Page 1

3

2013ko abendua


:testuak: ITU Banda

:maketazioa: ITU Banda

:babeslea: A単orga Kultura

http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/

software askeaz sortua


HB M CJ E FB Editorialea..............................................4 Ituren......................................................5 Euria denean.......................................6-7 Azukre koxkorrak...................................8 Isilik baino, hobe oihuka......................9 A. Zaharraren kontakizunak..........10-11 Idazteari idatzia..............................12-13 Etxe sorgindua.................................14-17 Eguzki eta haizearen seme-alabak.....18 Bere bizkarra ikusi nahi nuen......19-20 Ametsak.................................................21 Aurretik atzera.....................................22


FE J UPSJ B M FB @JaneIturbe 1B TJ CJ UB UF FSB CB UFLPB O FSPSU[FLP [PSJ B O HV SF CFM B V O B M E J B L TPGB O FU[B O E B K B SSB J U[FO E V V TUF[  # B J O B B [B M FLP E FSSPUJ TN PUJ L I B SB HP CB E B HP

CFTUF

[FSCB J U

;FSCB J U

# FM B V O B M E J

HB [UFB

J [B O B HB UJ L

PSB J O E J L F[J O K B LJ O B O B M J [B UV [FS O PSB CJ E F I B SUV LP E V FO HV L E V HV FSB CB LJ U[FO E V HV O PL

E FO CPSB L

FSPSJ LP

B UFSB U[FO

HB SB

HJ I B S

QB O UB J M B SFO

B SHJ

EV FUB

[V SE B L [V SJ B L

FTB O FO 

0 SB J O E J L

FTO B UV LP M V [B U[FO 

B V SQFHJ B

# B U[V L ) B U[B L

B SHJ U[FO

TPGB O I B TJ

K B SSB J U[FO

HB SB

CFSPUV

E J HV O

B SUFB O

O B HJ B L

PO E PSFO J E B [UFO

E V HV 

) J SV HB SSFO J L CB E B I PO B HV SFB  -FI FO B M E J B CB E B * 56 B M E J [LB SJ B SFO B M F CB U E V [V M B FTLV B SUFB O  CFHJ FO QB SFB O I FN FO J SB LV T E J U[B LF[V B V SSFLP CJ B L J UV M J UFSB UV SB  XPSE QSFTT DPN  0 SB J O E J L J O PSL F[ HB J UV J SB J O E V QP[UV O BI J

FE P

FHJ UFO CB E V

F[ HB J UV

HB V E F

FUB USJ TUB UV

BM E J

J UV TPUPUJ L! HN B J M  DPN

I B SSFN B O FUB O HV SFLJ O 

4 Onki jin

K B LJ O B SFO

HB J O FB O 

CFSFB O 

&UB

I PSSFL

* O PSL J SV [LJ O J L FHJ O

FM CJ E FB O

K BS

E B J UFLF


* 56 3&/ Ituren oso aldatu da inoiz etorri ez naizenetik. Gaua da, argirik ez argazkitarako. Argazkirik ez gauari, gauarentzat, gauetik. Geldi gelaren ilunean, isil lasaitasunean. Begi zabal itsuak horma amultsuetan iltze. Ortzemuga itzali hau, itsasargi erorien kantu larria, lamien orrazi betierekoa gidari, urontzi guztien galbide haize bortitz korronte bako hilerri zabal honetan. Argitu da zerua, ezkutatu izarrak, bakarrik geratu dira lurra eta eguzkia, ilargia korrika armairuan gorde da adi. Argazki guztiak erre dira. Museo guztiak erori, liburu guztiak usteldu. Suaren kondarra ez da iluna. Dena belzten duena argia da. Hain argia ezen itsutu egiten baikaitu. Itsu, begiak zabalik. Geldi gelaren ilunean, gauaren isil lasaitasunean.

Iturengo Arrotza Narrazioa

5


&6 3* " “Ahaztea beharrezkoa da zoriontsu izateko. Ahaztea beharrezkoa da gero konformatu ahal izateko.� ~Toyo Shibata

Orratza harilkatu eta josi. Haria: Gu, 26 tailako zapatak, karterako argazkiak, argazkiak eta bera. Azalean lehen zuloa. Ileak, okela eta zaina. Odola. Zinena gorriz tindatu, zarena intoxikatu. Ziztatu. Zauriak josi? Zure hariaz tatuatu zinen unean zabaldu zenituen. (Zauriak lehortzen utzi behar dira.) Memoria idatzi zenuen eta apaindu. Loditu.

