Page 1

Tips

&

Trucs

Lesvoorbereiding voor docenten Gebruik samen met de Cursusmap en het boek Diervriendelijk Tuinieren, Uitgeverij Tirion

meer informatie op www.ivn.nl/tuinreservaten


Inhoud

inhoud

colofon IVN-cursus Tuinreservaten is geproduceerd door: © IVN Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid Postbus 20123 1000 HC Amsterdam 020-6228115 www.ivn.nl

Deel 1: uitleg bij de cursus

1e versie, februari 2013

vormgeving en opmaak: Chantal Vansuyt, Inpetto visuele communicatie, Wormer, www.inpetto-ontwerp.nl

3

Aanleiding

4

Voorbereiding voor de organisatie

6

Samenwerking

6

Toelichting op de cursusopzet

7

Cursusopzet

8

Evaluatie

8

Contact na de cursus

samenstelling en redactie: Reina de Smeth, IVN

Deel 2: de cursus

tekst deel 1 ontleend aan: IVN cursus Scharrelkids, cursusboek voor docenten, tweede uitgave, maart 2012 tekst deel 2 met dank aan: Frans van Alebeek, KNNV Flevoland

De IVN-cursus Tuinreservaten is ontwikkeld door IVN, met financiële steun van Groen en Doen, een regeling van het ministerie van Economische Zaken.

2

10

Lesvoorbereiding algemeen

12

Cursus Tuinreservaten – Les 1

15

Cursus Tuinreservaten – Les 2

18

Cursus Tuinreservaten – Les 3

21

Cursus Tuinreservaten – Les 4

24

Cursus Tuinreservaten – Les 5

27

Evaluatieformulier


Tip & Trucs

Deel 1: uitleg bij de cursus BELANGRIJK: Dit is een werkdocument. Aanvullingen en verbeter­ punten graag doorgeven aan servicedesk@ivn.nl o.v.v. IVN cursus Tuinreservaten.

AANLEIDING

Dat kan anders! Je kunt met jouw tuin echt een groot verschil maken

Van steen naar groen Nederland ‘versteent’ in een hoog tempo. Groene ruimtes worden meer en meer in gebruik genomen door nieuwbouwwijken, winkelcentra en bedrijventerreinen. Snel­ wegen worden verdubbeld, rijbanen verbreed. Er komt steeds meer steen in de plaats van groen. De natuur in Nederland heeft het moeilijk. Je leest, hoort en ziet verhalen over bijvoorbeeld de achteruitgang van het aantal vlinders en vlindersoorten. Bijenvolken, belangrijk voor onze voedsel­ productie, blijken soms nauwelijks nog de winter door te komen en vogelsoorten, zoals de huismus, worden van heel gewoon bijna zeldzaam. Kortom de leefomgeving van planten en dieren verandert. In tuinen zie je ook de ontwikkeling naar verstening. Critici spreken inmiddels van woestijn­ tuinen of versteende tuinen. Steeds vaker wordt de tuin betegeld met materiaal dat op dat moment in de mode is. Gemakkelijk in onder­houd denken de eigenaars, maar dat valt tegen. Want wat groeit er veel onkruid tussen de kiertjes! Vogels, vlinders en andere dieren hebben in zo’n tuin niks te zoeken. De toename van schuttingen is ook een dieronvriendelijke ontwikkeling. Hermetisch afgesloten tuinen door muren of schuttingen, geven mensen wel privacy, maar helaas wordt de tuin zo ook geïsoleerd en ontoegankelijk voor bepaalde diersoorten, zoals egels.

3

Nederland telt ongeveer 5 miljoen tuinen. Als een flink deel van die tuinen een natuurlijke, diervriendelijke inrichting heeft dan betekent dat een enorme uitbreiding van de natuur in Nederland.

Tuinreservaten: hoe het begon In het voorjaar van 2010 begon beeldend kunstenaar Erik van Ommen met een proefproject voor Tuinreservaten, destijds heette dat Mijn Tuinparadijs. Hij zag dat tuinen van grote betekenis voor de Nederlandse natuur zijn. Binnen de kortste tijd waren er 1000 aanmeldingen van mensen, die vonden dat zij óók een tuinparadijs vol natuur hadden. Daarmee was de levensvatbaarheid van het project overduidelijk bewezen. Op 6 maart 2011 kon het project Tuinreser­ vaten, tijdens een radio-uitzending van VARA Vroege Vogels, officieel van start gaan. Een groot aantal organisaties ondersteunt het project en steeds meer particulieren met een tuinreservaat melden zich aan.

Motivatie voor IVN-cursus Tuinreservaten Toen IVN in het najaar van 2011 toetrad tot de coalitie Tuinreservaten van VARA Vroege Vogels, wilde IVN een bijdrage leveren die past bij de kracht van IVN: natuureducatie en duurzaamheid. Door de IVN afdeling Hoekschewaards Landschap was, voortbouwend op een cursus Ecologisch Tuinieren, een


Tip & Trucs

cursus Tuinreservaten ontwikkeld. Geïnspireerd door deze cursus, was in het overleg met Vroege Vogels al snel het plan geboren om een cursus Tuinreservaten te maken, die overal in het land gebruikt kon worden, zowel door de partners van Vroege Vogels, als andere groene organisaties zoals NMEcentra. IVN hoopt dat deze cursus bijdraagt aan de vergroening van de buurt en de samenwerking stimuleert in de buurt en tussen de verschillende locale natuur- en tuinierverenigingen. Er is immers nog veel winst te behalen voor natuur en mens!

Voorbereiding door de organisatie Wie geeft de cursus? Deze cursus kan door verschillende (groene) organisaties zelf georganiseerd worden. Wanneer de cursus door een andere organisatie dan één van de coalitie partners VARA Vroege Vogels wordt gegeven, is toestemming van gebruik vooraf nodig. Aanvraag via servicedesk@ivn.nl. Wij vragen niet-IVN’ers wel om contact op te nemen met de IVNafdeling in de buurt (als er een is) om samen­werking te verkennen. Kijk onder kopje ‘Samenwerking’ voor meer informatie.

Feedback Materiaal en cursusopzet worden door IVN zoveel mogelijk up-to-date gehouden. Het IVN ontvangt daarom graag je feedback. Dit kan met losse opmerkingen en met de uitkomst van de evaluaties door de cursisten en docenten. Aan het eind van deze ‘Tips & trucs, lesvoorbereiding voor docenten’, is een evaluatieformulier voor deelnemers opge­ nomen. Feedback graag sturen naar de Servicedesk van IVN Nederland (servicedesk @ivn.nl, tel. 020-6228115).

4

Stappen door cursusorganisatie 1 Vaststellen van het cursusteam, contactpersoon. 2 Mogelijke samenwerkingspartners zoeken. 3 Vaststellen locatie, regelen beamer, laptop etc. 4 PR-pakket bestellen bij IVN voor werven van deelnemers. 5 Aanmelding cursus bij IVN via servicedesk@ivn.nl, regionale IVN vrijwilligersconsulent. 6 Doorgeven cursus aan contactpersoon pr/website bij eigen afdeling/organisatie en partners. 7 Aanmeldingsprocedure deelnemers maken (formulier, website, facturering). 8 Cursusmateriaal bij IVN-Servicedesk bestellen. 9 De cursus (per docent) uitwerken op basis van het IVN-cursusmateriaal + bepalen eigen materiaal in de les 10 Nadenken over de nazorg.

