Issuu on Google+

Klimaatverandering in je achtertuin Landschap kun je lezen NatuurNetwerk krijgt vervolg Bij ons in... Hardenberg 58ste jaargang - nummer 1, lente 2007

Mens en Natuur Magazine voor leden en relaties van IVN

www.ivn.nl

Vogels in de kijker


Lentegevoel Veel verandert. Maar nog steeds lengen de dagen in dit jaargetijde. Ik herinner mij een voorjaar in de jaren zestig. Twee keer per week ging ik ’s morgens vroeg naar zwemles in een onoverdekt, onverwarmd zwembad. Een hele opgave. Soms was het te koud om me af te drogen en aan te kleden. Van het half uur naar huis fietsen werd ik gelukkig weer warm. Langs het zwembad lag een poldersloot. Het water was zo helder dat je de vissen zag zwemmen. Eén ochtend herinner ik mij in het bijzonder. De zon scheen. Langs de waterkant genoot ik – na de zwemkou – extra van de weldadige zonnewarmte en van de vissen in de sloot. Nu zijn de zwembaden verwarmd en overdekt. Ouders brengen hun kinderen met de auto naar zwemles en wrijven ze droog met een zachte, warme handdoek. Iedereen is kind van zijn tijd, natuurlijk. Maar dat gelukzalige gevoel dat ik kreeg van de vroege zonnewarmte en die heldere sloot met kikkers en vissen, zouden kinderen van nu dat ook hebben? Het zwembad is er nog. Binnenkort ga ik er weer eens naar toe. ’s Morgens vroeg, zwembroek en handdoek mee. En na het zwemmen ga ik kijken bij de sloot! Rob van de Bor (lid IVN Ede)

2

Wat geeft u een lentegevoel? Vertel het en laat het zien aan: mensennatuur@ivn.nl


Foto omslag: Foto Natura

Mens en Natuur 58ste jaargang - nummer 1, lente 2007

Inhoud Continuïteit Onlangs vierden enkele Consulentschappen van het IVN hun 25- of zelfs 30-jarig jubileum. Dat deden ze met inspirerende symposia en uitgaven. En elk jaar jubileren zo veel IVN-afdelingen dat Mens en Natuur er een vaste rubriek mee kan vullen! Als bestuur van het landelijke IVN - ook al vijfenzestigplus! - proberen we altijd bij zulke vieringen van de partij te zijn, want we zijn zeer trots op de continuïteit in ons werk!

>

NATUUR EN LEEFOMGEVING

4 Flirten, bouwen, broeden en voeden

4

In het voorjaar is het heerlijk onrustig in de lucht. Ook in de stadstuin valt volop te genieten van vogels. Met voldoende voedsel en nestelgelegenheid zelfs nog meer.

6 Inspiratie voor provinciale politiek Noord-Hollandse natuurbeschermingsorganisaties maakten zich met een pamflet sterk voor een prominente plaats voor natuur en milieu in de provinciale verkiezingsprogramma’s.

16 ff zien: de grauwe kiekendief bij Finsterwolde

In dat werk zelf staat de continuïteit van de wereld om ons heen centraal. Wereldwijd is er nu terecht veel aandacht voor de mogelijke gevolgen van de klimaatverandering. In Nederland trekken IVN en andere goede doelen van de Nationale Postcode Loterij gezamenlijk op in de klimaatcampagne HIER. Doelstelling is de Nederlandse bevolking veel sterker bij het klimaatvraagstuk te betrekken en te motiveren voor oplossingen.

Dankzij beschermende maatregelen stijgt het aantal broedende grauwe kiekendieven. De meeste kans om ze te zien maak je bij Finsterwolde (Oldambt, Groningen).

14

>

E D U C AT I E E N CO M M U N I C AT I E

14 Landschap kun je lezen Hoe bepalen we de kwaliteit van de omgeving? De methodiek Leesbaar Landschap leert mensen het landschap lezen.

22 Klimaatverandering in je achtertuin

IVN draagt ook dit jaar bij aan HIER. Vanaf april reist een klimaattentoonstelling van IVN en Stichting Kinderboerderijen Nederland langs bezoekerscentra bij natuurgebieden. Diezelfde maand verschijnt het informatiepakket ‘Klimaatveranderingen in de achtertuin’. Dit pakket rust IVN-Natuurgidsen toe om het klimaatthema mee te nemen in hun educatieve activiteiten. Op 12 en 13 mei vindt het klimaatactieweekend plaats. Onderdeel daarvan is een nationale vlindertelling rondom de vorig jaar geplaatste nectarkroegen. Zo dragen IVN’ers gezamenlijk bij aan bewustwording en daarmee uiteindelijk ook aan continuïteit.

IVN, SKBN en De Kleine Aarde hebben de komende maanden veel klimaatactiviteiten op stapel staan.

12

>

VERENIGING EN VRIJWILLIGERS

12 NatuurNetwerk krijgt vervolg De campagne IVN NatuurNetwerk is wegens succes verlengd tot 2009. Nu met speciale aandacht voor nieuwe invalshoeken en doelgroepen.

>

J EU G D E N J O N G E R E N

26 Moving birds for Senegal

26

Peter Rombouts Voorzitter IVN

In het kader van het internationale project ‘Moving Birds’ reisde een groep Nederlandse scholieren naar Senegal, de grutto achterna. De pendelende weidevogel bleek een prima voertuig voor grensoverschrijdende verbondenheid.

Vaste rubrieken 7

8 18 20

Thuis in de natuur Peter van Wijmen: “De fakkel goed doorgeven” Uit het veld - provinciaal WoesteLand Uit het veld - landelijk

23 24 27 28 29 31

De stelling van Amsterdam “Cultuurlandschap moet opgeknapt” Agenda Gesignaleerd Jubilea/geslaagden Lezersaanbiedingen Bij ons in... Hardenberg 3


Natuur en leefomgeving

Het is heerlijk onrustig in de lucht in het vroege voorjaar. Vogels vertrekken, andere komen aan, ze flirten, bouwen, broeden en voeden. Ook in de stadse achtertuin valt volop te genieten. Stadsbewoners kunnen het op hun beurt vogels naar de zin maken met begroeiing als voedsel, insectenlokker en nestgelegenheid.

Flirten en pronken in de achtertuin >

D E V E RRU K K E L IJ K E O NR U ST VAN DE LENTE Het spektakel begint met het stuivertje wisselen. Vogels als roodborst, kauwtje, spreeuw en vink die in de wintermaanden onze tuinen bevolkten, vertrekken naar het noorden. Ze maken plaats voor soortgenoten die in het zuiden zijn geweest. Ook andere overwinteraars zoals de fitis, zwaluw en tjiftjaf keren terug. De reizigers, maar ook blijvers zoals de winterkoning, huis- en heggenmus, hebben ongelooflijke honger. Met wat geluk treffen ze een tuin met plantafval. Hierin overwinteren insecten. Bovendien kunnen ze nog steeds zaden bevatten. Vroegbloeiers als wilg, zwarte els en forsythia trekken de eerste hommels en bijen. Eiwitrijk voedsel, dat vooral de vrouwtjes in het voorjaar hard nodig hebben voor de aanmaak van eieren.

Campagne Stadsvogels Het gaat niet goed met de stadsvogel. Er is een chronisch tekort aan voedsel en nestgelegenheid. Fuut, meerkoet, meeuw en merel redden het wel, maar huismus, spreeuw en zwaluw hebben het moeilijk. De stad is te stenig geworden, het platteland te veel op afstand. In parken, tuinen en plantsoenen ontbreken rommelige wilde grassen of zaadrijke onkruiden. Er zijn geen houtstapels meer, geen dode bomen of overgeschoten rommelige hoekjes waarin vogels hun nestje kunnen bouwen. Ook het vertrouwde pannendak is tegenwoordig ontoegankelijk voor vogels. Vogelbescherming Nederland voert daarom de Campagne Stadsvogels. Gemeenten, architecten, stedenbouwers en werkers in het openbaar groen krijgen voorlichting over mogelijkheden om met de vogels van de stad rekening te houden. Maar ook burgers kunnen in hun eigen tuin vogels helpen door te zorgen voor voldoende voedsel en nestgelegenheid. Meer informatie over vogelvriendelijke tuinen en tuinieren is te vinden in de gratis brochure ‘Meer vogels in de tuin’ van Vogelbescherming Nederland. Aan te vragen via de website www.vogelbescherming.nl of op 030-6937700. 4

Door Monica Wesseling

Flirten Zijn de vogels weer op krachten, dan begint het grote geflirt. De mannen zoeken een nestplek en verkondigen dit eigendom luidkeels vanaf een hoge post. Die zang dient ook om de eigen kracht te tonen. Een man die veel zingt heeft een goed voedselterritorium bemachtigd en heeft dus tijd over. Maar het blijft niet bij akoestisch etaleren. Het vrouwenoog wil ook wat. En dus pronkt de spreeuw met zijn lange, glanzende borstveren, showt een merelman zijn oranje snavel tegen de diepzwarte borst en koketteert de pimpelmees met zijn ultraviolette blauwe kapje. Snavel, kap en borstveren zijn maat voor de mannelijke potentie en bepalen de keuze van de vrouw. Nu kan het bouwen beginnen. Stekelige of dichte struiken en bomen zoals meidoorns, cotoneaster, coniferen en vuurdoorn zijn favoriet. Andere geliefde nestplekken zijn woekerende klimmers zoals hop, klimop en clematis. De kool- en pimpelmees en de huismus nemen ook genoegen met een nestkast of speciale dakpan, terwijl de gierzwaluw en zwarte roodstaart het stenig houden. De vrouw bouwt bijna altijd alleen. Om overspel te voorkomen volgt de man haar bijna hinderlijk maar zelf steekt hij geen poot uit. Alleen het winterkoningmannetje helpt mee.


Stadsvogels bij IVN Stadsvogels zijn prima ambassadeurs voor natuurbescherming. Voor veel mensen begint de liefde voor de natuur met de vogels rondom het huis. Veel afdelingen organiseren daarom vogelcursussen met aandacht voor stadsvogels. IVN afdeling Alphen aan den Rijn geeft ook uitleg over nestkasten en wintervoedering, in Zwolle wordt het stadspark bekeken. Direct stadsvogels beschermen gebeurt ook: IVN Amstelveen inventariseert gierzwaluwen en houdt de nestgelegenheid in stand door overleg met en voorlichting aan de woningbouwvereniging en particulieren. Nestkasten timmeren en vetbollen maken is voor elke afdeling een prima activiteit om kinderen te enthousiasmeren. Bouwtekeningen en recepten zijn te krijgen bij Vogelbescherming Nederland: www.vogelbescherming.nl of (030) 6937776 (Vogel Informatie Centrum).

Enorme klus De vrouwen staan nu voor een enorme klus: het leggen van de eieren. Kool- en pimpelmezen leggen elk seizoen twee keer hun eigen gewicht in eieren: zes tot dertien stuks. Merels leggen vier of vijf iets grotere eieren maar herhalen deze krachtinspanning soms vier keer. De huismus houdt het op vier tot vijf eieren per keer en twee tot drie legsels. Een prestatie blijft het; veel mannen brengen hun vrouwen dan ook extra eiwit-

Foto’s: Foto Natura

rijke hapjes. Het broeden is een gezamenlijke taak, al doet de vrouw het meeste werk. Na twee tot drie weken komen de eieren uit en stijgt de voedselbehoefte elke dag. Ongelooflijke hoeveelheden muggen, rupsen, kevers, spinnen en ander klein grut zijn dagelijks nodig om het gebroed te voeden. Een nestje koolmezen alleen al verbruikt achtduizend rupsen! Onkruid, brandnetels en voorjaarsbloeiers als hondsdraf, Maartse viooltjes, corydalis en speenkruid trekken insecten. Een composthoop is prima voor duizendpoten en pissebedden. Volwassen lijsterachtigen varen wel bij wat slakken.

Bedelen Na zo’n twee tot drie weken voeren, vliegen de jongen uit. Ze zijn dan nog niet zelfstandig. Ze keren niet terug in het nest, maar bedelen om voedsel bij de ouders. Vaak nog voor de jongen echt zelfstandig zijn begint de vrouw aan haar tweede legsel. Alleen de gierzwaluw houdt het bij één nest, maar die zorgt dan ook voor compleet ‘afgewerkte’ jongen. Na zes weken vliegen ze uit en zijn meteen volkomen zelfstandig. Aan het eind van de zomer is het topdrukte in de lucht met overal jonge vogels. Het merendeel daarvan sneuvelt in de herfst en winter; het is geen sinecure helemaal voor jezelf te zorgen. Maar zover is het nog lang niet. Eerst is het lente met verrukkelijke vogelzang en pront pronkende mannen. Monica Wesseling is freelance journalist

5


Natuur en leefomgeving

De provinciale verkiezingen liggen net achter ons. Natuurbeschermingsorganisaties in Noord-Holland maakten zich in de aanloop naar de verkiezingen

Wat doet IVN Consulentschap Noord-Holland?

met een pamflet sterk voor een prominente plaats

Ook het IVN Consulentschap NoordHolland zet zich dit jaar in om natuuren milieueducatie op de politieke agenda te krijgen. Dit gebeurt door een inventarisatie van NME-activiteiten bij gemeenten en de provincie en advies aan ondermeer NME-centra over subsidies en de benadering en beïnvloeding van gemeenten. Verder onderhoudt het consulentschap nauwe contacten met de provincie.

voor natuur en milieu in de verkiezingsprogramma’s. Ook IVN Consulentschap Noord-Holland leverde een bijdrage aan het verkiezingspamflet.

Denkend aan Noord-Holland...

Door Caroline Dekker

>

P AM F LE T T E R I NSPIR ATIE PR O VINCI A LE P OLI TI EK ‘Denkend aan Noord-Holland’. Dat was de titel van het verkiezingspamflet dat het Natuur Beheerders Overleg NoordHolland (NBO) opstelde om de provinciale politiek te inspireren. In het pamflet waren drie thema’s uit de nota ‘Ambitie Natuur en Landschap 2010’ van het NBO uitgewerkt: de provinciale ecologische hoofdstructuur, de versterking van de ruimtelijke kwaliteit en educatie en participatie.

