Issuu on Google+

60ste jaargang - nummer 4 - winter 2009

Mens&Natuur Magazine voor leden en relaties van IVN

Vier jaar klimaatcampagne t a a m Kli ial spec

Trots op het resultaat

Nu te zien: Eekhoorns op vrijersvoeten

De nieuwe voorzitter stelt zich voor

Natuurnieuws Vogels twitteren ook


IVN jubileert! ‘De wereld is de afgelopen 50 jaar ingrijpend veranderd en het IVN heeft zich daaraan aangepast. Die veranderingen zijn veroorzaakt door het ingrijpen van de mens, waardoor het ecosysteem uit balans is geraakt. We kunnen de ontkenning van de invloed van het handelen van mensen heden ten dage niet volhouden. Denk maar aan de enorme houtkap in de wereld, de ernstige vervuiling van natuur en milieu, tonnen afval in de oceanen, de verstoring van de biodiversiteit enzovoort. Om onze aarde ook voor toekomstige generaties leefbaar te houden vinden wij dat het IVN moet werken aan ecosystemen die in balans zijn. Dat kunnen we door onze kracht in te zetten: educatie. Door natuur- en milieueducatie, in relatie met allerlei natuurlijke omgevingsprocessen te brengen en mensen daardoor bewust te maken van hun handelen en de effecten daarvan.’ Bovenstaande tekst is onderdeel van de nieuwe missie en visie van onze vereniging. Dat inspireert mij enorm. Als mensheid zorgen we slecht voor onze Moeder Aarde. Die bezorgdheid daarover was voor mij zelfs de belangrijkste reden om met veel enthousiasme de nieuwe algemeen directeur van IVN te willen worden. Een van mijn mooiste uitdagingen is de vraag hoe we de liefde voor het ‘kleine’ in de natuur kunnen verbinden met onze zorg‑ en over wat er wereldwijd met natuur gebeurt. Binnen de vereniging zie ik daarvan al prachtige voorbeelden. Een fietsroute met de titel ‘Speuren naar een veranderend klimaat’ verbindt op originele wijze ‘klein’ en ‘groot’. Voor de beroepsorganisatie is het noodzakelijk om op overtuigende en creatieve wijze met duurzaamheidsthema’s aan de slag te gaan. Doen we dat niet, dan zal de financiering van rijk, provincies en gemeenten onder druk komen te staan. Volgend jaar bestaat IVN alweer 50 jaar en het jubileumthema wordt ‘Hoeveel natuur heeft een kind nodig?’ Ik denk dat het antwoord gaat worden ‘een beetje meer dan ze nu vaak krijgen…’. We gunnen immers allemaal onze kinderen dat ze net zo kunnen genieten van het mooie in Nederland als wij vroeger konden. Wat mooi om me daarvoor in te mogen zetten. Verder wens ik onze kersverse voorzitter Chris Hofkamp (zie pagina 10-11) heel veel succes, en u allemaal alvast een gelukkig en gezond 2010.

Jelle de Jong, algemeen directeur IVN

2 - MENS & NATUUR - WINTER 2009


Mens &inhoud Natuur 60ste jaargang – nummer 4, winter 2009

EDUCATIE

4 Hier! zijn we trots op.

Vier jaar klimaatcampagne. Een terugblik.

NATUUR IN ONZE OMGEVING

8 Natuurnieuws

Recente weetjes en nieuwtjes over grasgroene energie, twitteren, wortelgroei, zeldzame hooilanden, vogelopvang en Vraag&Antwoord

14 Nu te zien: 17 10 vragen aan

Eekhoorns op vrijersvoeten Rabo Groen Bank directeur Huub Keulen

24 Interview 

Arnold van Vliet van Natuurkalender.nl: ‘IVN’ers kunnen de nieuwe kennis dichter bij de mensen brengen’

Winterbeeld

Afgelopen jaar lag er geruime tijd sneeuw en ijs. Ik brak toen, bij een val met de fiets, mijn rechterarm. Als pure rechtshandige was ik meteen extra gehandicapt. Meteen drong het al tot me door: dat wordt een tijdje niet meer schaatsen en fotograferen. Eenmaal thuis op de bank krijg ik een telefoontje van mijn zoon die euforisch vertelt over zijn schaatstocht op natuurijs. Ik vraag hem foto’s te maken zodat ik er later ook van kan genieten. Dan is er ineens die dag dat ’s morgens de zon schijnt, en alles berijpt is. Ik kijk naar mijn fotoapparatuur, te zwaar en te groot. Voor mij onhandelbaar. Mijn handen jeuken, dus improviseren dan maar. Met de compactcamera van mijn vrouw om mijn nek trek ik er voorzichtig op uit. Ik denk na wat deze omstandigheden met mij doen. Koude relateer ik niet meteen aan een fijn gevoel, maar als de elementen ijs, sneeuw, rijp en zon erbij komen, kantelt dit 180 graden. In deze omstandigheden zuig ik mijn longen vol lucht, liefst tot in de dode ruimte, het plekje waar bijna niets komt. Dan voel ik de kou als een onderdompeling in een warm bad. Van irritaties over van alles en nog wat is geen sprake meer. Zelfs de pijn in mijn arm is verdwenen. Al komt er deze winter maar één zo’n dag, dat zou geweldig zijn. En dan met twee handen fotograferen! TEKST EN FOTO: ROB VAN DE BOR (LID IVN Ede)

IVN EN IVN’ERS

IVN-voorzitter 10 Desteltnieuwe zich voor

‘Vereniging en stichting moeten met elkaar optrekken’

13 Beeldjagers opgelet 18 Nieuws uit het veld

Fotowedstrijd ‘Het wordt winter’ 6 pagina’s boordevol berichten van, over en vóór IVN’ers

28 Aanbiedingen

De leukste scheurkalender voor kinderen en de Agenda 2010

29 Nieuw!

Column ‘Door de Groencursus kijk ik op een andere manier naar het landschap’

30 Hier in…

Leek-Nietap

Vaste rubriek Foto cover: Paul Böhre

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 3


HIER

HIER is een gezamenlijk initiatief van meer dan 40 maatschappelijke organisaties in Nederland. Natuur- en milieuorganisaties, ontwikkelingsorganisaties, hulporganisaties en andere maatschappelijke organisaties tekenen allemaal voor dezelfde boodschap: we moeten en kunnen klimaatverandering stoppen, omwille van de toekomst, HIER en dáár. De coördinatie van de HIER-campagne is in handen van het Klimaatbureau, dat speciaal hiervoor in het leven is geroepen. De HIER-campagne is mogelijk dankzij steun van de Nationale Postcode Loterij.

De afgelopen vier jaar deed IVN mee aan de campagne HIER Klimaatneutraal. Samen met Stichting Kinderboerderijen Nederland en de Natuurkalender werkte IVN aan de projecten ‘Klimaatverandering in de achtertuin’ en ‘Nieuwe Buren in de natuur’. Klimaatverandering is inmiddels stevig op de kaart gezet. In december loopt de klimaatcampagne af: tijd voor een terugblik!

HIER... zijn we trots op! Een terugblik op 4 jaar klimaatcampagne

W

e kunnen er niet meer omheen: klimaatverandering raakt de natuur, en daarmee ons allemaal. Want wat doet opwarming van de aarde met planten en dieren in onze eigen achtertuin? Wanneer verschijnen vlinders, komen planten in bloei? En zien we over een paar jaar pas herfstkleuren in het bos als het winter is? Deze en andere effecten van klimaatverandering voor de natuur in onze omgeving kwamen aan bod in de projecten ‘Klimaatverandering in de achtertuin’ en ‘Nieuwe buren in de natuur’.

Stichting Kinderboerderijen Nederland (SKBN) en De Kleine Aarde. ‘Het was een logische keuze om samen te werken, we vullen elkaar goed aan’, vertelt Inez de Jong, die het project voor IVN coördineerde. ‘IVN en SKBN hebben een goede geografische spreiding en lokale netwerken, en zetten zich allebei in voor natuur in de directe omgeving. IVN met educatieve activiteiten en SKBN via de kinderboerderijen. De Natuurkalender registreert gegevens en laat daarmee zien wat de gevolgen zijn van klimaatverandering in de directe omgeving.’

lokale netwerken

van bijtje tot bewustwording

Begin 2006 startte het project ‘Klimaatverandering in de achtertuin’. Doel: een breed publiek confronteren met zichtbare effecten van klimaatverandering in hun eigen omgeving. Het project is ontstaan uit een samenwerking tussen IVN, De Natuurkalender,

Waar moet je als IVN-Natuurgids beginnen als je het wilt hebben over de gevolgen van klimaatverandering? Je kunt mensen vertellen dat klimaat het tijdstip bepaalt van terugkerende veranderingen in de natuur, zoals bloei, bladval en vogeltrek. Maar ze

4 - MENS & NATUUR - WINTER 2009

worden zich méér bewust van veranderingen als ze die met eigen ogen zien. In hun eigen omgeving. Om mensen op een gemakkelijke manier kennis te laten maken met de gevolgen van klimaatverandering is de nectarkroeg ontwikkeld. Zo’n kroeg bestaat uit een stuk grond van ongeveer drie bij vier meter met planten die vlinders en insecten aantrekken. Bezoekers zitten aan de bar en op waarnemingsformulieren geven ze aan welke dieren de nectarkroeg op dat moment bezoeken, welke planten bloeien en wat de weersomstandigheden zijn. De Natuurkalender gebruikt deze gegevens voor onderzoek naar de invloed van klimaatverandering op de natuur.

