Issuu on Google+

«Жиһад» ұғымын дұрыс түсінейік!

Ақсу арайлы күнге қалай жетті?

4-

10-

БЕТ

Ñ

Бүгінніңңалығы: басты жа

Аяќталды алыптардыњ алысы, Аныќталды «Ќазаќстан барысы!»

БЕТ

àðûàðêà

ПАВЛОДАР ОБЛЫСТЫҚ ГАЗЕТІ www.saryarka-samaly.kz

ñàìàëû

Àðóëàð àéáûíûìûçäû àñûðäû Павлодар қаласында 24-29 маусым күндері өткен волейболдан ҚР Президентінің кубогы жолындағы халықаралық жарыс мәреге жетті. Жиырмасыншы рет ұйымдастырылған додада Қазақстан ұлттық құрамасы топ жарды. Жеңімпаздар мен жүлдегерлерді облыс әкімі Ерлан Арын мен Республикалық волейбол федерациясының бас хатшысы Ерлан Сырлыбаев марапаттады.

Нұрбол ЖАЙЫҚБАЕВ

АУА РАЙЫ

шілде, сейсенбі 2013 жыл №75 (14510)

Волейбол. ҚР Президентінің кубогы

«АЗИЯ БАРЫСЫНА» АЙНАЛУЫМЫЗ МҮМКІН

Фархат ӘМІРЕ

Суреттер www.volley.kz сайтынан алынды.

Кеше Астанада Орталық коммуникация орталығының негізінде «Перспектива – 2050: әлемнің жаңа саяси-экономикалық картасы» баяндамасының таныстырылымы болып өтті. Шетелдік және отандық сарапшылар алдағы уақытта болуы ықтимал өзгерістерді, соның ішінде Қазақстанның әлемдік аренадағы рөліне қатысты болжамдарымен бөлісті. Аталмыш зерттеуді «Дағдарыстан кейінгі әлемді зерттеу және әлеуметтік жобалауға көмектесу қоры» (Мәскеу қ. Дағдарыстан кейінгі әлем институты) әзірлеген. Қор жетекшісі Екатерина Шипова 2050 жылға дейінгі әлемдік ахуалдың әлі сан түрлі құбылуы мүмкін екенін айтты. Бұған әрбір елдегі тұрақтылық пен өндіріс, діни және басқа да күрделі мәселелердің оң шешілуі зор ықпал етеді. Сарапшының пікірі, әсіресе, Қазақстанға келгенде айтарлықтай жақсы. «Әлемдік деңгейде өз беделін жоғалтуы мүмкін және жетістікке қол жеткізуге үміткер мемлекеттер бар. Өз ықпалынан айырылуы немесе әлсіретуі мүмкін елдер арасында, өкінішке орай, Ресей бар. Ал жетістікке үміткерлердің арасында Қазақстан бой көрсетеді. Сарапшының сөздерінде Қазақ жерінің табысына деген таңданысы да байқалып тұрды. «Ресей КСРО құлағаннан кейін ең үлкен мемлекет болды, ал Украинаның Қазақстанмен салыстырғанда, сол кезеңдегі экономикасының бастапқы даму жағдайы жақсы еді. Қазақстан экономикалық жағдайы нашар елдердің қатарына еді» деген ол Еуропадан гөрі, Азия 2050 жылға дейін әлемдегі жедел дамитын өңір болып қала беретініне тоқталды. Болашақта жаңа «Азия жолбарыстары» пайда болуы мүмкін. Үміткерлердің қатарында, Түркия, Индонезия, Вьетнам, Иран және Қазақстан бар. Шипованың айтқанындай, «Қазақстан - барлық Орта Азия елдері ішінде «жаңа жолбарыстар» тізіміне енген жалғыз посткеңестік мемлекет. Өнеркәсіптің қарқынды дамуы, индустрияландыру жоспары сынды бірқатар артықшылықтары да бар. Әлемдік қауымдастық айтатындай, бұл - жақсы бағдарламалары мен мемлекеттік жоспарлау бойынша тамаша тәжірибесі бар мемлекеттік билік. «Жасыл экономикаға» бет алған, халқының білім деңгейі өсіп келе жатқан, табиғи ресурстары мол, географиялық орналасуы тиімді ел». «Дөңгелек үстел» барысында басқа да отандық және шетелдік сарапшылардың салиқалы пікірлері тыңдалды. Кейін сұрақтарға жауап берілді.

1929 ЖЫЛҒЫ 15 АҚПАННАН ШЫҒАДЫ

2

Президент кубогы - отандастарымызда!

«Gismeteo. kz» сайтының хабарлауынша, бүгін күн бұлтты. Күндіз ауа температурасы + 20, түнде + 8 градус жылы. Шығыстан соққан желдің жылдамдығы секундына - 1 метр.

