Page 1

DE APPEL HEELAL

PLANETARIUM EISE EISINGA VISUEEL

WERNER VON BRAUN Historische Person

j

41.5

Het verenigingsblad van W.S.G. Isaac Newton

BLACK HOLE Making the invisible visible


62

CHAIRMAN’S NOTE

T

his already the fifth and final Appel of the academic year. This edition is written with the universe as its central theme. Whereas the surface of Earth has been mapped completely, we can only see and try to understand a tiny fraction of what’s flying around in outer space. This gives rise to many questions, leaving the editors with many fascinating topics to write about.

Over the last century, advancements within aerospace engineering have accelerated. Thousands of satellites have been launched to orbit around us and provide us with communication, which would have been considered to be witchery only some hundreds of years before. For world leading nations, aerospace engineering has been a platform to showcase their proficiency in technological development. By sending objects into space, we are capable of zooming out and observe our entire planet from a whole new perspective. The hunt for knowledge is not only fueled by our interests in faster communication and better navigation, as the investigation of all other celestial bodies might bring us closer to useful innovation. Similar to how motion of animals and structure of plants are studied to provide new design ideas, the vast majority of matter in outer space is still incomprehensible to us. Knowing that there is still a lot of knowledge to be gained, this industry will keep on growing for the coming years, leaving us students with a lot of opportunities to contribute to innovation in aerospace engineering. The possibility for us to look at our planet from outer space provides us with a bigger picture. This should inspire us to take a step back and look at our personal progress every now and then to look how we are doing from a different perspective. Especially now that the summer holidays are coming up, it is very tempting to take an afternoon off and enjoy the weather instead of preparing for the last deadlines, exams or resits. Make sure to keep your goals in mind and celebrate your accomplishments.

Joep van Manen Chairman of W.S.G. Isaac Newton Scientia Vincere Tenebras


INHOUD

06

Dyson Sphere. Oneindige bron van energie.

10

Eise Eisinga Planetarium. Visueel

18

De Fermiparadox. Waar zijn de aliens?

36

Black Hole. Making the invisible visible

Colofon

De Appel is een uitgave van het werktuigbouwkundig studiegenootschap Isaac Newton in samenwerking met de opleiding Werktuigbouwkunde aan de faculteit der Construerende Technische Wetenschappen van de Universiteit Twente. Redactie-adres W.S.G. Isaac Newton t.a.v. de Appel Postbus 217 7500 AE Enschede [T] 053 - 489 25 31 [F] 053 - 489 40 05 [E] appel@isaacnewton.utwente.nl

4 DE APPEL

Uitgave Jaargang 41, nummer 5, juli 2019

Hoofdredacteur Fausto Visser

Oplage 1100 exemplaren

Eindredacteur Michiel LouwĂŠ

Abonnementen Abonnementen op de Appel zijn te verkrijgen bij het bestuur van W.S.G. Isaac Newton. Abonnementsprijs 25 euro per jaar

Grafische vormgeving Fedde Engelen Jeroen van den Hoogen Joachim van de Weg

Š 2019 de Appel De redactie is op geen enkele wijze verantwoordelijk voor de inhoud van de aangeleverde kopij en houdt zich het recht kopij in te korten en te wijzigen.

Redactie Daan Flier Roland Guijs Koen Kleverwal Alicia Knijnenburg Almer Lagerweij Tessa Smits van Oyen

Tieme Vonk Hugo Wesselink Bram Westerveld Drukker Drukbedrijf.nl Joan Muyskenweg 114 1114 AN Amsterdam Advertenties & Advertorials p. 2 IHC p. 8 ExxonMobil p. 15 Aeronamic p. 22 Ricardo Rail p. 29 AME p. 35 PCV Group p. 45 Brink


REDACTIONEEL

M

36 06 Dyson Sphere

30 Van geocentrisme naar heliocentrisme

10 Eise Eisinga

32 Raketwetenschap in de maatschappij

Oneindige bron van energie

Visueel

16 IC Study Tour - Down to Earth

Wat doet NASA voor de gewone mens?

Committee Spotlight

36 Black Hole

17 Hoe sterk is de eenzame WB’er?

39 Schijnemancipatie

18 De Fermiparadox

40 Association News

Column Hugo

Waar zijn de aliens?

24 Rockets Infographic

Making the invisible visible

et deze laatste editie van dit jaar hoop ik u allen, trouwe lezers, wat moois mee te geven voor de zomervakantie. Na deze editie is de Appel estafetteloop der hoofdredacteuren tot een einde gekomen en zal volgend academisch jaar één persoon de hele afstand afleggen. Almer Lagerweij, bij de oplettende lezer waarschijnlijk nog bekend als de adjunct van de Underground special zal de vaste hoofdredacteur worden. Deze editie is het leidende thema “Heelal”, wat veel insteken en raakvlakken kent vanuit onze werktuigbouwkundige kosmos. Toch zijn niet alle artikelen over de technische boeg gegooid. Vooral de historische kant der ruimtevaart en astronomie worden in acht genomen. Beginnende bij hoe wij als mens onszelf plaatsen tussen de sterren en planeten. Waar de zon geplaatst wordt in dit beeld is lang onderwerp van discussie geweest, wat we ons nu nauwelijks zouden kunnen voorstellen. Tenzij je het aan mensen vraagt die ook denken dat de aarde toch echt een schijf is. De redelijk correcte indeling van ons zonnestelsel hebben we dan ook kunnen aanschouwen in het planetarium van Eise Eisinga. Het doel van dit planetarium was ook om aan de Friese populatie uit te kunnen leggen dat de hemellichamen niet op de aarde zouden botsen. Zo leek de vooruitgang der astronomie tot dan toe vooral te bestaan uit het weerleggen van ongegrond voorstellingen en doemscenario’s. Met de ingang van de twintigste eeuw verschuift de focus der hemel observatie naar betreden van dit hemelruim. De daarvoor benodigde techniek is tegenwoordig goed genoeg om ons naar de maan te brengen maar verder dan dat blijft nog een lastige opgave. Sprongen vooruit in de ruimtevaart hebben nagenoeg zonder uitzonderingen uitermate veel menselijke vernuftigheid en inspanning gekost. Zoals bij het ontwikkelen van het beeld van een toch niet zo zwart gat. Of de morele en ethische hordes waar Werner von Braun zich langs en over heeft gewurmd. Al deze menselijke energie heeft ook voordelen geleverd voor de gewone consument, zo heeft het onder andere indirect de super soaker opgeleverd. Langs de rode draad van het heelal zijn zo verschillende insteken gevonden. Zo moet de zomervakantie toch te overbruggen zijn. Dan rest mij alleen nog u veel leesplezier te wensen.

Column Roland

Fausto Visser Adjunct-hoofdredacteur

42 Werner von Braun Historisch Persoon

46 Evaluation News

26 Space Debris

Space travel impossible DE APPEL 5


DYSON SPHERE D

R OO

FED

D

N EE

G EL

Het is je vast niet ontgaan dat de aarde aan het opwarmen is. Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt door fossiele brandstoffen, waar we graag vanaf willen. De aandacht gaat op dit moment vooral uit naar zonnecellen en windmolens. Kernenergie biedt ook mogelijkheden, maar wat zou er allemaal mogelijk zijn als we een energiebron kunnen gebruiken met, een praktisch gezien, onbeperkte hoeveelheid energie?

DE ZON

DYSON SWARM

Zoals je waarschijnlijk weet, zijn sterren zeer energierijk. De zon is een relatief zeer kleine ster en toch weet het de aarde 270 °K op te warmen vanaf honderdvijftig miljoen kilometer afstand. De zon is honderd triljoen (10^20) keer krachtiger dan de grootste kernreactor die er nu op de wereld is en straalt iedere seconde de energie van biljoen (10^12) atoombommen uit. Vergeleken met de huidige energie behoefte benadert deze bron oneindigheid. We zouden dit simpelweg niet op krijgen met de huidige energievraag. Dus, wat zouden we met deze oneindige bron kunnen allemaal kunnen doen?

Om de energie van de zon te kunnen gebruiken moet de grootste constructie ooit worden gemaakt. WB’ers maak je borst maar nat! De Dyson Sphere is een bol die een volledige ster omringt en zo alle energie van een ster bruikbaar kan maken. Denk hierbij aan een diameter van een miljoen kilometer. Hoe zou zo’n ding er dan uitzien?

EINDELOZE MOGELIJKHEDEN Het voltooien van een Dyson Sphere zal een grote stap zijn voor de mogelijkheden in alle technologieën, misschien nog wel veel groter dan de uitvinding van elektriciteit, of van vuur. Het zal een grote stap zijn naar een interstellaire beschaving. We zouden koloniën op andere planeten kunnen starten. We zouden onbewoonbare planeten een atmosfeer, en daarmee leven, kunnen geven. Of zelfs kunnen reizen naar andere sterrenstelsels. De mensheid zou dan niet alleen op meerdere planeten, maar zelfs in meerdere sterrenstelsels regeren. Een vraag blijft echter, hoe komen we aan deze energie? 6 DE APPEL

Hoe graag ik ook zou vertellen dat het een moeilijk lompe constructie zal worden van H balken en nog meer staal. Snap je zelf ook dat dat niet de makkelijkste of veiligste optie is. Wat voor een veiligheidsfactor moet je überhaupt bij zo’n unit gebruiken? Als er een grote meteoriet tegenaan knalt scheurt de hele constructie open en valt alles de zon in. Over kruip durf ik overigens al helemaal niet te beginnen. Maar hoe ziet het er dan wel uit?! Wellicht kan een “Dyson swarm” de oplossing bieden; een grote hoeveelheid panelen die in een baan om de zon draaien en de energie naar de aarde zenden. Met een grote hoeveelheid bedoel ik veul, niet veel, maar veul. Als er panelen zouden worden gebruikt met een oppervlakte van een miljoen vierkante meter zouden er zo’n dertigbiljard (3*10^16) panelen nodig zijn om de volledige zon in te kapselen. Klinkt simpel toch? Om dit allemaal te bewerkstelligen zijn er echter drie grote problemen, namelijk het benodigde materiaal, het ontwerp en energie.

EN


MATERIAAL Je kan je vast wel voorstellen dat er een heleboel materiaal nodig is om zo’n grote hoeveelheid panelen te maken. Als de panelen zo licht mogelijk gemaakt worden is er nog steeds zo’n honderd triljoen (10^20) ton aan materiaal nodig. Dat materiaal is te verkrijgen door de volledige planeet Mercurius af te breken. Die planeet bevat veel metaal en staat dicht bij de zon. Hierdoor hoef je minder te verplaatsen en kan je de panelen met een relatief kleine weg al in de baan om de zon brengen. Verder heeft deze planeet geen atmosfeer, wat natuurlijk ook voordelen biedt bij het lanceren van de panelen.

ONTWERP Het ontwerp zal zo licht en duurzaam mogelijk moeten worden, twee eigenschappen die elkaar nou niet bepaald ondersteunen. Het handigst zal een zeer grote spiegel zijn zonder bewegende onderdelen die zich enkel uitvouwt wanneer de juiste baan bereikt is. Het zal een super dun reflecterend metalen folie worden met een minimale constructie om de folie uitgevouwen te houden. Hoe het productieproces eruit zou zien ga ik me niet aan wagen, maar misschien is het een leuke masteropdracht?

ENERGIE Nu de eerste twee problemen zijn aangestipt hoeft alleen de energie nog geregeld te worden. Een volledige planeet (in stukjes) in een baan om de aarde lanceren kost echter wel redelijk wat energie. Als alle fossiele brandstoffen die zich op de aarde bevinden in een keer gebruikt zouden worden kunnen we net Mount Everest lanceren. Dit is grofweg 0.00000000005% (5*10^-11%) van het totale gewicht van de aarde. Het is bijna alsof je een Dyson Sphere nodig hebt om een Dyson Sphere te bouwen. Is het dan überhaupt wel mogelijk? Het bovengenoemde geldt alleen als je alle panelen in één keer zou willen plaatsen, wat natuurlijk niet het geval is. Verder is er meer dan genoeg zonlicht op Mercurius, dus een begin is wel te maken. Allereerst zijn mensen te duur en kwetsbaar. Robots zijn een meer realistische optie.

Idealiter zal er een crew van WB’ers het “leger” van robots en machines aansturen en alles onderhouden. Dit leger zal bestaan uit vier categorieën: de zonnepanelen, graafmachines, raffinaderijen en het lanceringsstel. De zonnepanelen zullen Mercurius van de nodige energie voorzien. Om te starten is een vierkante kilometer aan zonnepanelen wel handig. Deze zullen vanaf de aarde naar Mercurius vervoerd moeten worden. Met de energie van de zonnepanelen kunnen de graafmachines beginnen met graven en kunnen de raffinaderijen de benodigde metalen uit het erts winnen. Waar vervolgens de panelen van gemaakt kunnen worden.