Ecologische Hoofdstructuur Aan de hand van de thema’s kwam het NBO tot negen speerpunten. Zo pleitten de natuurbeschermers voor een intensivering van de aankoop van natuurgebieden en een strategische aanpak door de overheid zodat de Ecologische Hoofdstructuur volgens planning in 2018 ook écht is ingericht. Daarnaast maakte het NBO zich sterk voor meer financiële

6

middelen voor het beheer van deze hoofdstructuur en het landschap daarbuiten. Een ander belangrijk speerpunt: de bescherming van het Noord-Hollands landschap, met name van gebieden die geen beschermde status hebben. Het landschap wordt bedreigd door een vergaande verstedelijking en verrommeling, ook buiten natuurgebieden. De natuurbeschermers pleitten er bovendien voor dat de provincie koploper wordt in energiebesparing en duurzame energie en daarmee streeft naar een klimaatneutrale provincie.

Burgerparticipatie Het NBO riep de politiek bovendien op om burgerparticipatie en natuur- en milieueducatie hoog op de agenda te zetten. Dat kan door deze instrumenten te verankeren in beleidsplannen en voldoende financiën en handhaving van

Meer weten? Bel met NBO (p/a Milieufederatie Noord-Holland) op 0756351598. Een overzicht met standpunten over en suggesties voor concrete provinciale onderwerpen en projecten is op te vragen via mnh@mnh.nl

NME-instellingen te garanderen. Participatie en NME zijn gericht op draagvlak en het betrekken van bewoners bij toekomstige plannen in hun eigen leefomgeving. Ook de NME-instellingen hebben hierin een belangrijke rol, stelde het NBO. In de loop van dit jaar zetten de natuurbeschermers op een rij welke natuur- en milieuonderwerpen de politieke partijen in hun verkiezingsprogramma hebben uitgewerkt. Caroline Dekker is redactielid/correspondent Noord-Holland en lid IVN Zuid-Kennemerland Foto: PWN


Foto’s: Martine Sprangers

Peter van Wijmen ((Ginneken en Bavel, 1 september 1938) Hoogleraar Natuurbeschermingsrecht Universiteit Tilburg, voorzitter Raad voor het Landelijk Gebied (adviesorgaan LNV), bestuurslid Brabants Landschap én lid van IVN Mark en Donge (Breda). Voorheen onder meer Tweede-Kamerlid (CDA, 1998-2002), lid bestuur Natuurmonumenten en Raad van Advies Staatsbosbeheer. Studeerde Rechten in Nijmegen en Utrecht. Gehuwd, twee zonen (35 en 30).

“De fakkel goed doorgeven”

Thuis

Door Tineke Velthorst

“De naam van dit blad zegt het al: we zijn onlosmakelijk met de natuur verbonden. We hebben haar nodig als bron, bijvoorbeeld voor ontspanning als tegenhanger in de hectische samenleving, om de innerlijke balans te herstellen, om te genieten. Iedereen heeft wel een bijzonder moment beleefd in de natuur. Zo was ik vorig voorjaar op Corsica. Het was daar een feest voor de zintuigen: bloemenweides met allerlei kleuren, geuren en vlinders, omringd door zee en prachtige luchten. Je voelt je op zo’n moment klein, je gaat op in ruimte en schoonheid. Fantastisch.

in de natuur ziet bijvoorbeeld maar al te vaak dat recreanten natuurgebieden overlopen. Er ontstaat bebouwing op plaatsen waar zeldzame soorten voorkwamen. Beleidsmakers en natuurbeheerders moeten goed nadenken welke gebieden wél geschikt zijn voor bebouwing. Anders verliezen we de bijzondere soorten en wordt alles uniform. In Nederland liggen diverse belangen dicht bij elkaar, vaak zelfs op dezelfde vierkante meter. Het gaat om veelal economische belangen. Maar een economie die de ecologie als basis miskent, is funest.

Favorieten Een mentaliteitsverandering kun je

Met meer dan 6,5 miljard mensen is het niet aan ons om onze soort boven de natuur te stellen. Soorten sterven nog steeds in razendsnel tempo uit. Die komen echt nooit meer terug. De mens is dan misschien wel in staat om vanuit zaadjes in geconserveerde mammoetmest plantensoorten te doen herleven, maar dat is niet de juiste weg. De verwoesting gaat maar door. Het is voor de mens een kwestie van voortbestaan mét de natuur of van niet bestaan. Als wij niet voor haar opkomen wordt de natuur het ‘kind van de rekening’.

Een zorgvuldig natuur- en milieubeleid, gebaseerd op kennis en ervaring, is van belang. Voor mij is het een soort verantwoordelijkheidsgevoel, een drijfveer. Natuurbelang moeten we inpassen in het rechtsysteem, met waterdichte wet- en regelgeving. Anders kunnen we plannen maken tot we een ons wegen maar zonder resultaat. Je

bereiken door educatie die enthousiasmeert. Die zijn onmisbaar voor behoud en ontwikkeling van de natuur. IVN-gidsen en lespakketten zijn zó belangrijk. Iets kleins als het boeiende gedrag van graafwespen of parasolmieren kan iemand raken. Zo ontstaat een blijvende waardering voor natuur. Basisscholen zouden meer aandacht moeten besteden aan natuur- en milieueducatie. Ga met leerlingen naar buiten, laat ze ontdekken, doen, meemaken en hun zintuigen de kost geven. Niet eenmaal per jaar, maar stelselmatig in het programma voor tientallen uren. Dan beklijft het. Zo kunnen we de fakkel goed doorgeven.” Tineke Velthorst is redactielid/correspondent Gelderland

Gebied: Schiermonnikoog vind ik paradijselijk. Ik kom er al 35 jaar. Wandelend of fietsend geniet ik van de enorme variatie aan ecotopen. Als vogelaar zie ik er graag kiekendieven, ganzen en andere wadvogels.

Soort: De kluut! Een schitterend beest met een prachtige manier van voedsel zoeken. Hij maait door het water en de modder met zijn omhooggebogen snavel.

Informatiebron: Ik hoor veel vanuit mijn netwerk en ik lees veel. Ontwikkelingen houd ik bij met tijdschriften van natuurbeschermingsorganisaties en vakbladen, maar ook met rapporten van studies.

Vrije tijd: wandelen, fietsen, lezen, schrijven, muziek.

7


>

FRYSL ÂN

Onderwijsprijs voor IVN-project ‘Streekplan Fryslân’

Uit het veld

Klas 3C van het Piter Jelles Gymnasium in Leeuwarden kreeg in januari uit handen van gedeputeerde Bertus Mulder de Friese Onderwijsprijs voor het project ‘Streekplan Fryslân’. De klas deed vorig jaar mee aan het project Scholen voor Duurzaamheid, het landelijke IVN-programma voor het voortgezet onderwijs. De Leeuwarder leerlingen verdiepten zich in de toekomstige ruimtelijke ordening van provincie. Hun advies voor het provinciebestuur presenteerden ze tijdens het grote Streekplancongres. De jury spreekt van ‘een succesvolle en zeer professionele poging om leerlingen al op school in contact te brengen met reële maatschappelijke vraagstukken’. De winnende school is genomineerd voor de landelijke finale van de Nationale Onderwijsprijs en ontvangt een trofee, de Bronzen Olifant. De landelijke prijsuitreiking is op 27 maart in de Beurs van Berlage te Amsterdam.

Berichten uit IVN, natuur, leefomgeving, educatie en communicatie in de provincies

>

>

Er is een nieuwe IVN-afdeling in de maak in Winterswijk. “We proberen voldoende mensen te krijgen door gidscursussen op touw te zetten”, vertelt voorzitter Schadee van de afdeling GroenloEibergen-Neede. Die heeft Groenlo, Lichtenvoorde, Eibergen en Neede als werkgebied. Het is de bedoeling zes keer per jaar een excursie te organiseren in Winterswijk. De eerste wandeling is al achter de rug. Dit jaar volgen er dus nog vijf.

F R Y S L Â N/G R O N I N G E N

Natuurspeurders bij het Lauwersmeer Op initiatief van IVN Consulentschap Fryslân kunnen de groepen zeven en acht van veertien basisscholen rondom Nationaal park Lauwersmeer dit voorjaar een natuurspeurdersdiploma verwerven. De leerlingen onderzoeken de natuur en cultuurhistorische kenmerken van dit gebied. Eerst in de klas, daarna buiten. De leerlingen krijgen tien opdrachten, waarbij IVN-medewerkers van het Nationaal park hen helpen. Zo moeten ze de uitkijkheuvel beklimmen en de bruine kiekendief zoeken en een moeraswandeling maken door manshoog riet. De leerlingen presenteren hun ervaringen en foto’s daarna op school aan ouders en genodigden. Voor hun handelingsvaardigheid krijgen ze een heus natuurspeurdersdiploma.

GELDERL AND

Winterswijk wil eigen IVN-afdeling

>

DRENTHE

Jeugd op de bres voor bedreigde vogels IVN-Snuffelclub Dwingelderveld heeft edeputeerde Ali Edelenbosch een kijkdoos met een kerkuil aangeboden. Dat gebeurde in het kader van een ‘Rode Lijst-wedstrijd’ van Vogelbescherming Nederland. Op de lijst staan achtenzeventig vogelsoorten die in Nederland in hun voortbestaan worden bedreigd. In het hele land maakten scholieren kijkdozen. In elke provincie was de mooiste voor het provinciebestuur. De gedeputeerde kon de makers van de kijkdoos wat de kerkuil betreft geruststellen. Het timmeren van kasten voor de kerkuil heeft in Drenthe ertoe geleid dat die soort inmiddels uit de gevarenzone is geklommen. 8

>

DRENTHE

Kappen voor betere houtwal Het lijkt kaalslag maar over een paar jaar komt er iets moois voor terug: een ouderwetse houtwal met een grote verscheidenheid aan struiken. Medewerkers van Landschapsbeheer Drenthe staken de handen uit de mouwen om de minstens 150 jaar oude houtwal bij Smalbroek langs de rondweg uit te dunnen. Door de bomenkap onstaat meer ruimte voor struiken, belangrijk voor de diversiteit aan plantengroei en de functie van ecologische verbindingszone. Vroeger hielden de boeren hun houtwal zelf bij voor de houtproductie. Dat is veranderd, vertelt Jan Meijer van Landschapsbeheer Drenthe. “Gelukkig willen de boeren wel meewerken. Ook gaan we natuurgroepen als IVN benaderen om mee te helpen.” Het grote probleem is echter geld. Het ministerie heeft het onderhoud overgedragen aan de provincie, maar daar geen extra geld bijgedaan om het achterstallig onderhoud te kunnen wegwerken. Voor het onderhoud van de ongeveer 935 kilometer aan houtwallen in Drenthe bedraagt het tekort jaarlijks € 535.700,-. Landschapsbeheer Drenthe wil dat de landelijke overheid over de brug komt met een toereikende bijdrage.


>

NOORD-HOLL AND

Wasbaksticker krijgt prijs

>

N O O R D - E N Z U I D - H O L L A N D/U T R E C H T

Opleiding voor IVN-docenten De Bestuurscommissie Natuurgidsencursussen (BCN) en de consulentschappen van Noorden Zuid-Holland en Utrecht hebben samen een opleiding voor docenten van IVN-Natuurgidsencursussen ontwikkeld. De opleiding is gericht op het vergroten van de vaardigheden als docent en de praktische voorbereiding van een Natuurgidsencursus voor de eigen afdeling. Er is aandacht voor bijvoorbeeld leer- en begeleidingsstijlen gericht op het onderwijs aan volwassenen, het gebruik van verschillende werkvormen en het geven en ontvangen van feedback. Aandachtspunten bij de cursusorganisatie zijn onder meer het opstellen van het cursusprogramma, werving en selectie van deelnemers en het samenspel tussen afdelingsbestuur, cursusteam, cursusbegeleiders (BCN) en het landelijk bureau van IVN. De opleiding is bedoeld voor ervaren IVN’ers die docent zijn of IVN’ers die een Natuurgidsencursus willen organiseren voor hun afdeling. Maar de opleiding is ook geschikt voor vrijwilligers die coördinerende en organisatorische activiteiten rond de cursus gaan uitvoeren. Per afdeling kunnen teams van twee tot vier personen zich aanmelden. Deelnemers die de opleiding in november afronden hebben ook hun eigen Natuurgidsencursus voorbereid. Er kan dan begin 2008 worden gestart. De cursus vindt plaats in Amsterdam op zeven zaterdagen tussen maart en november. Informatie: Jan Willemse, BCN Noord-Holland, e-mail: jan-willemse@hetnet.nl, Ton Lommers, BCN Zuid-Holland, e-mail: tonlommers@casema.nl, of bij de provinciale vrijwilligersconsulent.

>

GELDERL AND

Cursus Cultuurhistorie voor natuurgidsen Met de voorbeeldcursus Cultuurhistorie voor natuurgidsen vergroten cursisten in zeven bijeenkomsten hun kennis van de zichtbare cultuurhistorie en daaraan gerelateerde objecten, zoals gebouwen in een natuurlijke omgeving, cultuurhistorische landschapselementen en menselijke sporen in het landschap. Kennis die de natuurgidsen kunnen gebruiken bij (nieuwe) natuurwandelingen en/of belevingsactiviteiten in hun eigen omgeving. De cursus reikt daartoe ook creatieve, innovatieve werkvormen aan. Binnen IVN opleidingen wordt deze cursus een aanvullende specialisatiecursus gebieds- en gidsgerichte cultuurhistorie, die kan worden afgesloten met een certificaat. De cursus is dus een vervolg op de natuurgidsencursus. De cursusopzet wordt in opdracht van de Landelijke Raad dit voorjaar voor de IVN-afdelingen op en rond de Veluwe uitgetest. In de tweede helft van dit jaar is de cursusopzet voor andere afdelingen beschikbaar.