Жарыс қорытындысы бойынша Қытайдың «Ляонин» командасы күміс жүлдені еншіледі. Беларусь қыздары үздік үштікті қорытындылады. Қазақстанның екінші құрамасы төртінші орынға табан тіреді. - Дүбірлі доданы біздің өңірде ұйымдастырғанымызға ризамыз. Жарыста бақ сынаған командаларға өзімнің және Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың атынан ризашылығымды білдіремін. Турнирдің ашылу салтанатына Мемлекет басшысы арнайы қатысып, волейболшылардың өнерін тамашалады. Бұл спортшылардың тамаша ойын өрнегін көрсетуіне оң әсер етті. Нұрсұлтан Әбішұлы бұқаралық спортқа баса мән беріп отыр. Бір аптаға созылған турнир - соның бір дәлелі, - деді Ерлан Мұхтарұлы жарыстың жабылу салтанатында сөйлеген сөзінде. Естеріңізге сала кетейік, байрақты бәсекеде Қазақстан, Беларусь, Қытай, Әзірбайжан, Ресей мемлекеттерінен алты команда бақ сынады. Қазақстан ұлттық құрамасы бес ойынның барлығында да жеңіске жетіп, 13 ұпай жинады. Екінші орынға тұрақтаған қытайлықтардың еншісінде – 12 ұпай. Ал Қазақстанның екінші командасы 7 ұпайды олжалады. Жеңімпаз команда 6 миллион АҚШ доллары мен биіктігі 72 сантиметр, салмағы 17 келі болатын алтын жалатылған хрусталь гүл вазасымен марапатталды. Екінші және үшінші орын алған командалар да қомақты ақшалай жүлдені қоржынға басты.

3 шілдеде күн бұлтты. Күндіз ауа температурасы + 19, түнде + 10 градус жылы. Шығыстан соққан желдің жылдамдығы секундына - 1 метр.


АЌПАРАТ

2 шілде, сейсенбі, 2013 жыл

ЖЕТІ КЇН - ЖЕТІСТІКТЕР ЖЕЛІСІ!

БИЛІК ЋЈМ БЇГІНГІ МЈСЕЛЕ

Кен орындарыныѕ

тынысы кеѕеймек Облыс јкімі Ерлан Арынныѕ тґраєалыєымен ґткен жиында аймаєымыздыѕ јлеуметтік-экономикалыќ дамуына ќатысты маѕызды мјселелер талќыланды. Кеѕейтілген мјжіліске ќала жјне аудан јкімдері, сондай-аќ, басќарма басшылары ќатысты. Аќмарал ЕСІМХАНОВА

Ж

иын барысында Павлодар облысыныѕ минералдыќшикізаттыќ ресурстарын дамыту жґніндегі 2013-2015 жылдарєа арналєан іс-шаралар жоспары бекітілді. Ґѕірдегі табиєи ресурстар жјне табиєи пайдалануды реттеу басќармасыныѕ басшысы Јлібек Несіпбековтыѕ айтуынша, бїгінде аймаєымыздаєы 35 пайдалы ќазбалар кен орныныѕ 17-сі игерілуде. Олардыѕ 12-сінде тїсті кен шыєарылса, ќалєанында кґмір ґндіріледі. Сонымен ќатар, кеѕ тараєан пайдалы ќазбалардыѕ (ќиыршыќ тас ќоспасы) 105 нысаны тіркелген. Ґткен жылы кен орындарын игеруге салынєан инвестиция кґлемі - 183,6 миллиард теѕге. Бўл кґрсеткіш - салыстырмалы кезеѕге ќараєанда, 1,5 есеге артыќ. Ќазіргі таѕда тўралап ќалєан кен орындарын кјдеге жарату бойынша тыѕєылыќты істер ќолєа алынєан. Атап айтсаќ, «Павлодар» јлеуметтіккјсіпкерлік корпорациясы» АЌ жер ќойнауындаєы байлыќты ќолдану бойынша 19 жобаны жїзеге асыруда. Бўл игілікке 17 миллиард теѕге инвестиция ќўйылуда. Сондай-аќ, аталмыш кјсіпорынєа таєы 6 кен орнын пайдалану ќўќыєын беру жґнінде келіссґздер жїргізілуде. Алдаєы уаќытта бўл іске инвестициялыќ ќаржы жўмсалып, жаѕа жўмыс орындары ашылады деп кїтілуде. Бір ќуантарлыєы, атќарылєан жўмыстардыѕ нјтижесінде ґѕірдегі ќўрылыс заттарын шыєару ґндірісініѕ јлеуеті артпаќ. Ќўрылыс индустриясы дамып, ґнім алыс-жаќын шетелге экспортталмаќ. - Мысалы, Омбы ґѕірініѕ табиєи кірпішке деген сўранысы артып келеді. Кґрші елдіѕ бўл сўранысын ґтеуге ќауќарымыз бар. Осы баєытта «Ќарасор кен байыту комбинаты» компаниясыныѕ негізінде жылына 2030 миллион кірпіш шыєаратын зауыт іске ќосылмаќ. Бїгінде жергілікті кјсіпорындар кірпіш экспорттау бойынша ресейлік компаниялармен келісімшарттар жасауда. Кен орындарын игеру саласында кемшіліктер де баршылыќ. Мјселен, жергілікті геология жјне жер ќойнауын пайдалану инспекциясы былтыр жїргізген тексерулер

