Page 1

NUMMER 1 FEBRUARI 2012

Win zONNEpANELEN!

reisreportage

De missie van Ben Knapen kopten in caÏro

Sloppenwijk kampioen recycling groene stroom

Nooit meer een rekening

WAt nOU cRiSiS?

In Brazilië schijnt de zon wel


advertentie

De wind mee met Eneco ® HollandseWind Bekijk op eneco.nl/hollandsewind ook het filmpje dat uitlegt hoe HollandseWind® werkt

De wind waait in Nederland bijna altijd. En als het waait, kan het ook behoorlijk hard waaien. Vooral in ons vlakke polderlandschap of aan onze kust. Daar wordt de wind door niets afgeremd en kan hij op volle snelheid blazen en razen. Wie hem tegen heeft, is er niet altijd blij mee. Maar wie hem mee heeft des te meer. De fietser die de wind in de rug heeft. De zeiler die de wind in de zeilen heeft. Zij zijn enthousiast over de enorme kracht van de wind. Het is dan ook niet meer dan logisch om die kracht in je voordeel te gebruiken. Om de wind op te vangen en er schone energie mee te produceren. Eneco HollandseWind® Energiebedrijf Eneco is koploper op het gebied van duurzame energie en een groot voorstander van windenergie. Het is schone energie die steeds beter betaalbaar wordt en in tegenstelling tot fossiele brandstoffen, nóóit opraakt. Logisch dat Eneco flink investeert in windparken, waar windturbines elektriciteit opwekken. De rotorbladen van de turbine vangen de wind op en zetten een generator in werking die stroom produceert. Eneco brengt deze windstroom op de markt onder de productnaam Eneco HollandseWind®. Die is duurzaam en beschikbaar voor iedereen.

Consumenten kunnen kiezen voor windkrachtkorting met Eneco HollandseWind® Wie kiest voor Eneco HollandseWind® met windkrachtkorting, krijgt zwart op wit gegarandeerd dat de geleverde energie voor 100% afkomstig is van één van de geselecteerde Nederlandse Eneco-windparken. Het Prinses Amaliawindpark op de Noordzee, heeft daarvan de grootste capaciteit. Eneco gaat voor duurzame energie voor iedereen. Dat kunnen we alleen bereiken als iedereen meedoet. Zo werken we samen met klanten en andere partners aan een duurzame toekomst. Als extra stimulans om te kiezen

voor het energieproduct HollandseWind® laat Eneco haar klanten meeprofiteren van een aantrekkelijke jaarlijkse windkrachtkorting. Hoe harder het waait, hoe hoger de korting Hoe harder het waait, hoe meer stroom de turbine opwekt. Eneco laat de klanten van HollandseWind® daarvan

meeprofiteren door jaarlijks windkrachtkorting uit te keren. Deze wordt berekend aan de hand van de gemiddelde windsnelheid, die volgens de officiële cijfers schommelt rond 3,4 en 3,5. Een klant krijgt altijd minimaal € 12,- per jaar terug. Maar wie alle wind mee heeft, kan rekenen op een mooie korting van € 108,- in 3 jaar.


oneworld REDACTIONEEL

INHOUD

Serieus statement

E

ind december was mijn woonplaats Leiden in de ban van 3FM Serious Request. Guus Meeuwis en Gers Pardoel schalden gezamenlijk door de stad, ’s ochtends vroeg werd je als argeloze treinreiziger al op koorklanken in de stationshal getrakteerd en zelfs de Vietnamese loempiabakker legde uit solidariteit een duppie opzij van elk verkocht baksel. Wij droegen thuis, ieder op eigen wijze, ons steentje bij. Zoon 1 stortte zich in een onderwijsmarathon van 24 uur, gelukkig verzacht door ruime hoeveelheden patat en cola. Zoon 2 stond een uur lang in de rij voor de brievenbus van het Glazen Huis, om tien euro van zijn zakgeld af te staan. En vader en moeder renden mee in de Serious Request Run, in het voetspoor van schrijver Abdelkader Benali. Door de felle hagelbui die zich precies na het startschot boven ons ontlaadde, hadden wij ook het gevoel dat we ‘geleden’ hadden voor de moeders in conflictgebieden. Er gebeurde in die dagen in Leiden weinig waarvan de opbrengst niet naar het Rode Kruis ging. Ik wil niet beweren dat elke donateur een statement vóór ontwikkelingshulp afgaf. Maar de veelgehoorde conclusie dat Nederlanders een scherp onderscheid maken tussen steun voor noodhulp (à la Serious Request) en afkeer van structurele hulp is mij te gemakkelijk. Cordaid-directeur Rene Grotenhuis gaat nog een stap verder: volgens hem is de steun voor zoiets als Serious Request een uiting van een nieuwe, door burgers zelf gedreven, vorm van hulp. OneWorld gaat de maatschappelijke en politieke discussie over de hulp de komende tijd op de voet volgen. Check OneWorld.nl! HAnS AriËnS

crisis een plaatselijke dip

In Brazilië en China willen ze van geen crisis weten.

12

de toestand in de wereld Met: Ton Dietz, Peter van Lieshout, Michel Maas en Monique Samuel 10

nigeria vlam in de pan

Op onderzoek in Jos, waar moslims en christenen elkaar bestrijden.

24

marcel & jan-dirk zwaaien naar actievoerders 22 columns Babah Tarawally 8 Abdelkader Benali 36 Loethe Olthuis 54

gevangenis voor gangleden Kadir van Lohuizen bezocht een zwaar bewaakte Salvadoriaanse gevangenis.

38

3


bETROKKEN INSpIREREND wERELDS ONDERNEMEND bE�pART�OF�IT! NEEM�EEN�AbONNEMENT ontvang je oneworld magazine nog niet thuis? ga dan naar www.oneworld.nl/magazine en meld je aan. abonnementen in nederland zijn gratis. woon je in het buitenland, dan betaal je € 30,- (Europa) of € 40,- (buiten Europa) per 10 nummers. NUMMER FEBRUARI

WIN ZONNEPANELEN!

REISREPORTAGE

De missie van Ben Knapen KOPTEN IN CAÏRO

Sloppenwijk kampioen recycling GROEN E STROOM

Nooit meer een rekening

WAT NOU CRISIS?

wel In Brazilië schijnt de zon BE PaRT oF iT


oneworld COLOFON

INHOUD

OneWorld is een grats uitgave van NCDO. NCDO staat voor Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling. NCDO betrekt mensen in Nederland bij internationale samenwerking. www.ncdo.nl Meningen en standpunten die te lezen zijn in dit blad, worden niet noodzakelijkerwijs door NCDO onderschreven. OneWorld werkt samen met lokaalmondiaal en Vice Versa in het Wereldmediahuis. www.wereldmediahuis.nl OneWorld verschijnt tien keer per jaar. Het volgende nummer verschijnt op 2 maart 2012. Hoofdredactie Hans Ariëns Eindredactie Lonneke van Genugten Redactie Annemiek Huijerman, Ellen de Lange, Evert Nieuwenhuis, Sanne Terlingen Stage Thomas Durlinger en Willemijn Ruissen Aan dit nummer werken mee Aletta André, Marie Arago, Abdelkader Benali, Stijntje Blankendaal, Kees Broere, Marnix de Bruyne, Stijn Cornelissen, Ton Dietz, Arne Doornebal, Esther Gaarlandt, Emilie Hudig, Wiebe Kiestra, Studio de Leijer, Peter van Lieshout, Kadir van Lohuizen, Anaïs Lopez, Michel Maas, Loethe Olthuis, Marcel van Roosmalen, Monique Samuel, Mark Schalekamp, Vamba Sherif, Sheila Sitalsing, Judith Spiegel, André van der Stouwe, Babah Tarawally, Sven Torfinn, Robin Utrecht, Teun Voeten, Karin Wesselink, Petterik Wiggers, Maaike Wijnstra, Marianne Wilschut Marketing & sales Judith Verschuren (manager), Gaby Hafkenscheid (marketing), Alicia van Vliet (advertentieverkoop) 020-568 8730, a.vanvliet@ncdo.nl

Knapen houdt vinger in de dijk

Basisontwerp Bruno Heemskerk Art direction en vormgeving Bouwe van der Molen Beeldredactie Anja Koelstra Media-concept Suzanne Weusten Lithografie MediaTraffic Press, Amsterdam Druk Habo DaCosta, Vianen Mediaontwikkeling Peter van Lier

30

De hulp ligt onder vuur, maar staatssecretaris Ben Knapen geeft geen krimp.

Redactieraad Pieter Broertjes (voorzitter), Frans van den Boom, Tineke Ceelen, Anna Chojnacka, Annemarie van Doorn, René Grotenhuis, Aad van den Heuvel, Bram van Ojik, Fatma Wakil

Aan de slag Katie Minderhout wil bijdragen aan eerlijke handel 46

Abonnementen OneWorld is gratis voor abonnees in Nederland. Abonnees van IS en onzeWereld in Nederland zijn automatisch abonnee van OneWorld magazine. Abonnees in het buitenland betalen vanaf januari 2012 € 30,- in Europa, en € 40,- buiten Europa per tien nummers. Voormalige buitenland abonnees van onzeWereld: u bent automatisch abonnee van OneWorld. Voormalige buitenland abonnees van IS: u moet zich opnieuw aanmelden via www.oneworld.nl/magazine/abonnement-het-buitenland. Voor buitenland abonnees geldt: voor het beëindigen van een abonnement geldt een opzegtermijn van een maand vóór afloop van de abonnementsperiode. Zonder wederopzegging worden abonnementen na de eerste abonnementsperiode omgezet in een abonnement voor onbepaalde tijd. Inning van het abonnementsgeld blijft gelijk aan de periode waarvoor het abonnement is aangegaan. Na omzetting van het abonnement naar onbepaalde tijd geldt een opzegtermijn van 3 maanden vanaf de dag dat de opzegging ons heeft bereikt. Abonneren, opzeggen, wijzigingen doorgeven of vragen stellen kan via www.oneworld.nl/magazine

Mijn oplossing Samen strandjutten 58

schoonmakers van het Tahrirplein

In ‘Garbage city’ is recycling een sport.

42

RUBRIEKEN Entree 6 Open keuken 37 Op de kop getikt 55 Cultuur en media 56

Oxfam Novib Wereld- en Totaalabonnees kunnen zich richten tot: Oxfam Novib, Mauritskade 9, 2514 HD Den Haag. Tel. 070 342 17 77 Wij nemen uw gegevens op in een gegevensbestand. Deze gegevens worden gebruikt voor de uitvoering van met u gesloten overeenkomsten, zoals de abonnementenadministratie. Daarnaast kunnen de gegevens door OneWorld, of zorgvuldig geselecteerde derden, worden gebruikt om u te informeren over relevante informatie en/of speciale aanbiedingen van producten en diensten. Mocht u hier bezwaar tegen hebben dan kunt u ons hiervan per post (NCDO, afd. marketing OneWorld, Postbus 94020, 1090 GA Amsterdam) op de hoogte stellen. OneWorld magazine is gedrukt op PEFC gecertificeerd papier.

van het net af

Het kan best, jezelf loskoppelen van stroom, gas en riolering.

50

ONEWORLD 5


entree bERICHTEN vAN HIER EN DAAR

Krant gered Jemen Denen adverteren in Yemen Times in ruil voor column

N

a een paar maanden opstand in Jemen luidde hoofdredactrice Nadia Al-Sakkaf (34) de noodklok: als er niets gebeurt gaat de Yemen Times ten onder. De economie was in de diepste crisis ooit beland en de adverteerders haakten af. De Deense krant Politiken redde de Yemen Times. “Ik schreef een maand lang vrijwel dagelijks een column over Jemen in hun krant en zij kochten paginagrote advertentieruimte in de onze”, zegt Al-Sakkaf. Op die pagina werd altijd in reuzenletters Artikel 1 van de Verklaring van de Rechten van de Mens gepubliceerd.

“Dat heeft de krant gered”, zegt AlSakkaf. Haar eigen column zou bovendien een hit zijn in Denemarken. “Er heersten daar nog veel vooroordelen, natuurlijk ook door de affaire met de

‘Ontwikkelingssamenwerking speelt in Afrika geen essentiële rol meer. (…) In het nieuwe, dynamische, snel globaliserende Afrika zijn nu andere zaken aan de orde.’ robbert van lanschot (publicist en oud-diplomaat) in NRC Handelsblad

gRoEn DoEn

6 ONEWORLD

De russische Tatjana Timofejeva verkoopt via een speciale website eieren, verse melk, kwark en vlees van haar boerderij aan stadsbewoners zonder moestuin. Steeds meer russen kopen zo hun eten. Goed voor het milieu en de lokale economie. lees de reportage op www.oneworld.nl/tatjana

Mohammed-cartoon. Lezers waren verbaasd dat er een Engelstalige krant was in Jemen, en nog verbaasder dat die door een vrouw werd gerund.” JUDiTH SPieGel

46

procent van de Nederlanders staat positief tegenover bezuinigingen op ontwikkelingshulp.

Bron: TNS NIPO in opdracht van Atlantische Commissie


FC Zijlijn Mexico Voetbalfans stemmen met smartphone over basiself en tactiek

V

oetbalfans die het altijd beter denken te weten dan de trainer, zouden weleens gelijk kunnen hebben. Een experiment in Mexico waarbij het publiek via internet meestemt over wissels en tactiek, heeft de tweede divisieclub Murcielagos FC haar beste prestatie ooit opgeleverd. Tijdens de play-offs in december kwamen de ‘Nachtridders’ – een koosnaampje – tot de nooit eerder bereikte kwartfinales. “Het niveau stijgt sinds gestart is met de inspraakproef”, complimenteert sportverslaggever Javier Carvajal. “En het publiek vindt het prachtig.” ‘Waar moeten we versterken?’, luidt de huidige oproep op de clubwebsite. 36 Procent van de fans kiest de verdediging. De site vermeldt van alle 24 spelers de persoonlijke scores voor snelheid, kracht, techniek en mentaliteit. Alsof je een team voor een videogame samenstelt. Misschien iets voor gefrustreerde Ajax-fans? eDWin TiMMer

BERichT uiT zuiD-suDan

Terug naar huis

E

lke maand geeft OneWorld het woord aan een journalist uit een ander land. Deze keer Annet Yobu, verslaggever bij de onafhankelijke krant Juba Post uit ZuidSudan. Zij schrijft over de terugkeer van vluchtelingen naar ’s werelds jongste land. Sommigen komen uit buurland Kenia, anderen uit Australië, maar allen nemen nieuwe kennis en vaardigheden mee, aldus Annet Yobu. Lees de volledige reportage op www.oneworld.nl/yobu

BEELD svEn ToRFinn

who to follow

President Saleh van Jemen zal officieel aftreden als de uitslag van de presidentsverkiezingen – op 21 februari – bekend is. @al_masani Maria Al-Masani is in het dagelijkse leven pr-vrouw, maar ook oprichtster van yemenrightsmonitor.com, om schendingen van mensenrechten te documenteren. @imothanaYemen Ibrahim Mothana (23) schrijft een boek over Arabische jongeren en identiteit. Ook is hij ambassadeur van de Arab Thought Foundation. @Yemen4change Blogger en vrijheidsstrijder Mohamed vecht vanuit Amerika mee voor vrijheid in Jemen. ONEWORLD 7


ENTREE

small solution

BABAH

Uit de kast

M

‘Ik ben een schijnheilige moslim’

8 ONEWORLD

ijmerend op het balkon geniet ik van de laatste zonnestralen. Ik breng mijn wintervakantie door bij mijn familie in Sierra Leone. Mijn reis is eigenlijk een pelgrimstocht om van mijn Nederlandse zonden af te komen. In Nederland ben ik continu aan het consumeren en nieuwe behoeften aan het creëren. Ik leef er mijn eigen leven, denk alles zelf te kunnen en heb niemand, zelfs geen barmhartige God, nodig om mijn doelen te bereiken. Tot de aanslagen van 11 september 2001 was ik een trotse moslim en allochtoon. Mijn eerste jaren in Nederland, in de jaren negentig, kon ik zorgeloos pronken met deze exotische combinatie. Na 9/11 was dat afgelopen. Beide stempels brandden op mijn voorhoofd en belemmerden me om als volwaardig mens opgenomen te worden in de Nederlandse samenleving. Ik besloot afstand te nemen van een van deze twee hinderpalen. Ik zag dat de enige succesvolle allochtonen met een islamitische achtergrond, zoals Afshin Ellian, Ayaan Hirsi Ali en mijn held Kader Abdolah, de islam hadden afgezworen. Blijkbaar was dat een voorwaarde om

Zout wordt zoet te slagen. Autochtoon zijn kon ik niet faken, dus koos ik ervoor om mijn moslimzijn te verzwijgen. Altijd als ik weer in Sierra Leone ben voel ik de behoefte om me toch tot Allah en andere onzichtbare wezens te wenden. In Sierra Leone ben ik gewoon moslim, maar niet met een lange baard of de koran onder mijn oksel geklemd. Zo’n moslim ben ik niet. Ik ben een schijnheilige moslim. Ik bid geen vijf keer per dag, doe niet mee aan de ramadan en ben zeker niet van plan om de bedevaart naar het heilige Mekka te maken. Mijn familie en vrienden in Sierra Leone zitten er niet mee: ‘Het maakt niet uit, Babah. Zolang je in Allah gelooft, hem meedraagt in je hart en Mohammed beschouwt als zijn laatste profeet, ben en blijf je moslim’. Hun vertrouwen biedt me voldoende houvast om de islam niet de rug toe te keren. Met deze column kom ik, veilig in Sierra Leone, uit de kast. Merk ik bij terugkomst in Nederland dat mensen mij niet accepteren, dan hebben ze pech. Moslim zijn is onderdeel van mijn cultuur en identiteit.

Babah Tarawally is journalist, verhalenverteller en schrijver van het boek De god met de blauwe ogen.

De Winddrinker is een windmolen die zout water drinkbaar maakt. Drijvende kracht achter deze uitvinding van de TU Delft is natuurlijk de wind, maar vooral ook speciale software. Voor elke locatie zijn er drie gegevens nodig: het zoutgehalte van het water, de hoeveelheid zoet water die geproduceerd moet worden en de gangbare windkracht. Zo kan voor elke locatie, waar ook ter wereld, een exemplaar op maat worden gemaakt. De Winddrinker zelf bevat geen greintje elektronica. Alles gaat mechanisch. Dit leidt er ook toe dat de onderdelen overal te repareren of te vervangen zijn. Het team van TU Delft heeft naar eigen zeggen namelijk geleerd van beruchte voorgangers: de archetypische waterpomp die na oplevering, bij gebrek aan onderdelen, ongebruikt achterblijft. De eerste proef van de Winddrinker is volgende maand, in Somaliland. Op termijn zal een lokaal bedrijf het drinkwater gaan verkopen. Gezocht wordt nog naar een geschikte ondernemer. Karin Wesselink


goed Bezig

Menno Welling (38) is oprichter van Stichting Mlambe (stichtingmlambe.nl) en zet zich in voor het behoud van cultureel erfgoed in Malawi.

