‬

‫شاجوانی مندااڵن‬

‫سه‌رنجــــڕاکــــێــــشتــــرین‬ ‫ژنی جــــیــــهــــان‬

‫گ��ۆڤ��اری «پ��ل�ه‌ی ب��ۆی» له‌‬ ‫ئه‌نجامی ڕاپرسییه‌کدا له‌ناو‬ ‫ژنه‌ ئه‌کته‌ره‌کانی هۆلیویۆددا‬ ‫سکارلێت جۆنسون له‌ناو‬ ‫‪ 25‬ژن��ی سه‌رنجڕاکێشدا‬ ‫پله‌ی یه‌که‌می به‌ده‌ستهێنا‪،‬‬ ‫له‌هه‌مانکاتدا پێگه‌ی ئینته‌رنێتی‬ ‫«فیمیل فیرست» ئاشکرایکرد‬ ‫ک �ه‌ ج��ون��س��ۆن‪-‬ی ته‌مه‌ن‬ ‫‪ 22‬سااڵن ئاستی جوانی و‬ ‫سه‌رنجڕاکێشییه‌که‌ی تایبه‌ته‌‬ ‫و س��ه‌رک��ه‌وت��ووه‌ به‌سه‌ر‬ ‫هه‌ریه‌ک له‌ ئه‌نجلینا جۆلی‪،‬‬ ‫جیسیکا ئه‌لبا‪ ،‬بیونسیه‌‪ ،‬بامیال‬ ‫ئه‌ندرسۆن‪.‬‬

‫س�ااڵنه‌ی دوای�دا و ب�ه‌ تایبه‌تی‬ ‫ئه‌مس�اڵ ش�ێوازی دووری�ن‬ ‫گۆڕان�کاری زۆری ب�ه‌ خ�ۆوه‌‬ ‫بینی‪ ،‬ک�ه‌ دوورین�ه‌کان هه‌ندێ‬ ‫کات ل�ه‌ ش�ێوازی دوورین�ی‬ ‫به‌رگ�ی ک�ورد ده‌ده‌چێت‪ ،‬جگه‌‬ ‫له‌وه‌ش�ی که‌ژاڵ ئام�اژه‌ی به‌وه‌‬ ‫دا که‌ ئافره‌ت�ی عه‌ره‌بیش‪ ،‬زیاتر‬ ‫ئه‌وانه‌ى له‌ شار و شارۆچکه‌کانی‬ ‫کوردس�تان ئ�اواره‌ن‪ ،‬به‌رگ�ی‬ ‫کوردیانک�ردووه‌و زۆر ب�ه‌‬ ‫خۆش�حاڵییه‌وه‌ به‌رگی کوردیان‬ ‫ب�ۆ جه‌ژن�ی ن�ه‌ورۆزی ک�وردا‬ ‫ده‌دووری‪.‬‬ ‫جوان�ی وس�ه‌رنج راکێش�انی‬ ‫به‌رگ�ی ک�وردی هه‌میش�ه‌‬ ‫کرده‌ویه‌ک�ی ب�او ب�ووه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫پۆشینی به‌رگی کوردی له‌ الیه‌ن‬ ‫ئه‌و که‌س�انه‌وه‌ى ک�ه‌ تێکه‌اڵوبه‌‬ ‫میلله‌ت�ی ک�ورد ده‌بن‪ ،‬ش�تێکی‬ ‫مێژوویی�ه‌ و ش�ایه‌نی ئام�اژه‌‬ ‫پێکردن و باسکردنه‌‪ ،‬چونکه‌ بۆ‬ ‫یه‌که‌مین جاره‌ نه‌ته‌وه‌یه‌کی ترو‬ ‫ب�ه‌ تایبه‌تی نه‌ت�ه‌وه‌ی عه‌ره‌ب‪،‬‬ ‫بکات به‌رگی کوردی بپۆش�ێت‬ ‫وبه‌ش�داری له‌ وبۆن�ه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌‬ ‫پی�رۆز‌هبک�ه‌ن‪.‬‬