100 nectarkroegen In het eerste jaar zijn meer dan 100 nectarkroegen geplaatst bij IVN-afdelingen, op kinderboerderijen, bezoekerscentra, scholen en


doel: publiek confronteren met zichtbare effecten van klimaatverandering.

in heemtuinen door heel Nederland. Birgit van der Laan, Stichting Kinderboerderijen Nederland: ‘De nectarkroegen trekken op kinderboerderijen veel aandacht. Kinderen zien de nectarkroeg staan als ze binnenkomen en gaan achter de bar zitten.’ De nectarkroeg sluit volgens Van der Laan aan bij de belevingswereld van kinderen. Maar of kinderen zich daardoor meer bewust zijn van klimaatverandering? ‘Dat is lastig te zeggen. Als een kind een koe aait wil dat ook niet zeggen dat hij op latere leeftijd vriendelijk is voor dieren. Dat geldt ook voor klimaatverandering: als een kind de nectarkroeg bezoekt wil dat niet zeggen dat hij thuis meteen een spaarlamp indraait. Voor echte gedragsveranderingen zijn vaak meer prikkels nodig.’

nieuwe buren In 2008 zetten IVN, De Natuurkalender en de SKBN de samenwerking voort in het pro-

ject ‘Nieuwe buren in de natuur’. Voor dat project werden op meer dan 80 plaatsen in Nederland natuursmoelenbomen geplaatst. Aan de natuursmoelenbomen hangen klimaathuisjes, met daarin kaarten waarop te zien is welke planten en dieren door klimaatverandering vaker in Nederland voorkomen en welke vertrekken. De focus lag daarbij opnieuw op lokale bewustwording. De natuursmoelenbomen nodigen –net als de nectarkroegen- lokale afdelingen uit om klimaatactiviteiten te organiseren. Ter inspiratie daarvoor zijn klimaattrainingen gegeven aan 80 IVN-vrijwilligers, medewerkers van kinderboerderijen en andere betrokkenen die met de natuursmoelenbomen aan de slag zouden gaan. Zij wisselden ideeën uit over klimaatactiviteiten en presenteerden hun ideeën aan andere deelnemers. Daarbij kregen ze inhoudelijk feedback van de cursusleiders.

Veel activiteiten zijn daadwerkelijk uitgevoerd.

hier… en nu? De afgelopen jaren is klimaatverandering volop aan bod gekomen binnen en buiten de organisatie. Bij IVN-afdelingen, IVN-consulentschappen en landelijke projecten zoals de Groene Maand, die in 2008 in het teken stond van klimaat. En op papier mogen de projecten dan afgelopen zijn – de nectarkroegen en klimaatbomen blijven staan en de tentoonstelling loopt door. De Jong: ‘IVN-afdelingen zullen aandacht blijven besteden aan klimaatverandering in bestaande en nieuwe activiteiten. Deze projecten waren een eerste aanzet. De afdelingen zorgen voor het vervolg.’ Tekst: LUDE MANSENS

Kijk voor meer informatie op www.hier.nu.

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 5


Nectarkroeg

Een nectarkroeg is een houten barretje met een kleine vlindertuin en een bijenhotel. Bezoekers kunnen vanuit de ‘bar’ naar de planten en insecten in de tuin kijken en hun waarnemingen noteren. Voor het Hier-project zijn er 100 nectarkroegen geplaatst op kinderboerderijen en IVN- locaties. Het blijkt een succes want inmiddels zijn er al ruim 140 te vinden in Nederland. IVN-afdelingen, heemtuinen en scholen gaan zelf aan de slag met de bouwtekeningen.

opening eerste nectarkroeg in zeist

Klimaatverandering in de achtertuin Als IVN-Natuurgids kun je niet meer om klimaatverandering heen: sneeuwklokjes staan eerder in bloei, trekvlinders blijven vaker overwinteren en de hazelaar bloeit al eind december. Het boekje ‘Klimaatverandering in de achtertuin’ geeft een overzicht van klimaatverandering en de gevolgen daarvan voor planten en dieren in het Nederlandse landschap. IVN-afdelingen kunnen met tips uit het boekje het thema klimaat in bestaande en nieuwe activiteiten verwerken. ‘Klimaatverandering in de achtertuin’ is een uitgave van IVN en de Natuurkalender. Het boekje is te bestellen via www.ivn.nl/webshop.

6 - MENS & NATUUR - WINTER 2009


Klimaatboom en verhuiskaartjes De klimaatboom, of ‘Natuursmoelenboom’ is te vinden op kinderboerderijen, NME- en bezoekerscentra en IVN locatieshop. In deze ‘boom’ hangen tien klimaathuisjes. Wie door de raampjes van de vogelhuisjes naar binnen kijkt, ziet planten of dieren die hier gekomen zijn als gevolg van klimaatverandering, zoals de ijsvogel, of soorten die juist verhuisd zijn als gevolg hiervan, zoals de Kemphaan. De verhuiskaartjes zijn ook als e-card beschikbaar.

Tentoonstelling Het klimaat verandert

Moeten we voorbereidingen treffen op extreem weer? En wat betekent opwarming van de aarde voor de wereld en mijzelf? Bezoekers van de reizende klimaattentoonstelling werden uitgedaagd om na te denken over de gevolgen van opwarming van de aarde. Ze kregen aan de hand van de thema’s weer, natuur, recreatie en gezondheid te zien dat klimaatverandering zich niet alleen ver weg afspeelt, maar ook in onze eigen leefomgeving. Twee identieke tentoonstellingen reisden langs bezoekerscentra en NME-centra in heel Nederland. Waar? Kijk op www.ivn.nl/klimaat.

Klimaatactiviteiten

Allerlei klimaatactiviteiten zijn georganiseerd door IVN-afdelingen om meer mensen op laagdrempelige wijze kennis te laten maken met de gevolgen van klimaatverandering in hun eigen omgeving. Dat gebeurde bijvoorbeeld in de Groene Maand van 2008, die in het teken stond van de klimaatverandering. Veel afdelingen hebben het thema inmiddels een vaste plaats gegeven in hun activiteiten. Een paar voorbeelden: Klimaatspel, IVN Veghel: een familiewandeling met opdrachten rond het thema klimaat. Kinderen tot 12 jaar leren tijdens de tocht over dieren en planten die op klimaatkaartjes staan. Na afloop kunnen ze

Ook een klimaatkaartje sturen? Of benieuwd naar de locaties van de nectar‑ kroegen en de natuurs‑ moelenbomen? Kijk op www.ivn.nl/klimaat

ter controle de kaartjes in de goede huisjes van de klimaatboom doen. Het spel duurt ongeveer een tot anderhalf uur. Weerspel, IVN Enschede: kinderen van ongeveer 9 tot 12 jaar zijn bewust bezig met het weer. Ze maken zelf een regenmeter, windwijzer en windmolentje. Klimaatspeurtocht, IVN Consulentschap Zeeland: speurtocht rond klimaat en klimaatverandering, met aandacht voor weer, energie en veranderingen in de eigen omgeving die te maken hebben met klimaat. Kijk voor het overzicht van alle activiteiten op www.ivn.nl/klimaat.

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 7


Natuur s w u e i N Tekst: Gemma Venhuizen EN PAUL BÖHRE

Vogels twitteren ook Netwerken is populair bij mensen, maar ook voor zangvogels is het van belang hun sociale contacten te onderhouden. Amerikaanse onderzoekers hebben nu een minuscule zender ontwikkeld om te onderzoeken waar, wanneer en hoe lang de vogels in elkaars buurt komen. De zenders werken op zonne-energie en zenden via radiogolven informatie over het sociale gedrag van de vogels uit. De eerste groep die zal worden voorzien van een zendertje bestaat uit mannetjesspreeuwen, die zingen om vrouwtjes te versieren en om hun territorium te verdedigen. De onderzoekers willen achterhalen hoe jonge spreeuwen het zingen aanleren. Bron: NEW SCIENTIST

Eiwitten oorzaak wortelgroei

Vogelopvang‑ gebieden nog niet populair

De speciale opvanggebieden die het ministerie van LNV voor ganzen en smienten heeft ingesteld hebben nog niet het beoogde effect: nog altijd 40% van de vogels overwintert in gewone landbouwgebieden, in plaats van in de opvanggebieden. De overheid had de gebieden juist ingesteld om de landbouwgrond te ontlasten: doordat de vogels ’s winters steeds langer in Nederland blijven, worden de kosten van de vraat die ze veroorzaken steeds groter. Het onderzoek heeft in ieder geval een schat aan kennis opgeleverd over ganzen en smienten en hun leefgebied: van informatie over de voedselbeschikbaarheid tot gegevens over het terreingebruik door de vogels. Bron: natuurbericht.nl

De Utrechtse onderzoeker Marijn Luijten heeft ontdekt hoe plantenwortels zich ontwikkelen. Hij stelde vast dat bepaalde eiwitten verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling van algemene cellen tot specifieke wortelcellen. Een hoge concentratie van deze eiwitten zorgt voor wortelgroei – zelfs boven in een plant. Onderzoekers denken al langer dat een hoge concentratie van bepaalde stofjes, morfogenen, cellen als het ware kan programmeren. Zulke morfogenen zouden bij mensen bijvoorbeeld zorgen voor de ontwikkeling van nieren in de onderbuik en armen aan de schouders. Onderzoekers vonden al eerder bewijs voor de theorie in dierlijke organismen, maar nog nooit in planten. Bron: NWO

8 - MENS & NATUUR - WINTER 2009


Zeldzame Hooilanden te weinig beschermd Nederland kent te weinig Natura 2000-gebieden, aldus de Wageningse hoogleraar Natuurbeheer Frank Berendse. In de Bennekomse Hooilanden vonden onderzoekers een uitzonderlijk grote soortenrijkdom. De Hooilanden bestaan voor een groot deel uit graslanden, die samen nog geen 3 km2 van Nederland beslaan. Om voortbestaan van deze zeldzame graslanden te garanderen, is het nodig dat de gebieden gepast beschermd worden, zeker omdat ze temidden van intensief landbouwgebied liggen. In de Hooilanden gaat het om bijzondere planten en mossen – de afgelopen jaren is er, door toegepast natuurbeheer, onder andere het veenmelkviooltje naar het gebied teruggekeerd. Bron: WAGENINGEN UNIVERSITEIT

Grasgroene energie

In Groningen hebben ze het licht gezien: vorige maand is de provincie begonnen om het gras van wegbermen te gebruiken voor energieopwekking. Door het bermmaaisel samen met dierlijke mest en een paar andere stoffen te vergisten komt biogas vrij. Bij het vergisten is de uitstoot van broeikasgassen betrekkelijk laag. Bovendien kan niet alleen het biogas maar ook het restant van de vergisting worden gebruikt, als meststof. Langs de Groningse provinciale wegen groeit jaarlijks 10.000 ton aan gras en andere planten. Normaal wordt er compost van gemaakt, maar dat brengt veel hogere kosten met zich mee. Bron: ALTERRA

Vraag&Antwoord Waarom gaan de bestoven bloemetjes van de witte klaver na korte tijd omlaag hangen, terwijl de nog niet bestoven fraai overeind reclame blijven maken voor zichzelf? En hoe werkt het techniekje dat ervoor zorgt dat na verloop van tijd de klaverbloem een hangend bestoven rokje schijnt te hebben? Ger Eikholt, IVN Antwoord: Het feit dat de klaverblaadjes slap gaan hangen is een ingewikkeld proces, waar ik de details niet van ken, maar het is van veel bloemen bekend dat ze na hun bestuiving stoppen met actief bloeien. Interne signaalstoffen kunnen hierbij een rol spelen, maar vaak is er sprake van het simpelweg omleggen van vocht- en voedselbanen door de plant. De nieuwe vrucht vraagt immers water en voedingstoffen om te groeien. Dat gaat ten koste van vocht en voedsel voor de bloem, die vervolgens slap gaat hangen en verdort. Een mooie, humane equivalent is te vinden bij zwangere vrouwen: hun haargroei krijgt tijdens de zwangerschap een knauw. (Baudewijn OdĂŠ van Stichting Floron). Wil jij ook een vraag aan een IVN-natuurgids stellen? Stuur dan een e-mail met de vraag aan mens&natuur@ivn.nl.