Materialen cursus Tuinreservaten Voor de cursus Tuinreservaten zijn de volgende materialen ontwikkeld: 1 Docentenpakket, bestaande uit: - 1 exemplaar van het handboek ‘Dier­ vriendelijk Tuinieren’ - 1 exemplaar van het boek ‘De allerleukste tuinknutsels’ - 1 cursusmap Tuinreservaten - 1 setje ECOstyle bodemtest - Tuinreservaten powerpoint (digitaal) - Tips & Trucs, Lesvoorbereiding voor docenten (digitaal) - Evaluatieformulier (digitaal) - De Tuinreservaat-test (digitaal) - Deelnemerscertificaten (digitaal) 2 Cursistenpakket, bestaande uit: - 1 exemplaar van het handboek ‘Dier­ vriendelijke Tuinieren’ - 1 cursusmap Tuinreservaten


Tip & Trucs

3 PR-pakket - flyer en poster voor de promotie - persbericht (met voorbeeldtekst werving) - logo’s IVN cursus Tuinreservaten - losse header (= bovenkant van A4, te gebruiken voor bijvoorbeeld eigen aanmeld- en bevestigingsformulier) - instructie gebruik pr-materiaal - huiswerkopdracht voor Les 1 (toe te sturen aan cursist na aanmelding bij de eigen organisatie) ➜ Persfoto’s op verzoek via IVN-Servicedesk.

Werving

Aanmeldingsprocedure bij IVN

Aanmelding

Om goed te kunnen volgen welke organisaties en/of IVN afdelingen de cursus geven en hoeveel mensen IVN daarmee bereikt, vraagt IVN jullie de volgende procedure te volgen:

Maak een eigen aanmeldformulier op je website en/of stuur het de cursist per e-mail of post toe. Gebruik de header en/of logo IVN cursus Tuinreservaten uit het IVN cursus Tuinreservaten PR-pakket.

1 Meld de cursus aan bij de IVN-Servicedesk via het aanmeldformulier op www.ivn.nl/ tuinreservaten. Als de details (data, tijd, plaats) van de cursus bekend zijn, wordt de cursus na aanmelding vermeld op www.ivn.nl/tuinreservaten. Er wordt een link gemaakt naar de website (webpagina) van de cursusgevende organisatie voor meer informatie. De aanmelder kan zelf al downloaden: het ‘Voorproefje’ (korte weergave van de Cursusmap).

Innen van de cursusbijdrage

2 De IVN-Servicedesk stuurt na aanmelding, het digitale PR-pakket aan de contact­ persoon van de organisatie. Hiermee kan bekendheid gegeven worden aan de cursus. 3 De cursusgevende organisatie bestelt via het bestelformulier op www.ivn.nl/ tuinreservaten bij de IVN-Servicedesk de benodigde cursistenpakketten. 4 Na afloop van de cursus ontvangt de IVN-Servicedesk de evaluatieformulieren die deelnemers hebben ingevuld, graag retour ter verbetering van de cursus.

5

Deelnemers kunnen met behulp van het PR-pakket geworven worden, via eigen locale media d.m.v. persbericht en persfoto’s, de landelijke IVN -website, de website eigen organisatie. Denk ook aan inzet van social media (twitter, facebook, Linkedin). Werk je samen met (een) partner(s); laat de partner(s) de cursus ook op hun eigen website opnemen met link naar elkaar (tip: gebruik het logo IVN-cursus Tuin­reservaten als button).

De cursusgevende organisatie int zelf de cursusbijdrage bij de deelnemers.

Kosten cursuspakket Organiseer je een cursus Tuinreservaten? Dan ontvang je één docentenpakket ter waarde van € 85,-. De kosten hiervan worden door IVN verrekend in de prijs van het cursistenpakket. Het cursistenpakket kost € 65,- per stuk, inclusief BTW, administratie- en verwerkingskosten en verpakkings- en verzendkosten. De ontwikkelkosten van de cursus Tuinreservaten zijn gefinancierd door Groen en Doen, een regeling van het Ministerie van Economische Zaken en worden door IVN dus niet in rekening gebracht. Heb je als organisatie extra kosten voor zaalhuur, koffie/thee/koekjes, excursies, docentenvergoeding en materialen, dan kun je deze bij de cursusprijs optellen om kostendekkend te zijn. Het staat je dus als organiserende partij vrij om de hoogte van de cursusprijs vast te stellen.


Tip & Trucs

Organiseert een IVN-afdeling deze cursus, dan biedt de cursus een uitstekende mogelijkheid om nieuwe mensen aan IVN te verbinden, kun je mensen vragen om bij aanmelding voor de cursus direct lid te worden van IVN. Een basislidmaatschap kost € 2,- per maand. Reken dan een jaarlidmaatschap extra (€ 24,-) bij de cursusprijs. Aanmelden kan via www.ivn.nl/steun-ivn/word-lid. Zij krijgen vanaf dat moment natuurlijk ook het blad ‘Mens en Natuur’ in de bus en korting op allerlei IVN-activiteiten.

samenwerking Coalitie Tuinreservaten.nl e.a. IVN is een van de partners in de coalitie VARA Vroege Vogels/Tuinreservaten.nl. De ander partners worden hieronder genoemd. Wellicht is er in jouw omgeving een afdeling actief van bijvoorbeeld de KNNV, Groei&Bloei of Vogelbescherming. Je kunt overwegen hen te benaderen voor samenwerking. Dat kan zijn: samen de cursus geven, de excursies door de partner (deels) laten doen, of materiaal, of cursuslocatie ter beschikking stellen. Ben je geen IVN-afdeling en wil je de cursus graag organsieren? Dan vragen wij je om wel even contact te zoeken met de IVNafdeling bij jou in de buurt (als er een is) om samenwerking te verkennen. Vivara heeft aangegeven dat ze graag gratis presentatiemateriaal ter beschikking wil stellen. Ben je geïnteresseerd? Laat het weten via servicedesk@ivn.nl. Zij geven je de naam van de contactpersoon bij Vivara. Andere partijen binnen de coalitie Tuinreservaten hebben ook interessante materialen. Het is in ieder geval zeker de moeite waard even op hun website te kijken vanwege de hoeveelheid beschikbare natuurkennis en materialen.

6

Achterin de Cursusmap bij ‘Leestips’ vind je alle url’s van de websites. Verder kun je denken aan samenwerking met de natuur- milieuafdeling van je gemeente, een locale woningbouwvereniging, schooltuinvereniging, natuur- en milieu­ centrum etc.

Partners coalitie Tuinreservaten.nl VARA’s Vroege Vogels/Tuinreservaten.nl, IVN, Vlinderstichting, Zoogdiervereniging, Vogelbescherming, RAVON, Groei & Bloei, Vivara, EIS (Stichting European Invertebrate Survey Nederland), Natuurkalender, Bijenstichting, Stichting Oase, Wilde Weelde, KNNV.

Ben je geen partner van de coalitie Tuinreservaten.nl? Sta je als organisatie niet genoemd bij de coalitiepartners, dan moet je vooraf eerst toestemming vragen via de IVN-Servicedesk, om de cursus te mogen geven.

Toelichting op de cursusopzet Cursusdoel Het doel is dat de cursist uiteindelijk een diervriendelijk tuinontwerp heeft en handvatten voor aanleg en onderhoud zijn/haar tuinreservaat. De tuin is diervriendelijker geworden! Misschien is de cursist zover gekomen dat deze aan het einde een volwaardig tuinreservaat heeft en dat wil aanmelden bij www.tuinreservaten.nl. Plezier in natuurbeleving in eigen tuin staat voorop.

Doelgroep De cursus Tuinreservaten is bedoeld voor volwassenen, die een nieuwe tuin willen aanleggen of bestaande tuin willen aan­ passen, zodat natuur zich er thuis voelt. Iedere tuin, groot of klein, biedt kansen voor natuur. Dat geldt ook voor een balkon, dakterras, buurttuin of geveltuin.


Tip & Trucs

Kennis De cursus is bedoeld voor iedereen met een groen tuinhart of wie dat wil krijgen, die tuinieren en natuur wil combineren. Niet teveel theorie, maar vooral praktische tips. De tuinen van de cursisten zijn gedurende de hele cursus het uitgangspunt. Iedere les wordt naar de ontwikkeling van de eigen tuin (tuinontwerp) teruggekoppeld. Er is iedere les gelegenheid om vragen te stellen. Nuttig is ook de uitwisseling van vragen en informatie onderling met medecursisten.

