Page 1

FINANCIËLE

RESULTATEN

2011 Balanstotaal

miljoen

€1.680,4

Solvabiliteit

24%

Bezoek ons ook online: www.vitensjaarverslag.nl

Resultaat

miljoen

NIRG

€36,0 5,3% Aantal medewerkers

1.431 Waterverbruik miljoen m3

329,2

Bedrijfsresultaat miljoen

83,8

Investeringen

Totaal materiële vaste activa

Dividend

€103,3 miljoen

€1.628,4 miljoen

€2,68 per gewoon aandeel

Financiële Resultaten 2011


FINANCIテ記E

RESULTATEN

2011


INHOUD

FinanciĂŤle gang van zaken 1

Toelichting op de resultaten 2011

7

11

Toelichting op de geconsolideerde balans

2

Geconsolideerde resultaten

8 12

3

Geconsolideerde jaarrekening

4

Geconsolideerde winst-en-verliesrekening

5

21

10

Toelichting op de geconsolideerde winst-en-verliesrekening

32

13

Bedrijfskosten

33

14

Toelichting op het geconsolideerd

11

Geconsolideerd overzicht van

kasstroomoverzicht

37

gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten

6

7

Geconsolideerd kasstroomoverzicht

geconsolideerde jaarrekening

37

16

Vennootschappelijke jaarrekening

43

17

Toelichting op de vennootschappelijke

12

13

14

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling

10

Overige toelichting op de

jaarrekening

44

18

Overige gegevens

46

19

Gebeurtenisssen na balansdatum

46

20

Controleverklaring van de

Toelichting op de geconsolideerde jaarrekening

9

15

Geconsolideerd mutatieoverzicht eigen vermogen

8

11

15

Grondslagen voor het kasstroomoverzicht

onafhankelijke accountant

47

Overzicht uitstaande aandelen

49

20 21


6

FINANCIËLE GANG VAN ZAKEN

7

1

TOELICHTING OP DE RESULTATEN 2011

V

itens heeft als publieke onderneming een bijdrage te leveren aan het verlagen van de maatschappelijke kosten. Onze unieke positie als drinkwaterbedrijf met een natuurlijk monopolie brengt de verantwoordelijkheid met zich mee om het geld van klanten en publieke aandeelhouders op een verantwoorde wijze te besteden. Teneinde ook op lange termijn de continuïteit van de onderneming te garanderen en te voldoen aan de wensen en eisen van de stakeholders zal sprake zijn van een continu streven naar efficiency en effectiviteit. Dit wordt versterkt door de huidige financiële crisis en druk vanuit overheden om bezuinigingen te realiseren.

zal moeten worden ingevuld met het aantrekken van vreemd vermogen. In het huidige economisch klimaat is het aantrekken van nieuwe financieringen niet langer een vanzelfsprekendheid. De opslagen die banken verlangen zijn hoger en leningen met lange looptijden worden in veel mindere mate verstrekt. Voor Vitens N.V. is het van belang om de marktontwikkelingen nauwlettend te volgen en te kijken naar alternatieve manieren van financiering.

In mei 2011 is het Bestuursakkoord Water (BAW) gesloten tussen het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Unie van Waterschappen (UvW) en de Vereniging van waterbedrijven in Nederland (VEWIN). Door doelgerichter en efficiënter te werken kan structureel bespaard worden. In het Bestuursakkoord Water is afgesproken dat een doelmatigheidswinst nagestreefd wordt die oploopt tot jaarlijks € 750 miljoen in 2020, waarvan € 70 miljoen voor rekening komt van de drinkwaterbedrijven. Hiervan heeft circa 30% (€ 21 miljoen) betrekking op Vitens N.V.

Over 2011 is voor een bedrag van € 112,5 miljoen (2010: € 110,2 miljoen) aan investeringen, exclusief bijdragen derden, gerealiseerd. Het hogere volume wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt doordat in 2011 een aantal niet voorziene vertragingen van projecten vanuit 2010 zijn afgerond. Een fors aantal projecten is in 2011 vertraagd als gevolg van problemen met vergunningen, Vitens Proces Automatisering Standaard (ViPAS) en ICT-projecten door uitstel in het proces van de kanteling van organisatie naar Vitens 2.0. Belangrijke projecten die in 2011 zijn afgerond zijn o.a. nieuwbouw productiebedrijf Vlieland, ontkleuring Sint Jansklooster, Vitens Innovation Centre en nieuwbouw productiebedrijf Kolff. Belangrijke doorlopende investeringsprojecten in 2012 zijn o.a. duurzame inzet methaan Spannenburg, projecten BEEL (Beoordeling Externe Effecten Leidingen), nieuwbouw productiebedrijven Vechterweerd, Manderveen en Holten.

Per 1 juli 2011 is de Drinkwaterwet in werking getreden. Belangrijke financiële aspecten zijn tariefbeheersing en solvabiliteit. In de Drinkwaterwet wordt een maximum gesteld aan de vermogenskosten die in rekening mogen worden gebracht door de drinkwaterbedrijven aan de klant (tariefbeheersing) en het maximaal toegestane aandeel van het eigen vermogen in het totale vermogen (solvabiliteit). De minister stelt tweejaarlijks voor 1 november beide financiële aspecten vast voor de daaropvolgende twee kalenderjaren. Voor 2012 en 2013 is de gewogen gemiddelde kostenvoet vastgesteld op 6% en een maximale toegestane solvabiliteit van 70%. Vitens N.V. voldoet ultimo 2011 aan beide financiële aspecten.

Het afgelopen jaar heeft in het teken gestaan van de kanteling van de organisatie. Vitens N.V. is getransformeerd van een regiogestuurde naar een procesgerichte organisatie. De rapportagesystemen zijn aangepast op de nieuwe organisatie. Als grootste drinkwaterbedrijf van Nederland wil Vitens N.V. een voortrekkersrol spelen in het vinden van antwoorden op uitdagingen die volgen uit de toekomstverwachtingen.

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

De komende jaren zal Vitens N.V. zijn processen verder optimaliseren en klantgericht en efficiënt inrichten teneinde de drinkwatertarieven laag te houden. In december 2011 is in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders dan ook de ambitie uitgesproken om de drinkwatertarieven voor de aankomende drie jaren (2012-2014) niet te verhogen onder voorwaarde dat aan de continuïteitsdoelstelling1 wordt voldaan.

In 2011 heeft Vitens N.V. als gevolg van de uitgifte van aandelen aan de Provincie Friesland voor € 52,9 miljoen geen nieuwe leningen aangetrokken.

In het afgelopen jaar is verder gewerkt aan verbetering van de omzetverantwoording bij Vitens N.V. Deze is gebaseerd op de totaal aan derden geleverde hoeveelheid water. Vitens N.V. hanteert een systematiek van omzetbepaling waarbij het werkelijk gemeten verbruik wordt toegerekend aan maanden/jaren. Dit heeft als consequentie dat per jaareinde circa 40% van de omzet over het betreffende boekjaar daadwerkelijk is gefactureerd in overeenstemming met de feitelijke meterstanden en circa 60% op basis van simulatie van verbruik. Vanaf juli 2011 wordt gebruikgemaakt van standaard SAP-toepassing om rechtstreeks vanuit de bronadministratie (SAP IS-U) de omzet te bepalen. Het resultaat hiervan is een hogere mate van nauwkeurigheid en stabiliteit in de uitkomsten. 1. Continuïteit: Vitens N.V. streeft naar een bedrijfsresultaat dat toereikend is om rente en dividend te vergoeden aan de vermogenverschaffers. Daarnaast

Als gevolg van het hoge investeringsniveau van Vitens N.V. en de geplande investeringen in de komende jaren, alsmede herfinanciering van aflopende leningovereenkomsten, is de komende jaren sprake van een blijvend hoge financieringsbehoefte. Een belangrijk deel hiervan

wil Vitens N.V. een ‘buffer’ hebben (solvabiliteit) ten behoeve van onverwachte omstandigheden. De omvang van deze buffer is geformuleerd als: “een eigen vermogen minimaal gelijk aan 20% van het balanstotaal en een garantievermogen (eigen vermogen + achtergestelde leningen) minimaal gelijk aan 25% van het balanstotaal”.


8

2

9

GECONSOLIDEERDE RESULTATEN Omzet Het waterverbruik over 2011 van huishoudens en bedrijven (329,2 miljoen m³) is nagenoeg gelijk aan dat van 2010 (329,9 miljoen m³). Het gemiddelde verbruik per aansluiting blijft dalen. De netto-omzet is € 0,2 miljoen hoger uitgekomen op € 417,0 miljoen (2010 € 416,8 miljoen). De afgifte aan het waterleidingnet over 2011 is uitgekomen op het niveau van 347,5 miljoen m³. Het ‘Niet In Rekening Gebracht’ percentage (NIRG) komt daarmee voorlopig uit op 5,3% en is gedaald ten opzichte van het NIRG-percentage over 2010 (5,8%). De overige opbrengsten zijn in 2011 met € 2,1 miljoen gestegen tot € 38,9 miljoen (2010: € 36,8 miljoen). Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door meer opbrengsten uit analyses en advisering en hogere gerealiseerde verkoop messing. Bedrijfskosten Het saldo van de bedrijfskosten is ten opzichte van 2010 gedaald met € 6,4 miljoen naar € 372,1 miljoen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door: • Daling van de grondwaterbelastingen en heffingen door ontvangen infiltratiekorting over voorgaande boekjaren (€ 2,8 miljoen). • Daling van de overige kosten voornamelijk door lagere kosten voor opleidingen en decentrale ontwikkelingsactiviteiten (€ 2,5 miljoen). • Daling van de personeelskosten door de vrijval van een deel van de in 2010 gevormde reorganisatievoorziening door herziening van de bedrijfsplannen (€ 4,2 miljoen vrijval in 2011 versus € 10,5 miljoen dotatie in 2010). • Hogere afschrijvingskosten in 2011 (€ 12,9 miljoen) door onder andere afwaardering van de kantoorgebouwen, versnelde afschrijvingen op bepaalde productiebedrijven en projecten en hogere reguliere afschrijvingen door het hoge investeringsniveau in 2010 en 2011. Bedrijfsresultaat Het bedrijfsresultaat over 2011 bedraagt € 83,8 miljoen (2010: € 75,1 miljoen). Financiële baten en lasten Het saldo financiële baten en lasten is in 2011 gedaald naar € 48,0 miljoen (2010: € 49,0 miljoen). Dit wordt met name veroorzaakt doordat Vitens N.V. in 2011 geen nieuwe leningen heeft aangetrokken. Daarnaast heeft Vitens N.V. heffingsrente ontvangen over de infiltratiekorting over voorgaande boekjaren (€ 0,6 miljoen).

Resultaat toe te rekenen aan aandeelhouders Het nettoresultaat toe te rekenen aan aandeelhouders van Vitens N.V. bedraagt in 2011 € 36,0 miljoen (2010: € 26,9 miljoen). Eigen vermogen Het eigen vermogen stijgt in 2011 met € 43,6 miljoen naar een niveau van € 402,6 miljoen. De stijging van het eigen vermogen wordt veroorzaakt door de uitgifte van aandelen aan de provincie Friesland (€ 52,9 miljoen), toevoeging van het resultaat 2011 (€ 36,0 miljoen), de vermindering van de afdekkingsreserve als gevolg van een verdere daling van de waarde van derivaten (€ 31,1 miljoen), het in 2011 uitgekeerd dividend over boekjaar 2010 (€ 13,4 miljoen) en de afboeking van de herwaarderingsreserve kantoorgebouwen (€ 0,8 miljoen). De afdekkingsreserve voor ongerealiseerde aanpassingen in de reële waarde van financiële instrumenten als gevolg van toepassing van ‘cash flow hedge accounting’ daalt in 2011 met € 31,1 miljoen naar een negatieve waarde van € 59,7 miljoen (2010: € 28,6 miljoen). De solvabiliteit komt daarmee per 31 december 2011 uit op 24,0% (2010: 21,3%). Na vaststelling van het voorstel voor winstbestemming zal over 2011 € 20,5 miljoen worden toegevoegd aan de reserves en een gewoon dividend van € 15,5 miljoen worden uitgekeerd, na behandeling van het dividendbesluit in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. Kasstroom/financiering De kasstroom uit operationele activiteiten van € 145,9 miljoen (2010: € 127,1 miljoen) is toereikend om de investeringsactiviteiten van € 99,3 miljoen (2010: € 102,9 miljoen) te financieren. De kasstroom uit operationele activiteiten is gestegen met € 18,8 miljoen, wat vooral wordt veroorzaakt door een daling van het netto werkkapitaal van € 14,3 miljoen. De netto investeringen bedragen in 2011 € 103,3 miljoen (2010: € 101,7 miljoen). Voor 2012 is de verwachting dat het investeringsniveau op eenzelfde hoog niveau zal blijven (circa € 105 miljoen). In 2011 zijn geen nieuwe leningen aangetrokken (2010: € 64 miljoen) als gevolg van uitgifte van aandelen voor € 52,9 miljoen maar is wel op bestaande leningen afgelost (2011: € 71,9 miljoen; 2010: € 68,6 miljoen). Het bedrag aan uitgekeerd dividend is ten opzichte van 2010 licht gestegen met € 0,9 miljoen tot € 13,4 miljoen. De renteniveaus zijn voor 79% (2010: 78%) van het vreemd vermogen gefixeerd voor meerdere jaren. Dit geeft stabiliteit in de rentekosten over de jaren en ver-

mindert de invloed van schommelingen in de marktrente. Tarieven en harmonisatie Per 1 januari 2012 is de kostprijsverhogende grondwaterbelasting (circa € 70 miljoen) afgeschaft. Vitens N.V. verlaagt hiervoor de tarieven van zijn klanten per 1 januari 2012. Per 1 januari 2013 wordt ook de belasting op leidingwater (circa € 40 miljoen) afgeschaft. De afschaffing van de grondwaterbelasting heeft Vitens N.V. een goede mogelijkheid geboden om het capaciteittarief te verhogen in combinatie met een verlaging van het variabele tarief. In 2011 is de harmonisatie van de tarieven voor grootverbruik verder doorgevoerd. Uiterlijk in 2015 zal sprake zijn van een volledige harmonisatie van alle tarieven in het voorzieningsgebied.

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011


10

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING

3

GECONSOLIDEERDE WINST-EN-VERLIESREKENING 4 In miljoenen euro’s

Geconsolideerde balans per 31 december

18

Activa In miljoenen euro’s

31-12-2011

31-12-2010 19

Vaste activa Materiële vaste activa

4

Immateriële vaste activa

5

Geassocieerde deelnemingen en joint ventures

8,4

8,0

6

Overige financiële activa

0,6

1,0

1.628,4

1.626,5

-

0,2

1.637,4 Voorraden Handels- en overige vorderingen

417,0

416,8

Overige opbrengsten

38,9

36,8

38,2

37,6

Grondwaterbelastingen en -heffingen

70,7

73,4

22

Overige kosten

90,9

94,3

73,3

87,1

1.635,7 4,9

23

Personeelskosten

41,0

24

Afschrijvingen op en bijzondere

43,0

45,9

1.680,4

1.681,6

31-12-2011

31-12-2010

waardevermindering van materiële vaste activa

83,8

75,1

25

0,7

0,1

26

Financiële lasten

-48,7

-49,1

27

Aandeel in resultaat in geassocieerde

132,8

-

0,8

Wettelijke reserve

1,9

2,8

Afdekkingsreserve

-59,7

-28,6

Belastingen

Overige reserves

271,5

218,8

Resultaat na belastingen

36,0

26,9 402,6

378,5

Financiële baten

147,2

Totaal eigen vermogen

86,1 372,1

Bedrijfsresultaat

5,5

Resultaat boekjaar

99,0

Totaal bedrijfskosten

5,7

Herwaarderingsreserve

453,6

Bedrijfskosten

Eigen vermogen Agioreserve

455,9

Kosten uitbesteed werk en inhuur personeel

20

4,6

Passiva In miljoenen euro’s

Aandelenkapitaal

goederen en diensten

38,4

Totaal activa

9

2010

Netto-omzet uit hoofde van levering van

doorlopende bedrijfsactiviteiten

Vlottende activa 8

2011

Totaal bedrijfsopbrengsten uit

3

7

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

11

deelnemingen en joint ventures Resultaat voor belastingen

0,2

0,6 -47,8

-48,4

36,0

26,7

-

0,1

36,0

26,8

-

-0,1

36,0

26,9

Waarvan: Resultaat toe te rekenen aan derden

359,0

Resultaat toe te rekenen aan aandeelVerplichtingen

houders van Vitens N.V.

Langlopende verplichtingen 10

Egalisatierekening bijdragen van derden

11 12 13 14 15

Overige voorzieningen

18,4

9,0

Achtergestelde geldleningen

113,1

125,7

Langlopende geldleningen

850,2

907,6

Derivaten

59,7

28,6

Voorzieningen personeelsbeloningen

12,8

18,1

8,3

5

DE EN NIET-GEREALISEERDE RESULTATEN

11,3 1.062,5

16

GECONSOLIDEERD OVERZICHT VAN GEREALISEER-

1.100,3

In miljoenen euro’s

2011

2010

36,0

26,8

Kortlopende verplichtingen Handelsschulden en overige te betalen posten

Geconsolideerd resultaat na belastingen

143,7

136,9

Belastingverplichtingen

14,6

15,0

toekomend aan de rechtspersoon

Rentedragende verplichtingen

25,3

39,5

Mutatie in effectief dekkende renteswaps

Korte termijn personeelsbeloningen

22,1

21,5

Totaal gerealiseerde resultaten

Overlopende passiva Totaal passiva

9,6

-31,1

-9,1

4,9

17,7

Herwaardering van kantoorgebouwen

-0,8

-

Totaal niet-gerealiseerde resultaten

-0,8

-

4,1

17,7

-

-0,1

4,1

17,8

9,4 215,3

222,3

1.680,4

1.681,6

Noten in de linkermarge van tabellen verwijzen naar de toelichting op pagina 21 en verder.

Totaal gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten Waarvan: Resultaat toe te rekenen aan derden Resultaat toe te rekenen aan aandeelhouders van Vitens N.V.

Noten in de linkermarge van tabellen verwijzen naar de toelichting op pagina 32 en verder.