Verdienen aan hoge nood Kenia WC’s leveren geld én elektriciteit op

K

roegbaas Mary Kavini (37) klust bij met een opvallend nieuw product: de uitwerpselen van haar buurtgenoten. Mary: “Voor 5 shilling kan je op mijn wc schoon en ongestoord je behoefte doen, daar is grote vraag naar.” Haar Fresh Life Toilet kocht ze voor 425 dollar van het bedrijf Sanergy. Ani Vallabhaneni, een van de oprichters, schreef samen met medestudenten van de Amerikaanse universiteit MIT een business plan. Ani: “Alleen al in Kenia hebben miljoenen mensen geen toegang tot wc’s. Flying toilets – plastic zakjes met

45

mensenpoep die de schutting over gaan – zijn hier vaak de norm.” Sanergy laat ongeschoolde arbeiders de wc’s met lokale materialen bouwen. Vervolgens kunnen lokale ondernemers – eventueel met microfinanciering – de wc’s kopen en uitbaten. Dagelijks haalt Sanergy het menselijke afval op. Ani: “In grote tonnen zetten we het dan om in mest en – via vergisting – in elektriciteit, die we daarna verkopen. Huisgemaakte mest is veel goedkoper dan dure geïmporteerde kunstmest.” eSTHer GAArlAnDT

jaar was de gemiddelde levensverwachting in de jaren ’60 in zowel Zuidoost Azië als Afrika. Nu is dat 70 in Zuidoost-Azië en nog altijd 40 tot 50 jaar in Afrika.

Bron: Tracking Development in Southeast Asia and Sub-Saharan Africa: the primacy of policy. Rapport van Jan Kees van Donge, David Henley en Peter Lewis.

Wat maakt cultureel erfgoed zo belangrijk? “De weefkunst in Malawi werd in de koloniale tijd door de Engelsen om zeep geholpen. Zij brachten hun goedkope, met machines gemaakte stoffen op de Malawische markt. Nu kijken veel Malawiërs negatief naar het verleden, beschouwen ze hun cultuur als primitief. Door de weefkunst in ere te herstellen zien ze dat ze over goede technieken beschikten. En het creëert nog werk ook.” Daarvoor werd je beloond met een award? “Ja, samen met een Canadese pater die zich ook inzet voor de Malawische cultuur. Sinds 2009 zet de Malawische televisie elk jaar zo’n 15 mensen in het zonnetje. Er was ook iemand die een meisje uit de klauwen van een krokodil had gered, en een man die een serieverkrachter had gepakt. We kregen 100.000 kwacha (500 euro), een fiets, Blackberry en een handdruk van de president.” Menno werd voor deze rubriek genomineerd door zijn trotse vader. Ken jij ook iemand die goed bezig is? E-mail naar oneworldredactie@ncdo.nl ONEWORLD 9


DE toestand in de wereld COMMENTAAR

DEn haag

Birma

Nieuwe tegenstellingen

Verkiezingsboodschap

H 

et afgelopen decennium is de betekenis van ‘rechts’ en ‘links’ in het politieke bestel afgenomen. Dat heeft grote consequenties voor de ontwikkelingssamenwerking – traditioneel beschouwd als een activiteit met een sterk linkse signatuur, gecombineerd met een christendemocratische ondersteuning. Links en rechts stonden voor Psycholoog en filosoof Peter van Lieshout verschillende inzichten over de is lid van de WRR. Hij mate van herverdeling en de verleidde het onderzoek antwoordelijkheid van individu naar de toekomst van en overheid. De huidige politieke ontwikkelingssamentegenstellingen laten zich echter werking, dat resulsteeds minder in dat schema teerde in het rapport Minder pretentie, meer dwingen. De PVV én de SP wenambitie. sen bijvoorbeeld het behoud van verworven sociale rechten (zoals pensionering op 65-jarige leeftijd of ontslagbescherming). Het nieuwe onderscheid is dat tussen de globalisten en de localisten. Partijen als de VVD, de PvdA, D66 en GroenLinks vinden elkaar in het belang van Europa en de euro, en komen daarmee tegenover andere partijen te staan. Als we inderdaad nieuwe politieke tegenstellingen krijgen, dan zal ook ontwikkelingssamenwerking opnieuw gepositioneerd worden. Hoewel velen in de wereld van ontwikkelingssamenwerking de recente toenadering vanuit het bedrijfsleven met gemengde gevoelens bekijken, zou het weleens zo kunnen zijn dat het bedrijfsleven straks een van de belangrijkste verdedigers van de globaliseringspositie in Nederland wordt. Daar heeft het bedrijfsleven namelijk een duidelijk en direct belang bij: in delen van de wereld waar onze islam-positie niet begrepen wordt, loopt de Nederlandse reputatie stevige schade op. Dat is slecht voor de handel. Werkgevers kunnen ook heel goed uitrekenen dat het niet lang meer duurt voordat Nederland dringend behoefte heeft aan meer migranten om de openstaande vacatures te vervullen. En werkgevers realiseren zich heel goed dat Afrika en Azië fenomenale afzetmarkten kunnen worden - het Nederlandse bedrijfsleven zal de belangrijkste profiteur zijn van succesvol ontwikkelingsbeleid. Het zal niet lang meer duren, zo schat ik in, voordat de spanningen tussen localisten en globalisten groter worden dan die tussen rechts en links. Ontwikkelingssamenwerking moet vast gaan nadenken wie de nieuwe vrienden en vijanden worden. 10 ONEWORLD

M 

ijn laatste bezoek aan Birma was vlak voor de verkiezingen, nu ruim een jaar geleden. Oppositieleidster Aung San Suu Kyi zat nog gevangen in haar huis, en Than Shwe was de dictator in charge. Ik volgde een verkiezingskaravaan van de partij van de militairen. Vrouwen in identieke Michel Maas is corresT-shirts deelden folders uit, en pondent voor de NOS legden uit waar bewoners straks en de Volkskrant. Zijn hun kruisje moesten zetten. standplaats is Jakarta Toen zij weg waren trok een in Indonesië. man mij naar een verscholen hoekje. Daar schreef hij op een papiertje: ‘Verenigde Naties, help ons alstublieft!’ Hij was bang, wanhopig en vastberaden tegelijk. Ik heb zijn boodschap doorgegeven, want voor mij zat in deze kleine gebeurtenis de hele werkelijkheid van de verkiezingen verscholen: een grote leugen. En zo leek het inderdaad: de partij van de militairen kreeg een overweldigende meerderheid in het parlement. En Thein Sein, premier onder Than Shwe, werd president. Maar wat daarna gebeurde heeft iedereen verbaasd, inclusief mijzelf. De hervormingen buitelen over elkaar heen. Aung San Suu Kyi is niet alleen vrijgelaten, zij gaat ook deelnemen aan tussentijdse verkiezingen op 1 april en niemand twijfelt eraan dat zij een parlementszetel zal krijgen. De Nobelprijswinnares en oppositieleidster kan het zelf nog amper geloven. Maar geen land is zo blij als de Verenigde Staten. President Obama probeert Azië te heroveren op de Chinezen. Die zijn oppermachtig in de regio,en zo voelen zij zich ook. Maar in Birma keert het tij. Terwijl de hele wereld het land destijds boycotte, hield China de Birmese generaals de hand boven het hoofd. In ruil kreeg de Volksrepubliek grondstoffen, en belangrijker: toegang tot de Indische Oceaan. Een pijpleiding zou olie door Birma naar China pompen, en er gingen geruchten over de bouw van een Chinese marinebasis. Maar nu keert Thein Sein ineens zijn blik naar het Westen. Hij zette de toon door de bouw van een (Chinese) dam in de Irrawaddy-rivier te schrappen. Hij heeft China geschoffeerd. En de VS een enorm plezier gedaan, want die ruiken nu een kans om China de voet dwars te zetten. De wanhopige verkiezingsboodschap van de man zal worden verhoord. Maar op een heel andere manier dan hij, of ik, een jaar geleden voor mogelijk had gehouden.


JEMEN

Marokko

Eerst van de qat af

Blik op het Zuiden

J 

emen, dat is toch het land van bergen, woestijn en Al-Qaida? Nee, je zou Jemen juist de ‘Mediterranee’ van het Arabisch Schiereiland kunnen noemen. Anders dan in Saudi-Arabië of de Golfstaten heeft de natuur er veel weg van die in Italië of ZuidFrankrijk. De groene terrassen op de overwoekerde bergen zouden Jemen de graanschuur van de Monique Samuel is politicoloog, auteur regio kunnen maken. Maar dat is en student Internahet niet. tional Relations and Jemenitische boeren verbouDiplomacy aan de wen geen graan, maar qat: de Universiteit Leiden. Ze plantaardige drug die oorspronheeft een Egyptische kelijk gekauwd werd bij feestelijke achtergrond. gelegenheden, maar waar nu bijna de hele mannelijke bevolking aan verslaafd is. Qat heeft heel veel water nodig om te groeien. De drug verwoest de economie van twee kanten: water en vruchtbare grond worden verspild, mannen zitten stil in plaats van dat ze werken. Sana’a is binnen tien jaar waarschijnlijk de eerste hoofdstad ter wereld zonder water. Nu al moet er meer dan 2 kilometer diep geboord worden om grondwater te vinden. Ondertussen jagen Amerikaanse predators op vermeende terroristen. Naar schatting kent Jemen tussen de tweehonderd en vierhonderd Al-Qaidaleden. Toch hebben de Amerikanen met onbemande vliegtuigjes in de afgelopen jaren drieduizend ‘terroristen’ neergeschoten. Daardoor zien veel mensen Jemen eerder als Al-Qaidaistan, een falende staat die een bedreiging vormt voor de westerse wereld, dan als Mediterranee. Investeerders blijven er weg. Stammentwisten – over water en vruchtbare grond – dreigen. Veel tijd is er niet meer om het tij te keren. Maar het lijkt er niet op dat de Jemenitische politici dat inzien. President Saleh heeft beloofd af te treden, maar hij zit nog steeds in de hoofdstad. In februari zijn de verkiezingen, met de door Saleh benoemde interim-president als enige echte kandidaat. Tienduizenden Jemenieten demonstreren. Maar in Jemen gaat alles traag als de bewegingen van een man die gelukzalig op zijn blaadjes qat kauwt. Als één Arabisch land een revolutie nodig heeft, dan is het Jemen wel. Maar die revolutie moet eerst plaatsvinden in het hoofd van de 99 procent van de bevolking die niet demonstreert. Jemenieten moeten niet half-stoned bij de dag leven, maar met een nuchter verstand kijken naar de toekomst.

M 

arokko is het nieuwe jaar goed begonnen. Sinds 1 januari zit het land, samen met Zuid-Afrika en Togo, namens Afrika in de VN-Veiligheidsraad. Marokko geeft inmiddels gul ontwikkelingshulp aan andere landen in Afrika en biedt opleidingsplaatsen aan meer dan achtduizend Afrikaanse studenten. Tijdens een groot congres van Ton Dietz is hoogleraar Ontwikkeling in Afrika Afrikaanse sociale wetenschapaan de Universiteit pers, afgelopen december in Leiden en directeur Rabat, deden Marokkaanse geleervan het Afrika Studieden stevig mee, met onverholen centrum in Leiden. leedvermaak over de Europese Hij was een van de crisis. Het nieuws dat Portugal bij initiatiefnemers van de Worldconnectors, een voormalige kolonie Angola heeft denktank voor mondiaangeklopt voor een lening, werd ale vraagstukken. er gebracht als een Afrikaanse overwinning op eeuwenlange Europese dominantie. Jonge, maar ook opvallend veel oude wetenschappers, richten zich niet meer in de eerste plaats op Europa of de VS, maar op Azië en op Zuid-Amerika. Laten we even teruggaan naar 1961, naar de conferentie van ‘radicale’ Afrikaanse landen in Casablanca. De toen­ malige koning van Marokko, Mohamed V, slaagde erin om de leiders van Egypte (Nasser), Ghana (Nkrumah), Mali (Keita) en Guinée (Touré) naar Marokko te halen. Daar werkten ze samen het ideaal van een Pan-Afrikaanse Unie verder uit. Elders in Afrika waren de minder radicale landen daar ook mee bezig. De radicalen ruilden in 1963 om pragmatische redenen hun idealen in voor een lossere vorm van samenwerking, de Organisatie van Afrikaanse Eenheid. Hoofdkwartier werd het centrum van archaïsch conservatisme, het keizerlijke Addis Abeba in Ethiopië. Een verkwanseling van de kansen van Afrika, noemt men dat nu. De Senegalese minister van Buitenlandse Zaken Madické Niang pleit vurig voor het heruitvinden van die Verenigde Staten van Afrika (1 miljard mensen!) en wil dat Marokko zich daarbij aansluit. Of de VSA er gaan komen, is de vraag. Maar het is een belangrijk signaal. Terwijl Europa dreigt te verkruimelen, herontdekken Afrikaanse intellectuelen een oud politiek ideaal. Als al die potentie en rijkdom nou eens zouden worden gebundeld onder wijs en krachtig leiderschap…

ONEWORLD 11


THEMA

Kredietcrisis wereldwijd

De zon schijnt in Rio de Janeiro. 12 ONEWORLD


Geen centje pijn

Terwijl de financiële crisis het Westen op zijn grondvesten doet trillen, groeien de economieën van arme en opkomende landen als kool. Hoe kan dat? Wat zijn de gevolgen? En is het erg? Tekst Sheila sitalsing en Evert Nieuwenhuis Foto’s robin utrecht ONEWORLD 13


THEMA

Kredietcrisis wereldwijd

OneWorld onderzoekt de nieuwe wereldorde. De invloedrijke columnist Martin Wolf van de Financial Times legt ons in zeven antwoorden uit wat deze crisis historisch maakt, publicist Sheila Sitalsing schetst de grote verbanden, journalist Kees Broere laat zien hoe de westerse malaise het dagelijks leven in Nairobi verandert en we vroegen uiteraard aan mensen op straat in (voormalige) ontwikkelingslanden hoe zij tegen het spartelende Westen aankijken.

Wisseling van de wacht De crisis zet de wereld op z’n kop. Is de economische macht van het Westen over zijn hoogtepunt heen? tekst Sheila Sitalsing

Z 

omaar een paar beelden uit 2011.

Beeld 1

Klaus Regling, de Duitser die aan het hoofd staat van het Europese noodfonds dat de euro moet schragen, reist eind oktober naar Beijing. Regulier bezoekje, laat zijn bureau weten. Maar iedereen die zich beroepsmatig bezighoudt met de eurocrisis weet wel beter: Regling wil geld lospeuteren bij de Chinezen, die met gemak Europa in een keer uit de problemen zouden kunnen kopen. Meedoen mag in renminbi, laat Regling zijn Chinese gastheren nede-

14 ONEWORLD

daarmee bedoelen ze in andere delen van de wereld the Western Financial Crisis – een ding dat de landen plaagt die ooit dachten dat ze de baas van de wereld waren en waar ze elders tot dusver niet zo vreselijk veel last van hebben.

Beeld 3 September 2011, Washington. De hoogmis voor de machtigsten uit de wereld van het geld: de jaarvergadering van de Wereldbank en het IMF (Internationaal Monetair Fonds). Journalisten drommen om Brazilianen, Mexicanen en andere vertegenwoordigers van voormalige obscure probleemlanden heen. Willen ze meebetalen aan de redding van Europa? Wat gaat er volgens hen niet goed in het Westen? In een symposiumzaaltje brengt Gao Xiqing, een van de beheerders van de immense valutavoorraad van de Chinese regering, de eurocrisis terug tot een cultuurprobleem. Europeanen zijn lui (‘Chinezen werken honderd uur per week’) en hebberig (‘Wij sparen’).

Beeld 4 rig weten. Europa op bedeltocht naar China, bereid in lokale valuta te lenen – is er iets symptomatischer voor verval?

Beeld 2 Gassan Diamonds, Amsterdams diamantair sinds 1945, beleefde in 2011 het beste jaar uit zijn historie. Jawel, in 2011 – annus horribilis van banenverlies, aangetrokken broekriemen, boze marsen door Spaanse en Griekse crisisslachtoffers, miljardenbezuinigingen en Occupy. De winst kwam uit China, Rusland en Indonesië. Geen crisis daar? Ach, schamperde een Zuid-Afrikaanse econoom onlangs, ‘je bedoelt de WFC?’ De WFC,

Een golf Europese gelukzoekers overspoelt Brazilië, zo maakt de immigratiedienst afgelopen december bekend. Mensen op zoek naar vooruitgang. Er zijn 70 procent meer verblijfsvergunningen afgegeven dan in 2009.

Hopeloos gevangen Het zijn dit soort momenten waarop je ziet en voelt hoe de macht het Westen ontglipt, en hoe een nieuwe verdeling ontstaat op het wereldtoneel. Europa worstelt. De Europese problemen zijn allang geen geïsoleerde, technisch-economische kwesties meer – iets met schulden en de munt. Nee, de crisis gaat veel dieper. Het is een crisis van politiek leiderschap.


Europa zit hopeloos gevangen in een ruzie over existentiële vragen als: hoe ver moet de integratie gaan, wat doen we met de natiestaat, wie van ons krijgt de macht? Binnenkort ligt ook de fundamentele vraag op tafel wat de aanhoudende bezuinigingen die Europese landen elkaar opleggen zullen betekenen voor de welvaartsstaat. De politieke besluiteloosheid in de Europese Unie manifesteert zich ook in Hongarije, alwaar premier Viktor Orbán relatief ongehinderd de een­p artijstaat herintroduceert en fundamentele vrijheden beknot. En wederom blijken de EU-lidstaten – Nederland incluis – niet in staat corrigerend op te treden tegen een zondige collega-lidstaat. De Verenigde Staten zijn niet langer de evidente redder-in-nood. Die hebben genoeg aan zichzelf, met hun oplopende werkloosheid, hun uit de hand lopende tekorten en hun kwijtgeraakte triple-A-rating (de hoogste beoordeling voor kredietwaardigheid). Daar zijn ze nog steeds de brokstukken van de kredietcrisis aan het opruimen. Met enige regelmaat valt er een nieuw brokstuk uit de lucht.

Risicolanden Vroeger zou ellende in het Westen een ramp betekenen voor de ontwikkelingswereld. Maar vroeger bestaat niet meer. Tien jaar geleden muntte Jim O’Neill, hoofdeconoom bij de zakenbank Goldman Sachs, het acroniem BRIC, voor vier landen die hij een gouden toekomst voorspelde: Brazilië, Rusland, India en China. Toen besloeg het gezamenlijke bruto binnenlands product van die landen 11 procent van alles wat er op de wereld werd verdiend. Inmiddels is dat opgelopen tot een kwart.

Brazilië: zonnige groeicijfers.

Terwijl in Duitsland en de Verenigde Staten het inkomen per hoofd van de bevolking de afgelopen vijf jaar met nog geen 10 procent groeide, verdubbelde dat in Brazilië en China. Brazilië passeerde onlangs het Verenigd Konink­r ijk als zesde economie ter wereld. Nee, Chinese en Braziliaanse garages zijn nog niet te vergelijken met Amerikaanse, volgeplempt met auto’s, gereedschap, kerstlichtjes en allerhande rollend materieel voor de kinderen. En nee, niet in alle Indiase huiskamers staan een 42 inch platte televisie en een Xbox 360 spelcomputer. Maar de opmars is fenomenaal. Wat begon als een marketingterm om aan-

delen van ‘risicolanden’ te verkopen aan rijke klanten van Goldman Sachs, is inmiddels de paraplu geworden waaronder genoemde landen opereren op het wereldtoneel. Zuid-Afrika is aan de club toegevoegd – vandaar tegenwoordig BRICS, de S staat voor South Africa. Sinds 2009 houden ze eenmaal per jaar hun eigen BRICS-toppen. Daar passeren alle geopolitieke thema’s de revue: van klimaatverandering en voedselzekerheid tot terrorismebestrijding en handelspolitiek. In maart 2012 is de volgende ontmoeting in New Delhi.