Tuinreservaat, natuurtuin, dier­ vriendelijke tuin Er worden verschillende benamingen gebruikt voor een tuinreservaat. Maar of het nu diervriendelijke- of natuurlijke tuin wordt genoemd, ze hebben allemaal hetzelfde doel: meer dier- en plantensoorten, kortom meer natuur in de tuin. In deze cursus gebruiken we de begrippen door elkaar.

Cursusopzet Tijdsduur De cursus bestaat uit vijf theoriedelen (dagdeel of avond) en twee à drie excursies. Theoriedeel: 2 x 60 minuten + 30 minuten pauze. Excursies: 2 à 3 x 120 minuten. De meest geschikte periode is februari/ maart t/m april/mei/juni. Het is leuk om dan aan en in je tuin te werken. Van alles komt tot leven. Het is zaaitijd en er is veel plantmateriaal beschikbaar bij de kwekerijen.

op te zoeken. Lessen 1 t/m 5 eindigen met een onderdeel ‘Kids in de tuin’. Hier worden tips gegeven om kinderen meer bij de tuin te betrekken. Naar keuze kan er ook daadwerkelijk zelf geknutseld worden. Per les worden suggesties gegeven.

Excursies Tijdens de excursies gaan jullie naar buiten in jouw gemeente, om te zien hoe de theorie er in werkelijkheid uitziet. Bezoek een officieel Tuinreservaat (kijk op www. tuinreservaten.nl voor locaties). Wanneer dat niet kan, denk dan aan een heemtuin om de natuurlijke biotopen in jouw gemeente/gebied te laten zien, een kwekerij, schakel afd. Groei&Bloei in (een van de coalitiepartners Vroege Vogels/tuinreservaten.nl) voor een tuinbezoek, etc.

Praktijk De cursist werkt voor iedere les aan de eigen diervriendelijke tuinplattegrond. Verwerking van informatie uit de lessen in het eigen tuinontwerp biedt mogelijkheid van verdere detaillering en afstemming van de relatie tussen plant en dier. Mogelijk dat gedurende de cursus ook samen bij één of meer cursisten echt aan de slag wordt gegaan in de tuin, om te helpen bij het diervriendelijker maken; vraag in les 1 wie dat zou(den) willen. Tijdens de cursus worden vragen en bevindingen uitgewisseld met medecursisten en docenten.

Theorie

Welke cursusmaterialen zijn beschikbaar?

In ieder theoriedeel worden twee hoofdonderwerpen behandeld. Een over tuin(reservaat)technieken en een die inzoomt op dieren of planten. Dat gebeurt beknopt, maar geen nood: bij de cursus hoort het boek ‘Diervriendelijk Tuinieren’ van uitgeverij Tirion Natuur. In dit boek vind je nog veel meer informatie in tekst en beeld. In de Cursusmap wordt hier steeds naar verwezen. Handig voor cursist om later zaken in

Cursist beschikt over: - Handboek Diervriendelijk Tuinieren, uitgeverij Tirion. - Cursusmap IVN cursus Tuinreservaten ➜ De cursusmap vat de lessen kort samen, geeft werktips, natuurweetjes, verwijst naar het handboek Diervriendelijk Tuinieren. Iedere les wordt afgesloten met ‘Kids in de tuin’, waarin ideeën gegeven worden om kinderen bij je tuinreservaat

7


Tip & Trucs

te betrekken. Aan het eind van iedere les is een huiswerkopdracht voor de volgende les. Les 5 geeft een huiswerkopdracht voor de toekomst. Iedere les heeft een aantal blanco notitiepagina’s om aantekeningen op te maken. Achterin de Cursusmap staan Leestips. Docent beschikt verder over: - Handboek Diervriendelijk Tuinieren, uitgeverij Tirion. - Cursusmap IVN cursus Tuinreservaten ➜ De cursusmap vat de lessen kort samen, geeft werktips, natuurweetjes, verwijst naar het handboek Diervriendelijk tuinieren. Iedere les wordt afgesloten met ‘Kids in de tuin’, waarin ideeën gegeven worden om kinderen bij je tuinreservaat te betrekken. Aan het eind van iedere les is een huiswerkopdracht voor de volgende les. Les 5 geeft een huiswerkopdracht voor de toekomst. Iedere les heeft een aantal blanco notitiepagina’s om aantekeningen op te maken. Achterin de Cursusmap staan Leestips. - Boek ’In de tuin - van bijenhotel tot slakkenracebaan: de allerleukste tuinknutsels’, uitgeverij Kluitman. - Voldoende pH-Bodemtest Ecostyles (om zuurgraad van meegebrachte grond eigen tuinen te testen). - ‘De Tuinreservaat-test’; om bij Les 1 en Les 5 de cursisten te laten meten hoe dier- en milieuvriendelijk hun tuin bij aanvang en einde van de cursus is. - Powerpoint, waarin per les een aantal basisdia’s zijn gemaakt. Deze kan zelf aangevuld worden. In de powerpoint staan suggesties voor aanvulling opgenomen. - ‘Tips & trucs - lesvoorbereiding voor docenten’ incl. evaluatieformulier. - Deelnemerscertificaten om aan het einde van de cursus uit te reiken. Voor welke materialen zorgt de docent zelf? - Zoekkaarten (bij IVN organisatie: kun je ook ter verkoop aanbieden via IVN Groene Winkel + andere leuke boekjes, loeppotjes e.d.).

8

- Voorbeelden zelfgemaakte of kant-enklare nestkastjes, voederplanken, insectenhotels e.d. - Knutselmaterialen (bijv. rietstengels, bamboe voor insectenhotel, materiaal nestkastje e.d.). - Loeppotjes, waterbak (bij waterdiertjes onderzoek) e.d. - Diverse natuur- en tuinboeken (kijk voor suggesties bij Leestips in Cursusmap). - Foldermateriaal van eigen organisatie (bij IVN organisatie: IVN algemeen en IVN afdeling voor promotie).

EVALUATIE Evalueer de cursus in Les 5. Achterin deze ‘Tips & trucs, lesvoorbereiding voor docenten’ zit een Evaluatieformulier. Print ze voor alle cursisten en laat in de les direct invullen en inleveren. Stuur de uitkomsten ook naar servicedesk@ivn.nl, zodat met de resultaten het cursusmateriaal geupdate kan worden. Je kunt deze aanvullen met extra vragen.

Contact na de cursus Deze cursus levert nieuwe gezichten op. Om die mensen aan jouw organisatie te binden is het van belang dat ze positieve ervaringen opdoen met de organisatie en dat je hen daarna regelmatig weer ‘tegenkomt’. Naar verwachting komt het met die positieve ervaring wel goed in deze cursus. De volgende uitdaging is om ze ook na de cursus regelmatig met jouw organisatie in aanraking te brengen.

Hoe kun je dat doen? - Evalueer de cursus tijdens de laatste les. Leg van het begin af aan een basis om (e-mail)contact te houden met de deelnemers: bevestiging van deelname, de 1e huiswerkopdracht, excursiegegevens, tips voor websites of literatuur die met Tuinreservaten-onderwerpen te maken hebben enz. I.v.m. de privacywetgeving


Tip & Trucs

worden alle geadresseerden onder bcc geplaatst, zodat mensen niet automatisch elkaars e-mailadressen kunnen lezen. Vraag mensen altijd om toestemming als je hun foto’s wilt gebruiken. - Laat cursisten tijdens de laatste bijeenkomst aangeven welke activiteiten van jouw organisatie hen interesseert. - Heb je als afdeling/organisatie een digitale Nieuwsbrief? Stuur een link per mail. Cursisten moeten zich zelf aanmelden vanwege regelwetgeving ‘privacy gegevens’. - Vertel ze over de mogelijkheden van Groen Dichterbij om ook hun eigen buurt nog meer te vergroenen. Meer informatie op www.groendichterbij.nl en in de Cursusmap pag. 4.