12

132,8

0,8

3,0

-19,5

206,1

25,0

353,7

0,1

353,8

niet-gerealiseerde resultaten 2010

-

-

-

-

-9,1

-

26,9

17,8

-0,1

17,7

Bestemming resultaat 2009

-

-

-

-

-

25,0

-25,0

-

-

-

Vorming wettelijke reserve

-

-

-

-0,2

-

0,2

-

-

-

-

Dividenduitkering gewone aandelen

-

-

-

-

-

-12,5

-

-12,5

-

-12,5

5,5

132,8

0,8

2,8

-28,6

218,8

26,9

359,0

-

359,0

niet-gerealiseerde resultaten 2011

-

-

-0,8

-

-31,1

-

36,0

4,1

-

4,1

Bestemming resultaat 2010

-

-

-

-

-

26,9

-26,9

-

-

-

Vorming wettelijke reserve

-

-

-

-0,9

-

0,9

-

-

-

-

0,2

14,4

-

-

-

38,3

-

52,9

-

52,9

-

-

-

-

-

-13,4

-

-13,4

-

-13,4

5,7

147,2

-

1,9

-59,7

271,5

36,0

402,6

-

402,6

48,0

49,0

97,6

85,9

derden

-0,4

-0,1

Totaal gerealiseerde en

Overige mutaties voorzieningen

-2,1

13,9

Overige mutaties financiële vaste activa

-0,3

Afschrijvingen op en bijzondere waardevermindering van materiële vaste activa

In miljoenen euro’s Per 1 januari 2010

Amortisatie egalisatierekening bijdragen van

-0,8 142,8

147,9

Per 31 december 2010

Veranderingen in werkkapitaal: Handelsvorderingen en overlopende activa

1,4

4,6

Voorraden

0,3

0,2

Handelsschulden en overlopende passiva

9,3

-8,1 11,0

Totaal gerealiseerde en -3,3

Uitgifte aandelen5

Ontvangsten egalisatierekening bijdragen van derden Onttrekkingen voorzieningen

Totaal eigen vermogen

5,5

Aanpassingen voor: Financiële baten en lasten

Aandeel van derden4

26,8

Eigen vermogen toe te rekenen aan aandeelhouders van Vitens N.V.

36,0

Resultaat boekjaar

Resultaat na belastingen

Overige reserves1

2010

Afdekkingsreserve1

2011

Wettelijke reserve3

In miljoenen euro’s

Herwaarderingsreserve2

7

GECONSOLIDEERD MUTATIEOVERZICHT EIGEN VERMOGEN Agioreserve gewoon kapitaal

30

GECONSOLIDEERD KASSTROOMOVERZICHT

Aandelenkapitaal

6

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

13

9,8

9,1

-2,9

-3,5

196,7

177,0

Dividenduitkering gewone aandelen Per 31 december 2011

Kasstroom uit operationele bedrijfsactiviteiten Ontvangen rente Betaalde rente

0,7

0,1

-51,5

-50,0

Kasstroom uit operationele activiteiten Ontvangen aflossingen op leningen Acquisitie N.V. Bronwaterleiding Doorn Investeringen in materiële vaste activa Desinvesteringen

-49,9

145,9

127,1

0,3

0,3

-

-2,5

-102,9

-101,7

3,3

Kasstroom uit investeringsactiviteiten Opgenomen langlopende geldleningen

-50,8

1,0 -99,3

-102,9

-

63,4

Aflossingen langlopende geldleningen

-59,3

-56,0

Aflossingen achtergestelde geldleningen

-12,6

-12,6

Uitgifte aandelen

52,9

-

Betaald dividend

-13,4

-12,5

Mutatie rentedragende verplichtingen

-14,2

Kasstroom uit financieringsactiviteiten Nettokasstroom Mutatie liquide middelen Mutatie in geldmiddelen

-6,8 -46,6

-24,5

-

-0,3

-

-0,3 -

Noten in de linkermarge van tabellen verwijzen naar de toelichting op pagina 37 en verder.

-0,3

1. Het saldo van de overig reserves en de negatieve afdekkingsreserve zijn vrij uitkeerbaar. 2. De herwaarderingsreserve heeft betrekking op de herwaardering van het kantoorgebouw in Leeuwarden. In 2011 zijn de kantoorgebouwen van Vitens N.V. getaxeerd en is de herwaardering van het kantoor in Leeuwarden teruggenomen als gevolg van een lagere getaxeerde verkoopwaarde. 3. De wettelijke reserve heeft betrekking op de herwaardering van dienstwoningen € 1,9 miljoen.

4. Het aandeel derden heeft betrekking op de oprichting van Legyon B.V. Legyon B.V. is per 6 januari 2009 opgericht, waarin Vitens N.V. een 60% belang heeft. In 2011 zijn de bedrijfsactiviteiten van Legyon B.V. beëindigd. 5. In 2011 zijn 754.843 aandelen uitgegeven. Hiervan had Vitens N.V. 547.497 aandelen in portefeuille en zijn 208.346 nieuwe aandelen uitgegeven.


14

8

15

TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Algemeen

Effect van nieuwe boekhoudstandaarden

Vitens N.V. is een naamloze vennootschap die statutair gevestigd is in Utrecht en waarvan de aandelen worden gehouden door gemeenten en provincies in haar verzorgingsgebied. De belangrijkste activiteiten van Vitens N.V. zijn het oppompen van grondwater, het zuiveringsproces hiervan en de distributie van reinwater.

De volgende standaarden en interpretaties zijn effectief per 1 januari 2011: • IFRS 1 Eerste toepassing van International Financial Reporting Standards – Beperkte vrijstelling van vergelijkende IFRS 7-toelichtingen voor eerste toepassers, van kracht per 1 juli 2010. • IFRS 7 Informatieverschaffing over overdracht van financiële activa (herzien), van kracht per 1 januari 2011. • IAS 24 Informatieverschaffing over verbonden partijen, van kracht per 1 januari 2011. • IAS 32 Financiële instrumenten: presentatie – Classificatie van claimemissies, van kracht per 1 februari 2010. • IFRIC 14 - Vooruitbetalingen op minimaal vereiste dekkingsgraden, van kracht per 1 januari 2011. • IFRIC 19 Ruil van financiële verplichtingen voor eigen vermogensinstrumenten, van kracht per 1 juli 2010. • Verbeteringen van de IFRSs (gepubliceerd mei 2010), van kracht per 1 januari 2011.

Deze jaarrekening 2011 is op 12 april 2012 ondertekend door de Directie en door de Raad van Commissarissen. De Raad van Commissarissen zal de jaarrekening ter vaststelling voorleggen aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders op 14 juni 2012.

IFRS De jaarrekening van Vitens N.V. is opgesteld op basis van de International Financial Reporting Standards (IFRS), zoals aanvaard door de Europese Unie (EU). IFRS omvat zowel de IFRS-standaarden als de International Accounting Standards die door de International Accounting Standards Board (IASB) zijn uitgebracht, en de interpretaties van IFRS- en IAS-standaarden, uitgebracht door het International Financial Reporting Interpretations Committee (IFRIC), respectievelijk het Standing Interpretations Committee (SIC). De belangrijkste grondslagen voor waardering en resultaatbepaling die zijn gehanteerd bij het opstellen van de geconsolideerde jaarrekening worden hierna beschreven. Het historische kostenprincipe wordt gehanteerd. In afwijking hiervan geldt dat bepaalde activa en verplichtingen, met name dienstwoningen, kantoorgebouwen en derivaten, tegen reële waarde worden gewaardeerd. Tenzij anders vermeld, zijn deze waarderingsgrondslagen consistent toegepast voor alle boekjaren die in deze jaarrekening zijn opgenomen. De jaarrekening is gepresenteerd in miljoenen euro’s (functionele valuta) en afgerond naar het dichtstbijzijnde getal.

Nieuwe en/of gewijzigde IFRS-standaarden De International Accounting Standards Board (IASB) en de International Financial Reporting Committee (IFRIC) hebben in 2010/2011 nieuwe en/of gewijzigde standaarden en interpretaties uitgebracht, die vanaf boekjaar 2011 e.v. van toepassing zijn voor Vitens N.V. Hieronder worden de wijzigingen nader uiteengezet:

Bovenstaande standaarden en interpretaties hebben geen materiële invloed op de jaarrekening van Vitens N.V. Vitens N.V. heeft niet gekozen voor een vervroegde invoering van nieuwe standaarden, aanpassingen van standaarden en nieuwe interpretaties waarvan toepassing verplicht is voor boekjaren die beginnen na 1 januari 2011 of latere jaren. De volgende standaarden en interpretaties zijn uitgegeven maar nog niet van kracht voor de jaarrekening 2011: • Aanpassingen op IFRS 7, Informatieverschaffing Financiële Instrumenten, van kracht per 1 januari 2015. • IFRS 9 Financiële instrumenten, van kracht per 1 januari 2015. • IFRS 10 Geconsolideerde jaarrekening, van kracht per 1 januari 2013. • IFRS 11 Gemeenschappelijke regelingen, van kracht per 1 januari 2013. • IFRS 12 Bekendmaking van belangen in andere entiteiten, van kracht per 1 januari 2013. • IFRS 13 Waardering tegen reële waarde, van kracht per 1 januari 2013. • Aanpassingen op IAS 1 Presentatie van elementen van niet-gerealiseerde resultaten, van kracht per 1 juni 2012.

• Aanpassingen op IAS 12 Latente belastingen - herstel van onderliggende activa, van kracht per 1 januari 2012. • IAS 19 Employee benefits, van kracht per 1 januari 2013. • IAS 27 Enkelvoudige jaarrekening, van kracht per 1 januari 2013.

9

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

• IAS 28 Investeringen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures, van kracht per 1 januari 2013. Bovenstaande standaarden en interpretaties hebben naar verwachting geen materieel effect op de jaarrekening 2012.

GRONDSLAGEN VOOR WAARDERING EN RESULTAATBEPALING Materiële vaste activa De post materiële vaste activa is onderverdeeld in de volgende categorieën: • Bedrijfsgebouwen en terreinen. • Kantoorgebouwen. • Dienstwoningen. • Machines en installaties. • Leidingen. • Aansluitleidingen. • Andere vaste bedrijfsmiddelen. • Werken in uitvoering. Bedrijfsgebouwen en terreinen, machines en installaties, leidingen, aansluitleidingen en andere vaste bedrijfsmiddelen worden gewaardeerd tegen of verkrijgings- of vervaardigingsprijs. Als eerste waardering bij toepassingen van IFRS (2006) heeft waardering tegen reële waarde plaatsgevonden. Deze reële waarde wordt verondersteld als ‘deemed cost’ waarbij afschrijvingen jaarlijks in mindering worden gebracht. Kantoorgebouwen worden gewaardeerd volgens de reële waardemethode in overeenstemming met IAS 16.31. Correcties voor een lagere reële waarde van de kantoorgebouwen worden in eerste instantie in mindering gebracht op een positieve herwaarderingsreserve en het meerdere wordt rechtstreeks ten laste van de winst-en-verliesrekening verantwoord. Aanpassingen naar een hogere waardering van de kantoorgebouwen worden voor zover zij een aanpassing zijn op in eerdere jaren verantwoorde afwaarderingen ten gunste van de winst-en-verliesrekening verantwoord; de resterende aanpassing van de herwaardering wordt verantwoord in een herwaarderingsreserve. Taxaties van kantoorgebouwen vinden plaats één keer per vier jaar. Indien significante wijzigingen optreden kan tussentijdse bijstelling plaatsvinden. Dienstwoningen betreffen woningen die staan op waterwingebieden van Vitens N.V. en worden verhuurd tegen marktconforme huurprijzen aan (ex-)Vitens-werknemers. Vitens N.V. merkt deze woningen aan als vastgoedbelegging in overeenstemming met IAS 40, waarbij waardering plaatsvindt tegen reële waarde en mutaties in de reële waarde in de winst-en-verliesrekening worden verant-

woord. De reële waarde wordt onder andere afgeleid van de WOZ-waarde. Voor de ongerealiseerde waardewijzigingen wordt een herwaarderingsreserve gevormd. Investeringen gedurende het boekjaar worden gewaardeerd tegen de aanschaffingsprijs verminderd met eventueel verkregen subsidies en overige bijdragen. Onder aanschaffingsprijs wordt verstaan de verkrijgingsprijs, hetzij de vervaardigingsprijs, hetzij waardering op reële waarde in de situatie van overgenomen vennootschappen. De kostprijs van zelfvervaardigde activa bestaat uit directe kosten van vervaardiging en toeslagen voor indirecte productiekosten. Materiële vaste activa, met uitzondering van dienstwoningen, worden afgeschreven op basis van de lineaire methode over de verwachte gebruiksduur van de verschillende componenten waaruit het betrokken actief bestaat. De afschrijving start op moment van ingebruikname van de betreffende activa. De gebruiksduren van de componenten waaruit de activacategorieën bestaan, zijn als volgt opgebouwd: • Kantoorgebouwen 40 jaar. • Productiebedrijven civieltechnisch 40 jaar, elektrotechnisch en werktuigbouwkundig 15 jaar. • Overige machines en installaties 15 jaar. • Leidingen 50 jaar. • Aansluitleidingen 331/3 jaar. • Andere vaste bedrijfsmiddelen 3-5 jaar (waaronder ICT). • Werken in uitvoering worden niet afgeschreven. De verwachte gebruiksduur, de restwaarde en afschrijvingsmethoden worden jaarlijks geëvalueerd en indien nodig aangepast. Winsten of verliezen bij afstoting worden bepaald aan de hand van de opbrengsten en de op moment van afstoting geldende boekwaarde. Toerekening van rentekosten vindt plaats in overeenstemming met IAS 23 aan projecten in aanbouw. Rentekosten worden toegerekend aan projecten welke gestart zijn na 1 januari 2009 met een verwachte looptijd langer dan 12 maanden en een verwacht investeringsbedrag groter dan € 1 miljoen. Toerekening van de rentekosten vindt plaats


16

op basis van de gewogen gemiddelde rente over de rentedragende schulden (2011: 4,34%; 2010: 4,37%). Bijzondere waardeverminderingen Indien omstandigheden hiertoe aanleiding geven wordt vastgesteld of sprake is van bijzondere waardevermindering van materiële vaste activa. Indien dergelijke aanwijzingen bestaan, wordt een schatting gemaakt van de realiseerbare waarde van deze activa. Voor de activa is de realiseerbare waarde gelijk aan de hoogste van de reële waarde minus verkoopkosten of de bedrijfswaarde. De bedrijfswaarde wordt bepaald op basis van de contante waarde van de geschatte toekomstige kasstromen. “Het bedrag van de afwaardering wordt separaat zichtbaar ten laste van de winst-en-verliesrekening gebracht. Nadat een verlies wegens bijzondere waardevermindering is verwerkt, wordt de jaarlijkse afschrijving aangepast aan de herziene boekwaarde verminderd met de restwaarde. Indien het bedrag van de afwaardering groter is dan de boekwaarde van het actief, moet worden bezien of een voorziening moet worden gevormd. Terugneming van een bijzondere waardevermindering is mogelijk indien er gegronde indicaties zijn dat het eerder verantwoorde verlies niet meer bestaat of is verminderd.” In 2011 heeft het management aanwijzingen voor mogelijke bijzondere waardeverminderingen geïdentificeerd. Als gevolg hiervan heeft bijzondere waardevermindering plaatsgevonden op de kantoorgebouwen. Vitens N.V. is bezig met een strategische heroriëntatie van zijn huisvesting en heeft de kantoorgebouwen laten taxeren en gewaardeerd tegen verkoopwaarde (inclusief een terughuurperiode van 5 jaar).

Immateriële vaste activa De immateriële vaste activa betreft onderzoeks- en ontwikkelingskosten. Onderzoekskosten worden in de kosten opgenomen zodra zij zich voordoen. Ontwikkelingskosten worden slechts als een immaterieel actief opgenomen indien kan worden aangetoond dat het actief in de toekomst waarschijnlijke economische voordelen zal genereren. Geactiveerde kosten worden afgeschreven vanaf het moment van voltooiing van de ontwikkeling en het actief beschikbaar is voor gebruik en over de periode waarin verwachte toekomstige verkopen worden gerealiseerd.

Investeringen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures Geassocieerde deelnemingen zijn die entiteiten waarop Vitens N.V., direct of indirect, invloed van betekenis uitoefent op het financiële en operationele beleid, maar geen beslissende zeggenschap over heeft. Over het algemeen is hier sprake van als Vitens N.V. tussen de 20 en 50% van de stemrechten kan uitoefenen.

17

Joint ventures zijn overeenkomsten waarbij Vitens N.V., tezamen met een of meerdere partijen, activiteiten uitvoert waarbij alle partijen gezamenlijk de zeggenschap uitoefenen. Investeringen in geassocieerde deelnemingen waarop Vitens N.V. invloed van betekenis uitoefent en belangen in joint ventures worden gewaardeerd volgens de ‘equity methode’. De boekwaarde van de geassocieerde deelneming of de joint venture omvat de goodwill die bij de overname is betaald en het aandeel van Vitens N.V. in de wijzigingen in het eigen vermogen van de geassocieerde deelneming, respectievelijk joint venture na het moment van overname.

Overige financiële activa en overige deelnemingen De overige financiële activa betreffen verstrekte leningen en zijn gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs verminderd met eventuele bijzondere waardeverminderingen. Geassocieerde deelnemingen worden bij verwerving gewaardeerd tegen kostprijs (zijnde de reële waarde) en vanaf dat moment worden waardemutaties van de geassocieerde deelnemingen direct opgenomen in de winst-en-verliesrekening (vermogensmutatiemethode). Indien de reële waarde niet betrouwbaar kan worden vastgesteld blijft de vervolgwaardering tegen kostprijs.

