Page 1

CIA-complotten

Net James Bond

Spannender dan de film Complot tegen Castro eindelijk feit Verhalen over praktijken CIAlezen als films Zes bewezen en onbewezen scenario ’s YVONNE HOFS EN IVO VAN WOERDEN AMSTERDAM

Het is net een scenario van een Hollywoodfilm: de Amerikaanse Central Intelligence Agency (CIA) huurt maffioso in om de Cubaanse leider Fidel Castro om te brengen. Toch gaat het hier om een scène die rechtstreeks komt uit de 702 pagina’s gevoelige informatie die de CIA deze week openbaar maakte. Over de activiteiten van de CIA doen de wildste verhalen de ronde. Sommige daarvan zijn nooit boven het niveau van speculatie uitgestegen, zoals de vermeende betrokkenheid van de CIA bij de moord op president John F. Kennedy en bij het Iran-Contraschandaal. Maar er zijn genoeg verhalen over de CIA waar wél bewijs voor bestaat. Bijvoorbeeld Operatie Phoenix, waarbij CIA-agenten tijdens de oorlog in Vietnam vrij willekeurig honderden Vietnamezen vermoordden die volgens hen spioneerden voor de Vietcong. In de meeste gevallen was daar geen enkel bewijs voor. Amerikadeskundige Willem Post van Instituut Clingendael is dan ook niet verrast door de wilde verhalen uit het rapport. ‘Al jaren geleden geleden riep ik dat de CIA achter Castro aan zat. Castro hield van duiken, ze hebben ooit zijn duikgordel met explosieven uitgerust.’ De nu prijsgegeven documenten, bekend als de ‘Familiejuwelen’, bevatten details over CIA-acties uit de jaren zestig en zeventig. Daaronder zijn moordcomplotten op Castro, ontvoeringen door de CIA, het testen van drugs op onwetende burgers, het afluisteren van journalisten en het bespioneren van activisten. ‘Het zijn een beetje James Bond-achtige verhalen’, zegt Post. ‘Maar het werk van de CIA is voornamelijk digitaal: telefoon- en bankgegevens bekijken en databestanden koppelen.’

DeNederlandse geheimedienstAIVD isooknietpoeslief . Bekijk enkele misstappen opdag.nl/aivd

CIAin films ➔ The Good Shepherd ➔ Syriana ➔ JFK ➔ The Amateur ➔ Meerdere James Bond-films

(met CIA-agentFelixLeiterals goede vriend van Bond) ➔ The Hunt for Red October ➔ Spy Game ➔ Three Days of the Condor ➔ The Quiet American ➔ The Man WithOne Red Shoe

CIAin ’t nauw

Santiago , Chili, 1973 President Allende(met helm) ontvluchtzijn paleis (FOTO HH)

CIA-betrokk enheid niet bewezen De moorden op de Kennedy broers Op 5 juni 1968 is senator Robert Kennedy hard op weg om in de voetsporen van zijn broer te treden. Hijheeft zich kandidaat gesteld voor het presidentschap van de VSen heeft de belangrijke voorverkiezing in Californië gewonnen. Dan schiet de Palestijn Sirhan Sirhan hem van dichtbij dood. De moord wordt afgedaan als een eenmansactie, net als de moord op president John F. Kennedy vijfjaar eerder. Alsnel na beide moorden gaan er geruchten dat Sirhan en de moordenaar van JFK,Lee HarveyOswald, pionnen waren van de CIA.Haviken van de inlichtingendienstzouden de broers dood hebben gewenst omdat ze overwogen de Vietnam-oorlog te beëindigen en een te progressieve politieke agenda hadden.

1

De Raad van Europavraagt een vergoeding voor slachtoffers van illegaleCIA-kampenen ontvoeringenin Europa.Betrokken Europese regeringen moeten bovendien helderheid geven over de illegaleCIA-actiesin hun landen, stelde de organisatie voor mensenrechten en democratie woensdag. Volgens een kritischrapport van de Zwitserse onderzoeker DickMartyis het ‘zeer waarschijnlijk’ dat in Roemenië en Polen enkele jaren geheime CIA-gevangenissenhebben gestaan. De CIAheeft tegelijkmeerdere mensen opgepakt op verdenkingvan terrorisme, zonder enige vormvan juridische procedure. Zulke acties zijn strijdigmet Europese mensenrechten, vindthet parlement van de Raad van Europa.Duitsland en Italiëhebben al strafzaken aangespannen tegen de CIA. Het Duitseweekblad Der Spiegel meldt dat tien CIA-agenten betrokken zijngeweest bij het doorsluizenvan gevangenen via Duitseluchthavens.

De staatsgreep tegen Allende De CIAis in de jaren zestig en zeventig zeer actief in Chili.De communist SalvadorAllendeis in 1964 een kansrijke kandidaat bij de presidentsverkiezingen.In de Koude Oorlogmoet de VSniets van communistenhebben, dus krijgtde CIAopdracht Allendete dwarsbomen. De dienst geeft drie miljoen dollar uit aan anti-Allendepropaganda. Allendeverliest de verkiezingen, maar in 1970 probeert hij het met succes nog een keer. Nu probeert de CIAAllendete wippen door hoge militairen aan te moedigen een staatsgreep te plegen. Ditmislukt,maar in 1973komt generaal Augusto Pinochet alsnog aan de macht na een coup. Allende komt daarbij om. Of het moord of zelfmoord was en in hoeverre de CIAer bij be trokke n was, is nooit opgehelderd.