>

GELDERL AND

Zwerfafvalpakkers onderscheiden Achttien inwoners van de gemeente Renkum zijn onderscheiden omdat ze vrijwillig hun buurt schoonhouden. IVN-gids Els Kaufman uit Wolfheze is een van hen. Ze loopt geregeld in de berm om het zwerfafval op te ruimen. “Sommige mensen zien misschien niet eens dat er afval is neergegooid. Ik vind het zonde dat het allemaal langs de weg ligt. Meestal heb ik na een uurtje ruimen twee vuilniszakken vol.“ Alle zwerfafvalpakkers kregen het certificaat Maatschappelijke Betrokkenheid en een speldje.

Acht leerlingen van het St. Vituscollege in Naarden hebben een wasbaksticker ontworpen die kinderen leert dat ze zuinig moeten zijn met water. Het idee ontwikkelden zij voor de ‘Future Awards’, een gezamenlijk programma van IVN, COS Nederland, Codename Future en de Nationale Jeugdraad. Om hun plan uit te voeren kregen ze een prijs van € 500,-. Een coach van de Nationale Jeugdraad hielp de leerlingen bij de uitvoering van hun idee. Ze vroegen en kregen zelf ook een subsidie van het jongerenfonds Pekoenja. De Future Awards wil niet alleen jongeren uitdagen tot het ontwikkelen van concrete projecten, verbeterplannen en ideeën, maar spant zich ook actief in voor de realisatie en navolging hiervan. Informatie: www.futureawards.nl; Nationale Jeugdraad, afdeling communicatie, e-mail communicatie-jeugdraad.nl

>

NOORD-HOLL AND

Kust- en zeemuseum verhuist en vernieuwt Het Pieter Vermeulen Museum verhuist naar IJmuiden aan Zee. Het kust- en zeemuseum komt op een toepasselijke plek: aan het IJmuiderstrand. Het vernieuwde museum laat straks zien wat er gebeurt op de scheiding van land en water. Bezoekers zien, ruiken en proeven wat er op drie niveaus gebeurt: in het water, op het land en in de lucht. Een actueel thema als klimaatverandering past daar goed in. De verhuizing is nodig omdat het huidige pand aan het Moerbergplantsoen in IJmuiden plaatsmaakt voor eengezinswoningen. Sinds de opening van het museum voor natuur- en milieueducatie in 1952 hebben heel wat generaties Velsenaren een bezoek gebracht. Het museum hoopt straks elk jaar zo’n vijftigduizend bezoekers te verwelkomen.

9


>

ZEEL AND

Middelburgse scholieren nemen de proef op de som

>

BR ABANT

Brabantse NME-dag Op de Brabantse NME-dag daagde IVN Consulentschap Brabant haar NME-netwerk uit tot het stellen van moeilijke vragen aan de medewerkers van het Consulentschap. Hierna volgden de gasten twee interessante workshops, zoals ‘Natuurverhalen vertellen’ en ’Natuurouders’. De dag werd afgesloten met een discussie over de toekomst van NME.

>

B R A B A N T/L I M B U R G

25 jaar hart, hoofd en handen voor natuur

Is EKO lekker, gezond, milieu- en diervriendelijk en hoe wordt het verbouwd? VMBO-scholieren in Middelburg staken in november hun licht op over voeding. Ze bezochten en interviewden gangbare en en biologische boeren, bedachten reclameleuzen en legden roofmijt onder de microscoop. Ook was er een grote proeverij onder aanvoering van radioman Eric Rotte. Zo vormden de leerlingen zich een beeld van de verschillen en werden ze zich bewust van de weg die eten aegt voordat het op hun bord ligt. Het project ‘Voorlichting over biologische landbouw en -voeding op aanvraag’ is een samenwerking tussen het IVN en de Zeeuwse Milieufederatie. Topkoks als Jamie Oliver en Pierre Wind zetten gezondheid en echtheid van voeding steeds hoger op de agenda. De betere restaurants werken met natuurlijke en streekeigen producten zonder (chemische) toevoegingen. Dat komt de smaak ten goede. Het ministerie van LNV heeft ervoor gezorgd dat vijfhonderd basisscholen een Smaakles kunnen aanvragen. Mee aan de gang? Zie www.smaaklessen.nl Voor meer informatie: Anne Jelle Lycklama, telefoon (06) 51592936 of e-mail a.j.lycklama@ivn.nl

De IVN Consulentschappen Limburg en Brabant vierden op respectievelijk 24 november en 20 december hun zilveren jubilea. DĂŠ gelegenheid om partners en vrijwilligers op feestelijke en interactieve wijze te laten zien waar zij voor staan. “Natuurbeleving begint bij het hart, bij de beleving, de verwondering. Dan komt het hoofd, het verlangen naar weten, naar meer kennis. En uiteindelijk zijn er de handen, de behoefte om daadwerkelijk iets met die kennis te doenâ€?, aldus regiodirecteur Ben Huisman op de bijeenkomsten. Gasten konden voor activiteiten, een drankje en met hun vragen terecht in het Doe-paviljoen, het IVN-cafĂŠ en bij het IVN-loket. In een open discussie met de gasten onderstreepte Ben Huisman nog eens voor welke uitdaging het IVN staat: door educatie komen tot een duurzame maatschappij. Daarbij blijft het IVN doen waar ze goed in is, maar maakt het ook een stap vooruit. Zo wil het IVN de zichtbaarheid in de politiek vergroten, maar ook de betrokkenheid van burgers vergroten vanuit een perspectief van authenticiteit en identiďŹ catie met het landschap. Namens de provincie Noord-Brabant schonk gedeputeerde Annemarie Moons de vrijwilligers een IVN-rugzak, -eecevest en -polo. In Limburg (advertentie) werd ter afsluiting van de jubileumviering het boekje O P L E I D I N B(l)oeiende Bermen gepresenteerd (zie ,PNOBBSEFC[[beefZW] pagina 12). Ook PQWSJKEBHBQSJM NFJPGKVOJ werd er een door 8JTFOUXFH%SPOUFOVVS IVN-vrijwilligers en -beroepskrachten 1SPFGEFTGFFSWBOPO[F.#0PQMFJEJOHFOWPPS gemaakt kunstwerk Â… #JPMPHJTDI%ZOBNJTDIFMBOECPVX onthuld. Â… /BUVVSWPFEJOH)BOEFM Â… -BOECPVX;PSH  8POFO XFSLFOFOMFSFOPQFFOTDIPPMNFUFJHFO TUVEFOUFOIVJTWFTUJOHFOHSPPU#%QSBLUJKLCFESJKG

7PPSNFFSJOGP[JFXXXXBSNPOEFSIPGOMPGCFM

10

G

Wonderful Life


>

BR ABANT

Brabant strijdt tegen verlies biodiversiteit De natuur- en milieubeweging in Brabant doet mee aan de Europese campagne tegen het verlies aan biodiversiteit, de alarmerende achteruitgang van het aantal planten- en dierensoorten op aarde. De Brabantse Milieufederatie, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, IVN en De Kleine Aarde ondertekenden hiertoe in Boxtel de zogeheten Countdown 2010 Verklaring. Natuurbeheerder Brabants Landschap deed dat al eerder. Jongeren van de Nationale Jeugdraad vertrokken in januari vanuit Den Bosch per trein naar de Bulgaarse hoofdstad Sofia. Tijdens hun reis maakten ze een videoreportage over de waarde van biodiversiteit. De reportage werd vorige maand vertoond tijdens een internationale conferentie over dit thema in Oisterwijk.

>

LIMBURG

>

LIMBURG

Nieuwe cursus Samen de natuur in

Nieuwe visie, nieuw élan

IVN Consulentschap Limburg en Staatsbosbeheer organiseren de cursus ‘Samen de natuur in’ voor mensen met een verstandelijke beperking. De nieuwe cursus start op 13 april op Zorgboerderij Assetlterhof te Asselt Swalmen. Tien vrijdagen zijn er bijeenkomsten op het Bezoekerscentrum van SBB – De Meinweg te Herkenbosch. Informatie: B. Locht, e-mail: blocht@home.nl; internet: www.zorgboeren.nl

IVN Spau-Beek wil een nieuw élan en heeft met ondersteuning van het IVN Consulentschap Limburg een visie ontwikkeld. Om te beginnen wil de afdeling er dit jaar tien vrijwilligers bij. Een aantal formules, zoals de klussenwerkgroep, de werkgroep landschapsbeheer en de schoolexcursies van de werkgroep amfibieen, blijft overeind omdat ze voorzien in een sociale behoefte en sterk educatief zijn. Het nieuwe élan moet komen van bestaande activiteiten die meer onder een gezamenlijke noemer ‘NatuurNetwerk’ zijn in te passen. De afdeling denkt daarbij aan het vergroten van zijn netwerk richting de gemeente en instanties en groeperingen die bezig zijn met de verdere ontsluiting van het natuurgebied Geleenbeekdal. Bovendien wil de afdeling meer mensen in het werkgebied enthousiast krijgen. Public relations speelt daarbij een belangrijke rol, bijvoorbeeld door medewerking aan cultuurhistorische programma’s van de regionale televisie. Concrete activiteiten onder de noemer NatuurNetwerk zijn een natuuroudercursus, het inlenen van expertise van omliggende IVN-afdelingen, aansluiting zoeken bij bestaande wandelroutes, het organiseren van de Boomfeestdag in alle kernen van de gemeente en actiever meedenken bij groene projecten van de gemeente. Andere ideeën: aansluiting zoeken bij wandelactiviteiten en ‘wandelcafés’, het aanbieden van natuurwandelingen met GPS om jongere mensen te trekken, meer organiseren rondom de paddentrek en extern meer aanwezig zijn op markten en IVN-activiteiten vaker buiten het verenigingslokaal organiseren. Informatie: Myran IJpelaar, e-mail: ma.ijpelaar@zonnet.nl of IVN Consulentschap Limburg, Sylvia Spierts, tel. (0475) 386460.

Maak er een punt van! De verkiezingen van de Provinciale Staten op 7 maart waren relevanter dan ooit. De relatief warme winter maakt het klimaatprobleem voelbaar. Een goed klimaatbeleid is dan ook van groot belang. Nederland verstedelijkt meer en meer. Willen we van de natuur en onze leefomgeving blijven genieten dan zijn educatieve activiteiten van groot belang. De provinciale IVN Consulentschappen vroegen met verschillende activiteiten de aandacht van de provinciale politiek voor de betrokkenheid van burgers bij natuur, milieu en landschap. Zo stuurde het IVN Consulentschap Limburg in samenwerking met andere groene Limburgse organisaties nieuwsflitsen naar kandidaat-Statenleden. In de nieuwsflitsen ging het IVN bijvoorbeeld in op het belang van educatie. De IVN Consulentschappen in de regio’s Midden en Noord stuurden alle gekozen Statenleden direct na de verkiezingen een felicitatiekaart. Boodschap hiervan was dat IVN uitziet naar een goede samenwerking met de nieuwe Statenleden. Binnenkort krijgen dezelfde Statenleden een uitnodiging om een activiteit van het IVN bij te wonen.

Gedeputeerde op bezoek in Gelderland

11


Vereniging en vrijwilligers

Foto’s: IVN Consulentschap Limburg

De campagne IVN NatuurNetwerk is verlengd tot 2009, met in het vervolg speciale aandacht voor nieuwe doelgroepen en invalshoeken. Dankzij vervolgsubsidie van het ministerie van LNV én door de positieve ervaringen zetten alle geledingen van IVN zich nog eens twee jaar in voor natte en droge verbindingszones.

Campagne IVN NatuurNetwerk geeft estafettestokje door

Door Jeanne Hup en Lieke Muyris

De campagne biedt ondermeer financiële ondersteuning en begeleiding bij Fondsaanvragen. Afgelopen jaar werden vijftig aanvragen gehonoreerd voor een totaalbedrag van € 54.298,- uit het fonds IVN NatuurNetwerk. De landelijke raad stelt ook in 2007 budget uit de gelden van de Nationale Postcode Loterij beschikbaar voor districten, consulentschappen en afdelingen. Elke IVN-afdeling kan dit jaar maximaal € 1500,- aanvragen. Extra stimulans is er voor aanvragen die zich richten op de nieuwe invalshoeken van de campagne: natuur in de leefomgeving, natuur en cultuur, en natuur en gezondheid. Ook voor samenwerking met jongerenorganisaties en migrantenorganisaties is er extra inhoudelijke en/of financiële ondersteuning. De aanvragen verlopen via het IVN Consulentschap en/of district. Allerlei activiteiten komen in aanmerking. Denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van informatief of educatief materiaal over een ecologische verbindingszone, of aan de aanleg van mini stapstenen in woonwijken. Maar het kan ook een symposium zijn over ecologische verbindingszones of een inventarisatieactie om het belang van een natuurgebied aan te tonen.