6

Poema


% &/ &"/ Orain mehe naiz zure iraganeko hiztegiaren instrukzio orrientzat. Eta ez, ez duzu inoiz gaur sentitu beharko zenukeen zoriontasunik dastatu. Baina, gusturago egiten duzu lo iraganarekin idatzitako kondairetan. Tanta bat. Azalean erre, haserre.

Eta badoa. Tanta bat.

Fereka bat, bi, lau erreka eta haria badoa, bazoaz. Zu, bazatoz. Hatoz. 26 tailako zapatak, karterako argazkiak, argazkiak eta bera. Euriak ezabatuko ditu Zinenaren astarnak. Azala ezabatuko dizu. Askatu zaitez, zoriontsu. Euria denean.

Dra. Ukitu Poema

7


";6 ,3& ,0 9,0 33", Zutik diraute mahaiek terrazan, geuk ez bezala. Euren hanka oker eta zaharkituen premia dut neureen indar apurrak eralgitzeko. Makil zatarrarena, ene burua zutitzeko. Zeure irudi ahula ez baita nahikoa mugimendu txikiena gauzatzeko, lurretik narras ez ibiltzeko. Korderik gabeko azal-hezur zorigabe bat besterik ez naiz joan zinenenetik. “Aizak gaztetxo, ekarri iezaiok betikoa agure honi� -Lerdez blaitu du elkarren arteko distantzia apurra, tabakoaz goritutako hauspoetatik arnastu nahian“Hona Patxi, kafesne bero bat eta hiru azukre koxkor� --Irribarre konplize baten ostean eztulaldi bortitz batek banandu ditu. Gorriz tindatu duela ziurtatu gabe, poltsikoan ezkutatu du zapia. Azukre koxkorrak izan badirela ziurtatzeko besterik ez nator hona --estreinakoa amildu da kikaran--. Bakarraz goxatzen zenuen akeitabigarren ontzia ito da Kantauri Itsasoan-. Inork ezin izan zintuen atzeman --katastrofe larririk suertatu gabe uretaratu da atzeneko izozmendia--. Askatasun harexegatik desiratzen zintudan. Inoren menpeko ez izaten ikasi nahi nuen arren, ezin izan nuen zure enkantuengandik aldendu. Arratsalde euritsuetan oroitzen ditut begi ilun haiek. Masail abailduok, hozpildutako kafesnearen baporeak bakarrik musukatzen dizkidanean. Aspaldian aienatu zait azukrea, zeu bezala.

Eihera Akitua

8 Narrazioa


* 4* -* , CB J O P I PCF 0 * ) 6 ," Nahiago nuke bertsoa balitz gizakion abaroa: odol gustua ezpain ttipitan ahoz aho igaroa. Koplak baditut, kaio kantuak ekartzen ditu nigana; baina poemok hutsalak dira haizeak ez banarama. Halako eguzki ezagun bat da, txistu eginaz, irrikan; begiak itxi, eta hondarra kausitzen duzu patrikan. ‘Isilik baino, hobe oihuka’ dio mutu dagoenak eguzkiaren izpi estaliz bete zizkiguten benak. Koplok ez badira inolako ezpain gorritan egongo, Bihar gaur deituko dugun hori ez da geuretzat izango.

Zamalloa Poema

9


.