Vaste gast In dit gezelschap klinkt steeds luider de roep om meer formele macht op het ONEWORLD 15


thema

kredietcrisis wereldwijd

Arme landen hebben nauwelijks schulden verenigde staten groei 2,8% werkloosheid 9,7% schuld $37.953

Brazilië groei 4,3% werkloosheid 7,0% schuld $5.668

BRaziliË marco aurelio lagonegro (52), architect en universitair docent: “President Lula riep in 2008: ´Die crisis komt als een tsunami uit de eerste wereld, maar gaat aan ons voorbij als een golfje.´ Net als de meeste Brazilianen toonde Lula ook triomf, zo van ´nu zijn jullie aan de beurt, we zullen het Internationaal Monetair Fonds ook eens op jullie afsturen!’ Brazilië heeft de hyperinflatie en crises van de jaren tachtig en negentig doorstaan. Nu staat het land sterker, dankzij de handelsrelaties met China, Afrika en het MiddenOosten. Maar ook hier heerst het kapitaal, en bepaalt het straatbeeld met zijn bombastische architectuur.” sTiJnTJE BlankEnDaal

uganDa kiflu hussein (47), politiek vluchteling uit Ethiopië: “Afrikaanse dictators hebben geen respect meer voor westerse landen. Door de opkomst van China hebben ze een alternatief. Het Westen wil nu minder Afrikaanse vluchtelingen opnemen. Waarom willen we altijd naar Europa? Ugandezen keken vol leedvermaak naar de rellen in Londen; daar hebben ze dus ook problemen, dachten ze. Ze verrieden tevens de dubbele standaard van het Westen. Tijdens de Arabische Lente was de Britse premier Cameron lovend over sociale media. Maar bij onrust in eigen land wil hij ze aan banden leggen.” aRnE DooRnEBal

16 ONEWORLD

legenda

Voorspelde overheidsschuld p.p. (2012). Bolletjes: Voorspelde groei van het bruto binnenlands product (2011-2012); werkloosheid als percentage v.d. beroepsbevolking (2011) en de voorspelde publieke schuld p.p. (2012).

BRONNEN: ThE EconomisT, imF EN inDEXmunDi.com

hogE schulD

lagE schulD

inDia sarbik Roy chaudhuri (27), creatief analist bij een softwarebedrijf: “Ik ben niet verbaasd over de westerse schuldencrisis. Ik heb nooit geloofd dat alle wijsheid uit het Westen komt. Als de Wereldbank ons adviseert, dan is dat nooit zonder egoïstische bijbedoelingen. Misschien dat jullie crisis voor India wat ‘outsource-banen’ oplevert, maar meer ook niet. Werken in het Westen is nog altijd een droom voor mij en mijn vrienden. De salarissen zijn daar veel hoger. Werkloosheid in het Westen? Nee, ik weet zeker dat als ik naar de VS of Canada verhuis, ik makkelijk een baan zal vinden.” alETTa anDRÉ


nederland groei 1,5% werkloosheid 5,5% schuld $31.237

Rusland groei 4,7% werkloosheid 7,6% schuld $1.253

china groei 9,6% werkloosheid 4,3% schuld $922

vietnam groei 6,5% werkloosheid 2,9% schuld $699

Jemen groei 3,7% werkloosheid 35,0% schuld $621 angola groei 9,1% werkloosheid onb. schuld $1.546

india groei 8,0% werkloosheid 10,8% schuld $914

indonesië groei 6,4% werkloosheid 7,1% schuld $873 zuid-afrika groei 3,7% werkloosheid 23,3% schuld $2.477

JEmEn Tareq al-asadi (28), bankmedewerker: “Jemenieten maken zich niet druk om de schuldencrisis. Ze lijden al jaren armoede. Gewone Jemenieten komen niet in aanraking met de internationale markt: slechts 2 procent heeft een bankrekening. Ook degenen die wel doorhebben wat er gebeurt op de wereldmarkt, stellen hulp van het Westen nog steeds op prijs. Ik persoonlijk heb liever dat de Wereldbank en het IMF zich bemoeien met de Jemenitische economie dan dat de regering dat doet. Waarom? Omdat onze regering er een veel grotere puinhoop van maakt dan de Verenigde Staten of Griekenland.” JuDiTh sPiEgEl

inDonEsiË Rudi Rudiyanto hamim (61), manager van een bouwmaterialenbedrijf: “Eigenlijk denk ik nooit na over de Europese crisis. Ik kan gewoon niet geloven dat die zo ernstig is. We zullen nooit het respect verliezen voor landen als Nederland, Frankrijk en Duitsland. Die landen zijn zo sterk, die raken niet zomaar hun waardigheid kwijt. Indonesië doet of de crisis ze niets doet, maar de export van textiel krijgt nu al zware klappen. Westerse economen, dat is wat anders. Vooral die van het IMF. Die bemoeien zich veel te veel met alles. Deze crisis is een waarschuwing om niet te veel naar ze te luisteren.” michEl maas

ONEWORLD 17


thema

kredietcrisis wereldwijd

Arme landen stutten wereldeconomie Groei/krimp van bruto binnenlands product (bbp) t.o.v. voorgaande jaar

Rijke landen Arme en opkomende landen Wereld (totaal) Deze grafiek laat zien dat arme en opkomende landen (de lichtblauwe staafdiagrammen) in grote mate verantwoordelijk zijn voor de groei van de wereldeconomie. Tijdens het dieptepunt van de crisis (2008 - 2009) kromp de wereldeconomie omdat rijke landen (donkerblauw) in recessie verkeerden (hun staafdiagrammen liggen onder de nullijn). Zelfs tijdens de crisis bleven arme en opkomende landen echter groeien. BRON ThE EconomisT

wereldtoneel. Te beginnen bij het IMF en de Wereldbank, waar nog altijd westerse landen de dienst uitmaken. Vroeg of laat zal het Westen toegeven – waarschijnlijk eerder vroeg dan laat. Nog niet zo lang geleden raasden schulden- en valutacrises door Latijns-Amerika en Azië. Ze werden opgelost met Amerikaans en Europees IMF-geld en bijbehorende strenge leefregels. Tot een paar jaar geleden mocht China de handjes dichtknijpen als het mocht mee-ontbijten wanneer de G8 vergaderde. Maar als de volwassenen over zaken gingen praten, moesten de Chinezen ophoepelen. 18 ONEWORLD

Nog steeds blijven Italië en Canada zich heel aandoenlijk rekenen tot deze club van belangrijkste economische machten ter wereld. Inmiddels is China vaste gast en wordt naar Brazilië steeds eerbiediger geluisterd. ’s Avonds laat, wanneer ze wat gedronken hebben, maken de hoofdrolspelers van de nieuwe wereldorde er misschien grapjes over, buiten gehoorafstand. Over de creatieve sancties die ze aan eventuele geldhulp voor Europa zullen koppelen. Over hoe ze hun ingenieurs en artsen naar Europa zullen sturen in het kader van technische bijstand. Over hoe ze ons les zullen geven in Aziatische waarden. Zeker, ook in de BRICS groeien de bomen niet tot in de hemel. De berichten dat de grote groei er voor 2012 uit is, en dat met name India teleurstelt, verbazen dan ook niet. Waar het om gaat, is de structurele

opgeklommen naar de middenklasse, kunnen opkomende landen aan elkaar verdienen. Het zijn onafhankelijke groeimotoren geworden. Voor een land als Turkije, dat al ruim een decennium in de wachtkamer van de Europese Unie zit, kan het kompas nu ook naar het Oosten wijzen. Want waarom zou het eigenlijk nog ambiëren om lid te worden van een club die zich als Baron von Münchhausen aan de eigen haren uit het moeras tracht te trekken? Een concreet gevolg is dat migratiepatronen veranderen. Er is de trek naar Brazilië. Amerika, van oudsher een magneet voor gelukzoekers, ziet Mexicaanse Amerikanen terugkeren naar huis. Spaanse afgestudeerden zoeken hun geluk in Chili. Chinese wetenschappers die in het Verenigd Koninkrijk waren neergestreken, zien thuis meer kansen.

Een paar jaar geleden mocht China de handjes dichtknijpen als het mocht mee-ontbijten wanneer de G8 vergaderde verandering die zich heeft voltrokken in de afgelopen tien jaar. Er is een groep razendsnel opkomende landen – denk ook aan Turkije, Mexico en Indonesië – die zich onafhankelijk van het Westen ontwikkelt. Dat is een cruciaal verschil met de oude afhankelijkheidsrelatie tussen arme landen en hun voormalige kolonisators, met de tijd dat handelstoegang tot de dichtgespijkerde Europese en Amerikaanse afzetmarkten essentieel was.

onafhankelijke groeimotoren Nu honderden miljoenen mensen uit de voormalige Derde Wereld zijn

De hamvraag is wat deze stormachtige ontwikkelingen zullen betekenen voor democratisering in de opkomende landen. Uit allerlei onderzoek weten we dat er weinig landen zijn die een autocratisch regime kunnen combineren met een inkomen per hoofd van de bevolking van meer dan 10.000 dollar per jaar met als grote uitzondering olie-exporterende landen. Het komende decennium zal uitwijzen of China en Rusland ook tot de uitzonderingen op deze regel behoren.


Interview

Beeld Wiebe Kiestra / hh

zeven vragen aan Martin wolf, financieel expert

Martin Wolf: orakel van de financiële wereld

‘Wij zijn niet langer de baas’ De kredietcrisis zorgt voortdurend voor verrassingen. Voor wie het overzicht even kwijt is, beantwoordt Martin Wolf, invloedrijk economisch columnist, de zeven belangrijkste vragen. tekst evert nieuwenhuis

B 

ankiers, captains of industry en ministers lezen zijn column staand in de kiosk. Als de Amerikaanse minister van Financiën, Timothy Geithner, een belangrijk plan presenteert, belt hij Martin Wolf op om het persoonlijk toe te lichten. Wolf, hoofdcommentator van de Financial Times, behoort tot ’s werelds invloedrijkste economische columnisten.

We spreken ‘orakel’ Wolf tijdens een bezoek aan Nederland, waar hij optrad als referent bij de jaarlijkse, presti­ gieuze lezing van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. In de lounge van het Haagse Hotel Des Indes – symbool van lang verlogen Nederlandse wereldmacht – weegt Wolf zijn woorden zorgvuldig. Zijn lunchtijd reserveert hij voor onze prangende vragen over de crisis. Meer tijd heeft hij niet, want hij wordt verwacht bij minister-president Mark

Rutte. De crisis zal ongetwijfeld onderwerp van gesprek zijn. “Meestal willen regeringsleiders, ministers van Financiën of centrale bankiers me uitleggen wat voor geweldige en intelligente oplossingen ze hebben bedacht”, zegt Wolf. “Het zijn aardige gesprekken, maar de statistieken van hun land vertellen vaak meer.”

belangrijk is deze crisis? 1 Hoe

“Het belang van de crisis is niet te ONEWORLD 19


THEMA

Kredietcrisis wereldwijd

COLUMN Nieuwe bazen, nieuwe knechten Nu Portugezen naar Mozambique trekken om werk te zoeken, nu Angola zijn vroegere koloniale meester uit de financiële nood wil helpen, nu wordt het tijd om de ‘Umwertung aller Werte’ onder ogen te zien. Waren we er nog maar net aan gewend dat Noord-Zuid investeringen plaatsmaakten voor Zuid-Zuid investeringen, inmiddels blijken we in het tijdperk van Zuid-Noord investeringen te zijn aangekomen. Welkom in de nieuwe wereld. Auteur Ryszard Kapuściński wist het: blanken vormen een kleine minderheid op deze aarde. Nu zijn minderheden wel vaker aan de macht, maar aan de vanzelfsprekendheid daarvan voor de ‘roze mensen’, zoals de Masai het met vrolijke spot zeggen, is toch echt een einde gekomen. In de rommelige supermarkt in mijn wijk in Nairobi stond ik in de rij bij de kassa achter een oude blanke man en een jonge zwarte man die zo te zien bij de bejaarde heer in dienst was. Beiden, zo neem ik aan, hebben hun hele leven in Kenia gewoond. Baas en knecht, hoe gemoedelijk in dit geval ook: zo was hun verhouding nu eenmaal altijd geweest. En nóg, zo zal althans de oude man hebben gedacht. In de gebaren en de oogopslag van de jonge zwarte man meende ik echter een andere werkelijkheid te zien. Alsof hij over de broze schouders van zijn baas naar de nabije toekomst keek en zich daarop glimlachend verheugde. Baas gaat dood. Knecht wordt baas. Baas zoekt nieuwe knecht. Kees Broere 20 ONEWORLD

onderschatten: dit is een beslissend moment. De kredietcrisis is het begin van het einde van de westerse, economische overheersing. Voor het eerst in de moderne geschiedenis verkeert het Westen in een crisis, terwijl arme en opkomende landen fraaie groeicijfers boeken.”

zet deze crisis de wereld op z’n kop? 2 Waarom

“Opkomende landen als Brazilië, India en met name China hebben de afgelopen tien à vijftien jaar sterk geprofiteerd van de groeiende vraag uit het Westen. Consumenten kochten tegen relatief lage prijzen spullen die in China en andere lagelonenlanden werden geproduceerd. Deze vorm van globalisering heeft geleid tot ongekende economische groei: nooit eerder klommen zoveel mensen – we praten over honderden miljoenen – in zulke korte tijd uit de armoede. Je zou dus verwachten dat een economische crisis in het Westen een sterk negatieve invloed zou hebben op China, Brazilië of China. Tot ieders verbazing – ook de mijne – is dit nauwelijks het geval. Uiteraard zijn er negatieve gevolgen. Handels- en kapitaalstromen nemen af, arbeidsmigranten maken minder geld over naar hun familie. Maar deze gevolgen zijn tijdelijk. Sterker: terwijl de economieën van Europa en de VS nog steeds niet volledig hersteld zijn, blijven arme en opkomende landen fors groeien. Het Westen is niet meer de belangrijkste groeimotor van de wereldeconomie.”

Waarom groeien arme en opkomende landen 3 nog wel, en wij niet?

“Die landen zijn volwaardige spelers geworden. Hun economieën kennen een eigen dynamiek die relatief los-

staat van het Westen. Neem China. De export naar Amerika, Europa en Japan is minder belangrijk geworden door het ontstaan van een grote, binnenlandse markt. Chinezen worden welvarender, en besteden meer aan goederen die in China worden geproduceerd. Dit is goed nieuws, want het betekent dat honderden miljoen mensen hun verworven welvaart kunnen behouden, omdat ze minder afhankelijk zijn van vraag uit het Westen. Daarnaast handelen arme en opkomende landen in toenemende mate onderling. Brazilië exporteert nu al meer naar China dan naar de VS, en binnenkort ook meer naar China dan naar Europa. Ik verwacht dat China binnen vijf of tien jaar ’s werelds grootste importeur is.”

Wat zijn de politieke gevolgen van de 4 kredietcrisis?

“De geloofwaardigheid van het Westen is ernstig aangetast. De kredietcrisis is geen natuurramp die ons is overkomen. Nee, we hebben haar zelf gecreëerd, met name door roekeloze banken, falende toezichthouders en kortzichtige politici. Het Westen kan zichzelf daarom niet meer opwerpen als de hoeder van de wereldeconomie. Stel: er breekt ergens in de wereld een nieuwe crisis uit en Europese politici roepen op tot ‘snel en daadkrachtig optreden’. Een verwijzing naar de weifelende pogingen van Europese leiders om de euro te redden maakt zo’n oproep tot een lachertje. De rollen zijn omgekeerd. Portugal vraagt zijn voormalige kolonie Angola om te investeren in zijn te privatiseren staatsbedrijven, Europa hoopt dat China en Brazilië geld storten in het Europese noodfonds voor de euro en de EU verzoekt het IMF (Internationaal Mone-


tair Fonds) om reserves aan Europa te besteden die eigenlijk voor arme landen zijn bedoeld. We zijn niet meer de baas in de wereld.”

arme landen van de westerse crisis? 5 Profiteren

“De machtsverschuivingen bieden ze in ieder geval nieuwe kansen. Als verschillende grootmachten hun grondstoffen, voedsel of goedkope arbeid willen hebben, kunnen arme landen betere voorwaarden stellen. En hoe meer consumenten in China, Brazilië en India, hoe meer afzetmarkten voor producten uit arme landen, en dus – in theorie – betere prijzen. Kijk ook naar de werkgelegenheid. De kledingindustrie en de schoenindustrie verplaatsen zich nu al van China naar Vietnam en Bangladesh, omdat Chinese fabrieken zich op hoogwaardigere productie willen toeleggen. Er zijn ook onverwachte voordelen. Multinationals uit opkomende landen zullen bijvoorbeeld een grotere rol in de wereldeconomie spelen. Nergens groeit de telecomsector sterker dan in Afrika, niet in de laatste plaats dankzij enkele Indiase multinationals. In tegenstelling tot hun westerse concurrenten hebben de Indiase bedrijven ervaring met arme klanten. Daar profiteren Afrikanen van, omdat ze beter bediend worden met technologieën waar ze wat aan hebben.”

Betekent meer macht voor China minder 6 vrijheid in de rest van de wereld?

“Dat kan, maar dat hoeft niet. Inderdaad, China is een autocratische staat en steunt dictaturen als er belangen in het geding zijn, denk bijvoorbeeld aan Sudan. Daarin is China overigens niet anders dan wij, zoals blijkt uit de ambi-

valente houding van Europa en de VS tijdens de val van de Egyptische dictator Mubarak. Maar de binnenlandse druk op de Chinese regering zal toenemen. Meer economische ontwikkeling betekent meer welvarende en hoogop-

zal in ieder geval niet meer vanzelfsprekend een continent zijn van stabiliteit en welvaart. Van de ervaringen van mijn ouders (zij vluchtten voor de nazi’s, zie kader) heb ik geleerd dat beschaving fragiel is. Als

“De crisis biedt arme landen nieuwe kansen” geleide inwoners en zij stellen hogere eisen aan hun regering dan fabrieksarbeiders of boeren die elke dag vechten om in leven te blijven. China zal op termijn meer vrijheid kennen. Dit zal niet probleemloos verlopen, net als in Egypte of Libië. Maar de trend is duidelijk.”

je er een paar stukjes van afbreekt, valt die zo uit elkaar. In mijn ogen moet je daar niet mee experimenteren. We moeten daarom vechten voor Europese samenwerking en in bredere zin voor wereldwijde, economische integratie. ‘Ieder voor zich’ leidt tot a hell of a mess.”

Kan de crisis tot een nieuwe wereldoorlog 7 leiden?

“Grote economische schokken hebben vaak onvoorziene sociale en politieke gevolgen. De economische malaise van de jaren ’30 was een van de belangrijkste oorzaken van de Tweede Wereldoorlog. Dit zijn andere tijden, maar er is evengoed alle reden tot zorg. Als de Europese leiders er niet in slagen om de euro te redden, is het niet ondenkbaar dat de Europese Unie deels uit elkaar valt. Europese kiezers verliezen een aanzienlijk deel van hun welvaart en geven de huidige machthebbers de schuld van die puinhoop. Nationalistische, xenofobe en populistische politici winnen terrein. Westerse landen zullen hun bedrijven proberen te beschermen door import te ontmoedigen. China verliest hierdoor afzetmarkten en zal op dezelfde manier terugslaan. Enzovoorts. Deze neerwaartse spiraal leidt niet zomaar tot een Derde Wereldoorlog, maar Europa

Wie is Martin Wolf? Martin Wolf (Londen,1946) is de hoofdcommentator van de Financial Times, ’s werelds belangrijkste zakenkrant. Wolf wordt geroemd om zijn onuitputtelijke dossierkennis en zijn brede kijk op mondiale ontwikkelingen. Hij studeerde filosofie, economie en politicologie in Oxford. Wolf, zoon van een Nederlandse moeder en Oostenrijkse vader die beiden als jood vlak voor WOII naar Londen vluchtten, is kosmopoliet pur sang. Hij is een overtuigd liberaal die democratie, open grenzen en vrije markten hoog in het vaandel draagt. ONEWORLD 21


marcel & jan-dirk wAREN ERbIJ

Zwaaien naar bootvluchtelingen

O

p de ‘internationale dag tegen racisme en voor migrantenrechten’ organiseerde Boats4People ‘een nautische solidariteitsactie’ bij de detentieboten vol vluchtelingen. Met muziek en lawaai wilden ze opgesloten vluchtelingen steunen.