LANCEREN Om deze panelen in een baan om de zon te krijgen is een efficiënte oplossing nodig. Raketten kosten teveel materiaal, zijn zeer inefficiënt en zijn moeilijk te hergebruiken. Een veel betere oplossing zou een railgun zijn, een moeilijk grote railgun! Denk aan de Schwerer Gustav, maar dan duizend keer groter. Een railgun is een machine dat projectielen lanceert met behulp van de Lorentzkracht. De Lorentzkracht is te berekenen met FL = B·I·L met B is magnetisch veld, I is de stroomsterkte en L is de lengte van de baan. Het magnetisch veld en de stroomsterkte hebben allebei te maken met de hoeveelheid stroom dat door de baan loopt. Het is dus alsof de Lorentzkracht kwadratisch toeneemt bij een toename van de stroomsterkte. Zolang het projectiel niet vast last aan de baan zijn er dus hele grote krachten te bereiken. De panelen zullen compact gelanceerd moeten worden en dan uitvouwen als de juiste baan bereikt is. Zodra er een paneel geplaatst is kan er gebruik worden gemaakt van de energie die dat paneel levert, waardoor er exponentiele groei kan plaatsvinden. De energie van de geplaatste panelen levert energie om meer panelen te plaatsen. Eén paneel wordt twee, twee wordt vier, vier wordt acht enzovoorts. In zo’n 60 verdubbelingen zal de volledige zon ingekapseld zijn met panelen en is de oneindige bron van energie in ons bezit. Het enige wat ons dan nog in de weg staat is onze eigen fantasie. k DE APPEL 7


ADVERTORIAL

EEN NIEUWE HORIZON VOOR ROTTERDAM Op 27 mei vond een groot moment voor ExxonMobil in Rotterdam plaats. Deze maandag stond namelijk in het teken van de inhuldiging van de nieuwe hydrocracker, een uitbreiding van ongeveer een miljard euro. Een erg feestelijk moment, want deze nieuwe cracker is niet zomaar een expansie van de plant, maar een grote stap qua efficiëntie van het hele proces. Samen met Sam Zijp, mocht ik afreizen naar de andere kant van het land om deze inhuldiging mee te maken.

Aan het begin van de middag werden we ontvangen op het schip de “Ocean Diva” waar ons werd uitgelegd hoe deze hydrocracker nou precies werkt en waarom deze zo veel gaat betekenen voor ExxonMobil. In de raffinage-industrie worden grote polymeren in stukken geknipt om stoffen met kleinere ketens te creëren, ook wel kraken genoemd. Deze kleinere ketens vormen hoogwaardigere brandstoffen. Men kan stellen dat de kleiner de keten, de gewenster het product. Hoewel deze techniek al jaren wordt toegepast, is het niet mogelijk om zo maar ieder product te kraken naar een steeds kleinere keten. Wanneer een keten namelijk gekraakt wordt, blijft er een lichter onverzadigd deel over vanwege het tekortkomen van een waterstofatoom. Hier komt de hydrocracker in beeld, onder invloed van waterstof worden deze onverzadigde ketens weer verzadigd waardoor deze verder verwerkt kunnen worden. Dit maakt het mogelijk om naast schonere brandstoffen ook hoogwaardige basisoliën te maken, welke vervolgens voor een nieuwe generatie smeermiddelen kunnen worden gebruikt. Ook kunnen producten met een hoog zwavelgehalte omgezet worden naar producten met een lager gehalte. combineer dit met een maatschappij die vraagt om steeds schonere producten en de keuze voor het bouwen van deze hydrocracker is niet onbegrijpelijk. Een tweede positief aspect van deze uitbreiding is de

energie-efficiëntie. Het verzadigen van ketens met waterstof produceert warmte, welke vervolgens wordt gebruikt voor andere delen van de plant. Dit zorgt voor een toename aan efficiëntie voor de raffinaderij van vijf procent. Mede door deze uitbreiding mag de plant in Rotterdam zich de modernste en milieuvriendelijkste in haar soort noemen. Terwijl de boot de haven uitvaart richting de hydrocracker, begrijpen Sam en ik ondertussen hoe het proces in elkaar steekt. Tijdens een paneldiscussie en enkele presentaties wordt duidelijk dat er vele visies zijn over de toekomst van de raffinagesector. Onder leiding van Astrid Joosten komt een viertal mensen, waaronder de wethouder van Rotterdam, naar voren om hun visie te delen over de toekomst van de raffinagesector. Hoewel ieder een andere positie vervult is een consensus gauw gevonden. Allen vinden het goed om te zien dat ExxonMobil op haar eigen manier bezig is met het verbeteren van de efficiëntie en de duurzaamheid van haar fabrieken. Ook wordt er nog verteld dat we als Nederland best trots mogen zijn op de balans die we hebben gevonden in ons land. Om aan de ene kant voorop te willen lopen qua duurzaamheid, maar alsnog een klimaat weten te behouden waar bedrijven het vertrouwen


ADVERTORIAL

zulke grote investeringen te doen. Minister Wiebes, Economische zaken en klimaat, deelt deze mening. Deze voormalig werktuigbouwkundige vertelt dat hij deze inhuldigingen normaliter overslaat, echter maakt hij vandaag een uitzondering omdat ook hij erg tevreden is met deze investeringskeuze van ExxonMobil.

derend naar het nieuwe deel van de fabriek staat te kijken, wordt het diner geserveerd en vaart de boot terug naar de oorspronkelijke aanlegplaats bij de SS Rotterdam. Voor ons zit hier de dag er ook op, met een volle maag en veel opgedane kennis vertrekken wij weer richting Enschede.

Na een toespraak van Bryan Milton (President fuels and lubricants ExxonMobil) over de toekomst van het bedrijf verplaatsen we ons naar het bovendek. Aangekomen in de 3de petroleumhaven en bij de nieuwe hydrockracker is het aan Bryan en minister Wiebes om deze in te huldigen. Terwijl iedereen nog bewon-

Het starten van je carriere bij ExxonMobil in het havengebied van Rotterdam is werken in een zeer technische en uitdagende omgeving. Startende ingenieurs worden opgenomen in het zogenaamde jobrotatie systeem, waarbij je elke paar jaar een nieuwe functie gaat ontdekken. Met deze nieuwe fabriek zal ExxonMobil nog voor vele jaren actief zijn in Nederland. Mocht je geĂŻnteresseerd zijn geraakt in het bedrijf voor een eventuele stageplek of sollicitatie? Bezoek dan de carrierewebsite: www. exxonmobil.nl/careers of vraag het Newtonbestuur om contactgegevens.


EISE EISINGA PLANETARIUM HET HEELAL OP 20M 2

10 DE APPEL


DE APPEL 11


12 DE APPEL


DE APPEL 13


14 DE APPEL


COMMITTEE SPOTLIGHT

IC STUDY TOUR DOWN TO EARTH

W.S.G. Isaac newton knows many committees, of which many are relatively unknown. To shine a light on these committees, this rubric is created to tell their story. From establishment to completion, from ups to downs. This time: IC Study Tour Down to Earth The year 2020 is going to be a big one, a new president of the united states of America, the return of F1 to the Netherlands, the Olympic games in Tokyo, and most important of all the intercontinental study tour will take place. A tour where 28 mechanical engineers will visit the other side of the world to envelop themselves in a different culture. Two very different countries are scheduled to receive a visit from our party. Indonesia is first, where we will start in Jakarta and travel down along the spine of the island. During various institutes, businesses and volcanoes will be visited. After we will transfer to Sydney in new south wales, Australia. A very different place compared to Indonesia where we came from. This comparatively medium segment of the overall organization is greatly facilitated by our travel coordinator Ton, who has experience from his study tour to India in 2015. Enabling the glamourous side is the external affairs commissioner Kylian, an endeavor as the study 16 DE APPEL

tour is not an inexpensive one. Many hours have been poured in establishing contact with potential partners. The trick is to then keep nursing the relationships with these partners such that more than just sponsorship can be attained. During this period of the preparations the enrolled students are busy with working for their participation in the tour. Each student is placed at a company or institution and will perform a piece of research for them, generally these encompass interesting areas that they, themselves simply don’t have the time to investigate. Lately the Siamese twins that coordinate the research haven been separated. Together they composited a team of university staff. This team contains experts on the specific technical knowledge that our study requires and the immense cultural differences of the destination countries. The EC’s that can be earned are split between these different levels, the macro,

meso and micro research parts. From the staff we will be accompanied by Wieteke de KogelPolak, Peter Chemweno, Lisa Gommer and Lyande Eelderink. The team is rounded up by Koen, our treasurer who budgets our capital and sees that it is spent on the right things. Lastly we also have a chairman who tries to keep the noses pointing in the same direction. This team of people spends one and a half years preparing this study tour which will depart in February 2020.


COLUMN HUGO WESSELINK

HOE STERK IS DE EENZAME WB’ER Nu de zomervakantie op haar punt staat te ontpoppen, is het moment eindelijk weer daar. Men kan met een gerust hart alle mogelijke festivals afgaan, wekenlang verbranden bij het buitenbad, of de geld bespaarmodus aanzetten en zichzelf terugtrekken naar hotel mama. Hier aangekomen is er dan alle tijd in de wereld om dat ene klusproject toch weer niet af te maken. Volgend jaar hopelijk beter. Althans, dit is het geval voor het merendeel van de studenten in Enschede. Ieder jaar valt het mij weer op dat er een flinke hoeveelheid werktuigbouwers het zongebruinde velletje links laat liggen voor die paar extra EC’s. In de Horst werken zij weken, dag in dag uit, dapper door om opdrachten af te maken, te studeren voor herkansingen of flink progressie te boeken bij het afstuderen. Niet een heel vreemde gewoonte vind ikzelf. Acht weken zomervakantie is best lang en er hier een paar van opofferen kan het zeker waard zijn. Vooral als er uiteindelijk met een voldaan gevoel teruggekeken kan worden op de geboekte voorgang. Die misgelopen vrije dagen staan hier tegenover in het niet. Meermaals het wereldrecord uitslapen proberen te vestigen is een paar keer leuk, maar uiteindelijk ook niet alles.

mate ze de eerste vrijheid ruiken. De Horst sterft vervolgens uit van ander leven en het is aan de eenzame WB’er om dit gebouw te beschermen tegen complete stilte. Als op den duur de Newtonkamer ook de deuren sluit, wordt het zwaar. Een dicht koffiehoofdkwartier, in combinatie met velen die al gezwicht zijn voor het mooie weer, verhoogt de druk om je biezen er ook bij neer te leggen enorm. Het is mooi geweest, ook jouw vakantie mag nu beginnen. Misschien is het wel onze onbewuste gedachtegang. Dat het ons niet per se gaat om het afmaken van het laatste studiemateriaal, maar dat we de omgeving van het afgelopen jaar nog niet willen verlaten. Die nuchtere gezellige sfeer van een groep WB’ers, samen met een mentaliteit om door te willen pakken, is zo verkeerd nog niet. Hier nog een aantal weken in kunnen blijven hangen is best prima en dat de studie ver-

Toen ik deze gewoonte voor het eerst zag en de gedachtegang hierachter begreep, verwachtte ik studenten van andere studies hetzelfde te doen. Incorrect bleek deze veronderstelling. Waar Newton de kamer nog een aantal weken open tracht te houden, zijn andere bestuurders pleite naar

Die eenzame WB’er, die kromgebogen achter zijn laptop zich in de vakantie nog een weg baant. Laat ze maar, wij zijn er in ieder geval zelf tevreden mee en schieten er nog wat mee op ook. Liever dit dan met een bord voor de kop en zonder vakantieplan, want daar worden we alleen maar slechter van. HW

volgens weer bijgewerkt wordt, is een mooie bijkomstigheid. Andere studenten zullen ons vast uitlachen.

DE APPEL 17


DE FERMIPARADOX: WAAR ZIJN DE ALIENS? DOOR BRAM WESTERVELD

Zolang de mensheid bestaat hebben mensen vragen gehad over hetgeen zich afspeelt tussen de sterren. Een van de belangrijkste onbeantwoorde vragen over de ruimte is de kwestie omtrent het bestaan van buitenaards leven. In de geschiedenis van de moderne mens is er nog nooit een teken van buitenaards leven waargenomen, hoewel er al jarenlang gezocht wordt naar radiosignalen in de ruimte. Aan de andere kant is het heelal enorm groot, en is het erg onwaarschijnlijk dat er maar op één plek in zo’n enorm universum leven is ontstaan. Deze kwestie vormt de basis van de zogenaamde Fermiparadox.