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 9


Het is een natte herfstdag in Almere met grijze regenslierten die af en aan komen. Redactielid Mathilde van Ravensberg heeft een afspraak met Chris Hofkamp, de nieuwe voorzitter van IVN Nederland. Vroeg op de ochtend schuiven ze achter een bak koffie aan tafel.

‘Vereniging en stichting moeten met elkaar optrekken’

De nieuwe IVN voorzitter stelt zich voor I

k laat niet na op te merken dat het eigenlijk wel ‘des IVN’s’ is om straks een ommetje te maken, ondanks het slechte weer. Chris (60) vindt dit uiteraard een goed streven en herinnert zich slechte weersomstandigheden tijdens de trainingen van haar hond Famke. Ook die gingen ongeacht het weer altijd door. Zo komt het gesprek op haar 3-jarige Friese Stabij. Het onderwerp van gesprek is hoogzwanger en kijkt loom op uit haar mand. Op hondengebied is de nieuwe voorzitter echt een specialist. ‘Mijn groenkennis is zeer algemeen’, meent ze. Ze was tot voor kort nog geen lid van IVN al kende ze de vereniging zeker wel van de cursussen en wandelingen. Na het beëindigen van haar burgemeesterschap van Weesp, in 2006, heeft Chris bewust de tijd genomen om te wennen aan haar nieuwe woonomgeving en levensinvulling in Almere. Verzoeken tot voorzitterschap van allerlei verenigingen hield ze af totdat via via de vraag kwam of ze haar bestuurlijke ervaring wilde inzetten voor IVN. Deze vereniging met de kerntaak natuur- en milieueducatie sprak haar aan. ‘Mensen moeten zich ervan bewust worden zuinig te zijn op de natuur. Het liefst mondiaal. En daarvoor is educatie een belangrijk middel’, stelt ze.

ree of vos Al sprekend bespeur ik bij onze nieuwe voorzitter wel een meer dan gemiddelde interesse in de natuur. Ze vertelt dat ze vroeger met

10 - MENS & NATUUR - WINTER 2009

haar zoon (ze heeft twee zoons, nu 29 en 30 jaar) voor het raam zat met een vogelboek in de hand om de namen te vinden van de vogels die haar tuin bezochten. Ook ging het gezin op vakantie naar natuurcampings of trok rond met de camper door het woeste natuur van Australië en Amerika. Het ommetje dat Chris, als het weer mee wil werken¸ in gedachten heeft gaat door het Kotterbos. We proberen virtueel door dit bos te wandelen. Een bos dat na de ontpoldering aanvankelijk vol stond met de snelgroeiende populier maar steeds gevarieerder wordt door nieuwe aanplant van eik, kastanje en beuk. ‘Een lekker rondje met van die smalle paadjes tussen de gebaande wegen en langs het water van de Lage Vaart. Heerlijk om uit te waaien. En iedere keer kom ik wel een ree of vos tegen’, schetst Chris.

naamsbekendheid Chris die voluit Christina heet werd geboren op Curaçao maar verhuisde op haar 15e naar Nederland. Hoewel ze blank is, had ze in Nederland last van dezelfde aanpassingsproblemen als de donkere Antillianen. Gelukkig had ze voor die tijd ruimdenkende ouders die haar geen strobreed in de weg legden om te kiezen voor de HTS weg- en waterbouwkunde, toen een echte mannenopleiding. Eenmaal volwassen, viel het Chris op hoe ongelijk de posities en rechten van mannen en vrouwen in Nederland in de jaren zestig verdeeld


chris hofkamp: ‘juist in deze tijd waarin verenigingen elkaar beconcurreren in hun strijd om leden is het belangrijk dat ivn een smoel naar buiten krijgt. er moet een soort wijgevoel ontstaan.’

Favoriet gebied: Spanderswoud

Het lievelingsgebied van de voorzitter: Spanderswoud tussen Hilversum en ’s-Graveland. Er klinken alleen maar superlatieven. ‘Prachtig prachtig. Oude bomen waar het licht zo mooi doorheen valt, open plekjes met heide, poelen, kronkelige paadjes. Een gevarieerd bos. Ik kom er gemiddeld eens in de twee weken en kan er nog steeds verdwalen.’

waren. Dit beviel haar allerminst en gezegend met een enorme veranderingsdrang kwam ze al snel in de ondernemingsraad van haar eerste werkgever ingenieursbureau DHV. Voor me blijkt één van de rooie vrouwen van de PvdA te zitten die heeft gevochten voor gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Basisvoorwaarden als gelijke betaling, recht op een eigen pensioen wat de jonge vrouwen van tegenwoordig als volledig vanzelfsprekend ervaren. Op advies van voormalig minister Ien Dales is Chris de politiek ingegaan. ‘Want als je wat wilt veranderen, dan moet je dat daar doen, zei ze.’ Eerst als raadslid en vanaf 1988 als wethouder van de gemeente Haarlemmermeer. In 1995 werd Chris benoemd tot burgemeester

van Weesp. Of we binnen IVN ook wat gaan merken van haar veranderingsdrang? ‘Ik kom niet binnen met de houding dat ik even alles anders ga doen. Ik spring op een rijdende trein.’ De eerste tijd zal de nieuwe voorzitter vooral besteden aan inwerken en inventariseren hoe alles loopt binnen IVN.

kwaliteitsnorm Toch zijn er wel punten die haar al zijn opgevallen, zoals de naamsbekendheid van IVN. ‘Hoe is het toch mogelijk dat bijna niemand spontaan IVN noemt wanneer het gaat om de natuurorganisaties van Nederland’, zegt Chris. ‘Juist in deze tijd waarin verenigingen elkaar beconcurreren in hun strijd om leden is het belangrijk dat IVN een smoel naar bui-

ten krijgt. Er moet een soort wij-gevoel ontstaan.’ In diezelfde lijn ligt de discussie rondom één IVN. Wat haar betreft moet zo min mogelijk tijd worden verspild aan die discussie. De vereniging en stichting IVN moeten met elkaar optrekken. Concreet betekent dit dat de beroepsmensen de vrijwilligers zo veel mogelijk ondersteunen. En wanneer de vrijwilligers het gevoel hebben dat dit slecht gaat moeten ze dat aangeven. Andersom moeten vrijwilligers zich houden aan de afspraken die er bijvoorbeeld zijn gemaakt over de landelijke kwaliteitsnorm voor de cursussen. Na dit appèl van de nieuwe landelijke voorzitter is het werkelijk even droog in Almere en spoeden we ons naar buiten. Tekst: mathilde van ravensberg

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 11


12 - MENS & NATUUR - WINTER 2009


Beeldjagers opgelet! Het wordt winter…

De één geniet er intens van, de ander bibbert al bij het woord ‘winter’. Liefhebbers van het winterse wit, de bevroren, stille wereld en ijzige sfeer: pak de camera, schiet de mooiste winterfoto’s en stuur ze op!

Herfst op z’n best

Wil je meedoen?

Ga naar www.ivn.nl/fotowedstrijd en stuur je foto in tot 15 januari 2010. Alle ingezonden foto’s zijn op de site ook door iedereen te bekijken. De mooiste, meest bijzondere foto’s plaatsen wij in het volgende nummer van Mens & Natuur. De beste drie krijgen de Grasduinen Natuuragenda 2010 zo snel mogelijk thuis.

in het vorige nummer vroegen we om herfstfoto’s. de mooiste drie staan hieronder. inmiddels hebben de drie winnaars de grasduinen natuuragenda 2010 ontvangen. 1ste prijs l.a.l. van alem ivn veldhoven vessem

2de prijs fred erkenbosch ivn ulestraten

3de prijs sara van dijk ivn groene zoom, noord-brabant

Deze foto van een druipende inktzwam symboliseert prachtig het verval, het einde der dingen…

Natuurlijk is de herfst ook het seizoen van de glimmend bruine kastanje.

Ooit plukten we bramen, nu rest nog slechts dat rode blad.

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 13


Wie dacht dat ook de eekhoorns nu winterslaap houden, heeft het mis. Sterker nog: ze zijn in de wintermaanden juist extra actief. Het is paartijd en de mannetjes gaan met enige regelmaat op liefdespad. Om na de daad vervolgens weer alleen het nest in te duiken.

Eekhoorns op vrijersvoeten Nu te zien! E

ekhoorns zijn leuke en boeiende dieren. En ze zien er vrolijk uit met hun pluimstaart, schattige oorpluimpjes en mooie, roodbruine vacht. In tegenstelling tot veel andere zoogdieren, zijn ze overdag actief en daarom geregeld te zien. Allemaal ingrediĂŤnten die eekhoorn hebben gemaakt tot het bekendste en meest tot de verbeelding sprekende bosdier van ons land. Sterker nog: in 2009 is hij door de lezers van Grasduinen uitgeroepen tot meest favoriete zoogdier van Nederland! Toch is er vreemd genoeg niet veel bekend over het aantal eekhoorns dat in ons land verblijft. Wat we wel weten, is dat er tussen 1960 en 1970 een wreed pokkenvirus woedde waardoor veel eekhoorns toen het loodje hebben gelegd. En dat ze daardoor in een kort tijdbestek in ons land een stuk minder algemeen zijn geworden. Van sommige geĂŻsoleerde populaties, zoals in verschillende stadsparken, was er zelfs geen een meer over. Inmiddels is de populatie wel weer hersteld, maar is nooit meer teruggekomen op het niveau van voor 1960, met uitzondering van Limburg, de Veluwe en Brabant.