Schrijver Marcel van Roosmalen en fotograaf Jan-Dirk van der Burg bezoeken bijeenkomsten van mondiale Nederlanders. Deze maand: een ‘nautische solidariteitsactie’ van Boats4people, een organisatie die actie voert tegen het opsluiten van bootvluchtelingen.

Fotograaf Jan-Dirk en ik waren graag meegevaren, maar dat gaf te veel gedoe. We spraken een van de organisatoren, die liever anoniem wilde blijven. Omdat hij bang was dat zijn telefoon werd afgeluisterd, volgde een afspraak in Amsterdam. Hij wilde wel publiciteit, maar kon geen details over de actie geven, wat de boel erg ingewikkeld maakte. Wat hij zou doen als hij ons was: op de kade in Amsterdam gaan staan en heel enthousiast zwaaien en roepen als de actievoerders terugkwamen van hun actie. Dat deden we. Met een stuk of veertig anderen stonden we op het terras van Hannekes Boom, een trendy café aan het IJ tegenover het Scheep-

22 ONEWORLD

vaartmuseum. De actievoerders kwamen aan. Ze hadden in Zaandam geprobeerd om een politieboot te omzeilen. Een politieagent had ze gezegd dat ze niet verder mochten omdat de gevangenen onrustig werden van het lawaai. Daar hadden ze zich niets van aangetrokken. Ze hadden naar de vluchtelingen gezwaaid, er was teruggezwaaid. Het was een geslaagde actie geweest. Een jongen met een neuspiercing begon aan een lang verhaal over de bootvluchtelingenellende in Zuid-Europa. Jaarlijks verdronken er duizenden mensen die met bootjes onderweg waren naar Europa. Dat kwam mede door Frontex, een Navo-onderdeel belast met de grensbewaking van Fort Europa. Ik had nog nooit van Frontex gehoord. Er volgde uitleg. “Frontex criminals! Frontex criminals!”, schreeuwde hij me in het gezicht. Ik noteerde het braaf, maar vroeg me af waarom hij opeens begon te schreeuwen in het Engels.


Dat was omdat hij zich opwond over het lot van de vluchtelingen, die als ze het vasteland van Europa bereikten, vaak ‘een hel van uitzichtloosheid en kampementen’ wachtte. Mocht hij zich daar misschien over opwinden? Ja, mocht dat? Het mocht. Ik legde uit dat Jan-Dirk en ik niet van Frontex waren, we waren van OneWorld, een tijdschrift. Hij zei wat we moesten opschrijven: dat Frontex een criminele organisatie was, dat er jaarlijks duizenden vluchtelingen omkwamen en dat detentieboten moesten worden gesloten. In de tent op het terrein van Hannekes Boom troffen we hem later met een bordje vol veganistische vanillesoesjes. Ik kreeg er drie. Ik moest hem goed citeren, maar mocht zijn naam niet noemen. Vanwege de geheime dienst, die nog behoorlijk actief was. In Hannekes Boom was het warm en druk. Er waren sprekers.

Wat hem betreft was iedereen overal welkom

Eentje, een jongen met een dubbele achternaam hield het kort. Hij riep ‘Fuck Frontex!’, ik vond dat duidelijk. Emmanuel Mboleta uit Congo kreeg veel applaus. Hij vertelde dat het juist de Nederlanders waren die in de tijd van de West Indische Compagnie waren begonnen met het naar Europa halen van Afrikanen. Nederland was begonnen met de slavenhandel, welbeschouwd ook een vorm van migratie! En nu waren we opeens tegen migranten, er was voor een normaal mens geen touw aan vast te knopen. Een meneer op laarzen, de haren nog in de war van de actie, zei dat hij erbij was geweest in Zaandam. De detentieboten hadden hem geïmponeerd. “Een muur van kwaaie wil.” Wat hem betreft was de wereld van iedereen en was iedereen overal welkom. Het gekke was dat hij alleen maar mensen kende die dat ook vonden. Hoe kon het dan dat we mensen opsloten? Het was een raadsel. ONEWORLD 23


reportage

Religieus geweld in Nigeria

Bidden voor een einde aan de waanzin Met een reeks aanslagen op Eerste Kerstdag wilde de sekte Boko Haram moslims en christenen in Nigeria tegen elkaar opzetten. Ook de stad Jos werd, niet voor het eerst, getroffen. Journalist Marnix de Bruyne en fotograaf Petterik Wiggers zoeken het verhaal achter het geweld.

‘P 

laats van vrede en toerisme’ is het motto van Plateau, een van de 36 deelstaten van Nigeria. Wie over de groene, heuvelachtige hoogvlakte rijdt waaraan de kleine staat zijn naam dankt, kan zich er iets bij voorstellen. Maar zodra je de rand van de hoofdstad Jos bereikt, stuit je op een andere werkelijkheid. Wegversperringen met oliedrums en zandzakken die auto’s tot een slalom dwingen, geven militairen de gelegenheid verdachte voertui-

‘Als jij huurders in huis neemt wil je toch ook dat ze zich aanpassen?’

Nigeria Jos ligt 176 kilometer van hoofdstad Abuja.

Jos Abuja

gen op wapens te controleren. De controleurs dragen geelbruine woestijnuniformen. Zo worden ze niet aangezien voor ‘spookmilitairen’, doodseskaders die hun wandaden in legergroene kleding begingen in de hoop dat het leger er de schuld van kreeg. De stad Jos is al meer dan een decennium synoniem met religieus geweld. Ook op Eerste Kerstdag was het raak. De fundamentalistische sekte Boko Haram pleegde die dag aanslagen op kerken in drie Nigeriaanse steden. Er vielen zeker 42 doden, waarvan een bij de Mountain of Fire and Miracles-kerk in Jos. Het aantal slachtoffers had echter veel groter kunnen zijn: soldaten vonden in de omgeving van de kerk nog twee niet ontplofte explosieven. Vermoedelijk hoopte Boko Haram op een herhaling van het bloedbad een jaar daarvoor. Toen vielen op Kerstavond zeker 32 doden bij een bomaanslag op een markt in een christelijke wijk. Bij de rellen die volgden kwamen nog eens tientallen mensen om het leven.

Haat zaaien Boko Haram (Hausa voor ‘westerse opleiding is zondig’) zegt een strikte naleving van de 24 ONEWORLD


Dominee Bamidele toont de plek waar de onlusten afgelopen augustus weer oplaaiden.

islamitische sharia-wetgeving na te streven in Nigeria, waar ongeveer evenveel christenen wonen als islamieten. Haar huidige strijd met de staat begon echter als wraak voor de standrechtelijke executie van haar oprichter in 2009 en de dood van honderden volgelingen bij de veldslag die daaraan voorafging. Vorig jaar maakte Boko Haram zo’n vijfhonderd slachtoffers, vooral onder agenten, militairen, politici en met de overheid samenwerkende imams. De sekte weet dat ze de regering vooral in het nauw brengt door angst aan te wakkeren voor grootschalig geweld tussen christenen en moslims. Vandaar dat kerken nu het doelwit zijn en dat Boko Haram in januari een ultimatum stelde aan ‘alle christenen in NoordNigeria’: wie niet vertrok, moest voor zijn leven vrezen. Vandaar ook dat Jos, gelegen op de breuklijn tussen het islamitische noorden en het christelijke zuiden, een van Boko Harams doelwitten was op Eerste Kerstdag. In 2001 startte daar een cyclus van geweld tussen christenen en moslims (zie kader). Sindsdien is een kleine aanleiding genoeg om een nieuwe explosie van geweld te veroorzaken.

De wortels van het conflict in Jos liggen bij de rivaliteit tussen de ‘oorspronkelijke bewoners’ en de ‘kolonisten’. Hoewel de islamitische Hausa en Fulani al vele generaties in het gebied wonen, komen ze van origine uit het noorden. De grotendeels christelijke Berom zien zichzelf als inheems. ‘Als jij huurders in huis neemt wil je toch ook dat ze zich aanpassen aan jouw regels?’, is de vraag die je de Berom vaak hoort stellen.

‘De christenjongeren kwamen, met stenen en katapulten, vanachter de heuvel’

Onzichtbare muren De moslims wonen vooral in het historische noordelijke deel van Jos, waar de imposante Grote Moskee staat. De christenen verblijven in het zuiden. Veel van de wijken ertussen hebben hun gemengde karakter verloren en zijn door onzichtbare muren van elkaar gescheiden. Christenen durven de specifieke moslimwijken niet in, en andersom. Dat is goed zichtbaar in de door moslims bewoonde wijk Dutse Uku, waar je alleen onder begeleiding van een lokale bewoner binnenkomt. Sinds ‘de crisis van 2010’, waarbij christenjongeren plunderend en brandstichtend door de moslimwijk trokken, zijn de huizen ONEWORLD 25


nabij ‘de grens’ onbewoond. De daken zijn ingestort. Alleen een huis middenin is voorzien van een glanzend nieuw golfplaten dak. Het gezin is begin dit jaar teruggekomen, vertelt de in omslagdoek gehulde vrouw des huizes. Daarvoor woonden zij een jaar bij familie. “We vertrouwen op het leger”, zegt ze, wijzend op een patrouillerende militair. In een aangrenzende, ooit gemengde wijk, zijn de gevolgen van wraakacties vanwege het christelijke geweld te zien. Van de gebouwen van de Mormoonse kerk resten slechts de muren, de vloeren liggen vol vuilnis en uitwerpselen. Alleen het basketbalveld voor de kerk wordt gebruikt, door voetballende jongens. “Tijdens de crisis van 2008 heb ik nog geholpen gevluchte moslims op te vangen bij de kerk”, vertelt advocaat Ahmed Garba, die een kleine op verzoening gerichte organisatie leidt. “Het is spijtig dat de kerk in 2010 alsnog is vernield.” JE LIJKT WEL EEN IBO! De ‘crisis van 2010’ brak uit nadat christenen een moslim hadden belet zijn huis te herbouwen dat tijdens eerder geweld was vernield. Het had niet veel gescheeld of Garba had die periode niet overleefd. “Rijdend naar kantoor raakte ik verzeild in een menigte moslims die christenen aan het lynchen was. Een grote Ibo-man (behorend tot etnische Ibo-groep die vooral uit christenen bestaat, red.) in traditionele kledij werd voor mijn ogen neergestoken. Hij viel in de goot. Toen kwamen ze naar mij. ‘Ik ben moslim’, riep ik, en ik begon de sjahada op te zeggen in het Arabisch. Ik zag dat de jongeren onder invloed waren van drugs. Een jongen wees op mijn pak: ‘Waarom ben je zo gekleed? Je lijkt wel een Ibo!’ Ze vroegen mijn naam en die van mijn ouders. Toen kon ik gaan. Ik heb mijn kleren uitgetrokken en ben weggerend, mijn auto achterlatend.” Nog steeds kunnen kleren je redding betekenen. Garba’s secretaresse – ‘een christen’, vermeldt hij met enige trots – durfde na de laatste grote geweldexplosie, afgelopen augustus, niet meer naar zijn kantoor in een islamitische 26 ONEWORLD

‘Moslims vernielen de oogst in de hoop de christelijke bewoners uit te hongeren’

wijk te komen. “Na twee weken kwam ze weer, gehuld in een lange jurk zoals moslimvrouwen die dragen. Op kantoor trekt ze die weer uit.”

Verstoord gebed De onlusten in augustus ontstonden na acht maanden van relatieve rust. Jongeren uit de christelijke wijk Rukuba Road vonden dat de moslims van de Izala-sekte, een belangrijke islamitische ‘kerk’ in Nigeria, geen recht hadden op een zorgeloos Suikerfeest. Dat bevestigt David Bamidele (52), dominee van de Latter Day Glory Church. ‘Zij’ hadden de christelijke Kerst verpest, dus moesten ze niet denken dat ze zomaar een gebedsdienst konden organiseren op een terrein omringd door christelijke wijken. De christelijke jongeren stuurden de autoriteiten zelfs een brief, om te waarschuwen dat de Izala-leden niet welkom waren. Toen de Izala-gelovigen, begeleid door het leger, toch naar de gebedsgrond trokken, gingen de christelijke jongeren over tot actie. “Hier hadden de moslims hun auto’s geparkeerd”, vertelt dominee Bamidele. Hij wijst naar een zwartgeblakerd stuk land met een eenzame verbrande boom. “De christenjonge-


‘Ik was de eerste die moslims in het gemeentebestuur opnam’

Geweld in Jos 2001 Eerste grote uitbarsting, met bijna duizend doden als gevolg. Aanleiding is de benoeming van een moslim tot hoofd armoedebestrijding van de staat Plateau. 2004 De regering kondigt de noodtoestand af omdat de gouverneur het geweld niet kan indammen. Plateau staat een half jaar onder militair bestuur. Parlementariër Simon Nwadkwon krijgt vrijwel dagelijks bericht dat er een dorp in zijn district is aangevallen.

ren, met stenen en katapulten, kwamen vanachter de heuvel daar. Ze verjoegen de moslims en staken hun auto’s in brand.” De stenen vlogen door de lucht. Izala-leden vluchtten in paniek, zeker twee dodelijk getroffen slachtoffers achterlatend. Wraakacties op winkels van christelijke handelaren volgden. De regering zag zich genoopt 1300 extra agenten naar Jos te sturen. De moslims hebben het geweld uitgelokt, meent dominee Bamidele. Dat de Izala-leden ondanks de waarschuwing toch kwamen bidden, vindt hij een ‘regelrechte provocatie’. Het leger noemt hij partijdig. Want wie leidde het leger in Jos destijds? Was dat niet Hassan Umaru, een moslim? “De militairen schoten op omstanders om de weg voor de moslims vrij te maken”, zegt Bamidele. “Daardoor vielen die dag de meeste doden. Ik heb zestien lichamen geteld in het mortuarium.” Volgens de secretaris van de Raad van Islamitische Geestelijken, Lawal Ishaq, hadden de Izala-gelovigen echter alle recht om naar hun gebedsgrond te gaan. “In Nigeria is godsdienstvrijheid gewaarborgd.” Sinds eerdere crises zijn het abattoir en de nieuwe islamiti-

2008 Rellen vanwege veronderstelde fraude bij de lokale verkiezingen, waarbij Jos-Noord aan een christen toeviel. Er vallen minstens 135 doden. 2010 In januari breken hevige onlusten uit nadat christenen een moslim beletten zijn huis te herbouwen dat tijdens de vorige crisis was vernield. In maart volgt een nieuwe geweldsgolf. Op Kerstavond pleegt de islamitische sekte Boko Haram twee bomaanslagen waarbij zeker 32 doden vallen; door vergeldingsacties loopt het dodental op tot 80. In het hele jaar vallen rond de duizend slachtoffers. 2011 Onlusten tussen christenen en moslims aan het einde van de ramadan eisen op 29 augustus zeker 35 levens. Op Eerste Kerstdag valt er een dode bij een aanslag op de Mountain of Fire and Miracles kerk.

sche begraafplaats al no go-area’s geworden voor moslims, legt hij uit. “Als de Izala-leden zouden buigen voor de dreigementen, zouden ze opnieuw toegang tot ‘eigen’ gebied verliezen.”

Vernielde oogst Maar waarom blijft het geweld jaar na jaar terugkeren? De duiding van de oorzaken verschilt per geloofsgroep. Sommige christelijke politici schetsen de strijd als een samenzwering van de moslimelite uit de noordelijke staten, die Plateau het liefst wil opdelen en de christenen wil verdrijven. Zij plaatsen het geweld graag in een internationale context, met christenen die zich dapper verweren tegen de oprukkende islam. Parlementariër Simon Mwadkwon is er een voorbeeld van. “De moslims willen Jos overnemen”, vertelt hij op de veranda van een school in Jos-Zuid. “Ze halen geloofsgenoten uit Tsjaad en Niger om tegen christenen te vechten. In 2008 verloren we zeven dorpen. Er wonen nu moslims, ook leden van Al-Qaida.” Mwadkwon heeft zijn lichtblauwe Toyota Camry naast de school geparkeerd. ‘Peace 1371’ vermeldt zijn nummerbord. Hij mag zich vredesambassadeur noemen, zegt hij, sinds hij burgemeester was in het in meerderheid christelijke kiesdistrict Barkin Ladi, dat hij nu in het parlement vertegenwoordigt. “Ik was de eerste die moslims in het gemeentebestuur opnam: zes man, naast negentien christenen. Ze zitten er nog steeds.” Maar vrede heerst er niet in zijn aan Jos grenzende district. “Terwijl wij hier praten, wordt gevochten in Jol, een van de dorpjes in Barkin Ladi”, zegt hij. Hij toont een recent sms’je: ‘Afgelopen nacht zijn meer dan 22 velden vernield in Jol. Dank u.’ “Zulke berichtjes krijg ik bijna dagelijks. In de nacht vernielen de moslims de oogst. Met machetes hakken ze bonen- en maïsplanten aan stukken. Ze hopen de christelijke bewoners uit te hongeren, zodat ze vertrekken. Vaak trekken ze de dorpen in om de mensen aan te vallen, zoals vanavond.” ONEWORLD 27


Een half jaar geleden hielden christenjongeren al stenengooiend en brandstichtend huis op het islamitische gebedsterrein.

Mwadkwon belt de lokale legercommandant, die in Jol blijkt te zijn. “Dus vier dorpsbewoners zijn beschoten en naar het ziekenhuis gebracht? Naar de daders wordt nog gezocht? Het is nu weer kalm?”, herhaalt hij de woorden van de commandant. Hij hangt op en zucht. “Dit is wat ik dagelijks meemaak. Elk weekend kom ik hier, vanuit de hoofdstad Abuja, en doe ik wat ik kan. Om op maandag weer vier uur terug te rijden naar Abuja.” Lawal Ishaq van de Raad van Moslimgeestelijken legt de schuld voor de crises juist bij de lokale christelijke politici, vooral bij de gouverneur van Plateau, een ‘inheemse’ Berom. Deze weigert de Hausa volledige burgerrechten te verlenen, waardoor ze geen aanspraak kunnen maken op de felbegeerde overheidsbanen. “De politieke wil ontbreekt om een eind te maken aan de crisis.” De generalisaties en vergoelijkingen die overal opduiken, dragen niet bij aan het oplossen van het conflict. De naaste adviseur van de gouverneur zegt dat ‘moslims opereren in zwermen, zoals bijen’. Een christelijke journalist meent dat je ‘moslims kunt herkennen aan de natte plek op hun voorhoofd, van al dat 28 ONEWORLD

bidden’. “De islamitische Hausa-Fulani zijn nooit bereid tot vergeving”, vindt dominee Bamidele. “Christenen vergeven snel.” “Moslims nemen nooit het initiatief tot geweld”, zegt Lawal Ishaq op zijn beurt. “Ze reageren alleen. Bij elk vrijdaggebed roepen de imams op geen geweld te gebruiken – als je niet zelf wordt aangevallen.” Ishaq wil nog wel erkennen dat zich onder moslimjongeren veel heethoofden bevinden. “Helaas kun je een paard wel naar de rivier brengen, maar je kunt hem niet dwingen om te drinken.” Álle lokale politici doen te weinig om hun bevolking te verzoenen, vindt advocaat Ahmed Garba. Hij weigert te spreken van ‘islamitische jongeren’ of ‘christenjeugd’. “Het zijn gefrustreerde, misleide individuen zonder mededogen. Ze luisteren naar niemand. Velen zijn verslaafd.” Het ontbreekt aan goed leiderschap om hen in toom te houden. “Stel je eens voor dat de christenen de biddende Izala-leden met rust hadden gelaten. Wat een krediet zouden ze dan hebben opgebouwd, wat een stap richting vrede had dat kunnen zijn”, verzucht hij. “Nu kunnen we alleen maar krachtig bidden dat er een eind aan deze waanzin komt.”