DE VERGELIJKING VAN DRAKE Onder astronomen is er veel verdeeldheid over de waarschijnlijkheid van ruimtewezens. De Amerikaanse astronoom Frank Drake stelde in 1961 een vergelijking voor die de kans op het bestaan van buitenaards leven op statistische basis beschrijft. In deze vergelijking wordt een schatting gemaakt van het aantal beschavingen in het universum dat via radiosignalen met ons zou kunnen communiceren. Deze vergelijking ziet er als volgt uit:

Het aantal beschavingen N is volgens deze vergelijking het product van een zevental factoren. R* is de snelheid waarin sterren gevormd worden. 18 DE APPEL

fp is het deel van deze sterren dat planeten bezit. Tegenwoordig lijkt het erop dat deze fractie erg dicht bij 1 ligt. Het is erg waarschijnlijk dat een leven bevattende planeet zich op een afstand van een ster moet bevinden waarop vloeibaar water kan bestaan. Het gebied met een afstand tot een ster waarop deze temperaturen op een planeet kunnen voorkomen wordt de Goudlokjeszone genoemd. De kans dat een planeet zich in deze zone bevindt is ne in deze vergelijking. fl, fi en fc zijn respectievelijk de kansen dat zich op een dergelijke bewoonbare planeet leven, intelligent leven, en technologie ontwikkelt. De laatste term L is de levensduur van een dergelijke beschaving. Van al deze termen is het effect op de kans op communicatie met buitenaards leven erg snel duidelijk. Het is lastiger om een goede indicatie


van deze waardes te vinden. Waardes voor fp en ne kunnen worden afgeschat van waarnemingen uit de ruimte, maar voor een waarde als fl lopen de schattingen enorm uiteen. Toch kan er met bepaalde aannames een schatting worden gemaakt van dit aantal N. Drake zelf nam aan dat op een planeet waar dit mogelijk was zich nagenoeg altijd intelligent leven zou ontwikkelen, en kwam zo tot een schatting van duizend tot tien miljoen communicerende beschavingen in alleen al ons sterrenstelsel.

DE APPEL 19


PARADOX Het is natuurlijk mogelijk dat dit een enorme overschatting is van de werkelijke waarde. Het is aan de andere kant ook zo dat er naar schatting, gemaakt met behulp van de Hubble telescoop, rond de honderd miljard sterrenstelsels zijn die elk hetzelfde aantal beschavingen kunnen bevatten. Ook is de mensheid erg jong op de galactische tijdsschaal. 10.000 jaar voor christus wordt vaak de start van de menselijke beschaving genoemd. Het heelal wordt geschat op 13,7 miljard jaar. Dat wil zeggen dat de mens slechts een miljoenste deel van de levensduur van het universum heeft meegemaakt. De omstandigheden in de Melkweg zijn de laatste miljarden jaren weinig veranderd, dus het is even waarschijnlijk dat een beschaving een miljoen jaar geleden is ontstaan in plaats van 10.000 jaar geleden. De technologische voorsprong die een beschaving in een miljoen jaar zou kunnen boeken is onvoorstelbaar. De lange leeftijd en de enorme schaal van het heelal zijn de reden dat veel wetenschappers vinden dat er een enorme kans is dat er intelligent leven bestaat in het universum, dat ook nog eens met ons zou kunnen communiceren omdat het al veel verder kan zijn ontwikkeld dan wij zijn. Toch is interactie tot nog toe niet gebeurd. Deze tegenstrijdigheid is vernoemd naar de Italiaanse natuurkundige Enrico Fermi. Fermi was een beroemde wetenschapper en won ooit een nobelprijs won voor zijn bijdrage aan de ontdekking van kernfusie. In 1950 besprak hij tijdens een gesprek met een drietal collega’s voor het eerst dit probleem. Deze zogenaamde Fermiparadox werd later in 1975 door Michael H. Hart verder uitgewerkt en gepubliceerd. Sindsdien zijn er veel pogingen gedaan om een uitleg voor de paradox te geven. Deze verklaringen zijn in vier verschillende categorieën in te delen.

BEZOEK ONMOGELIJK De eerste categorie oplossingen houdt er rekening mee dat er belemmeringen zijn voor buitenaardse beschavingen om ons te bezoeken of zelfs te communiceren. Dit zouden biologische, technologische of astronomische belemmeringen kun-

VERSTOPT Er wordt ook rekening gehouden met een aantal scenario’s waarin er wel intelligente beschavingen bestaan, maar de aarde nog niet gevonden is. Eerder werd al genoemd dat intelligente beschavingen van miljoenen jaren oud niet onmogelijk zijn. De search for extraterrestrial intelligence (SETI), is een project dat ondertussen zo’n 20 jaar bezig is. Hierin wordt naar elektromagnetische straling van verre planeten gezocht. Het zou kunnen zijn dat deze 20 jaar veel te kort is om een signaal op te vangen op de enorme tijdsschaal waarop andere beschavingen zouden leven omdat ze deze boodschappen veel minder vaak de ruimte in zenden. Het zou ook kunnen dat communicatie op interstellair niveau op een compleet andere manier gebeurt dan met elektromagnetische straling. 20 DE APPEL

nen zijn. Zulke barrières worden filters genoemd. Ook het niet bestaan van intelligent buitenaards leven valt in deze categorie. Zo zou het kunnen zijn dat reizen tussen sterren onmogelijk blijkt door een nog voor ons onbekende reden. Ook kan het zijn dat Gammaflitsen, enorme uitbarstingen van gammastraling door de samensmelting van zwarte gaten, relatief vaak voorkomen. Dit zou de ontwikkeling van intelligent leven tot een stadium dat tussen sterren kan reizen in de weg kunnen staan. In deze gevallen ligt een dergelijk filter nog voor ons, maar zijn we dit nog niet tegen gekomen. Het kan ook zijn dat de aarde een dergelijk filter wel voorbij is, maar dat de mensheid hier een van de eersten in is. Een mogelijk filter zou meercellig leven kunnen zijn. Op aarde duurde het ongeveer 1,8 miljard jaar voordat organismen meercellig waren, en het is mogelijk dat de kans dat de evolutiestap van eencellig naar meercellig erg zeldzaam is. De aarde zou dan koploper kunnen zijn in haar ontwikkeling en dus hebben overige samenlevingen nog geen tijd gehad om ons te bereiken. Een andere uitleg is de zeldzame aarde-hypothese. Deze stelt dat de kans op het ontstaan van een planeet als de aarde veel kleiner is dan gedacht. In de vergelijking van Drake is de kans dat een planeet een atmosfeer, een magnetisch veld en water heeft niet meegenomen. Daarnaast heeft de aarde wel water, maar niet dermate veel water dat de gehele wereld met een oceaan bedekt is. Het zou kunnen zijn dat de overgrote meerderheid van de planeten als de aarde zogenaamde waterplaneten zijn. Dit zou een belemmering kunnen zijn in de ontwikkeling van intelligent leven, die op aarde ook veel vlotter ging toen dieren evolueerden om op land te kunnen overleven. Tenslotte zouden de aanwezigheid van de maan en van een planeet als Jupiter in de buurt vereisten kunnen zijn voor het ontstaan van intelligent leven, omdat ze mogelijk kometen uit onze weg houden.

Wellicht zijn er veel efficiëntere methodes beschikbaar om dit te doen of zijn onze ontvangers niet gevoelig genoeg. Ook kan het zijn dat er veel andere beschavingen zoeken naar andere levensvormen, maar dat er weinig beschavingen berichten uitzenden. Het is natuurlijk lastig om een bericht de ruimte in te schreeuwen dat door een buitenaardse samenleving zowel ontvangen als vertaald kan worden. De signalen vanuit de aarde zouden te zwak kunnen zijn om ontvangen te worden op de afstand waarop andere planeten zich bevinden. Er zijn nog enkele andere verklaringen in deze categorie. Zo zou het kunnen zijn dat onze uithoek binnen het zonnestelsel simpelweg erg rustig en onbewoond is. De aarde zou op dezelfde manier vergelijkbaar zijn met de ongecontacteerde stammen in de amazone.


KEUZE Volgens een serie andere verklaringen van de paradox is de aarde al wel gevonden, maar wordt er door buitenaardse beschavingen bewust niet gecommuniceerd met de aarde. De aarde wordt volgens deze theorieën wel geobserveerd, en daarom wordt dit de zoo hypothesis genoemd. Dit zou verschillende redenen kunnen hebben.

OVERIGE VERKLARINGEN

Het zou gevaarlijk kunnen zijn om contact te leggen met wezens van een andere planeet. Het zou kunnen zijn dat aliens er bang voor zijn dat de mensheid kwade bedoelingen heeft. Ook kan het zijn dat er geen contact met de aarde gezocht wordt omdat de aarde nog niet ver genoeg ontwikkeld is. De communicatiemethoden zouden ons nog onbekend zijn, of het zou kunnen zijn dat het teveel energie of grondstoffen kost om de aarde te contacteren in verhouding met wat wij voor een buitenaardse beschaving zouden kunnen betekenen.

De laatste categorie bevat de overige verklaringen. Een aantal hiervan gaat ervan uit dat de aarde al eens of meerdere keren door buitenaards leven is bezocht. Dit zou volgens sommigen geheim worden gehouden door overheden. Ook zijn er theorieën te vinden over buitenaardse wezens die zich in het geheim schuil houden op aarde. De meeste van deze theorieën kennen echter weinig aanhangers. Volgens andere theorieën is het ongebruikelijk voor geavanceerde levensvormen om de ruimte te koloniseren. Het zou kunnen zijn dat buitenaardse wezens geen drang voelen om de rest van het universum te ontdekken, maar wel tevreden zijn met hun eigen planeet. Ook kan het zijn dat buitenaards leven teveel verschilt van ons, en dat de mens teveel zoekt naar levensvormen die op dieren of planten lijken.

Ook is er een theorie die klinkt als sciencefiction maar die niet uitgesloten kan worden. Hierin wordt ervan uitgegaan dat er een allesoverheersende beschaving bestaat. Deze wezens zouden alle overige ver ontwikkelende soorten uit de weg ruimen. Dit om gevaar tegen zichzelf te voorkomen. Dit zou vergeleken kunnen worden met de mensheid die virussen uit probeert te laten sterven wanneer zij voor mensen een gevaar vormen. De aardse beschaving zou in dat geval nog niet groot genoeg zijn om al opgeruimd te worden.

Het is aan eenieder zelf om te beslissen welke theorie hem of haar het meest logisch lijkt. Hoewel sommige verklaringen erg onlogisch lijken, is de Fermiparadox een kwestie waar nagenoeg eindeloos over gefilosofeerd kan worden. Hoewel de mens tegenwoordig vaak denkt erg ver ontwikkeld te zijn, werd dit honderd jaar geleden ook al gedacht. Het is onduidelijk hoe volwassen de mens is op interstellair niveau. Laten we hopen dat er ver van hier civilisaties zijn die ons beschouwen als kinderen, en dat ze ons binnenkort onze eerste woordjes leren. a

DE APPEL 21


ADVERTORIAL

FUNCTIONAL SAFETY BIJ RICARDO RAIL

Autonome voertuigen, het kan een belangrijke schakel zijn in de uitdagingen op het gebied van klimaatverandering. Autonome vrachtwagens, personenauto’s, maar ook autonome treinen kunnen constanter rijden en daarmee hun uitstoot verminderen. Daarnaast kan autonoom rijden helpen in het terugdringen van het aantal verkeerslachtoffers. De techniek is er, maar toch zie je nog geen autonome auto’s op de Nederlandse snelweg. Dat heeft veelal te maken met de uitdagingen rondom het garanderen van de veiligheid. Want wanneer mag je zeggen dat een voertuig veilig is? En wat is de impact als het voertuig geen menselijke, maar een digitale chauffeur heeft? Rick Driessen (afgestudeerd in 2017) werkt als consultant bij Ricardo Rail en is momenteel bezig met de veiligheid en toelating van autonome voertuigen.

RICARDO RAIL & 2GETTHERE

FUNCTIONAL SAFETY

Eén van de klanten van Ricardo Rail is 2getthere, een bedrijf dat gespecialiseerd is in het ontwikkelen van autonome shuttlediensten. Het project waar Rick 2getthere bij adviseert is de ParkShuttle. Al ruim twaalf jaar rijdt een vloot van zes voertuigen volledig autonoom over een gesloten traject tussen metrostation Kralingse Zoom in Rotterdam en het bedrijventerrein Rivium in Capelle aan den IJssel. Daarmee vervoert het zo’n 2,500 passagiers per dag. Het systeem wordt momenteel gemoderniseerd en er komen nieuwe voertuigen. Dat betekend dat er opnieuw goed gekeken moet worden naar de veiligheid. 2getthere heeft Ricardo Rail gevraagd daarbij te helpen.