IVN afdeling - Indien de organisatie een IVN afdeling is, vertel ze wat jullie aanbieden en welke mogelijkheden er zijn om actief te worden binnen IVN. Welke werkgroepen, jeugdgroepen en korte aansluitende cursussen zijn er? - Deel altijd informatie uit van de organisatie, die de deelnemers mee naar huis kunnen nemen. Voor IVN: denk aan de algemene IVN-folder en de folder van eigen IVN-afdeling.

Doe direct zaken Attendeer de deelnemers op het lidmaatschapformulier op de website www.ivn.nl/ steun-ivn/word-lid. Heb je een internetverbinding? Laat mensen zich direct online aanmelden. Ze geven op het formulier aan van welke afdeling ze lid willen worden.

Houd contact: E-mail Stuur de deelnemers na afloop een e-mail (met IVN-logo) met een link naar de foto’s van de activiteit op de website van jouw IVN-afdeling: een bezoek aan de IVN-­ website vormt een leuk volgend ‘contact­ moment’. Dit geldt uiteraard ook voor andere (partner)organisaties.

9

Organiseer vervolgactiviteit Als cursisten enthousiast zijn, kunnen er speciaal voor hen activiteiten worden georganiseerd. Stel de activiteiten ook open voor andere deelnemers, om zo te kunnen werven voor de volgende IVN-cursus Tuin­ reservaten. Vraag deelnemers om hulp bij de organisatie en promotie van de vervolgactiviteiten.


Tip & Trucs

Deel 2: de cursus

Lesvoorbereiding algemeen Neem al het lesmateriaal door - Lees grondig de Cursusmap door en het handboek Diervriendelijk Tuinieren, uitgeverij Tirion. - Bekijk aandachtig het boek ‘In de tuin’, uitgeverij Kluitman. - Doe zelf ‘De Tuinreservaat-test’. - Meld je aan op www.tuinreservaten.nl en bekijk een aantal webpagina’s. In de cursus wordt er regelmatig naar verwezen. - Op www.tuinreservaten.nl staan korte leuke instructiefilmpjes over verschillende onderwerpen. Voeg er enkele toe (embedden) aan de powerpoint. Door het bewegende beeld, heldere uitleg, geluid en muziek verlevendigt dit absoluut je presentatie en geeft beter inzicht in de onderdelen en het begrip van Tuinreservaten. Zorg wel dat er voldoende geluidsvolume is in laptop! Onderwerpen video’s + suggesties voor welke les: Les 1: tuinreservaten, border meidoorn (Les 1 of 2), Les 2: vogelvoer zaaien, vuurdoorn tegen de gevel, oorwormen vs bladluizen, bloemresten (in herfst), gevulde en ongevulde bloemen (inheems/uitheems) Les 3: takkenril, houtstapel, smulhaag Les 4: bodem (bodembedekkers), gras maaien, composthoop Les 5: schuilmeubilair voor insecten, bijenhotel. Instructievideo ‘tuinreservaten’; laat

10

-

- -

- -

zien hoe je een eigen pagina kunt aanmaken op www.tuinreservaten.nl, wanneer jouw tuin een tuinreservaat is. Neem een kijkje op de websites van de partners van Vroege Vogels/tuinreser­ vaten.nl Spreek één centraal contactpersoon af. Neem met het cursusteam de lessen door. Spreek af wie voor welke les of lesonderdeel verantwoordelijk is: organisatorisch, inhoudelijk, materiaal. Lees in zijn geheel deze ‘Tips & trucs, lesvoorbereiding voor docenten’ door. Werk je samen met een andere organisatie; kijk dan ook op de website(s) van je partnerorganisatie(s).

Locatie - Is de zaal voor alle bijeenkomsten vastgelegd? Zijn er afspraken over koffie en thee, e.d.? - Heb je sleutel van de deur en evt. alarmcode? - Zijn beamer en laptop gereserveerd? - Is de verwarming aan? - Is het aantal deelnemers bekend? Is er een goede adressen & mailinglijst van deelnemers en docenten? - Hebben alle deelnemers een bevestiging ontvangen met data, tijden en locatie? - Hebben deelnemers hun cursusgeld overgemaakt? - Is IVN betaald voor cursusmateriaal? - Is het cursusmateriaal in voldoende aantallen beschikbaar (handboek, Cursusmap,


Tip & Trucs

-

- - -

- -

pH-Bodemtest ECOstyle, ‘De Tuinreservaat-test’, Deelnemerscertificaten, enz.)? Zijn alle docenten ingelicht over hun avond en onderdeel, wat er van hen wordt verwacht? Is de basis-powerpoint per les aangevuld? Is er een overzicht van benodigde cursusmaterialen per les? Zijn de excursies al gepland (data en tijden, locaties, gastheer of –vrouw, docent, routes)? Is de docenten-adreslijst aan elkaar verspreid per e-mail? Is de Huiswerkopdracht Les 1, voorafgaand aan de 1e les aan deelnemers toegestuurd?

11


Tip & Trucs

Cursus Tuinreservaten - Les 1 Onderwerpen: tuinreservaat in vogelvlucht, basisaspecten tuinontwerp + huiswerkopdracht

Voorbereiding van Les 1 Meenemen - Aansprekende foto’s van een (je eigen?) tuin, liefst uit meerdere seizoenen (kan in een powerpoint) - Voorbeeldplattegrond van een (jouw) tuin (kan in een powerpoint). Er staat een eenvoudige plattegrond opgenomen in de cursusmap pag. 21. - De powerpoint voor de avond. - Inspirerende tuinboeken en landschapsboeken van de woonomgeving voor op een leestafel. - Cursusmappen voor alle cursisten - Handboeken ‘Diervriendelijk Tuinieren’ voor alle cursisten. - Deelnemerslijst (adressen en tel. nummers). - Boek ‘In de tuin - van bijenhotel tot slakken­racebaan. De allerleukste tuin­ knutsels’ voor docent. - Voldoende in kleur uitgeprinte/gekopieerde (dubbelzijdig) exemplaren van ‘De Tuinreservaat-test’ en pennen. - Overzicht cursusdata, incl. excursies. - Kompassen. Doen - Met de (eventuele) 2e docent voor deze avond een heldere rol- en taakverdeling afspreken (heb je elkaars adresgegevens?). - De powerpoint voor deze avond afmaken. Voeg instructievideo’s van tuinreservaten. nl toe. Gebruik foto’s om je verhaal te ondersteunen en te illustreren, liefst uit uw eigen tuin en ervaring, zodat je er gemakkelijk een verhaal omheen kunt vertellen of er uitleg bij kunt geven als daar vragen over zijn. Voeg afbeeldingen uit de eigen omgeving toe. - Heb je de deelnemers vooraf gevraagd foto’s van hun eigen tuin jou vooraf toe te sturen, voeg ze toe aan de powerpoint

12

(zie verder ‘Vragen voor groepsgesprek’). - Lees nogmaals Les 1 + de 1e huiswerk­ opdracht door.