‫هه‌موو ساڵێک له زۆرب��ه‌ی‬ ‫واڵتاندا پێشبرکێی شاجوانی بۆ‬ ‫ئافره‌تان سازده‌کرێت جگه‌له‌وه‌ی‬ ‫له‌سه‌ر ئاستی جیهانیشدا سااڵنه‌دا‬ ‫پێشبرکێی بۆ ئافرتان ئه‌نجام‬ ‫ده‌درێ���ت‪ ،‬ب��ه‌اڵم ئه‌مساڵ بۆ‬ ‫یه‌که‌مین جار پێشبڕکێ بۆ‬ ‫جوانترین منداڵ ساز بکرێت‪.‬‬ ‫به‌اڵم مندااڵنی به‌شداربوون‬ ‫هه‌رهه‌موویان جوان بوون‬ ‫بۆی ‌ه سه‌ر‌جه‌م به‌شداربووان‬ ‫به‌یه‌که‌م ده‌رچوون ‪.‬‬

‫وێڕاى تێپه‌ڕینى دوو هه‌فته‌ به‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌که‌ى‬ ‫عێراق که‌ له‌ ‪7‬ى ئه‌م مانگه‌ له‌ سه‌رتاسه‌رى عێراق به‌ هه‌رێمى‬ ‫کوردستانیشه‌وه‌ به‌ڕێوه‌چوو‪ ،‬هێشتا ئه‌نجامه‌ به‌راییه‌کان به‌‬ ‫ته‌واوى و فه‌رمى له‌الیه‌ن کۆمسیۆنى بااڵى هه‌ڵبژاردنه‌کان‬ ‫رانه‌گه‌یه‌نراوه‌ و چاوه‌ڕوان ناکرێت تا کۆتاى مانگى ئادار‬ ‫ت �ه‌واوى ئه‌نجامه‌کان رابگه‌یه‌نرێت‪ ،‬وه‌ک چاودێرانى‬ ‫سیاسیش ئاماژه‌ى پێده‌که‌ن سه‌ربارى چه‌ند پێشێلکاریی‬ ‫و که‌م و کورتییه‌ک پرۆسه‌که‌‪ ،‬پرۆسه‌یه‌کى سه‌رکه‌وتوو‬ ‫بووه‌‪ ،‬قه‌واره‌ سیاسییه‌کانى به‌شداربووى پرۆسه‌که‌ش له‌گه‌ڵ‬ ‫داخستنى سندوقه‌کانى ده‌نگدان هه‌ریه‌ک به‌ رێژه‌یه‌ک به‌‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندى لیسته‌که‌ى که‌وتنه‌ باڵوکردنه‌وه‌ى ئه‌نجامه‌کان‬ ‫و بانگه‌شه‌ى هاوپه‌یمانێتیکردن له‌گه‌ڵ لیسته‌ براوه‌کانى‬ ‫پرۆسه‌که‌ بۆ پێکهێنانى حکومه‌ت و دابه‌شکردنى پۆسته‌‬ ‫سیادییه‌کان له‌ نێوانیاندا به‌پێى ئه‌و به‌رژه‌وه‌ندى و مه‌رجانه‌ى‬ ‫که‌ هه‌ریه‌ک له‌ قه‌واره‌ براوه‌کان به‌پێى رێژه‌ى ده‌نگه‌کانیان و‬ ‫کورسییه‌کانیان له‌ ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى داهاتوویى عێراقدا‬ ‫هه‌یانه‌‪.‬‬ ‫له‌ نێو ئه‌م رێژه‌یه‌شدا ژماره‌یه‌ک کورسى کۆتا به‌ پێى ژماره‌ى‬ ‫کورسییه‌کانى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران که‌(‪ )325‬کورسییه‌‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌ویش(‪ )81‬کورسى کۆتاى ژنانى ئه‌م واڵته‌یه‌ که‌له‌‬ ‫ده‌ستوورى هه‌میشه‌یدا جێگیرکراوه‌‪.