Maar wanneer mag je zeggen dat een voertuig veilig is? Dit is een haast filosofische vraag. Maar wat helpt, is het volgen van een internationale norm. In dit geval de ISO 26262:2018. Deze norm gaat over functional safety en geeft richtlijnen over hoe het ontwerpproces eruit moet zien. De basis is het V-model. Met verificatie en validatie bepaal je of je een goed product maakt en of dat product ook voldoet aan de eisen die vooraf zijn gedefinieerd. Onderdeel van de norm is ook de Safety Case. Rick is één van de consultants vanuit Ricardo Rail die hieraan werkt. In de Safety Case wordt de


ADVERTORIAL complete life cycle van het voertuig onderzocht en wordt beargumenteerd dat het voertuig geen onacceptabele risico's omvat. De logische vervolgvraag is dan: wanneer heeft het voertuig geen onacceptabele risico’s meer? Hier worden weer verschillende analyses voor ingezet.

FAILURE HAZARD ANALYSIS Een voorbeeld van een tool die Rick en zijn collega’s hiervoor gebruiken is de Functional Hazard Analysis (FHA). In de eerste fase van de FHA worden alle functies van het voertuig opgesomd. Denk dan bijvoorbeeld aan een automatische vergrendeling die ervoor zorgt dat de deuren van het voertuig niet open kunnen gaan tijdens het rijden. Vervolgens wordt er gekeken naar de effecten van het mogelijk niet functioneren van de deurvergrendeling en dan specifiek het effect dat dat zou hebben op de passagiers. Elk gevaar wordt beoordeeld in termen van de ernst van mogelijke verwondingen (severity), welk deel van de tijd een voertuig wordt blootgesteld aan de mogelijkheid dat het gevaar zich voordoet (exposure), evenals de relatieve waarschijnlijkheid dat een typische bestuurder of potentieel slachtoffer kan ingrijpen om eventuele gevolgen te voorkomen (controllability). Om bij het voorbeeld van de automatische deurvergrendeling te blijven: de ernst van een passagier die uit een rijdend voertuig valt (severity) is hoog en dit gevaar kan altijd optreden als het voertuig met een significante snelheid rijdt (exposure). Wel bestaat de kans dat de passagier zich ergens aan kan vasthouden wanneer diegene merkt dat de deuren opengaan (controllability). De drie variabelen worden in een tabel geplaatst en gecategoriseerd, en daaruit volgt een ASIL (Automotive Safety Integrity Level). Hoe hoger de ASIL, des te meer inspanning er geleverd moet worden om het risico te verlagen. Zo moeten bepaalde systemen redundant (dubbel) worden uitgevoerd, moet software volgens een bepaalde structuur geschreven worden en moet er meer getest worden.

DE TOEKOMST? Rick vind het een leuke uitdaging om alles secuur te behandelen. Wat het extra interessant maakt, is de nieuwigheid van autonoom rijden. De industrie en overheid zijn hier nog zoekende en proberen al doende de normen en eisen aan te scherpen. Er wordt echt geïnnoveerd! Rond de jaarwisseling zou het nieuwe voertuig operationeel moeten zijn. Maar de volgende uitdaging staat dan al weer klaar. Eind 2020 wordt het traject van de ParkShuttle namelijk verlengd en gaat het voertuig ook mixed-traffic rijden. Dan verlaat het zijn afgesloten circuit en rijdt het gewoon tussen het overige verkeer. Dat vergt nog meer aandacht voor veiligheid, maar dan komen de autonome auto’s op de snelweg ook een stap dichterbij.

RICARDO RAIL Ricardo Rail is als onderdeel van het Britse Ricardo PLC gespecialiseerd in technisch advies op allerlei aspecten in en rondom treinen, metro’s, trams en andere voertuigen. Ons zusterbedrijf Ricardo Certification is verantwoordelijk voor het certificeren van treinen in Nederland en het buitenland. Ben je benieuwd naar een afstudeerstage of carrière bij Ricardo Rail? Bel ons via 06-45328411 of kijk op www.werkenbijricardorail.nl.


ROCKETS BY R

OL A

ND

GUI

JS

CONQUERING S

SPACE SHUTTLE

AMERICA’S GREAT PRIDE First Launch: 1981 Length: 56 m Mass: 2,030,000 kg Thrust: 25,000 kN

NASA

Disco

very

FALCON HEAVY

LANDS ON WATER First Launch: 2018 Length: 70 m Mass: 1,420,788 kg Thrust: 22,819 kN

24 DE APPEL


NEW SHEPARD

SPACE

FULLY RE-USABLE

C 0 0 3 T M A

First Launch: 2015 Length: 15 m Mass: 75,000 kg Thrust: 1,020 kN

SOYUZ

THE RUSSIAN WORKHORSE

BLUE ORIG IN

First Launch: 1966 Length: 51 m Mass: 308,000 kg Thrust: 4,038 kN

CALT

LONG MARCH 7 THE CHINESE ARE COMING

First Launch: 2016 Length: 53 m Mass: 594,000 kg Thrust: 4,800 kN

DE APPEL 25


SPACE DEBRIS SPACE TRAVEL IMPOSSIBLE

BY DAAN FLIER

Humans are not known for their ability to keep places clean (although you, might be the exception). Trash is seen everywhere, from the average dorm room to parks and even the most remote places on Earth, Mount Everest and the Mariana Trench. If there is one place not polluted, it has to be space, right? Wrong, since the first rocket was launched into space in 1957 space has turned into a human litter box. Experts estimate that there are over a hundred million pieces of space trash currently in orbit, most of them too small to detect. All this junk is called space debris and could mean the end of space exploration. 26 DE APPEL


Space debris is a very broad term that includes everything from satellites that are no longer working, leftovers from rockets to equipment that has come off spacecrafts, like panels or chips of paint. There are also some rather unique items, for example a tool bag that an astronaut lost during a spacewalk, frozen pee, a camera and even the ashes of Gene Roddenberry. However, these things are only a small part of everything that is out there. On March 27th the Indian prime minister Modi announced to the world that India had successfully conducted its first anti-satellite test. India’s own military satellite Microsat-R had been taking down by a three-stage kinetic kill missile. This resulted in the satellite shattering into thousands of pieces and creating a cloud of debris, which significantly added to the amount of space debris in orbit. Unfortunately, it was not the first of its kind, China, Russia and the USA also have held tests of their own. Since all these pieces are travelling at a speed over ten kilometres per second, they can sustain their orbit. Only the parts in Low Earth Orbit eventually come down since there are still enough air particles to create drag. Still at these speeds even a chip of paint of less than a millimetre could do a lot of damage. Most of the space shuttle windows have been replaced after a flight due to the damage of these tiny paint chips. If these particles would have been slightly bigger, this could have resulted in catastrophic damage and even loss of life. This is not a problem with a one in a million change, the probability of collisions occurring is not only continually rising, but several collision events that have damaged the international space station and other high-value satellites have already occurred. In July 2015 astronaut Scott Kelly and five other astronauts had to take shelter in two Soyuz capsules, which are adjacent capsules to the International Space Station, because there was fear that the ISS might be hit by space debris. In the end, the debris sailed past the station at just 250 meters, a bit too close to the liking of the NASA employees. Furthermore, according to the same astronaut, if you just sit quietly by the wall of the space station and wait a while you can hear things hit the ship. There was also another incident where he almost got hit by space debris during a spacewalk, not too dissimilar to the film Gravity. Not only the ISS and its astronauts have these problems, in 2013 the Fermi space telescope had to make evasive manoeuvres since its trajectory crossed that of a retired Russian spy satellite. Since then there have been plenty more evasive manoeuvres carried out by various space agencies. Fortunately, they are various ways to prevent collisions with space debris. Currently all space objects are tracked by the defence department of the United States. It uses the space surveillance network, which is an array of telescopes and radars entirely dedicated to tracking objects in space and figuring out what they are. The network is capable of trac-

king anything that is bigger than a centimetre, but if it is smaller than 10 centimetres the orbit of the projectile is difficult to determine. The telescopes and radars look at selected points in space and wait for debris to pass through, once a part passes through the size, altitude and inclination are calculated. This information is fed into a database that checks if it is already in the ‘Catalogue’ of the U.S. Strategic Command. The Catalogue is the database containing all the information about space debris, like original launch, orbit and date of re-entry. The US originally started this catalogue to make sure the re-entry of space debris was not mistaken for an intercontinental missile attack. For the parts to small to be tracked by the space surveillance network, NASA uses other methods to predict where they might be. In the past, NASA covered a satellite with flat plates and sent it into orbit for some years, after it was retrieved the plates where analysed for impacts. This combined with theoretical models gives a basic prediction of the orbit of small particles. With all this information the change of an object hitting the ISS and other satellites can be calculated. Around the ISS is a imaginary box of 50 by 50 by 0.75 kilometres and if there is a change from one in 10.000 to one in 100.000 of space debris passing through that box, the ISS receives a yellow warning. This means that avoidance manoeuvres have to be carried out if it does not interfere with mission objectives. If the change is bigger than one in 10.000 a red warning is received and action must be undertaken. This can be done by adjusting the trajectory of the ISS, this is very expensive because all fuel must be delivered from earth. Fortunately, the ISS performs reboosts every few months to stay in orbit, so this can be combined with the evasive manoeuvres. Since it is impossible to evade all space debris, the ISS and most satellites use something called the whipple shield. This type of hypervelocity impact shield uses the debris own velocity to stop it. It consists of multiple layers separated from one another. When a projectile hits the first layer it breaks apart and vaporises due to the enormous energy it has. This spreads the energy out over a bigger area, so the second layer is better capable of absorbing this energy and making sure nothing penetrates the outer hull of the ship. All these preventing measures work most of the time, however in February 2009 a US communications satellite collided with a deactivated Russian satellite. This created two enormous debris clouds traveling in the original orbits of the satellites, events like these could result in the worst outcome of the Kessler syndrome. The Kessler syndrome states that colliding space objects create even more space objects. The more space objects, the higher the odds of them colliding. This could result in a snowball effect where the entire Earth is surrounded with debris. This would make space travel impossible and we would close ourselves off from space for the foreseeable future.

DE APPEL 27


Fortunately, there are some ways and ideas to remove space debris. Some have suggested that every satellite should carry extra propellant so that the satellite can boost itself up to a higher ‘graveyard’ orbit or let it slow down and burn up on re-entry. However, there are a few uncertainties, the rocket and the guidance systems still have to function for both options and for the graveyard option, the satellites will eventually come down from the graveyard orbit due to micrometeorite damage. As a possible solution the Terminator Tether is in development. It is a lightweight 5 kilometres long electrodynamic cable wound onto a spool. It is attached to a satellite during construction, when the satellite has served its purpose the spool unwinds and the cable interacts with Earth’s magnetic field, creating drag. This results in the satellite slowing down and lowering its orbit until it burns up in Earth’s atmosphere. The Japanese Space Agency is testing a similar technique where a spacecraft would latch onto another spacecraft using the tether and drag it down into the incinerator of Earth’s atmosphere. Another option was tried last year, where a British satellite captured a nearby target probe that the vehicle had released a few seconds earlier with a net. The same satellite also harpooned a target panel this year and according to the designers from the satellite the harpoon did not create any unexpected pieces of debris during the test. Furthermore, the same satellite contains a drag sail

28 DE APPEL

to help it slow down so it can burn-up in the atmosphere. Meanwhile various laser set ups are considered as well, in 2011 NASA research suggested a laser that would shoot the debris from the ground. The heat from the laser blasts would vaporize a minuscule part of a piece of space junk resulting in a plasma jet that could slow the object down enough to bring it out of Earth’s orbit. However, since a powerful laser could be used for military purposes which is in violation of international treaties, NASA’s officially states that ‘any laser proposal is dead on arrival’. This has not stopped China, they are currently showing interest in a coherent amplification network laser, which focuses many small lasers into one powerful beam. If China was to build this, it would certainly result in a lot of criticism from the international community. This is the problem with most ideas, that the same technology used for cleaning up old satellites could be used for removing satellites from enemies. Despite all this, everyone seems to agree that something must be done. In the coming years more plans will be tested and developed, maybe even with the help of some mechanical engineers from the University of Twente. And hopefully we will not close outer space off from ourselves since it is the only frontier left. d


Applied Micro Electronics “AME“ B.V. AME is an independent developer and manufacturer of high quality electronic products located in the top technological region of the world (Brainport Eindhoven). Our goal is to create innovative products that exceed customer expectations. We accomplish this by integrating product development and manufacturing and keeping a clear focus on the product and its function.