Tijdens de 1e bijeenkomst Introductie - Neem de tijd om jezelf (en mede-docent) voor te stellen, vertel iets over je motivatie, deskundigheden en over je eigen tuin(reservaat) of dakterras/geveltuin/ balkon. - Vertel dat de ontwikkeling van eigen tuin (balkon etc.) tot tuinreservaat het doel is. De eigen tuin is leidraad in de cursus. Iedere les wordt gekeken naar de ontwikkeling van het eigen diervriendelijke tuinontwerp. - Diervriendelijke tuin, natuurvriendelijke tuin, tuinreservaat worden in de lessen door elkaar gebruikt. Ze betekenen allemaal het zelfde. - Vraag de deelnemers of zij toestemming geven om hun (mail)adressen en telefoonnummers willen delen d.m.v. een digitale deelnemerslijst. Contactpersoon zal deze verspreiden. - Geef aan dat er één contactadres is i.v.m. vragen, adreswijzigingen en bij verhindering. - Leg de cursusopbouw van de avond uit: 2 x 60 min. theorie en 30 min. pauze. Iedere cursusavond wordt er een tuin(reservaat)techniek behandeld + een diersoort of planten. Aan het eind van de les is een ‘Kids in de tuin’-moment* (zie verder bij ‘Vragen voor groepsgesprek’). Vragen voor groepsgesprek - Laat de deelnemers zich aan elkaar voorstellen, met behulp van de foto’s van hun eigen tuin (als je die digitaal vooraf hebt ontvangen, kun je ze met de beamer tonen). - Wat is jouw motivatie om deel te nemen? Wat hoop je hier te leren of te vinden? - Over welke onderwerpen zou je graag meer horen? Geef aan welke onderwerpen in welke les aan bod zullen komen. - Bespreek kort het materiaal bij de cursus:


Tip & Trucs

-

-

-

-

de Cursusmap (neem de map even snel op volgorde door: Les, Kids in de tuin, huiswerkopdracht, blanco notitiepagina’s, Leestips achterin) en het handboek ‘Diervriendelijk tuinieren’. Bespreek kort het cursusprogramma: 5 theorielessen en 2 à 3 excursies (zijn er verhinderingen of beperkingen voor mensen?). Er is de mogelijkheid om samen in iemands tuin te werken om ervaring op te doen in het maken van een tuinreservaat (denk aan takkenril, vlechtschutting, composthoop, snoeien, vijver, planten planten, insectenhotel ophangen etc.). Je komt er later op terug om te vragen wie dit zouden willen. (Dit kan de invulling zijn van 1 v.d. excursies of is extra.) Geef aan dat je huiswerk van mensen vraagt, inclusief het doorkijken van enkele hoofdstukjes uit het handboek. Uitwerking van de huiswerkopdracht wordt steeds de volgende les besproken. Inventariseer wie er kinderen thuis heeft of regelmatig (klein)kinderen op bezoek krijgt? Bepaal samen hoeveel aandacht jullie willen geven aan de activiteiten die je met kinderen in de tuin kunt doen. Vraag wie er geen tuin heeft, maar een dakterras/balkon/geveltuin. Geef aan dat de cursus regelmatig op mogelijkheden voor deze soort tuinen wijst. Er zijn genoeg mogelijkheden om ook die plekken diervriendelijk te maken.

Lesuitvoering Voor de pauze - Introductie docent, cursisten (werkwijze hierboven beschreven), cursus a.h.v. power­point inzoomen van woonomgeving naar tuinreservaat; wat niet in de omgeving aan dieren of planten is, komt van nature niet voor in jouw tuin. - Wat is een tuinreservaat; van grijs (tegels/ schuttingen) naar groen. Stop het stenen tijdperk! - Waarom zijn tuinreservaten belangrijk? - Kenmerken tuinreservaat (eerst aan groep vragen, dan vertellen). Noem de 4 V’s van een Tuinreservaat: voortplanting, voedsel,

13

veiligheid, variatie. - Vaste elementen in jouw tuin om rekening mee te houden. Na de pauze - Laat iedereen ‘De Tuinreservaat-test’ doen (heb je voor iedereen uitgeprint). - Vraag naar resultaten. Had men die verwacht? Nu al ideeën opgedaan? - Bespreek de meegenomen geschetste plattegronden en foto’s. Verdeel in groepjes. Zorg dat er per groepje een docent is die kan adviseren. - Leg uit hoe je een officiële tuinplattegrond maakt (zie eind Les 1 pag. 20 en 21 in Cursusmap). - Vraag of iedereen werking kompas kent, leg evt. uit. - Vraag of er mensen zijn die het leuk vinden met elkaar in een tuin van een van de deelnemers te gaan werken aan een onderdeel Tuinreservaat. Tip: groeps­ grootte max. 5 per tuin. Spreek data buiten de les per mail (datumprikker.nl) af wanneer dit niet 1 v.d. excursies is. Zorg dat een docent die datum i.i.g. kan helpen. Leuk om na de cursus bij elkaar te gaan kijken in de tuin! - Noem een paar van de ‘Kidstips in de tuin’ (zie Cursusmap pag. 18) - Neem huiswerk voor Les 2 door en wijs ze op mee te nemen grondmonster; licht toe hoe dat moet (zie Huiswerkopdracht voor Les 2 pag. 19 in Cursusmap). - Wijs op de website www.tuinreservaten. nl.


notities

Les 1

14


Tip & Trucs

Cursus Tuinreservaten - Les 2 Onderwerpen: bodem, kringloop, grondsoort, grondbewerking, bodemdiertjes, beplantings­plan, plantkeuze, planten, relatie planten en dieren, spinnen, verspreiding planten en zaden, seizoenen, vlinders + huiswerkopdracht ➜ Deze les heeft de meeste onderwerpen van alle lessen. Tempo houden in de les is daarom aan te raden!

Voorbereiding van Les 2 Meenemen - Zo mogelijk verschillende grondsoorten: 3 potjes grond, één met kleigrond, één met zandgrond en één met veen. Zorg voor wat water. - Boeken over tuinplanten, waarin mensen informatie kunnen opzoeken over hoogte, bloeitijd, kleur, enz. Voor op de leestafel tijdens pauze. (Evt. lenen uit de openbare bibliotheek of van het IVN.) - Afhankelijk van de planning van jullie cursus in het seizoen: voorbeelden van levend materiaal, zoals takken, vruchten of bloemen van planten die iets ‘extra’s’ te bieden hebben voor dieren. - Zoekkaarten van vlinders, bodemdiertjes. - Boekjes ‘Dagvlinders in Beeld’ en ‘Nachtvlinders in beeld’ (van IVN). - Boekjes bodemdiertjes. - Evt. foldermateriaal van Vlinderstichting (= coalitiepartner). - Loeppotjes. - Voldoende pH-Bodemtest ECOstyle (8 tests per verpakking, heb je ontvangen in docentenpakket IVN-Servicedesk). Neem wat doekjes mee om schoon te kunnen maken als er geknoeid wordt bij de test. Denk aan: is er in of bij de zaal ergens water (een kraan)? En waar laat je het natte afval na afloop van de test? - Optioneel i.v.m. bezinkproef: voldoende lege jampotten voor alle cursisten 1. (uitleg zie hieronder bij ‘Doen’)

15

Doen - Lees Les 2 door. - Oefen zelf met de pH-bodemtest om de zuurgraad te meten, zodat je die begrijpt en kunt uitleggen. Zorg dat je de testen voor de deelnemers bij de hand hebt. - Oefen zelf de ‘bezinkproef’: doe een flinke handgrond in een jampot, voeg water toe, deksel er op, schudt stevig. Laat bezinken. Na enige tijd krijg je een gelaagdheid te zien. Zand bezinkt eerst, dan langzaam de klei en de humus drijft aan oppervlakte. Hiermee krijg je een goede inschatting van verhouding zand-klei-humus. - Voeg instructievideo’s van tuinreservaten. nl toe aan je powerpoint. - Heb je zelf een composthoop in de tuin of weet je er een bij een kennis? Ga dan enkele dagen vóór de 2e les in die compost­hoop op zoek naar bodembeestjes. Neem een koelkastdoos en schep daar een flinke hand compost in. Zoek in de composthoop naar allerlei bodembeestjes en schep die met een lepel in de koelkastdoos. Bewaar dat buiten of in de koelkast tot de cursusavond. Zo kun je de cursusdeelnemers laten zoeken naar levende beestjes. Met een zoekkaart ‘bodemdiertjes’ kunnen ze proberen om er namen bij te vinden.