‬‬ ‫بۆ به‌ده‌ستهێنانى ئه‌م رێژه‌یه‌ش‪ 1798‬کاندێدى ژن له‌ناو‬ ‫پرۆسه‌که‌و له‌ چوارچێوه‌ى لیسته‌ حزبییه‌کاندا له‌ کێبڕکێدا‬ ‫بوون‪ ،‬به‌اڵم تائێستا ئه‌وه‌ى بابه‌تى ناو باسه‌کانى ئه‌نجامى‬ ‫پرۆسه‌که‌ و ژماره‌ و رێژه‌ى لیست و قه‌واره‌ براوه‌کان نییه‌‬ ‫مه‌سه‌له‌ى کورسییه‌ کۆتاکانى ژنان و چاره‌نووسى ئه‌م ژماره‌‬ ‫کاندیدانه‌یه‌ بۆ پڕکردنه‌وه‌ى ئه‌م کورسییانه‌‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌‬ ‫له‌ بانگه‌شه‌کانى هه‌ڵبژاردن و له‌ میانى پرۆسه‌که‌شدا ژنان‬ ‫کاراکته‌رى سه‌ره‌کى پرۆسه‌که‌ و به‌ڕێوه‌چوونى پرۆسه‌که‌‬ ‫بوون و وه‌ک ئه‌وه‌ى له‌نێو ده‌نگده‌راندا دواى ده‌نگدان ده‌نگى‬ ‫دایه‌وه‌ ده‌توانین بڵێین ئه‌وه‌ى جێى ئومێد بوو بۆ کاندیده‌‬ ‫ژنه‌کان و داهاتووى ژنان له‌ پرۆسه‌ى سیاسى عێراقدا ده‌نگى‬ ‫ده‌نگده‌ران بوو بۆ ژنان که‌ پێشتر ده‌گوترا ژن کاندید بێت‬ ‫ره‌نگه‌ هه‌تا خودى ژنانیش ده‌نگیان پێنه‌ده‌ن‪ ،‬که‌چى ئه‌وه‌ى‬ ‫له‌م پرۆسه‌یه‌دا پێش و پاش به‌ڕێوه‌چوونى پرۆسه‌ى ده‌نگدان‬ ‫بینیم و گوێبیستى بووم‪ ،‬ئه‌وه‌بوو که‌ زۆر له‌ پیاوان و ژنان به‌‬ ‫گه‌نج و پیر و خوێنده‌وار و نه‌خوێنده‌وار به‌ متمانه‌وه‌ خۆیان‬ ‫له‌ ده‌نگدان به‌ کاندێده‌ ژنه‌کان یه‌کالکردبۆوه‌‪.‬‬ ‫چاوه‌ڕوانیش ده‌کرێت ژماره‌یه‌ک له‌م کانیدانه‌ به‌ ده‌نگى‬ ‫باش ئه‌و کورسیانه‌ى به‌ سیستمى کۆتا بۆیان دیارى کراوه‌‬ ‫به‌ده‌ست بهێنن‪ ،‬گه‌رچى ئه‌م رێژه‌یه‌ به‌ پێى دابه‌شبوون و‬ ‫ژماره‌ى دانیشتوان بێت که‌ ژنان خۆیان له‌ رێژه‌ى ‪%60‬ى‬ ‫دانیشتوانى عێراق ده‌ده‌ن و بۆ رێژه‌ى ده‌نگده‌رانیش له‌م‬ ‫رێژه‌یه‌ که‌مترنه‌بوون له‌ پرۆسه‌که‌دا جێى خواستى ژنان‬ ‫نییه‌‪ ،‬وه‌ک هه‌ڵسوڕاوانى ژنانیش داخوازیده‌که‌ن رێژه‌ى‬ ‫کۆتا به‌رزبکرێته‌وه‌ بۆ‪ %40‬و له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کانى ته‌مووزى‬ ‫رابردووى په‌رله‌مانى هه‌رێمى کوردستانیشدا ئه‌م رێژه‌یه‌‬ ‫به‌پێى هه‌موارى یاساى هه‌ڵبژاردنه‌کانى په‌رله‌مانى کوردستان‬ ‫ژم��اره‌ (‪ )4‬ى ساڵى ‪ 2009‬کاربه‌ ‪ %30‬ى ‪،‬به‌رامبه‌رى‬ ‫رێ��ژه‌ى‪%25‬ى کۆتا له‌ یاساى هه‌ڵبژاردنه‌کانى په‌رله‌مانى‬ ‫عێراق وه‌ک خۆى مایه‌وه‌‪ .