Esp 100 | 5633 AA | Eindhoven recruitment@ame.nu +31 40 26 46 400

Driven by technology, we strive for the best solution combining the disciplines of electrical, mechanical, software and industrial engineering. Through creativity, passion, ambition, motivation and a highly educated level of our employees AME secures its goal of being a profitable company.

Power Conversion

Career Join our teams Driven to exceed expectations and to excel in creating innovative solutions, our team of experts in continuously looking for future best-in-class colleagues within the technological disciplines of applied physics, electrical, mechanical, software and industrial engineering.

Sensing

Internet of Things

Internships

If you are interested in working with a talented, ambitious and experienced AME is the ideal work environment to team of professionals using the best develop hands-on experience while tools available and would like to work completing your studies. You will be in a fast growing organization full involved in challenging real-world of career opportunities then you are projects and work with experts from a most welcome to apply for a job or multitude of technological disciplines. take a look at our opportunities by We invite you to get in touch with us visiting our website. to discuss any internship openings.

WWW.AME.NU


VAN GEOCENTRISME NAAR HELIOCENTRISME

OVER HET WISSELEN VAN BANEN DOOR DE EEUWEN HEEN

Heb je ooit naar boven gekeken en gedacht dat wij het middelpunt van het zonnestelstel zijn en dat alle planeten om ons heen draaien? Vast niet, want die theorie is al een tijdje achterhaald. De aarde draait namelijk om de zon en gelukkig geloven mensen dat, in tegenstelling tot andere bewezen theorieën, nog steeds. Het is echter lang niet voor iedereen duidelijk geweest dat dit zo is en niet iedereen wilde het idee direct geloven. Van de oude Grieken tot Galileo Galilei, het was uiteindelijk onze held sir Isaac Newton die iedereen ervan wist te overtuigen dat de aarde om de zon draait en niet andersom. DOOR ALICIA KNIJNENBURG

De eerste persoon die dacht dat de aarde zich om de zon bewoog was de Griekse astronoom Aristarchus van Samos. Hij had hier al ideeën voor in de derde eeuw voor Christus en naast zijn heliocentrische theorie plaatste hij ook de andere planeten in de juiste afstandsvolgorde om de zon. In de tijd dat Aristarchus met zijn ideeën kwam, wilden nog weinig mensen hem geloven. De meesten hielden vast aan de theorieën van Aristoteles en Plato. Het idee dat de aarde in beweging was, konden velen niet bevatten en aangezien Aristarchus weinig bewijs kon leveren, kon hij op vrijwel geen steun rekenen. Was het idee van de aarde die om de zon heen draait dan echt zo vreemd? Nee, zou je nu natuurlijk zeggen. De wereld zat toen echter een stuk anders in elkaar. Waar de wetenschap tegenwoordig veelal leidend is en we alles aannemen wat ons verteld wordt (zeg nou zelf, doe je ooit een meting of onderzoek na?), luisterde men vroeger naar de kerk. Zacht gezegd was de kerk het niet eens met de nieuwe theorie van Aristarchus. Deze plaatste namelijk niet de prachtaarde, door God geschept, maar de zon in het centrum. Aristarchus werd hierdoor zelfs persoonlijk aangevallen, omdat hij met het idee kwam dat de aarde even onbelangrijk was als de rest van de sterren. Daarnaast was hij een medestander van het idee dat de zon een ster was, en niet een God, zoals nog gedacht werd, en ook dit zorgde voor weinig steun vanuit de kerk.

aan de ene of aan de andere kant van de zon is. Hoewel de gedachtegang niet zo vreemd is, klopt dit natuurlijk niet. De sterren staan namelijk zo ver van de aarde vandaan dat de veranderingen te klein zijn om met het blote oog te zien. Desalniettemin werd deze verkeerde gedachtegang eeuwenlang aangehouden, wat ervoor zorgde dat het even geduurd heeft voordat het heliocentrische beeld geaccepteerd werd.

Een andere reden waarom de heliocentrische theorie niet zo snel geaccepteerd werd is in eerste instantie wellicht nog vreemder. De wiskundigen geloofden namelijk niet dat het wiskundig gezien kon kloppen. Hun reden was namelijk dat de sterren niet veranderen van positie zodra de aarde

Pas in de zestiende eeuw in de Renaissance, inderdaad bijna twee millennia later, kwam een gegronde uitleg voor Aristarchus’ ideeën. Copernicus publiceerde een wiskundig model dat bewijs gaf dat de aarde een van de vele planeten was die om de zon draaide. De berekeningen waren

30 DE APPEL


echter nog aardig ingewikkeld en de voorspelling van de baan van de planeten en sterren was nog steeds moeilijk. Daarbij kwam ook nog eens dat de kerk op zijn zachtst gezegd wederom weinig goede woorden had voor het idee. Aangezien Copernicus niet voor ketterij veroordeeld wilde worden door de kerk, werd zijn werk pas op zijn sterfbed gepubliceerd. In eerste instantie wilden niet veel mensen zijn verhaal geloven, mede door de moeilijke berekeningen. Echter, een aantal jaar na zijn dood kwam Kepler met een revisie van Copernicus’ model. Hij beweerde

uitgevonden telescoop voerde hij vele observaties uit die zorgden voor nieuwe bevindingen in de astronomie. Een van de belangrijkste ontdekkingen was die van de vier manen van Jupiter. Waar de kerk voorheen aangaf dat alles om de zon heen draaide, was nu duidelijk te zien dat er vier sterren ofwel manen om de planeet Jupiter draaiden. Hoewel dit tegen de ideeën van Aristoteles was, was het een duidelijk bewijs voor Copernicus’ helioceWntrische theorie.

dat planeten in elliptische banen draaien en dat de snelheid van de planeten hierdoor ook verandert. Door deze theorie van ellipsbanen te introduceren in Copernicus’ model werden de berekeningen aanzienlijk makkelijker en kwamen de uitkomsten ook dichter bij de verwachtingen. Doordat het idee van Copernicus nu zeer dicht bij de realiteit lag, kreeg het ook steeds meer aanhang. De kerk was er echter nog steeds niet van gediend en probeerde er alles aan te doen om zijn werk te verbannen. Tevergeefs echter, want de Copernicaanse revolutie was begonnen, wat het begin was van de huidige astronomie. Met het wiskundige bewijs van Copernicus breidde Galileo Galilei een eeuw later de theorie uit met echte metingen. Met behulp van de net

De ontdekking van de schijngestalten van Venus gaf uiteindelijk de doorslag. De echte gestalte van een ster of planeet verandert niet, maar een schijngestalte verandert doordat een planeet de zon omloopt. De kerk kon dit echter nog steeds niet geloven en beschuldigde Galileo van een ‘ernstig vermoeden van ketterij’ en hij werd hierdoor voor de rest van zijn leven in huisarrest geplaatst. Het was uiteindelijk niemand minder dan onze eigen sir Isaac Newton die aan alle speculatie en ongeloof een einde bracht. Met zijn gravitatiewet en de drie wetten van Newton geeft hij een definitief bewijs voor het heliocentrische model: alle planeten en sterren trekken elkaar aan. Overigens is het middelpunt van de zon niet precies het middelpunt van waar de aarde omheen draait, dit ligt er ongeveer 600km vandaan. Desalniettemin zorgde Newtons publicatie Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica voor het einde alle onzekerheid en het begin van een nieuw tijdperk in de astronomie. A DE APPEL 31


RAKETWETENSCHAP IN DE MAATSCHAPPIJ WAT DOET NASA VOOR DE GEWONE MENS?

DOOR ALMER LAGERWEIJ & KOEN KLEVERWAL

NASA is een van de meest innoverende instanties die er bestaan. Met al hun bevindingen en vernuftigheden hebben ze als eerst een man op de maan gekregen. Dit is natuurlijk prachtig wetenschappelijk onderzoek, maar wat heeft de gewone mens gehad aan al deze innovaties en waar zijn deze innovaties terug te vinden in het dagelijks leven? In dit artikel proberen we de invloed van NASA in ons dagelijks leven terug te vinden.

32 DE APPEL


LANDMIJNEN ONSCHADELIJK MAKEN Laten we beginnen met iets wat echt levens redt, landmijnen verwijderen. Er wordt geschat dat er nog 80 miljoen actieve landmijnen zijn in meer dan 70 landen aanwezig, welke verantwoordelijk zijn voor 26 duizend dode mensen per jaar. Dit komt neer op één dode per 22 minuten. Een grootschalig probleem dus. Daarom is het van levensbelang dat deze mijn geruimd worden. Normaliter worden de landmijnen verwijderd door ze op te blazen met meer explosieven of ze met de hand te ontmantelen, wat een langzaam en gevaarlijk proces is. NASA draagt bij aan het opruimen van landmijnen door middel van gebruik van brandstof. Dezelfde brandstof die gebruikt wordt in de Space Shuttle wordt, kan ook gebruikt worden om mijnen te verwijderen, waar miljoenen mensen belang bij hebben. Brandstof die over is wordt gebruikt als een soort fakkel. Deze fakkel wordt op de mijn geplaatst en veilig van een afstand aangestoken. Het vuur dat van de fakkel afkomt is zo heet dat het dwars door het omhulsel en het explosief heen brandt, wat de landmijn ontmantelt.

TRAAGSCHUIM Één van ‘s werelds meest bekende uitvindingen van NASA is wel traagschuim. Traagschuim dateert uit 1966 en is ontwikkeld om meer bescherming en comfort te bieden aan piloten. Vrij snel was deze uitvinding ook buiten de lucht en ruimtevaart te vinden. In de jaren 70 en 80 gebruikten american footballteam ‘the Dallas Cowboys’’ traagschuim in hun helmen. Toen NASA de technologie vrijgaf in de jaren 80 waren er weinig bedrijven die zich hieraan wilde wagen, aangezien de productie moeilijk bleef. Eén bedrijf slaagde er wel in: ‘’Tempur-Pedic Swedish Mattress’’ nu ook wel bekend als Tempur. 40 jaar later lijken de applicaties eindeloos, zadels, matrassen, kussens, protheses, noem het maar op. Volgende keer als je je hoofd weer laat rusten op zo’n kussen, mag je NASA bedanken.

SUPER SOAKER De Super Soaker kennen we waarschijnlijk allemaal wel. Wat misschien minder bekend is, is dat de Super Soaker ontworpen is door een medewerker van NASA. Lonnie Johnson was bezig met experimenten voor

een nieuw type koelingssysteem. Bij deze experimenten schoot een krachtige straal water door de badkamer, daardoor kreeg hij een idee voor een waterpistool onder druk. Vele avonden heeft hij in zijn eigen werkplaatsje gespendeerd aan het bouwen van een prototype. Na veel gepruts en steun van speelgoedbedrijf Larami kwam zijn waterpistool op de markt, onder de naam Power Drencher. Deze naam werd later aangepast naar Super Soaker en werd mede daardoor een wereldwijd fenomeen.

FERROFLUID SPEAKER Begin van de Jaren 60 hadden NASA wetenschappers hadden een groot probleem, namelijk bij het ontwerp van een ruimtevaartuig dat in een baan rond van de aarde verblijft. Ze wisten namelijk niet hoe ze brandstof in de motor kregen zonder de hulp van zwaartekracht. Een onderzoeker had een mogelijke oplossing bedacht, wat was om een vloeistof magnetisch te maken met extreem kleine deeltjes ijzeroxide. Op deze manier kon de vloeistof in de motor worden gezogen met behulp van magnetisme. Het gebruik van de zogenoemde ferrofluids blijft niet alleen niet bij de motoren in de ruimte, dat is wat twee wetenschappers die meededen in het onderzoek naar de ferrofluids ook. Ze kochten het patent van NASA en richtten een eigen bedrijf rondom ferrofluids op. Na in vele apparaten gebruikt te worden, toonde SONY ook interesse in ferrofluids, om te gebruiken voor speakers. Normale speakers werken door middel van een wisselspanning dat door een spoel gestuurd wordt, waardoor die vlug heen en weer beweegt. Aan de spoel zit een diafragma vast, waarmee geluid wordt geproduceerd. Om te voorkomen dat de diafragma kapot gaat, wordt demping toegevoegd. Jammer genoeg zorgt die demping voor een verlaging van geluidskwaliteit. SONY dacht dit te kunnen omzeilen door gebruik te maken van ferrofluids. De solide demping werd vervangen door een demper bestaande uit ferrofluid. Dit zorgde, althans volgens SONY zelf, voor een beter geluidskwaliteit en minder energie gebruik.