Lesuitvoering Voor de pauze - Vertel over bodem, kringloop en grondsoorten. Gebruik de powerpoint. - Doe de pH-Bodemtest. Conclusies? Laat ze uitkomst noteren in hun Cursusmap (notitiepagina’s). - Vraag ze pag. 42 op te slaan: de grondsoortentest. Laat ze kort hun meegebrachte grond testen. Wat voor grond heb jij in je tuin? Uitkomst laten noteren in Cursusmap. - Optioneel: iedere cursist doet de ‘bezinkproef’: doe een flinke handgrond in een jampot, voeg water toe, deksel er op, schudt stevig. Laat bezinken. Na enige tijd (eind van de les) krijg je een gelaagdheid te zien. Zand bezinkt eerst, dan langzaam


Tip & Trucs

de klei en de humus drijft aan oppervlakte. Hiermee krijg je een goede inschatting van verhouding zand-klei-humus. - Vertel over bodemdiertjes (nut, wat zijn het, hoe zien ze er uit?). - Zie bij de voorbereidingen: laat deel­ nemers zelf naar bodembeestjes in een bakje compost zoeken en met een zoekkaart de namen van die bodemdiertjes opzoeken. Evt. met loeppotje beter bekijken.

-

-

- Na de pauze - Hoe kijken de deelnemers aan tegen ‘onkruid’? Wat doen ze er wel en niet tegen, wat werkt? - Hebben mensen een idee van hoeveel inheemse (‘wilde’) planten er in hun tuin staan? Hoe verhoudt dat aantal zich tot het aandeel gekweekte, uitheemse (exotische) soorten in hun tuin? Hebben deelnemers zelf voorkeuren voor inheems of uitheems, en waarom? Laat in powerpoint inheemse en uitheemse soorten zien. - Vertel over onvruchtbaarheid van vele cultuurvarianten (uitheems/exoten). Dubbele bloemen trekken geen insecten aan. Wat zijn waardplanten? - Vertel over onderscheid vaste-, een- en tweejarige planten. - Vertel waar je rekening mee houdt bij de keuze van je planten (zie Cursusmap pag. 28). - Licht toe waarom en hoe je een beplantingsplan maakt (zie Cursusmap pag. 29). Voorbeeld op powerpoint. (nut: handig voor ontwerp van je tuin en aanschaf van planten.) - Vraag of ze een idee hebben welke planten in hun tuin (of in hun omgeving) veel dieren aantrekt? Waarom? Herhaal de 4 V’s van een Tuinreservaat: voortplanting, voedsel, veiligheid, variatie. Geef relatie planten en dieren aan (zie ook pag. 32 Cursusmap). - Doe een kleine quiz (op de powerpoint of met zoekkaarten) welke vlindersoorten de deelnemers herkennen en of ze die al

16

-

-

-

- -

eens in hun tuin hebben gezien? Vraag of groep idee heeft van aantal soorten vlinders in Ned. Vertel over dag- en nachtvlinders en dagactieve nachtvlinders. Laat verschil zien d.m.v. plaatjes in powerpoint (zie ook Cursusmap pag. 36 en 37). Kan groep voorbeelden noemen van planten waarvan dieren én mensen eten. Waarom kan een mens niet alle bessen eten die een vogel eet? Idee hoe zaden verspreid worden? (zie ook Cursusmap pag. 33) Bespreek de meegenomen tuinont­ werpen en foto’s. Afhankelijk van groepsgrootte, groep verdelen in groepjes. Zorg dat er bij ieder groepje een docent is die kan adviseren. Bekijk resultaat van bezinkproef. Laat conclusie in de Cursusmap noteren. Nu mooi overzicht van zuurgraad, soort grond, en verhouding grondsoorten in eigen tuin! Noem een paar van de ‘Kidstips in de tuin’ (zie Cursusmap pag. 40 en 41). Laat boek ‘In de tuin’ zien (leg in pauze op leestafel). Neem huiswerk voor Les 3 door. Wanneer je voor de volgende les op excursie gaat: neem de excursiedatum, -tijd en locatie door. Verstuur vóór de excursie met plattegrond (Googlemaps) aan de deelnemers.


notities

Les 2

17


Tip & Trucs

Cursus Tuinreservaten - Les 3

Lesuitvoering

Onderwerpen: Afscheidingen, vogels, zoogdieren, biotopen + huiswerkopdracht

Voor de pauze - Wanneer je op excursie bent geweest, wissel ervaringen uit. - Zijn er mensen bij elkaar in de tuin aan de slag gegaan? Wissel ervaringen uit. - Huiswerkvraag: Hebben mensen een kuil in hun tuin gegraven? Hoe zag de grond er uit op 20 cm, op 40 cm of nog dieper? Wat concluderen jullie daaruit? - Wat voor soort afscheiding hebben de deelnemers rond hun tuin? Hoe bevalt dat, wat zijn voor- en nadelen van al die soorten? Wat zouden ze graag anders hebben en waarom? Wat leren ze van hun medecursisten? - Hebben mensen hun houten, metalen of stenen schutting/muurtje ook laten begroeien met klimplanten? Zouden ze dat willen? Welke klimmers zijn aantrekkelijk voor vogels, bijen, enz.? - Laat wilgentaken rondgaan, zodat ze de buigzaamheid ervan ervaren. - Laat a.h.v. powerpoint verschillende afscheidingen zien. - Vertel over toegankelijkheid van de tuin voor o.a. egels. - Inventariseer op computer (direct zichtbaar met beamer op scherm), welke Top 10 de cursisten hebben samengesteld van diervriendelijke planten voor in de eigen tuin (huiswerkopdracht). Stuur het overzicht na afloop van de cursus naar alle deelnemers als tuintips. - (kan ook na de pauze): Ga in groepjes weer even onderling bekijken hoe het met de vorderingen van het tuinontwerp, beplantingsplan gaat evt. met eigen foto’s. - Laat boek ‘In de tuin’ zien (leg in pauze op leestafel).

Voorbereiding van Les 3 Meenemen - Zo mogelijk: folder van een tuincentrum of bouwmarkt met verschillende soorten schuttingen. - Wat takken van wilg om het vlechten te demonstreren. - Vogelgidsen, tuinvogel-zoekkaart, vogelboeken, cd met geluiden tuinvogels. - Een nestkastje. Vivara biedt gratis cursusmateriaal op verzoek aan. Vraag hierna bij de IVN-Servicedesk - Evt. bouwtekeningen om zelf nestkastje te maken. Op internet zijn er veel te vinden, bijv op: www.vogelbescherming.nl. Kan ook in Les 5! - Boeken over zoogdieren in de tuin (egel, mol, konijn, marter, vleermuis, eekhoorn etc.). Doen - Lees les 3 door. - Zorg dat je de cd met tuinvogelgeluiden kunt laten horen (evt. gekoppeld aan tuinvogel-quiz in je powerpoint). - Verzamel foto’s (van internet, uit je eigen wijk, uit folders) van verschillende soorten schuttingen, hagen en hekken, takken­ rillen en houtstapels, voor je powerpoint en discussie. - Maak met foto’s (bijv. Van: www.vogelvisie.nl en www.vogelbescherming.nl) een korte tuinvogel-quiz om deelnemers te prikkelen welke vogels zij herkennen en ook regelmatig in hun eigen tuin zien/ horen. Je kunt er geluid aan toevoegen. - Voeg instructievideo’s van tuinreservaten. nl toe aan je powerpoint. - Oefen voor de les met live typen en weergeven van planten Top 10’s (zie Lesuitvoering voor de pauze). - Vraag evt. foldermateriaal op bij Egel­ stichting en de Vogelbescherming.