Derivaten Bij de gewone bedrijfsuitoefening wordt gebruikgemaakt van derivaten (financiële instrumenten) om renterisico’s te beperken. Het doel van dit beheer is de invloed van veranderingen in rentetarieven op de resultaten te beperken. Rentederivaten worden gebruikt om de leningenportefeuille te sturen op het gewenste risicoprofiel. Deze instrumenten worden niet gebruikt voor speculatieve of handelsdoeleinden. Deze derivaten worden gewaardeerd tegen reële waarde vanaf het moment dat het contract is afgesloten. De reële waarde is een resultante van de ontwikkelingen van de marktrente en de vastgestelde rente van het onderliggende derivaat. Vitens N.V. heeft in zijn treasurystatuut opgenomen dat het renterisico niet groter mag zijn dan 25% van de totale vreemdvermogenpositie. Het renterisico is de som van de renteherzieningen (incl. rente-instrumenten) en hetgeen aan nieuwe financiering nodig is (schuldvernieuwing) in enig jaar. De afgesloten renteswaps worden aangemerkt als perfecte hedge. Deze renteswaps zijn afgesloten met als enig doel om het renterisico binnen de norm van 25% te houden zoals beschreven in het treasurystatuut. In het treasurystatuut wordt het renterisico als volgt gedefinieerd: Voor de beoordeling van de omvang van het risico wordt de jaarlijkse risicopositie (schuldvernieuwing en renteconversies) gedeeld door het totaal van de financiering aan het einde van het jaar waar dit risico betrekking op heeft (= relatief

risico). De totale financiering wordt gevormd door het totaal van opgenomen leningen (exclusief achtergestelde leningen) vermeerderd met de jaarlijkse schuldvernieuwing en verminderd met eventuele vastrentende beleggingen en beschikbare liquiditeiten. Door toepassing van de genoemde instrumenten wordt een vaste cash outflow gerealiseerd. Vitens N.V. betaalt vastrentend op de swap, terwijl de betaalde korte termijnrente op roll-overleningen wegvalt tegenover de ontvangst van de korte rente op de swap. Een hedge wordt geacht effectief te zijn indien, vanaf het begin en gedurende de looptijd van de hedgerelatie, verwacht wordt dat veranderingen van de cashflows van het gehedgde item vrijwel volledig worden afgedekt door veranderingen in de cashflows van het hedge-instrument. Is dit het geval, dan worden de schommelingen in de reële waarde van de renteswaps ten gunste/ten laste van de afdekkingsreserve verantwoord (hedge accounting).

Voorraden De voorraden worden gewaardeerd tegen historische kostprijs (of lagere realiseerbare waarde) onder aftrek van een voorziening voor incourantheid.

Vorderingen en overlopende activa Vorderingen en overlopende activa worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs onder aftrek van een waardecorrectie in verband met mogelijke oninbaarheid. Saldering en presentatie van handelsvorderingen op en ontvangen voorschotten van verbruikers vindt plaats op basis van afrekengroepen: een groeperingsmethodiek van klanten op basis van in de tijd gespreide meteropnames ter bepaling van het te factureren waterverbruik. Vorderingen worden niet langer opgenomen als de gelden zijn ontvangen of als oninbaarheid is vastgesteld.

Liquide middelen De post liquide middelen bestaat uit banktegoeden en contanten en wordt gewaardeerd tegen reële waarde, hetgeen overeenkomt met de nominale waarde. Schulden aan bankinstellingen worden verantwoord onder de rentedragende verplichtingen.

Egalisatierekening bijdragen van derden De egalisatierekening bijdragen van derden wordt gewaardeerd tegen de van derden ontvangen bijdragen in aanleg van aansluitleidingen verminderd met amortisaties. De amortisatie van de egalisatierekening vindt plaats in 331/3 jaar. De jaarlijkse amortisatie wordt verantwoord onder de overige opbrengsten.

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

Rentedragende verplichtingen De rentedragende verplichtingen zijn bij opname gewaardeerd tegen reële waarde onder aftrek van transactiekosten. Vervolgens vindt waardering plaats tegen geamortiseerde kostprijs met behulp van de effectieve rentemethode. De binnen een jaar vervallende aflossingsverplichtingen van de langlopende verplichtingen worden gepresenteerd onder de kortlopende verplichtingen.

Voorzieningen personeelsbeloningen De post voorzieningen personeelsbeloningen omvat: • De voorziening als gevolg van reorganisatie fusie 2002 is gevormd ter dekking van de verplichtingen uit het sociaal plan. Belangrijke onderdelen betreffen de 56+regeling en boventalligheid. • De voorziening als gevolg van reorganisatie fusie 2006 is gevormd naar aanleiding van de fusie tussen Vitens N.V., N.V. Hydron Flevoland, N.V. Hydron Midden-Nederland en Coöperatie Hydron U.A. Dit ter dekking van de verplichtingen uit het sociaal plan. Het sociaal plan heeft een looptijd van drie jaar, waarna het collectief recht overgaat in een individueel recht. De kosten die uit het sociaal plan voortvloeien worden voornamelijk veroorzaakt door de kosten die gemoeid zijn met herplaatsing van boventallige medewerkers. De berekening is gebaseerd op het aantal boventalligen met daarbij totale loonkosten per werknemer, een reële benadering van het aantal dienstjaren en de (gemiddelde) leeftijd. De uitkeringstromen zijn contant gemaakt tegen een nominale rekenrente van 4,25% (2010: 4,25%). • Als gevolg van het integreren van de laboratoriumactiviteiten uit Utrecht in Leeuwarden is een reorganisatievoorziening gevormd. Dit ter dekking van de verplichtingen uit het sociaal plan. Het sociaal plan heeft een looptijd van drie jaar, waarna het collectief recht overgaat in een individueel recht. De kosten die uit het sociaal plan voortvloeien worden voornamelijk veroorzaakt door de kosten die gemoeid zijn met herplaatsing van boventallige medewerkers. De berekening is gebaseerd op het aantal boventalligen met daarbij totale loonkosten per werknemer, een reële benadering van het aantal dienstjaren en de (gemiddelde) leeftijd. De uitkeringstromen zijn contant gemaakt tegen een nominale rekenrente van 4,25% (2010: 4,25%). Alle gevallen van boventalligheid hebben zich in 2008 voorgedaan. • Als gevolg van de beslissing om Vitens N.V. procesgericht in te richten (kanteling van de organisatie) en het efficiënter inrichten van de onderliggende processen is een reorganisatievoorziening gevormd. Dit ter dekking van de verplichtingen uit het sociaal plan. Het sociaal plan heeft een looptijd van drie jaar, waarna het collectief recht overgaat in een individueel recht. De kosten die uit het sociaal plan voortvloeien worden


18

voornamelijk veroorzaakt door de kosten die gemoeid zijn met herplaatsing van boventallige medewerkers. De berekening is gebaseerd op het aantal boventalligen met daarbij totale loonkosten per werknemer, een reële benadering van het aantal dienstjaren en de (gemiddelde) leeftijd. De uitkeringstromen zijn contant gemaakt tegen een nominale rekenrente van 4,25% (2010: 4,25%). De aard en het bedrag van ontslagvergoedingen als gevolg van een besluit van Vitens N.V. om de arbeidsrelatie met een werknemer te beëindigen voor pensioneringsdatum of vanwege het besluit van een werknemer om op vrijwillige basis in te stemmen met beëindiging van de arbeidsrelatie zijn vastgelegd in het sociaal plan en is als zodanig meegenomen in de vorming van de reorganisatievoorziening. De jubileumvoorziening is gevormd ten behoeve van toekomstige jubileumuitkeringen en is actuarieel berekend. Hierbij is rekening gehouden met de sterftetabel 20002005 voor mannen en vrouwen, toekomstig personeelsverloop en salarisstijgingen. De voorziening is contant gemaakt tegen een nominale rekenrente van 4,25% (2010: 4,25%). Het kortlopend deel van de voorziening personeelsbeloningen wordt verantwoord onder de kortlopende verplichtingen.

Overige voorzieningen Genoemde voorzieningen worden gevormd indien: • Per balansdatum een juridisch afdwingbare en/of feitelijke verplichting bestaat die voortvloeit uit gebeurtenissen voor de balansdatum. • Het aannemelijk is dat er een uitstroom van middelen zal plaatsvinden om de verplichting af te wikkelen. • Een betrouwbare schatting kan worden gemaakt van de verplichting. De voorzieningen worden gewaardeerd tegen de nominale waarde van de uitgaven die naar verwachting nodig zijn, tenzij het effect van de tijdswaarde van geld significant is. In dat geval wordt de voorziening gewaardeerd tegen contante waarde. Het kortlopend deel van de overige voorzieningen wordt verantwoord onder de kortlopende verplichtingen.

Collectieve regelingen Vitens N.V. kent een Pensioen- en Flexibele Uittredingsregeling voor huidige en voormalige werknemers. De pensioenen zijn ondergebracht bij Stichting Pensioenfonds ABP en de Flexibele Uittreding bij Stichting Flexibel Uittreden Nutsbedrijven en is daarmee indirect ondergebracht bij het Pensioenfonds ABP. Het betreffen collectieve regelingen waarbij meerdere werkgevers zijn aangesloten en zijn in wezen toegezegd-pensioenrege-

19

lingen, waarbij de pensioenuitkering gebaseerd is op de lengte van het dienstverband en het gemiddeld salaris van de werknemer gedurende dit dienstverband. De pensioenregelingen kunnen worden aangemerkt als ‘multi-employer funds’. IAS 19 verlangt dat bepaalde informatie inzake toegezegd-pensioenregelingen wordt toegelicht in de jaarrekening. Met name het saldo van de met de regeling samenhangende activa en passiva dient in de balans opgenomen te worden als een vordering of verplichting. Beide pensioenfondsen hebben aangegeven dat zij niet in staat zijn om aan de deelnemende ondernemingen de informatie te verschaffen die noodzakelijk is inzake toegezegd-pensioenregelingen. Daarom worden beide regelingen behandeld als toegezegde-bijdragenregelingen en worden de verschuldigde pensioenpremies over het boekjaar als pensioenlasten in het resultaat verantwoord. De dekkingsgraad van het ABP bedraagt ultimo 2011 94% (2010: 105%). Het ABP is genoodzaakt om bij deze dekkingsgraad aanvullende maatregelen te treffen. De tijdelijke opslag op de premie van 1% in 2011 wordt in 2012 verhoogd tot 3%. Deze tijdelijke opslag loopt door tot eind 2013.

Kortlopende verplichtingen De kortlopende verplichtingen worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs op de balans opgenomen. Een kortlopende verplichting wordt in de balans opgenomen zodra Vitens N.V. contractpartij is en/of er een concrete dienst of levering van goederen heeft plaatsgevonden.

Leaseovereenkomsten Er zijn door Vitens N.V. operationele leaseovereenkomsten aangegaan voor een groot deel van het wagenpark. De risico’s en voordelen die verband houden met het eigendom van de betrokken activa zijn niet overgedragen aan de lessee. Als gevolg hiervan worden betalingen uit hoofde van deze leaseovereenkomsten op tijdsevenredige basis als last in het resultaat verwerkt.

Netto-omzet uit hoofde van levering van goederen en diensten De netto-omzet bestaat uit vastrechtvergoeding en de vergoeding voor levering van drinkwater. De verantwoording van de drinkwateropbrengsten wordt gebaseerd op het totaal aan derden geleverde hoeveelheid water. De omzetgegevens worden verkregen uit metingen bij klanten en, voor wat betreft het nog niet afgerekend deel, uit schattingen op basis van ervaringscijfers. Over de netto-omzet geheven omzetbelasting en belasting op leidingwater worden niet in de omzet begrepen. De nettoomzet wordt genomen op het moment dat de voordelen van eigendom en het risico van waardevermindering zijn overgedragen op de koper.

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

Overige opbrengsten

toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben.

Onder de overige opbrengsten worden opbrengsten verantwoord die niet direct gerelateerd zijn aan de kernactiviteiten.

Personeelskosten

De overige opbrengsten bestaan onder meer uit de volgende posten: • Opbrengsten verhuizingen/nieuwe aansluitingen en incasso. Bij verhuizingen/nieuwe aansluitingen wordt door Vitens N.V. een extra bijdrage in rekening gebracht i.v.m. de administratieve afhandeling. • Opbrengst brandkranen. Dit betreft deels een eenmalige bijdrage en een jaarlijks terugkerende vergoeding t.b.v. het onderhoud. • Opbrengst werk voor derden. • Opbrengst huur en pacht. Betreft huuropbrengsten bedrijfswoningen, aanwezig op gronden waarop productiebedrijven zijn gevestigd of winning plaatsvindt. Verder zijn er pachtopbrengsten op gronden. • Meeliftvergoedingen. Betreffen vergoedingen van m.n. waterschappen en gemeenten voor het meeliften op de rekening van Vitens N.V. voor verontreinigingsheffingen/ingezetenenomslag en rioolheffingen. • Opbrengsten analyses en advisering. Betreffen opbrengsten voor analyses vanuit het laboratorium van Vitens N.V. voor derden. • Opbrengsten vanuit dienstverlening aan Evides N.V., Vitens Evides International B.V en Stichting Aansluitingen.nl. • Amortisatie bijdragen van derden. Betreft bijdragen voor aanleg aansluitleidingen. De amortisatie van de egalisatierekening vindt plaats in 331/3 jaar. • De activiteiten uit “overige opbrengsten” worden als opbrengst verantwoord voor zover levering van goederen en diensten heeft plaatsgevonden.

Kosten uitbesteed werk en inhuur personeel

Dit zijn kosten die Vitens N.V. maakt t.b.v. eigen personeel en bevat o.a. salarissen, sociale lasten, pensioenlasten en dotatie aan personele voorzieningen. Deze kosten worden toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben. De geactiveerde productie voor het eigen bedrijf betreft directe personeelskosten die zijn gemaakt ten dienste van de vervaardiging van materiële vaste activa welke betrekking hebben op infrastructurele werken van de onderneming. Deze geactiveerde productie wordt in mindering gebracht op de personeelskosten.

Financiële baten De financiële baten bestaan uit interestbaten op financiële activa, zijnde leningen en liquide middelen, berekend op basis van de effectieve-interestmethode en worden toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben.

Financiële lasten De interestlasten hebben betrekking op rentedragende verplichtingen, berekend op basis van de effectieveinterestmethode en worden toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben. De rentedragende verplichtingen omvatten vastrentende leningen, achtergestelde leningen, roll-overleningen en rekening-courant. Daarnaast bevatten ze een vrijval van het verschil tussen de reële waarde en nominale waarde van de leningenportefeuille van overgenomen partijen, oprentingskosten voorzieningen en overige kosten van financiering zoals bereidstellingsprovisies, garanties en bankkosten.

Aandeel in resultaat in geassocieerde deelnemingen en joint ventures

Dit zijn kosten die Vitens N.V. maakt t.b.v. zijn exploitatie en betreffen uitbesteed werk en inhuur personeel van derden en worden toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben.

Betreft resultaat in geassocieerde deelnemingen en joint ventures en eventuele boekwinst/verlies uit verkoop van effecten.

Grondwaterbelastingen en -heffingen

Belastingen

Dit zijn kosten die Vitens N.V. maakt t.b.v. zijn exploitatie en betreffen belastingen die verbonden zijn aan het onttrekken van grondwater en worden toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben.

Ingevolge artikel 2 leden 3 en 7 van de Wet op de Vennootschapsbelasting is de levering van drinkwater niet onderworpen aan de heffingen van deze wet. De vennootschapsbelasting over de resultaten van vennootschapsbelastingplichtige dochter Vitens Watermanagement B.V. wordt berekend tegen het geldende tarief over het resultaat van het boekjaar van de deelnemingen, waarbij rekening wordt gehouden met verschillen tussen de commerciële en fiscale winstberekening en aanwezige fiscale voorvoegingsverliezen.

Overige kosten Dit zijn kosten die Vitens N.V. maakt t.b.v. zijn exploitatie en bestaan onder meer uit grond- en hulpstoffen, elektra, autokosten en overige kosten. Deze kosten worden


20

Niet-gewaardeerde latente belastingvorderingen hebben betrekking op fiscaal compensabele verliezen en voorvoegingsverliezen. Deze zijn met uitzondering van de latente belastingvordering van Legyon B.V. niet tot waardering gebracht, aangezien realisatie op korte termijn niet waarschijnlijk is.

Veronderstellingen, schattingen en aannames in de jaarrekening Het opstellen van een jaarrekening brengt met zich mee dat gebruik wordt gemaakt van aannames, veronderstellingen en schattingen die zijn gebaseerd op ervaringen uit het verleden en op factoren die naar het oordeel van het management aanvaardbaar zijn, gegeven de specifieke omstandigheden. Deze aannames, veronderstellingen en schattingen zijn van invloed op de waardering en presentatie van de gerapporteerde activa en verplichtingen alsmede op het resultaat over het boekjaar. De werkelijke uitkomsten kunnen afwijken van de gehanteerde schattingen en veronderstellingen. Hieronder gaan we in op de genoemde posten. Voorziening personeelsbeloningen De genoemde voorzieningen zijn bepaald op basis van veronderstellingen omtrent toekomstige ontwikkelingen van bijvoorbeeld salarissen, sociale wetgeving, verloop personeel en statistisch onderbouwde aannames ten aanzien van sterfte. Dit complex van aannames in samenhang met de gehanteerde disconteringsvoeten leidt tot grote invloed op de waardering van de voorzieningen en de resultaten. Overige voorzieningen De overige voorzieningen hebben betrekking op een aantal juridische geschillen en lopende huurverplichtingen. De voorzieningen zijn bepaald op basis van de best mogelijke inschattingen van het management waartegen de verplichtingen kunnen worden afgewikkeld. Waardering van materiële vaste activa Bij de bepaling van de boekwaarde van materiële vaste activa wordt gebruikgemaakt van schattingen van afschrij-

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

21

vingstermijnen; deze zijn afgeleid van verwachtingen omtrent de technische en economische levensduur van de onderliggende activa. Als gevolg van veranderingen in de toekomst op het gebied van technologische ontwikkeling of in het gebruik van de activa kunnen veranderingen ontstaan in de levensduur van de activa en dit kan dan aanleiding geven tot bijzondere waardevermindering.

11 3

TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS Materiële vaste activa In miljoenen euro’s

Debiteuren Vitens N.V. beoordeelt periodiek de volwaardigheid van vorderingen op basis van ervaringscijfers van het betaalgedrag uit het verleden. Eventuele waardeverminderingen worden in mindering gebracht op het debiteurensaldo. De werkelijkheid kan afwijken van de genoemde aannames.