B(l)oeiende bermen in Limburg Een mooie IVN NatuurNetwerk-activiteit was de wandelestafette ‘B(l)oeiende bermen’ die het IVN in de zomer van 2005 in Limburg organiseerde. Bermen langs wegen, spoorranden, slootkanten, bos- en akkerlanden vormen vaak de enige schakel tussen diverse natuurgebieden. Niet alleen in de prachtige bloeiende (zomer)periode maar ook in het voor- en naseizoen vormen bermen een walhalla voor planten, insecten, vogels en zoogdieren. Rijkswaterstaat, provincie en gemeenten beheren de bermen van oudsher. Sinds IVN Natuurnetwerk zijn ook diverse IVNafdelingen in Limburg betrokken bij de inventarisatie, de inrichting en het beheer. Het project B(l)oeiende bermen zorgde er bovendien voor dat scholen, bedrijven, buurtverenigingen, winkeliersverenigingen en sportclubs één of meer bermen adopteerden en ecologisch gingen beheren. Daarnaast hebben een groot aantal IVN-afdelingen en andere natuur- en milieuorganisaties vierenveertig wandelroutes langs b(l)oeiende bermen beschreven en voorzien van achtergrondinformatie. De routes, die samen bijna één wandeling door de ‘langste tuin van Limburg’ vormen, zijn nu gebundeld in het boekje B(l)oeiende bermen. Dit boekje is uitgeven bij het 25-jarig jubileum van IVN Consulentschap Limburg. Naast de wandelbeschrijvingen geeft het boekje in vier hoofdstukken achtergrondinformatie over bermen en het beheer. Het is voor € 12,95 verkrijgbaar bij IVN Consulentschap Limburg, (0475) 386460 of kijk op www.ivn.nl/limburg

Estafettestokje naar Brabant en Overijssel Noord-Brabant en Overijssel nemen dit jaar het estafettestokje over van Limburg. Tussen maart en oktober houden de afdelingen van oost naar west excursiewandelingen in Noord-Brabant. De wandelingen beginnen in het Peelrandgebied en eindigen in het gebied van de Groene Zoom. 12


Foto’s: ***

Leuke nieuwtjes zijn te vinden op www.ivn.nl en in de digitale NatuurNetwerk Nieuwsbrief. Wilt u deze ook ontvangen? Aanmelding via e-mail: natuurnetwerk@ivn.nl IVN NatuurNetwerk Kalender Welke mogelijkheden zijn er om in de eigen leefomgeving wegen voor de natuur te creëren? Deze kalender geeft een impressie van dit succesvolle IVN-project in alle provincies. Bestellen kan via de website www.ivn.nl/catalogus Prijs: € 6,95, ledenprijs: € 4,95.

Afdelingen kiezen hun eigen gebieden kiezen en schakelen ook hun eigen gidsen in. Elke wandeling zijn er gidsen van de volgende afdeling om het ‘estafettestokje’ over te nemen. Lokale bestuurders die verantwoordelijk zijn voor ruimtelijke ordening of natuur en milieu krijgen ook een uitnodiging. Zo bieden de wandelingen de mogelijkheid om meer te weten te komen over Ecologische Verbindingszones en de Ecologische Hoofdstructuur maar ook over de ideeën en activiteiten van de verschillende IVN-afdelingen en bestuurders. Overijssel vestigt met de estafettewandelingen de aandacht op de ecologische verbindingszone. Tegelijk profileert het IVN de organisatie zo als meer dan een paar losse afdelingen (Eén IVN). Elke week is er een excursie op zaterdag of op zondag. Afdeling Losser geeft het startschot op 24 of 25 maart, Noordwest Overijssel sluit af op 29 of 30 september. Het centrale thema is ‘verbindingen’. Dat zijn bermen langs wegen, spoorbanen, sloten en beken zijn, maar ook bos- en akkerranden of ecoducten. De excursie kan op plaats A star-

Inspiratie opdoen? Kom naar de Inspiratiedag! Op 14 april organiseert IVN NatuurNetwerkteam een Inspiratiedag. Het thema is Landschap en Cultuurhistorie. U kunt kiezen uit verschillende workshops waarbij u inspiratie en ideeën kunt doen. Deze zijn goed bruikbaar voor activiteiten tijdens de Groene Maand. Locatie: Landgoed Oostbroek, Bunnikseweg 39, De Bilt Tijd: 10.15 - 16.00 uur Voor inspiratie en informatie kunt u bovendien contact opnemen met de vrijwilligersconsulent bij het IVN Consulentschap in uw provincie of met het IVN NatuurNetwerk team, Sylvia Spierts-Brouwer, tel. (0475) 386463 of Jeanne Hup, tel. (020) 6228115. Of kijk op www.ivn.nl onder de kop vrijwilligers en dan doorklikken naar de campagne IVN NatuurNetwerk.

ten en bij B eindigen, waarna wandelaars met het openbaar vervoer terug kunnen, maar een rondwandeling of fietstocht kan ook. Alle wandelingen komen in een mooie brochure die wordt verspreid via VVV’s, bibliotheken en pers. RTV-Oost en de regionale bladen besteden ook aandacht aan de estafette. Informatie IVN Consulentschap Brabant: Margreet ter Horst, tel. (0411) 61411, e-mail: m.ter.horst@ivn.nl Informatie Natuur en Milieu Overijssel: Marijke Wester, tel. (038) 4250960, e-mail: wester@natuurmilieu.nl Jeanne Hup is projectleider IVN Nederland, Lieke Muyris is redactielid/correspondent Limburg en lid van IVN Stein De route van de Overijsselse wandelestafette

13


Natuur en leefomgeving

We weten allemaal in welke omgeving we het liefst zouden wonen. En iedereen heeft wel een favoriet landschap. Maar hoe bepalen we eigenlijk de kwaliteit van die omgeving? De methodiek Leesbaar Landschap leert mensen het landschap te lezen en betrekt ze zo ook meer bij hun eigen omgeving.

Landschap leren lezen >

M ET H O DI E K B E TR E K T ME NSE N B IJ HUN EI GEN LA NDS CHA P

Samenhang maakt het landschap leesbaar Een landschap is leesbaar door de samenhangen die we daarin kunnen waarnemen. Ze vertellen ons over het achterliggende systeem van de natuurlijke, sociaal-economische en culturele omgeving.

verticale samenhang

horizontale samenhang

seizoenssamenhang

historische samenhang

• Verticale samenhang is de uitdrukking van de ondergrond (bodem, water, reliëf) in de vegetatie en het grondgebruik. • Horizontale samenhang is de uitdrukking van relaties (agronomisch, sociaal of ecologisch) in patronen van sloten, wegen/paden, beplanting en bebouwing. • Seizoensamenhang is de uitdrukking van het jaarverloop in kleuren en vormen. • Historische samenhang is de uitdrukking van de ontstaansgeschiedenis in patronen en elementen in het landschap. Hoe beter deze samenhangen zichtbaar zijn, hoe sterker de identiteit van het landschap.

14

Door Annemieke Lenssinck i.s.m. Johan Eppink

Leesbaar Landschap is een methode die mensen leert te zoeken naar zichtbare, eigen en wezenlijke kenmerken in het landschap. Kenmerken die meer vertellen over de samenhang tussen landschap en natuur en cultuur, maar ook over de sociaal-economische ontwikkeling en seizoensbeleving. Het Groene Hart bijvoorbeeld is op het eerste gezicht een weidegebied dat plaats biedt aan broedende weidevogels. Maar het is ook een vlak terrein dat wordt doorsneden door rechte afwateringssloten en restanten van veenriviertjes. “Wie het heeft leren zien, leest in de bebouwing en erfafscheidingen hoe het Groene Hart zich heeft ontwikkeld tot veeteeltgebied”, vertelt Johan Eppink, programmaleider IVN Nederland en trekker van Leesbaar Landschap. “En heb je echt oog voor de seizoenen dan geniet je van de afwisselende tinten, de weidsheid en de bodemnevel waarin de zwartbonte koeienkoppen lijken te zweven. Kenmerken die de samenhang laten zien tussen het landschap en de krachten die het in de loop van de tijd hebben gevormd. Zij vormen de eigenheid van het groene hart.”


Vier brillen De cursusmodule Leesbaar Landschap is een introductie tot de methode. Cursisten maken kennis met vier manieren - zeg maar vier brillen - om naar het landschap te kijken: de ene bril biedt vooral een blik op de ecologie, de andere kijkt naar sociale geografie, de derde meer naar de geschiedenis terwijl de laatste is gericht op de loop van de seizoenen en de beleving daarvan. “Leesbaar Landschap wil je meteen in het eigen gebied toepassen”, vertelt Johan enthousiast. “Cursisten willen bijvoorbeeld weten waaraan ze nu eigenlijk zien dat de ondergrond kleiig is en waarom dat zo landschapsbepalend is. De cursus confronteert deelnemers ook met hun eigen kijk op landschap en biedt een stramien om de kwaliteit van de eigen omgeving uit te diepen. Vaak ontdekken ze zo verrassende verbanden die kenmerkend zijn voor een streek.” Doordat de methode cursisten leert samen naar het landschap te kijken en de eigenheid er van te (her)ontdekken, ontstaat bij hen ook een degelijke basis om zich verder in te zetten voor het behoud van het landschap. Ook daaraan besteedt de cursus ruim aandacht.

Landschapsmemokaart De Leesbaar Landschapswandeling is een leuke manier om met het publiek aan de slag te gaan. De methodiek levert daarvoor een eenvoudig hulpmiddel: de landschapsmemokaart. Johan: “Hiermee kunnen de gids en zijn publiek op zoek gaan naar de kenmerken van het landschap. Zo raken ze ook in gesprek over wezen en kwaliteit van hun eigen omgeving. De methode richt zich op het landschap als geheel en op een gezamenlijke inzet voor het landschap.” Verschillende partijen kunnen aan de hand van deze methode nadenken over kwaliteit en behoud van het landschap. Agrariërs, particuliere grondeigenaren, bewonersgroepen en natuurvrijwilligers kunnen de werkwijzen van Leesbaar Landschap gebruiken om zich gezamenlijk in te zetten voor hun eigen omgeving.

Communicatieboodschap Leesbaar Landschap geeft ook richting aan de communicatieboodschap van een streek of plek. Na een Leesbaar Landschap-wandeling kun je samen met verschillende streekexperts zoeken naar het kenmerkende van het landschap. Welke zijn belangrijk om te laten zien? En welke verbanden tussen landschap, natuur en cultuur zijn echt zichtbaar? Of zijn ze weer tot leven te roepen? In Laarbeek heeft deze zoektocht geleid tot levendige informatieborden die vertellen over verschillende kenmerkende aspecten van het landschap. Zo kan de bezoeker vanaf de uitkijktoren dat landschap leren lezen. Johan Eppink is programmaleider IVN Nederland, Annemieke Lenssinck is freelance journalist/eindredacteur

15


Natuur en leefomgeving

Foto: Bijlsma en Ruiter

Ze broeden op percelen met wintertarwe en luzerne. Maar daarbij hebben grauwe kiekendieven wel wat bescherming nodig. Dankzij die hulp stijgt het aantal broedparen én het aantal uitgevlogen jongen weer. In 2006 broedden in het Groningse Oldambt, Flevoland en het Lauwersmeer respectievelijk dertig, drie en vier paren. De meeste kans om ze te zien maak je in de buurt van Finsterwolde.

ff* zien - voorjaar 2007 Grauwe Kiekendief bij Finsterwolde

Door Monica Wesseling

Met IVN Oldambt op zoek Op zondagochtend 6 en 13 mei organiseert IVN Oldambt excursies op zoek naar de Grauwe Kiekendief vanaf de Reiderwolderpolder bij Finsterwolde. De excursies worden geleid door gids Ben Koks van de Stichting Werkgroep Grauwe Kiekendief. Aanmelden vooraf verplicht (vol is vol): Henri Thunnissen, IVNOldambt, tel. 0598-446258 of e-mail: thun007@home.nl Kosten deelname: € 3,- (incl. koffie/thee en cake). Verzamelen om 10.00 uur bij galerie/theeschenkerij de Groninger Kroon, Reiderwolderpolder 4, Finsterwolde (zie kaart en route), waar vooraf een inleiding wordt gehouden onder het genot van een kop koffie/thee met cake.

Gezocht: Grauwe Kiekendief Latijnse naam: Circus pygarcus Familie: Accipitridae (sperwerachtigen) Oorspronkelijk broedgebied: steppen, duinen, hoogveen, heide Aantal broedparen Nederland: 35 tot 40 Broedgewoonte: twee tot vier eieren, broedtijd 27 tot 40 dagen Uiterlijk man: grijsblauw verenkleed met zwarte vleugelpunten plus twee zwarte banden Uiterlijk vrouw: bruin verenkleed, lichtere borst met lichte strepen Gewicht man: 260 gram Gewicht vrouw: 370 gram Spanwijdte: 98 tot 110 centimeter Voedsel: muizen, zangvogels, hagedissen, insecten Overwintering: Afrika In Nederland aanwezig: april tot en met september Verschil met andere kiekendieven: kleiner, slanker en met een relatief lange staart

16

De grauwe kiekendief is van oorsprong een vogel van steppen en andere uitgestrekte gebieden. Hij komt in vrijwel heel Europa voor. Net als alle twaalf soorten kiekendieven behoort ook de grauwe kiekendief tot de sperwerachtige. De drie in Nederland broedende soorten – bruine, blauwe en grauwe – bouwen een nest op de grond. Opvallend, want veel roofvogels broeden in bomen. Grauwe kieken zoeken hun voedsel tot 20 kilometer van hun broedgebied. In goede muizenjaren dienen veldmuizen als stapelvoedsel, maar ook zangvogels, hagedissen en grote insecten staan op het menu. Het vrouwtje legt in het voorjaar twee tot vier eieren die zij alleen (de man voedt haar) in 27 tot 40 dagen uitbroedt. Dankzij veel voedsel, gebracht door beide ouders, zijn de jongen na vijf tot zeven weken vliegvlug en groot genoeg om de jachttechnieken van hun ouders te leren. Door aantasting van de oorspronkelijke leefgebieden waren grauwe kiekendieven in de jaren tachtig vrijwel uit Nederland verdwenen. Het tij keerde in de jaren negentig toen er door de braaklegging in Groningen, bedoeld om agrarische overproductie tegen te gaan, weer uitgestrekte ruige terreinen ontstonden met enorme aantallen muizen en zangvogels. De braakregeling is opgevolgd door subsidie voor kruidenrijke akkerranden met ook hier vele zangvogels en muizen. Grauwe kieken broeden in het gewas en moeten daarom beschermd: eieren noch jongen zijn bestand tegen de oogstmachine. Dankzij tientallen enthousiaste boeren en vrijwilligers worden de nesten opgespoord en nauwgezet beschermd.