18

Na de pauze - Koppel belangrijkste bevindingen klassi­ kaal terug (n.a.v. bespreken tuinontwerpen in groepjes voor de pauze). - Laat video Tuinreservaten.nl ‘Vogelzaad zaaien’ op powerpoint zien. - Vraag deelnemers welke vogelsoorten er (in deze tijd van het jaar) regelmatig in


Tip & Trucs

-

-

-

-

-

-

-

-

hun tuin komen. Vergelijk die lijstjes met elkaar. Wie véél soorten vogels in haar of zijn tuin kan opnoemen, is misschien een echte liefhebber, of heeft juist heel veel tijd om naar buiten te kijken, of voert die de vogels heel regelmatig? Doe een Tuinvogelquiz via powerpoint: raad de vogel (eerst geluid, dan plaatje, dan naam). Vraag op welke planten de vogel dol is (denk aan: bessen, zaden, insecten, bodem, planten, struiken, bomen). Waar voelt de vogel zich veilig? (doornstruik, hoog in de boom, verscholen in struik, op het dak...). Hebben de deelnemers zelf ideeën wat hun tuin geschikter kan maken voor vogels? Wat doen deelnemers om te voorkomen dat katten in hun tuin op jacht gaan naar de vogels? Wat werkt goed en wat niet (katvriendelijke oplossingen!)? Inventariseer aan het einde van de les, ter voorbereiding op de 4e les, wie er in haar/ zijn tuin een composthoop of -bak heeft, en wie er een vijver(tje) heeft. Vraag mensen foto’s in hun tuin te maken van bomen en struiken waarvan ze niet goed weten hoe ze die moeten snoeien. Laat ze die foto’s naar jou mailen. Noem een paar van de ‘Kidstips in de tuin’ (zie Cursusmap pag. 54 en 55). Neem huiswerk voor Les 4 door. Neem de excursiedatum, -tijd en locatie door. Verstuur vóór de excursie met plattegrond (Googlemaps) aan de deel­ nemers. Wijs de cursisten erop dat ze, wanneer ze vijver(tje) in of water vlak langs (sloot/ vijver/rivier) de tuin hebben, ze voor de volgende les een jampot water ervan meenemen. Wel pas vlak voor de les vullen i.v.m. levend houden van de diertjes!

19


notities

Les 3

20


Tip & Trucs

Cursus Tuinreservaten - Les 4

Lesuitvoering

Onderwerpen: Onderhoud, composteren, water, waterplanten en -dieren, reptielen, amfibieën, insecten + huiswerkopdracht

Voor de pauze - Wissel ervaringen uit van de excursie wanneer je die voor deze les hebt gedaan. - Zijn er ook mensen bij elkaar in de tuin aan het werk? Vraag naar ervaringen. Zijn er vragen? - Vraag waarom zou je wel of niet snoeien? Laat mensen vertellen wanneer en hoe zij nu snoeien in hun tuin? Wat vinden ze moeilijk en wat gaat goed? - Vertel over het waarom van wel of niet snoeien. Hoe snoei je en wanneer snoei je de verschillende bomen en struiken (zie ook Cursusmap). Misschien kun je de snoei van leifruit toelichten? Waar moet je op letten (scherpe zaag, juist manier van snoeien, snoeivormen). - Laat cursist a.h.v. meegebrachte takken voordoen hoe je snoeit. Corrigeer indien nodig. - Bespreek d.m.v. powerpoint, de foto’s van de deelnemers van te snoeien bomen en struiken in eigen tuin. Hoe zouden de deelnemers het aanpakken? Wat zijn voor- en nadelen van de ene en de andere aanpak? Wat adviseer jij? Zijn het diervriendelijke bomen/struiken? - Hoe onderhoud je verder je tuin? Pas op met spitten. Beperk wegharken van blad. Wat doe je met snoeiafval (denk aan de video’s van tuinreservaten.nl)? - Bespreek welke zaken er wel en wat niet op een composthoop kan. Hoe zorg je dat je een goede kwaliteit compost krijgt? Wat doe je met zieke planten en onkruiden met veel zaad? - Neem stap voor stap door hoe je een composthoop (altijd 2!) maakt. Laat de emmertjes met meegebrachte compost in verschillende stadia van vertering zien. Wat valt ze op?

Voorbereiding van Les 4 Meenemen - Boekjes over snoeien, composteren en natuurvriendelijke en minder natuur­ vriendelijke tuinvijvers (uit de openbare bibliotheek?). - Snoeigereedschap (snoeischaar, takkenzaag). - Zakjes of emmertjes met compost (in verschillende stadia van verteren?). - Zoekkaarten waterdiertjes. - Takken voor demonstratie snoeien. - Als je die hebt: binoculairs (denk aan verlengsnoeren, check aanwezigheid stopcontacten). - Loeppotjes. Doen - Verzamel foto’s of tekeningen van voorbeelden van snoeien op je powerpoint. - Zet de gemailde foto’s cursisten van te snoeien bomen/struiken op powerpoint. - Voeg instructievideo’s van tuinreservaten. nl toe aan je powerpoint. - Verzamel foto’s of tekeningen van voorbeelden van composteren en voor tuin­ vijvers voor je powerpoint. - Bekijk of één van jullie excursies ook gebruikt kan worden voor een demonstratie snoeien (bijv. in één of meer tuinen van deelnemers)? - Bekijk de foto’s die deelnemers hebben gemaild, van bomen en struiken waarvan zij niet weten hoe ze die moeten snoeien. Kun je aan de hand van die foto’s adviezen en tips voor de deelnemers formuleren? - Bekijk websites www.ravon.nl en www.eis.nl. - Lees les 4 door.

21


Tip & Trucs

Na de pauze - Laat mensen vertellen over hun vijver en wat ze daar beleven? Welke diersoorten zien ze in en bij het water (libellen, waterjuffers, padden, kikkers, vogels en andere dieren)? - Vertel waar je aan moet denken wanneer je een vijver maakt. Aflopende oevers, variatie beplanting etc. - Laat plaatjes zien van waterplanten en vertel op welke diepte ze geplant worden. - Vraag of ze verschil weten tussen padden en kikkers. Laat zien/vertel. - Ga met elkaar het meegebrachte water bekijken. Misschien heb je een binoculair? Loeppotjes laten ook al meer zien. Gebruik zoekkaart waterbeestjes om te ontdekken. - Noem een paar van de ‘Kidstips in de tuin’ (zie Cursusmap pag. 70). Neem huiswerk voor Les 5 door. - Neem de excursiedatum, -tijd en locatie door. Verstuur vóór de excursie met plattegrond (Googlemaps) aan de deelnemers.

22


notities

Les 4

23


Tip & Trucs

Cursus Tuinreservaten - Les 5 Onderwerpen: ziekten en plagen, teken, diersporen, dierenonderkomens + huiswerkopdracht voor de toekomst

Voorbereiding van Les 5 Meenemen - Zo mogelijk: boekjes over ziekten en plagen in de tuin en over nuttige beestjes, over diersporen en over nestkastjes (uit de bibliotheek?). - Voorbeelden van diersporen, zoals gallen, aangevreten noten en dennenappels, bladeren met gaten, bladmineersporen, veren, vogelnestje, braakbal of voorbeelden van aantasting door een ziekte. - Voorbeelden van vogelnestkastjes, insecten-, bijenhotel en/of plaatjes van hommel-, vleermuizen- en vlinderkast, egelhuis, en zo (zie o.a. de website van Vivara). - Materiaal om zelf een insectenhotel, voederplank, vetbol of nestkastje te maken. - Een nestkastje. Vivara biedt gratis cursusmateriaal op verzoek aan. Vraag hiernaar bij de IVN-Servicedesk. - Evt. bouwtekeningen om zelf nestkastje te maken. Op internet zijn er veel te vinden, bijv op: www.vogelbescherming.nl. Kan ook in Les 3! - Zoekkaarten diersporen. - Deelnemerscertificaten. - ‘De Tuinreservaat-test’ + pennen. - Evaluatieformulieren. - Foldermateriaal IVN algemeen en eigen IVN afdeling en/of die van (partner) andere organisatie(s). Doen - Verzamel foto’s of tekeningen van voorbeelden van plagen en van hun natuurlijke bestrijders (lieveheersbeestjes, koolmezen, enz.) op je powerpoint. Doe er ook plaatje van een teek bij. - Verzamel foto’s of tekeningen van allerlei nestkasten voor je powerpoint (zie ook voorbeelden in de Cursusmap pag. 87). - Voldoende in kleur uitgeprinte/gekopieerde (dubbelzijdig) exemplaren van

24

‘De Tuinreservaat-test’ en pennen. - Zorg dat je van iedere cursist een uitgeprint (op stevig papier), ingevuld en ondertekend Deelnemerscertifcaat hebt. - Op powerpoint toevoegen video ‘oor­ wormen vs luizen’. - Lees Les 5.