нјтижесінде 38 ќўќыќбўзушылыќты аныќтады. Кјсіби мамандардыѕ жетіспеуі де саланы тежейтін мјселелер ќатарында, - дейді Јлібек Ермўханўлы. Кїн тјртібінде ќаралєан келесі мјселе - облыс спортшыларын Азия жјне Олимпиада ойындарына ќатыстыру жайы. Бўл туралы облыстыќ дене тјрбиесі жјне спорт басќармасыныѕ басшысы Марат Айдашев баяндады. Атап айтсаќ, ґѕір спортшылары Алматыда (2013 ж.) ґтетін бозбалалар мен бойжеткендер арасындаєы їшінші Еуразиялыќ спорттыќ ойындары, Сочиде (2014 ж.) байраєы желбірейтін 22-ші ќысќы олимпиадалыќ, параолимпиадалыќ жјне сурдо-олимпиадалыќ додасы, Кореяда (2014 ж.) ўйымдастырылатын 17-ші жазєы Азия жјне Бразилияда 2016 ж.) ґтетін 31-ші жазєы олимпиадалыќ, параолимпиадалыќ жјне сурдоолимпиадалыќ жарысќа, сондай-аќ, Жапонияда (2017 ж.) ашылатын 8-ші ќысќы олимпиада ойындарына ќатысуєа ниетті. Басќарма басшысыныѕ айтуынша, бїгінгі кїні облыс бойынша спортпен шўєылданушылардыѕ саны 194,9 мыѕ адамнан астам. Ґѕірде спорттыѕ 28 олимпиадалыќ, 45 олимпиадалыќ емес жјне 14 ўлттыќ спорт тїрлері дамуда. Баяндамашыныѕ сґзінше, халыќаралыќ жарыстарєа їміткерлерді даярлау маќсатында білікті жаттыќтырушылар мен болашаєынан мол їміт кїттіретін жастардыѕ тізімі жасаќталєан. Жиын барысында облыс јкімі облыста спорт алаѕдарын салу жўмыстарыныѕ жай-жапсарын сўрады. Бїгінде аймаќ бойынша іске ќосуєа жоспарланєан 17 нысанныѕ 5-уі єана пайдалануєа берілген. Ерлан Мўхтарўлы ќала жјне аудан јкімдеріне аталмыш олќылыќтыѕ орнын толтыру керек екенін ќатаѕ ескертті. Спорт саласын дамытудаєы жаѕалыќтардыѕ бірі – аудандарда дене шыныќтыру-сауыќтыру кешендерініѕ жўмысын кїшейтумен ќатар, ќыс мезгілінде мекеме ішіндегі мўз айдындарын ашу. Бўл їрдіс «Спорт сити Павлодар» жобасына