2

Bijdeze zaken was de CIAzeker betrokken De moord op Patrice Lumumba In 1958 ijvert de jonge en charismatische Patrice Lumumbavoor onafhankelijkheidvoor Congo, dan nog een Belgische kolonie. België gaat akkoord om Lumumba en zijn aanhangers de wind uit de zeilen te nemen. Tot hun afgrijzen wint Lumumbade verkiezingenvan 1960. Hijwordt premier en komt al snel in aanvaring met de Belgen, omdat hij niet wil dat zij Congo’s grondstoffen blijvenroven. Na een door het Westen gesteunde staatsgreep wordt Lumumbagearresteerd en in 1961vermoord. Meteen wordt gefluisterd dat de CIAerachter zit. De VSzou van Lumumbaaf hebben gewild vanwege diens marxistische ideeën en zijn Sovjet-relaties. Aanwijzingendat de CIAop zijn minst wist van de moordplannen, zijn sterk.

3

De affaire Plame of de zaak van het CIA-lek Vlakvoor de inval in Irak sprak president George W. Bush de volgende woorden: ‘De Britse regering heeft ontdekt dat Saddam Hussein uranium in Afrika heeft proberen te kopen’. Bush gebruikt dit als bewijs dat Saddam werkte aan een kernwapen, en daarmee als rechtvaardigingvoor de Irak-oorlog.Pijnlijkdus als de bron van het verhaal, de diplomaat Joseph Wilson,de hele zaak in The New York Timesontkent. Wilsonstelt dat hij juist aan de CIArapporteerde dat er niets van het gerucht klopte. Acht dagen na Wilsonsontboezeming schrijftde columnistRobert Novakdat Wilsons vrouw Valerie Plame een CIA-agenteis en dat hij de opdracht voor het onderzoek in Afrika wellichtaan haar te danken had. Ditveroorzaakt een schandaal, want het lekken van de naam van een CIA-agentis strafbaar. Er komt een onderzoek naar de bron van het lek, dat duidelijkis bedoeld om Wilsonin diskrediet te brengen. De verdenking valt al snel op de regeringBush. De chefstaf van vicepresident Cheney, ‘Scooter’ Libby, krijgtde schuld. Hij wordt veroordeeld tot 2,5 jaar celstraf. Libbypraatte met de pers, maar dat deed hij waarschijnlijkin opdracht van Cheney, zijn baas.

1

De spionagevlucht van Gary Powers Op 5 mei 1960 geeft de NASAeen persbericht uit met de mededeling dat een AmerikaansU-2vliegtuigje ‘ten noorden van Turkije’ wordt vermist. Volgens het persbericht maakte de piloot voordat het vliegtuig verdween melding van problemen met de zuurstofvoorziening. Om de geloofwaardigheid van dit verhaal te vergroten wordt zelfs een U2-vliegtuigje in allerijlin NASA-kleurengeschilderd en aan de media getoond. Als dit de Russische president Chroesjtsjovter ore komt, maakt hij wereldkundigdat er boven Ruslandeen spionagevliegtuigis neergeschoten. De VSbeweert daarop dat het vliegtuigje weermetingen deed en per ongeluk in het Russische luchtruimterecht is gekomen. Dan laat Chroesjtsjovzijn bommetje ontploffen:de piloot, GaryPowers, is levend in handen van de Russen gevallen. Erger nog, het vliegtuigis na de crash nog genoeg intact om het Amerikaanseverhaal over weermetingen naar het rijkder fabelen te verwijzen. De Russen maken zich meester van de spionageapparatuur aan boord van de U-2.De CIAmoet toegeven dat zij Powers op pad heeft gestuurd om foto’s te maken van raketinstallaties in de Sovjet-Unie.

2

De dood van zendelinge Roni Bowers Op 20 april 2001 spot de bemanning van een vliegtuig van de Peruaanse luchtmacht een vliegtuigje boven de Amazone. Ze identificeerden dit als een transporttoestel van drugsrunners. Aan boord van het vliegtuig zijn CIA-agenten, die toezicht houden op de jacht op Zuid-Amerikaanse drugstranspor teurs. Maar de CIA’ers zitten ernaast, in het vliegtuig zitten geen drugshandelaren, maar het missionarissengezin Bowers. Zendelinge Roni Bowers en haar babydochter Charity komen om als de Perua nen het vuur openen op het vliegtuig. Piloot Kevin Donaldson wordt geraakt in beide benen, maar kan het brandende vliegtuig nog aan de grond zetten. Het Amerikaanse Congres stelt een onderzoek in naar de zaak. De conclusie luidt enkele maandan later dat de dood van Bowers te wijten is aan nalatigheid van de CIA,die gefaald heeft bij het toezicht op de drugsoperatie in Peru. Justitie begint ook een onderzoek naar beschuldigingen dat de betrokken CIA-agenten hebben gepoogd hun aandeel in de zaak met leugens te verdoezelen, maar dit wordt in 2005 om mysterieuze redenen gestaakt.

3

20070628a  

CIA-betrokk enheid niet bewezen Bij deze zaken was de CIA zeker betrokken CIA in films CIA in ’t nauw Complot tegen Castro eindelijk feit Ve...