"O UPO J P ;B I B SSB SFO

LPO UB LJ [V O B L Sup Marcos Antonioren ametsetan lantzen duen lurra berea da. Bere ametsetan izerdia justiziaz eta egiaz ordaintzen dute. Amets egiten du badagoela ezjakintasuna sendatzeko eskola eta heriotza uxatzeko botika. Amets egiten du etxea argitzen zaiola eta mahaia betetzen, lurra askea dela eta jendea burujabe. Amesteko eta ametsa gauzatzeko borroka egin behar duela amesten du, heriotza ezinbestekoa dela bizitza izan dadin. Ametsetan ari zen Antonio, esnatu da, orain badaki zer egin. Emaztea sua hauspotzen ikusten du, kokoriko, semea negarrez entzuten du, eguzkia agurtzen du ekialdean eta matxetea zorrozten du irribarrez. Haize kolpe batek dena nahasi du, kolpez altxatu da eta besterengana doa. Erregeordearen ametsetan guztia hankaz gora jartzen duen haize bortitz batek astintzen du bere lurra, ebatsitakoa kentzen diotela amesten du, bere etxea eraisten dutela eta bere manupeko erreinua gainbehera doala. Ametsak amets, ez dago lotan. Erregeordea jauntxoengana doa. Hauek, amets bera dutela diote. Erregeordeak ez du atsedenik. Bere medikuekin bildu eta erabakitzen dute indiar aztikeria dela, eta odola dela aztikeriatik askatzeko modu bakarra. Erregeordeak hiltzeko eta espetxeratzeko agintzen du, eta kartzela eta kuartel gehiago eraikiarazten du. Baina ametsak loa eragozten dio.

10

Herrialde honetan guztiok egiten dugu amets. Esnatzeko ordua da. Itulpena


...

Batzordean eztabaidan eman genuen arratsaldea. Benetako hizkuntzan “RENDIR” nola esan bila aritu ginen baina ez genuen aurkitu. Ez du itzulpenik ez tzotzil eta ez tzeltal hizkuntzetan, ez du inork oroitzen hitz hori tojolabal edo txol hizkuntzetan dagoenik. Orduak eman ditugu baliokide bila. Kanpoan euria ari du eta hodei bat, kide, gurekin etzatera dator. Antonio Zaharra zain egon da denak isildu diren arte, babesten gaituen txapan euriaren danbor-hots etengabea besterik entzuten ez den arte. Isilka datorkit Antonio Zaharra, tuberkulosia eztulean. Eta belarrira diost: “Etzeok holako hitzik benetako hizkuntzan. Horregatik gureek ez ditek sekula beren burua ematen, nahiago hil... Gure hildakoek agintzen ditek ez dadin izan erabiltzen ez den hitzik.” Ondoren, sutondora doa, beldurrak eta hotza uxatzera. Ana Mariari esan diot. Samurki begiratu eta Antonio zaharra jadanik hilda dagoela oroitarazi dit. Ostera ere nagusitu da iragan abenduko azken orduetako zalantza. Hotz egiten du, pasahitza xuxurla da zaindarien txanda aldaketan. Euriak eta lokatzak dena janda gizakiek xuxurla, urak oihu. Zigarro bat eskatu du norbaitek eta pospoloak talaian dagoen burkidearen aurpegia argitu du. Istant batez, doi-doi bere irribarrea ikusteko. Badator norbait, kapelari eta fusilari ura dariela. “Kafea dago” Jakinarazten digu. Batzordeak, eskualde honetan ohi denez, bozkatu egingo du, edo kafea hartu edo benetako hizkuntzan “RENDIRSE” hitzaren baliokidea bilatzen jarraitu. Aho batez irabazi du kafeak. EZ DU INORK AMORE EMANGO... Bakarrik geratuko ote gara?

Itulpena: Iturengo Arrotza Itulpena

11


* % ";5&"3* * % "5;* " * dazteko

esaten didatenean men egiten dut eta obeditzeko esaten (oihukatzen) didatenean berriz, pakean uzteko esaten diet, nik idatzi egin nahi dudala. Behar den garaian egiten ikasi behar nuke, irakasleek diotenez. Baina datorrenean nola utzi ihesi joaten, gehienetan ekarri ezinda ibiltzen banaiz? Zer egingo diot ba nik argiune erdi utopiko hori ekuazioak askatzen hasi aurretik baldin badatorkit? Aurreko ikasturtean ondoen ikasi nituen bi kontzeptuak “Carpe diem” eta “Tempus fugit” izan baldin baziren? Ondoren, ideiak ordenatuz buruari bueltak emateko gomendatu digute. Irakurleak ordenatu ditzala ideiak, buruari bueltak emanez uler bitza nire ustetan elkarri oratuta ala josita doazen hitzak. Azken batean, bakoitzak bere erara ulertzen du (edo ez) mundua.