Trekroute

De route

Lang is gedacht dat grauwe kiekendieven in het najaar altijd direct naar het zuidwesten vliegen. Onderzoek rond twee in Groningen gezenderde vogels wijst echter uit dat de dieren eerst oostwaarts gaan en de Midden-Europese gebieden bezoeken. De ene vogel trok vervolgens wel via Spanje en Marokko naar Senegal om vandaar met de treksprinkhanen mee oostwaarts te buigen naar Afrika. De ander koos een route via ItaliĂŤ en TunesiĂŤ en belandde via Algerije in Nigeria. Deze route wordt normaliter op de terugweg gekozen. Nader onderzoek moet meer duidelijkheid verschaffen.

Het uitgestrekte en overzichtelijke akkerland van Oost-Groningen is het belangrijkste broedgebied van grauwe kiekendieven. De Reiderwolderpolder, vijf kilometer ten noorden van Finsterwolde, is een goed kijkgebied en te overzien vanaf de weg Reiderwolderpolder. Vanuit het centrum van Finsterwolde oostelijk rijden en eerste weg linksaf (Kerkweg). Aan het einde van de weg links- of rechtsaf (Reiderwolderpolder). Bij Galerie, theeschenkerij en beeldentuin de Groninger Kroon (150 meter rechts) zijn vanaf het terras de vogels te zien. Openbaar vervoer: neem vanuit NS-station Winschoten een bus of lijntaxi naar de Hongerige Wolf, vandaar is het 15 minuten lopen.

Kijk voor meer informatie op www.grauwekiekendief.nl >

>>

>>

>>

>> >> >> >> >>

>> >> >>

>>

>>

>> >> >> >> >>

> >> >>

>> >>

>> >> >> >> >> >> >> >> >> >> >> >> >> >> >> >> >>> > 3FJEFSXPMEFS >>> >> >> >> >> >>>>>>>>>>>>>> >> >> >> >> >> >>>>>>>>> (SPOJOHFS>> >>>>> >> > >> ,SPPO > >> >> >>>> >>>> >>>>>>>>>>> > 3FJ >> EFS XP MEF SQP #JO MEF >>>>>>>>>>>> >>>>>>> OFO S >> CFS NT MPP U QPMEFS >>>> >>>> >>>> )POHFSJHF8PMG

>>

>>

>>

>>>>>

>>

% 0 - - " 3 % >>

Eerste uit serie met kenmerkende seizoenssoorten, en waar deze te vinden zijn. Met dank overgenomen van natuurmagazine Grasduinen. De IVN-afdeling organiseert ter plekke

,FSLFXFH

excursies op zoek naar de beschreven %SJFCPSH

soort.

(BO[FEJKL

,EGENDA 3PVUFLN

'JOTUFSXPMEF

*) ora en fauna

.PEEFSMBOE

 ‰TUVEJPIBOTLzOFNBOOIBQFSU

(SBVXFLJFLFOEJFG  N 4DIBBM Illustratie: Hans KĂśnemann

Grasduinen biedt elke maand natuurreportages, foto’s, tips en ideeÍn om er zelf op uit te trekken. Meer informatie, zie www.grasduinen.nl Monica Wesseling is freelance journalist 17


Foto’s: WoesteLand

Jeugd en jongeren

Het IVN draagt bij aan een duurzame samenleving door mensen te betrekken bij natuur, milieu, landschap en leefomgeving. Ook WoesteLand, de jongerentak van het IVN, zet zich daarvoor in. Voor én door jongeren.

Woeste educatie

Door Marieke van Geel

Bij WoesteLand staan verschillende vormen van natuurbeleving centraal. Bij alle activiteiten doen we vrijwilligerswerk in de natuur. Dé manier om intensief in contact te komen met landschap en leefomgeving. In andere programmaonderdelen werken we een thema inhoudelijk uit. Zo hadden we het deze winter op Schiermonnikoog over afval en klimaatverandering en dachten we op de Weerribben na over water. Deze zomer gaan we aan de slag met LandArt: energie, praktisch idealisme en nieuwe natuurgebieden. Onze ‘educatiefjes’ zijn een andere manier om veel te weten te komen over natuur en milieu. Een educatiefje is een verhaaltje over een dier, boom, plant of een verschijnsel. Bijvoorbeeld over de herkomst van de naam, een ezelsbruggetje om soorten uit elkaar te kunnen houden of een mooie mythe over de ontstaanswijze van een gebied. Hier geven we er vast vijf!

18

Kabouters en eiken

Mestkevers als bus

De eik is de lievelingsboom van de kabouters. Ze roken eikeltjestabak in de pijpjes waar de eikels in zaten. In de zomer gebruiken ze de pijpjes van de zomereik. ‘s Winters zoeken ze pijpjes van wintereiken, met de korte steeltjes hebben ze het vuurtje bijna in hun handen. Lekker warm! Dat de bladeren van de zomereik korte steeltjes hebben en die van de wintereik lange is ook makkelijk te onthouden. In de zomer dragen de kabouters korte broeken, in de winter lange!

Draai eens een mestkever om! Die mooie grote glimmende kevers fungeren als bus voor mijten. Bij de ene mesthoop kruipen de mijten op de buik van de kever, bij de volgende springen ze er weer af.

Den, spar of lariks? Als we aan het werk gaan zegt de beheerder dat de grove dennen mogen worden omgezaagd, maar dat we sparren moeten laten staan. Hoe zie je in hemelsnaam het verschil? Gelukkig is er het eeuwenoude ezelsbruggetje. De naalden van naaldbomen zitten in naaldhulzen aan de takken. Bij sommige bomen zitten de naalden per stuk vast aan de boom, solo dus, en dat zijn sparren. Aan dennentakken zitten ze met een duo bij elkaar. Een lariks heeft er legio in een bosje zitten. (Helaas zijn er enkele uitzonderingen, met drie of vijf naalden bij elkaar, deze komen gelukkig niet zo veel voor.)


WoesteLand Werkweekend Ken je het WoesteLand Werkweekend? Dat is dit jaar in het weekend na Pasen (13-15 april). Kijk voor meer informatie op www.woesteland.nl Dit zijn onze WoesteLand-zomerkampen. Ga je mee?

Lost 11 juli – 20 juli Mystiek in Ierland

Waß du Wild 13 juli – 20 juli Wild spotten in Duitsland

Groene vingers, vuile handen 23 juli – 28 juli Praktisch idealisme op biologische boerderij Zonnehorst

Save your energy Wandelend wad

Natuursprookjes

Schiermonnikoog hoort bij de provincie Friesland, maar ligt toch meer in Groningen. Kijk maar op de kaart. Provincies maakten ruzie over wie het waddeneiland mag claimen. Hoe komt dat zo? Het eiland waar wij elke winter op kamp gaan wandelt de ene provincie uit en de andere in. Aan de westkant slaat de zee land weg, aan de oostkant groeit er door aanslibbing land aan. Het dorp Westerburen, dat aan de westkant lag zoals de naam al doet vermoeden, is al lang geleden door de zee verzwolgen.

De natuursprookjes van Els Baars zijn geliefd bij WoesteLanders. Wil je weten hoe het winterkoninkje aan zijn naam komt, waarom de roos stekels heeft die omlaag wijzen of waarom het roodborstje een rood borstje heeft? Kijk dan op www.natuurverhalen.nl Marieke van Geel is lid van de kerngroep WoesteLand

30 juli – 4 augustus Aan de slag met energie op de Meinweg

Tussen kunst en kosmos 6 – 11 augustus LandArt op de Meinweg

Stap Op! 6 – 13 augustus Fietstocht langs nieuwe natuur, van Friesland tot Nijmegen

Costa del Vlie 20 – 25 augustus Geen typische strandvakantie op Vlieland

De Woeste Inval 13 – 25 augustus Iedereen is welkom op de Holterberg Voor meer informatie en inschrijving kun je terecht op www.woesteland.nl

19


24e IVN-zomerweek Uit het veld Berichten uit IVN, natuur, leefomgeving, educatie en communicatie

Cultuurhistorie, landschapsbeheer, wandelen en fietsen in de natuur, creativiteit en een actief programma voor jong en oud. Dat zijn de ingrediënten van de IVN-zomerweek van 4 tot en met 11 augustus aan het Veerse Meer, vlak bij Arnemuiden. Deze editie staat water centraal. De accommodatie is in het Zilveren Schor. Dit natuurgebied aan de westzijde van het Veerse Meer heeft een eigen strandje en zicht op de eilandjes in het Veerse Meer. De Noordzee is op fietsafstand. Kosten: IVN’ers en gezinleden vanaf 14 jaar € 235,- ; niet-IVN-leden € 245,- ; Kinderen van IVNleden 5 t/m 13 jaar € 155,- ; voor niet-IVN-leden € 160,-. Aanmelding: via website of Wil de Jong, tel: (043) 3521109, e-mail: ivnzw.dejong@kpnplanet.nl Informatie: www.ivn.nl/zomerweek

Themajaar Biodiversiteit Nationale Parken

IVN ontvangt 1,5 miljoen euro Over 2006 ontving IVN weer een bedrag van 1,5 miljoen euro van de Nationale Postcode Loterij. In totaal keert de Postcode Loterij 216 miljoen euro uit aan 53 goededoelenorganisaties; vier miljoen euro meer dan over 2005, dankzij de met bijna drie procent gestegen totaalinleg van ruim 432 miljoen euro. De Landschappen ontvingen een bijdrage om het project ‘Laat het Reitdiep weer kronkelen’ uit te voeren. De Landschappen willen met dit project het unieke cultuurlandschap van het Reitdiepdal in de provincie Groningen een robuuste basis geven voor de toekomst en voor het publiek beter ontsluiten. De reservaatgebieden in het Reitdiepdal vallen onder de Ecologische Hoofdstructuur (EHS).

20

In het weekend van 2 en 3 juni gaat in Nationaal Park De Biesbosch het Biodiversiteitjaar van start dat in alle Nationale Parken wordt gehouden. Het startsein valt samen met de 1001-soortendag 2007. Natuurdeskundigen en bezoekers gaan dan samen op pad om binnen 24 uur zoveel mogelijk soorten te tellen op verschillende locaties in Nederland. Op elke locatie zijn allerlei publieksactiviteiten. De 1001-soortendag is onderdeel van het project ‘Bezoekerscentra op de bres voor biodiversiteit’, waaraan in 2006 en dit jaar vijfendertig bezoekerscentra meedoen. Er is een handreiking met tips ontwikkeld, een training voor excursieleiders, een interactieve expositiezuil met veel spelelementen, een ‘Natuur-doekaarten-set’, een kaartenset met vijftig leuke opdrachten om met kinderen te doen in elk natuurgebied en de ‘Scheur door de natuur’ kalender. Deze is, net als de Natuur-doekaarten-set , te koop bij de bezoekerscentra of te bestellen via: m.mulder@ivn.nl Voor meer informatie en programma: www.bezoekerscentra.info

Vijftig jaar Nationale Boomfeestdag Op 21 maart is het feest. Al vijftig jaar plant de Stichting Nationale Boomfeestdag bomen en levert daarmee een bijdrage aan een groene, gezonde wereld voor, door en met kinderen. Het zou mooi zijn als alle 8500 Nederlandse basisscholen in dit jubileumjaar meedoen. Daarom krijgen ze allemaal een jubileumboom aangeboden. De nationale viering is voor het eerst in de stad. In de nieuwe stadswijk IJburg in Amsterdam mogen 750 kinderen helpen bij het planten van vijftig grote bomen. Er wordt een bomenmusical opgevoerd, er is een Kids for Trees-songfestival en een gala waarvan de opbrengst naar aanplant gaat voor het nieuwe KinderBomenBos. Hier groeien Geboortebomen en Gedenkbomen. Bovendien krijgt het bos een educatief karakter. Samen met Staatsbosbeheer werkt de stichting Nationale Boomfeestdag aan een educatief programma: in het najaar komt er een lespakket voor de bovenbouw van de basisscholen over het belang van bomen en natuur.

Initiatief? www.DuurzameDinsdag.nl! Op 4 september 2007 is het voor de achtste keer Duurzame Dinsdag. Het thema is dit jaar duurzaam consumeren. Symbolisch wordt het Duurzame Koffertje aan een vertegenwoordiger van de politiek overhandigd. Het Duurzame Koffertje is gevuld met initiatieven, wensen en statements van burgers en organisaties. Tussen 4 maart en 1 juni kan iedereen via de website www.duurzamedinsdag.nl een duurzaam initiatief voor het koffertje indienen dat aansluit bij het thema.


Kwaliteitsmeter NME De Kwaliteitsmeter is een mooi hulpmiddel om de kwaliteit van NME-materialen en -diensten te meten. Dit instrument brengt bovendien de samenhang in kaart in het aanbod van NMEproducten. Dat gebeurt aan de hand van het Basispakket dat zes ontwikkelingsgebieden bevat, zoals Besef, Zorg en Verantwoordelijkheid en Waardering. Afgelopen najaar zijn twaalf mensen uit het NME-veld tot screener opgeleid. Lesmateriaal dat zij met de Kwaliteitsmeter hebben gescreend kan in de database. NME-organisaties kunnen deze materialen uitwisselen. De NME-centra in Zuid-Holland, Noord-Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel en Limburg laten hun producten screenen of hebben dat al gedaan. De meeste worden lid van de Kwaliteitsmeter. De database wordt dit jaar dus fors uitgebreid met nieuwe producten. Om een beeld te krijgen van de database gaat u naar www.podiumonline.nl/kwaliteitsmeter Klik op de Database. Vul in bij Gebruikersnaam: nmepodium Wachtwoord: nmepodium Alleen leden van de database kunnen analyses, handleidingen en leerlingenmateriaal van alle producten downloaden. Informatie: Jeanne Hup, IVN Nederland, e-mail j.hup@ivn.nl, tel. (020) 6228115.