COCHLEAIR IMPLANTAAT Net als de super soaker is dit mechanisme niet per se door en voor NASA ontwikkeld, maar door een werknemer. Adam Kissiah werkte bij NASA DE APPEL 33


als ‘Launch instrumentation systems engineer’. Kissiah was slechthorend. Gedreven door zijn eigen gehoorprobleem en drie mislukte corrigerende operaties, begon hij met werken aan zijn eigen oplossing voor zijn probleem. De conventionele analoge gehoorapparaten werkten niet genoeg bij Kissiah. Deze apparaten versterken het geluid dat de binnenkomt, zonder te verduidelijken. Om een oplossing voor zijn probleem te vinden, paste Kissiah zijn kennis van elektronische sensoren, telemetrie en geluid- en vibratie sensoren toe. Hij bedacht een concept voor een nieuw gehoorapparaat, bestaande uit een implantaat dat digitale pulsen doorgeeft aan de gehoorzenuwen. Het geluid van buitenaf wordt opgepikt door een microfoon en vervolgens omgezet in pulsen door een processor. De zenuwen ontvangen de pulsen en geven deze weer door aan de hersenen, waardoor de persoon weer geluid kon horen. In 1977 kreeg Kisiah met hulp van NASA een patent op zijn cochleair implantaat.

DRAADLOZE MACHINES Om monsters mee te kunnen nemen van de maan wilde NASA draadloze apparaten mee nemen op maanmissies. Dit zorgde voor een samenwerking tussen NASA en Black & Decker om draadloos gereedschap te ontwikkelen. Het originele idee was voor een draadloze boor die gebruikt zou worden bij de Apollo missies tussen 1963 en 1972. Deze vordering in technologie zorgde voor een hoop brainstorming bij Black & Decker naar allerlei draadloze apparaten. Black & Decker had een computerprogramma ontworpen dat kon bepalen welke motor goed genoeg kan werken met de minimaal energie gebruik. Deze vooruitgang hielp enorm bij ontwerpen van verdere draadloze apparaten, waarvan een van de grootste de draadloze handstofzuiger.

KRASVASTE LENSEN Het is misschien moeilijk te geloven, maar vroeger waren en brillenglazen gemaakt van glas. Ze waren niet alleen behoorlijk zwaar, maar als het glas ook maar door iets werd geraakt, versplinterde het glas en schoten er allemaal kleine stukjes glas alle kanten op. Omdat dit absoluut 34 DE APPEL

niet veilig was, verbood de Amerikaanse voedings-en warenautoriteit glazen glazen voor (zonne)brillen. De glazen glazen werden vervangen door plastic glazen. De vervanging van glas door plastic zorgde voor betere absorptie van ultraviolet licht, maar er was wel een groot probleem. Namelijk dat het te makkelijk was om krassen op te krijgen, wat natuurlijk enorm hinderlijk is. Dit is het punt waar NASA wetenschapper Ted Wydeven in het verhaal komt. Terwijl Wydeven bezig was met het ontwerpen van een waterzuiveringssysteem, coatte hij een filter met een dun plastic folie. De coating bleek verrassend hard. NASA had besloten om deze coating te gebruiken op de vizieren van de helmen van ruimtepakken. In 1983 besloot de zonnebrillen fabrikant ook een krasbestendige coating toe te passen. Tegenwoordig wordt het veel vaker toegepast en gaan de lenzen wel 10 keer langer mee.

IJSBESTRIJDING Iets wat dichtbij NASA’s straatje ligt is de luchtvaart. Voor tientallen jaren bestrijden ze al het probleem van ijsophoping op vliegtuigen. Ophoping van ijs is een serieus risico, het zorgt voor een oneven stroom van lucht wat wrijving verhoogt en lift verlaagt. Een ijslaag ter dikte van een CD kan de lift al met 25 procent reduceren. Vroeger werd voor ijsbestrijding meestal een vloeibaar verwarmingssysteem gebruikt, of opblaasbare rubbers. Beide methodes hebben zo hun nadelen. NASA heeft een systeem van extreem dun grafiet ontwikkeld, dit is lichtgewicht en kan het ijs dusdanig verwarmen dat het van de vleugels valt.

CONCLUSIE Natuurlijk zijn de dingen genoemd in dit artikel, maar een kleine greep uit de mooie dingen die NASA bereikt heeft, hopelijk heeft het toch een beeld gegeven wat voor invloed het heeft gehad op ons leven. NASA is er dan niet per se voor het volk, indirect heeft het toch genoeg bijgedragen. a


ADVERTORIAL

ABOUT PCV GROUP

OUR OFFER

PCV Group is an independent partner in end-to-end product design and development. PCV Group stands for People Creating Value and that’s exactly what we do. Our skilled engineers and project managers invent, develop and design high-tech, low cost products and key components for appliances and devices in medical, consumer and industrial markets. We are experts in dispensing and dosing system solutions, embedded systems and mechatronics. In the Netherlands we are already one of the largest product design and development companies in end-to-end product development. We work globally for multinationals and other large manufacturers.

As an engineer at PCV Group, you get to work in the heart of our product design and development department. We also often facilitate graduation assignments and internships for students with a technical background. This may be mechanical engineering, industrial design engineering, mechatronics, or any other relevant study. We actively involve you in the innovative and challenging projects we’re working on, ensuring you gain valuable experience for your professional future.

The atmosphere within our organisation is informal, no-nonsense, open and positive. The way we work is professional and ambitious. Working at PCV Group means working in a result orientated manner in a sustainable and stimulating working environment. The experts at PCV Group are experienced specialists who combine multiple technological capabilities. We work closely together adding value by generating and implementing new ideas. Thanks to our multidisciplinary expertise, PCV Group is a partner in large and technically complex projects, offering sound advice, project management and innovative high-tech low cost solutions.

OUR EXPECTATIONS Because we want you to help us develop better products, we would like you to: • • • •

Be technically skilled Possess a good mix between practical and theoretical engineering Possess a proactive work attitude and a sense of responsibility Be good at communicating your results with our engineers and experts

So: Is it your ambition to push boundaries, create value and help solve high-tech challenges? Then we are looking for you. Please let us know if you take on this challenge!


BLACK HOLE MAKING THE INVISIBLE VISIBLE BY TESSA SMITS VAN OYEN

Over a hundred years ago, Einstein came up with a new theory: general relativity. This theory was happily used by scientists to come to many conclusions, however, one major phenomenon still existed which could very easily prove the fundamentals behind these conclusions wrong. This phenomenon is the black hole of course, this giant hole in human understanding could have easily poked a hole in the foundations of physics. As scientists assumed Einstein to be right they found a way to send satellites into space and thereby making GPS signals, amongst other things, possible.

ZEN 2

We are delighted to be able to report to you today that we have seen what we thought unseeable. EHT DIRECTOR SHEP DOELEMAN 36 DE APPEL


The story of black holes starts with Sir Isaac Newton in 1687, who saw an apple fall and came to the conclusion of gravity. Because an apple falls the same way a ball falls. If you give this ball, or apple, whichever you choose, a small velocity when throwing it will land some distance away from where you are standing. The larger the velocity the further away it lands, until it is in an orbit around the earth. This principle is shown in Newton’s drawing below:

speed of light, the hand would appear to stay still, and time would have slowed down. But standing right in front of the clock you would still see it moving. This wouldn’t be a problem if it weren’t for another thought experiment: a train moving at a certain speed only moves at that speed from a certain point of view; if one would be standing next to the train it might seem to move at 40 km/h, if one would be sitting in a train moving towards the first one, the second train moving at 20 km/h, the first one would appear to move at 60 km/h. In the (highly unlikely) case the first train would move at light speed, it would move at light speed + 20 km/h from the point of view of anyone in the second train. This would mean that it moves faster than light, which was proven impossible earlier. One way to fix this is to say that matter curves something called space-time, which would mean that near heavy or big objects space and time, which were not considered to be independent from one another anymore, would be closer packed. This theory actually held for previous discoveries and was therefore soon assumed true. The new discovery meant that the instantaneous nature of Newton’s gravitational forces could also be explained, as they are not actually forces, but space-time curved by a mass. Much like a heavy object on a soft matrass makes a dent, matter curves space-time. And the same way the movement of a marble rolling around this dent is determined by the dent, space-time determines the way matter moves and orbits certain big masses. Einstein’s theory incorporated Newton’s previous one and expanded it to many more situations, while also solving the problem of the instantaneous nature of gravitation. Thus meaning that gravity is the manifestation of the curvature of space-time.

Following from Newton’s conclusions, the behavior of stars and planets could be explained. But when Einstein found that nothing moved faster than the speed of light, a new problem was occurred. For Newton’s theory of gravity to work, forces would have to change instantaneously when an object moves, but according to Einstein it could never go faster then the speed of light. Another way to illustrate this problem is a thought experiment, the same one that led Einstein to the conclusion of space-time: If you were in a train, moving away from a clock you would see its hands moving. However, if you were moving with the

Our whole conception of how black holes work is based on this theory of space-time. A black hole would be a singularity (a single point) with a mass so big that it curves space-time indefinitely and thus nothing can escape. Space-time around it is so warped that other objects orbit this singularity and, depending on the mass and distance, get drawn in. The ring so close to the black hole that nothing can escape is called the event horizon. Since not even light can escape from here everything within this circle is black, hence it is surprisingly called a “black-hole”.

DE APPEL 37


Just around this black hole, gravity is not strong enough to stop photons from flying out, but still strong enough to curve their path, making it seem that they are sling-shot out of a darkness. These photons come from a ring of gas and dust moving at great speed along the event horizon, where some of them will fall into the black hole, others will be shot into space, making the black hole visible. This ring is called the accretion disc and is what is visible on the black hole photo. That this ring is visible means that indeed the black hole is a point of immense gravity in a relatively very small space, too small for this much mass to actually exist there. This was of course predicted by working out Einstein’s theory of general relativity and did not come as a surprise, however, it would rock the boat if there would be another outcome. Therefore the black hole photo was of great importance: even though it did not mean anything new, it is yet another piece of evidence that supports theories we have been depending on for over a hundred years and a hugely powerful way to invalidate these same theories. For this reason a team of over 200 scientists, the Event Horizon Telescope team (EHT), has been working on this project for many years. They wrote an immensely long code, used 7 telescopes from all over the world, spend a huge amount of money, all just to get this one picture. All of this effort even though we have had pictures from all kinds of astronomical objects since 1840 (a picture of the moon). Why was it so difficult? This is mainly due to a law of optics, namely that the smallest visible size is (roughly) equal to the distance to the focal point divided by the telescope size. For the wavelength emitted by photons from the accretion disc we would need to have a telescope the size of the earth to make this possible. This construction would be quite impossible to build, however, science did not stop there but continued looking at other ways to take a picture. In the end the idea formed to take pictures of certain points of the black hole and combining these separate points into the most likely combination of points, which would actually form the picture that has been published. In order to get as many point as possible, seven different high resolution telescopes were used, taking photos for over a week while the earth was spinning around its axis. This caused the following paths of actually known points.

38 DE APPEL

To make an actual image from this small collection of lines, the research team wrote a script that would form the most likely combination of points for the image. This was done by collecting random images from the internet and using these pixels to create a huge amount of possibilities, then comparing these to each other and ranking them on how likely they are to be actually true. The images underneath were all possibilities, however one of them is more likely to be the true image than both the others. How to decide which one is likely, without biasing your algorithm proved to be the next challenge for the researchers. In order to achieve this, three independent teams were formed which would recreate certain given images from only a few given points, developing algorithms to rank all possible options on their likeliness. If the algorithm is able the accurately recreate these given pictures from a small set of data, it can be trusted to work for an unknown image as well. Another way to ensure that the created image is not biased is by building it from different sets of images. For instance, a black hole image created from black hole simulations is likely to look the way we expect it to look. If the created image looks the same when it is formed from random astronomical images (for instance the moon or planets) it is already more trustworthy. Finally, if it still looks the same when it is assembled from giraffe pictures from Facebook, it is so highly likely that it is in fact the right (approximated) image of a black hole that it can confidently be presented as the actual picture. This resulted in ‘the black hole picture” as we’ve seen it. In the end, the EHT team has managed to produce the photo that was all over the news and hugely relieved scientists all around the globe, after 10 years of research, trial and error. However, the picture is the result of several hundred years of scientific development. Starting with Newton, continued by Einstein, and now scientists have once again found an argument to believe we are on the right track to discover the fundamentals of physics. But still, many aspects have not yet been discovered. For instance quantum-physics, which might make it possible for particles and thus information to escape a black hole. This will likely be unsure for a long time still. However, we have found another reason to give many scientists, famous or not, another round of applause. d