12 Narrazioa


Testuak sortzean eskema egiteko, liburuko ereduari jarraitzeko… Horrelaxe hezi gaituzte. Oroitzen naiz, umetan, sokari helduta nola joaten ginen guztiok, gal ez gintezen. Eta gero gainera originalitatea eskatu. “Gure helburua persona autonomo eta kritikoak egitea da” irakurri nuen ikastetxe baten printzipioen zerrendan. Nik amesten dut, noizbait galtzen utziko gaituztela, geure burua aurkitzeko, amets propioak imaginatu, bizi eta hizkiriatzeko, benetan bihotzak esana, buruak iragazi eta eskuak errematatzeko. “Erreka zikinen iturri garbiak” bilatzekotan gure barruari urtzen, kolorea hartzen utzi behar diogu tinta-kolpe bakoitzak paper zuriaren monotonia indiferentea nortasunez tatuatu dezan.

Poeta Kaxkarra Narrazioa

13


&59& 40 3 (* / Virginia Woolf

14

Itulpena

mihi mintzula

%6 "


Edozein ordutan esnatzen nintzelarik ere, ate bat ixten aditzen nuen. Gelaz gela zihoazen, eskutik helduta, hemen altxatzen, han zabaltzen, ziurtatzen: mamu bikote bat. “Hemen utzi genuen” zioen emakumezkoak. Eta gizonezkoak gehitu “Bai, baina baita hemen ere” “Goian dago” xuxurlatu zuen. “Eta lorategian”, ahapeka mintzo zen. “Isilik”, esaten zuten, “edo esnatu eginen ditugu.” Baina ez zen hori esnatu gintuena. Ez, ez. “Bila dabiltza; gortinei tiraka dabiltza,” esan zezakeen batek, ondoren beste orrialde bat edo bi leitzen jarraitzeko. “Orain bai, aurkitu dute,” ziurtatuko luke baten batek, lapitza hutsunean pausatuz. Eta gero, irakurtzeaz nekatuta, norbait altxa eta etxea hutsik ikusiko zukeen, ate guztiak zabalik, soilik pagausoak zoriona burbuilekin erakutsiz, eta entzungo baserritik makinaren durdurioa, garia xehetzen. “Zertara etorri naiz hona? Zer aurkitu nahi nuen?” Ene eskuak hutsik zeuden. “Agian goiko pisuan dago, beraz.” Sagarrak ganbaran zeuden. Eta berriz behera joanda, lorategia beti bezain geldi, soilik liburua zegoen mugiturik, belardian aurkitzen zen, jausita. Itulpena

15


Baina aurkitua zuten egongelan. Inork ikusi ezin zitzakeenean. Leihoetako kristalek sagarrak islatzen zituzten, arrosak islatzen zituzten; hosto guztiak ziren berdeak kristalean. Egongelan mugituz gero, sagarrek beren alde horia soilik erakutsiko zuten. Haatik, ondorengo instantean, atea zabaldu eta zoruan barreiaturik, hormetatik zintzilik, sabaitik esekita... zer? Ene eskuak hutsik zeuden. Birigarro baten itzalak zeharkatu zuen moketa; putzurik isilenetik sortu zuen pagausoak bere soinu burbuila. “Salbu, salbu, salbu” zioten emeki etxearen taupadek. “Altxorra lurpean dago; logela...”, kolpetik gelditu ziren taupadak. Hara, hori zen altxor lurperatua? Argia ahuldu egin zen lipar bat geroago. Kanpoan, lorategian beharbada? Baina zuhaitzek iluntasuna josten zuten eguzki errainu errari batentzat. Hain eder, hain bakan, fresko hondoratua gainazalaren pean, bilatzen nuen errainua sutan zegoen beti kristal ostean. Heriotza zen kristala; heriotza gure baitan zebilen; emakumearengana hurbilduz lehenbizi, duela ehundaka urte, etxea utziz, leihoak zigilatuz; logelak ilunago egin ziren. Gizonak utzi zuen, utzi zuen emakumea, joan zen iparralderuntz, joan ekialderuntz, ikusi zituen izarrak hegoaldeko zeruan agertzen; bilatu zuen etxea, eta kausitu zuen muinopean hondoraturik. “Salbu, salbu, salbu”, zioten pozik etxearen taupadek. “Zeure altxorra.” Haizea silioka dator etorbidean gora. Zuhaitzak honuntz eta haruntz makurtuz eta okertuz. Ilargi izpiak ausart zipriztintzen eta isurtzen ziren euripean. Baina kriseiluaren argia zuzen dator leihotik. Kandelaren argia zurrun, geldi dago. Etxean barrena noraezean, leihoak zabaltzen, xuxurlatzen gu esna ez gaitezen, mamu bikotea euren bozkarioaren bila dabil.