XXXXXX

ONEwORLD�HEEFT EEN�EIgEN�App!

xx xxxxxx xxxxx xx xxxxxx xxxxx

Uitgebreide informatie over het Nederlandse hulpbudget Nieuwsberichten van OneWorld ■ Een schat aan informatie over ontwikkelingslanden: inkomen per hoofd van de bevolking, analfabetisme, CO2-uitstoot per persoon, en nog veel meer… ■ Gratis te downloaden voor Android en iPhone ■ ■

De app Where does my aid go? laat zien waar het Nederlandse budget voor ontwikkelingssamenwerking naar toe gaat. Je kunt zien welke landen geld krijgen en waaraan ze dat besteden. Ook kun je met een paar klikken opzoeken welke hulporganisaties een bijdrage krijgen en wat zij daarmee doen. Bovendien is er veel informatie te vinden over de landen die geld ontvangen van Nederland, zoals het inkomen per hoofd van de bevolking, economische groei, CO2-uitstoot per persoon, en nog veel meer. Last but not least ontvang je nieuwsberichten van OneWorld.nl. Where does my aid go? is de eerste Nederlandse app die gebruik maakt van de Open Data die de Nederlandse overheid publiceert over ontwikkelingssamenwerking. Wereldwijd publiceren steeds meer landen en organisaties dergelijke gegevens. Ontvangende landen kunnen zo beter inspelen op toekomstige geldstromen, en burgers kunnen beter volgen waar hun belastinggeld naar toe gaat. We zijn benieuwd naar wat jij nog allemaal zou willen lezen en zien in Where does my aid go? Mail je suggesties naar oneworldredactie@ncdo.nl of twitter naar @oneworldnl.

Nu ook voor iphone aPP!

ONEWORLD 29


Op zoek naar het menselijke verhaal 30 ONEWORLD


INTErview

Ben knapen

Hoe is het om staats­ secretaris te zijn in een tijd dat er mogelijk historisch in de hulp wordt gehakt? Ben Knapen reisde medio januari naar Ghana en Benin om zijn nieuwe waterplannen te bespreken. OneWorld sprak hem in het veld, buiten de Haagse kaasstolp, over zijn eerste jaar aan het roer. Tekst Lonneke van genugten

Lac Nokoué, Benin. Vissers verkopen zand uit het meer aan aannemers. Knapen: “In Den Haag ben ik bezig met cijfers, hier zie en ik spreek ik de mensen.”

Beeld Carel de Groot

H

ij is niet van de dansjes met Afrikaanse rebellenleiders (Agnes van Ardenne) en draagt ook geen gebatikte shirts (Bert Koenders) tijdens een veldbezoek. Op deze driedaagse waterreis in Ghana en Benin is Knapen, altijd gekleed in blauw overhemd met das, ietwat gereserveerd, maar voorkomend. De president van Benin, de vicepresident van Ghana, ministers en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, dorpscomités en chiefs; ze krijgen allemaal dezelfde rustige handdruk. De welkomstceremonies in de dorpen waar hij waterpompen en toiletgebouwen inspecteert, ondergaat hij uiterlijk onbewogen. Voor een ludiek ‘fotomoment’ is de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken niet snel te porren. Hij lijkt meer op zijn gemak in gesprekken met professionals, die hij kritisch ondervraagt. Als hij zich bij een school toch laat strikken om een Unicef-wastafel uit te proberen, zeept hij zijn handen in met zichtbare schroom. Maar als honderd kleuters met hun leraar als dirigent een handenwaslied zingen in hun beste Frans, is ook hij zichtbaar geroerd. ONEWORLD 31


‘Als er schoon water is, verdienen vrouwen meer geld. Dat raakt mij’ Raakt het u, wat u ziet en hoort op zo’n reis? “Kijk, dat ze al die mensen optrommelen om te zingen en te dansen, dat is nou eenmaal de gewoonte, en dat is prachtig. Maar men legt ook bloedserieus uit waar men mee bezig is en waarom. En dat doen ze heus niet alleen met de juiste buzzwords om ons, de geldschieter, te plezieren. Nee, ze leggen ook uit waar de problemen zitten. Dat maakt indruk, want in Den Haag ben ik met cijfers en begrotingen bezig. Hier hoor ik het menselijke verhaal.” Is water niet eigenlijk een beetje old school ontwikkelingshulp? Het klinkt niet echt sexy, praten over waterpompen. “Water is het domein van technici, die praten over aantallen waterpunten en rekenmodellen. Maar water is de basis voor economische ontwikkeling. Meisjes die ook tijdens hun menstruatieperiode naar school gaan, omdat er fatsoenlijke wc’s zijn waar ze privacy hebben. Vrouwen die meer geld verdienen, omdat ze bij de waterpomp makkelijk schoon water halen voor de maaltijden die ze koken. Dat raakt mij.” Knapen presenteert zijn nieuwe waterbeleid in een politiek onzeker klimaat. Met de eurocrisis die hem, als staatssecretaris die zowel hulp als Europa onder zijn hoede heeft, voortdurend aandacht vraagt en misschien wel een miljard euro aan bezuinigingen in het vooruitzicht (een kwart van zijn budget) staan de verhoudingen in de coalitie en in de maatschappij op scherp. Als we in het vliegtuig van Accra naar Cotonou terugblikken op zijn eerste jaar als staatssecretaris, deelt hij graag zijn analyses over de nieuwe mondiale verhoudingen, maar als het gaat om krachten in zijn eigen politieke speelveld laat hij zich niet in de kaarten kijken en riposteert hij het liefste met een ‘dat moet je aan hen vragen’.

Hulp ligt onder vuur. De PVV gooit die het liefst vandaag nog overboord. Is het verlagen van de norm van 0,7 procent van het Bruto Nationaal Product voor u bespreekbaar of gaat u er dwars voor liggen? 32 ONEWORLD

cv

1951 Geboren in Kaatsheuvel 1972–1976 Studie moderne geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen 1976 Leraar geschiedenis in Veghel 1977 Redacteur buitenland bij NRC Handelsblad 1979-1984 Correspondent in Duitsland voor NRC en NOS-journaal 1985 Gepromoveerd op een proefschrift over de Nederlandse relaties tot de SovjetUnie 1984-1987 adjuncthoofdredacteur NRC 1987-1990

Correspondent in de VS voor NRC 1990-1996 Hoofdredacteur NRC 1996 Directeur communicatie bij Philips 1999-2005 Lid van de raad van bestuur bij PCM Uitgevers 2006-2008 Correspondent Zuidoost-Azië voor NRC 2008-2010 Lid Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en bijzonder hoogleraar media en kwaliteit, Radboud Universiteit Nijmegen 2010 Benoemd tot staatssecretaris van Buitenlandse Zaken met portefeuilles Ontwikkelngssamenwerking en Europese Zaken Ben Knapen is getrouwd, heeft drie kinderen en woont in Amsterdam

“Ik houd me aan de afspraken in het regeerakkoord, ook al heb ik ze zelf niet gemaakt. Dat heb ik steeds gezegd en dat blijf ik zeggen. Ik laat me dus niet verleiden tot allerlei speculaties. Dat leidt alleen maar af van de majeure operatie waar ik mee bezig ben. Met het teruglopen van overheidsinkomsten is er al een fikse bezuiniging in gang gezet, we hebben het aantal landen en thema’s waarbinnen we actief zijn verkleind. Dat moet gestroomlijnd worden en daarop wil ik mij concentreren.”

Veel Nederlanders vinden dat het ontwikkelingsbudget wel wat omlaag kan. Tegelijkertijd brengen inzamelingsacties zoals Serious Request duizenden mensen op de been. “We identificeren ons veel directer als we beelden zien van mensen die lijden, dan als je spreekt over structuren. Mensen die roepen om bezuinigingen, hebben het niet over hulp aan mensen in nood. Ze willen minder structurele hulp van overheid tot overheid. Investeringen in watermanagement en delta’s verbeteren ook levens van mensen, maar het effect is minder direct zichtbaar en voelbaar.” Bent u vooral aan het saneren of biedt de crisis juist ook perspectief op een nieuwe tijd met nieuwe vergezichten? Als historicus ziet u misschien een patroon. “Ik denk niet zo in blauwdrukken en wereldbeelden. Bij mij moet je niet zijn voor The world according to… analyses. Maar het is inderdaad een boeiende tijd om staatssecretaris te zijn. De verhoudingen in de wereld veranderen snel. De lezer van OneWorld weet wel beter, maar de meeste Nederlanders denken nog steeds dat het in Afrika alleen maar ellende is. Terwijl negen van de vijftien landen met de hoogste economische groei in Afrika liggen. De olieprijs was nog nooit zo hoog, omdat in Brazilië, India en China de vraag toeneemt. Bij ons is het crisis, daar niet. Daar profiteren landen als Ghana van.” Wat betekent dat voor de hulp? “De nieuwe wereldverhoudingen worden zichtbaar binnen internationale samenwerking.


We gaan ervoor Ben Knapen en minister van Water en energie Jonas Gbian zetten hun handtekening voor de oprichting van een Benins-nederlands waterplatform waarin overheid, bedrijven en maatschappelijke organisaties samenkomen.

Ghana en Benin zijn erg blij dat ze op onze landenlijst blijven staan, want vanwege de crisis zien ze veel westerse donoren vertrekken. Aan de andere kant, China is op dit moment al de belangrijkste partner van Ghana, met een lening van 3 miljard dollar in ruil voor olie.”

maar laat china zich dan wel iets gelegen liggen aan onze hulpstandaarden? “De Chinezen zien ook wel dat hun werkwijze tot kritiek leidt. Ze beseffen nu dat ze wederzijdse economische ontwikkeling moeten bevorderen, in plaats van alleen het eigen belang voorop te stellen. Ze trainen tienduizenden mensen uit Afrika in Beijing en praten internationaal mee over de toekomst van hulp. Het zijn kleine stapjes, maar ze zijn aan boord.” ook Brazilië en mexico geven al hulp aan arme landen. De klassieke noord-zuidhulp heeft z’n langste tijd gehad, volgens u. wat komt ervoor in de plaats? “In 1969 bedroeg de officiële ontwikkelingshulp (oda) van rijke naar arme landen 70 procent van alle kapitaalstromen. Vorig jaar was dat nog maar 13 procent. Vroeger draaiden internationale betrekkingen en armoedebestrijding om relaties tussen staten. Daar zijn inmiddels veel meer partijen en instrumenten bijgekomen. Denk aan charitatieve fondsen zoals het Global Fund, waarin bedrijven en vermogende particulieren deelnemen. Denk aan leningen, zoals die van China, kredietvoorzieningen of risicoverzekeringen voor partijen die willen investeren.”

‘Ik loop graag een rondje om te kijken waar mensen mee bezig zijn’

in ghana zagen we dat er volop wegen, appartementen en kantoren gebouwd worden. ”Als Ghana zich in dit tempo blijft ontwikkelen richting middeninkomensland, zullen de nieuwe waterprogramma’s die straks van start gaan, de afsluiting zijn van onze hulp. Ik hoop dat Ghana over een jaar of zeven, acht zichzelf kan bedruipen en dat de contacten die we via ontwikkelingssamenwerking hebben opgebouwd, blijven voortbestaan als handelsen industriële contacten. De overheid wordt meer en meer een makelaar tussen partijen die zich inzetten voor economische ontwikkeling. De rol van Buitenlandse Zaken is dus ook veranderd. De tijd dat diplomaten voornamelijk converseerden met andere diplomaten is al lang voorbij. Onze diplomaten zijn netwerkers die zich net zo op hun gemak voelen bij maatschappelijke organisaties, ondernemers en lokale stamhoofden.” hoe voorkom je dat alleen een kleine elite profiteert van economische groei? “Het is de verantwoordelijkheid van die elite om ervoor te zorgen dat de rest van de bevolking meelift. Je hoopt dat je van onderop een duwtje geeft om te zorgen dat er zo snel mogelijk een middenklasse ontstaat. Daarmee leg je de basis van een duurzame economische vooruitgang en stabiliteit in een land. Dat is bijvoorbeeld in Maleisië het geval en dat zien we straks waarschijnlijk ook in Indonesië gebeuren. Bedrijven, burgers en maatschappelijke organisaties moeten elkaar scherp houden ONEWORLD 33


Water en zeep inspectie van een gloednieuw toiletgebouw bij een plattelandsschool in het dorpje Goutin in Benin. De leerlingen zingen een lied dat ze geleerd hebben ter gelegenheid van de nationale Handenwasdag.

als het gaat om duurzaamheid, verantwoord ondernemen, arbeidsomstandigheden en het creëren van kansen voor mensen om zichzelf te ontwikkelen.”

hoe ziet u de rol van nederlandse ontwikkelingsorganisaties in dat geheel? “Dat is een vraag die zij zich moeten stellen als ze nadenken over hun toekomstige bestaansredenen. Het aantal serieuze, gezaghebbende maatschappelijke organisaties in ontwikkelingslanden neemt in een hoog tempo toe. Via internet worden die steeds beter zichtbaar, ook bij ons. Facebook is, met z’n 700 miljoen deelnemers, na China en India de grootste staat ter wereld. Er zit overigens nog wel een wereld van verschil tussen het social media-activisme en de deskundigheid en diepgang van gespecialiseerde organisaties.” heeft u met de crisis in Europa nog wel tijd voor ontwikkelingssamenwerking? “Hoezo?” het lijkt me nu wel extra druk. “Ach, weet je, al waren er vijf staatssecretarissen van Buitenlandse Zaken, dan hadden ze alle vijf nog genoeg te doen. Ik moet delegeren. Ik ben tien jaar hoofdredacteur geweest (van NRC Handelsblad, red.), toen moest ik ook vooral managen en accepteren dat anderen de verhalen schreven. Je moet er vooral voor zorgen dat je een heel goed team hebt. En dat heb ik. Ik vaar op hun analyses. Uiteraard heb ik ook mijn eigen opvattingen, maar ik laat mij voeden door hun kennis en tegenspraak. Hoewel ik graag zelf een speech mag schrijven.” 34 ONEWORLD

de koffer van knapen “Ik neem altijd mijn hardloopschoenen mee. Of ik nou in Washington ben of Zuid-korea, ik probeer altijd tenminste één keer te rennen. Dat maakt het hoofd fris en ik zie van alles wat ik in het officiële programma niet te zien krijg. Hoe mensen wonen, waar ze mee bezig zijn, waar ze hun eten kopen. Het helpt me om een land beter te begrijpen. Ik kan het iedereen aanraden.”

als staatssecretaris voor ontwikkelingssamenwerking en Europese zaken zijn de belangen die u vertegenwoordigt vast ook weleens met elkaar in tegenspraak. het landbouwbeleid van de Eu is berucht. “Over het landbouwdossier bestaan veel clichébeelden. De subsidies voor Europese boeren zijn al zo goed als afgeschaft en met handelsbarrières gaat het dezelfde kant op. Het probleem is alleen dat een kleine suikerrietboer uit Barbados niet de professionele capaciteit heeft om te concurreren met een suikerbietenboer uit Frankrijk. Daar moeten we als EU die kleine boer bij helpen.” u bent nu ruim een jaar in deze functie. Bent u al ingeburgerd op het ministerie? “Dat zou je daar moeten vragen, maar als ik tijd heb, loop ik graag een rondje om te kijken waar mensen mee bezig zijn. De BZ’er is serieus, buitengewoon loyaal, werkt keihard en is totaal niet cynisch. Dat treft, want met cynisme heb ik zelf ook helemaal niks. Dat vreet energie.” in een kamerbrief over het kennisbeleid was u vrij kritisch over het kennisniveau op het ministerie. (Verbaasd:) “Ja? Nou, ik heb er niemand mee verrast, want ik heb het vooraf uitvoerig besproken binnen het departement. We richten ons nu op minder landen en thema’s en je moet dan ook de kennis hebben om zo effectief mogelijk te zijn. Dat verhoudt zich niet met een roulatiesysteem van diplomaten die elke vier jaar van post wisselen. Een klein aantal mensen moet meer de diepte in om die focus lonend te maken.”


Een van de hete hangijzers in de Kamerdebatten is uw idee dat het bedrijfsleven best mag profiteren van de hulp die wij geven. Verwachten Nederlandse waterbedrijven dat u met orders terugkomt na uw reis? “Ik heb er niets van gemerkt, en al was dat zo: mijn portefeuille is het ontwikkelen van economische groei hier en niet het bevorderen van Nederlandse bedrijfsleven. Daar is het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie voor. Als Nederlandse bedrijven iets verdienen, is dat mooi meegenomen. In die volgorde moeten we het zien. Dat neemt niet weg dat ik in Ghana en Benin steeds hoor dat men niet alleen behoefte heeft aan ons geld, maar ook aan onze kennis over waterbeheer. Daarom is de directeur van het NWP (een alliantie van organisaties en bedrijven die zich bezighouden met water, red.) mee op deze reis, om te kijken waar de kansen liggen. Dat vind ik heel verstandig.” De Nederlandse ambassade heeft al een aanbesteding uitgeschreven waar Nederlandse bedrijven op kunnen inschrijven. Hoe waarborg je dan dat bedrijven niet alleen aan hun eigen gewin denken? “De bedrijven die zich inschrijven, moeten voldoen aan de eisen die wij aan het programma stellen. Daarin staat ontwikkeling van de ontvangende partij voorop. In de verhouding overheid-bedrijfsleven zie ik ook een kritische rol voor de maatschappelijke organisaties. Ik ben een voorstander van constructief wantrouwen. Die clubs moeten ook burgers bij de les houden over hun rol als consument.” Denkt u daar zelf ook aan als u wat koopt? “Ik moet eerlijk bekennen dat mijn vrouw nog meer een bewuste consument is dan ik. Dat is ze al sinds jaar en dag. Maar als wij samen gaan winkelen, ben ik makkelijker dan vroeger te verleiden om bewust te kijken naar de duurzame kant. Maar nogmaals, mijn vrouw was het al, ik ook wel, maar zij was het toch altijd al meer...”

WC Propjes krant liggen bij wijze van wc-papier naast het gat in de betonnen vloer. We zijn in de Ghanese hoofdstad Accra, op de Oblogo-school. Die telt twee latrines voor 1500 leerlingen. Veel privacy bieden de hokjes niet, midden op het schoolplein. Leerling Joyce (16) wijst op de kier onder de deur en legt met zachte stem uit aan de Nederlandse bezoeker dat ze meestal wacht met naar de wc gaan tot ze weer thuis is. Nou ja, thuis. Ze gaat naar een publieke latrine bij haar in de straat, voor 30 cent per keer. “Doe de deur dicht”, fluistert een lerares achter Joyce. “Laat de minister niet in de stank staan”. In Ghana doet 85 procent van de mensen nog steeds z’n behoefte in een gat in de grond, in de buitenlucht, in een emmer of in een plastic zakje. De komende vijf jaar trekt Nederland 100 miljoen euro uit voor drinkwater en wc’s in Ghana. Ook bijnabuurland Benin kan rekenen op extra geld. Knapen reisde naar Ghana en Benin om te bekijken hoe hij zijn nieuwe waterbeleid het beste in praktijk kan brengen. Knapen wil de focus leggen op efficiënt watergebruik in de landbouw, delta’s en stroomgebieden en op drinkwater en sanitaire voorzieningen en daarbij meer samenwerken met bedrijven en organisaties.