COLUMN ROLAND GUIJS

SCHIJNEMANCIPATIE Ik heb lang nagedacht of ik deze column kan schrijven, maar toen werd terecht opgemerkt dat het gros van de lezers van dit blad mannelijk is en ik dus maar een klein groepje voor de schenen kan trappen. Bij deze dus alvast mijn excuses mocht iemand zich gekwetst voelen, maar ik moet dit toch even noemen. Ik was deze week bij een niet nader te noemen meubelgigant uit Zweden, druk op zoek naar een mooi parkeerplekje waar ik niet meteen het risico loop een lampenpoot of kastdeur per ongeluk door mijn zijruit te krijgen. Vlakbij de ingang, een A-parkeerlocatie als ik dat zo mag noemen, viel mijn oog op de zogenaamde ‘familieparkeerplek’. Overigens, op deze A-plekken staan opvallend genoeg ook altijd de laadpalen voor de subsidie-zuipende oogpareltjes van leasend Nederland. Met alle respect, maar het feit dat je genoeg verdient voor een Tesla S of zo weinig zelfrespect hebt voor een Renault Zoë, zou geen reden mogen zijn dat je altijd een zo kort mogelijk afstand mag hebben van auto tot ingang. Het zou veel logischer zijn om deze ecologische wonderwielen naar het donkerste hoekje van de parkeergarage te sturen, aangezien elke extra gereden meter toch nul schadelijke invloed zou hebben op onze aarde, theoretically speaking. Liever dat, dan dat de ozonlaag-slopende en astmaveroorzakende dieselmonsters een extra rondje moeten rijden op zoek naar een plekje. Maar goed, terug naar de familieparkeerplek, die mij meteen deed denken aan de Duitse ‘Frauenparkplatz’. Voor iedereen die nog nooit bij een Lidl in Duitsland is geweest, dat zijn parkeerplaatsen vlakbij de ingang, aangeduid met een icoon van

moeder met kind. Volgens Wikipedia is het idee van deze vrouwenparkeerplaatsen dat vrouwen hierdoor minder ver over een donker parkeerterrein hoeven te lopen, wat het gevoel van veiligheid zou moeten vergroten. Prima, als dat werkt en hier mensen bij geholpen zijn, wie ben ik dan als man of hierover te oordelen. Opvallend is het echter dat deze plekken ongeveer 1,5 keer zo breed zijn als een normale parkeerplek, waar wij, het klootjesvolk, moeten parkeren. Dat zou logisch zijn als de gemiddelde vrouw een Dodge Ram of verlengde Mercedes Sprinter zou rijden, dan kan wat extra ruimte rondom geen kwaad. Maar het tegendeel is waar, volgens mijn lichtelijk subjectieve mening dan, namelijk dat de meeste vrouwen liever juist een klein autootje rijden. Een Volkswagen Up, Fiat 500 of doe eens gek, een Mini Cooper. Natuurlijk bestaat de kans dat er een kind van de achterbank gehaald moet worden, maar die deur moet dan net zo ver open als wanneer er een tray Oettinger op de achterbank getild moet worden. Kortom, de extra brede plekken zijn op geen enkele manier goed te praten. Er wordt indirect gesteld dat vrouwen dus met de kinderen boodschappen doen, en stel dat je daar op je papa-dag wil parkeren om makkelijk bij je kinderwagen te kunnen, dan kan je zomaar een wielklem krijgen. En dan noem ik niet eens het feit dat het dus eigenlijk impliceert dat vrouwen gewoon niet kunnen parkeren. Bij deze dan ook het vriendelijk verzoek, stap af van de schijnemancipatie. Mannen en vrouwen zijn nou eenmaal niet hetzelfde. En dames, geef nou gewoon eens toe dat je gewoon wil dat de man de eerste date betaalt. RG

DE APPEL 39


ASSOCIATION NEWS IN THE PICTURE

BEACH PARTY On Tuesday the 18th of June, the Beach Party finally took place behind the Horst. After a long period of organizing the big event of the 62nd board, everyone was able to enjoy it together on this hot sunny day. On the day itself we had a great construction team that helped us set up the whole event, for whom we are very thankful! Leading up to the event we wanted to reach as many students as possible with our promotion to join the event. This turned out to work pretty well, because we were able to host this party for over four hundred people! The guests were able to quench their thirst at the bars with a variety of drinks. But the best drinks were obviously the cocktails that were served by Hugo and Boukje in our new committee, the CockCie. They tailored the cocktails to fit the theme of the party perfectly and they were very well received. Next to the amazing drinks that were served, the guests at the party were able to enjoy some great food. First of all, to cool people down there was a great ice cream truck where you could get as much ice cream as you wanted. Secondly, there was a barbecue truck that served the most amazing pulled pork hamburgers. And finally, there was another truck available that made some great fries for a good price which everyone was enjoying a lot. However, not only the drinks and food made this event as memorable as it is. There was a large stage as well, with a four by four-meter banner at the back of it. Here our four different DJ’s could play all of their summer tunes

40 DE APPEL

J

and get the guests dancing in the summer weather. The DJ booth was overlooking a large beach of twenty cubic meters of sand which we laid out as a beach on the parking lot behind the Horst. Everyone could take their shoes off and enjoy the feeling of the hot sand on their feet. But there was still more to do at the event. There were a couple of activities that the guests could partake in. One of which was a surf rodeo, this activity was hosted by OGD where participants could try to stay on the surfboard as long as possible without falling off. Another one of these activities was a beer tasting. This was hosted by

YER, and participants could try four different beers and guess which beer it was they were tasting. Both activities had some great prizes that participants were able to win as well. After the party behind the horst was over, there was still more fun at the afterparty in the Update. Even though less people showed than at the beach party itself, it was still a lot of fun! All in all, after this long period of organizing and making sure that the Beach Party could take place without any troubles, we can look back and confidently say that the Beach Party was a great success!


J

STAF Even though the announcement of it was a bit late, the StAf tournament started again this year. Luckily, our preparations were on point and in no time we found football legends willing to play for our team. Sadly, a few of the champions of last year graduated and our opponents got better. Sadly, both of our men’s team were eliminated in the group stage due to poor referee decisions and bad weather. However, our ladies did way better and even reached the finals. The match reached to a penalty shootout in which the opponents proved to be better. Even though neither one of the teams won a prize, the enthusiasm of the players and the crowd was fantastic!

NEWTON TRIP On the 24th of May the yearly Newton Trip took place. After being intrigued by Belgium beers, the decision was made to go to Antwerp. A group of 18 Newtonians took the train from Enschede. Once we made it to the hostel, it was time to see how the nightlife of Antwerp is. The second day we visited an authentic beer brewery. Here, a tipsy brewer named Hans told us how they brew their beer. In the evening we decided to make our Sunday morning horrible by spending the whole night in the city center partying. With quite a lot of hangover faces we got in the train and traveled back to Enschede.

BATAVIERENRACE GENERAL ASSEMBLY With the summer holidays approaching, it was time for the sixtysecond board to present their progress to those who were interested. Four months after the change of boards, it was time to organize a General Assembly. At the General Assembly, the board presented their policy plan once again, this time with the current state of affairs added. As always, the visitors had a lot of questions and remarks on the documents. No large complications were found during the GA, which was celebrated afterwards with some food and a nice drink.

Like every year the Batavierenrace took place this year. This year Newton did not had trouble with finding runners. In no time we had found 25 heroes willing to participate. On Friday the 10th of May the first 9 runners drove with the Newtonbus to Wageningen. Here, Mitchell started the race with the first stage. After a long night it was time for the morning team to start running. Pim started this team by running more than 10 km well under an hour. When the afternoon team started the temperatures where quite high, but luckily not too high. Ciska and Joep ended the Batavierenrace with the last stage. Even though they ran separately they managed to only have 1 second in between their run times. A nice example of how well the board is in sync with each other. DE APPEL 41


HISTORISCH PERSOON

WERNHER VON BRAUN

Grote uitvindingen met levensveranderende gevolgen, toevallige ontdekkingen die het uiterlijk van de wereld voor altijd zullen bepalen, allemaal hebben ze een ding gemeen: de mens. In de rubriek Historisch Persoon wordt iedere Appel iemand belicht die de geschiedenis ingrijpend heeft veranderd.

DOOR TIEME VONK

ernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun, voor de eerstejaars onder ons waarschijnlijk een nog onbekende naam en voor die gene die hier al wat langer rond lopen bekend als Wernher von Braun. Heerlijk vinden ethiekdocenten het om zijn daden en bezigheden te gebruiken als voorbeelden voor wat je vooral niet moet doen als eindelijk je diploma hebt. En moet goede reden, de man het zeker een paar dubieuze carrière keuzes gemaakt. Officier bij de SS maar bewonderd door de Amerikanen als de vader van de ruimte vaart. Hij heeft met zijn uitvindingen levens vernietigd en toch de hele westerse wereld enthousiast weten te maken in de ruimte. Genoeg reden om meer over de deze man te weten te komen.

W

JONGE JAREN Von Braun begon zijn leven, in het toen der tijd nog Duitse Keizerrijk, op 23 maart 1912. Zeker een bijzondere tijd om ter wereld gebracht te worden. Desondanks het feit dat de Titanic dat zelfde jaar ten onder ging, bleef het kwaliteit van leven toenemen. Men noemde het aan de andere kant van de oceaan niet voor niks de roaring twenties. Ja, kleine von Braun had het goed voor elkaar met zijn ouders die ook nog 42 DE APPEL

eens afstammeling van de Hoog Pruisische familie Junkers waren. En uiteraard waren de Junkers al velen jaren betrokken bij politiek en het leger, het kon ook niet anders. Aangezien men niet heel uitspookt in de eerste 20 levensjaren, is daar ook niet heel over te vertellen. Wel was von Braun, net zoals velen visionairen, niet al te strek op academisch gebied. Tot dat hij het boek Die raketten zu den Planetenraümen ontdekte. Dit motiveerde hem om vervolgens een speelgoed auto te lanceren met behulp van wat vuurwerk. Echter had de jonge von Braun nog veel te leren. De hele unit vatte vlam en vloog door een drukke straat. Vervolgens mocht zijn vader hem bij het lokale politiebureau ophalen. Tegenwoordig dus te vergelijken met een doorsnee oud en nieuw in Enschede.

STUDIE Vanaf 1930 studeerde hij werktuigbouwkunde aan de TU Berlijn. Zijn interesse in ruimtevaart bleef en werd al snel lid van de Verein für Raumschiffahrt, de ruimtevaart vereniging. Hier werkte hij onder andere samen ook bekende ingenieur Hermann Oberth aan raketmoren die met vloeibare brandstof werden aangedreven, wat nu de standaard is voor

ruimtevaart. Een van deze eerste rakketten hete de “Kegeldüse”, ook wel kegel motor. Primitief en levensgevaarlijk, maar het was een begin. De raket werd andersom gepositioneerd op een kruideniers weegschaal om zo de stuwkracht te meten. Hij studeerde verder en in 1932 ontving hij zijn diploma en twee jaar later behaalde hij een doctoraat in Natuurkunde.

1933 Von Braun was een ambitieuze man en wist ook zeker zijn kansen te grijpen toen er een 1933 een nieuw regime de macht greep in Duitsland. Het duurde niet lang voordat generaal majoor Walter Dornberger projecten van von Braun begon te financieren. Dornberger was artillerist in het Duitse leger en zag maar al te goed de potentie in zijn onderzoek. Al snel produceerde het onderzoek resultaten. Eind 1934 lanceerde von Braun twee raketten die een hoogte van twee en een halve kilometer bereikte. En ja, dat moest natuurlijk beloond worden. De gehele raket groep verhuisde naar hun relatief klein lab in Kummerdorf, naast het plaatsje Peenemünde aan de Oostzee. Peenemünde werd al snel de hoofdstand van de rakettechnologie, niet alleen van Duitsland maar van de hele wereld.


“Die Rakete Flog perfekt, nur landete sie auf dem falschem Planeten.” De Raket functioneerde perfect, behalve dat hij op de verkeerde planeet lande.

PROGRESSIE BOVEN ALLES De progressie bleef constant. Von Braun bleef zich werken aan dat wat hem het meest fascineerde, ongeacht het hij mee deed aan het produceren van de meest geavanceerde wapens. Hij was inmiddels betrokken bij meerde projecten. Zo ontwierp hij niet alleen raketmotoren maar ook straalmotoren voor onderandere vliegtuigfabrikanten Heikel en Messcherschmitt. Zijn handen werden steeds vuiler. Maar om zijn carrière verder te kunnen ontwikkelen moest hij nog een stap verders. In 1937 werd hij lid van de NSDAP en benoemt tot technisch directeur van het onderzoekscentrum in Peenemünde. Uiteindelijk zou von Braun zich in 1940 ook aansluiten bij de SS. Tot zijn dood heeft hij beweerd dan werd gedwongen om zich aan te sluiten bij deze organisaties, dat hij anders ongetwijfeld zou gearresteerd worden. Of dit waar is lastig te achterhalen. Ondanks de bare staat van Duitsland richting het einde van de oorlog, lukte het toch om zon 1300 V2 rakketten te lanceren op de geallieerde. Het doel was vaak Londen maar ook de bevrijde gebieden van Frankrijk, België

en uiteindelijk ook Duitsland zelf werden het getroffen. Tijdens de oorlog zouden zon 9000 mensen slachtoffer worden als gevolg van de V2 aanvallen. Daar boven op zouden er nog zeker 12000 dwangarbeiders om het leven komen als gevolg van het produceren van de aanvalsrakketen. De technologie binnen deze wapens zat liep zeker 20 jaar op de geallieerde vooruit, echter was het niet het wonderwapen waar de Duitsers naar zochten. Het einde van de oorlog was nabij. Duitsland ging ten onder aan de opmars vanuit het oosten. Velen zullen voor hen betrokkenheid gestraft worden. Velen, maar von Braun niet.