16

Itulpena


“Hemen egin genuen lo,” dio emakumezkoak. Eta gizonezkoak gehitu, “Zenbatu ezinezko musuak.” “Goizetan esnatzea...” “Zilarra zuhaitz artean...” “Eskaileratan gora...” “Lorategian...” “Uda etorri zenean...” “Neguko elurretan...” Ateak ixten doaz urruti, emeki kolpeka, bihotz baten taupadak iduri. Gehiago hurbiltzen dira eta atarian gelditu. Haizea behera dator, zilarrezko euriak kristalean irristatzen darrai. Gure begiak iluntzen dira, ez dugu pausu hotsik entzuten geure atzean; ez dugu andrerik ikusten haren mamu-antzeko kapa zabaltzen. Gizonezkoaren eskuak kriseiluaren argia saihestu nahirik. “Begira itzazu,” hasperen egiten du. “Sakon, lo. Eta maitasuna euren ezpainetan.” Gugana makurturik, kriseilua geure gainean eusten, luze eta sakon begiratzen gaituzte. Luzaro daude geldi. Zuzen abailtzen da haizea eta sugarra apur bat okertzen da. Ilargi izpi zoroek zeharkatzen dute zorua zein horma, eta, elkar topatzean, makurtutako bisaiak zikintzen dituzte; hausnartzen duten bisaiak; lo daudenak aztertu eta euren bozkario eztutua bilatzen duten bisaiak. “Salbu, salbu, salbu,” harro dagi taupaka etxearen bihotzak. “Hainbeste urte...” hasperen egiten du gizonezkoak. “Berriz aurkitu nauzu.” “Hemen,” xuxurlatzen du emakumezkoak, “lo; lorategian irakurtzen; barrez, sagarrekin jiraka ganbaran. Hemen utzi genuen altxorra...” Makurtuz, haien argiak ene betazalak altxatzen ditu. “Salbu! Salbu! Salbu!” diote etxearen taupada zoroek. Esnatu eta diot, “Hara, hau da zuen altxor lurperatua? Bihotzaren argia.”

Itulpena: Ahuntza Itulpena

17


FHV [LJ FUB I B J [F B SFO TFN F BM BC BL

Oraindik Ezerezaren zirrikituetan bizi gara Urtaroen ipar eta hego artean Lo jarraitzen dugu Geure gurasoen antzera Harrizko burkoei besarkatuta Laino berberak jarraitzen ditugu Biluztutako akazien itzalpetan Pausatuta Suzko zurrupadez edaten dugu tea, Ortozik gabiltza Isiltasuna uxatzeko beldurrez Eta urrunean Ilusioaren labarretan Ilunabarrak begiztatzen ditugu Itsasoan, arratsaldero bezala Maparen erdian agurtzen gaitu

Mohamed Salem Ilunsentietako talaietan Abdelfatah, “Ebnu� Pausatzen den emakume berberak Agurtzen gaitu eta Eternitatearen magaletik Ume irribarretsu baten begietan galtzen da Oraindik Hurrengo goiztiriaren zain gaude Berriro hasteko.

18

Itulpena: Eihera Akitua Itulpena


CFSF CJ [LB SSB J LV TJ O B I J O V FO

bere bizkarra ikusi nahi duen

arrain bat. Zapatapeko txikleak bidea zeini zailtzen ari den jakin nahi du. Haizearen laguntzaz geldituko ez duen lurrik ukitu gabe buelta eman nahi duen hostoa. Bukatu hasieran egiten da.