14 - MENS & NATUUR - WINTER 2009


MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 15


boomzaden, zoals eikels, noten en dennenkegels. Als aanvulling daarop eten ze - afhankelijk van het jaargetijde - knoppen, bladeren, bessen, paddenstoelen, rupsen, vogeleieren en zelfs jonge vogeltjes. In de late zomer en herfst leggen ze voedselvoorraden aan voor de winterperiode.

solitair Eekhoorns leven solitair en hebben een eigen territorium waarbinnen naar voedsel wordt gezocht. Ze hebben een sterke voorkeur voor oudere bossen, omdat daar nu eenmaal meer voedsel en nestgelegenheid te vinden is. De territoria van de mannetjes zijn doorgaans iets groter dan die van de vrouwtjes, en kunnen elkaar overlappen. Ze verslapen het grootste deel van hun leven in een van de vijf tot zes nesten die ze voor zichzelf bouwen, op zo’n zes meter hoogte. En geef ze eens ongelijk, want in het dikke en met zacht materiaal gevoerde bolvormige nest blijft het zowel ‘s zomers als ‘s winters een behaaglijke 15 tot 20 graden Celsius. Dan moet je wel een heel goede reden hebben om er uit te komen.

op vrijersvoeten exoten Recent loert er een opnieuw gevaar: de opkomst van exoten. In de afgelopen vijf jaar zijn er maar liefst negen soorten exotische eekhoorns in de Nederlandse natuur waargenomen. Zo leven er leven nu bijvoorbeeld Pallas eekhoorns bij Weert, nakomelingen van exemplaren die in 1998 bij een dierenhandelaar zijn ontsnapt. Worden er in Sint-Anthonis Chinese boomeekhoorns gezien, zelfs jongen, en springen er Siberische grondeekhoorns rond in Tilburg, ooit losgelaten tijdens een verhuizing van een dierentuin. En vorig jaar nog veroorzaakte een zakenman in Amersfoort veel ophef in de stad na het loslaten van Japanse eekhoorns. (Bron: Zoogdierenvereniging VZZ) Eekhoorns lijken schattige dieren, maar ze bijten heel gemeen en zijn gewoonweg niet geschikt als huisdier. Daarom worden ze uiteindelijk na aanschaf al snel weer losgelaten. Met vervelende gevolgen. Want het lijkt allemaal in eerste instantie onschuldig, een paar van die vreemde eekhoorns hier of daar. Maar de realiteit is anders. In Engeland is de inheemse rode eekhoorn inmiddels vrijwel van het toneel verdwenen door toedoen van de grijze eekhoorn. Begin vorige eeuw is deze aandoenlijke Amerikaanse soort in parken uitgezet. Met rampzalige gevolgen, want de inheemse rode eekhoorn is in aantal sterk gereduceerd, en komt nu alleen nog maar voor in een paar naaldbossen in Schotland. Die grijze is namelijk groter en agressiever dan de rode eekhoorn en kan veel looizuur verdragen, zodat ze meer looizuurhoudende eikels kunnen eten dan de rode. Bovendien draagt hij een parapokken virus met zich mee, waardoor rode eekhoorns ziek worden en zelfs doodgaan. Diezelfde grijze eekhoorn is dus overal te koop, ook in Nederland. Deze grijze én de Pallas eekhoorn vormen een bedreiging voor onze eigen rode eekhoorn. Het ministerie van LNV heeft inmiddels een handel- en bezitverbod ingesteld op drie uitheemse soorten.

actief Onze gewone rode eekhoorn komt gelukkig nog steeds in grote delen van Nederland voor, vooral in de oostelijke provincies, MiddenNederland en de duinen van Noord- en Zuid-Holland. Vanwege watervrees ontbreken ze op de Waddeneilanden. Ze zijn vooral in de zeer vroege ochtend en late namiddag actief. Ze zoeken dan springend en klimmend van boom tot boom naar voedsel, dat bestaat uit

16 - MENS & NATUUR - WINTER 2009

Van december tot februari en vervolgens in mei/juni is die reden er zeker. Op relatief zachte winterdagen gaat het mannetje namelijk op vrijersvoeten en probeert hij de vrouwtjes in de buurt het hof te maken. Zij neemt het er goed van, want hoewel ze maar op een tot twee dagen echt vruchtbaar is laat ze zich gedurende de hele periode door haar buurmannen versieren. Op het moment suprême komen alle eekhoornmannen uit de wijde omtrek op haar geur af, waarmee ze haar territorium gemarkeerd heeft. Het moet raar lopen wil het dan nog niet ‘bingo’ zijn. En hoewel ze in eerste instantie zogenaamd wat geïrriteerd reageert op het machogedrag van de heren, laat ze zich uiteindelijk toch overhalen en gaat met de stoerste van het stel heel kort samenwonen in haar favoriete nest. Na de paring houdt vader eekhoorn het dan al gauw voor gezien en vertrekt weer net zo snel als hij kwam. Na een draagtijd van ongeveer vijf weken worden de drie tot vijf jongen naakt en blind in het kraamnest geboren. Na drie weken zijn ze volledig behaard, terwijl de oogjes pas na 30 dagen opengaan. De jongen worden een week of tien door de moeder gezoogd en verzorgd. Daarna verlaten ze het nest. Ze zijn dan bijzonder speels en klimmen in spiraalvorm om de boomstam heen. De zelfstandige, jonge eekhoorns blijven vaak nog maandenlang actief in de buurt van het ouderlijk nest. Kansen te over dus om ze goed te observeren! Tekst: Paul Böhre FOTO PAGINA 14-15: WIM WEENINK/ FOTO NATURA

Deken of parasol Het meest karakteristieke en mooiste aan een eekhoorn is zijn staart. Tijdens het rennen en springen dient de pluim als stuur, waardoor hij in balans blijft tijdens zijn vele dolle capriolen. Bij opwinding of gevaar zet hij hem op, want dan lijkt hij veel groter. Tijdens kille nachten rolt de eekhoorn zich op als een bal, met de staart om zich heen voor warmte. In de winter gebruikt hij zijn staart als deken, ’s zomers als parasol. De eekhoornstaart heeft dus veel functies!


De Rabobank is marktleider op het gebied van ‘groen bankieren’ in Nederland. Daarnaast ondersteunt Rabo Groen Bank financieel natuuren milieuprojecten, ook van IVN. Huub Keulen (54), directeur van de Rabo Groen Bank, legt uit waarom.

n a a n e g a r v 0 1

Huub Keulen

wat maakt het maatschappelijk verant1 woord ondernemen van de rabo groen bank zo succesvol? ‘Onze klanten kunnen beleggen in duurzame investeringen, zoals agrarisch natuurbeheer en milieuvriendelijke energiebronnen. Het succes zit hem er vooral in dat het mes aan twee kanten snijdt: groen sparen en beleggen levert belastingsvoordeel op voor onze klanten en voor ons – wij investeren dat voordeel vervolgens in duurzame projecten.’

stand van de omgeving. Het is natuurlijk niet niks, zo’n groot lawaaiig ding voor je huis. Door te luisteren naar de wensen van de bewoners, is het project uiteindelijk toch doorgegaan. De windmolens staan nu anderhalf jaar en alle partijen zijn tevreden.’

u de ivn-organisatie, en waar6 kent om sponsort u hun projecten?

‘Ja, toen ik klein was knotten IVN’ers wilgen bij ons in de buurt. Ik vind vooral het educatieve aspect van IVN heel belangrijk, de jeugd vormt tenslotte onze toekomst.’

de rabobank sponsort sinds 1995 ac2 tief groene projecten. is er sindsdien jullie een sterke connectie iets veranderd in ‘groen nederland’? 7 hebben met het platteland? ‘De afgelopen vijf jaar lijkt een groei te zijn ontstaan in duurzaam ondernemen. Bedrijven haken daarop in; steeds meer klanten eisen namelijk dat je als bedrijf milieubewust bezig bent. Ik vermoed dat die trend zal doorzetten. Het besef van duurzaamheid groeit bij de mensen, dus ook bij ondernemers. Bij de Rabobank zelf is de term duurzaamheid een van de vier kernwaardenen. Zo is ons nieuwe hoofdkantoor met de nieuwste milieutechnieken uitgerust en gebruiken we hout en papier met het FSC-keurmerk.’

bent u zelf bij rabo groen bank 3 hoe terechtgekomen?

‘Ik werk al zo’n 25 jaar bij de Rabobank, waarvan de laatste twee jaar bij Rabo Groen. Als zoon van een Zuid-Limburgse fruitteler heb ik altijd dicht bij de natuur gestaan. Een boerenzoon blijf je je hele leven, en daarmee bedoel ik niet dat ik me boers gedraag, maar dat ik affiniteit heb met het boerenleven. Ik houd van de stilte in de natuur, het tot jezelf kunnen komen.’

4 hebt u een favoriet natuurgebied?

‘Jazeker. De bossen rond Paleis Soestdijk liggen bij mijn huis in de buurt. Ik wandel of jog er graag. Op jaarbasis kom ik er zo’n 200 uur; ik zou willen dat het twee keer zo veel was. Helaas kun je met een drukke kantoorbaan niet zo vaak buiten als je zou willen. Gelukkig heb ik kamerplanten op mijn kantoor…’

is het meest succesvolle project 5wat dat u hebt gefinancierd?

‘In Aalten financieren we acht windmolens. Het duurde acht jaar voor de vergunningen rond waren en eerst stuitten we op veel weer-

‘Ja, we komen voort uit de Boerenleenbank en de Raiffeisenbank en die band is gebleven. Al onze 152 banken hebben veel zeggenschap in de organisatie, ook de kleinschalige plattelandsvestigingen. Niet voor niets sponsoren we bij Rabo Groen Bank veel natuurvriendelijke agrarische projecten.’

8 wat vin d t u van boerd erijed u c a ti e?

‘Heel goed, ik vind dat je kinderen mee de natuur in moet nemen, om ze kennis te laten maken met koeien en appelbomen. Prachtig. Ik weet uit ervaring dat een zelfgeplukte appel tien keer beter smaakt dan eentje uit de supermarkt.’

de relatie natuur en gezondheid 9 staat steeds vaker centraal. vindt u dit ook een belangrijk item? ‘Ja, natuur is van onschatbare waarde voor onze gezondheid. Ik vind zorgboerderijen, waar mensen met een handicap of burn-out terecht kunnen, ook een geweldig initiatief. De Rabobank heeft er een boekje over uitgegeven: ‘En de boer…hij zorgde voort.’ Wij werken vanuit onze onderneming met drie ‘p’s’: people, planet en profit. Het is belangrijk om winst te maken, maar vooral ook om voor onze planeet en voor de medemens te zorgen.’

moet iedereen gaan inves10 waarom teren in biodiversiteit?