Machines en installaties

Leidingen

17,2

478,8

1.820,9

106,5

68,6

3.044,9

-1,9

-

-310,7

-850,4

-76,8

-

-1.435,7

321,0

34,1

17,2

168,1

970,5

29,7

68,6

1.609,2

0,7

-

-

0,2

1,6

-

-

2,5

-

-

-0,2

-

-

-

-

-0,2

0,6

-

-

0,6

41,1

-

59,4

101,7

Bedrijfsgebouwen en -terreinen

Kantoorgebouwen

516,9

36,0

-195,9

Dienstwoningen

Andere vaste middelen

Werken in uitvoering

Totaal

Stand per 1 januari 2010

Aanschafwaarde Cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen Boekwaarde per

Omzetverantwoording De verantwoording van de drinkwateropbrengsten wordt gebaseerd op het totaal aan derden geleverde hoeveelheid water (belasting op leidingwater behoort niet tot de omzet). Vitens N.V. hanteert een systematiek van omzetbepaling waarbij het werkelijk gemeten verbruik wordt toegerekend aan maanden/jaren conform de volgende drie stappen:

1 januari 2010 Mutaties 2010

Consolidatie Bijzondere waardevermindering

Investeringen Ingebruikname werken in uitvoering Desinvesteringen

1. De werkelijk gefactureerde hoeveelheden m3/omzet. Per klant wordt het werkelijk aantal gefactureerde m3/omzet toegerekend aan de kalenderjaren.

Afschrijvingen Totaal

9,7

0,9

-

30,1

11,1

8,7

-60,5

-

-0,7

-0,2

-

-0,1

-

-

-

-1,0

-11,6

-1,0

-

-21,8

-37,8

-13,5

-

-85,7

-1,3

-0,3

-0,2

9,0

16,0

-4,8

-1,1

17,3

527,8

36,6

17,0

510,2

1.875,6

115,2

67,5

3.149,9

-208,1

-2,8

-

-333,1

-889,1

-90,3

-

-1.523,4

319,7

33,8

17,0

177,1

986,5

24,9

67,5

1.626,5

-

-5,9

-0,5

-

-

-

-

-6,4

0,2

-

-

-

53,1

-

50,0

103,3

Stand per 31 december 2010

2. De nog te reserveren hoeveelheden m3/omzet tot en met einde van het kalenderjaar (jaarprognose). Het gemiddelde werkelijke dagverbruik per klant wordt vastgesteld voor de periode in het boekjaar dat de klant geen afrekening heeft ontvangen. Het vastgesteld verbruik wordt vervolgens gecorrigeerd voor trend- en seizoenspatroon.

Aanschafwaarde Cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen Boekwaarde per 31 december 2010 Mutaties 2011

3. Totaal verbandcontrole tussen klantgegevens SAP-ISU en reinwaterafgiftecijfers. Ter controle worden de klantgegevens gelegd naast de waterbalansen (afgiftecijfers productiebedrijven). Mutaties worden geanalyseerd evenals de ontwikkeling van het ‘niet in rekening gebracht’ verbruik.

Bijzondere waardevermindering

Investeringen Ingebruikname werken in uitvoering

19,2

0,8

-

26,0

12,7

6,3

-65,0

-

Desinvesteringen

-4,3

-0,4

-0,8

-

-

-

-

-5,5

-13,4

-1,1

-

-24,5

-39,5

-11,0

-

-89,5

1,7

-6,6

-1,3

1,5

26,3

-4,7

-15,0

1,9

542,2

30,4

15,7

535,3

1.941,4

121,4

52,5

3.238,9

-220,8

-3,2

-

-356,7

-928,6

-101,2

-

-1.610,5

321,4

27,2

15,7

178,6

1.012,8

20,2

52,5

1.628,4

Afschrijvingen Totaal Stand per 31 december 2011

10

GRONDSLAGEN VOOR HET KASSTROOMOVERZICHT

Aanschafwaarde Cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen Boekwaarde per 31 december 2011

Het kasstroomoverzicht is opgesteld volgens de indirecte methode, waarbij voor de herleiding van de mutatie in geldmiddelen wordt uitgegaan van het resultaat na belastingen volgens de winst-en-verliesrekening.

Het in het kasstroomoverzicht gehanteerde begrip geldmiddelen betreft de liquide middelen zoals in de balans gehanteerd. Dit is gewijzigd ten opzichte van vorig jaar, waar eveneens de rentedragende verplichtingen tot de liquide middelen werden gerekend.

Toerekening van de rentekosten (IAS 23) vindt plaats op basis van de gewogen gemiddelde rente over de rentedragende schulden (2011: 4,34%; 2010: 4,37%) voor projecten welke zijn gestart na 1 januari 2009, een minimale investering van € 1 miljoen en een looptijd langer dan 12 maanden. In 2011 is € 0,4 miljoen (2010: € 0,2 miljoen) toegerekend aan projecten in aanbouw. Ultimo 2011 bedraagt het totaal van de geactiveerde rente € 0,6 miljoen (2010: € 0,3 miljoen).


22

Geassocieerde deelnemingen

Vitens N.V. is bezig met een strategische heroriëntatie van zijn huisvesting en heeft de kantoorgebouwen laten taxeren en gewaardeerd tegen verkoopwaarde (inclusief een terughuurperiode van 5 jaar). Hierdoor heeft in 2011 een afwaardering plaatsgevonden van € 5,9 miljoen.

In miljoenen euro’s Boekwaarde per 1 januari

4

Immateriële vaste activa In miljoenen euro’s

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

23

Totaal

Joint ventures

2011

2010

2011

2010

2,7

2,3

5,3

5,0

2011

2010

8,0

7,3

Mutaties Research & development

Boekwaarde per 1 januari 2010 Mutaties 2010

Aandeel in resultaat

0,2

0,4

0,2

0,3

0,4

0,7

Totaal

0,2

0,4

0,2

0,3

0,4

0,7

Boekwaarde per 31 december

2,9

2,7

5,5

5,3

8,4

8,0

0,2 -

Financiële gegevens geassocieerde deelnemingen en joint ventures Boekwaarde per 31 december 2010

0,2

Mutaties 2011 Impairment

-0,2

Totaal mutaties

-0,2

Boekwaarde per 31 december 2011

In miljoenen euro’s

Activa

Verplichtingen

Omzet

Winst/Verlies

% Belang

Aandeel in netto-activa

2010

-

Aquario Watermanagement B.V.

1,2

0,3

1,4

0,1

50,0%

0,4

Vitens Evides International B.V.

4,0

3,2

9,7

0,5

50,0%

0,4

Reststoffenunie

5

1,7

1,3

4,3

0,1

36,9%

0,1

Kiwa Water Holding B.V.

18,2

6,4

18,2

0,6

31,1%

3,7

Facturatie B.V.

10,0

0,8

2,5

-

50,0%

4,6

Waterleidingbedrijven B.V.

De investeringen in de immateriële vaste activa hebben betrekking op de productontwikkeling en validatie van de legionellachip. In 2011 is besloten om deze activiteiten te beëindigen.

Geassocieerde deelnemingen en joint ventures 2011 Van de bovengenoemde geassocieerde deelnemingen en joint ventures is geen jaarrekening 2011 ontvangen vóór publicatie van het Vitens Jaarverslag 2011. De genoemde bedragen in bovenstaande tabel hebben betrekking op het geheel van de entiteiten.

Hieronder is een overzicht opgenomen van de groepsmaatschappijen, geassocieerde deelnemingen en joint ventures. Per 31 december 2011

Plaats

Belang (in %)

Groepsmaatschappijen (geconsolideerd) Vitens Laboratorium B.V Vitens Watermanagement B.V. Vitens Industriewater B.V. Aqua Oud B.V. Rioolwerken Friesland B.V.

Kiwa Water Holding B.V. Smart Frequencies B.V.

100

Zwolle

99,9

Leeuwarden

100

Zwolle

100

Leeuwarden

100

Rijswijk

36,9

Latente belastingvordering

Nieuwegein

31,1

Totaal mutaties

Sneek

24,4

Zwolle

50

Aquario Watermanagement B.V. Facturatie B.V.

Leeuwarden

50

Mutaties 2011

Utrecht

50

Ontvangen aflossingen op leningen

In miljoenen euro’s Boekwaarde per 1 januari 2010

Boekwaarde per 31 december 2010

Smart Frequencies B.V is per 10 maart 2010 opgericht. Deze vennootschap heeft ten doel het beheer, vermarkten en ontwikkelen van producten gebaseerd op octrooien.

In 2011 heeft Vitens N.V. 46 aandelen Kiwa Water Holding B.V. verkocht. Het belang van Vitens N.V. in Kiwa Water Holding B.V. bedraagt hierdoor ultimo 2011 31,1% (2010: 31,4%). In 2012 is Kiwa Water Holding B.V. voornemens om 1.050 nieuwe aandelen uit te geven. Vitens N.V. doet niet mee aan deze emissie. Het belang van Vitens N.V. zal hierna 29,1% bedragen.

1,2

-0,3 0,1 -0,2 1,0

-0,3

Latente belastingvordering

-0,1

Totaal mutaties

-0,4

Boekwaarde per 31 december 2011

In 2011 zijn de bedrijfsactiviteiten van Legyon B.V. beëindigd en deze wordt vanaf 2011 niet meer in de consolidatie van Vitens N.V. meegenomen.

Vorderingen

Mutaties 2010 Ontvangen aflossingen op leningen

Joint ventures (niet-geconsolideerd) Vitens Evides International B.V.

Overige financiële activa

Leeuwarden

Geassocieerde deelnemingen (niet-geconsolideerd) Reststoffenunie Waterleidingbedrijven B.V.

6

0,6

Ultimo boekjaar bedragen de overige financiële activa € 0,6 miljoen (2010: € 1,0 miljoen). Hiervan heeft € 0,6 miljoen (2010: € 0,9 miljoen) betrekking op verstrekte leningen en nihil (2010: € 0,1 miljoen) op een latente belastingvordering bij Legyon B.V.


24

7

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

25

Voorraden

Niet-waterdebiteuren

In miljoenen euro’s Grond- en hulpstoffen

2011

2010

4,6

4,9

In miljoenen euro’s Totaal Niet-waterdebiteuren

2011

2010

6,7

8,1

6,2

7,9

Totaal Niet-waterdebiteuren

8

Handelsvorderingen en overige vorderingen

(incl. waardevermindering)

In miljoenen euro’s

2011

2010

Handelsdebiteuren

29,9

30,3

Waardevermindering van debiteuren

-2,7

-1,1

Meelifters

4,5

Nettohandelsvorderingen Belastingen en premies sociale verzekeringen

9

Eigen vermogen Maatschappelijk kapitaal

5,2 31,7

34,4

1,1

0,2

In miljoenen euro’s

Gewone aandelen Aantal uitgegeven aandelen

Aandelen in portefeuille bij Vitens N.V.

Totaal

Vooruitgefactureerde bedragen

1,8

1,0

Stand per 1 januari 2010

5.022.404

546.497

5.568.901

Overige vorderingen

0,2

1,6

Stand per 31 december 2010

5.022.404

546.497

5.568.901

3,6

3,8

Uitgifte aandelen

754.843

-546.497

208.346

38,4

41,0

5.777.247

-

5.777.247

Overlopende activa Totaal

Het saldo van de handelsdebiteuren betreft waterdebiteuren in de zakelijke en consumentenmarkt € 23,2 miljoen (2010: € 22,2 miljoen) en overige niet-waterdebiteuren € 6,7 miljoen (2010: € 8,1 miljoen). Circa 80% van de waterdebiteuren wordt binnen een termijn van twee weken na facturatie via automatische incasso geïncasseerd. Het restant volgt grotendeels binnen een termijn van drie maanden. Ultimo boekjaar bedragen de waardeverminderingen van debiteuren € 2,7 miljoen (2010: € 1,1 miljoen). De last in de winst-en-verliesrekening over 2011 bedraagt € 2,5 miljoen (2010: € 1,0 miljoen). Hieronder een verloopoverzicht van de debiteurenvoorzieningen. In miljoenen euro’s Stand per 1 januari

2011

2010

1,1

1,0

2,5

1,0

Onttrekkingen

-0,9

-0,9

Totaal mutaties

1,6

0,1

Stand per 31 december

2,7

1,1

Hieronder een overzicht van de openstaande handelsdebiteuren naar ouderdom. Dit is inclusief de nog niet gekoppelde ontvangsten voor -/- € 0,4 miljoen (2010: -/- € 0,6 miljoen) en exclusief de vorderingen op meelifters voor een bedrag van € 4,5 miljoen (2010: € 5,2 miljoen), aangezien Vitens N.V. hierover geen debiteurenrisico loopt. In het saldo van handelsdebiteuren per 31 december 2011 zitten geen vorderingen welke bij oninbaarheid een significante materiële impact kunnen hebben op het resultaat van Vitens N.V. Waterdebiteuren

In miljoenen euro’s

0 - 90 dagen

91 - 180 dagen

181 - 365 dagen

In 2011 zijn 754.843 aandelen uitgegeven aan de Provincie Friesland. Hiervan had Vitens 547.497 aandelen in portefeuille en zijn 208.346 nieuwe aandelen uitgegeven. Maatschappelijk kapitaal Het maatschappelijk kapitaal van de vennootschap bedraagt € 18.000.000, verdeeld in 18.000.000 gewone aandelen van nominaal € 1,- per aandeel. Geconsolideerd mutatieoverzicht eigen vermogen Het maatschappelijk kapitaal van de vennootschap bedraagt € 18.000.000, verdeeld in 18.000.000 gewone aandelen van nominaal € 1,- per aandeel. Hiervan zijn ultimo 2011 5.777.247 aandelen geplaatst en volgestort. De agioreserve betreft een reserve als gevolg van de oprichting van Vitens N.V. in 2001. Per geplaatst aandeel (4.475.439) bedroeg dit € 9,- per aandeel (in totaal € 40,3 miljoen). In 2006 zijn als gevolg van de fusie 1.887.685 aandelen uitgegeven en per aandeel is € 52,80 aan de agioreserve toegevoegd (totaal van € 99,7 miljoen). In 2006 en 2007 zijn via een drietal tranches de aandelen van Nuon N.V. ingekocht (totaal aandelen 1.615.655). Hiervan zijn in 2006 619.223 aandelen en in 2007 175.000 aandelen ingetrokken. Per aandeel is € 9,- in mindering gebracht op de agioreserve (totaal € 7,1 miljoen). In 2007 is een deel van de aandelen door Nuon N.V. verkocht aan gemeenten en provincies (totaal aandelen 274.935). In 2011 heeft Vitens 208.346 aandelen uitgegeven en per aandeel is € 69,- aan de agioreserve toegevoegd (totaal van € 14,4 miljoen).

Mutaties Dotaties

Stand per 31 december 2011

> 365 dagen

Totaal

2011

19,0

1,5

1,4

1,3

23,2

2011 (incl. waardevermindering)

19,0

1,1

0,8

0,1

21,0

2010

18,3

1,7

1,5

0,7

22,2

2010 (incl. waardevermindering)

18,3

1,5

1,1

0,4

21,3

De herwaarderingsreserve van nihil (2010: € 0,8 miljoen) is gevormd als gevolg van herwaardering van de kantoorgebouwen. Kantoorgebouwen worden gewaardeerd volgens de reële waardemethode in overeenstemming met IAS 16.31. Taxaties van kantoorgebouwen vindt één keer per vier jaar plaats. Indien significante wijzigingen optreden kan tussentijdse bijstelling plaatsvinden. In 2011 heeft afwaardering van de kantoorgebouwen plaatsgevonden en is de afwaardering in mindering op de herwaarderingsreserve gebracht. Aangezien de afwaardering hoger is dan de herwaarderingsreserve is het resterende bedrag ten laste van de winst-en-verliesrekening gebracht. De wettelijke reserve van € 1,9 miljoen (2010: € 2,8 miljoen) is gevormd als gevolg van herwaardering van de dienstwoningen en voor de geactiveerde ontwikkelingskosten. De dienstwoningen worden aangemerkt als vastgoedbelegging en waardering vindt plaats tegen reële waarde. De afdekkingsreserve wordt gevormd door ongerealiseerde aanpassingen in de reële waarde van de financiële instrumenten (renteswaps) als gevolg van toepassing van cash flow hedge accounting onder International Financial Reporting Standards (IFRS). Concreet betekent dit dat de betaalde rente op de swaps hoger is dan de huidige marktrente, waardoor een negatieve waarde in 2011 van € 59,7 miljoen (2010: € 28,6 miljoen) ontstaat. De reden voor het afsluiten van deze swaps is dat Vitens N.V. zichzelf ten doel stelt renterisico’s te beheersen. De betreffende negatieve waarde zal niet door Vitens N.V. worden verantwoord in de winst-en-verliesrekening omdat de hedge als effectief wordt gekwalificeerd. De overige reserves betreffen een reserve als gevolg van gecumuleerde ingehouden winsten. Het aandeel derden in 2011 van nihil (2010: nihil) heeft betrekking op het belang van derden in Legyon


26

10

B.V. Legyon B.V. is per 6 januari 2009 opgericht, waarin Vitens N.V. een 60% belang heeft. In 2011 zijn de bedrijfsactiviteiten van Legyon B.V. beëindigd.

zijn in totaal voor € 17,3 miljoen aan garanties verstrekt door 48 gemeentelijke aandeelhouders. In 2011 zijn geen nieuwe leningen aangetrokken (2010: € 64,0 miljoen).

Egalisatierekening bijdragen van derden

Type langlopende geldleningen

In miljoenen euro’s In miljoenen euro’s Stand per 1 januari Ontvangen bijdragen in aanleg

2011

2010

9,0

-

9,8

9,1

Amortisatie ten gunste van winst-en-verliesrekening

-0,4

-0,1

Stand per 31 december

18,4

9,0

Roll-overleningen

390,0

424,6

34,5

5,0

Onderhandse en groene leningen

460,2

483,0

22,8

54,9

Totaal

850,2

907,6

57,3

59,9

2011

Aflossingen < 1 jaar 2011

2010

125,7 12,6

Aflossingsverplichting volgend boekjaar

-12,6

13

-12,6 125,7

Stand per 31 december

138,3 -12,6

113,1

125,7

Aflossing vindt plaats in 15 jaarlijkse termijnen met een mogelijkheid tot opschorting indien in het boekjaar de solvabiliteit lager is dan 25%. Er wordt rente vergoed over het niet-afgeloste deel van de hoofdsom. Dit percentage komt overeen met het gemiddelde rentepercentage over 10-jaars Nederlandse staatsleningen over de 5 voorafgaande kalenderjaren, vermeerderd met 100 basispunten (1%) en bedroeg over 2011 4,73% (2010: 4,76%). De geldleningen zijn achtergesteld ten opzichte van de andere schuldverplichtingen.