Vakblad Podium jubileert

Groene Maand 2007: Landschap en Cultuurhistorie De voorbereidingen voor de Groene Maand in september 2007 zijn in volle gang. Het thema is dit jaar Landschap en Cultuurhistorie. Ons cultuurlandschap met dijken, wegen, verkavelingspatronen en kenmerkende bebouwing en begroeiing vertelt het verhaal van eeuwenlange bewoning. Dat maakt het landschap tot een levend archief van ons verleden. Tijdens de Groene Maand kunnen natuurliefhebbers fietsend, kijkend, wandelend, luisterend en voelend een beeld krijgen van de samenhang tussen landschap en cultuur. Ook wil de Groene Maand aanzetten tot discussie over de kwaliteit van het landschap met aandacht voor ruimtelijke ontwikkeling en erfgoed. De afgelopen jaren stijgt het aantal deelnemers aan de excursies, wandelingen, fietstochten, hotelarrangementen, exposities en andere activiteiten die de partners organiseren. IVN-afdelingen verzorgen een zeer groot deel daarvan. Het is de bedoeling dat dit jaar nog meer partners aanhaken en de Groene Maand nog meer publicitaire aandacht krijgt. Zie ook www.groenemaand.nl

Podium, vakblad voor educatie en communicatie over natuur en leefomgeving , viert dit jaar zijn 35e jaargang. Onder de titel ‘Podium Live’ organiseert dit IVN-blad daarom inspirerende activiteiten rondom het vakgebied natuur- en milieueducatie. Eerste activiteit is een serie lunchlezingen in samenwerking met Studium Generale van Universiteit Utrecht. Wetenschappers belichten hierin hun visie op actuele maatschappelijke thema’s, die ook relevant zijn voor het natuur- en milieueducatieve werkveld. De gratis lezingen zijn op donderdagen van 13.00 tot 13.45 uur in de Boothzaal van de Universiteitsbibliotheek op De Uithof. Ze vinden plaats rondom enkele door de Verenigde Naties uitgeroepen dagen zoals WereldWaterDag (22 maart), WereldGezondheidsDag (5 april), EarthDay (19 april), WereldBiodiversiteitsDag (24 mei) en WereldErfgoedDag (7 juni). Zie ook www.ivn.nl/podium In het najaar organiseren ook andere universiteiten en hogescholen activiteiten in verband met het Podium-jubileum. P O D I U M˜O K T O B E R 2 0 0 6 , (34e jaargang) - www.podiumonline.nl

PODIUM voor educatie en communicatie over natuur en leefomgeving

Kwaliteitsmeter Natuurhuis Apeldoorn L eerprocessen omgeving seducatie L angetermijnef fecten NME Cultuureducatie en NME Den Haag Schitter t Sociaal leren

In Memoriam Jan Tuttel (1943 – 2006) Op 30 december 2006 overleed Jan Tuttel na een lang ziekbed. Jan was meer dan betrokken bij het IVN. Zijn enthousiasme en grote creativiteit laten duidelijke sporen na! Als NJN’er deed hij mee aan het eerste Natuurbeschermingswerkkamp van het IVN in 1962; er zouden er vele volgen. Hij werd in 1965 bestuurslid van zowel de IVN-afdeling Eelde als van district Drenthe en zat in veel commissies en besturen van diverse natuur- en cultuurorganisaties. Jan hield zich naast de natuurbescherming bezig met het landschap, weerkunde, cultuurhistorie, volkscultuur, luchtvaart en techniek, toerisme. Hij had gewoon ‘plezier in dingen’. Hij schreef artikelen, verhalen, sagen en boeken, verzorgde columns voor de krant en had programma’s op de regionale radio en TV. Zijn verhalen waren divers en vol kennis en humor. Hij hield een website bij als een encyclopedie over onder meer natuur, sagen, volkskunde, paasvuren en het jeneverbesgilde. In 1981 kwam Jan in dienst van het IVN als eerste provinciaal consulent Drenthe. Later werd hij coördinator van de Nationale Parken in het Noorden. Een paar jaar voor zijn vervroegde pensionering werd hij gedetacheerd bij Staatsbosbeheer, een baan die hij erg ambieerde. Helaas werd hij ruim 4 jaar geleden ernstig ziek, maar hij ging door met zijn werk. Tot het laatst was hij aan het schrijven. Dat leverde bijvoorbeeld boekje ‘Nieuwe sagen en korte verhalen’ op. Je kon niet om hem heen; zijn gedrevenheid en enthousiasme lieten je niet gauw los. Wij zijn hem dankbaar voor al zijn werk, waarbij hij veel vrienden maakte en veel mensen letterlijk en figuurlijk de weg wees in de natuur. 21


Educatie en communicatie

Hier groeit! De klimaatcampagne van de goede doelen van de Nationale Postcode Loterij duikt steeds vaker op in kranten, op televisie en bij bijzondere acties. Ook het onderdeel Klimaatverandering in je achtertuin van IVN, SKBN en De Kleine Aarde heeft deze lente veel activiteiten op stapel staan. Van een reizende tentoonstelling en een vlindertelling tot een klimaatwijzer voor natuurgidsen.

Boomblauwtje

Klimaatveranderingen in je achtertuin - 2007 In het kader van Hier heeft het IVN een tentoonstelling gemaakt over de gevolgen van de opwarming van de aarde. Bezoekers zien op de expositie dat de klimaatverandering niet alleen een verhaal is dat zich ver weg afspeelt. En dat het gaat over extreme droogte en smeltende ijskappen. De opwarming van de aarde is immers ook van invloed op onze eigen leefomgeving. En de gevolgen zijn in onze eigen achtertuin zichtbaar en voelbaar. Hoe? Dat maakt de tentoonstelling zichtbaar aan de hand van de thema’s weer, natuur, recreatie en gezondheid. De tentoonstelling reist vanaf 1 april langs bezoekerscentra en nme-centra. Zie voor meer informatie www.ivn.nl/klimaat en www.hier.nu

Nationale Vlindertelling Actieweekend 12 en 13 mei Op 12 en 13 mei kan iedereen de nectarkroegen en vlindertuinen bezoeken en waarnemingen noteren. Zo staan de bezoekers stil bij de gevolgen van de opwarming van de aarde die ook in onze achtertuin zichtbaar wordt. Er is in het actieweekend van alles te zien en te doen in de nectarkroegen en vlindertuinen die meedoen. Leuk voor kinderen én volwassenen. Koninginnepage

Meer informatie over de Nationale Vlindertelling en de locaties op www.ivn.nl/klimaat en www.hier.nu

Witje

22

Door Inez de Jong

Klimaatwijzer voor natuurgidsen Over klimaatverandering wordt veel gepubliceerd. Te veel om als natuurgids allemaal bij te houden. Daarom verschijnt eind maart ‘Klimaatverandering in je achtertuin. Informatie voor natuurgidsen’. Geschreven voor IVN-natuurgidsen maar zeker ook interessant voor andere natuurliefhebbers. De klimaatwijzer geeft inzicht in het begrip klimaatverandering en vertelt ook over de belangrijkste oorzaken van deze verandering. Verder komt de invloed op de flora en fauna in Nederland aan de orde. De klimaatwijzer vertelt ook over de concrete veranderingen bij specifieke soorten die IVN natuurgidsen in het veld tegen kunnen komen. Bij elke soort is de biotoop vermeld en bij veel soorten staat ook een ‘weetje’ dat gidsen tijdens de excursie aan het publiek kunnen vertellen. Meer informatie: kijk op www.ivn.nl/klimaat

Gehakkelde Aurelia


Foto: René Ros, Stelling van Amsterdam

De stelling van Amsterdam

Cultuurlandschap heeft opknapbeurt nodig Ons land bestaat nog voor tweederde uit agrarisch cultuurlandschap. In de volksmond noemen we het ‘het platteland’. Ambtenaren hebben het over ‘het witte gebied’. Ronduit beledigend. De ons omringende landen spreken met meer respect over hun landschap. Ze noemen het de ‘country side’ of ‘la campagne’. Daarbij loopt hen het water in de mond en dringen zich bij hen visioenen op van het gezonde, goede buitenleven. Natuurlijk is door vele ruilverkavelingen vrijwel alles wat boven het maaiveld uitstak gerooid, rechtgetrokken of geëgaliseerd. Hierdoor is veel van ons landschap inderdaad zo plat geworden als het nu is. Erger is dat velen denken dat de weidsheid en de vergezichten bij ons land horen, terwijl leegheid, geschiedenisloosheid en een chronisch gebrek aan biodiversiteit heersen. En helaas gaat de vervlakking van Nederland door. Deze teneur valt jaarlijks terug te lezen in de Natuurbalans van het Milieu- en Natuurplanbureau.

Opknapbeurt Met haar Deltaplan voor het landschap wil de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap de vervlakking stoppen en ons landschap een opknapbeurt geven. Dat moet vooral gebeuren op de randen van percelen, waar de agrarische bedrijfsvoering nu al niet optimaal is. Heggen, plasdras-sloten, akkerranden, houtwallen enzovoorts moeten het landschap aankleden. Het Deltaplan voorziet bovendien in tienduizenden kilometers recreatieve routes, die ons eerder in ruilverkavelingen zijn afgenomen; van een mooi landschap moet je immers wel kunnen genieten. De aanleg van nieuwe landschapselementen levert een heel rijk planten- en dierenleven op. Kriskras door Nederland ontstaat een groen-blauw netwerk en scheppen we een landschap waar we trots op kunnen zijn!

Volgens het RIVM levert de inzet van grond, arbeid en kapitaal in de recreatiesector in de laatste mooie landschappen en natuurgebieden nu al acht miljard op per jaar. Door overal een mooi landschap te scheppen kunnen we die acht miljard gemakkelijk verdubbelen. Doorrekening van het Deltaplan, met als criticasters de planbureaus, toont aan dat landschap rendeert en in ruime mate winstgevend is. Dus geld is het probleem niet. Er zijn verschillende mogelijkheden om de financiering duurzaam te garanderen. Het veiligste is een vermogensfonds dat genoeg rente oplevert om de kosten te dekken.

Landschap rendeert Natuurlijk kost dit geld. Niet alleen moeten de eigenaren van de grond betaald krijgen voor hun landschapsbijdrage, ze moeten er ook wat aan verdienen. Waarom zouden ze het anders doen? De uitvoering van het Deltaplan kost 600 miljoen euro per jaar. Veel, zegt u?

Jaap Dirkmaat, Directeur Vereniging Nederlands Cultuurlandschap

Het Deltaplan voor het landschap kent vele voordelen. Niets staat ons in de weg om weer een van de mooiste regio’s van Europa te worden. Waar wachten we op?

Reageren op deze stelling? Ga naar www.ivn.nl/forum

Neemt u zelf ook stelling en heeft u een uitgesproken mening over een onderwerp dat een relatie heeft met natuur, milieu en educatie, stuur deze dan in maximaal 400 worden naar: mensennatuur@ivn.nl De hier ingenomen stelling geeft uitsluitend de mening weer van de auteur, niet van de redactie of het IVN.

23


Voorjaarsexcursie:

Vroege Vogelexcursie in Groninger Stadspark

Agenda

Voor meer voorjaarsexcursies en vele andere activiteiten van IVNafdelingen zie www.ivn.nl, ook voor links naar afdelingssites. Veel informatie van en voor natuur- en milieueducatieve centra zijn te vinden op en via www. podiumonline.nl

Je moet er vroeg voor uit de veren. Maar een vroege morgen in mei is hét moment om vogels te leren kennen en herkennen. Jaarlijks gaan dan ook meer dan vijftig mensen mee met de Vroege Vogelexcursie van de vogelwerkgroep van de IVN afdeling Groningen/Haren. Het oudste park van Groningen biedt een thuis voor veel verschillende vogelsoorten. In mei kun je daar optimaal van genieten: naast soorten die je het hele jaar door kunt waarnemen, - zoals roodborstje, winterkoning en merel – zijn dan ook zomergasten als fitis, tjiftjaf, zwartkop en tuinfluiter terug. Kleine groepjes gaan onder leiding van een ervaren gids zo stil mogelijk op pad. Je kunt dan als het ware een voor een de zang van de verschillende ontwakende soorten herkennen. Datum: zondag 13 mei, start 4.30 uur, einde 7.00 uur. Vertrek- en eindpunt: ijscokar aan het begin van de Concourslaan, vlak bij de Paterswoldseweg. Informatie: e-mail: ivn-gron-haren@ castel.nl of kijk op www.ivn-groningenharen.nl Voor meer Vroege Vogel- en andere voorjaarsexcursies, zie de excursieagenda op www.ivn.nl

Nationale Boomfeestdag 21 maart Dit jaar voor de vijftigste keer. Jubileumactiviteiten: planten van bomen in alle gemeenten op hetzelfde tijdstip, aanbieden van een boom aan 8500 basisscholen en het Kids for Trees-Songfestival en een musical. www.boomfeestdag.nl

Actieweekend ‘Klimaat in je achtertuin’

Landelijke Vlinderdag 24 maart Voor donateurs, vrijwilligers en alle anderen die geïnteresseerd zijn in vlinders en libellen. Tijdens de dag staan waarnemingen centraal. www.vlinderstichting.nl

Landelijke Trenddag NME

Wereldwaterdag 22 maart Het thema van de Wereldwaterdag 2007: ‘Coping with Water Scarcity’. www.worldwaterday.org

24

29 maart De dag is bedoeld voor leidinggevenden en beleidsmakers van NME-centra. In conferentiecentrum Drakenburg in Baarn. www.podiumonline.nl/9861

12 en 13 mei Nationale Vlindertelling en andere activiteiten rond het project ‘Klimaat in je achtertuin; van nectarkroeg tot bijenhotel’. Dit samenwerkingsproject van het IVN, Stichting Kinderboerderijen Nederland, De Kleine Aarde en de Natuurkalender is onderdeel van de nationale klimaatcampagne HIER. Zie ook pag. 22. www.ivn.nl/klimaat

Nationaal Kinderboerderijen Weekend 12 en 13 mei Een kijkje achter de schermen bij de kinderboerderij. Het thema is dit jaar ‘jong leven’. www.kinderboerderijen.nl