серпіліс бермек. Осы маќсатта жауапты ведомствоєа арнайы баєдарлама жасау тапсырылды. Ўлы Жеѕістіѕ 70 жылдыєына арналєан облыстыќ ішкі саясат басќармасыныѕ басшысы Бауыржан Ќапенов іс-шаралар жоспарымен таныстырды. Бірнеше баєыт бойынша жїзеге асырылатын кешенді жўмыс Ўлы Отан соєысы ардагерлері мен ќатысушылары, сондай-аќ, тыл еѕбеккерлерін јлеуметтік ќорєау, мерейлі датаєа орайластырылєан салтанатты шаралармен негізделмек. Сонымен ќатар, Ўлы Отан соєысы таќырыбын арќау еткен «Боздаќтар», «Жеѕімпаздар» сынды кітаптар жарыќ кґрмек. Облыстыќ мемлекеттік мўраєат ќызметкерлері Украина, Беларусь жјне Ресей Федерациясында ќаза болєан ќазаќстандыќ сарбаздардыѕ жерленген орнын аныќтау бойынша жўмыстарын жалєастырмаќ. Павлодар ќаласындаєы Јскери даѕќ музейі жаѕаша кейіпке еніп, єимараты кїрделі жґндеуден ґтпек. Даѕќ алаѕында ґѕірімізден аттанєан 46 мыѕнан астам сарбаздыѕ есімдері жазылєан панорамалыќ ескерткіш бой кґтермек. Айта кетерлігі, осы уаќыт аралыєында соєысќа ќатысќан ардагерлердіѕ баспаналары толыќтай жґндеу жўмыстарынан ґткізілмек. Кїн тјртібінде ќаралєан соѕєы мјселе – кґктемгі егіс жўмыстарыныѕ жїргізілуі. Ґѕір диќандары биылєы жылдан мол ґнім кїтеді. Облыстыќ ауыл шаруашылыєы басќармасы басшысыныѕ орынбасары Бауыржан Бўржымбаевтыѕ мјліметінше, биылєы жылы тўќым себілген алќап кґлемі 1 млн. 116 мыѕ гектарды ќўрайды. Егіс жўмыстары дер кезінде аяќталєан. Жоспар толыќ орындалєан. Ќазіргі таѕда жер учаскелерін саќтандыру шаралары жїргізілуде. Ќажетті инфраќўрылым мен техника ќўралдарын жаѕарту жўмысы тоќтамаєан. Десе де, Ертіс, Шарбаќты, Май, Павлодар аудандарында тиісті меморандумныѕ шарттары орындалмаєан. Бауыржан Алпанўлыныѕ айтуынша, їстіміздегі жылєы шілденіѕ соѕында шґп шабу жўмыстарына ќажет 4,5 мыѕ тонна дизельді отын арзандатылєан баєамен босатылмаќ. Ерлан Мўхтарўлы жауапты басќарма басшылыєына егін саќтау ќоймалары мен диірмендерді јзірлеу, кїзгі егін жинау науќанында жоєары технологияларды ќолдану аясын кеѕейтуді тапсырды.

БРИФИНГ

Ўрпаќ парызы

Б

їгінгі таѕда ґѕірімізде 189 мыѕєа жуыќ жас азамат бар. Статистикалыќ мјліметтерге сїйенсек, олардыѕ 3,9 пайызы жўмыссыздар ќатарында. Јлеуметтік мјселені шешуді облыстаєы жастар саясаты мјселелері жґніндегі басќармасы ґз мойнына алєалы отыр. Бўл туралы кеше облыс јкімдігініѕ ресми ґкілдігі ґткізген брифингте аталмыш мекеме басшысыныѕ міндетін атќарушы Мейіржан Жанўзаќов мјлімдеді. Оныѕ айтуынша, ќазіргі таѕда басќармаєа жўмыссыз жастардан

www.saryarka-samaly.kz

1800 ґтініш тїскен. Олардыѕ 70 пайызы гуманитарлыќэкономикалыќ баєытта жоєары білім алєан, ќалєаны – орта арнаулы білім беру мекемелерін тјмамдаєан. Соѕєы екі ай ішінде 300-ден астам азамат «екі ќолєа бір кїрек» тапќан. Бўл іспен жастарєа ќызмет кґрсету орталыєындаєы «Жастар еѕбек биржасы» айналысады. Баспасґз мјслихаты барысында облыстыќ мўраєат жјне ќўжаттама басќармасыныѕ басшысы Халел Јкімханов Ўлы Жеѕістіѕ 70 жылдыєына арналєан тарихи зерттеу жўмысы туралы јѕгіме

ґрбітті. Ќазіргі таѕда аймаќ мўраєатшылары «Жеѕімпаздар» атты кітапќа тыѕ материалдар іздестіруді. Бїгінгі кїнге дейін Отан соєысына ќатысќан 2,5 мыѕ жерлес азаматтыѕ ќўжаттары жинастырылєан. Халел Хайроллаўлы бўл іске бўќаралыќ аќпарат ќўралдары ґкілдерін жјне облыс тўрєындарын атсалысуєа шаќырды. «Егер сўрапыл соєыс жылдарында майданєа аттанып, елімізді ќорєаєан жандардыѕ ќўжаттары табылып жатса, мўраєатќа тапсыруларыѕызды сўраймын. Бабалар алдындаєы ўрпаќ парызын бірге ґтейік!» - деді ол. А.ЈДІЛБЕКЌЫЗЫ.

Экспорттыѕ еселенуі елге тиімді Їдемелі индустриялыќ-инновациялыќ даму баєдарламасы жїзеге асырылєан 2010-2012 жылдары облыстыѕ экспортќа баєдарланєан кјсіпорындарыныѕ ќатысуымен 32 ресми кездесу ґткізілді. Соныѕ ішінде жергілікті делегация Тїркия, Болгария, Польша, Германия, Ќытай, Ресей, Беларусь мемлекеттерінде болды. Павлодар ќаласында АЌШ, Канада, Италия, Чехия, Швеция, Венгрия, Корея сияќты іргелі мемлекеттердіѕ Тґтенше жјне Ґкілетті елшілерімен кездесу ўйымдастырылды. Германия, Австрия, Тїркия, Ќытай жјне Корея елдерінен бизнес-делегация ќабылданды. Осындай кездесулер шеѕберінде екі жаќты ынтымаќтастыќ туралы меморандумдарєа, ґнімдер мен технологияларды жеткізуге арналєан шарттарєа ќол ќойылады. Еліміздіѕ їдемелі индустриялыќинновациялыќ даму саясатын іске асырудыѕ негізгі тетіктерініѕ бірі «Экспорт-2020» баєдарламасы. Аталмыш баєдарлама бойынша экспортќа баєдарланєан кјсіпорындарєа шыєындардыѕ 50%-ы ќайтарылады. Шаєын жјне орта кјсіпкерлік, ґѕдеуші сектордыѕ жўмыс