12

Langlopende geldleningen In miljoenen euro’s Stand per 1 januari Aflossingsverplichting boekjaar

2011

2010

907,6

904,1

59,9

56,9 967,5

961,0

Mutaties Nieuwe leningen Verschil nieuwe leningen a pari

-

-0,6 -56,0

Vrijval verschil marktwaarde versus nominale waarde

-0,7

-0,9

Overige mutaties

-0,1

907,5

Aflossingsverplichting volgend boekjaar Stand per 31 december

4,37% 1.105,8

69,9

72,5

Aflossingen > 1 jaar en < 5 jaar

261,8

227,2

Aflossingen > 5 jaar

701,5

806,1

Derivaten Per 31 december 2011 hield Vitens N.V. de onderstaande tegen reële waarde opgenomen financiële instrumenten. Vitens N.V. hanteert de volgende hiërarchie bij het bepalen en vermelden van financiële instrumenten, te onderscheiden naar waarderingsmethoden. Niveau 1: genoteerde (niet-aangepaste) koersen op actieve markten voor identieke activa of verplichtingen. Niveau 2: overige methoden waarbij alle variabelen een significant effect op de verwerkte reële waarde hebben en direct of indirect waarneembaar zijn. Niveau 3: methoden waarbij variabelen worden gehanteerd die een significant effect op de verwerkte reële waarde hebben, doch niet zijn gebaseerd op waarneembare marktgegevens. De rente-instrumenten zijn in de waarderingshiërarchie gewaardeerd op de niveau 2-methode, waarbij variabelen die een significant effect op de verwerkte reële waarde hebben direct of indirect waarneembaar zijn. Relevante variabelen die van toepassing zijn voor waardering rente-instrumenten betreffen (i) contante waarden van rentebetalingen; en (ii) geprognosticeerde rentecurves. In miljoenen euro’s

2011

2010

Rente-instrumenten per 1 januari

28,6

19,5

Waardemutatie renteswaps ten laste van het eigen vermogen

31,1

9,1

Rente-instrumenten per 31 december

59,7

28,6

64,0

-59,2

Aflossingen

4,34% 1.033,2

Er zijn geen zekerheden (pandrecht, hypotheekrecht, zekerheidseigendom e.d.) afgegeven met betrekking tot de bovengenoemde leningenportefeuille.

150,9

Mutaties -12,6

2010

138,3 12,6

138,3

Aflossingen

2010

Overige informatie met betrekking tot langlopende geldleningen

Achtergestelde geldleningen

Aflossingsverplichting boekjaar

2011

2010

Totaal per 31 december

Stand per 1 januari

Kortlopend deel

2011

Gemiddelde rentevoet in %

In miljoenen euro’s

Langlopend deel

De rente over de roll-overleningen wordt telkens tussen 1-maands en 12-maands Euribor gefixeerd en schommelt dus afhankelijk van de ontwikkelingen op de kapitaalmarktrente.

Vanaf 1 januari 2010 past Vitens N.V. IFRIC 18 (Transfers of assets from costumers) toe voor de bijdragen die Vitens N.V. ontvangt van derden voor de aanleg van aansluitleidingen. Voorheen werden de ontvangen bijdragen in mindering gebracht op de investeringen in aansluitleidingen. De amortisatietermijn bedraagt 331/3 jaar en is gelijkgesteld aan de afschrijvingstermijn van de investeringen in aansluitleidingen.

11

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

27

-57,3

967,5 -59,9

850,2

907,6

De langlopende verplichtingen hebben betrekking op onderhandse leningen. Op een aantal onderhandse leningen

De marktwaarde van de derivaten wordt gevormd door ongerealiseerde aanpassingen in de reële waarde van deze financiële instrumenten (renteswaps) als gevolg van toepassing van cash flow hedge accounting onder International Financial Reporting Standards (IFRS). Concreet betekent dit dat de betaalde rente op de swaps hoger is dan de huidige marktrente, waardoor een negatieve waarde in 2011 van € 59,7 miljoen (2010: € 28,6 miljoen negatief ) ontstaat. De reden voor het afsluiten van deze swaps is het tegengaan van renterisico’s door grote mutaties in de marktrente. De betreffende negatieve waarde zal niet door Vitens N.V. worden verantwoord in de winst-en-verliesrekening omdat de hedge als effectief wordt gekwalificeerd. Een eventuele daling van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een negatief effect van € 45,2 miljoen op de waarde van de swaps. Een eventuele stijging van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van


28

1% heeft een positief effect van € 38,3 miljoen op de waarde van de swaps. Een negatief of positief effect op de waarde van de swaps resulteert in een mutatie in het eigen vermogen (afdekkingsreserve). Ultimo 2011 zijn 8 renteswaps met een hoofdsom van € 315,0 miljoen afgesloten waarbij de variabele rente op de rolloverleningen wordt gefixeerd gedurende 1 tot 16 jaar. De reële waarde van deze swaps bedraagt ultimo 2011 negatief € 54,0 miljoen (2010: negatief € 28,3 miljoen). Ultimo 2011 zijn 2 forward starting swaps met een hoofdsom van € 50,0 miljoen afgesloten met een looptijd van 30 jaar waarbij de variabele rente op de roll-overleningen wordt gefixeerd. De ingangsdatum van de forward starting swaps is 1 juli 2012 en 30 juni 2013. De reële waarde van deze swaps bedraagt ultimo 2011 negatief € 5,6 miljoen (2010: nihil). Met twee partijen heeft Vitens N.V. derivaten afgesloten, waarbij een bijstorting kan plaatsvinden boven een bepaalde negatieve marktwaarde (‘treshold’). Met 1 partij heeft Vitens N.V. 2 derivaten afgesloten met een waarde van € 70 miljoen. De negatieve marktwaarde per 31 december 2011 bedraagt € 14,6 miljoen (treshold bedraagt € 21 miljoen). Een eventuele daling van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een negatief effect van € 10,4 miljoen op de waarde van de swaps. Een eventuele stijging van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een positief effect van € 9,0 miljoen op de waarde van de swaps. Met 1 partij heeft Vitens N.V. 1 derivaat afgesloten met een waarde van € 25 miljoen. De negatieve marktwaarde per 31 december 2011 bedraagt € 1,2 miljoen (treshold bedraagt € 20 miljoen). Een eventuele daling van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een negatief effect van € 6,0 miljoen op de waarde van de swap. Een eventuele stijging van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een positief effect van € 4,5 miljoen op de waarde van de swap. In 2011 is een roll-overlening met een hoofdsom van € 20 miljoen aangepast naar eenmaands Euribor en vervolgens is Vitens N.V. één renteswap aangegegaan met een looptijd van een jaar. Hierdoor werd een korting gerealiseerd op te betalen rente. De marktwaarde van deze basisswaps bedraagt ultimo 2011 negatief € 0,1 miljoen (2010: negatief € 0,3 miljoen).

14

Voorzieningen personeelsbeloningen Verloopoverzicht inzake personeelsbeloningen In miljoenen euro’s

Reorganisatie fusie 2002

Reorganisatie fusie 2006

Integratie laboratorium 2008

Reorganisatie Vitens 2.0 2010

Totaal reorganisatievoorzieningen

Jubileumvoorziening

Totaal

Stand van de verplichtingen uit hoofde van de toegezegde rechten per 1 januari 2010

1,2

5,7

1,7

-

8,6

5,4

14,0

Dotatie

0,3

1,8

0,4

10,5

13,0

-

13,0

Rentedotatie

0,1

0,3

-

-

0,4

0,2

0,6

Vrijval

-0,2

-0,3

-0,9

-

-1,4

-

-1,4

Onttrekkingen

-0,5

-1,5

-0,7

-

-2,7

-0,6

-3,3

toegezegde rechten per 31 december 2010

0,9

6,0

0,5

10,5

17,9

5,0

22,9

Dotatie

0,2

0,3

-

-

0,5

-

0,5

-

0,2

-

0,3

0,5

0,2

0,7

Vrijval

-0,2

-0,3

0,0

-4,2

-4,7

-

-4,7

Onttrekkingen

-0,3

-1,1

-0,2

-0,5

-2,1

-0,7

-2,8

toegezegde rechten per 31 december 2011

0,6

5,1

0,3

6,1

12,1

4,5

16,6

Kortetermijnverplichtingen personeelsbeloningen

0,2

0,9

0,2

2,0

3,3

0,5

3,8

Langetermijnverplichtingen personeelsbeloningen

0,4

4,2

0,1

4,1

8,8

4,0

12,8

Stand van de verplichtingen uit hoofde van de

Rentedotatie

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

29

Stand van de verplichtingen uit hoofde van de

Van het langlopende deel van de voorzieningen personeelsbeloningen heeft € 8,0 miljoen (2010: € 14,5 miljoen) betrekking op verwachte uitgaven tussen 1-5 jaar en € 4,8 miljoen (2010: € 3,6 miljoen) heeft betrekking op verwachte uitgaven na 5 jaar. Kortlopend deel personeelsbeloningen

In miljoenen euro’s

2011

2010

Reorganisatievoorzieningen

3,3

4,1

Jubileumvoorziening

0,5

0,7

Gereserveerd vakantiegeld en niet-opgenomen verlof

9,5

11,1

Af te dragen pensioenpremie

1,1

1,2

Overige kortetermijnpersoneelsbeloningen

7,7

4,4

22,1

21,5

Totaal kortlopend deel personeelsbeloningen

De personeelsbeloningen en andere (uitgestelde) vergoedingen worden verantwoord overeenkomstig IAS 19. Reorganisatievoorzieningen De post reorganisatievoorzieningen bestaat uit een viertal componenten, te weten reorganisatie als gevolg van fusie 2002 voor een bedrag van € 0,6 miljoen (2010: € 0,9 miljoen), reorganisatie als gevolg van fusie 2006 voor een bedrag van € 5,1 miljoen (2010: € 6,0 miljoen), reorganisatie als gevolg van de integratie laboratorium 2008 voor een bedrag van € 0,3 miljoen (2010: € 0,5 miljoen) en een reorganisatie als gevolg van Vitens 2.0 2010 voor een bedrag van € 6,1 miljoen (2010: € 10,5 miljoen). Als gevolg van de beslissing om Vitens N.V. procesgericht in te richten (kanteling van de organisatie) en het efficiënter inrichten van de onderliggende processen is een reorganisatievoorziening gevormd. De voorziening is gevormd ter dekking van de verplichtingen uit het sociaal plan. De kosten die uit het sociaal plan voortvloeien worden voornamelijk veroorzaakt door de kosten die gemoeid zijn met herplaatsing van boventallige medewerkers. De berekening is gebaseerd op het aantal boventalligen met daarbij totale loonkosten, een reële benadering van de (gemiddelde) leeftijd en de te verwachten begeleidingsperiode. De uitkeringstromen zijn contant gemaakt tegen een nominale rekenrente van 4,25%. De integratieplannen die ten grondslag liggen aan het aantal boventalligen zijn in 2010 vastgesteld en goedgekeurd en als zodanig aan de betrokkenen kenbaar gemaakt. In 2011 is vertraging opgetreden in de uitvoering en zijn bepaalde aannames met betrekking tot de uitstroom van medewerkers geactualiseerd. Het gevolg hiervan betreft een vrijval van de voorziening in 2011 van € 4,2 miljoen. De voorziening geldt ter dekking van de verplichtingen uit de nog geldende sociale plannen. De berekening is gebaseerd op het aantal boventallige medewerkers met daarbij totale loonkosten per werknemer, een reële benadering van het aantal dienstjaren en de (gemiddelde) leeftijd. De uitkeringstromen zijn contant gemaakt tegen een rekenrente van 4,25% (2010: 4,25%). Er is geen rekening gehouden met sterfte. Ultimo 2011 resteert een bedrag van € 12,1 miljoen (2010: € 17,9 miljoen). Jubileumvoorziening Deze voorziening is gevormd ten behoeve van toekomstige jubileumuitkeringen en is actuarieel berekend. Het betreft uitkeringen bij het bereiken van het 10-, 20-, 30- en 40-jarig dienstverband. Bij de berekening is rekening gehouden met de sterftetabel 2000-2005 voor mannen en vrouwen, toekomstig personeelsverloop en salarisstijgingen. De voorziening is contant gemaakt tegen een rekenrente van 4,25% (2010: 4,25%). Hieronder zijn de belangrijkste uitgangspunten weergegeven die bij de bepaling van de jubileumvoorziening zijn gebruikt:

Langlopend deel voorzieningen personeelsbeloningen Veronderstellingen

In miljoenen euro’s

2011

2010

2011

2010

Sterftetabellen

Reorganisatievoorzieningen

8,8

13,8

Disconteringsvoet

4,25%

4,25%

Jubileumvoorziening

4,0

4,3

Verwachte salarisstijgingen

2,00%

2,00%

12,8

18,1

Totaal langlopend deel voorzieningen personeelsbeloningen

2000-2005 voor mannen en vrouwen


30

Vitens N.V. is eigenrisicodrager voor de Werkloosheidswet (WW). Indien een werknemer van Vitens N.V. werkloos wordt, dan komt de uitkering ten laste van Vitens N.V. voor een periode van 6 maanden tot maximaal 3 jaar, afhankelijk van het arbeidsverleden van de betrokken werknemer.

15

2011

2010

Stand per 1 januari

11,4

9,8

2,4

4,2

Mutaties

Leaseverplichtingen 2011

2010

Binnen een jaar

4,6

4,4

Tussen 1 en 5 jaar

8,6

7,1

Meer dan 5 jaar

0,6

-

Genoemde verplichtingen zijn uit hoofde van operationele leases van bedrijfsauto’s. 0,1

0,1

Vrijval

-1,5

-2,5

Onttrekkingen

-0,1

-0,2

Overboeking naar Handelsschulden en te betalen posten

-2,6

-

9,7

11,4

Stand per 31 december

Niet in de balans opgenomen verplichtingen

Verplichtingen uit hoofde van operational leases

In miljoenen euro’s

Rentedotatie

17

In miljoenen euro’s

Overige voorzieningen

Dotatie

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

31

Kortlopend deel overige voorzieningen

1,4

0,1

Langlopend deel overige voorzieningen

8,3

11,3

9,7

11,4

De overige voorzieningen hebben betrekking op een aantal juridische geschillen en lopende huurverplichtingen die voortvloeien uit de bedrijfsvoering. Voor zover noodzakelijk geacht zijn hiervoor voorzieningen getroffen zoals vermeld in bovenstaand verloopoverzicht.

Huurverplichtingen

In miljoenen euro’s

2011

2010

Verplichtingen uit hoofde van huur Binnen een jaar

2,6

2,6

Tussen 1 en 5 jaar

9,8

9,6

10,2

11,8

Meer dan 5 jaar

Genoemde verplichtingen zijn uit hoofde van huurcontracten van kantoorgebouwen. Energieverplichtingen

In miljoenen euro’s

2011

2010

Verplichtingen uit hoofde van energiecontracten

16

Kortlopende verplichtingen

Binnen een jaar

In miljoenen euro’s

2011

2010

Handelsschulden en overige te betalen posten

67,2

57,2

Aflossingsverplichtingen over langlopende verplichtingen

69,9

72,5

Belastingverplichtingen

14,6

15,0

Rentedragende verplichtingen (=bankinstellingen)

25,3

39,5

Kortetermijnpersoneelsbeloningen

22,1

21,5

9,2

10,9

Tussen 1 en 5 jaar

-

9,2

Meer dan 5 jaar

-

-

Genoemde verplichtingen zijn uit hoofde van energiecontracten voor de productiebedrijven. Inkoop waterverplichtingen

In miljoenen euro’s

Nog te ontvangen facturen

6,6

7,2

Verplichtingen uit hoofde van inkoop water

Overlopende passiva

9,6

9,4

Binnen een jaar

215,3

222,3

Totaal

Handelsschulden en overige te betalen posten, belastingverplichtingen en overlopende passiva zijn niet-rentedragende verplichtingen. Handelsschulden en belastingverplichtingen worden in principe binnen een termijn van 30 dagen betaalbaar gesteld. De belastingverplichtingen bestaan uit af te dragen grond- en leidingwaterbelasting € 11,7 miljoen (2010: € 12,2 miljoen) en af te dragen loonbelasting en premies sociale verzekeringen € 2,9 miljoen (2010: € 2,8 miljoen). De kortlopende rentedragende verplichtingen, saldo ultimo 2011 € 95,2 miljoen (2010: € 112,0 miljoen), bestaan naast het kortlopende deel van de langlopende verplichtingen uit rekening-courantschulden bij bankinstellingen. Rentedragende verplichtingen hebben betrekking op het rekening-courantkrediet. Over dit bedrag wordt een variabele rente betaald. Deze is gebaseerd op Eonia inclusief een overeengekomen opslagpercentage. De post kortetermijnpersoneelsbeloningen bedraagt aan het eind van 2011 € 22,1 miljoen (2010: € 21,5 miljoen) en betreft alle verplichtingen aan het personeel zoals kortlopend deel van de reorganisatievoorzieningen en de jubileumvoorziening, af te dragen pensioenpremie, te betalen vakantiedagen/-geld en winstuitkeringen. Per 31 december 2011 beschikt Vitens N.V. over een rekening-courantfaciliteit tot een bedrag van € 65,0 miljoen en een tweetal langlopende kredietfaciliteiten, één van € 75,0 miljoen en één van € 140,0 miljoen. Over deze laatste faciliteit worden jaarlijks afspraken gemaakt over beschikbaarheid.