Reizende klimaattentoonstelling en Klimaatroute Vanaf 1 april Bij de Kleine Aarde en reizend langs bezoekerscentra: een interactieve en speelse tentoonstelling, waarmee iedereen kan ervaren wat er aan de hand is met het klimaat. En: hoe je zelf ‘klimaatneutraal’ kunt leven. www.ivn.nl/klimaat en www.dekleineaarde.nl


> NOORD-HOLLA ND

Dag van de Aarde 22 april De Stichting Dag van de Aarde introduceert de Dag van de Aarde met activiteiten (tot eind mei). www.dagvandeaarde.nl

Mysterieuze Mummies

Actiemaand ‘Proef de aandacht’ 16 april tot en met 12 mei Volop aandacht voor biologische producten in winkels en in de media. www.eigenlijkheellogisch.nl

> GELDERLA ND

Week van de Zee

Gestipt en Gestreept

19 tot en met 27 mei Jaarlijks evenement dat de Nederlandse kust en zee op een positieve manier onder de aandacht brengt aan een breed publiek. Van 19 tot en met 27 mei kunnen bezoekers langs de kust genieten van meer dan 250 culturele, sportieve, spannende en leerzame activiteiten. www.weekvandezee.nl

1 april tot en met 26 augustus Kleine, eenvoudige dieren geven hun geheimen prijs. Niet de zebra of de tijger maar dieren zoals de wesp, het lieveheersbeestjes, de geelbuikvuurpad en de tijgervlinder spelen de hoofdrol. De expositie sluit aan bij de belevingswereld van de allerkleinsten. Natuurmuseum Nijmegen, Gerard Noodtstraat 121, Nijmegen, www.natuurmuseum.nl

> FLEVOLA ND Die groote leegte, 150 jaar toekomst van het Markermeer

> U T RE C H T Podium Jubileumlezingen Tot en met 7 juni Podium, IVN-vakblad voor educatie en communicatie over natuur en leefomgeving, viert zijn 35e jaargang met een aantal inspirerende activiteiten: ‘Podium live’. Te beginnen met een aantal lezingen rondom enkele door de Verenigde Naties uitgeroepen dagen, zoals WereldWaterDag (22 maart), WereldGezondheidsDag (5 april), EarthDay (19 april), WereldBiodiversiteitsDag (24 mei) en WereldErfgoedDag (7 juni). I.s.m. Studium Generale, Universiteit Utrecht. www.sg.uu.nl

Tot en met 22 april 2007 Over de mogelijke bestemmingen van het Markermeergebied bestaan veel meningen. Een nieuwe uitbreidingswijk voor Amsterdam? Een nieuwe luchthaven? Of toch een groot natuur- en recreatiegebied? De tentoonstelling toont tal van bijzondere kaarten, documenten, maquettes, foto- en filmmateriaal en geeft zo een indringend beeld van de plannen die in de loop der tijd voor de inrichting van het gebied zijn ontwikkeld. Nieuw Land Erfgoedcentrum, Oostvaardersdijk 01-13, Lelystad, www.nieuwlanderfgoedcentrum.nl

Van 1 april tot en met 2 september Dierenmummies en hun bijzondere verhalen. De dieren zijn op natuurlijke wijze gemummificeerd. Fotografe Marieke Kleijnee heeft het karakter van elk dier op kunstzinnige wijze vastgelegd. Met interactieve spelletjes over mummies. Pieter Vermeulen Museum, Moerbergplantsoen 20, IJmuiden, www.pieter-vermeulen-museum.nl

Klimaatcafé 31 maart Van 20.00 uur tot 22.00 uur. Café filmtheater de Fabriek, Jan Sijbrandsteeg 12, Zaandam, www.milieudefensie.nl/klimaatcafe

> ZUI D- HOLLA ND Robot Zoo Vanaf 2 februari Ontdek met enorme robotmodellen hoe dieren functioneren en bekijk hoe perfect de natuur in elkaar zit. Bijzondere kenmerken van dieren als de giraf, de neushoorn, de vleermuis en de kameleon worden door middel van deze robotmodellen weergegeven. Hoe verandert een kameleon van kleur? Hoe beweegt een reuzeninktvis zich voort en hoe loopt een vlieg over het plafond? Museon, Stadhouderslaan 37, Den Haag, www.museon.nl

> N OO RD - B RA B ANT

> LI MBURG

Uit de natuur gemaakt

De Geheime Tuin

Vanaf 27 april Tentoonstelling over het leven van verschillende volkeren in Papua met de natuur en kunstvoorwerpen met de natuur als inspirator. Natuurmuseum Brabant, Spoorlaan 434, Tilburg, www.natuurmuseumbrabant.nl

Tot en met 17 juni Geïnspireerd door het beroemde kinderboek Francis Burnett. Kinderen kunnen op ontdekkingstocht in een sprookjeswereld. De belevenis draait om de magische groeikracht van de natuur. Elke plek in de tuin biedt een speel- of luisteropdracht. Natuurhistorisch Museum Maastricht, De Bosquetplein 6-7, Maastricht, www.nhmmaastricht.nl 25


Jeugd en jongeren

Het voortbestaan van de grutto hangt af van weidebeheer in Nederland en wetlandbeheer in Senegal: is de grutto uitgebroed, dan stapt hij op om in Senegal de winter door te brengen. Zo zijn deze landen met elkaar verbonden. Die verbondenheid voelden ook de kinderen die elkaar in Senegal ontmoetten voor het internationale project ‘Moving birds for Senegal’. Programma

Moving birds for Senegal

Door Chris Maas Geesteranus

Door zijn kwetsbare leefwijze staat de grutto symbool voor de mondiale aspecten van natuurbehoud. Voor het voortbestaan van de weidevogel is meer nodig dan traditioneel behoud en beheer van natuur. Aanpassing van het menselijk en economisch gebruik aan de leefwijze van de grutto moet ook. In dit vraagstuk lag het educatieve doel van ‘Moving birds for Senegal’, een project van IVN en Stichting Yoff. Eind vorig jaar vertrok een groep vwo- en vmbo-leerlingen samen met leraren en IVN-Natuurgidsen naar Senegal. Leerlingen uit Yoff (bij Dakar) reisden daar met hen mee . Onderweg kwam op verschillende manieren het dilemma aan bod van enerzijds de bescherming van de natuur en anderzijds het gebruik ervan voor menselijke doelen als eten, drinken, vervoer en brandstof. De groep bezocht het Nationale Park Djoudj in het noorden, het natuurreservaat bij Popenguine ten zuiden van Dakar en het dorp Yoff. De leerlingen hoorden ondermeer wat de (legale) Europese visserij voor de kust van Senegal betekent voor locale vissers. Ook de gevolgen van de mangrovekap kwam aan de orde.

Het programma bestond uit drie onderdelen: bezoek aan het Nationale Park Djoudj in het noorden, aan het natuurreservaat bij Popenguine ten zuiden van Dakar en aan het dorp Yoff. Aan bod kwamen onder andere: • (legaal) vissen door Europa voor de Senegaleze kust en de betekenis van afnemende vistand voor Senegaleze vissers. Een in Nederland ontwikkeld spel maakte dit dilemma duidelijk. • de gevolgen van mangrove-kap, speciaal in en rond het natuurreservaat bij Popenguine: het verdwijnen van vissen, oesters, mosselen en garnalen. Een actieve vrouwengemeenschap plant opnieuw mangroves aan. ‘Moving birds for Senegal’ gaf € 750,als compensatie van de mondiale voetafdruk. De financiering kwam van het programma Xplore van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Vlotte integratie Ben Krause, docent aan De Hoge Berg op Texel, kijkt zeer positief op de reis die werd gefinancierd door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij was vooral verrast door het gemak waarmee de sociale en culturele integratie verliep. “De Senegalezen en Nederlandse leerlingen vormden al snel een hechte groep. Door samen te zingen en muziek ontstond een heel bijzonder contact.” Uit de enquête die de docent onder de leerlingen afnam bleek dat hun kijk op de wereld, de natuur, Afrika en het ontwik-kelingsbeleid drastisch is veranderd. “Deze reis heeft zeker ook effect op hoe ze met hun eigen leefwereld omgaan. Wat ons betreft is de reis voor herhaling vatbaar.” Ook voor de natuurgidsen uit beide landen zijn er toekomstperspectieven. Het IVN neemt het initiatief tot samenwerking tussen IVN-Natuurgidsen en de Nationale Parken en reservaten bij Popenguine. Zij gaan elkaar helpen bij de methodiek. De IVN-bijdrage versterkt de overdrachtsvaardigheden van de gidsen. Meer weten? Kijk op www.yoff.nl Chris Maas Geesteranus is medewerker IVN internationaal education@ivn.nl

26


De dagvlinders van Nederland. Verspreiding en bescherming Bos, F.G., Bosveld, M.A., Groenendijk, D.G., Swaay, C.A.M. van, en Wijnhoff I., de Vlinderstichting. Naturalis - KNNV Uitgeverij - EIS-Nederland, 2006, 381 p., ISBN 90-5011-227-7, prijs € 49,95, ledenprijs € 44,95. Verzendkosten: € 3,95 p/bestelling. Te bestellen via www.ivn.nl/catalogus of de catalogus ‘Natuur in Nederland 2007’. Deze uitgave geeft een compleet en actueel beeld van de vlinderstand in Nederland. Het boek beschrijft uitvoerig alle in Nederland waargenomen dagvlinders. Met kleurenfoto’s van vlinders, het rupsstadium en het leefgebied, verspreidingskaartjes en diagrammen.

Gesignaleerd Door Leontien Kuip, IVN Kenniscentrum

Nieuwe sagen en korte verhalen Tuttel, J., 150 p., uitgeverij Van de Berg te AlmereEnschede, ISBN 978-90-5512-252-3, prijs € 13,50. Te bestellen via www.ivn.nl/catalogus of de catalogus ‘Natuur in Nederland 2007’. Van de hand van Jan Tuttel, de onlangs overleden natuuractivist, columnist, publicist en tv-presentator/programmamaker en oud-consulent van het IVN (zie pagina 21). Het boekje bevat 34 verhalen waarin van alles tot leven komt. Een rondspokende dienstmaagd, het geheime laatje in een kabinet in de salon van een Drentse havezathe, raadselachtige grafheuvels, een duivelsrooster bij een Nederlands Hervormde kerk, de ‘Devils Bush’ in Engeland en een vurig kruis op een bergtop in Duitsland.

Praktisch natuurbeheer: amfibieën en reptielen Uchelen, E., van, KNNV Uitgeverij, 152 p, ISBN: 978-90-5011-233-8, prijs € 29,95. Amfibieën en reptielen hebben een verborgen levenswijze en veel soorten zijn lastig waar te nemen. Daardoor wordt bij het beheer soms onvoldoende rekening gehouden met deze interessante diergroep. Speciaal beheer maakt het mogelijk om deze zeldzame dieren aan te trekken. Veel praktische tips voor natuurbeheerders en tuineigenaren.

De rugstreeppad in de polder Leven in de stad. Betekenis en toepassing van natuur in de stedelijke omgeving Zoest, J., van, Melchers, M., KNNV Uitgeverij, 240 p, ISBN: 90-90-5011177-7, prijs € 47,95. Slechtvalken op wolkenkrabbers, poema’s in de buitenwijken van Los Angeles of varens in de dakgoten van Amsterdam: op het eerste gezicht misschien verrassende feitjes voor wie bij een stad voornamelijk denkt aan ‘asfalt’ en ‘beton’. ‘Leven in de stad’ laat zien dat natuur wel degelijk ook in de stad aanwezig is. In het boek analyseren planoloog Johan van Zoest en stadsecoloog Martin Melchers de stedelijke omgeving als leefgebied voor de mens: aan welke eisen moet een stad voldoen om onze soort succesvol te laten voortbestaan?

Rijsewijk, A., van, Stichting RAVON, 2006, 96 p, prijs € 11,00 (+ verzendkosten € 3,50). Te bestellen via RAVON Publicatiebureau, w.dinnessen@wanadoo.nl of per post: Publicatiebureau RAVON, Sluiskamp 3107, 6605 SL Wijchen. De auteur van dit boek heeft in NoordBrabant de kolonisatie van een ven door de rugstreeppad gevolgd. In Flevoland werkte hij mee aan een driejarig onderzoek naar de verspreiding en het landgebruik van de soort in een agrarisch landschap. Zijn kennis heeft hij in een leuk verhaal beschreven. Met veel foto’s en weetjes over de rugstreeppad en enkele andere amfibieënsoorten.

Veldgids Nederlandse zoetwatervissen Prijs € 7,50. Te bestellen via de website www.sportvisserijnederland.nl Deze veldgids geeft een actueel beeld van de Nederlandse zoetwatervisfauna en is door de watervaste omslag, uitgebreide determinatietabel en het vissenoverzicht handig in gebruik. Bevat alle ruim 70 vissoorten die in het Nederlandse binnenwater voorkomen en geeft informatie over hun herkenning, verspreiding, voedsel en wettelijke status. 27


Natuurgidsencursus Oost-Veluwezoom Ingeborg Aalbers, Cynthia Berendsen, Maarten van den Berg, Ferry Bijl, Marc Bijlsma, Marijke van Delft, Joke van Gessel, Henk Grijzen, Corrie de Groot, Gemmeke Halewijn, Henriette Hoetjes, René Hoetjes, Pia Holtjer, Gerdien Jolink, Bob van der Linden, Anton de Maar, Mattie Nijsse, Harry Rikken, Elise Sangers, Rob Timmerman, Irene van Veelen.