істеп тўрєан жјне јлеуетті экспорттаушылары баєдарламаєа ќатыса алады. 2012 жылы баєдарламаєа облыстыѕ 5 кјсіпорны ќатысты. Олар - «Ќазаќстан электролиз зауыты» АЌ, «Павлодар машина жасау зауыты» АЌ, «Format mach company» ЖШС, «Нефтехим ЛТД» ЖШС жјне «Иртышские мельницы» ЖШС. «Экспорт-2020» бойынша 2010 жылдан бастап кјсіпорындарєа барлыєы 10,0 млн. теѕгеден астам ќаражат ќайтарылды. Баєдарламаєа ќатысуєа ќызыєушылыќ танытќандар «KAZNEX INVEST» экспорт пен инвестиция жґніндегі ўлттыќ агенттіктіѕ экспортты дамыту департаментіне хабарласып, толыќ аќпарат ала алады. Байланыс телефондары: 8-(7172)-79-93-93, 8-(7172)-79-17-18.

А.АЙТЌАЗИН, облыстыќ кјсіпкерлік жјне ґнеркјсіп басќармасы басшысыныѕ орынбасары.

КЈCІБИ МЕРЕКЕ

«Тґртінші билік» тґрледі Суретті тїсірген – Тґлеген Нўрєазы.

2

Газет шолушысы Н.Шодырєа грант тапсырылуда Алаш ардаќтысы Міржаќып Дулатов «Ќай елдіѕ баспасґзі мыќты болса, сол елдіѕ болашаєы зор» деп айтќан болатын. Ахмет Байтўрсынов «Газет – халыќтыѕ кґзі, ќўлаєы ћјм тілі» деп одан да асырды. Бїгінгі бейбіт ґмірде бўќаралыќ аќпарат ќўралдарын жўртшылыќ «тґртінші билік» санайды. Билік пен бўќара арасындаєы алтын кґпірге балайды. Шынтуайтында солай. Бїгінгі таѕда облыста 100-ден астам бўќаралыќ аќпарат ќўралы бар. Сенбі кїні осындай маѕызды міндетті атќарып жїрген бўќаралыќ аќпарат ќўралдарыныѕ ґкілдерін Байланыс жјне аќпарат кїнімен облыс јкімініѕ орынбасары Арын Ґрсариев ќўттыќтады. Жїзге жуыќ журналист тїрлі марапаттарєа ие болып, ерекше ілтипатќа бґленді. Олардыѕ ќатарында ќазаќ баспасґзініѕ ќара шаѕыраєы «Сарыарќа самалы» газетініѕ тілшілер ќауымы бар. Газетіміздіѕ фототілшісі Тґлеген Нўрєазы «Облыс алдында сіѕірген еѕбегі їшін» медаліне ие болса, басылымныѕ жауапты хатшысы Сая Молдайып ЌР Мјдениет жјне аќпарат министрлігініѕ Ќўрмет грамотасымен марапатталды. Газеттіѕ бас редакторы Асыл Јбішев облыс јкімі Ерлан Арынныѕ Ќўрмет грамотасымен, бас редакторыныѕ орынбасары Нўрбол Жайыќбаев Алєыс

хатќа ие болды. Ал басылымныѕ шолушысы Нўржайна Шодырєа аймаќ басшысыныѕ гранты табысталды. * * * Кїн бўрын Павлодар ќаласыныѕ јкімі БАЌ ґкілдерін мерекемен ќўттыќтады. Шаћар басшылыєы тарапынан еѕбегі еленіп, ќўрметке ие болєандар ќатарындаєы «Сарыарќа самалы» газеті бас редакторыныѕ орынбасары Нўрбол Жайыќбаев ќала јкімініѕ грантына ие болса, тілші Аќмарал Есімханова Алєыс хатымен марапатталды. Сонымен ќатар, облыстаєы Ќазаќстан халќы Ассамблеясы ґкілдігініѕ бўќаралыќ аќпарат ќўралдары арасында ґткізген шыєармашылыќ байќаудыѕ ќорытындыларын шыєарды. Ўлтаралыќ жјне конфессияаралыќ келісім таќырыбында ќалам тартќан газетіміздіѕ тілшілері Аќмарал Есімханова, Фархат Јміре жјне фототілшісі Тґлеген Нўрєазы «Їздік авторлыќ жарияланым» аталымы бойынша марапатталды. Ал газет шолушысы Сая Молдайып Алєыс хатќа ие болды. Журналистерге ќўрмет кґрсеткендер ќатарында алпауыт кјсіпорындар – «Еуроазиаттыќ энергетикалыќ корпорациясы» жјне «Ќазаќстан электролиз зауыты» АЌ да болды.