2011

2010

3,0

3,3

Tussen 1 en 5 jaar

10,2

11,8

Meer dan 5 jaar

22,0

23,0

Genoemde verplichtingen zijn uit hoofde van inkoop van water voor een periode tot 20 jaar. Voorwaardelijke verplichtingen Vitens N.V. staat onvoorwaardelijk garant voor alle uitkeringen waarop de gerechtigden van Stichting Inkomstengarantiefonds op grond van het reglement aanspraak kunnen maken. Deze garantiestelling eindigt per mei 2012. Vitens N.V. vormt samen met zijn dochterondernemingen (Vitens Watermanagement B.V. en Rioolwerken Friesland B.V.) een fiscale eenheid voor de heffing van omzetbelasting; elk der vennootschappen is volgens de standaardvoorwaarden hoofdelijk aansprakelijk voor te betalen belasting van alle bij de fiscale eenheid betrokken vennootschappen. Latente belastingvorderingen Niet-gewaardeerde latente belastingvorderingen hebben betrekking op fiscaal compensabele verliezen en voorvoegingsverliezen voor een bedrag van € 1,6 miljoen (2010: € 5,9 miljoen). Deze zijn niet tot waardering gebracht, aangezien realisatie op korte termijn niet waarschijnlijk is. De afname van de fiscaal compensabele verliezen wordt verklaard doordat verrekenmogelijkheid van de verliezen is verlopen in verband met het verstrijken van de termijn van 9 jaar. De hierboven genoemde compensabele verliezen kunnen uiterlijk worden gecompenseerd tot 31 december 2013 € 0,5 miljoen, 31 december 2014 € 0,4 miljoen en 31 december 2015 € 0,7 miljoen.


32

12

18

TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE WINST-EN-VERLIESREKENING

13

Netto-omzet uit hoofde van levering van goederen en diensten

Levering van drinkwater Vastrechtvergoeding Totaal

19

BEDRIJFSKOSTEN 20

In miljoenen euro’s

2011

2010

329,3

333,1

87,7

83,7

417,0

416,8

21

Overige opbrengsten In miljoenen euro’s

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

33

Kosten uitbesteed werk en inhuur personeel In miljoenen euro’s

2011

2010

Uitbesteed werk

26,7

25,2

Ingehuurd personeel van derden

11,5

12,4

Totaal

38,2

37,6

Accountantskosten Overeenkomstig artikel 2:382a BW wordt in deze noot een toelichting gegeven op de accountantskosten die betrekking hebben op de ontvangen diensten van de accountantsorganisatie in 2011. Deze bestaan uit de controle van de jaarrekening € 0,2 miljoen (2010: € 0,2 miljoen) en voor andere niet-controlediensten nihil (2010: nihil).

2011

2010

Opbrengsten verhuizing en incasso

7,3

7,5

Opbrengsten brandkranen en sprinklers

6,7

6,5

Opbrengsten werk voor derden

2,7

2,2

-

0,1

In miljoenen euro’s

2011

2010

Opbrengsten huur en pacht

1,1

0,7

Grond- en hulpstoffen

11,1

10,3

Meeliftvergoedingen

2,1

2,1

Overige personeelskosten

5,1

7,6

Opbrengsten analyses en advisering

3,1

2,1

Waterinkopen

3,4

3,4

15,8

16,4

Opbrengsten aansluitingen

22

Overige kosten

Opbrengsten dienstverlening aan derden

6,0

6,0

Elektra

Amortisatie egalisatierekening

0,4

0,1

Autokosten

Opbrengsten aanleg bouwaansluitingen

2,2

2,0

Automatiseringskosten

Opbrengsten huurvergoeding standpijpen

0,7

0,8

Telecomkosten

6,6

6,7

Facilitaire kosten

38,9

36,8

Overige opbrengsten Totaal

Voor verhuizingen/nieuwe aansluitingen wordt een vergoeding aan klanten in rekening gebracht ter dekking van extra administratieve werkzaamheden. Voor wat betreft de opbrengsten aansluitingen betreft dit het gedeelte dat uitstijgt boven de gedane investeringen. Met ingang van 2010 worden de ontvangen bijdragen in aanleg van aansluitleidingen gepassiveerd overeenkomstig IFRIC 18 (zie noot 10). De opbrengsten huur en pacht hebben betrekking op verpachting van gronden en huuropbrengsten van bedrijfswoningen. Dit zijn woningen die gesitueerd zijn op waterwingebieden. Meeliftvergoedingen zijn vergoedingen voor het leveren van facturatiediensten aan derden zoals waterschappen en gemeenten. De opbrengsten analyses en advisering hebben betrekking op verrichte analyses van het laboratorium. De opbrengsten dienstverlening aan derden betreffen verrichtte front- en backofficewerkzaamheden voor andere drinkwaterbedrijven. In de overige opbrengsten zijn de opbrengsten vanuit dienstverlening aan Vitens Evides International B.V. en Stichting Aansluitingen.nl en overige incidentele opbrengsten opgenomen.

8,6

8,1

13,8

13,1

3,3

3,6

14,7

15,1

Belastingen, uitkeringen en verzekeringen

4,7

4,7

Amoveringskosten

1,7

1,4

13,3

15,0

Overige kosten Af: geactiveerde productie eigen bedrijf indirecte kosten

-4,6

-4,4

Totaal

90,9

94,3

De overige personeelskosten hebben voor een belangrijk deel betrekking op reis- en verblijfkosten en kosten gemaakt voor opleidingen. De autokosten betreffen leasekosten voor het wagenpark, brandstof en overige autokosten. De leasekosten over 2011 bedragen € 8,4 miljoen (2010: € 7,9 miljoen). De facilitaire kosten hebben voor een belangrijk deel betrekking op huurkosten kantoorgebouwen en onderhoud van installaties, kantoorgebouwen en terreinen. In de overige kosten is de dotatie aan de voorziening van oninbaarheid handelsdebiteuren verantwoord. In 2011 bedraagt de dotatie aan deze voorziening € 2,7 miljoen (2010: € 1,0 miljoen). In de overige kosten is in 2010 de premie van € 1,5 miljoen verantwoord betreffende het verschil tussen de aankoopprijs en de benaderde reële waarde van de overgenomen activa en passiva van de N.V. Bronwaterleiding Doorn. Onder de geactiveerde productie voor het eigen bedrijf worden de eigen bedrijfskosten opgenomen ten dienste van de vervaardiging van materiële vaste activa welke betrekking hebben op infrastructurele werken (drinkwater productiebedrijven en leidingwerk) van de onderneming. Dit betreffen naast personeelskosten diverse overige kosten en bedraagt over 2011 € 4,6 miljoen (2010: € 4,4 miljoen).


34

23

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

35

26

Personeelskosten

Financiële lasten 2011

2010

In miljoenen euro’s

2011

2010

In miljoenen euro’s

Salarissen

71,6

69,1

Rentekosten bullit en lineaire geldleningen

24,7

26,0

7,0

7,1

Rentekosten roll-over geldleningen

15,0

14,2

Sociale lasten Afgedragen premies aan collectieve regelingen

Rentekosten achtergestelde geldleningen

6,3

7,0

die als toegezegde-bijdragenregeling

Rentekosten rekening-courant

0,4

0,3 0,1

worden behandeld

8,6

8,6

Rentekosten kortlopende leningen (kasgeldleningen)

0,2

personeelskosten

-9,7

-9,3

Rentedotatie voorzieningen

0,8

0,7

Reorganisatievoorzieningen

-4,2

11,6

Concessie-uitkeringen

1,6

1,6

Totaal

73,3

87,1

Rentekosten doorbelast aan

Af: geactiveerde productie eigen bedrijf

investeringsprojecten (IAS 23) Kosten garanties

Onder de geactiveerde productie voor het eigen bedrijf worden de eigen bedrijfskosten opgenomen ten dienste van de vervaardiging van materiële vaste activa welke betrekking hebben op infrastructurele werken (drinkwaterproductiebedrijven en leidingwerk) van de onderneming. Dit betreffen voornamelijk directe personeelskosten en bedraagt over 2011 € 9,7 miljoen (2010: € 9,3 miljoen).

Overige financiële lasten Totaal

Dotatie voorzieningen

-0,2

-

-0,6

0,1

-

48,7

49,1

De kosten van concessies betreffen vergoedingen aan de gemeenten Utrecht, De Bilt, Zeist en Soest voor het mogen leveren van water in deze gemeenten. Vitens N.V. is met de gemeenten in gesprek over de beëindiging van deze concessies.

De personeelskosten inzake reorganisaties luiden als volgt: In miljoenen euro’s

-0,4

Reorganisatievoorziening

Totaal 2011

Totaal 2010

0,5

0,5

13,0

Vrijval voorzieningen

-4,7

-4,7

-1,4

Totaal

-4,2

-4,2

11,6

27

Aandeel in resultaat in geassocieerde deelnemingen en joint ventures In miljoenen euro’s

2011

2010

0,2

0,6

Resultaat geassocieerde deelnemingen Aantal werknemers

2011

2010

1.431

1.486

en joint ventures

Aantal medewerkers in vaste dienst per 31 december

24

Belastingen Over de betaalde dividenduitkering wordt door Vitens N.V. dividendbelasting ingehouden en afgedragen. Vanwege het feit dat de aandeelhouders overheidslichamen betreffen en niet belastingplichtig zijn voor de vennootschapsbelasting zijn ze in staat om de afgedragen dividendbelasting terug te vragen. Per saldo wordt er dus geen dividendbelasting betaald.

Afschrijvingen op en bijzondere waardeverminderingen van materiële vaste activa In miljoenen euro’s

2011

2010

Afschrijvingen

89,5

85,7

Doorbelaste afschrijvingskosten Facturatie B.V.

1,4

1,3

Boekresultaat desinvesteringen

2,2

-1,1

Bijzondere waardevermindering dienstwoningen

0,5

0,2

5,2

-

28

Bezoldiging Directie De bezoldiging bestaat uit een basissalaris, pensioen en overige vergoedingen. De opsplitsing is hieronder vermeld:

Bijzondere waardevermindering kantoorgebouwen Impairment op immateriële vaste activa Totaal

25

0,2

-

99,0

86,1

Financiële baten In miljoenen euro’s

2011

2010

Ontvangen baten op verstrekte leningen

0,1

0,1

Overige financiële baten

0,6

-

Totaal

0,7

0,1

In 2011 heeft Vitens N.V. € 0,6 miljoen heffingsrente ontvangen over de infiltratiekorting over voorgaande boekjaren.

In euro’s

Salaris

Pensioenen

Overig

Totaal 2011

Totaal 2010

ir. R.H. van Terwisga

219.338

34.062

262.378

515.778

269.990

prof. dr. ir. W.G.J. van der Meer

168.489

25.167

6.754

200.410

212.824

drs. W.H.J. Odding

168.489

25.167

6.093

199.749

214.083

Totaal

556.316

84.397

275.225

915.938

696.897

Onder overig zijn opgenomen de kosten betaald voor sociale lasten, uitgekeerde vakantiedagen en kosten voor beëindiging. Per 21 november 2011 is ir. R.H. van Terwisga teruggetreden als voorzitter van de Directie van Vitens N.V. en legt zijn functie als bestuurder van Vitens N.V. neer. De arbeidsovereenkomst wordt per 1 juni 2012 beëindigd. De kosten voor beëindiging bedragen € 256.107. De kosten van beëindiging zijn vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst en hebben betrekking op de loonsom vanaf 1 januari 2012 tot 1 juni 2012 en een eenmalige beëindigingsvergoeding. Per 24 november 2011 neemt ir. A. van der Velden als gedelegeerd commissaris een aantal taken van de teruggetre-


36

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

37

den voorzitter van de Directie waar. De vergoeding hiervoor bedraagt € 1.250 per dag. In 2011 heeft ir. A. van der Velden 14 dagen besteed als gedelegeerd commissaris.

14

TOELICHTING OP HET GECONSOLIDEERD KASSTROOMOVERZICHT

Eind 2011 heeft prof. dr. ir. W.G.J. van der Meer zijn vertrek aangekondigd als directielid van Vitens N.V. Per 1 februari 2012 is prof. dr. ir. W.G.J. van der Meer uit dienst getreden.

30 Vitens N.V. is als gevolg van het terugtreden van de voorzitter van de Directie en het aangekondigd vertrek van een directielid op zoek naar uitbreiding van de Directie. Vitens N.V. heeft het voornemen de Directie te beperken tot twee leden.

De kasstroom uit operationele activiteiten van € 145,9 miljoen (2010: € 127,1 miljoen) is toereikend om de investeringsactiviteiten van € 99,3 miljoen (2010: € 102,9 miljoen) te financieren. De kasstroom uit operationele activiteiten is gestegen met € 18,8 miljoen, wat vooral wordt veroorzaakt door een daling van het netto werkkapitaal van € 14,3 miljoen.

Bezoldigingsbeleid Directie Bij de vaststelling van het bezoldigingsbeleid dat geldt voor leden van de Directie van Vitens N.V. is de richtlijn van de Commissie Dijkstal gevolgd. De Algemene Vergadering van Aandeelhouders heeft ter vergadering van 17 december 2009 ingestemd met onderstaand bezoldigingsbeleid.

Kasstroom uit financieringsactiviteiten Als gevolg van de uitgifte van aandelen van € 52,9 miljoen zijn in 2011 geen nieuwe leningen aangetrokken (2010: € 64,0 miljoen). Aan leningen is in 2011 € 71,9 miljoen afgelost (2010: € 68,6 miljoen). Het bedrag aan uitgekeerd dividend is ten opzichte van 2010 licht gestegen met € 0,9 miljoen tot € 13,4 miljoen (2010: € 12,5 miljoen).

Vast salaris • De directievoorzitter ontvangt een jaarsalaris, inclusief vakantiegeld en eindejaarsuitkering overeenkomstig het salarismaximum zoals vastgesteld door de Commissie Dijkstal (met indexatie overeenkomstig de salarisontwikkeling bij de Rijksoverheid). • De overige leden van de Directie ontvangen een jaarsalaris overeenkomstig het salarismaximum -/- 15%. Hierbij wordt uitgegaan van een collegiaal bestuursmodel. Variabel salaris • Geen

Kasstroom uit operationele activiteiten

15

OVERIGE TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE JAARREKENING

31

Dividend

Aan de directieleden zijn geen leningen, voorschotten en garanties verstrekt. In 2011 heeft de aandeelhoudersvergadering ingestemd met de voorgestelde winstbestemming over het resultaat 2010. Als gevolg hiervan heeft in juni 2011 betaling van het dividend plaatsgevonden en is het restant toegevoegd aan de overige reserves.

Vitens N.V. zal het bezoldigingsbeleid voor de Directie aanpassen en in lijn brengen met de Drinkwaterwet en met de, later in 2012 van kracht wordende, Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (wet WNT).

29

In miljoenen euro’s

Bezoldiging commissarissen De bezoldiging van de leden van de Raad van Commissarissen bestaat uit vacatiegeld, een onkostenvergoeding en bijdrage ZVW. In euro’s ir. A. van der Velden (voorzitter tot 24 november 2011)

2011

2010

29.532

25.424

drs. M.L. van Kleef (voorzitter vanaf 24 november 2011)

23.243

21.125

ir. T.A. de Man (per 17 juni 2010)

23.243

11.383

ir. T. Menssen MBA (per 17 juni 2010)

21.500

11.383

drs. M.C.J. Poulussen MSM (per 17 juni 2010)

23.243

11.383

drs. R.J.N. Abrahamsen (tot 17 juni 2010)

-

10.563

L.V. Elfers (tot 17 juni 2010)

-

10.563

prof. dr. J.C. Looise (tot 17 juni 2010)

-

10.561

mr. J.G. Bijl (tot 17 juni 2010)

-

10.563

Chr. Westerlaken (tot 17 juni 2010)

-

10.563

A.W.M. Spruit (tot 17 juni 2010) Totaal

-

10.563

120.761

144.074

Per 24 november 2011 neemt ir. A. van der Velden als gedelegeerd commissaris een aantal taken van de teruggetreden voorzitter van de Directie waar. Als gevolg hiervan neemt drs. M.L. van Kleef tijdelijk het voorzitterschap van de Raad van Commissarissen waar. De bezoldiging van de leden van de Raad van Commissarissen is op 16 juni 2011 vastgesteld door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders.

2011

2010

Dividend boekjaar 2009

-

12,5

Dividend boekjaar 2010

13,4

-

Gerechtigde gewone aandelen

5.022.404

5.022.404

Dividend per aandeel (in euro’s)

2,68

2,48

De Directie stelt de aandeelhouders voor om dividend 2011 op gewone aandelen ad € 15,5 miljoen uit te betalen in 2012 (goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 12 april 2012). Op een totaal van 5.777.247 gerechtigde aandelen betekent dit een dividend van € 2,68 per aandeel.

32

Verbonden partijen De aandelen van Vitens N.V. worden gehouden door 111 aandeelhouders uit de publieke sector (provincies en gemeenten). Vitens N.V. heeft belangen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures, waarin hij ofwel invloed van betekenis heeft, maar geen beslissende zeggenschap, ofwel gezamelijke zeggenschap uitoefent in bedrijfsvoering en financieel beleid. Transacties met deze partijen worden uitgevoerd op arm’s length-basis en ultimo 2011 en 2010 staan geen materiële posities open. Vitens Evides International B.V. In 2011 is door de aandeelhouders Vitens N.V. (50%) en Evides N.V. (50%) gezamenlijk een bedrag van € 3,0 miljoen (2010: € 2,5 miljoen) gestort als bijdrage in de ontwikkelingsactiviteiten van Vitens Evides International B.V. Daarnaast is door Vitens N.V. in 2011, voor uren van Vitens-medewerkers die hebben deelgenomen aan projecten van Vitens Evides International B.V., een bedrag van € 0,4 miljoen (2010: € 0,4 miljoen) gefactureerd.


38

Facturatie B.V. Vitens N.V. heeft in 2011 voor een bedrag van € 1,2 miljoen (2010: € 1,4 miljoen) aan projecten doorbelast die bij Vitens N.V. zijn gestart maar die voor rekening komen voor Facturatie B.V. Jaarlijks worden door Facturatie B.V. de afschrijvingskosten doorbelast aan de aandeelhouders Vitens N.V. (50%) en Evides N.V. (50%). De afschrijvingskosten voor Vitens N.V. bedragen in 2011 € 1,4 miljoen (2010: € 1,3 miljoen).