‘Biodiversiteit vormt de basis van ons leven en onze toekomst – we hebben het nodig om voort te bestaan. Als we allemaal een beetje milieubewuster zouden zijn, zou dat al zoveel schelen…’ Tekst: GEMMA VENHUIZEN

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 17


Nieuws d l e v t ‘ uit 5 pagina’s met nieuws voor IVN’ers. Verzameld en geschreven door beroepskrachten, correspondenten en andere vrijwilligers.

In memoriam Mem Wedman

In augustus overleed Mem Wedman (1913). Mem was IVN’er van het eerste uur en jarenlang een drijvende kracht achter de natuurbeschermingskampen. Tot op hoge leeftijd was ze actief en zeer betrokken bij IVN. Ze was ere-lid van het IVN en werd koninklijk onderscheiden voor het vele werk dat ze voor het natuuren milieueducatieve vrijwilligerswerk heeft verricht.

Cursus ‘Waar wij wonen’ bij IVN Zuidlaren IVN Zuidlaren organiseert een cursus over de geschiedenis, natuur en landschap in de eigen omgeving in en rond Zuidlaren: ‘Waar wij wonen’. De deelnemers maken tijdens acht cursusavonden kennis met de geologie van het landschap, de cultuur- en landschapshistorie in het Drentse brinkdorp. Deskundige inleiders vertellen en tonen de cursisten hoe het landschap ontstaan is, hoe natuur, landbouw en wonen samen kunnen gaan en hoe de vlinders, de planten en de insecten invulling hebben gegeven aan de eigen leefomgeving. En natuurlijk gaan de deelnemers ook het veld in om alles te beleven. www.ivnzuidlaren.nl/activiteiten

25 jaar

IVN Dordrecht

Op 25 april j.l. vierde IVN Dordrecht haar 25-jarig jubileum in het Biesboschgebied. Joke Tepas, gids van het 1e uur werd het ere-lidmaatschap aangeboden en ontving de zilveren speld (25 jaar lid). Pieter Slot, 25 jaar lid en mede-oprichter van IVN Dordrecht werd ook in het zonnetje gezet en ook hij ontving de zilveren speld. Leden en donateurs genoten die dag van varen in de Biesbosch en het aansluitende feest. IVN Dordrecht is in 1984 onstaan. Het begon met een verzoek van Staatsbosbeheer om wandelingen te organiseren op Landgoed Dordwijk. Deze werden een succes en de volgende stap was de oprichting van IVN Dordrecht door een kleine groep IVN-gidsen die elders van een IVN-afdeling lid waren. Inmiddels telt IVN Dordrecht meer dan 100 leden en 62 donateurs en heeft ook een locatie in Zwijndrecht. De belangrijkste activiteiten zijn wandelingen en educatieve activiteiten voor kinderen tussen 4 en 18 jaar.

IVN Eelde-Paterswolde opent Vlinderkampje Burgermeester Frank van Zuilen van de gemeente Tynaarlo opende officieel het Vlinderkampje ‘De Duinen’ van IVN Eelde-Paterswolde. Na ruim drie jaar voorbereiding en hard werken kunnen de IVN’ers trots zijn op dit unieke landschapselement. Het vlinderkampje heeft wandelpaden, bloemrijke struiken, een insectenhotel waar insecten hun eitjes leggen en daaromheen een warmtemuur en allerlei landschapselementen om het de vlinder zo aangenaam mogelijk te maken. De werkgroep gaat met enthousiasme verder en gaat zich toeleggen op het beheer en educatie, inventarisatie en monitoring van insecten en planten. Zie ook www.ivn.nl/eeldepaterswolde en dan ‘werkgroepen’.

18 - MENS & NATUUR - WINTER 2009


Nieuwe behuizing voor IVN-afdelingen Begin oktober kon IVN Munstergeleen vol trots het nieuwe home in hun Heemtuin aan de Windraak openen. In februari was het onderkomen van de afdeling in brand gestoken en volledig vernield. Een jaar eerder werd de afdeling ook al door rampspoed getroffen, toen onbekenden de bijenstand in de heemtuin in de as legden. Dankzij de steun van velen hoefde de afdeling echter niet bij de pakken neer te zitten en kon er een nieuw gebouw worden gerealiseerd. Wethouders Pieter Meekels en Berry van Rijswijk van de gemeente Sittard-Geleen namen het nieuwe lokaal officieel in gebruik door het doorknippen van een lint met een snoeischaar.

Foto Ruud van Beusekom/Vogelbeschmerming Nederland

Doe mee aan de Tuinvogeltelling op 23 en 24 januari

Workshops en presentaties voor IVN-afdelingen Naar aanleiding van het project Eén IVN zijn onderstaande presentaties gemaakt voor afdelingen en districten. De presentaties worden op locatie gegeven zowel ’s avonds als overdag.

Ook IVN Norg heeft een nieuw onderkomen. Op zaterdag 5 september werd op de eerste verdieping van het multifunctionele gebouw De Brinkhof de nieuwe huisvesting in gebruik genomen door wethouder Jacob Dam van de gemeente Noorderveld. Het was een feestelijk moment voor de natuurvereniging na de brand eind juni 2008 toen het oude houten Natuurhuis aan de Leliestraat volledig afbrandde. Na de brand zijn leden en donateurs, vrienden en andere betrokkenen direct aan het werk gegaan om het nieuwe centrum te voorzien van geschonken boeken, tijdschriften, opgezette dieren, computers, microscoop, meubilair en educatieve materialen. De activiteiten in het Natuurhuis zijn weer opgestart en de ruimte biedt mogelijkheden tot het geven van cursussen, het organiseren van jeugdactiviteiten en vergaderingen.

Elke vogel telt mee! Iedereen kan meedoen aan de Nationale Tuinvogeltelling en zo meehelpen om gegevens te verzamelen voor onderzoek naar vogels. Vo‑ gelbescherming Nederland organiseert dit jaarlijkse grootse evenement in het weekend van 23 en 24 januari in samenwerking met SOVON Vogelonderzoek Nederland. Noteer een half uur lang alle vogels die je in de tuin of op het balkon ziet en vul je bevindingen in op www.tuinvogeltelling.nl. De ingestuurde gegevens worden gebruikt voor onderzoek naar vogels en daarnaast wordt aan de hand van alle waarnemingen de ‘Nationale Tuinvogel Top tien 2010’ samengesteld.

Workshop: “Succesvolle publieksactiviteiten” Wat moet je doen om je idee om te zetten in een succesvolle activiteit? Naast een goede organisatie, is het belangrijk dat je het beoogde publiek weet te interesseren. In deze workshop ondermeer vernieuwende ideeën voor organisatie en PR. Lezing: “Vernieuwing, de IVN-afdeling op weg naar morgen” Welke trends zijn er voor de toekomst voor vrijwilligerswerk en welke kansen? Hoe kan ik daar als afdeling op inspelen. Er worden praktische handreikingen gedaan, hoe je ‘vernieuwing’ binnen je afdeling kunt organiseren en realiseren. Het effect blijkt uit de reactie de afdeling Dordrecht. Presentatie: “Het besturen van een IVN-afdeling” Het vervullen van een bestuursfunctie kan heel leuk zijn en voldoening schenken. Toch blijkt het soms moeilijk nieuwe bestuursleden te vinden. Deze cursus wil drempelverlagend werken en enthousiasmeren door te informeren over wat het inhoudt een bestuursfunctie te vervullen. Er wordt onder meer aandacht geschonken aan de organisatie van het IVN, het jaarprogramma en het meer‑ jarenplan, conflictbeheersing, communicatie en PR. Voor vragen en meer informatie, stuur een mail naar Nelly Pot: n.pot@ivn.nl

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 19


50

-jarig bestaan IVN Losser

Op 4 en 5 september vierde IVN Losser het 50-jarig bestaan, met een besloten feest voor leden en donateurs op de vrijdag. Op zaterdagmiddag was er eerst een wandeling door het Dinkeldal en het natuurgebied de Zandbergen en daarna volgde in het officiële gedeelte met felicitaties van de burgermeester en van vertegenwoordigers van allerlei natuurorganisaties. Het gemeentebestuur gaf een boom cadeau waarvoor het IVN de plek mag uitzoeken. De leden Leo Hassing en Riekje van der Woude kregen uit handen van de burgermeester van Losser de versierselen van de Orde van Oranje-Nassau, Riekje wegens haar grote verdiensten voor de natuur en de natuureducatie in Losser, Leo Hassing voor zijn rol in de natuur- en vogelbescherming. www.ivn.nl/losser.

Regiodirecteur Noord Rixt Smit neemt afscheid Eind september nam Rixt Smit afscheid van IVN. De afgelopen zes jaar was zij regiodirecteur. Onder haar leiding kreeg regio Noord vorm en ontstond er een sterk team met medewerkers uit de drie provinciale consulentschappen. Zij zet haar carrière voort als interimmanager. [advertentie]

Súdwesthoeke viert verjaardag

20 jaar

Een kleurrijk Gaasterlands landschap met Hollandse luchten, een gele Gaasterland Express, een stortbui, 41 enthousiaste IVN-leden, bossen, weilanden, meren en oude dorpjes en een heerlijke lunch in Elahuizen. Het zijn een paar ingrediënten van een mooie verjaardag van de afdeling Súdwesthoeke in Gaasterland op 29 augustus. Op die dag vierde de afdeling haar 20 jarig bestaan door met 41 van de ruim 130 leden en donateurs een rondrit te maken door Gaasterland.