Haizeak gida ditzala. Zuhaitzak buruz behera jarri ditut, sustraiek arnasa har dezaten. Hostoak lurrean haziko dira, behetik gora erortzen dakite. Hiztegia ordenatzen duen Existentziaren dudak. hitz bakoitzaren kasualitatezko Zurrunbilo bat lehen letra ezabatu. aire ezdeusa Ixten ez diren ateak asmatu. mugiarazten du. Trenaren azken geltokia Dena zatitu, lekuz aldatu. nahastu eta ezerezetik Zurrunbiloak sortutako beste izate bat sortzea dut helburu, zatiak itsasten egungo egituran, hasi naiteke orain. begiradan soilik desberdintzen dena. Lehen hortza erori zitzaidanekoa, Gauzak aldatzea eskolako antzerkian pasatako lotsa. erabaki dudan honetan, Lagun batekin mutil batengatik [haserretu nintzenekoa, ] txoriei hegan egitea debekatu diet. iazko Olentzeroren oparia.

Poema

19


Piezek ez dute bat egiten Dena noiz hasi zen jakin nahi dut, bakoitzak zerua zergatik zen urdina galdetzen zuen [neskatoa izateari] muga desberdinak ditu. noiz utzi nion, Zulo beltza. argazkiko irribarre zabala Zurrunbiloa. egitearen arrazoia Ezereza. noiz ahaztu zitzaidan. Asteazkeneroko amets gaiztoa, lehen hilerokoa, herriko festen euforia, igogailu barruko beldurra.

Litxarreri artean ustekabean ditxosozko zulo beltza noiz irentsi nuen, noiz irentsi ninduen.

Zulo beltza. Zurrunbiloa. Zurrunbiloa. Ezer eza. Ezereza. Zulo beltz bat naiz.

Inkontzientea %99 dudan honetan existentziaren dudak. Bukatu hasieran egiten da.

mih

im

int zul a

Takoidun Iturgina

20

Poema


". ". &54", &54", eguna etaezingauagisabereiztean ikustean

Zurekin tematu nintzen jo ta ke noizbait eskuratu arte amets dezazun nirekin, magia ezin dugu utzi galtzen, betiko uler gaitezen begirada soil batekin.

Norbaitekin lo eginez amestea edo soilik amestea lo egiteko norbaitekin, eta erraza da amets soil bat izatea eta errealitatea piztea egunarekin.

Amestuak, hain estuak eta laztanak eskatu gabe emanak gustora jasotzen dira. Desirak, zertan bakarrik osatu sarri poza biderkatu liteke banatzen bada.

nahi gabe usteltzen dira, ilunetan imaginatutakoak argitan gorpuztekoak ez dira, esaten bada.

Beldurrak indarra pilatuz gero ezintasunen bezero eta morroi bihurtzen dira. Bidea, ez da erraza bilatzen ausardiaz borrokatzen dardara gailentzen bada.

Elkarrekin egitea nahi genuke sinestarazi digute ahazteko elkarrekin ez da erraza ordea lortuko degu gure amets eta zeru piztea egunarekin.

Poeta Kaxkarra Poema

21


B V SSFUJ L B U[FSB

maite zintugun

kontrola ezin den

basapizti bizi amodio suntsitzailez berde, zabal, librea mortu arte oker Arnasbide izanagatik ito zintugun aizkora kamutsez besoak nekatu beharrean motorren izerdia lehortu arte nagi

Birikak nikotina gabe erre zuria eratzeko berdea belztuz zuritutakoa belzteko izeiak biluztu arte oker Hil aurretik berpiztu nahi zintugun heriotza ekidin gabe politika hutsaren betekadaz itsuaren ofizialtasunez nagi Iturri idortuak

baretu ditu Zubietako lurrak kondena gabeko hiltzaileen ura berpizteko zain mikaztu da garaipena.

Eihera Akitua

22

Poema


4"3&"/ # -0 ( "

ituliteratura.wordpress.com

6 ) * / ", 0 ,6 1"5;&/ 

ttiki.com/57806

) "33&. "/ "

itusototik@gmail.com 23


ula intz im mih

Hurrengo alerako hire poema, testu eta ideiak bidali nahi baditunk hau dunk gure helbidea:

itusototik@gmail.com

itusototik@gmail.com

ituliteratura.wordpress.com

3 alea  

2013. urteko abenduan kaleratua ITU banda

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you