Ґз тілшіміз.

Кеше Астанада «KAZsport» мемлекеттік тўѕєыш спорт телеарнасы іске ќосылды. Телеарна 20 саєат бойы спорт хабарларын таратады.


ЌЎМСАЄАТ

www.saryarka-samaly.kz

2 шілде, сейсенбі, 2013 жыл

3

ЈКІМШІЛІК РЕФОРМА

Еуразияныѕ

«ЇМІТКЕРЛЕР 12 ШІЛДЕГЕ ДЕЙІН АНЫЌТАЛАДЫ»

жїрегі

Ірі держава – КСРО кїйреген кезде јлемдік саясат сахнасында Еуразияныѕ салмаєы арта тїсті. Ал оныѕ геосаяси, ґркениеттік-мјдени маѕызы артќан сайын Астанамыздыѕ да мјртебесі жоєарылауда. Ґйткені, бас ќаламыз Еуразияныѕ астанасына айналды. Ќўндыз ЌАБЫЛДЕНОВА Елбасы Нўрсўлтан Назарбаев «Еуразия жїрегі» еѕбегінде: «Астана ќўру – ўлттыќ тарихтыѕ жаѕа мјтінін жазу. Мўндай мјртебе јр ўрпаќтыѕ маѕдайына бўйыра бермеген. Екі мыѕжылдыќтыѕ тоєысында біз шешім ќабылдап, Еуразияныѕ жїрегінде іс жїзінде жаѕа астана ќўрдыќ... Ќазаќстан – еуразиялыќ мемлекет, оныѕ жаѕа астанасы алып Еуразия ќўрлыєыныѕ географиялыќ орталыќтарыныѕ бірі», – деп жазды. Еуразияныѕ ќаќ ортасынан орын алєан Сарыарќаныѕ тґскейіндегі ќала - еуропалыќтар мен азиялыќтардыѕ орталыєы. Бїгінде мўны кїллі јлем мойындап отыр. Батыс пен шыєысты дјнекерлеуші ќазаќ елініѕ бас ќаласы болса, осы атаєын абыроймен атќарып келеді. Бўрындары јлемдік деѕгейдегі маѕызды шаралар Нью-Йорк, Женева, Брюссель, Мјскеу, Бейжіѕ, Париж сынды алып шаћарларда ґтетін болса, енді ќазаќтыѕ Елордасы да бўдан ќалыс ќалып жатпаєанын атап ґту керек. Еуразия мемлекеттерініѕ єана емес, Јлемдік саясатта ойып тўрып орын аларлыќ елдердіѕ басын ќосатын жиындардыѕ біздіѕ астанамызда ґтуі – зор мјртебе. Мјселен, Астана экономикалыќ форумы, тўраќты тїрде ўйымдастырылатын јлемдік жјне дјстїрлі діндердіѕ съездері,

2010 жылєы Еуропаныѕ ќауіпсіздік жјне ынтымаќтастыќ ўйымына, кейін Ислам ынтымаќтастыќ ўйымына тґраєалыќ міндеті жјне басќа да жиі ґтетін кґптеген алќалы жиындар бўєан айєаќ. Саяси єана емес, мјдениет пен спорт салаларына ќатысты басты шаралар ґтетін тўраќты орын да – Ќазаќстан астанасы. Оєан дјлел ретінде спорт додасы – ќысќы Азия ойындарыныѕ ґткенін айтсаќ та жеткілікті. Тїркі мјдениеті халыќаралыќ ўйымына мїше 14 елдіѕ арасынан Астана алєаш болып «Тїркі мјдениетініѕ бас ќаласы» атанды. Ал ґткен жылы «ТМД мемлекеттерініѕ мјдени астанасы» деп жарияланды. Бўл ґз кезегінде їлкен ќўрлыќтыѕ жїрегінен орын алєан шаћардыѕ мїмкіндігі мен беделін аѕєартса керек. Жоєарыда аталєандардыѕ барлыєы жас та болса бас ќаламыздыѕ Еуразияда алатын рґлініѕ зор екеніне таєы бір дјлел. Кїн санап ґркендеп келе жатќан Елорда - Еуропа мен Азияны жалєастырушы орда єана емес, тїйінді мјселелер шешілетін, болашаќќа жоспар ќўрылатын, еуразиялыќ кеѕістіктегі барша елдіѕ дамуына ќатысты байламдар шешілетін киелі мекен. Ќазаќ елініѕ басты шаћары ќай сала болмасын, кґршілес елдерден оќ бойы озыќ болуымен ерекшеленеді. Астананыѕ кереметтерін кґруге жыл сайын шет елден келетін азаматтарда есеп жоќ. Бўл Астананыѕ шын мјнінде Еуразия жїрегіне айнала білгенін кґрсетеді.