ONDER NIEUW REGIME Als een gold rush stormde speciale overheidseenheden van alle geallieerde wereld machten het uitgeputte derde Rijk binnen. De Amerikanen en Britten met operation paperclip en overcast. En de russen met hun KGB variant. Allen met het zelfde doel: zo veel als mogelijk Duitse kennis bij elkaar rapen voor dat de ander dat deed. Niet alleen documenten maar met name wetenschappers waren het meest

waardevolle waar ze zochten. Von Braun stond zeer hoog op het gezochte geleerd, en dat wist hij. Wij was inmiddels ook een keer opgemaakt door zijn maatjes bij de SS wegens het een poging tot het saboteren van V2 rakketen en omdat hij blijkbaar communist was. Dit hielp hem ook door dat dit het distantieerde van de Nazi’s. Hij moest nu snel een keuze maken. Bij welke wereldmacht zou hij zich het beste zijn passie voor de ruimte vaart kunnen voortzetten. Russen waren eng, de Fransen waren enkel uit op wraak en de Britten waren economisch geruïneerd. Er bleef er maar eentje over: THE GOD DAMN US OF A. Met de hulp van zijn broer wist een deal te sluiten met de Amerikanen. Von Braun zou samen met een groot deel van zijn team, en zo’n 80 functionerende V2 rakketen, naar de VS verhuizen. Hier zou hij de grondlegger zijn voor het Amerikaanse ruimte programma. Echter was er nog weel probleempje dat moest worden opgelost. De president had gezegd dat niemand met enige verbintenis aan de Nazi’s voor de VS zou werken. Beetje onhandig voor von Braun aan gezien hij inmiddels Untersturmführer was bij SS. Maar gelukkig DE APPEL 43


wilde de Amerikanen al te graag een uitzondering voor hem maken. Er vond een soort zuivering van zijn verleden plaats. Alles wat hem verbond aan het tirannieke regime werd vernietigd. Hij wist de gerechtigheid te ontlopen en vertrok naar het wersten.

EN VERSE START Helaas voor hem was het welkomstcomité in de Verenigde Staten niet wie dit leest moe teen ad trekken wat hij er van had verwacht. Hij werd samen met zijn familie en andere wetenschappers in een soort opvangscomplex gestopt genaamd Fort Bliss. Ze noemde zich zelf de PoP’s, prisoners of peace. Hier werkte zijn voor de Amerikanen aan nieuwe rakketen die allemaal gebaseerd waren op de V2. Hij ontwierp dus nog steeds wapens. Maar ach als het de technologie bevorderde had von Braun daar geen probleem mee. Zijn vieze en passie voor ruimtevaart bleef. En hij wist dat als hij maar lang genoeg bleef werken, de vraag naar bemande rakketen vanzelf zou komen. Echter bleek dit toch iets lastiger dan hij in eerste instantie dacht. In tegenstelling tot zijn thuisland was de bevolking van grote invloed op de politiek. Om Zijn droom een werkelijkheid te maken zou hij enthousiasme voor de ruimte vaart in de mensen moeten opwekken. 44 DE APPEL

In 1952 had hij eindelijke de doorbraak die hij nodig had. Zijn ideeën werden gepubliceerd in een populair wetenschapsblad. Zijn visie werd eindelijk in de wijde wereld geprojecteerd. Hij inspireerde mensen, hij schepte het idee dat de ruimtevaart niet één of andere science fiction genre was maar de volgende stap voor de mensheid. En stap die veel dichter bij was dan velen dachten. 4 Oktober 1957 ging er een koude rilling door het westen. Er was een nieuwe maan in de helen, en deze hete Spoetnik.

DE LAATSTE FRONTIER De Spacerace begon met 1-0 voor de Russen. Dat ging natuurlijk niet door de beugel. En na het falen van de enige rivaal van von Braun en de succesvolle lancering van Spoetnik 2, kreeg hij eindelijk zijn de kans zijn rakketen een tot leven te brengen. Met explorer 1 bracht hij in begin 1958 de eerste Amerikaanse satelliet in een baan rond de aarde. De Spacerace zette zich voort. En de overwinning geleverd door van Braun snakte naar meer. Onder hevig publieke druk tekende president Eisenhouwer de national earonautics and space act en riep daarmee de wel bekende National aeronautics and space administion tot leven, beter bekend als NASA. Von Brauns en zijn gehele team, dat inmiddels uit zon 4000 man bestond wet over

geplaatst naar de gloed nieuwe organisatie. NASA had als doel de vredige verkenning van de ruimte. Voor het eerst in zijn carrière niet betrokken bij het ontwikkelen van wapens, maar het ontdekken van verbreden van de laatste frontier. Met de belofte van Kennedy kreeg von Braun de gigantische taak om voor het einde van de jaren 60 een man op de maan te zetten. Hij was voorledig in zijn element. Zijn leiderschap en gevoel voor politiek zorgen er voor dat de mensen onder hem gedreven en trouw waren. Te uitdaging leek onverderfelijk. 1969 zette Buzz Aldrin de eerste stap op de maan.

ZURE NASMAAK De man heeft een onwaarschijnlijk grote invloed gehad op de historie van de mensheid en zijn technologie. Hij wist door slim gebruik van de media een hele generatie voor te bereiden en te enthousiasmeren voor de ruimtevaart, zijn grote passie. Maar voor wat hij had bereikt kon hij zijn verleden nooit kwijt raken. Hij was ambitieus en heeft effectief gebruik gemaakt van de middelen om zich heen. Ongeacht de talloze levens die zijn uitvinding hebben verwoest bleef hij streven naar zijn passie. Niet een goede eigenschap voor een wetenschapper. J


ADVERTORIAL

TREKHAKEN INTERESSANT? AUTOMOTIVE BOEIT

Ingo Verhaak, werkzaam als Director Product Development bij Brink Towing Systems in Staphorst. Zijn trekhaken interessant? En of het dat is. De tijd staat niet stil, we zien de markt verschuiven naar meer elektrisch en dus bewegen wij als Brink mee met onze elektrische trekhaken.

Ingo is in 1997 afgestudeerd aan de Universiteit van Twente in de richting Tribologie. Alles omtrent beweging, wrijving, smering en alle randverschijnselen. Van 1991 tot en met zijn afstuderen in 1997 was Ingo lid van Isaac Newton. Ingo zat niet stil naast zijn studie, hij maakte veel muziek in die tijd en kon zijn creativiteit en energie kwijt in drummen. Leuk detail, Ingo produceerde samen met een paar andere enthousiastelingen de Campuspop cd. Een cd vol met nummers van campus bands. De loopbaan van Ingo startte bij Thales, waarna hij o.a. aan de slag ging bij Apollo Vredestein en Power-Packer, beide in de Automotive sector. Inmiddels is hij twee jaar actief binnen Brink Towing Systems.

RESEARCH & DESIGN Ingo geeft leiding aan een team van zo’n 50 mannen en vrouwen aan de ontwikkelingen van nieuwe trekhaken. Een uitdagende functie waarbij 45 DE APPEL

Ingo en zijn team ontwikkelingen en innovaties uitvoeren om daarmee te concurreren. Brink bedient niet alleen de after market, denk hierbij aan garages, maar ook de autofabrikanten; twee totaal verschillende processen. Waar een nauwe samenwerking voor langere periode met een autofabrikant speelt, wordt voor de after market een trekhaak binnen 10 weken op de markt gebracht; van ontwerp tot productie. Alles met de strengen eisen waar trekhaken aan moeten voldoen. Zo heeft Brink ook een eigen testcenter waar de TÜV mee kan kijken middels camera’s.

MENSEN KOMEN VAN VER OM BIJ BRINK TE WERKEN Technische stagiaires zijn altijd welkom bij Brink. Ingo: “Er liggen volop opdrachten waar studenten aan kunnen werken, zowel op gebied van ontwikkeling, als op de proceskant.” Daarnaast is Brink op zoek naar engineers, ook voor starters op de arbeidsmarkt biedt Brink mogelijkheden. Ingo: “Mensen komen van ver, omdat ze bij Brink willen werken.”


QUALITY ASSURANCE COMMITTEE REPORTING Every quartile, the Quality Assurance Committee (QAC) evaluates a selection of the Bachelor and Master courses of Mechanical Engineering and the Master courses of Sustainable Energy Technology. We do this by sending a questionnaire to all the students that follow a specific course. Thanks to everyone that fills in these questionnaires, we are able to evaluate the different courses and write our reports. Thank you for your input! In four editions of De Appel, we name the most important highlights of these evaluations. This way, you can get a short view of the results of the committee and, in some cases, the comments of the lecturers. In this edition, the courses of quartile 3 of the year 2018-2019 are mentioned. If you are curious about the full report of a course, you can go to our website: http://www.utwente.nl/wb/evaluatie. On behalf of the Quality Assurance Committee ME/SET, ALICIA KNIJNENBURG CHAIRMAN

19%

3,6

ENGINEERING THERMODYNAMICS 2

•  Students are pleased with the learning materials. •  The lectures would improve by elaborating the content.

17%

4,1

MATERIAL SCIENCE 2

•  Students are positive about the course, it was experienced as interesting and well organized.

39%

4,3

4,0

HEAT TRANSFER

•  The ‘how to solve it’ sessions are really appreciated. •  The structure of the lectures can be improved according to the students.

11%

3,8

AR&S 1 - PREPARATION BACHELOR ASSIGNMENT

•  The students appreciate the free planning of writing the proposal. •  The occurrence of the assignment market was not communicated clearly enough towards the students.

46 DE APPEL

2,6

AR&S 1 - SOCIETAL EMBEDDING

•  The students struggled to see the relevance of this module part. •  With the deadline for the assignments placed during the exam week, students experienced a huge work load in around this period.

44%

4,2

AEROACOUSTICS

•  Students find the course Aeroacoustics very interesting. •  The lecturer is often available for questions and is willing to help the students.

FLUID MECHANICS 1

•  Students like the way the course is taugh. •  More scheduled tutorials would be useful to keep up with the lectures.

22%

14%

32%

3,2

BIOMECHANICS OF HUMAN MOVEMENT

•  In general, students are very appreciative of the course and find it interesting. •  The workload for the course is quite high, which is mainly due to the amount of assignments and the written exam.

52%

4,6

COMPOSITES

•  This course scores very well, especially the availability of the teacher and the value of the lectures were rated extremely high. •  No points of improvement were mentioned by the students in the open comments.


This percentage represents the amount of respondents out of the total students taking the course.

The average score, ranging from one to five, given by the respondents.

19%

4,1

% X

SYSTEM IDENTIFICATION & PARAMETER ESTIMATION

•  The course scores very well and gets very good marks! •  The questions for the assignments have to be made easier to understand. •  The students have to be provided with more elaborative study material.

40%

3,8

THEORY OF ODE

•  There were a lot of small mistakes in the reader, the slides and on the blackboard. •  The student assistants did not know everything they had to know about the course material. The reason was that some parts were taught in the wrong order. •  The teacher states that both problems have been fixed.

21%

4,3

14%

3,8

DESIGN OF PRODUCTION & INVENTORY SYSTEMS

•  The lectures have to be improved. It is advised that interacting with the students during the lectures will make them more interesting.

53%

4,4

GASDYNAMICS

•  The course scores very well and gets very good marks! •  The information density of the lectures is too high.

26%

3,3

SOLAR ENERGY

•  Solar Energy is considered to be an interesting and relevant course. •  Students complain that the lecturer is unavailable for questions and that questions the lectures are not being answered well.

TURBULENT COMBUSTION

•  Students find the course interesting and the organisation is good. •  The exam was very well related to the major parts of the course.

DE APPEL 47


48 DE APPEL

Profile for W.S.G. Isaac Newton

Appel 41.5 - Heelal  

Appel 41.5 - Heelal  

Advertisement