Hoe ver gaat dat? “Ik heb geen elektrische auto, maar mijn auto voldoet wel aan de strengste uitstootnormen. Als wij in de weekends of vakanties in Friesland zijn, eten wij Koudummer boontjes.” Maar als u Keniaanse boontjes koopt, steunt u de boeren daar. “Ja, bij dat soort dilemma’s kan de balans anders uitvallen dan je op het eerste gezicht denkt. Ik koop op zaterdag weleens een bosje bloemen bij mij om de hoek in Amsterdam en ik weet nu dat die bloemen op dinsdag het vliegtuig zijn in gegaan in Ethiopië of Kenia. Dat klinkt niet duurzaam, maar je bespaart wel weer op stookkosten.” U bent uw carrière begonnen als leraar geschiedenis. Had u toen al een vermoeden dat deze functie erin zou zitten? “Nee. Ik heb me nooit zo beziggehouden met de toekomst. Ik heb altijd gedaan wat ik op dat moment interessant vond. Het leven heeft mij ook een beetje geleid. Maar wat ik doe, doe ik met overtuiging.” Het lijkt me toch wel gek om ineens in een protocolaire ceremonie met een president om tafel te zitten, terwijl u vroeger gewoon met uw blocnote en pen op pad was. “Tijdens officiële gesprekken probeer ik er toch achter te komen wat zo’n president denkt, waar hij zich zorgen over maakt. Ik kan wel m’n lijstje met spreekpunten afvinken, maar ik ben altijd nieuwsgierig naar wat zulke mensen drijft, what makes them tick. ” What makes you tick? (Stilte) “Ja…what makes me tick?” (lange stilte) “Ik wil mensen meenemen in nieuwe ontwikkelingen. Dat heeft me altijd gedreven, ook als journalist. Mensen deelgenoot en vormgever maken van een volgende fase, zodat we allemaal het gevoel krijgen dat we bezig zijn om iets op te bouwen, in plaats van af te breken.” ONEWORLD 35


Abdelkader COLUMN

Voer de hulp op!

O Wie wil er nou Luxemburg of Griekenland zijn?

36 ONEWORLD

ver ontwikkelingshulp ben ik altijd ambivalent geweest. Het is natuurlijk een goede zaak dat we vanuit het Westen geld overhevelen naar landen waar het wat minder gaat, vooral naar de continenten waar we in een nog niet zo ver verleden verschrikkelijk huishielden. Het postkoloniale schuldgevoel moet afbetaald worden. Daarnaast, Nederland is rijk zat, we kunnen wel wat missen. Daar leek ook in de maatschappij consensus over te bestaan. De vragen of die hulp aankomt waar die terecht moet komen en of die hulp ook zin heeft, raken dan wat op de achtergrond. Het morele plichtsbesef is belangrijker. Niet zo lang geleden kwam ik aanraking met mensen die op kosten van de Nederlandse belastingbetaler hun eigen wereld beter mogen maken. En sinds die ontmoeting ben ik niet voor minder, maar juist voor veel meer ontwikkelingshulp. Ik heb namelijk gezien dat ontwikkelingshulp ervoor zorgt dat Nederland in het buitenland bestaat en niet alleen als een land dat een luchthaven heeft waar men overstapt. Ik zal uitleggen waarom. Op bezoek in de hoofdstad van Kenia, Nairobi, kreeg ik een uitnodiging voor een bijeenkomst in de residentie van de ambassadeur. Een ambassademedewerker haalde me op in haar grote jeep en praatte me bij over de manieren waarop Nederland zich in Kenia manifesteert. Het verkeer was totaal vastgelopen, dus we hadden alle tijd. Zo liep er al tijden een project waarin lokale organisaties die zich inzetten voor de democratie in Kenia vanuit Nederland krachtig werden ondersteund. Over welke bedragen ging het? Een paar miljoen per jaar. Ik

moet zeggen dat ik het een aanzienlijk bedrag vond; voor hetzelfde geld leg je een paar meter Hollandse snelweg aan. Aangekomen bij de ambassade ontmoette ik een aantal jonge, intelligente Kenianen die zich bezighielden met het promoten van de democratische waarden en cultuur. Dus híer ging de Nederlandse subsidie naartoe. Sommigen van hen waren in Nederland geweest en verrasten me met hun kennis van Amsterdam. We hadden geanimeerde gesprekken over het Nederlands elftal, de Afsluitdijk en Rembrandt. In die volgorde. Rondkijkend aan mijn tafel dacht ik: dit zijn dus jonge mensen die de leiders van morgen kunnen worden en op een dag met Nederland zaken gaan doen. Wat dat betreft was het bedrag dat naar Kenia ging een diepte-investering. Nederland, dat tot de kleinste landen in Europa behoort, dat met 17 miljoen mensen internationaal een Klein Duimpje is, en dat geen militaire, politieke of culturele macht heeft om invloed uit te oefenen. De wereld spreekt geen Nederlands en dus moet er op een andere manier aan naamsbekendheid gewerkt worden. Plotseling besefte ik me hoe geniaal ontwikkelingshulp is: op volstrekt humanistische en, vergeleken met defensieuitgaven of sport, goedkope wijze zet Nederland zichzelf op de kaart. In Kenia bijvoorbeeld, waar nu al veel Nederlanders in de rozenkweek actief zijn. Voor hetzelfde geld waren we Luxemburg geweest of Griekenland, maar wie wil er nou Luxemburg of Griekenland zijn? 

Abdelkader Benali is auteur, tv-presentator

en marathonloper.


oPEN keuken GEHEIMEN VAN DE THUISKOK

Tatiana frituurt bakbananen Ha誰ti Port-au-Prince. Wie: Tatiana Mora Liautaud (ontwikkelingsorganisatie Prodev, voorheen manager van een Ethiopisch restaurant). Kookt: Banann Peze, bakbananen. In Ha誰ti is de lunch de belangrijkste maaltijd van de dag en bakbananen zijn lekker bij vrijwel ieder gerecht. Kosten: bakbananen zijn niet duur: 3,80 euro. Eet met: vrienden Mano en Sharona. Altijd in huis: peterselie, boter en olijfolie. Geeft per maand uit aan eten: ongeveer 150 euro. En de afwas? Daar helpt iedereen aan mee. Kijk op www.oneworld.nl voor Tatiana's recept Foto Marie Arago ONEWORLD 37


Via panam Tekst en beeld: Kadir van Lohuizen/NOOR

PALESTINA IN HONDURAS Fotograaf Kadir van Lohuizen reist voor zijn project Vía PanAm van Chili naar Alaska over de Pan-America Highway. In de vijftien landen langs de route legt hij de oorzaken en gevolgen van migratie vast. Deze maand is hij in Honduras en El Salvador. In Honduras ga ik op zoek naar de Palestijnse gemeenschap. Honduras blijkt samen met Chili de grootste Palestijnse gemeenschap van het westelijk halfrond te hebben, bestaande uit wel 200.000 mensen. De Palestijnen hebben de economie grotendeels in handen en worden gezien als succesvolle immigranten. 38 ONEWORLD

De Palestijnse gemeenschap is moeilijk toegankelijk. Palestijnen sluiten zich op achter hoge muren, bang om gekidnapt en afgeperst te worden. Het is niet makkelijk om met mensen in contact te komen. Ik concentreer me in eerste instantie op Teguchicalpa, de hoofdstad van Honduras, maar word al snel doorverwezen naar San Pedro Sula, de tweede stad. Hier zijn de meeste Palestijnen te vinden, en ook de grote, chique Arabische club. Het contact met de eerste Palestijnen blijkt essen­ tieel, ik weet langzaam hun vertrouwen te winnen. Ze waarderen het dat ik veel in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever ben geweest. Langzaam stellen ze me aan

meer leden van de gemeenschap voor. Het is een intrigerend verhaal hoe de Palestijnen ooit in Honduras terecht kwamen. De eersten migreerden al eind 19e eeuw ten tijde van het Ottomaanse Rijk. Later kwamen er nieuwe immigratiegolven toen de staat Israël werd gesticht en in 1967 de Westelijke Jordaanoever en Gaza werden bezet. De zusjes Carmen (89) en Victoria (91) Selman, kwamen in 1935 samen met hun moeder per boot van Palestina naar Honduras, hun vader was er al en had er een linnen- en servieswinkel. Ze voelen zich nog steeds Palestijns en hebben een Arabisch restaurant in Teguchicalpa.


GEVANGEN IN EL SALVADOR Als er een land in de wereld is met een bendeprobleem is het El Salvador. Gangs als de ‘Marasalvatrucha’ en ‘18’ terroriseren de maatschappij. Het was meteen na de vredesakkoorden in 1992 dat grote groepen Salvadorianen vanuit met name Los Angeles, naar huis werden gedeporteerd. Ze namen de gang-cultuur mee: het begin van de bendes in El Salvador. Ik probeer de gevangenis van Quezaltepeque in te komen, een zwaarbewaakt complex met alleen maar bendeleden. Het leger heeft tegenwoordig de controle in de gevangenissen. De soldaten hebben allemaal bivakmutsen op om

niet herkend te worden. De directeur is vriendelijk, maar mijn verzoek om in de cellenblokken te mogen wordt resoluut afgewezen: “Veel te gevaarlijk, straks word je gekidnapt door de gevangenen.” De eerste keer mag ik op het dak fotograferen en na nog een aantal verzoeken mag ik drie dagen later wel naar binnen. In een cel zitten vierhonderd gevangenen, het is wat angstig, maar ik word niet gekidnapt. Een week later breekt er wel een opstand uit en vinden drie gevangenen de dood. www.viapanam.org

OneWorld geeft tien ViaPanAm iPad-apps weg, met veel meer foto’s en verhalen van Kadir van lohuizen. Kans maken? Stuur jouw tip voor de beste reis-app naar oneworldredactie@ncdo.nl ONEWORLD 39


rondje wereld ERgENS ANDERS DOEN zE HET zO

Sparen voor je hartewens Er breken magere jaren aan, dus leggen we wat extra geld onder het matras. Waar sparen mensen in de rest van de wereld voor?

Bolivia

‘Geld uitgeven aan drank vind ik zonde’ edwin Cervantes nava ( 26) Sucre, werkt in een wasserette, spaart voor een eigen kamer. “Ik spaar voor een eigen woonruimte in ‘anticretico’. Dat is een constructie waarbij je een bepaald bedrag betaalt aan de huiseigenaar. Na een afgesproken periode krijg je dit bedrag volledig terug. Het is heel belangrijk om een geldig contract te laten maken bij een advocaat, anders kan de huisbaas er vandoor gaan met je geld. Voor een eigen kamer heb ik ongeveer 1500 dollar nodig. Het is een groot bedrag, maar ik hou ervan om te sparen. Mensen weten dat ik geld opzij zet en vragen soms of ik ze iets kan lenen. Voor bekenden doe ik dat. Ik leen ze een klein bedrag tegen 5 procent rente. We schrijven dat op een papier met handtekeningen erbij en zo verdien ik er iets aan. Naar een café ga ik soms, maar ik geef nooit veel geld uit aan drank, dat vind ik zonde. Eigenlijk ben ik heel zuinig! Op dit moment woon ik samen met mijn twee zussen en twee broers in één huis. Als het niet lukt om een eigen woon40 ONEWORLD

ruimte te vinden, ga ik een auto kopen.” MAAiKe WiJnSTrA

filippijnen

‘Mijn dochter is het belangrijkst’ Jason Cortez (25) Manilla, vuilnisverzamelaar, spaart voor doop van zijn dochtertje. “Mijn dochter Camila is bijna een jaar oud en ik wil graag dat ze gedoopt wordt. Wij zijn, zoals bijna iedereen in de Filippijnen, katholiek. Mijn hele familie is gedoopt. Maar het is meer dan alleen een traditie. Camila is nu vaak ziek. Ik neem haar nooit ergens mee naartoe, omdat ik bang ben dat er iets met haar gebeurt. Als ze straks gedoopt is, is ze beschermd tegen onheil. De doop kost 3000 tot 4000 peso (50-60 euro). Daar moet ik lang voor sparen, want ik heb geen vaste baan. Ik woon op een begraafplaats en verzamel blik en glas tussen de graven. Soms ronsel ik passagiers voor taxibusjes. Daar-

mee verdien ik zo’n 300 peso per dag. Het grootste deel daarvan gaat op aan eten en drinken. De meeste mensen die hier op de begraafplaats wonen, dromen van een huisje in een normale woonwijk. Maar dat is erg duur, en ik heb het hier best naar mijn zin. Bovendien vind ik de doop van mijn dochter belangrijker. Ik hoop dat Camila niet opgroeit zoals ik. Ik snoof vroeger lijm en zat vaak in de gevangenis. Maar door mijn dochter ben ik veranderd.” AnDrÉ VAn Der STOUWe


uganda

‘Ik ga nog maar eens per maand uit’ rosewells nakimuli (24) Entebbe, verpleegkundige, spaart voor extra opleiding.

eet ik alleen wat brood. Vroeger ging ik geregeld uit en zwom ik twee keer per week. Nu nog maar eens per maand. Mijn leven is wat saai nu. Maar ik weet waar ik het allemaal voor doe.” Arne DOOrneBAl

jemen

‘Mijn spaargeld bewaar ik op een geheime plek’ rana Kassim (24) Sana’a, student, spaart voor een nieuw leven. “Ik wil opnieuw beginnen en mijn leven in Jemen achter me laten. Ik wil iets interessants doen met mijn leven – dj worden of autorally’s rijden. Dat kan hier niet. Ik heb nu 500

dollar opzijgelegd van het geld dat ik op feestdagen van mijn familieleden krijg. Die zeggen: ‘Koop ervan wat je leuk vindt’. Maar dat doe ik niet, want ik spaar. Ik heb al eerder geprobeerd te vertrekken, maar mijn familie weigerde om me te laten gaan. Ze zijn bang dat ik verander als ik in het Westen woon. Ik wil bijvoorbeeld helemaal geen hoofddoek dragen: zodra ik het land uit ben, gaat die af. Mijn spaargeld bewaar ik op een geheime plek. De bank is geen optie, want om een rekening te openen heb ik een paspoort nodig en dat heeft mijn moeder. Als ik haar om het paspoort vraag, wil ze weten waarvoor ik het nodig heb. Mijn familie weet niet dat ik spaar en dat moet ook zo blijven, anders sluiten ze me op in huis.” JUDiTH SPieGel

“Medisch personeel wordt slecht betaald in Uganda. Ik werk echter in de privékliniek van een Nederlands bloemenbedrijf, zodat ik aan het eind van de maand 116 euro overhoud. Ik spaar voor een extra opleiding in Kampala’s Internationale Ziekenhuis, dan kan ik in de toekomst meer geld verdienen. Die studie gaat me 11 miljoen shilling (7000 euro) kosten, waarvan ik al vier miljoen gespaard heb. Vriendinnen verklaren me voor gek. Ze zeggen: ‘Zoek toch een rijke man die voor extra inkomen zorgt!’ Maar ik wil straks in ons gezin ook eens de boodschappen betalen. Rond mijn achttiende had ik een Nederlandse vriend. Hij was twintig en nam me eens mee naar Nederland. Daar zag ik hoe hard de Nederlanders werken en hoe zelfstandig de vrouwen zijn. Eigen inkomen is belangrijk; mijn kinderen zullen nooit bedelaars worden! Sparen valt niet mee. Ik maak zoveel mogelijk overuren en geef weinig uit. We krijgen lunch op het werk, dus ’s avonds ONEWORLD 41


REpORTAgE

vuilnisophalers in egYpte

Kampioen recyclen

OOk TIJDENS DE REVOLUTIE HIELDEN DE VUILNISMANNEN UIT DE WIJk EL MOkATTAM IN CAÏRO HET TAHRIRPLEIN SCHOON. STADGENOTEN HALEN HUN NEUS VOOR HEN OP, MAAR DE VUILVERZAMELAARS ZIJN TROTS OP HUN BEROEP. HUN kINDEREN kRIJGEN ZELFS LES IN RECYCLING. TEkST & FOTO’S TEun voETEn 42 ONEWORLD


N 

et achter de oude Citadel van Caïro, een van de topattracties van de stad, ligt een buurt waar geen toerist zich waagt: El Mokattam, ofwel Garbage City, vuilnisstad. Het is een gemeenschap van zo’n 30.000 mensen van wie ruim 90 procent koptisch christen is. Vuilniszakken staan huizenhoog opgestapeld en bewoners graaien met blote handen door bergen afval. Caïrenen kijken op hen neer, maar de bewoners van El Mokattam zijn trots op hun beroep van zabaleen, Arabisch voor vuilnisman. De Egyptische hoofdstad heeft geen officiële vuilnisophaaldienst. Het zijn de zabaleen die duizenden tonnen huisvuil ophalen met hun pick-uptrucks en ezelkarretjes. Ook tijdens de revolutie werkten zij gewoon door en waren ze verantwoordelijk voor de schoonmaak van het Tahrirplein. Dagelijks wordt het verzamelde afval naar El Mokattam gebracht waar het wordt gesorteerd en gerecycled. Oorspronkelijk waren moslims de vuilnismannen van Caïro, vertelt Gaetan du Roy, een Belgische socioloog die al jaren de vuilnisgemeenschap onderzoekt. “Ze gebruikten afval als brandstof om de hamams te stoken. Met de intrede van fossiele brandstoffen werd hun beroep overbodig. Maar de kopten hielden varkens en konden vuilnis goed gebruiken als voer, en zodoende namen zij de branche over.” Let je niet al te veel op het vuil, dan heeft El Mokattam iets idyllisch. Op straat roken oude mannen tevreden hun waterpijp, jongeren aaien hun kampioensduiven en kinderen rennen lachend en spelend rond. Er is ook een kleine school waar kinderen ONEWORLD 43


Elke familie heeft een specialiteit: de ene doet plastic, de andere keukenafval.

naast lezen en schrijven zelfs les krijgen in recycling. De school krijgt subsidie van buitenlandse organisaties en het bedrijfsleven. Maar tijdens de onlusten tussen moslims en christenen in maart 2011 vielen er negen doden in Mokattam. Het stadsbestuur wil bovendien het ophalen van vuil privatiseren door buitenlandse ondernemingen. In de praktijk blijkt echter dat deze bedrijven de zabaleen inhuren omdat die de grootste expertise hebben in vuil ophalen en scheiden. Multinational Procter & Gamble geeft hen bijvoorbeeld 50 piaster (10 eurocent) subsidie op elke lege shampoofles die wordt ingezameld. Anders komen deze flessen gevuld met namaakshampoo op de zwarte markt. “We hebben een recyclingpercentage van 85”, zegt Ezzat Gendy, voorzitter van een belangenorganisatie van de zabaleen. “Daarmee behoren we tot de meest efficiënte recyclebedrijven ter wereld.” 44 ONEWORLD

Kinderen krijgen op school les in recycling.

‘We behoren tot de meest efficiënte recyclebedrijven ter wereld’


De zabaleen halen in heel Ca誰ro huisvuil op.

Het afval wordt ter plaatse verwerkt. Hier wordt koper van plastic gescheiden..