15 ЖЫЛДА АСТАНАЛЫЌТАР САНЫ

7 тамыз кїні облыс аумаєында ауылдыќ округ јкімдерініѕ сайлауы ґтеді. Осыєан орай облыстыќ аумаќтыќ сайлау комиссиясыныѕ тґрайымы Јлия Сабырхановамен аз-кем јѕгімелескен едік. - Јлия Жјкенќызы, облыс бойынша ќанша округтіѕ јкімі сайланады? - 148 елді мекенніѕ јкімі сайланады. 7-12 шілде аралыєында аудан јкімдері їміткерлердіѕ тізімін сайлау комиссиясына ўсынуы керек. Тізім бекітілгеннен кейін олар дїние-мїлкі, табысы туралы декларация тапсырады. Аудандыќ, ќалалыќ сайлау комиссияларында саяси науќанныѕ 7 тамыз кїні ґтетіндігі туралы шешім шыєарылады. Содан кейін барып їміткерлер їгіт-насихат жўмыстарына кіріседі. - Кандидатќа ќандай талаптар ќойылады? - Алдымен жасы 25-тен кем болмауы керек. Облыс тўрєыны болуы шарт. Сондайаќ, жоєары білімді болуы тиіс. Баршаѕызєа мјлім, јкімдерді аудандыќ, ќалалыќ

АУЫЛ ЈКІМІ САЙЛАУЫ Ќазаќстан Республикасыныѕ «Ќазаќстан Республикасындаєы сайлау туралы» Конституциялыќ заѕыныѕ 14-бабы 3 жјне 12-тармаќтарына сјйкес жјне Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ 2013 жылєы 24 сјуірдегі «Ќазаќстан Республикасыныѕ аудандыќ маѕызы бар ќалалары, ауылдыќ округтері, ауылдыќ округтіѕ ќўрамына кірмейтін кенттері мен ауылдары јкімдерініѕ сайлауын ґткізудіѕ кейбір мјселелері туралы» № 555 Жарлыєын орындау їшін Павлодар ќалалыќ аумаќтыќ сайлау комиссиясы 2013 жылєы 1 шілдедегі №3 шешімімен Павлодар ќаласыныѕ ауылдыќ округтері ќўрамына кірмейтін ќаланыѕ ауылдыќ округтері, кенттері мен ауылдары јкімдерініѕ сайлауын 2013 жылєы 7 тамызєа белгілеп отыр.

2,5 есеге артты

ХАБАРЛАМА

Ќарыштап дамып келе жатќан Елордада халыќ саны да артып келеді. Соѕєы 15 жылда мўндаєы тўрєындар саны 300,5 мыѕнан 778,2 мыѕєа дейін ґскен екен. Бўл бас шаћардыѕ јлеуметтік-экономикалыќ жаєынан ґркендеп келе жатќанын дјлелдейді. Сонымен ќатар, Астана азаматтарыныѕ орташа жасы 30-ды ќўрап отыр. Бўл кґрсеткіштен «Астана – жастар ќаласы» екенін таєы бір мјрте аѕєарамыз. Халыќтыѕ басым бґлігін 15 жасќа дейінгі балалар ќўрайтынын атап ґткен жґн. Ал ґткен жылы 19 500 нјресте астаналыќтар ќатарын толыќтырды. Астана ќалалыќ статистика департаментініѕ мјліметіне сјйкес, Елордадаєы халыќтыѕ табиєи ґсімі 2012 жылы 15 995 адамєа жетті. Ал 1998 жыл ќорытындысы бойынша, бўл кґрсеткіш 12,2 есе кем еді. 15 жылды артта ќалдырєан бас ќаланыѕ ґсімі алдаєы уаќытта бўдан да артыќ кґрсеткішке ие болады деген сенім мол. Ґз тілшіміз.