‬به‌هه‌ر پێوانه‌یه‌کیش بێت ژنان له‌‬ ‫په‌رله‌مانى داهاتووى عێراقدا ‪ 81‬کورسیان به‌ده‌سته‌ که‌ ده‌کاته‌‬ ‫یه‌ک له‌سه‌ر سێى ژماره‌ى کورسییه‌کانه‌‪ ،‬که‌ به‌ پێى ده‌ستوورى‬ ‫هه‌میشه‌ى گه‌ر کوتله‌یه‌کى سه‌ربه‌خۆبان ده‌یانتوانى ئه‌وانیش‬ ‫وه‌ک لیسته‌ براوه‌کان بانگه‌شه‌ى هاوپه‌یمانێتى له‌گه‌ڵ قه‌واره‌‬ ‫سیاسییه‌کاندا بۆ پێکهێنانى حکومه‌ت و دابه‌شکردنى پۆسته‌‬ ‫سیادییه‌کان بکه‌ن‪ ،‬به‌اڵم پێناچێت ژنان به‌م ژماره‌ کورسییه‌‬ ‫زۆره‌ش��ه‌وه‌ شتێکى وا له‌ ره‌وش��ى سیاسى ژنان و مافه‌‬ ‫سیاسییه‌کانیان بگۆڕن‪.‬‬ ‫ئه‌زموونى چوارساڵى رابردووى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران ئه‌مه‌ى‬ ‫سه‌لماندووه‌ که‌ ژنان خاوه‌نى ‪ 69‬کورسى بوون‪ ،‬به‌اڵم هیچ‬ ‫کات یه‌ک له‌م ئه‌ندام په‌رله‌مانانه‌ نه‌یانتوانى له‌ سیاسه‌ت و‬ ‫بڕیار و داواکانى کوتله‌ حزبییه‌کانیان ده‌ربچن و له‌ماوه‌ى‬ ‫حوکمى گواستنه‌وه‌شدا هیچ یه‌ک له‌ پۆسته‌ سیادییه‌کانیان‬ ‫به‌ ده‌ست نه‌بوو ته‌نیا ژماره‌یه‌ک بوون به‌ ده‌ست کوتله‌‬ ‫حزبیه‌کانه‌وه‌‪ ،‬له‌ئێستا و داهاتووى سیاسى عێراقیشدا‬ ‫به‌هه‌رێمى کوردستانه‌وه‌ چ��اوه‌ڕوان ناکرێت له‌ باس و‬ ‫گفتوگۆى دابه‌شکردنى پۆسته‌ سیادییه‌کاندا ژنان بابه‌تێک‬ ‫بن‪ ،‬له‌ کاتێکدا ئه‌گه‌ر ژنان هۆشیار بن ده‌توانن یه‌ک له‌ سێ‬ ‫پۆسته‌ سیادییه‌که‌ به‌شى ئه‌وان بێت‪ .‬ته‌نیا پرسیاریش ئه‌مه‌یه‌‬ ‫ئایا ئه‌م ژنانه‌ ته‌نیا به‌ روخسار و له‌ش و الر و جلوبه‌رگ‬ ‫ژن ده‌بن و ته‌نیا ژماره‌یک ده‌بن بۆ جوانکردنى په‌رله‌مان‬ ‫یاخود ده‌کرێت یه‌ک له‌مانه‌ حکومه‌ت یان په‌رله‌مان یاخود‬ ‫سه‌رۆکایه‌تى کۆمار وه‌ک ژنێک که‌ نیوه‌ زیاترى پێکهاته‌ى‬ ‫عێراقن به‌ڕێوه‌ به‌رێت؟!‬

jamawarnews  

Rebazi Azadi newspaper

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you