90 procent van de zabaleen is christen.

45


Aan de slag VERANTWOORD WERKEN EN ONDERNEMEN

‘Ik kan veel tegelijkertijd’ Gefeliciteerd! Ben je al gewend? “Ik ben pas begonnen bij Solidaridad, een organisatie die zich inzet voor duurzame en eerlijke handel. Ik ben me dus nu nog vooral aan het inlezen. Ondertussen leer ik mijn nieuwe collega’s kennen. Mijn taak is het ondersteunen van de senior programmamedewerkers binnen het agricommodities team. Die hebben elk een eigen productketen waarvoor ze verantwoordelijk zijn, zoals soja, palmolie, suikerriet en katoen. Ook help ik bij het opzetten van nieuwe projecten en het onderhouden van contacten met onze partners. Dat kunnen boeren in ontwikkelingslanden zijn, maar ook grote internationale bedrijven die de eindproducten verkopen.” Wat wil je met je werk bereiken? “Ik hoop echt bij te dragen aan eerlijke handel. Ik vind Solidaridad een bijzondere organisatie, omdat ze met alle partijen in de productieketen om de tafel zit en hen met elkaar in contact brengt.”

Beeld Anaïs Lopez

Katie Minderhout (25) werkt sinds 2 januari als ‘junior marketdeveloper agricommodities’ bij Solidaridad. Hoe bevalt haar nieuwe baan?

Waarom heeft Solidaridad voor jou gekozen? “Omdat ik stressbestendig ben. In het verleden deed ik veel verschillende werkzaamheden naast elkaar. Nu houd ik me bezig met meerdere productketens tegelijkertijd. De functie sluit goed aan bij mijn eerdere werkzaamheden. Na mijn opleiding

33% 46 ONEWORLD

International Development Studies heb ik als vrijwilliger bij Milieudefensie gewerkt, stage gelopen bij het Wereld Natuur Fonds en meegewerkt aan een onderzoeksproject van Buitenlandse Zaken.” Jij hebt nu een baan gevonden. Heb je nog tips

voor werkzoekenden? “Blijf niet te lang stil zitten. Solliciteren kan lang duren, dus doe in de tussentijd ervaring op met vrijwilligerswerk en stages.” Op www.oneworld.nl vind je elke dag nieuwe duurzame vacatures. Ook Katie vond haar baan via OneWorld.

van de Nederlandse werknemers die nu geen vrijwilligerswerk doen, zouden dit wel doen als de baas hiertoe mogelijkheden biedt. Tijdgebrek, de belangrijkste reden om niet als vrijwilliger aan de slag te gaan, zou dan geen probleem meer zijn. Dat blijkt uit onderzoek van ING onder duizend werknemers. Bron: ING


Bedrijvendokter

vraag + antwoord

Wil jij jouw vraag laten beantwoorden door een expert? Laat het ons weten: oneworldredactie@ncdo.nl “sinds twee jaar heb ik mijn eigen onderneming: een adviesbureau met vier werknemers. ik denk erover om stappen te zetten richting duurzaam ondernemen, bijvoorbeeld door duurzamer in te kopen. De kosten zijn wel een drempel. is duurzaam ondernemen echt duurder?” Peter achterhoven (35), Breda. willem lageweg, directeur mvo nederland: Welkom in de kring van duurzame ondernemers. De praktijk leert dat veel onder-

nemers die serieus met duurzaamheid aan de slag gaan, hier beter van worden. Duurzaamheid leidt tot besparingen, nieuwe inzichten en innovaties. Het inkopen van duurzame producten wordt steeds makkelijker en goedkoper. Ze zijn soms wel, maar vaak ook niet, duurder dan gangbare producten. Maar die investering haal je er op de lange termijn uit omdat duurzame producten vaak langer meegaan en minder nadelige bijeffecten hebben.

Petje af voor PEF-fles het nederlandse onderzoeksbedrijf avantium ontwikkelt met coca-cola een duurzame fles. Avantium heeft een nieuwe technologie ontwikkeld om een volledig plantaardige PeF-fles te produceren. Deze zou de PeT-fles, gemaakt van aardolie, moeten vervangen. Coca-Cola ziet wel brood in de uitvinding en zal de ontwikkeling van de flessen versnellen en ze op de markt brengen. in december is in Geleen de eerste testfabriek voor 100 procent bioplastic flessen geopend. eerder maakte Coca-Cola flessen die deels uit plantaardig materiaal bestonden. www.avantium.com

Opgeblazen gevoel Steeds meer bedrijven kiezen een duurzame koers. OneWorlds bedrijvendokter Mark Schalekamp licht ze door. Deze maand: organisatieadviesbureau &samhoud.

1. De check-up &samhoud helpt grote bedrijven en organisaties met ‘mensen verbinden en inspireren’. Met zo’n 150 medewerkers timmert &samhoud behoorlijk aan de weg. Bijvoorbeeld door zijn moderne personeelsbeleid. Vrouwen hebben vrij tijdens de schoolvakanties, mannen hebben twee maanden vaderschapsverlof. &samhoud was drie keer de beste werkgever van Nederland en won in 2010 de – betaalde – bedrijfsverkiezingen European Best Place To Work. 2. De klachten &samhoud laat wel érg nadrukkelijk zien dat het bijdraagt aan een betere toekomst. Het bureau heeft voor een onbekend bedrag zendtijd gekocht bij televisiezender RTL7. In de wekelijkse show &talk babbelen oprichter Salem Samhoud (50), zijn zoon Jip en presentatrice Mirella van Markus met ‘topgasten’ over de ‘maatschappelijke kant van business’. Ook deelde &samhoud vorig jaar 75.000 blauwe voetballen uit, overal ter wereld, maar ook aan het ruziënde Ajax, te zien in STER-spotjes. ‘Die bal moet je doorgeven, die staat voor verbinding’. De bedrijvendokter vindt dit maar zo-zo. Als je claimt dat je iets doet om te wereld mooier te maken, kun je je kennelijk veel veroorloven. Dan is het niet hopeloos ijdel om elke week op televisie te praten over de maatschappij. Dan lijkt het doorgeven van een blauwe bal betekenisvol. Het zijn de nieuwe kleren van de keizer, hier wordt niemand beter van – hooguit de keizer zelf en diens bedrijf. Ingrid Smolders, managing partner van &samhoud: “Wij investeren in onze mensen en nemen hun persoonlijke doelen heel serieus. Zo worden zij meer waard en creëren zij waarde bij de klant. Zo dragen we bij aan een betere wereld.” Over de blauwe bal: “Uit onderzoek blijkt dat de meeste mensen prima begrijpen dat die voor verbinding staat.” 3. De diagnose Als &samhoud zo doorgaat, krijgt het last van een opgeblazen gevoel. Mark Schalekamp is schrijver van De Parvenu, over de val van een jonge bankier. In een vorig leven was hij duurzaam ondernemer en advocaat.

ONEWORLD 47


FOTOwEDSTRIJD

duurzaam sumBa

GROEN pARADiJS Welkom op Sumba, een Bounty-eiland, rijk aan stranden, palmen en cultuur. Maar de bevolking is er straatarm. Om het beter te krijgen werken de bewoners, met hulp van ontwikkelingsorganisatie Hivos, aan manieren om groene energie op te wekken. Edwin van Unen won een reis naar Sumba om de voortgang te fotograferen. in oktober reisde edwin van Unen uit rotterdam naar Sumba om vast te leggen hoe de bevolking werkt aan duurzame ontwikkeling. Hij werd op pad gestuurd door onzeWereld, Columbus Magazine en ontwikkelingsorganisatie Hivos. “Ik kom elk jaar in Indonesië. Mijn vrouw is Indonesische en mijn schoonfamilie woont daar nog. Ik heb dus wel wat van het land gezien. Toch bleek Sumba een verrassing. Ik had niet verwacht dat het eiland zo onontwikkeld zou zijn. Er wordt nauwelijks aandacht aan geschonken door de regering. Het is fantastisch dat ontwikkelingsorganisaties zich inzetten om het leven op het eiland te verbeteren. Met elektriciteit gaat er een nieuwe wereld 48 ONEWORLD

voor mensen open. Ik ben in huizen op het platteland geweest. Als de zon onder is, kunnen dorpelingen niets anders doen dan praten bij het licht van een olielampje. Bij gezinnen die wel stroom hebben kunnen de kinderen ’s avonds studeren, en medicijnen blijven langer goed in een koelkast. Toch heeft het bezoek aan Sumba me ook anders naar ontwikkeling laten kijken. Martin, een twintiger die literatuur studeerde, vertelde dat de eilandbewoners trots zijn op hun bijzondere cultuur en tradities. Wat blijft daarvan over als mensen straks Blackberry’s en internet hebben? Martin schrijft daarom een boek over Sumba; hoe het was, hoe het nu is, en hoe hij hoopt dat het zal worden.”

Meer foto’s van Edwins reis kun je bekijken op zijn website www.neemeenfoto.nl


waterkracht

100% groen Wil een dorp zich ontwikkelen, dan moeten de inwoners toegang hebben tot energie, vindt Hivos. Daarom werkt de ontwikkelingsorganisatie met lokale partners aan manieren om groene energie op te wekken in Latijns-Amerika, Afrika en Azië. Volgens Eco Matser, coördinator klimaat, energie en ontwikkeling bij Hivos, zijn er prachtige resultaten bereikt. Maar die resultaten zijn niet erg zichtbaar. Door het hele eiland Sumba in tien jaar 100 procent duurzaam te maken, ontstaat een voorbeeld dat anderen kan inspireren, zoals hopelijk ook moederland Indonesië, na China en de Verenigde Staten, de grootste vervuiler ter wereld. “We hebben veel en goed contact met het ministerie van Energie in Jakarta”, vertelt Matser. “Daar werken – net als overal – mensen die zich inzetten voor duurzame energie, maar ook mensen die voorlopig liever vasthouden aan fossiele brandstoffen.” Er wordt nu al groene energie opgewekt op Sumba met biogasinstallaties, zonnepanelen en waterkracht. De mogelijkheden voor biomassa en windenergie zijn ook groot.

koken op koeienpoep In het gat op de foto hierboven wordt straks koeienpoep gemengd met water. Als dat gaat gisten ontstaat een brandbaar gas, dat gebruikt kan worden om op te koken of om een generator op te laten draaien. De poep van drie koeien is voldoende om een huishouden van energie te voorzien. De restanten zijn bruikbaar als mest. Minpuntje: slechts 10 procent van de boeren houdt koeien aan huis, de meeste koeien, buffels en paarden lopen los. “Er loopt een overheidsprogramma om het aantal koeien op Sumba te vergroten”, zegt Eco Matser. “Lokale partnerorganisaties leren de inwoners van Sumba hoe ze zelf biogasinstallaties kunnen bouwen en onderhouden. Eind dit jaar moeten er 75 tot 105 kleine installaties af zijn. Wij verwachten dat dit voorbeeld navolging vindt, en dat meer mensen een eigen installatie willen en daarom vee in een stal bij hun huis willen houden.”

Winnaar Edwin van Unen: “In het dorpje Unburundi hebben alle mannen en vrouwen meegeholpen bij de bouw van een zogeheten micro-hydromachine. Er is een dam gebouwd. Als die wordt opengezet, wordt het water omgeleid door rode buizen. De kracht van het water wekt energie op. Daarna stroomt het water terug de rivier in.” Ongeveer honderd huizen zijn nu aangesloten op dit energienet. “Op een ander deel van het eiland wordt nu ook een waterkrachtcentrale gebouwd”, vertelt Van Unen. “De dorpelingen maken zelf cement met zand uit de bergen en water uit de rivier.” Zo’n waterkrachtcentrale kost minimaal 200.000 euro, vertelt Eco Matser. “Maar voorheen moest er per schip diesel worden aangevoerd voor de generatoren van het elektriciteitsbedrijf. Ook een dure en omslachtige onderneming. We hebben onderzoek laten uitvoeren naar de alternatieven. Daar kwam uit dat duurzame energie veel goedkoper is. Je moet alleen eerst investeren. En voor de Indonesische regering lag de prioriteit om te investeren in een afgelegen eiland tot nu toe niet hoog genoeg.”

WiN EEN EXpEDiTiE NAAR SUMBA Wil jij net als Edwin een reis naar Sumba winnen? In juni vertrekt er een team van ontdekkingsreizigers naar het eiland. Schrijf, film of fotografeer waarom jij mee moet en win een van de drie resterende tickets. Kijk voor meer informatie op www.facebook.com/expeditiesumba of www.hivos.nl/sumba

ONEWORLD 49


REPORTAGE

Kleinverbruikers

Losgekoppeld Het kan: comfortabel leven zonder riolering of gas- en elektriciteitaansluiting. Goed voor het milieu, goed voor je portemonnee. Drie pioniers laten zien hoe je off the grid leeft. Tekst Willemijn Ruissen Foto’s Emilie Hudig

Lieselot Leeflang (45) filtert afvalwater in haar tuin met zand en rietplanten. Haar huis is niet aangesloten op het riool.

‘E 

en helofytenfilter is een bak gevuld met zand en rietplanten die afvalwater filtert. De bacteriën in het filter zuiveren het water. Het schone water stroomt in een vijver. Ik hergebruik het in het toilet en de wasmachine. Ik wil graag andere mensen inspireren. We leven in een consumptiemaatschappij waar zo veel wordt weggegooid. Ik wil niet meer meedoen aan die verspilling. Een helofytenfilter heb je vooral uit idealisme. Ik bespaar er duizenden liters water per jaar mee, maar water is in Nederland niet zo duur. We hebben nog meer waterbesparende dingen in huis, zoals een waterbesparende douchekop en een waterloos toilet. Met een helofytenfilter merk je direct wat je door de gootsteen spoelt. Als je chemicaliën doorspoelt, sterven bijvoorbeeld Begin me t h et h e r de salamanders in de vijver. Als je troep ­ gebruike n van reg e door het riool spoelt merk je daar zelf n water. Ee n simpele niets van, maar het is net zo slecht. Omregenton volstaat. dat je met een filter zelf de consequenties draagt, denk je beter na voordat je zoiets doorspoelt.”

Tip

Kosten: € 500,- tot €1.000,-. Winst: ca. € 100,per jaar (gem. huishouden). Terugverdientijd: 5 tot 10 jaar. Besparing: 210 liter water per dag (gem. huishouden); per jaar zijn dat ruim 500 volle badkuipen. Nodig: een tuin; per persoon heeft het filter 1 m2 nodig. Meer informatie over helofytenfilters: www.de12ambachten.nl 50 ONEWORLD


Het huis van Erik Franke (66) is extreem goed geïsoleerd. Het beetje verwarming dat nodig is, komt van een houtkachel en een kleine hoeveelheid elektriciteit.

‘O 

ns huis is een zogeheten ‘passiefhuis’. Het heeft een zeer laag energieverbruik doordat het heel goed is geïsoleerd en optimaal gebruikmaakt van zonnewarmte en een warmtepomp. Een gasaansluiting hebben we niet. We werken met een ventilatiesysteem met warmteterugwinning. Via dit systeem wordt de lucht in huis naar behoeven verwarmd of gekoeld, en gefilterd zodat de luchtkwaliteit optimaal is. Voor de bouw van ons huis vonden wij het kostenaspect van energiebesparing belangrijk. Ecologisch leven puur uit idealisme is vaak duur en oncomfortabel, een passiefhuis is dat niet omdat het zo comfortabel en as wilt besp u kostenefficiënt mogelijk wordt gebouwd. e ri se je Als sten armingsko De ontwikkeling en de bouw van dit rw e v p o ren akroots aanp g huis hebben zo’n vijf jaar geduurd. t e h je t m oe is een Omdat we voorlopers zijn, waren er veel s la g ig d u o ken. Driev estering. struikelblokken. Zo had de gemeente goede inv geen flauw idee waar we mee bezig waren en wisten bouwvakkers niet altijd raad met de bouwdetails en installatietechnieken. De bouwwereld was destijds zeer traditioneel. Maar mijn vrouw en ik zijn praktisch in­ gesteld, dus wilden wij dit op deze manier aanpakken.”

Tip

Kosten: bij nieuwbouw tot € 20.000,- meer dan een gewoon huis; kosten bij bestaande bouw variëren sterk. Winst: € 1.000,- per jaar (gem. huishouden). Terugverdientijd bij een investering van € 10.000,-: 10 jaar. Besparing: 2,8 ton CO2 per jaar, gelijk aan een jaar autorijden. Nodig: elk huis kan passief gemaakt worden. Het is vaak makkelijker en relatief goedkoper om een nieuw passiefhuis te bouwen dan om een bestaand huis passief te renoveren. Meer informatie over passiefhuizen: www.passiefhuis.nl ONEWORLD 51


Zwerius Kriegsman (56) wekt met zonneenergie net zoveel energie op als hij verbruikt.

‘I 

k ben nog wel aangesloten op het elektriciteitsnet, maar over het gehele jaar genomen produceer ik mijn eigen elektriciteit. In de zomer wek ik te veel energie op en lever ik dat aan het net. In de winter kom ik tekort en gebruik ik stroom van het energiebedrijf. We verwarmen ons huis ook met zonne-energie, via een zogeheten warmtepomp. Ik wil van onze woning een ee n ro u energie-plus huis maken: ons e 15 r Koop voo en g a r te huis wekt dan meer stroom e rm u kilowatt-u en oudere op dan we gebruiken. Met E . jf li te m sluipstroo ruikt op het overschot kunnen we nd -by verb a st in TV ie n bijvoorbeeld een elektrische eer e erg jaarbasis m l e e n a p e auto opladen. n n zo n d a n éé Zonnepanelen zijn niet zo mooi, oplevert. daarom hebben wij van tevoren gezegd dat we absoluut niet van die lelijke, blauwe panelen wilden. Duurzaam leven is onze sport geworden. We leggen de lat steeds hoger. We letten ook op kleine dingetjes zoals de lichten uitdoen. Je bent niet van de ene op de andere dag duurzaam, dat groeit erin. Comfort blijft belangrijk: onze thermostaat staat lekker op 22 graden.”