33

Vitens N.V. is onderhevig aan de volgende financiële risico’s, die hieronder nader worden toegelicht: • Prijsrisico. • Valutarisico. • Kredietrisico. • Liquiditeitsrisico. • Interestrisico.

Omzet per regio Levering aan klanten (m3)

Netto-omzet

Prijsrisico Onder prijsrisico wordt verstaan: het risico van waardemutaties als gevolg van veranderingen in marktprijzen.

In miljoenen euro’s

2011

2010

2011

2010

Regio Friesland

52,7

53,9

43,1

44,0

Regio Overijssel

93,5

93,3

73,3

73,5

149,8

150,4

119,1

120,5

25,6

25,6

20,4

20,2

Handels- en overige vorderingen Langlopende financiële activa

0,6

1,0

0,6

1,0

Vooruitgefactureerde bedragen

1,8

1,0

1,8

1,0

Regio Gelderland Regio Flevoland Regio Utrecht Totaal

95,4

93,6

73,3

71,7

417,0

416,8

329,2

329,9

De netto-omzet is toegewezen aan de regio’s op basis van de geografische locatie van de afnemers. Netto-omzet (in miljoenen m3)

Totaal te bewerken water Productieverliezen Totaal geproduceerd reinwater Inkoop reinwater Productie en inkoop Verkoop reinwater buiten voorzieningsgebied Afgeleverd in voorzieningsgebied

2011

2010

351,1

353,9

-9,4

-9,3

341,7

344,6

5,8

5,7

347,5

350,3

-

-

347,5

350,3

Distributieverliezen en meetverschillen

-18,3

-20,4

Levering aan klanten

329,2

329,9

‘Niet In Rekening Gebracht’ (NIRG) in %

5,3%

5,8%

Het werkelijk NIRG over 2010 (na facturering van 99,1% van levering aan klanten) is hoger uitgekomen dan gerapporteerd in de jaarrekening 2010 (5,9% vs. 5,8%). Het totaal ingeschatte waterverbruik per ultimo 2010 dat in 2011 zou worden gefactureerd is 0,19% (366.000 m3 op een totaal van 190,9 miljoen m3) te hoog geweest ten opzichte van de werkelijke facturatie. Het NIRG over 2011 (42,4% van de levering aan klanten is gefactureerd) is berekend op 5,3%.

34

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

39

Financieel risicomanagement In het financieel beleid van Vitens N.V. is als doelstelling ten aanzien van de solvabiliteit het volgende geformuleerd: ‘een eigen vermogen minimaal gelijk aan 20% van het balanstotaal en een garantievermogen (eigen vermogen + achtergestelde leningen) minimaal gelijk aan 25% van het balanstotaal’. Deze primaire doelstelling staat centraal bij de beheersing van de financiële risico’s. Ultimo 2011 bedraagt de solvabiliteit 23,8% (2010: 21,3%) en het garantievermogen 31,3% (2010: 29,6%). Financiële risico’s worden binnen Vitens N.V. beheerst door de treasurycommissie, die onder toezicht staat van de Directie. Belangrijke doelstellingen uit het treasurybeleid zijn het waarborgen van een blijvende toegang tot de kapitaalmarkt, het beheersen van financiële risico’s, het realiseren van zo laag mogelijke kosten en het zeker stellen van voldoende liquiditeit. De Manager Concerncontrol & Reporting geeft uitvoering aan de besluiten.

Reële waarde van financiële activa en verplichtingen

Boekwaarde

Reële waarde

(in miljoenen euro’s)

2011

2010

2011

2010

36,6

40,0

36,6

40,0

Activa

Verplichtingen Achtergestelde geldleningen

125,7

138,3

129,3

142,9

Langlopende geldleningen

907,5

967,5

1.012,6

1.034,1

67,2

57,2

67,2

57,2

Handelsschulden en overige te betalen posten Nog te ontvangen facturen

6,6

7,2

6,6

7,2

Rentedragende verplichtingen

25,3

39,5

25,3

39,5

Kortlopende overige financiële verplichtingen

46,3

45,9

46,3

45,9

In bovenstaande tabel zijn de reële waarden van de financiële activa en verplichtingen opgenomen. De rentederivaten zijn hierin niet vermeld aangezien deze tegen reële waarde op de balans worden verantwoord. De reële waarde van de financiële activa en verplichtingen is als volgt bepaald: • Liquide middelen: De reële waarde van de liquide middelen is overeenkomstig de nominale waarde. • Handels- en overige vorderingen: Gezien de korte doorlooptijd van deze vorderingen is de reële waarde overeenkomstig de nominale waarde. • Langlopende financiële activa: Deze post betreft voornamelijk verstrekte hypothecaire leningen aan (oud-) werknemers. De reële waarde hiervan is bepaald door de toekomstige kasstromen contant te maken tegen het kale swaptarief voor de gemiddelde resterende looptijd. • Achtergestelde en langlopende geldleningen: De reële waarden hiervan zijn bepaald door het contant maken van de toekomstige kasstromen tegen de voor Vitens N.V. van toepassing zijnde yield rentecurve per 31 december. • Handelsschulden en overige te betalen posten, rentedragende verplichtingen en kortlopende overige financiële verplichtingen: De reële waarde van de genoemde posten is gezien de korte doorlooptijd overeenkomstig de nominale waarde. Valutarisico Dit is het risico dat de waarde van een financieel instrument verandert als gevolg van fluctuaties van valutakoersen. Vitens Evides International B.V. is een joint venture van Vitens N.V. en Evides N.V. en voert projecten uit in ontwikkelingslanden met als doel verbetering van de watervoorziening. Vitens Evides International B.V. alsook zijn dochtermaatschappijen/deelnemingen hanteren de euro als functionele valuta. Eventuele koersverschillen worden per transactie berekend en ten gunste/ten laste gebracht van de winst-en-verliesrekening. Vitens N.V. loopt zelf geen valutarisico over zijn activiteiten. Kredietrisico Vitens N.V. is onderhevig aan debiteurenrisico’s in het geval dat klanten niet kunnen voldoen aan hun verplichtingen. Gedurende het verslagjaar zijn tal van maatregelen genomen om deze debiteurenrisico’s verder te beheersen. Ultimo 2011 bedraagt het debiteurensaldo waarover dit risico wordt gelopen € 29,9 miljoen (2010: € 30,3 miljoen). De overige kortlopende vorderingen € 9,4 miljoen (2010: € 10,8 miljoen) bestaan uit vorderingen op meelifters € 4,5 miljoen (2010: € 5,2 miljoen), belastingen en premies sociale verzekeringen € 1,1 miljoen (2010: € 0,2 miljoen) en vooruitbetaalde kosten en nog te ontvangen opbrengsten € 3,8 miljoen (2010: € 5,4 miljoen). Op de vorderingen


40

van meelifters en van de belastingen en sociale premies loopt Vitens N.V. geen kredietrisico. Liquiditeitsrisico Het liquiditeitsrisico bestaat uit het risico dat Vitens N.V. niet of niet tijdig aan financiële middelen kan komen om aan zijn verplichtingen te voldoen. Om dit risico te minimaliseren beoordeelt Vitens N.V. regelmatig de verwachte en potentiële kasstromen over een tijdshorizon van meerdere jaren. Tevens wordt er jaarlijks een gedetailleerde liquiditeitsprognose opgesteld om eventuele schommelingen in de liquiditeitsbehoefte tijdig te kunnen onderkennen en eventueel gepaste actie te ondernemen. Liquiditeitsrisico In miljoenen euro’s

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

41

< 1 jaar

> 1 < 5 jaar

> 5 jaar

Ultimo 2011 heeft Vitens N.V. voor nominaal € 315 miljoen aan ‘intrest rate swaps’ uitstaan, waarbij de variabele rente op de roll-overleningen wordt gefixeerd gedurende 1 tot 16 jaar, en voor nominaal € 50 miljoen aan forward starting swaps met een looptijd van 30 jaar, waarbij de variabele rente op de roll-overleningen wordt gefixeerd. De ingangsdatum van de forward starting swaps is 1 juli 2012 en 30 juni 2013. Daarnaast heeft Vitens N.V. voor een bedrag van € 20 miljoen aan basisswaps uitstaan, waarbij een renteruil plaatsvindt van zesmaands Euribor naar eenmaands Euribor. Een eventuele daling van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een negatief effect van € 45,2 miljoen op de waarde van de swaps. Een eventuele stijging van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een positief effect van € 38,3 miljoen op de waarde van de swaps. Een negatief of positief effect op de waarde van de swaps resulteert in een mutatie in het eigen vermogen.

Activa Handelsvorderingen Vooruitgefactureerde bedragen

29,9

-

-

1,8

-

-

Onderstaande tabel toont de vervaldatum of, indien eerder, de contractuele renteherzieningsdatum van de leningenportefeuille op 31 december 2011. Dit geeft inzicht in de mate waarin Vitens N.V. wordt blootgesteld aan wijzigingen in de hoogte van rentepercentages voor financiële verplichtingen.

Langlopende financiële verplichtingen Achtergestelde geldleningen

17,9

65,9

69,8

Bullit en lineaire geldleningen

45,7

169,2

514,0

Roll-overleningen

39,5

151,7

320,2

9,4

21,1

37,6

Per 31 december 2010

19,4

28,6

32,8

Achtergestelde geldleningen Bullit en lineare geldleningen

Derivaten Langlopende overige financiële verplichtingen Kortlopende financiële verplichtingen Handelsschulden en overige te betalen posten

In miljoenen euro’s

Effectief rentepercentage

< 6 maanden

> 6 <12 maanden

1-5 jaar

4,83%

-

12,6

5,12%

19,7

35,2

> 5 jaar

Totaal

50,3

75,4

138,3

79,0

404,7

538,6

Roll-over geldleningen (gekoppeld met ‘intrest rate swaps’,

67,2

-

-

waardoor vastrentende leningen ontstaan)

4,19%

-

-

65,5

249,5

315,0

6,6

-

-

Roll-over geldleningen

1,00%

-

5,0

32,5

77,0

114,5

Rentedragende verplichtingen

25,3

-

-

Banken (rekening-courant)

Kortlopende overige financiële verplichtingen

46,3

-

-

Nog te ontvangen facturen

Eonia plus opslag

Totaal aan financiële verplichtingen

Vitens N.V. loopt ook liquiditeitsrisico inzake bijstortingsverplichtingen uit hoofde van negatieve marktwaarde van derivaten. Per 31 december 2011 heeft Vitens N.V. geen bijstortingen hoeven te verrichten. Met twee partijen heeft Vitens N.V. derivaten afgesloten, waarbij een bijstorting kan plaatsvinden boven een bepaalde negatieve marktwaarde (‘treshold’). Met 1 partij heeft Vitens N.V. 2 derivaten afgesloten met een waarde van € 70 miljoen. De negatieve marktwaarde per 31 december 2011 bedraagt € 14,6 miljoen (treshold bedraagt € 21 miljoen). Een eventuele daling van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een negatief effect van € 10,4 miljoen op de waarde van de swaps. Een eventuele stijging van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een positief effect van € 9,0 miljoen op de waarde van de swaps. Met 1 partij heeft Vitens N.V. 1 derivaat afgesloten met een waarde van € 25 miljoen. De negatieve marktwaarde per 31 december 2011 bedraagt € 1,2 miljoen (treshold bedraagt € 20 miljoen). Een eventuele daling van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een negatief effect van € 6,0 miljoen op de waarde van de swap. Een eventuele stijging van de rentecurve ten opzichte van 31 december 2011 van 1% heeft een positief effect van € 4,5 miljoen op de waarde van de swap. Interestrisico In het kader van de normale bedrijfsuitoefening maakt Vitens N.V. gebruik van financiële instrumenten om renterisico’s te beperken. Het doel van dit beheer is de invloed van veranderingen in rentetarieven op de resultaten te beperken. Rentederivaten (renteswaps) worden gebruikt om de leningenportefeuille te sturen op het gewenste risicoprofiel. Deze instrumenten worden niet gebruikt voor speculatieve of handelsdoeleinden. Vitens N.V. heeft in het treasurystatuut opgenomen dat maximaal over 25% van het totaal vreemd vermogen (excl. achtergestelde geldleningen) renterisico mag worden gelopen. Ultimo 2011 kwam het aldus berekende renterisico uit op 20,7% (2010: 22,2%). Hiermee is voldaan aan de gestelde norm. Dit betekent dat slechts een klein deel van de leningenportefeuille onderhevig is aan renteschommelingen en dat de invloed op de rentelasten beperkt is. De bovengenoemde benadering past bij de wens om de beschikbaarheid van de opgenomen financiering zoveel mogelijk overeen te laten komen met de relatief lange levensduur van de activa. Een eventuele stijging/daling van de kortetermijnrente (driemaands Euribor) van 1% betekent voor Vitens N.V. een stijging/daling van de rentekosten van € 1,1 miljoen op jaarbasis (2010: € 1,2 miljoen). De stijging/daling heeft betrekking op de roll-overleningen welke niet zijn afgedekt door middel van renteswaps.

39,5

-

-

-

39,5

59,2

52,8

227,3

806,6

1.145,9

Per 31 december 2011 Achtergestelde geldleningen

4,80%

-

12,6

50,3

62,8

125,7

Bullit en lineare geldleningen

4,92%

4,6

17,9

86,0

374,0

482,5

waardoor vastrentende leningen ontstaan)

4,21%

4,5

25,0

40,5

245,0

315,0

Roll-over geldleningen

1,57%

-

5,0

80,0

24,5

109,5

Roll-over geldleningen (gekoppeld met ‘intrest rate swaps’,

Banken (rekening-courant)

Eonia plus opslag

Totaal aan financiële verplichtingen

25,3

-

-

-

25,3

34,4

60,5

256,8

706,3

1.058,0


42

Beheersing van kapitaal Vitens N.V. heeft met diverse kredietgevers kredietarrangementen afgesloten. In deze kredietarrangementen worden door de kredietgevers voorwaarden (financiële ratio’s) gesteld waaraan Vitens N.V. moet voldoen.

VENNOOTSCHAPPELIJKE JAARREKENING

16

Vennootschappelijke balans perr 31 december

Vitens N.V. heeft in 2011 voldaan aan de financiële ratio’s van zijn kredietgevers. Streefwaarden *

2011

2010

2009

2008

Solvabiliteit (eigen vermogen / totaal vermogen)

> 20%

24,0

21,3

21,2

20,9

21,7

Vaste activa

Solvabiliteit (groepsvermogen / totaal vermogen)

> 25%

31,4

29,6

30,2

30,1

31,6

Materiële vaste activa

> 4%

13,8

11,1

9,5

10,2

10,1

Financiële ratio’s

Leverage ratio

> 1,1

1,35

1,22

1,14

1,18

Activa In miljoenen euro’s

2007

Interest Coverage ratio (EBIT/ (rentelasten en -baten + uitbetaald dividend huidig boekjaar))

35

Investeringen in dochterondernemingen

35

Investeringen in geassocieerde deelnemingen

1,56

Debt ratio (Rentedragende verplichtingen (exclusief de achtergestelde leningen)/ EBITDA)

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

43

< 7,0**

5,1

6,2

6,1

5,8

31-12-2011

31-12-2010

1.628,3

1.626,3

0,9

0,8

en joint ventures

8,3

7,9

Overige financiële vaste activa

0,7

0,9 1.638,2

5,5

1.635,9

Vlottende activa Voorraden

* De streefwaarden betreffen de door de kredietgevers gestelde voorwaarden voor de diverse kredietarrangementen. ** De streefwaarde Debt ratio is in 2010 aangepast. Tot en met 2009 was de streefwaarde <6,0.

Berekeningswijze financiële ratio’s en gebruikte afkortingen Solvabiliteit (eigen vermogen): eigen vermogen x 100% gedeeld door het balanstotaal Solvabiliteit (garantievermogen): (eigen vermogen + achtergestelde leningen) x 100% gedeeld door het balanstotaal Leverage: netto operationele kasstroom gedeeld door rentedragende schulden (inclusief de achtergestelde leningen) EBIT: bedrijfsresultaat plus resultaat joint ventures en geassocieerde deelnemingen EBITDA: EBIT plus afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen

36

Handels- en overige vorderingen

4,6

4,8

38,4

41,0

Totaal activa

Passiva In miljoenen euro’s 37

43,0

45,8

1.681,2

1.681,7

31-12-2011

31-12-2010

Eigen vermogen Aandelenkapitaal

5,7

5,5

Agioreserve

147,2

132,8

Herwaarderingsreserve

-59,7

-27,8

1,9

2,8

271,5

218,8

Wettelijke reserve Overige reserves Resultaat boekjaar

36,0

26,9 402,6

359,0

Verplichtingen Voorzieningen 38

Voorzieningen personeelsbeloningen Overige voorzieningen

12,8

18,1

8,3

11,3 21,1

29,4

Langlopende verplichtingen Egalisatierekening bijdragen van derden 39

Rentedragende verplichtingen Derivaten

18,4

9,0

963,3

1.033,2

59,7

28,6 1.041,4

40

Kortlopende verplichtingen Totaal passiva

1.070,8

216,1

222,5

1.681,2

1.681,7

2011

2010

Enkelvoudige winst-en-verliesrekening In miljoenen euro’s Eigen resultaat (excl. deelnemingen) na belastingen Resultaat deelnemingen na belastingen Nettoresultaat

36,0

27,0

-

-0,1 36,0

Noten in de linkermarge van tabellen verwijzen naar de toelichtingen op pagina 44 en verder.

26,9


44

17

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

45

TOELICHTING OP DE VENNOOTSCHAPPELIJKE JAARREKENING

36

Handels- en overige vorderingen In miljoenen euro’s

Waarderingsgrondslagen voor de vennootschappelijke jaarrekening De vennootschappelijke jaarrekening van Vitens N.V. is opgesteld volgens de bepalingen Titel 9 Boek 2 BW met uitzondering van de grondslagen van waardering en resultaatbepaling zoals onderstaand toegelicht.