Verdronken Rilland

Eén van de 117 dorpen die in de loop der eeuwen in Zeeland door het water zijn verzwolgen is het oude Rilland. In november 1530 (St.Felix’ Quaede Saterdagh) werd het dorp tijdens een stormvloed door de opgezweepte Westerschelde verwoest. Vlakbij het “nieuwe” Rilland ligt een breed schorren- en slikkengebied in het Nauw van Bath. Bij laag water zijn merkwaardig genoeg na zoveel eeuwen nog resten van het verdronken dorp op de slikken te vinden. Op 22 augustus is een groep Walcherse IVN-leden onder leiding van de deskundige gidsen Dicky de Koning en Rudy Derks van de Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland op onderzoek uitgegaan. De slikken liggen vlak langs de smalle, diepe vaargeul die het Nauw van Bath wordt genoemd. Enorme zeeschepen komen vlak langs je heen terwijl op de slikken zelf diverse sporen uit het verre verleden het bestaan van het dorp bewijzen. De boomgaarden zijn herkenbaar aan de zwarte boomstronken; oude wegpatronen zijn zichtbaar, zelfs de spadesteken van de turfwinning zijn duidelijk waarneembaar. Als je even niet om je heen kijkt naar passerende zeeschepen waan je je terug in de tijd, zeker wanneer je het geluk hebt om scherven van gebruiksvoorwerpen te vinden. Informatie? www.awnzeeland.nl

20 - MENS & NATUUR - WINTER 2009


xxxx

lutz jacobi, tweede kamerlid van de pvda, ondertekent als een van de xxxxxx eersten het akkoard fan earnewâld.

IVN Apeldoorn wandelt met Darwin Darwin, 200 jaar geleden geboren, veranderde met zijn boek ‘Over het ontstaan van soorten’ de kijk op de natuur totaal. IVN Apeldoorn maakte met IVN’er en Darwinkenner Atze Oskamp een boswandeling en bekeek de omgeving met Darwins’bril. Darwin dwingt ons vanuit organismen zelf te kijken: wat maakt het hen mogelijk te overleven. Oskamp laat tijdens de wandeling allerlei voorbeelden zien. Zoals pollen mos, kleine plantjes die dicht opeen staan. Zo hebben ze steun aan elkaar en houden samen vocht vast. Darwin heeft het niet over nut: mossen eten en leven voor zichzelf, zoals alle

organismen. Wel zijn ze door hun aanwezigheid goed voor de vochtregulatie in het bos. Een rottende boomstronk is voor Darwin een restaurant voor schimmels en bacteriën; door eten, kunnen ze overleven. Noem ze geen ‘opruimers’; ze eten voor zichzelf. Een vogel vliegt over: die vliegt met veren waarmee zijn voorouders, dinosauriërs, zich warm hielden. Darwin: in de evolutie ontstaan ‘nieuwe’ eigenschappen steeds door verandering van bestaande. Meer weten over gidsen door de bril van Darwin? atze.oskamp@planet.nl

IVN Valkenburg bakt eigen vlaai

Het heeft even geduurd, maar eindelijk kon het IVN Valkenburg aan de Geul een eigen ouderwetse bakoven in gebruik nemen. Na twee jaren van plannen, tekenen, bouwen en proefbakken werd begin oktober de bakoven in kasteeltuin OudValkenburg in gebruik genomen. De kasteeltuin is een project van de afdeling, geopend in 1976 en ontworpen door Aloys Lemmerling. Hij wilde in de tuin de verschillende landschappelijke elementen van het heuvellandschap laten zien en vooral de samenhang tussen menselijk ingrijpen en de natuur. Daarbij hoorde ook de van oorsprong kleinschalige landbouw, waarbij de mens alles voor eigen gebruik verbouwde en benutte. Met het

graan van eigen akker en het fruit van eigen boomgaard werden vlaaien bereid. Gestookt werd met afvalhout. Alles kon gebruikt worden : in die zin was er in die dagen al sprake van een duurzame samenleving. Burgemeester Eurlings schoof tijdens de openingsplechtigheid de eerste vlaai in de verwarmde oven, en nadat de vlaai gaar was kon districtsvoorzitter Arie Boersma de lekkernij er weer uit halen. Het IVN gaat de bakoven inzetten als educatief project. Hiervoor ontving de afdeling diverse sponsorgelden.

NME TOP in Friesland Nog meer kinderen kennis laten maken met de natuur en een betere inbedding van NME in het beleid van de gemeenten en het programma op de scholen. Dat is het belangrijkste doel om de samenwerking tussen scholen gemeenten, groene organisaties en bestuurders te intensiveren. In het Friese Eernewoude vond een bijeenkomst plaats voor alle betrokkenen, georganiseerd door de groene organisaties Staatsbosbeheer, Landschapsbeheer, Natuurmonumenten, It Fryske Gea,de Friese NME centra en het IVN Consulentschap Fryslân.

akkoard fan earnewâld Lutz Jacobi, Tweede Kamerlid PVDA, ondersteunde in haar toespraak het initiatief van harte. Andere sprekers waren wethouder Rijpstra van de gemeente Tytsjerksteradiel en Marjolein Staal van NME centrum De Klyster. Aanwezig was ook Henk Klein van de Gemeenten Duurzame Ontwikkeling die het initiatief toejuicht. De bijeenkomst werd afgesloten met een belangrijke handeling: gemeenten, organisatoren en partnerorganisaties ondertekenden het Akkoord van Eernewoude (It Akkoard fan Earnewâld). Hierin geven ze aan in de komende tijd te gaan samenwerken.

film bekijken? Voor deze NME TOP werd een film gemaakt en tijdens de bijeenkomst geprojecteerd. Deze is de moeite waard om even te bekijken en beschikbaar voor gebruik in vergelijkbare situaties en te zien via www.qviv.nl/nme.

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 21


Gefeliciteerd! Verschillende afdelingen rondden onlangs de natuurgidsencursus af. Hieronder de namen van de kersverse nieuwe gidsen.

dordrecht Anneke Drok, Bela Ullmann, Bianca van Rooij, Cees Mastenbroek, Dirk Hubers, Eline de Jonge, Frans Boom, Hans Kalis, Helma Zwartbol, Henk Suurbach, Hennie van Elderen, Inhe Castlijn, Jan Vente, Marijke van der Leer, Maronnel Meijer, Martijn Schoester, Miriam Vermeij, Peter Walraven, Sandy van der Ban

amsterdam Christiaan Barendse, Maddie Bartles, Onno Blom, Janneke Dijs, Karin Gramkow, Aafje Haaksma, Wilhelmina van Hal, Peter Junge, Karine Klappe, Laura Koeree, Brigitte Kok, Bram van de Kreeke, Paul Panhuizen, Michael Shaya, Diana Straten, Marjolein Toonen, Dirkje Vrolijk, Tanja van Zuilen

friesland Hajo Anema, Boukje de Boer, Cees Borste, Ger Bosklopper, Rien Cardol, Jan Duker, Renske den Exter, Joop van der Galien, Henny de Groot, Marian de Haan, Irene Kornet, Ottoline van der Kreek, Violet von Kruchten, Jose Madern-Luijk, Sylvana Poortvliet, Marten Sikkema, Birgit Stegeman, Rob Stegeman, Henk Veerdig, Anny van der Velde, Trynke Walstra, Peter Widdershoven, Janke Wijbenga, Etty Zijlstra, Jantsje Zwart

waterland J.L.M. Berger, Anja Klaasse Bos, Janneke van Dalen, Adri de Haan, Michel Geijssens, Ben Mesman, E.J.M. Smit, Anja Rooze, JosĂŠ van der Lee, Petra Fonck-van de Weijenberg, Petra Sjollema, Delia Smit-van Olffen, Elise Huisink, Greta Alida Honingh-Pauw, Monique de Boer, Barend Honingh. Birgit Wagenmaker, Toos Timmermans, Yvonne de Jong, Barbara Lindenhovius, Wilko Stoffelen, F.J. Konijn, Jan Rijnders

arnhem Fred Boessenkool, Steiny Boone-Boender, Trija Brul, Cisca Custers, Epco Frentz, Saskia Glas, Yke Hendriks, Judith Janszen, Jose Langelaan, Willeke Meyer, Dick Molema, Rinus van der Molen, Theo Theunissen, Mia Vorstermans, Willem Waller, Evert Werkman, Marion Woerlee

22 - MENS & NATUUR - WINTER 2009

uithoorn & ronde venen Kees van der Beek, Marianne van den Bosch, Joris Drubbel, Bert Fakkeldij, Ton Goedemoed, Tinok van Hattum, Patrick Heijne, Nico Koning, Dinie Kruiswijk, Marja Lind, Ruud van Middelkoop, Martha Renes, Sep van der Voort en Yfke Zijlstra, Carola van de Meer en Gemma van Woerkom kregen het getuigschrift.


MENS MENS&&NATUUR NATUUR- WINTER - HERFST2009 2008- 23 -3


In 2001 startte hij met Natuurkalender.nl. Inmiddels worden jaarlijks vele tienduizenden waarnemingen ingestuurd. En staan er sinds maart vorig jaar dagelijks twee natuurnieuwtjes op Natuurbericht.nl. Initiatiefnemer Arnold van Vliet over het succesverhaal achter de beide websites. En hoe IVN nog beter kan inspelen op de beschikbare kennis en informatie.