Tip

Kosten: € 8.500,- (gem. huishouden). Winst: € 756,- per jaar. Terugverdientijd: 10 jaar. Besparing: 1,9 ton CO2 per jaar; oftewel 9 maanden autorijden. Nodig: een dak, liefst op het zuiden, maar dat is niet noodzakelijk (alleen op het noorden is zinloos). geen-energierekening-meer.weebly.com

Geïnspireerd geraakt? OneWorld geeft drie zonnepanelen plus installatie gratis weg! Kijk snel op de pagina hiernaast. 52 ONEWORLD


gENRE

XXXX XXXXXX

ExCLUSIEF vOOR�AbONNEES Maak kans op zonnepanelen! inclusief installatie t.w.v. € 2.500

in samenwerking met de zonnefabriek geeft oneworld een compleet zonnepanelenpakket weg: ■ Een analyse van je dak voor optimale positionering van de zonnepanelen ■ Drie zonnepanelen inclusief montagemateriaal voor een plat of schuin dak ■ Een omvormer en alle bekabeling om de zonnepanelen aan te sluiten ■ Volledige installatie en aansluiting van de panelen Met deze actie kun jij je eigen duurzame energie opwekken! Het pakket wordt gebruiksklaar opgeleverd. Je hebt er dus geen omkijken naar. Met zijn technische expertise en ervaring is de Zonnefabriek uitgegroeid tot specialist op het gebied van zonne-energie. De Zonnefabriek zoekt steeds naar nieuwe manieren om het gebruik van duurzame energie te stimuleren. Het bedrijf heeft inmiddels honderden daken voorzien van zonnepanelen, maar verzorgt bijvoorbeeld ook lessen over duurzame energie op basisscholen. kijk op www.zonnefabriek.nl om te zien hoeveel zonnepanelen er op jouw dak passen. wil je kans maken op dit complete zonnepanelen pakket ? ga naar www.oneworld.nl/magazine/actie en vul je gegevens in! De winnaar krijgen uiterlijk 1 maart 2012 bericht, waarna een afspraak voor installatie met de zonnefabriek gemaakt zal worden.

acTiE

ONEWORLD 53


loethe COLUMN

Koukleumen

I In Mali is het wél lekker warm

54 ONEWORLD

k heb het koud. Nu hóórt dat bij winter, maar ik heb het extra koud omdat we op 1 januari zijn begonnen met Goede Voornemens. Stom natuurlijk, maar met een fles champagne achter de kiezen zegt een mens wel eens dingen die ze niet meent. Of waarvan ze de consequenties in de vuurwerkdampen niet kan overzien. We zetten nu namelijk overdag de verwarming ‘een graadje lager’. Op 18 graden Celsius, een temperatuur waarbij de katten gaan morren omdat hun vensterbank onderkoeld raakt. “Maar”, legde medetweepoter Ronald geduldig uit, “jullie zitten toch alle drie in jouw werkkamer. Daar brandt de gevelkachel.” Waarna hij naar zijn werk vertrok, dat heel toevallig gevestigd is in een supermodern, op alle etages en zelfs in de wc’s van vloerverwarming voorzien gebouw. Nu zit ik dus in mijn werkkamer. Buiten stormt het. Ik heb een trui aan en het is redelijk warm, hoewel de wind zich tussen de door Ronald zorgvuldig dichtgekitte raamkieren heen wringt. Had ik maar een vacht. Hoewel: als ik naar poes Persil kijk, die snorhaarschroeigevaar negerend tegen de kachel aanhangt, helpt dat niet zoveel. Ik heb net koffie gehaald in een ijzige keuken en zit nog na te rillen. Pauzeren? Dat doe ik achter mijn bureau, want ‘gezellig met de krant op de bank’ betekent: bevroren tenen. Goed, ik ben een watje. Een koukleum eerste klas. Een soft en ruggengraatloos blondje. Maar ik blijf sterk. Want we gebruiken al veel te veel energie, en fossiele brandstoffen zijn bijna op en stoten bergen CO2 uit en dat zorgt weer voor klimaatverandering, erger nog, het gaat niet bij die twee graden opwarming van de aarde blijven, en wie hebben daar het meeste last van? Nee, niet wij, in onze –meestal- ge-

rieflijke huizen, maar die sloebers op die bijna ondergelopen tropische eilanden en in de rivierdelta van Mali, waar ik laatst nog zo’n prachtige, euh, zielige documentaire over heb gezien. Die mensen daar hebben niks meer te eten, en ik zit hier een beetje te mokken omdat de verwarming ietsjepietsje lager staat? Mali. Zucht. Daar is het wél lekker warm. Misschien moet ik eens een vakantie boeken naar zo’n tropisch eiland, o nee, vliegen zouden we ook niet meer doen. En het duurt nog, even rekenen, februari, maart, april, zo’n drie maanden voordat het hier weer een beetje op temperatuur is. 18 graden, dat schijnt de gemiddelde Nederlandse zomertemperatuur te zijn. Joepie. Maar wacht eens! Ik spaar zo wel geld uit. Zal ik dit weekend dan toch maar dat lekkere fleecevest kopen, oké, niet goedkoop, maar nu een echte investering tenslotte. En dan koop ik meteen ook die gevoerde laarzen die ik eigenlijk te duur vond. En die mooie grijze sjaal. En, o ja, dat super-nepbontjasje, bij die trendy tweedehands winkel. Héél 2012 en vintage is toch ook duurzaam? Goh. Nooit gedacht dat kou lijden zó leuk kon zijn.

Loethe Olthuis is culinair journalist en columnist bij onder meer de Volkskrant.


op de kop getikt HIp EN HANDIg

DUUrZAAMHeiDSClAiM

Groen uit je dak Wat: www.ridehere.nl, een online carpoolservice voor bezoekers van evenementen Prijs: gratis Oordeel:

H

oe reis je duurzaam? Vervoer over water is meestal het zuinigst, gevolgd door transport via de rails, over de weg en door de lucht. Elektrisch is zuiniger dan een verbrandingsmotor. En hoe meer mensen er in het vervoermiddel zitten, hoe zuiniger per persoon. Op die laatste wijsheid speelt Ride Here Right Now (RHRN) in met een online carpoolservice voor bezoekers van evenementen. Een rekenvoorbeeld. Ik wil vanuit Utrecht naar een voetbalwedstrijd van Ajax in de Amsterdam ArenA. Volgens de site stoot ik, als ik met het openbaar vervoer ga, ongeveer 2 kilo CO2 uit per enkele reis. In mijn eentje met de auto is dat ruim 6,5 kilo. Neem ik drie carpoolers mee, dan duiken we onder de

Groeiende poncho

2 kilo per persoon. Dat RHRN het carpoolen juist bij concerten, festivals en sportwedstrijden nieuw leven inblaast, is niet gek. De bezoekers reizen op dezelfde tijden heen en weer naar eenzelfde plek. En parkeerruimte is daar vaak beperkt en duur. Tegelijkertijd worden organisatoren vaker aangesproken op duurzaamheid en bereikbaarheid. Helaas lijkt RHRN vooralsnog last van te hebben van te weinig vraag en aanbod op de carpoolmarktplaats. Ik kan met niemand meerijden naar Ajax. RHRN gaat naar eigen zeggen flink aan de slag om meer deelnemers te trekken: werving op evenementensites, prijzen voor de mooist uitgedoste carpoolauto’s en een app om ook tijdens evenementen een lift te kunnen regelen. Dus voor nu: drie uit vijf punten voor het idee. De andere twee moeten ze er nog bij zien te groeien.

Als na de regen de zon weer schijnt, gooi je deze regenjas van aardappelzetmeel gewoon in de bosjes of je eigen tuin. In deze poncho – die je honderden keren kunt gebruiken – zit een speciale kleibol met zaden die gaan groeien als het bioplastic verteert. Ook de hersluitbare verpakking is van bioplastic. Gelukkig composteert de jas niet terwijl je ‘m draagt. Plantbare poncho € 19,96 (exclusief verzendkosten) www.eco-logisch.nl

sTiJn coRnElissEn

Rijke olifant

Typen op de zon Het draadloze toetsenbord van Logitech laadt zichzelf via twee langwerpige zonnecellen op bij zowel dag- als kunstlicht. De milieuwinst is gering: de batterijen van andere draadloze toetsenborden zijn oplaadbaar. Toch vinden wij het een mooi ding. logitech Wireless Solar Keybord € 79,99 www.logitech.nl

Wie tijdens de crisis toch kan sparen, doet dat in dit fairtrade spaarpotje. Het is gemaakt van zeepsteen en komt uit India. Bovendien staan olifanten in het hindoeïsme en boeddhisme symbool voor geluk. Het is dus veilig sparen in deze olifantjes van de Indiase fairtradeorganisatie TARA Projects. Spaarpotje van zeepsteen € 12,50 www.wereldwinkels.nl ONEWORLD 55


media & cultuur LEzEN

DOEN

Win Win Win Wat weet jij van uitvinders uit ontwikkelingslanden? Doe de quiz op www.oneworld.nl en maak kans op een exemplaar van Wereldverbeteraars

UiTGeliCHT

Stilletjes de wereld opnieuw uitvinden

V

an een duurzame dansvloer tot een beschimmeld doodskleed waardoor je lichaam beter composteert. Van een do-it-yourself psychosekit tot een kek jurkje van microbacteriën, waarbij de vleesjurk van Lady Gaga wel erg 2010 is. Kunstenaars en wetenschappers blijken stilletjes bezig om onze wereld opnieuw vorm te geven. VPRO-journalist en schrijver Jonathan Maas reisde onder meer naar China, de VS en Eindhoven om hen op te sporen, wat resulteerde in Wereldverbeteraars, een bundel met zestien interviews met creatieve en intellectuele voorlopers. “De titel is niet

zonder ironie. De mensen die ik heb geïnterviewd, zien zichzelf niet als wereldverbeteraar. Ze zijn gedreven door de ambitie de grenzen af te tasten van hun vakgebied”, vertelt Maas (35).“Creative design is meer dan stoelen of tafels ontwerpen, design is nadenken over hoe je de wereld kunt veranderen en hoe je mensen kunt inspireren in hun denken en doen.” Maas is zelf net begonnen aan een koffie- en alcoholloze maand, om te ‘detoxen’ na een jaar vol jetlags en af en toe ‘bizar’ eten. Het vele reizen van de afgelopen twee jaar eist z’n tol. Maar Maas moést wel steeds het vliegtuig in, want de nieuwe wereldverbeteraar

DenKWerK

Due Diligence David roodman Center for Global Development € 22,99 Microkrediet, het verstrekken van kleine leningen aan arme mensen, is het stokpaardje van veel armoedebestrijders, onder wie prinses Máxima. De oprichter van de eerste microkredietbank, Muhammed Yunus, 56 ONEWORLD

is een kosmopoliet; vind je in eigen land geen weerklank voor je idee, dan reis je gewoon naar elders. ‘Nederlanders zijn geen doeners meer, er wordt te veel gebabbeld’, zegt architect Daan Roosegaarde (van de duurzame dansvloer) in het boek. Hij ontwierp samen met de Universiteit Twente ook een duurzame snelweg, maar die komt eerder in China te liggen, vreest hij. ‘Ontwikkelingen worden in Azië toegepast.’ Maas: “In Nederland is er meer aandacht voor wat er misgaat, in plaats van hoe we een stap vooruit kunnen zetten.” lOnneKe VAn GenUGTen Wereldverbeteraars / Jonathan Maas / lebowski / € 17,95

inSPirATie

kreeg daarvoor de Nobelprijs voor de Vrede. Is microkrediet wel zo’n wondermiddel? David Roodman concludeert dat het soms helpt, maar veel leningen verbeteren het leven van arme mensen nauwelijks. Armen willen liever een veilige instantie om kleine beetjes geld te sparen, dan dat ze kleine bedragen lenen.

Wat de pot schaft / lisette Kreischer / Artemis € 18,95

Ze is bekend van de vrolijk getoonzette gids voor ‘ecofabulous’ leven Veggie in Pumps. Inmiddels is Lisette Kreischer een stapje verder in haar eetontwikkeling en heeft ze als veganist álle dierlijke etenswaren afgezworen. Maar de recepten voor stamppotten, salades, ontbijt en ander lekkers in Wat de pot schaft zijn er niet minder aantrekkelijk om. Een pasta carbonara zonder vlees kan best! Die spekjes zijn zo last season.

COnCerT Pan-Afrikaanse sound Zangeres Dobet Gnahoré brengt haar eigen pan-Afrikaanse sound, met rumba congolaise en ziglibi uit geboorteland Ivoorkust. Ze zingt in o.a. Swahili en Frans. 25 februari rasa, Utrecht www.rasa.nl

leZinG Waakhond Human Right Watchdirecteur Kenneth Roth vertelt over recente bevindingen van HRW en het werk van de organisatie ten tijde van de Arabische Lente. 2 februari De Balie, Amsterdam www.debalie.nl

THeATer Mooie vriendschap In Meneer Ibrahim en de bloemen van de Koran vinden meneer Ibrahim, een Arabische kruidenier, en de joodse jongen Momo elkaar. 15 en 16 februari Toneelschuur, Haarlem denieuwamsterdam.nl

lUSTrUM nCDO 40 jaar Het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking NCDO presenteert bij het 40-jarig bestaan zijn nieuwe ambities. 4 februari Tropeninstituut , Amsterdam www.ncdo.nl


LUISTEREN

KIJKEN

BrAZiliË lUiSTerT nAAr

FOTOBlOG

Criolo - Rap en samba

D

e hit van Criolo, In SP bestaat geen liefde, op zijn cd Nó na Orelha (knoop in het oor) blijft ook als een knoop in het oor hangen. ‘SP’ staat voor São Paulo. Criolo, in het dagelijks leven Kleber Gomes (36), groeide op in de periferie van de miljoenenstad. Als tiener begon hij te rappen over zijn omgeving vol geweld, drugs en armoede, ´waar een kind huilt en zijn moeder het niet ziet´. Hij bereikte het grote publiek niet. Op het moment dat hij er de brui aan wilde geven, overtuigden vrienden hem om een selectie van zijn muziek op cd te zetten. Toen bleek dat de rapper ook

bolero’s, reggae, samba en afrobeat in zijn bloed had. Nó na Orelha is gelanceerd door twee professionele producers. Criolo imponeerde Braziliaanse critici, muzikanten en hiphopfans en belandde op de cover van hippe bladen als Trip. De zwart-wit videoclip werd honderdduizenden keren gedownload. ´De liefde is belangrijk, verdomme´ schreeuwen graffitileuzen in het filmpje. Kritiek is er ook; Playboy noemde Criolo een ´fenomeen´, geconstrueerd door de muziekelite, die graag aan de loop gaat met de romantische misère van de periferie. STiJnTJe BlAnKenDAAl www.criolo.net

GeHOOrD

Opgevoerde gitaar

Z

et elf Britse producers met ruim vijftig Congolese muzikanten vijf dagen in een studio in Kinshasa. Dan krijg je een cd als Kinshasa One Two, die in veertien nummers een staalkaart van de Congolese muziekbusiness biedt. Het kenmerkende vrolijk gierende, opgevoerde gitaartje ontbreekt daarbij niet, maar de mix met bonkige housebeats en esoterische lounge doet soms wat gekunsteld aan. Bij sommige tracks is het alsof

we naar de Ben Liebrandeindejaarsmix 2002 luisteren, wat niet de bedoeling kan zijn van Damon Albarn, de man achter dit project en producer van Blur en Gorillaz. Het recente succes van Staff Benda Bilili, maar ook de tijdloze songs van Papa Wemba en Franco, bewijzen dat de Congolese muziek zo’n gemixte beat niet nodig heeft. De opbrengst van de cd gaat naar Oxfam Novib, dat dan weer wel. lG € 18,99 www.drcmusic.org

The Sochi Project: Fotograaf Rob Hornstra en schrijver Arnold Verbruggen documenteren de Russische stad Sochi. facebook.com/thesochiproject FilM

Belvedere: De oorlog is over maar niet voorbij Verpleegster Ruveijda uit vluchtelingenkamp Belvedere, vlakbij Srebrenica, heeft in de oorlog veel familieleden verloren. Terwijl anderen proberen op te krabbelen uit het verleden - zelfs haar gehandicapte buurman en haar neef, die als enige Bosniër tussen Serviërs het Big Brotherhuis in Kosovo betrekt - klampt zij zich daar juist aan vast. De oorlog in Bosnië mag afgelopen zijn, voor velen woedt die nog steeds. Ruveijda hoopt elke dag opnieuw iets van familie

te vernemen. Uiteindelijk blijkt ze in staat tot verrassende acties. Dat is wat oorlog doet: de zwakken tot wanhopige daden brengen. De Bosnische regisseur Ahmed Imamovic koos, om de harde werkelijkheid te duiden, voor filmen in zwart-wit. De Big Brother-beelden zijn in kleur. Maar Imamovic wilde te veel met deze film, waardoor niet alles duidelijk wordt. Daartegenover staat dat hij de overlevenden zo in beeld brengt dat de kijker diep geraakt wordt. VAMBA SHeriF

moviesthatmatter.nl ONEWORLD 57


MIJN OPLOSSING WERELDVERBETERAAR PRESENTEERT PLAN

Afval uit de zee dragen Wie: Matthijs Lievaart (25), violist en zelfbenoemd hofjutter van het strand van Goeree Overflakkee Wat: www.verlosdezee.nl Wil: mensen inspireren om samen de kust schoon te maken.

Hoe komt een violist op het idee om afval op het strand te verzamelen? “Van jongs af aan speur ik de Zuid-Hollandse kust en de oever van de Maas af op zoek naar bruikbaar materiaal. Daar zitten aparte vondsten tussen, maar ik stuit vooral op aangespoelde rommel. Daarom neem ik tijdens mijn strandwandelingen een grote plastic zak mee. Daarin verzamel ik zoveel mogelijk afval. Op een gegeven moment dacht ik: ‘Wat nou als iedereen meedoet?’ Ik heb toen een berg zeeafval bij de strandopgang van Goeree Overflakkee neergelegd met een juthoutenbordje met de uitnodiging ‘Doe mee, verlos de zee!’. En werd die handschoen opgepakt? “Nogal. Toen ik een paar weken later terugkwam, was de berg zwerfvuil enorm gegroeid. Die afvalberg werd af en toe opgeruimd door de boswachters van Natuurmonumenten, die geen idee hadden wie erachter zat. Na enkele maanden hebben zij er een houten bak neergezet, met het oorspronkelijke bordje. Om de twee, drie weken zit die bak vol.” En toen? “Ik dacht: als het op Goeree Overflakkee kan, kan het op ook op andere plekken. Inmiddels staan er houten bakken in zes kustgemeentes, waaronder Texel en Vlissingen. Het project is nu te groot geworden om in m’n eentje te trekken. Ik hoop dat andere gemeentes het idee overnemen.” Zijn die paar bakken wel genoeg om de zee van die enorme plastic soep te verlossen? “Mijn doel is niet om de hele oceaan op te ruimen, maar om anderen te prikkelen om samen het strand op te ruimen. Zo geef je mensen het vertrouwen dat ze een bijdrage kunnen leveren aan de oplossing van een enorm probleem.” Iedere bijdrage telt dus? “Ik ben niet de zee aan het verlossen, ik heb mezelf verlost. Verlost van de neiging om te wijzen naar anderen die de oplossing moeten leveren voor van alles en nog wat. Als je de wereld wil verbeteren, moet je zelf ergens beginnen en anderen daarbij inspireren.” Tekst Marianne Wilschut Beeld Anaïs Lopez

58 ONEWORLD


GENRe

XXXX XXXXXX

EXPEDITIE

SUMBA THE QUEST FOR AN ICONIC ISLAND 0 48

HIVOS ZOEKT AVONTURIERS VOOR EXPEDITIE SUMBA EXPEDITIE

SUMBA THE QUEST FOR AN ICONIC ISLAND

GA J IJ M EE?

facebook.com/expeditiesumba

ONEWORLD 59


Geld stinkt

Geld bouwt ren:

aalspa

e ASN Id

oor spaar v atuur, mens, n èn t klimaa

ente 2,7%* r

Kolencentrales? Wapenindustrie? Kinderarbeid? Weet u wat uw bank doet met uw spaargeld? Bij de ASN Bank weet u dat wel. Met ASN Ideaalsparen gaat uw spaargeld alleen naar zaken die goed zijn voor mens, natuur en klimaat. En u ontvangt een eerlijke rente van 2,7%* zonder beperkende voorwaarden Meer weten? Kijk op asnbank.nl of bel gratis 0800-0380 (maandag t/m vrijdag).

ASN Ideaalsparen: 2,7%* rente, 100% beter voor de wereld.

* Variabele rente per 5 december 2011, wijzigingen voorbehouden. De ASN Bank is geregistreerd bij de Autoriteit FinanciĂŤle Markten (AFM) en heeft een vergunning van de Nederlandsche Bank N.V. Op tegoeden van klanten bij de ASN Bank is het wettelijke depositogarantiestelsel van toepassing.

OneWorld 01 2012  

OneWorld magazine. 'Wat nou crisis? In Brazilië schijnt de zon wel', interview met staatssecretaris Ben Knapen

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you