2011

Handelsdebiteuren

29,8

31,0

Waardevermindering van debiteuren

-2,7

-1,0

Meelifters

4,5

Nettohandelsvorderingen

De gebruikte waarderingsgrondslagen zijn grotendeels dezelfde als die gebruikt worden voor de geconsolideerde jaarrekening volgens de bepalingen van artikel 362 lid 8 Titel 9 Boek 2 BW, waarbij investeringen in dochtermaatschappijen worden verantwoord tegen de nettovermogenswaarde van de activa volgens de vermogensmutatiemethode. De vennootschappelijke winst-en-verliesrekening van Vitens N.V. is op grond van artikel 402 Titel 9 Boek 2 BW op vereenvoudigde wijze opgesteld.

37

34,5

Belastingen en premies sociale verzekeringen

1,1

0,1

Vooruitgefactureerde bedragen

1,8

1,0

Overige vorderingen

0,2

1,6

Vorderingen op groepsmaatschappijen

0,1

0,1

Overlopende activa

3,6

3,7

38,4

41,0

Voor de overige toelichtingen wordt verwezen naar de geconsolideerde jaarrekening.

Investeringen in deelnemingen In miljoenen euro’s

Boekwaarde per 1 januari 2010

Investeringen in dochtermaatschappijen

Investeringen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures

Totaal

5,9

7,2

13,1

-

0,7

0,7

-0,2

-

-0,2

Mutaties 2010 Aandeel in resultaat Resultaat boekjaar

38

-4,9

-

-4,9

Totaal

-5,1

0,7

-4,4

0,8

7,9

8,7

Boekwaarde per 31 december 2010 Mutaties 2011 Aandeel in resultaat

-

Voorzieningen Voor het mutatieoverzicht van de voorzieningen wordt verwezen naar de geconsolideerde jaarrekening, zie noot 14.

39

Rentedragende verplichtingen Het verschil van nihil (2010: € 0,1 miljoen) in de rentedragende verplichtingen wordt veroorzaakt door een opgenomen lening van € 0,1 miljoen bij Legyon B.V.

Overheveling bedrijfsactiviteiten groepsmaatschappij Vitens Laboratorium B.V.

Eigen vermogen Voor een nadere toelichting op het eigen vermogen wordt verwezen naar de geconsolideerde jaarrekening. De herwaarderingsreserve is opgebouwd uit twee componenten: - Negatieve marktwaarde derivaten van € 59,7 miljoen (2010: € 28,6 miljoen), zie noot 13; - Gevormde herwaarderingsreserve van nihil (2010: € 0,8 miljoen) als gevolg van de positieve herwaardering van kantoorgebouwen. Kantoorgebouwen worden gewaardeerd volgens de reële waardemethode. Taxatie van kantoorgebouwen vindt één keer per vier jaar plaats. De wettelijke reserve van € 1,9 miljoen (2010: € 2,8 miljoen) is gevormd als gevolg van herwaardering van de dienstwoningen en voor de geactiveerde ontwikkelingskosten. De dienstwoningen worden aangemerkt als vastgoedbelegging en waardering vindt plaats tegen reële waarde.

Als gevolg van toepassing van IFRS zijn een aantal balansmutaties, met name derivaten, gewaardeerd op reële waarde. Als gevolg van de toepassing van Titel 9 Boek 2 BW wordt voor het effect van reële waardemutaties op het vermogen een herwaarderingsreserve gevormd.

35

4,5 31,6

Totaal

Vitens N.V. hanteert als grondslagen voor waardering en resultaatbepaling de International Financial Reporting Standards (IFRS) zoals aanvaard binnen de Europese Unie. Voor de grondslagen wordt verwezen naar de ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling van de geconsolideerde jaarrekening’.

2010

40

Kortlopende verplichtingen In miljoenen euro’s

2011

2010

Handelsschulden en overige te betalen posten

67,2

57,2

0,4

0,4

Aflossingsverplichtingen over langlopende verplichtingen

69,9

72,5

Resultaat boekjaar

0,1

-

0,1

Belastingverplichtingen

14,6

14,9

Totaal

0,1

0,4

0,5

Rentedragende verplichtingen

26,3

40,3

Kortetermijnpersoneelsbeloningen Boekwaarde per 31 december 2011

0,9

8,3

9,2

Deelnemingen in dochtermaatschappijen worden gewaardeerd tegen netto-vermogenswaarde, die is bepaald op basis van IFRS-grondslagen zoals toegepast in de geconsolideerde jaarrekening. De bedrijfsactiviteiten van Vitens Laboratorium B.V. zijn per 1 januari 2010 overgeheveld naar Vitens N.V.

22,1

21,5

Nog te ontvangen facturen

6,6

7,2

Overlopende passiva

9,4

8,9

216,1

222,5

Totaal

Utrecht, 27 april 2012 Raad van Commissarissen drs. M.L. van Kleef (voorzitter) ir. A. van der Velden (gedelegeerd) ir. T.A. de Man ir. T. Menssen MBA drs. M.C.J. Poulussen MSM

Directie drs. W.H.J. Odding

Secretaris van de vennootschap ing. G. van Beek


46

18

OVERIGE GEGEVENS Winstbestemming De statutaire bepalingen ten aanzien van de winstbestemming luiden als volgt: Artikel 34 Winst en uitkeringen 34.1 Het dividendbeleid wordt vastgesteld, en kan worden gewijzigd, bij besluit van de Directie dat is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen en de algemene vergadering. Met inachtneming van het aldus goedgekeurde dividendbeleid wordt jaarlijks door de Directie, onder goedkeuring van de Raad van Commissarissen, vastgesteld welk deel van de winst wordt gereserveerd en welk deel wordt uitgekeerd. 34.2 Uitkering van winst geschiedt na de vaststelling van de jaarrekening waaruit blijkt dat zij geoorloofd is. 34.3 De algemene vergadering kan op voorstel van de Directie dat is goedgekeurd door de raad van commissarissen besluiten tot uitkering van interim-dividend en tot uitkeringen ten laste van een reserve van de vennootschap. 34.4 Uitkeringen op aandelen kunnen slechts plaatshebben tot ten hoogste het bedrag van het uitkeerbare eigen vermogen en, indien het een tussentijdse uitkering betreft, aan dit vereiste is voldaan blijkens een tussentijdse vermogensopstelling als bedoeld in artikel 2:105 lid 4 van het Burgerlijk Wetboek. De vennootschap legt de vermogensopstelling ten kantore van het Handelsregister neer binnen acht dagen na de dag waarop het besluit tot uitkering wordt bekendgemaakt. 34.5 De vordering van een aandeelhouder tot een uitkering op aandelen verjaart door een tijdsverloop van vijf jaren. De Directie stelt de aandeelhouders voor het resultaat na belastingen als volgt te bestemmen (goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 27 april 2012): betaling van dividend op gewone aandelen ad € 15,5 miljoen en het restant ad € 20,5 miljoen toevoegen aan de overige reserves. Dit is conform het dividendbeleid.

19

GEBEURTENISSEN NA BALANSDATUM Per 1 januari 2012 is de grondwaterbelasting afgeschaft. Vitens N.V. verlaagt hiervoor de tarieven van zijn klanten per 1 januari 2012. Het gevolg hiervan is dat de netto-omzet in 2012 zal dalen met circa € 70 miljoen. Hiertegenover staat een daling van de kosten in 2012 voor de grondwaterbelasting met circa € 70 miljoen.

47

20

VITENS FINANCIËLE RESULTATEN 2011

CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT Aan de Algemene vergadering van Aandeelhouders en de Raad van Commissarissen van Vitens N.V. Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen jaarrekening 2011 van Vitens N.V. te Utrecht gecontroleerd. Deze jaarrekening bestaat uit de geconsolideerde en de vennootschappelijke jaarrekening per 31 december 2011. De geconsolideerde jaarrekening bestaat uit de geconsolideerde balans per 31 december 2011, de winst-en-verliesrekening, het mutatieoverzicht eigen vermogen en het kasstroomoverzicht over 2011 en de toelichting, waarin zijn opgenomen een overzicht van de belangrijke grondslagen voor financiële verslaggeving en overige toelichtingen. De vennootschappelijke jaarrekening bestaat uit de vennootschappelijke balans per 31 december 2011 en de vennootschappelijke winst-en-verliesrekening over 2011 met de toelichting, waarin zijn opgenomen een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en overige toelichtingen. Verantwoordelijkheid van het bestuur Het bestuur van de vennootschap is verantwoordelijk voor het opmaken van de jaarrekening, die het vermogen en het resultaat getrouw dient weer te geven in overeenstemming met International Financial Reporting Standards zoals aanvaard binnen de Europese Unie en met Titel 9 Boek 2 van het in Nederland geldende Burgerlijk Wetboek (BW), alsmede voor het opstellen van het jaarverslag in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 BW. Het bestuur is tevens verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing als het noodzakelijk acht om het opmaken van de jaarrekening mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten. Verantwoordelijkheid van de accountant Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel over de jaarrekening op basis van onze controle. Wij hebben onze controle verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden. Dit vereist dat wij voldoen aan de voor ons geldende ethische voorschriften en dat wij onze controle zodanig plannen en uitvoeren dat een redelijke mate van zekerheid wordt verkregen dat de jaarrekening geen afwijkingen van materieel belang bevat. Een controle omvat het uitvoeren van werkzaamheden ter verkrijging van controle-informatie over de bedragen en de toelichtingen in de jaarrekening. De geselecteerde werkzaamheden zijn afhankelijk van de door de accountant toegepaste oordeelsvorming, met inbegrip van het inschatten van de risico’s dat de jaarrekening een afwijking van materieel belang bevat als gevolg van fraude of fouten. Bij het maken van deze risico-inschattingen neemt de accountant de interne beheersing in aanmerking die relevant is voor het opmaken van de jaarrekening en voor het getrouwe beeld daarvan, gericht op het opzetten van controlewerkzaamheden die passend zijn in de omstandigheden. Deze risico-inschattingen hebben echter niet tot doel een oordeel tot uitdrukking te brengen over de effectiviteit van de interne beheersing van de vennootschap. Een controle omvat tevens het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor financiële verslaggeving en van de redelijkheid van de door het bestuur van de vennootschap gemaakte schattingen, alsmede een evaluatie van het algehele beeld van de jaarrekening. Wij zijn van mening dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is om een onderbouwing voor ons oordeel te bieden. Oordeel betreffende de geconsolideerde jaarrekening Naar ons oordeel geeft de geconsolideerde jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van het vermogen van Vitens N.V. per 31 december 2011 en van het resultaat en de kasstromen over 2011 in overeenstemming met International Financial Reporting Standards zoals aanvaard binnen de Europese Unie en met Titel 9 Boek 2 BW. Oordeel betreffende de enkelvoudige jaarrekening Naar ons oordeel geeft de vennootschappelijke jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van het vermogen van Vitens N.V. per 31 december 2011 en van het resultaat en de kasstromen over 2011 in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 BW.


48

Verklaring betreffende overige bij of krachtens de wet gestelde eisen Ingevolge artikel 2:393 lid 5 onder e en f BW vermelden wij dat ons geen tekortkomingen zijn gebleken naar aanleiding van het onderzoek of het jaarverslag, voor zover wij dat kunnen beoordelen, overeenkomstig Titel 9 Boek 2 BW is opgesteld, en of de in artikel 2:392 lid 1 onder b tot en met h BW vereiste gegevens zijn toegevoegd. Tevens vermelden wij dat het jaarverslag, voor zover wij dat kunnen beoordelen, verenigbaar is met de jaarrekening zoals vereist in artikel 2:391 lid 4 BW. Zwolle, 27 april 2012 Ernst & Young Accountants LLP w.g. drs. J. Hetebrij RA

VITENS FINANCIテ記E RESULTATEN 2011

49

OVERZICHT UITSTAANDE AANDELEN 21 Aandeelhouder

Gewone aandelen

%

Aandeelhouder

Gewone aandelen

%

1

Provincie Friesland

755.043

13,069%

57

Gemeente Duiven

26.705

2

Provincie Gelderland

387.231

6,703%

58

Gemeente Westerveld

25.944

0,462% 0,449%

3

Provincie Overijssel

370.632

6,415%

59

Gemeente Leusden

25.902

0,448%

4

Gemeente Almere

366.175

6,338%

60

Gemeente Borne

25.480

0,441%

5

Provincie Utrecht

285.896

4,949%

61

Gemeente Losser

25.480

0,441%

6

Gemeente Utrecht

285.896

4,949%

62

Gemeente Baarn

24.207

0,419%

7

Gemeente Amersfoort

131.691

2,279%

63

Gemeente Beuningen

24.035

0,416%

8

Gemeente Dronten

98.457

1,704%

64

Gemeente Buren

24.035

0,416%

9

0,416%

Gemeente Lelystad

98.457

1,704%

65

Gemeente Ermelo

24.035

10

Gemeente Zeewolde

98.457

1,704%

66

Gemeente Geldermalsen

24.035

0,416%

11

Gemeente Hilversum

89.569

1,550%

67

Gemeente Haaksbergen

24.035

0,416%

12

Gemeente Hof van Twente

66.713

1,155%

68

Gemeente Nunspeet

24.035

0,416%

13

Gemeente Hardenberg

63.007

1,091%

69

Gemeente Zaltbommel

24.035

0,416%

14

Gemeente Nieuwegein

61.246

1,060%

70

Gemeente Berkelland

24.034

0,416%

15

Gemeente Steenwijkerland

60.227

1,042%

71

Gemeente Ommen

23.164

0,401%

16

Gemeente Zeist

60.035

1,039%

72

Gemeente Wierden

23.164

0,401%

17

Gemeente Doetinchem

58.752

1,017%

73

Gemeente Brummen

21.364

0,370%

18

Gemeente Stichtse Vecht

58.097

1,006%

74

Gemeente Maasdriel

21.364

0,370%

19

Gemeente Veenendaal

56.404

0,976%

75

Gemeente Voorst

21.364

0,370%

20

Gemeente Kampen

50.961

0,882%

76

Gemeente Bronckhorst

21.362

0,370%

21

Gemeente Zutphen

50.739

0,878%

77

Gemeente Tubbergen

20.848

0,361%

22

Gemeente Enschede

46.329

0,802%

78

Gemeente Wijk bij Duurstede

20.818

0,360%

23

Gemeente Hengelo (Ov)

46.329

0,802%

79

Gemeente Aalten

18.693

0,324%

24

Gemeente Zwolle

46.329

0,802%

80

Gemeente Elburg

18.693

0,324%

25

Gemeente Woerden

45.042

0,780%

81

Gemeente Oost Gelre

18.693

0,324%

26

Gemeente Soest

44.542

0,771%

82

Gemeente Oldebroek

18.693

0,324%

27

Gemeente Dinkelland

43.085

0,746%

83

Gemeente Putten

18.693

0,324%

28

Gemeente Tiel

42.728

0,740%

84

Gemeente West Maas en Waal

18.693

0,324%

29

Gemeente De Bilt

41.879

0,725%

85

Gemeente Staphorst

18.531

0,321%

30

Gemeente Almelo

41.696

0,722%

86

Gemeente Rhenen

16.461

0,285%

31

Gemeente Raalte

41.696

0,722%

87

Gemeente Bunschoten

16.219

0,281%

32

Gemeente Rijssen-Holten

41.696

0,722%

88

Gemeente Urk

16.215

0,281%

33

Gemeente De Ronde Venen

40.426

0,700%

89

Gemeente Druten

16.023

0,277%

34

Gemeente Wijchen

40.058

0,693%

90

Gemeente Heerde

16.023

0,277%

35

Gemeente Oude IJsselstreek

40.057

0,693%

91

Gemeente Heumen

16.023

0,277%

36

Gemeente Twenterand

39.379

0,682%

92

Gemeente Neder-Betuwe

16.023

0,277%

37

Gemeente Houten

38.490

0,666%

93

Gemeente Westervoort

16.023

0,277%

38

Gemeente Zwartewaterland

38.453

0,666%

94

Gemeente Bunnik

13.314

0,230%

39

Gemeente Meppel

37.526

0,650%

95

Gemeente Montfoort

11.861

0,205%

40

Gemeente Lingewaard

37.387

0,647%

96

Gemeente Lopik

11.619

0,201%

41

Gemeente Utrechtse Heuvelrug

36.554

0,633%

97

Gemeente Doesburg

10.682

0,185%

42

Gemeente Dalfsen

34.746

0,601%

98

Gemeente Hattem

10.682

0,185%

43

Gemeente Epe

34.717

0,601%

99

Gemeente Lingewaal

10.682

0,185%

44

Gemeente Nijkerk

34.717

0,601%

100

Gemeente Woudenberg

9.683

0,168%

45

Gemeente Overbetuwe

34.717

0,601%

101

Gemeente Oudewater

9.199

0,159%

46

Gemeente Zevenaar

34.717

0,601%

102

Gemeente Wijdemeren

8.956

0,155%

47

Gemeente Montferland

34.716

0,601%

103

Gemeente Ubbergen

8.011

0,139%

48

Gemeente Noordoostpolder

32.430

0,561%

104

Gemeente Eemnes

7.988

0,138%

49

Gemeente Winterswijk

32.046

0,555%

105

Gemeente Scherpenzeel

7.746

0,134%

50

Gemeente Lochem

32.045

0,555%

106

Gemeente Millingen aan de Rijn

5.341

0,092%

51

Gemeente IJsselstein

31.228

0,541%

107

Gemeente Renswoude

4.389

0,076%

52

Gemeente Hellendoorn

30.113

0,521%

108

Provincie Flevoland

4.316

0,075%

53

Gemeente Oldenzaal

30.113

0,521%

109

Gemeente Sudwest Fryslan

1.000

0,017%

54

Gemeente Deventer

28.260

0,489%

110

Gemeente Tytsjerksteradiel

200

0,003%

55

Gemeente Olst-Wijhe

27.797

0,481%

111

Gemeente Apeldoorn

56

Gemeente Culemborg

26.705

0,462%

Totaal

1

0,000%

5.777.247

100,00%


COLOFON

Uitgave Vitens N.V. Postbus 1205 8001 BE Zwolle www.vitens.nl Concept & Realisatie MENG Custom Content www.meng.nl Ontwerp Jorgen Koolwijk www.uncoated.nl Lithografie Grafimedia Amsterdam Druk Drukkerij Tuijtel, Hardinxveld-Giessendam

50


Financiele Resultaten 2011 Vitens  

Financiele Resultaten 2011 Vitens