IVN’ers kunnen de nieuwe kennis dichter bij de mensen brengen Arnold van Vliet van Natuurkalender.nl I

n 2001 startte Arnold van Vliet met ‘zijn’ Natuurkalender.nl. Hoe kwam hij eigenlijk op het idee? Van Vliet: “Op grote schaal werd individueel of in clubverband ieder jaar nauwkeurig bijgehouden wanneer bijvoorbeeld de eerste tjiftjaf werd gehoord of het eerste fluitenkruid tot bloeien kwam. Maar er was geen centraal punt waar al deze waarnemingen werden geregistreerd. Het was ieder voor zich, en vooral een spannende bezigheid. Tijdens een interview voor het radioprogramma VARA Vroege Vogels kwamen we gezamenlijk op het idee om een landelijk instuur-

Januari

adres te creëren, in de vorm van Natuurkalender.nl. In eerste instantie om de gegevens te monitoren, maar later ook om ze te analyseren, te voorspellen en te communiceren van het moment waarop jaarlijks terugkerende verschijnselen in de natuur zich voordoen: de start van de bloei van planten, de vogeltrek of het verschijnen van insecten. Bij het waarnemen zijn duizenden vrijwilligers en scholieren betrokken. Door het analyseren van de waarnemingen worden de gevolgen van de klimaatverandering voor de natuur zichtbaar. Het leuke is dat je deze gevolgen vaak

week 2

week 3

week 4

eerste roffel grote bonte specht

eerste bloei sneeuwklokje, witte els

eerste bloei hazelaar, gele kornoelje, speenkruid

24 - MENS & NATUUR - WINTER 2009

Februari week 5

speenkruid bloeit


foto Phil Koken

beeld uit natuurkalender. maart week 12: tjiftjaf zelf kunt terugzien in de achtertuin of omgeving! Ook is het handig voor groenbeheerders, bijvoorbeeld bij de bestrijding van de eikenprocessierups zodat gezondheidsrisico’s verkleind kunnen worden. Alle waarnemers die meedoen met de Natuurkalender krijgen een gratis handleiding toegestuurd, waarin alle soorten uit het waarnemingsprogramma zijn afgebeeld. Een heel kleurrijk en praktisch boekje, waardoor je ook direct zin krijgt om naar buiten te gaan en die soorten te vinden.”

natuurbericht.nl Op de site Natuurbericht.nl verschijnen elke dag minimaal twee actuele berichten over ontwikkelingen in de natuur. De site is bedoeld om kennis over de natuur te vergroten en draagvlak te creëren bij het publiek. Sinds de start van deze site in maart 2008 zijn er al 1,8 miljoen berichten gelezen, dit zijn gemiddeld 1200 unieke bezoekers per dag. De berichten worden gemaakt door meer dan tien deelnemende organisaties, de afspraak is dat zij minimaal twee berichten per week leveren. Een grootte hit afgelopen zomer was het bericht over de wespenplaag, maar liefst 10.000 geïnteresseerden hebben op die dag de site Natuurbericht.nl gevonden.

nectarkroeg De Natuurkalender doet meer dan alleen waarnemen, analyseren en voorspellen, erg belangrijk is ook het communiceren van de resultaten. Arnold: “Samenwerken met organisaties zoals IVN is erg belangrijk voor ons omdat IVN een organisatie is met veel actieve vrijwilligers en een grote achterban. Ons doel is om de bewustwording van de veranderingen in de natuur te vergroten.” Als voorbeeld noemt Arnold de temperatuurstijging; het groeiseizoen duurt tegenwoordig gemiddeld een maand langer dan vijftig jaar geleden. In het kader van de HIER-campagne heeft De Natuurkalender samen met IVN en Stichting Kinderboerderijen Nederland gewerkt aan de projecten ‘Klimaatverandering in de achtertuin’ en ‘Nieuwe buren in de natuur’. Het is de kunst om de beschikbare informatie toegankelijk te maken voor het publiek. Een voorbeeld hiervan zijn de ansichtkaarten die worden verspreid via de klimaatbomen.

succesfactoren Hoe komt het nu dat de website zo’n succes is geworden? Arnold zegt dat hij heeft gemerkt dat veel mensen het leuk vinden om via hun hobby (het waarnemen in de natuur) bij te dragen aan wetenschappelijk onderzoek. “Een andere factor is de toepassings- >

Tijdbalk Natuurkalender week 6

week 7

week 8

week 9

eerste zanglijster gehoord

eerste vinkenslag gehoord

eerste bloei klein hoefblad

bladontplooiing meidoorn, eerste bloei sleedoorn

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 25


“samenwerken met organisaties zoals ivn is erg belangrijk voor ons”

arnold van vliet, initiatiefnemer natuurkalender.nl + natuurbericht.nl

gerichtheid; je kunt heel concreet de gevolgen dichtbij huis laten zien. Een goed voorbeeld hiervan is de voorspelmodule; je kunt op de site checken wat het beste tijdstip is om een bepaalde vlindersoort te gaan spotten.” Daarnaast is het succes mede te danken aan het programma “Vroege vogels”, één van de initiatiefnemers, die in hun programma regelmatig aandacht besteden aan De Natuurkalender. Arnold: “De beide sites hebben daarnaast veel media aandacht gehad, bijvoorbeeld bij de NOS, RTL 4 en de regionale omroep. Met ruim 200 krantenartikelen per jaar hebben we een enorm bereik”. Maar het kan altijd beter; “Als op 1e dag 10.000 bezoekers de site weten te vinden, dan streef ik naar gemiddeld 5o.000-10o.000 bezoekers per dag. Ook kan er nog het een en ander verbeterd worden aan de site, zoals de wetenschappelijke interpretatie van gegevens.”

tips voor ivn Bij IVN is heel veel kennis en informatie beschikbaar. Bovendien heeft IVN een grote achterban. Arnold: “Wat IVN beter zou kunnen

Maart

doen is nog meer inspelen op de actualiteit, de nieuwe kennis dichter bij de mensen brengen. Het is een uitdaging om de kennis op een hapklare, toegankelijke manier beschikbaar te krijgen. Natuurbericht.nl is voor IVN’ers een rijke bron van actuele natuurinformatie. Als laatste tip zegt Arnold: “Ga door met het vertellen van die mooie natuurverhalen op een enthousiaste wijze! Kijk naar de dingen die op het moment zichtbaar zijn in de natuur en probeer daar op in te spelen.” TEKST en FOTO’S ARNOLD VAN VLIET: ANNE-MARIE KIRCH

kijk voor meer informatie op: - www.natuurkalender.nl - www.natuurbericht.nl. Je kunt je via deze site opgeven voor de nieuwsbrief, zodat je via e-mail op de hoogte wordt gehouden van alle nieuwe ontwikkelingen. - www.hier.nu

week 11

week 12

week 13

eerste grutto en veldleeuwerik arriveren

dotterbloem bloeit

eerste tjiftjaf terug

eerste jonge wilde eendjes, eerste citroenvlinder

Phil Koken

week 10

26 - MENS & NATUUR - WINTER 2009


de volgende organisaties zijn betrokken bij natuurkalender.nl en natuurbericht.nl: floron Een stichting die zich inzet voor de inventarisatie, monitoring en bescherming van de wilde flora in Nederland. FLORON voert gericht onderzoek uit en geeft adviezen over het voorkomen, monitoren en beschermen van hogere planten in Nederland. De gegevens worden opgeslagen in de landelijke floradatabank FLORBASE. www.floron.nl

ivn nederland Draagt bij aan een duurzame samenleving door mensen te betrekken bij natuur, milieu en landschap. www.ivn.nl

de kleine aarde Wil zoveel mogelijk mensen inspireren tot een duurzame leefstijl. www.dekleineaarde.nl

knmi

te laten maken met natuur en milieu en hen aan te sporen tot een natuur- en milieuverantwoorde leefwijze. www.sme.nl

sovon vogelonderzoek nederland Een vereniging die zich richt op de vogelstand in Nederland. Trends en schommelingen hierin worden bestudeerd met behulp van de informatie die duizenden vrijwilligers aandragen. Deze vrijwilligers tellen landelijk broedvogels, watervogels en wintervogels voor verschillende projecten die SOVON coördineert. www.sovon.nl

voff

Daarnaast bieden kinderboerderijen de juiste gelegenheid voor de instandhouding van zeldzame landbouwhuisdierrassen. Deze zijn veelal ‘vervangen’ door andere huisdierrassen die meer productie leveren. Hierdoor zijn ze soms bijna helemaal verdwenen. www.stkinderboerderijen.nl

Kinderboerderijen zijn in Nederland een unieke manier om kinderen in contact te brengen met landbouwhuisdieren. Ook worden ze zich hierdoor bewuster van het doel en de functie van deze dieren.

stichting voor duurzame ontwikkeling (fsd) Een non-profit stichting die behoud en duurzaam gebruik van natuurlijke ecosystemen promoot. www.fsd.nl

sme advies

stichting wbbs

SME Advies is gespecialiseerd in communicatie, educatie en participatie, met als doel een zo breed mogelijk publiek kennis

Een wetenschappelijke onderzoeksinstelling die voornamelijk ecologisch werk verricht in diverse gebieden, vaak met loopkevers als

week 14 eerste eieren bruine kikker

de vlinderstichting

De organisatie voor vrijwillig onderzoek in het mariene milieu. www.anemoon.org

nederlandse mycologische vereniging (nmv)

Is een vrijwilligersorganisatie die zich inzet voor de bescherming van reptielen, amfibieën en vissen. Ze geven voorlichting, voeren onderzoek uit, beschermen soorten en verzamelen verspreidingsgegevens. www.ravon.nl

Een programma van de VARA, waarin de natuur in Nederland centraal staat. Vroege Vogels wordt elke zondagmorgen uitgezonden van 8:05 tot 10:00 op Radio 1, via middengolf (op 1008) of FM. www.vroegevogels.vara.nl

stichting anemoon

stichting kinderboerderijen nederland

ravon

vara vroege vogels

Zet zich in voor het behoud en herstel van vlinders en libellen in Nederland en Europa. Doen onderzoek naar het voorkomen van soorten en geven adviezen om soorten te behouden. www.vlinderstichting.nl, www.telmee.nl

Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut is een data- en kenniscentrum voor weer, klimaat en seismologie. Hier worden onder andere algemene weersverwachtingen worden opgesteld, meteorologische data ingewonnen en vindt monitoring van het klimaat plaats. www.knmi.nl

Vereniging met als doel de bevordering van de kennis rond paddenstoelen. www.mycologen.nl

indicatorsoort voor de bodemfauna. www.biological-station.com

April

Stichting Veldonderzoek Flora en Fauna (VOFF) is een samenwerkingsverband tussen de Particuliere Gegevensbeherende Organisaties (PGO’s). Zij volgen de verspreiding en de aantalsontwikkeling van planten- en diersoorten. www.voff.nl

vogelbescherming nederland Richt zich op het beïnvloeden van de wetgeving over vogels en natuur. Zet zich in voor de bescherming van belangrijke vogelgebieden en stelt beschermingsplannen op om zeldzame soorten voor verdwijnen te behoeden. www.vogelbescherming.nl

wageningen universiteit en researchcentrum (wur) Doet onderzoek en onderwijst op het gebied van gezonde voeding, duurzame agrosystemen en een leefbare groene ruimte. www.wur.nl

zoogdiervereniging Brengt mensen bij elkaar die actief kennis verzamelen, ontwikkelen en uitdragen, met als doel de actieve bescherming van zoogdieren en hun leefgebieden, zowel nationaal als internationaal. www.zoogdiervereniging.nl

week 15

week 16

week 17

eerste jonge konijntjes gezien, eerste bloei pinksterbloem

eerste huiszwaluw arriveert

eerste oranjetipje, eerste koekoek, koeien gaan weer de wei in >

MENS & NATUUR - WINTER 2009 - 27


leukste!

speciale aanbied

De scheurkalender voor kinderen

ing

Elke dag iets leuks. Om te weten, te lezen, te kijken! Voor IVN’ers is de scheurkalender Trek door de Natuur nu te bestellen met korting. Zo leren kinderen van dag tot dag méér over de natuur en hun leefomgeving. Deze scheurkalender vol informatie, proefjes, weetjes, humor en doe-dingen is trouwens óók leuk voor volwassenen. Welke beesten leven in je tuin? Hoe hard mag je op je mountainbike door het bos? Hoe maak je een kaart van je omgeving, een onderwaterkijker of jeukpoeder? De scheurkalender Trek door de Natuur levert elke dag een gek experiment, weetje, mop of puzzel. Dieren, planten, het weer, water, lucht, stenen… het kan overal over gaan, maar natuur staat centraal. ‘Wij hopen dat kinderen vaak naar buiten gaan. Daar is veel meer te doen dan binnen. Buiten is veel te zien, veel te beleven en veel te ontdekken. En het is leuk om je enthousiasme samen te delen, over en in de natuur,’ aldus de makers van de scheurkalender Lonneke Beukenholdt en Jessica Kips. ‘Scheur op de wc en trek door de natuur!’ is hun motto.