Lesuitvoering Voor de pauze - Wissel ervaringen uit van de excursie wanneer je die voor deze les hebt gedaan. - Zijn er ook mensen bij elkaar in de tuin aan het werk? Vraag naar ervaringen. Zijn er vragen? - Van welke ziekten/plagen hebben de cursisten last in de tuin? - Waarom wordt de ene plant wel ziek en de andere niet? - Waarom zou je wel of niet ingrijpen tegen een ziekte of plaag op jouw planten? - Hoe behandel je ze normaliter? - Zijn er andere oplossingen dan chemische bestrijding? Welke dan, en hoe? - Laat video ‘oorwormen vs bladluizen’ zien van tuinreservaten.nl. - Laat teek op powerpoint zien en vertel kort hoe je jezelf op teken controleert. - Wat voor diersporen kun je in je tuin vinden? Eerst rondje vragen, dan laten zien/ vertellen. Zoekkaart diersporen laten zien (rond laten gaan). Laat origineel materiaal zien/rondgaan/neerleggen op centrale tafel: eikenblad gallen, mosgal, konijnenkeutels, vossenpoep, mineergangetjes in bladeren, kapot geslagen slakkenhuis, aangegeten hazelnoten en dennenappels, aangegeten paddenstoel, vogelnestje, veertjes, braakbal uilen... - Laat nogmaals ‘De Tuinreservaat-test’ doen. Doe een rondje langs de cursisten. Vraag naar score Les 1 en die van nu. Is de tuin (balkon/dakterras/geveltuin) meer diervriendelijk geworden? Is het al een tuinreservaat? Je kunt dan het speciale bordje bestellen (zie Cursusmap pag. 80, afb. 5.18).


Tip & Trucs

- Vertel over aanmelden van je tuin op www.tuinreservaten.nl. Er is een instructie­video te zien over ‘aanmelden tuinreservaat’. Zo kun je jouw Tuinreservaat en de ervaringen die je daarin hebt delen met andere tuinreservaat-bezitters. - Laat iedereen in de pauze tuinontwerp/ foto’s/beplantingsplan op tafel bij elkaar neerleggen. Pauze - Bekijk elkaars tuinontwerpen en laat cursisten elkaar (docenten adviseren mee) tips geven a.h.v. score ‘De Tuinreservaattest’, om de tuin nóg diervriendelijker te maken. - Leg materiaal klaar om zelf een insectenhotel o.i.d. te maken. Na de pauze - Is het wel nodig om allerlei nestkasten en insectenhotels op te hangen? Waar blijven die beestjes in de natuur? - Laat a.h.v. powerpoint dierenonder­komens zien (video’s op tuinreservaten.nl: schuilmeubilair, bijenhotel); natuurlijk en door mens gemaakt. Natuurlijk egelonder­ komen, gemaakt egelhuis. Idem nestplaats vogels, nestkastje. Vleermuisplaats en vleermuizenkast. Rustplek vlinders, vlinderkast. - Vertel over juiste plek, vliegopening, gebruik door welke vogel van een nestkastje. - Ga met elkaar insectenhotel (bos riet­ stengels), vetbol of nestkastje (zie pag. 84 Cursusmap) maken. - Laat mensen voor zichzelf eens een lijstje maken van wat ze nu -door de cursus- al anders zijn gaan doen, en wat ze nog van plan zijn te veranderen in hun tuin, om die natuurvriendelijker te maken. Wissel dat uit met elkaar. - Zijn er cursisten die een logboek zijn gaan bijhouden (op schrift/computer/internet)? Wissel kort met elkaar tips uit voor andere cursisten die dit ook (willen) doen? - Laat de evaluatieformulieren invullen en direct inleveren.

25

- Ga de cursus afronden: doe een korte evaluatie. Wat vonden mensen van de cursus? Wat zijn de belangrijkste nieuwe dingen die ze hebben geleerd? Missen ze onderwerpen? Is er behoefte aan een extra ‘workshop’ over een thema of onderwerp? Zijn er nog excursies? - Vraag of mensen belangstelling hebben om lid te worden van het IVN en/ of de KNNV en/of andere organiserende clubs? Tip: kunnen jullie een soort ‘kennismakings-lidmaatschap’ voor één jaar aan­bieden, waarbij je vooraf de kosten van dat lidmaatschap al in de prijs van de cursus hebt mee berekend? - Vertel ze over Groen Dichterbij: met de buurt samen je woonomgeving nog groener maken (zie Cursusmap pag. 4 en www.groendichterbij.nl) - Deel tot slot de Deelnemerscertificaten uit en feliciteer! - En nu: GENIETEN!!!!


notities

Les 5

26


EVALUATIEFORMULIER DEELNEMERS

1. Hoe heb je over deze cursus gehoord? Omcirkel: advertentie - flyer - affiche - social media (twitter/facebook/linkedin) - via via - website

8. Ben je tevreden over de praktijk tijdens de lessen? Omcirkel: Ja - Nee Zo nee; waarom niet/op welke punten niet?

Zo ja via website; welke? ..............................................................

...................................................................................................................

Anders; namelijk ................................................................................

...................................................................................................................

2. Ben je steeds goed geïnformeerd over de inhoud, locatie(s) en excursies? Omcirkel: Ja – Nee. Zo nee; waarom niet/op welke punten niet?

9. Wat vond je het leukste onderdeel tijdens de excursies?

...................................................................................................................

10. Heb je nog iets gemist of heb je tips voor de docenten?

...................................................................................................................

...................................................................................................................

................................................................................................................... 3. Zijn jouw verwachtingen uitgekomen? Omcirkel: Ja – Nee. Zo nee; waarom niet/op welke punten niet?

................................................................................................................... ................................................................................................................... ...................................................................................................................

................................................................................................................... ...................................................................................................................

11. Heb je nog een behoefte aan een vervolg? Omcirkel: Ja – Nee. Zo ja; wat voor vervolg (excursie/workshop....)?

4. Wat voor nieuwe dingen heb je geleerd? ...................................................................................................................

...................................................................................................................

...................................................................................................................

...................................................................................................................

................................................................................................................... 12. Zou je de cursus aanraden aan een bekende? Omcirkel: Ja – Nee. Zo ja; hoe zou je deze cursus omschrijven?

5. Wat is de beoordeling over de cursus over het geheel genomen? Geef een rapportcijfer (1 zeer slecht > 10 zeer goed):

...................................................................................................................

...................................................................................................................

................................................................................................................... ...................................................................................................................

6. Ben je tevreden over het cursusmateriaal? Omcirkel: Ja – Nee. Zo nee; waarom niet/op welke punten niet? ...................................................................................................................

Mag IVN je per e-mail op de hoogte houden van haar activiteiten?

...................................................................................................................

naam: .....................................................................................................

7. Ben je tevreden over de theorie tijdens de lessen? Omcirkel: Ja – Nee. Zo nee; waarom niet/op welke punten niet?

e-mail: ....................................................................................................

...................................................................................................................

Hartelijk dank! Kijk eens op de website www.ivn.nl.

...................................................................................................................

27

IVN cursus Tuinreservaten docententips  

Deze tips voor docenten zijn te gebruiken bij de cursus Tuinreservaten. Kijk voor meer informatie op http://www.ivn.nl/tuinreservaten