Jong geleerd.... Onze jeugd vervreemdt van de natuur, zo viel te lezen in De Telegraaf, Spits, Metro en verschillende nieuwssites. Onlangs vroegen ze mij hoe dit komt. Veel kinderen komen weinig in aanraking met de natuur. Op school is er weinig tijd voor en de ecologische kennis van onderwijzend personeel schiet helaas vaak tekort. Verder valt in veel woon- en schoolomgevingen weinig natuur meer te beleven. De gevolgen blijven niet uit. Stadskinderen tekenen paarse koeien zoals ze die in tv-reclames zien, ze denken dat olifant en leeuw gevaar lopen uit te sterven in Nederland en als ze al eens in het bos komen, ruikt het er naar dennenshampoo. Een groot deel van de jeugd heeft geen inzicht meer in de betekenis en waarde van hun natuurlijke leefomgeving. De generatie van morgen kent haar plek in het ecologische systeem niet meer en verliest zo elk gevoel voor verhoudingen daarin. Dat heeft uiteindelijk zelfs gevolgen voor hun gezondheid en gevoel van welbevinden. Kinderen moeten meer naar buiten, aan de slag in bijvoorbeeld schooltuinen. Scholen moeten verder meer tijd steken in lessen waarin de samenhang tussen economie, natuur en mens in de eigen leefomgeving wordt besproken. Investeringen in zulk natuur- en omgevingsonderwijs zijn broodnodig. Een mooi voorbeeld daarvan is te vinden op www.scholenvoorduurzaamheid.nl, waarin IVN met scholen, overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties samenwerkt. IVN zelf investeert volop in betrokkenheid van kinderen en jongeren bij natuur en milieu. We blijven werken aan de kwaliteit van natuur- en omgevingsonderwijs en lifelong learning op dit gebied. Dat doen we in samenwerking met het basisonderwijs, NME-centra, Pabo’s en universiteiten. Verder kunnen natuur- en milieueducatie (NME) en sectoren als welzijn, jeugd, sport en gezondheid elkaar over en weer versterken. De Brede School en buitenschoolse activiteiten kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de betrokkenheid van jeugd en jongeren bij hun leefomgeving, zodat ze zich ook verantwoordelijk voelen voor de kwaliteit hiervan. Essentieel is en blijft het, de jeugd van jongsaf aan en dichtbij huis in aanraking te brengen met de natuur. Dat doen IVN afdelingen in het hele land van Groene Zoom tot Hoogeveen. Verder zijn bekende voorbeelden schooltuinen, natuurspeeltuinen, kinderboerderijen, vakantiekampen, veldwerkactiviteiten en niet in de laatste plaats ons eigen Woesteland! Ook uitdagende natuurbelevenissen wat verder van huis hebben toekomst: van watersafaris en moerastochten per kano tot vleermuisexcursies met een batdetector. Het werk van het IVN is harder nodig dan ooit! Jurr van Dalen Algemeen directeur IVN vandalen@ivn.nl

28

Jubilea / Geslaagden Schoolgidsencursus Gelderland Gerard Wesselink, Bertus Schoenmaker, Joop Otten, Riek van de Veen, Gerdien Velderman, Jolanda Keltjens, Gerard Doornbos, Mai-Britt Peters, Willie Wielinga, Joke te Velthuis, Ettie Segers, Saskia Heinen.

Samen de natuur in Limburg Stanislaus Kochanowski, Marcel Smeets, Helmut Safleur, Taha Verheyden, Michael Martens, Pierre Straus, Jan Boots, Erik van Buul.


Lezersaanbiedingen Korting op ‘Een ongemakkelijke waarheid’ van Al Gore Onweerstaanbare aanbieding boek en DVD ‘Een ongemakkelijke waarheid’ van Al Gore: geen € 44,99 maar slechts € 30,Maak dus snel € 30,- over op postbanknummer 26.10.200 t.n.v. MGMG, Haarlem. Vermeld ‘Combi Gore/IVN’ en het verzendadres. Uw bestelling wordt verzonden zodra uw overmaking ontvangen is. Deze actie geldt tot 1 mei 2007. Dit is een actie van het IVN i.s.m. Maurits Groen Milieu &

Al Gore, Amerikaans ex-vicepresident, heeft een spraakmakende film en een indrukwekkend boek gemaakt over klimaatverandering. Het boek ‘Een ongemakkelijke waarheid’ kost € 25,-. Adviesprijs van de ondertitelde DVD ‘An inconvenient truth’: € 19,99. Bij bestelling van het boek ontvangt u echter de DVD voor slechts € 5,-! Dat is bovendien inclusief porto en verzendkosten.

Communicatie initiatiefnemer tot de uitgave van de Nederlandse vertaling van Gore’s boek. Voor meer info - ook over een klimaat-evenement op maat voor uw organisatie zie www.mgmc.nl

‘Wat zingt daar?’ - vogelherkenning in drie stappen Stuur een e-mail of deze bon met uw naam, adres, postcode, woonplaats én bestelcodes naar: ivn@support.hexspoor.nl of (per post): IVN - antwoordnummer 16524 - 5280 WJ Boxtel Zet in het onderwerp: lezerskorting IVN voorjaar 2007 Bestelcode > ‘Wat zingt daar?’: D 85 Bestelcodes In Beeld-vogelboekje naar keuze normale prijs (€ 4,95): > Tuinvogels in beeld: IB 10 > Broedvogels in beeld: IB 12 > Mussen in beeld: IB 4

‘Wat zingt daar?’ is een vernieuwende vogeldeterminatiegids van de Leidse IVN-gids Dick de Vos en Luc de Meersman. Centraal staat het herkennen van de zang van vogels. Als lezer van Mens en Natuur ontvangt u boek en CD met vogelgeluiden ‘Wat zingt daar?’ (normale prijs € 24,95)

Nú: • speciale (leden)prijs van € 19,95 • met extra vogelgidsje uit de serie ‘In Beeld’ naar keuze • geen verzendkosten Aanbieding geldig t/m 31 mei 2007.

Nestkast Mus met korting Huismussen broeden graag in kolonies. Daarom heeft Vivara speciaal een nestkast ontworpen waarin drie paartjes tegelijk kunnen broeden. Hiermee helpt u de teruglopende populatie van deze vogelsoort op peil te houden. (40 x 18 x 30 cm) Bestelnummer: 0-90042

Een nestkast in de tuin geeft veel kijkplezier. U kunt de vogels van dichtbij te bekijken. Tevens schenkt u ze een helpende hand, want steeds meer natuurlijke nestplaatsen verdwijnen, ook voor de huismus: akkers worden armer, gaten en kieren in gebouwen gedicht en kapotte dakpannen vervangen.

Prijs: van € 29,99, voor € 27,50 (excl. € 3,99 verzend- en administratiekosten)

U kunt gratis de Vivara-Catalogus aanvragen. Deze staat boordevol nuttige informatie en handige

Wilt u deze nestkast bestellen? Stuur deze bon, samen met uw naam en adres, naar: > Vivara > Postbus 5068 > 5800 GB Venray

producten om uw tuin nog aantrekkelijker te maken voor vogels, egels en andere tuindieren. Bel 0478517960 om de catalogus kosteloos thuisgestuurd te krijgen. Kijk ook eens op www.vivara.nl

29


(advertentie)

Waar begin jij met oplossen van het klimaatprobleem?

>

ADRESSEN IVN IVN Nederland Postbus 20123, 1000 HC Amsterdam tel. (020) 6228115 e-mail: ivn@ivn.nl www.ivn.nl

Jansbuitensingel 13, 6811 AB Arnhem tel. (026) 3512927 e-mail: consulentschap.gelderland@ivn.nl www.ivn.nl/gelderland

IVN Consulentschap Noord-Holland IVN Ledenservice Bereikbaar van maandag t/m donderdag, tussen 9.00 en 16.00 uur. tel. (020) 5308860 e-mail: ledenservice@ivn.nl

CO LO F O N <

IVN Consulentschap Gelderland

Dorpsstraat 65, 1901 EJ Castricum tel. (0251) 650783 e-mail: consulentschap.noordholland@ivn.nl www.ivn.nl/noordholland

Mens en Natuur Kwartaalmagazine voor leden en relaties van het IVN 58ste jaargang - nummer 1 Lente 2007 Postbus 20123 1000 HC Amsterdam e-mail: mensennatuur@ivn.nl www.ivn.nl/mensennatuur

IVN Consulentschap Zuid-Holland IVN Consulentschap Drenthe Postbus 125, 9400 AC Assen tel. (0592) 371740 e-mail: consulentschap.drenthe@ivn.nl www.ivn.nl/drenthe

Ochterveltstraat 41 b, 3015 XL, Rotterdam tel. (010) 4779669 e-mail: consulentschap.zuidholland@ivn.nl www.ivn.nl/zuidholland

Redactie Michiel de Wit (hoofdredacteur), Zefea Samson (redacteur), Annemieke Lenssinck (eindredactie), Marina de Bekker, Caroline Dekker, Diederik van Grieken, Ria van Griethuizen, Natascha Leenstra, Lieke Muyris-Meijer, Tineke Velthorst

IVN Consulentschap Zeeland IVN Consulentschap Groningen Postbus 1020, 9701 BA Groningen tel. (050) 3135933 e-mail: consulentschap.groningen@ivn.nl www.ivn.nl/groningen

Postbus 334, 4460 AS Goes tel. (0113) 211675 e-mail: consulentschap.zeeland@ivn.nl www.ivn.nl/zeeland

IVN Consulentschap Brabant IVN Consulentschap Fryslân Postbus 538, 8901 BH Leeuwarden tel. (058) 2890463 e-mail: consulentschap.fryslan@ivn.nl www.ivn.nl/fryslan

Postbus 883, 5280 AW Boxtel tel. (0411) 614111 e-mail: consulentschap.brabant@ivn.nl www.ivn.nl/brabant

IVN Consulentschap Limburg IVN Consulentschap Utrecht Oostbroek, Bunnikseweg 39, 3732 HV De Bilt tel. (030) 2210599 e-mail: consulentschap.utrecht@ivn.nl www.ivn.nl/utrecht

IVN Consulentschap Flevoland Botter 11-37, 8232 JN Lelystad tel. (0320) 258980 e-mail: consulentschap.flevoland@ivn.nl www.ivn.nl/flevoland

30

Correspondenten: Frits Colnot, Marcel Donks, Arthur Hilgersom, Ineke Noordhoff Medewerkers aan dit nummer: Jaap Dirkmaat, Johan Eppink, Marieke van Geel, Jeanne Hup, Chris Maas-Geesteranus, Monica Wesseling Vaste medewerkers: Rob van de Bor, Leontien Kuip Ontwerp en vormgeving: En-i, Nijmegen

Godsweerderstraat 2, 6041 GH Roermond tel. (0475) 386460 e-mail: consulentschap.limburg@ivn.nl www.ivn.nl/limburg

Druk: Hollandia - De Volharding, Amsterdam

Natuur en Milieu Overijssel

Advertenties: All-Round Media Services, Haarlem, tel. (023) 5245336, e-mail: amedia@xs4all.nl

Stationsweg 3, 8011 CZ Zwolle tel. (038) 4250960 e-mail: info@natuurmilieu.nl www.natuurmilieu.nl

IVN is lid van de World Conservation Union IUCN en de Vereniging NOV (Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk). De PostcodeLoterij steunt het IVN.


Foto: ***

Bij ons in... Hardenberg Door Diederik van Grieken Jagers, sportvissers, bijentelers en beschermers van weidevogels, kerkuilen en andere dieren werken elk op hun eigen manier aan behoud van natuur en milieu. Maar in Stichting De Koppel trekken ze ook samen op. Zo’n vijftien jaar geleden maakte toenmalig wethouder Pouwels zich sterk voor een samenwerkingsverband, vertelt Wiebe Tolman, voorzitter van IVN Hardenberg. “Pouwels zocht meer aandacht voor positieve gedragsbeïnvloeding van burgers en bedrijven.” Dat lukt steeds beter doordat de organisaties en de Historische Kring, stichting Natuurbehoud en de plaatselijke KNNVafdeling samen optrekken, meent Harry Teuben, directeur van De Koppel. “Onze leden streven nadrukkelijk niet naar eenvormigheid maar ze bundelen wel hun krachten.“ In 2000 opende het prachtige Natuuractiviteitencentrum De Koppel zijn deuren. Het golvende gebouw aan de Overijsselse Vecht heeft een dak van mos. IVN Hardenberg onderhoudt de Koppeltuin. Teuben: “Op de grens van industrie, recreatie en natuur discussiëren burgers, bedrijven, overheden en natuur– en milieuorganisaties over plannen en beleid. En scholieren uit het basis- en voortgezet onderwijs leren hier aan de hand van allerlei projecten over natuur en milieu. Het Natuuractiviteitencentrum is ook een prima uitvalsbasis is voor het grote aantal vrijwilligers dat zich breed inzet, van beheer en onderhoud van natuurgebieden tot voorlichting aan het publiek.” Stadsvogels zijn dit voorjaar het thema in De Koppel. Voor meer info: www.dekoppel.com Diederik van Grieken is redactielid en correspondent Overijssel

Heeft uw werkgroep, afdeling, dienst of centrum ook een opmerkelijk of succesvol project? Meld het bij mensennatuur@ivn.nl

31


U een kans - Zij een kans

De Nationale Postcode Loterij is de

Hiermee kan IVN Nederland onder andere

Meedoen is eenvoudig,

grootste Goede Doelen Loterij van

natuur- en milieu-educatieve projecten

bel 0909-0033 (15cpm) of meld u aan

Nederland. Afgelopen jaar keerde zij

en campagnes voortzetten en verder

ruim 200 miljoen euro uit aan meer dan

uitbreiden. Voor â&#x201A;Ź 8,50 per lot speelt u al mee.

50 organisaties die zich inzetten voor de bescherming van mens en natuur.

via internet: www.postcodeloterij.nl

Natuur en milieu een kans, maar u ook.

Ook IVN Nederland deelt in de

prijzen. Zoals de PostcodeKanjer van

opbrengst van de loterij, dit jaar met

25 miljoen euro en honderdduizenden

een bijdrage van 1,5 miljoen euro.

andere prijzen.

Foto: Alfons van Stiphout

Want tegenover uw steun staan grote

Alvast hartelijk dank voor uw deelname.


Mens & Natuur lente 2007