Bestel hem nu!

Trek door de natuur, KNNV Uitgeverij. 365 pagina’s, 19 x 15 cm, blok met ophanggaten, dubbelzijdig gedrukt, zwart wit. De verkoopprijs is € 14,95, leden van IVN kunnen de scheurkalender nu voor € 12,95 excl. verzendkosten, bestellen via info@knnvuitgeverij.nl. Deze aanbieding geldt tot 1 januari 2010.

Agenda 2010 Natuurfotografie Ruben Smit Topfotograaf en ecoloog Ruben Smit brengt de Nederlandse natuur verrassend dichtbij met sfeervolle foto-impressies, inspirerende teksten over bijzondere planten en dieren en veel praktische tips over natuurfotografie. ‘Er is niks leukers dan elke week van het jaar te zoeken naar nieuwe natuurfenomenen.’ – Ruben Smit. Ledenprijs € 12,95. Aantal pagina’s 120.

advertentie

Noordbrabants Museum Voorletters en naam:

m/v

Straat + nr: Postcode:

Exclusieve IVN-Actie Het Noordbrabants Museum heeft samen met IVN Consulentschap Brabant leuke acties rondom de tentoonstelling ‘Dicht bij de natuur’ van Marjolein Bastin, georganiseerd. Speciaal voor lezers van Mens & Natuur geldt een kortingsactie. Tegen inlevering van bijgaande coupon bij de kassa van het Noordbrabants Museum ontvangt u het tweede toegangskaartje voor de helft van de prijs*. IVN-actieprijs 2 volwassenen: € 10,50 Normale entreeprijs 2 volwassenen: € 14

Plaats:

E-mailadres:

❑ Ik wil graag de maandelijkse e-mailnieuwsbrief van het Noordbrabants Museum ontvangen. Openingstijden di t/m vrij 10u-17u, za en zo 12u-17u, Eerste kerstdag en nieuwjaarsdag gesloten. Noordbrabants Museum Verwersstraat 41, ’s-Hertogenbosch. T 073-6877877, www.noordbrabantsmuseum.nl.

*Maximaal 2 personen per bon. Niet geldig in combinatie met

Wij gaan zorgvuldig om met uw persoonsgegevens. Op alle informatie die u aan ons verstrekt

andere kortingsregelingen, geldig t/m 3 januari 2010.

is de wet Bescherming Persoonsgegevens van toepassing.

28 - MENS & NATUUR - WINTER 2009


Anne-Marie Kirch Andere kijk

colofon Mens&Natuur Uitgave van IVN Nederland 60ste jaargang – nummer 4 WINTER 2009 Postbus 20123 1000 HC Amsterdam E-mail: mens&natuur@ivn.nl www.ivn.nl/mens&natuur Redactie Inez de Jong (hoofdredactie), Kor Al, Monique de Boer, Paul Böhre, Caroline Dekker, Anne-Marie Kirch, Kees Loogman, Mathilde van Ravensberg Medewerkers aan dit nummer: Rob van de Bor, Lude Mansens, Gemma Venhuizen Correspondenten Annechien Cevaal, Frits Colnot, Marcel Donks, Arthur Hilgersom, Ineke Noordhoff, Arnout van de Ridder, Henk Sijsenaar, Léon Willems, Yvonne Zwikker

Al jaren kom ik graag in de natuur in de omgeving van het Rijk van Nijmegen. De Ooij, Berg en Dal en Groesbeek; prachtige, maar ook verschillende landschappen. Maar wat weet ik nu eigenlijk over deze verschillende landschappen? Omdat ik meer wilde weten over mijn eigen omgeving en omdat ik behoefte had aan meer kennis op het gebied van flora en fauna ben ik begonnen met de Groencursus; ‘De landschappen van het Rijk van Nijmegen’. Afgelopen week stonden de Overasseltse en Hatertse vennen centraal, een voedselarm gebied waar we bijzondere planten zoals de zonnedauw konden aantreffen. Met een beetje geluk zouden we misschien een roofvogel zoals de torenvalk zien bidden, want daar herken je de torenvalk aan. Wist je dat de buizerd de meest voorkomende roofvogel in Nederland is? Het is een luie vogel die vaak wordt gespot langs een (snel) weg op een paaltje wachtend of er een lekker maaltje voor hem wordt geserveerd. Maar helaas, we hebben geen roofvogels gezien tijdens onze wandeling, wel een specht gehoord en zijn holletje in een berkenboom gezien. De andere groep had wel mazzel, zij hebben zowel de specht als de boomklever gezien tijdens hun wandeling langs de vennen. Misschien hebben wij de volgende keer meer geluk.

Redactionele begeleiding Grasduinen / Sanoma Men’s Magazines Ontwerp en vormgeving WonderWorks, Haarlem Druk Senefelder – Misset, Doetinchem Advertenties Allround Media Services, Haarlem (023) 524 53 36, amedia@xs4all.nl

IVN is lid van: - Vereniging NOV (Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk) www.nov.nl - World Conservation Union IUCN www.iucn.nl

Deelnemer: “Door de Groencusus ben ik op een ander manier naar het landschap gaan kijken”.

- Federation for Environmental Education Nederland (FEEN) www.fee-international.org

Weetje: Wist je ook dat de groene kleur van de bladeren in de herfst in de takken opgeslagen wordt en ditzelfde groen in het voorjaarweer zorgt voor nieuwe frisse groene blaadjes?

- supportgroep Dutch Caribbean Nature Alliance www.dcnanature.org

anne-marie kirch is redactielid en volgt de groencursus ‘de landschappen van het rijk van nijmegen’. zij schrijft hierover in de komende edities van mens&natuur een column.

Mens & Natuur wordt gedrukt op FSC-gecertificeerd papier, gemaakt van houtpulp. De kunststof omslag is recyclebaar en levert na verbranding geen schade­ lijke reststoffen op.

IVN is een van de goede doelen van de Nationale PostcodeLoterij. www.postcodeloterij.nl

MENS & NATUUR - HERFST 2008 - 3

SCS-COC-00970


… n i r e i H Leek-Nietap Leek-Nietap is een veelzijdige afdeling. Naast de organisatie van wandelingen, fietstochten en themaactiviteiten werkt de afdeling actief aan een goede samenwerking met andere organisaties. ‘Ik denk dat onze sterke kant is dat we proberen met zoveel mogelijk partijen tot samenwerking te komen. Zo hebben we contacten op gemeentelijk niveau, met raadsleden en wethouders, maken we deel uit van een belangrijke klankbordgroep, hebben we goede contacten met de naburige afdelingen en weten we ook partijen als Waterschap, Staatsbosbeheer en Groninger Landschap te vinden en soms tot partner te maken’. Aan het woord is Herman de Meijer, secretaris van de Groningse afdeling met ruim 70 leden. Bij de planning van de afdelingsactiviteiten wordt rekening gehouden met activiteiten van andere organisaties. ‘Onbedoeld valt soms een activiteit samen met die van een andere organisatie en vissen we in hetzelfde water. Daarom staan de activiteiten uit het zuidwestelijke Westerkwartier rond natuur en milieu op onze eigen website. Het geeft het publiek een mooi overzicht. Op die manier weten wij waar de gaten zitten die we eventueel op kunnen vullen.’ Ook in de winter organiseert de afdeling activiteiten. Herman noemt als voorbeelden de snertwandeling, tussen kerst en oudjaar, een ganzenexcursie naar het Lauwersmeergebied en een wandeling rondom een nabije bergboezem met als thema overwinterende watervogels. De activiteiten voor de komende wintermaanden waren nog niet bekend bij het samenstellen van deze uitgave. Kijk voor actuele informatie op www.ivn.nl/leeknietap.

30 - MENS & NATUUR - WINTER 2009


nieuw: passieve vloerverwarming Comfortabel energiezuinig gezond betaalbaar

Sinds die man hier was hoeven ze mij niet meer van de bank te jagen.

Thermoskussen

Mooi schoon, licht en handig isolatiemateriaal, ook die stevige bodemfolie is een uitkomst.

Bodemfolie

Het TONZON Thermoskussen voorkomt de uitwisseling van stralingswarmte tussen onderkant vloer enerzijds en bodem en funderingsmuren anderzijds. Het warmteverlies naar onderen wordt hierdoor vrijwel geblokkeerd. De vloer kan eindelijk de warmte accumuleren die het uit de kamer krijgt en wordt bijna zo warm als het plafond. Dit zeer comfortabele effect, dat beschouwd kan worden als een passieve vorm van vloerverwarming, kan zelfs met de dikste isolatie niet worden bereikt. Dankzij de altijd warmere vloer wordt het stookseizoen een stuk korter. De kamer is ‘s ochtends sneller opgewarmd, de warmte blijft ‘s avonds langer hangen en je kunt een graadje lager stoken. De energiebesparing kan oplopen tot wel 20% en meer. De altijd warmere vloer is bovendien een stuk droger waardoor huisstofmijten veel minder kans krijgen. Het materiaal brengt de laagste milieubelasting met zich mee (Dubo-keur!) en is ook geschikt voor DHZ.

TONZON BV I P/b 1375 I 7500 BJ Enschede I KvK 06044102 I tel. 053-4332391 I www.tonzon.nl


Mens & Natuur winter 2009