Ауылдыќ округ ќўрамына кірмейтін ќаланыѕ ауылдыќ округтері, кенттері мен ауылдары јкімдерініѕ сайлауын 2013 жылєы 7 тамызєа белгілеуге байланысты Павлодар ќалалыќ аумаќтыќ сайлау комиссиясы ґзініѕ ќўрамын жариялайды. Павлодар ќаласыныѕ Павлодар ќалалыќ аумаќтыќ сайлау комиссиясы Павлодар ќаласы, Ќайырбаев кґшесі, 32, 102 каб., телефон 8 (7182) 32-22-80

зейінділер ќабылданады

Осыдан бірнеше кїн бўрын облыстыѕ тїкпір-тїкпірінен келген 458 оќушы Павлодар ќаласындаєы Назарбаев зияткерлік мектебініѕ 7-сыныбына ќабылдану їшін сынаќ тапсырды. Екі кїнге созылєан шара С.Торайєыров атындаєы Павлодар мемлекеттік университетінде ўйымдастырылды. Фархат ЈМІРЕ Ґѕіріміздегі Назарбаев зияткерлік мектебініѕ директоры Дјуірхан Пірмаєанбеттіѕ айтуынша, сынаќ ќорытындысы бес аптадан кейін белгілі болады. «Біз 458 оќушыныѕ ішінен барлыќ сынаќтардан мїдірмей ґткен 120 баланы іріктеп аламыз. Жалпы, жергілікті оќушылардыѕ заманауи білім ошаєында оќуєа барынша ниет танытќандары ќуантады. Енді осы жылдыѕ 4 шілдесіне дейін 8-9 сыныптарєа тїсуге бейіл танытќан їміткерлерден ґтініштер ќабылданады. Сынаќ 11 шілдеде басталады», - деді мектеп директоры.

Оќушыларды іріктеу «Назарбаев Зияткерлік мектептері» дербес білім беру ўйымыныѕ стратегиялыќ серіктестері – «Cito» Педагогикалыќ ґлшемдер институтымен (Нидерланды) жјне «CTY Джонс Хопкинс» Дарынды жастар орталыєымен (АЌШ) бірлесе отырып јзірлеген жаѕа жїйе бойынша жїргізілді. Сынаќтыѕ алєашќы кїнінде їміткерлер бірнеше пјндік тест тапсырды. Екінші кїні логикалыќ тапсырмалар орындады. Ерекше атап ґтерлігі, жаѕа жїйеде апелляция кґзделмеген. Яєни, Назарбаев зияткерлік мектебіне ґте алмаєан оќушылар ешќайда шаєымдана алмайды.

Тґраєа - Юрьев Сергей Михайлович Тґраєаныѕ орынбасары -

Текжанов Ислям Ќожанўлы Хатшы -

Кузьменкова Лариса Ивановна Комиссия мїшелері -

Боранбаева Єалия Ќасымќызы, Гуторов Сергей Алексеевич, Павловская Наталия Алексеевна, Шепеленко Борис Дмитриевич

Ауылдыќ округтер, кентері мен ауылдары јкімдерініѕ лауазымына їміткерлерді ќарастыру бойынша Павлодар ќаласы јкімініѕ жергілікті ќауымдастыєымен кеѕестер ґткізу кестесі №

Ауылдыќ округтері, кенттері мен ауылдары атауы

1

Павлодар ауылы Ленин кенті Кенжекґл ауылдыќ округі Мойылды ауылы Жетекші ауылы

БІЛІМ

Зияткерлік мектепке

мјслихаттыѕ депутаттары сайлайды. Науќан жабыќ тїрде жїргізіледі. - Аудан-ќала јкімдері їміткерлерді ќалай таѕдайды? - Олар елді мекендерді аралап, жергілікті халыќпен тілдеседі. Жиналыс ґткізеді. Жўртшылыќ ґз ўсыныс-тілектерін айтады. Јкім соныѕ барлыєын ескеруі тиіс. Бір ауылдан кем дегенде екі кандидат болуы тиіс. Екеуден кґп болуы да мїмкін. - Їгіт-насихат жўмыстарына їміткер ґз ќалтасынан ќаржы жўмсай ала ма? - Јрине. Біраќ, шекті мґлшерде єана. Барлыєы заѕ талаптарына сай болуы тиіс. Кандидаттардыѕ їгіт-насихат жўмыстарына облыстыќ бюджеттен ќаржы бґлінеді. - Јѕгімелескеніѕізге рахмет! Сўхбаттасќан - Фархат ЈМІРЕ.

2

Ґткізу кїні 2013 жылы 3 шілде 2013 жылы 4 шілде

Павлодар ќаласыныѕ јкімі О.ЌАЙЫРГЕЛДИНОВ.

Аќшиде мјдениет їйі ашылды Баянауыл ауданында екі бірдей жаєымды жаѕалыќ орын алды. Алєашќысы - Ўзынбўлаќ ауылдыќ округіне ќарасты Аќши ауылында мјдениет їйініѕ бой кґтеріп, халыќтыѕ игілігіне жарауы. Аудандыќ мјдениет, тілдерді дамыту, дене тјрбиесі жјне спорт бґлімініѕ басшысы Ќайрат Сарбасовтыѕ айтуынша, 110 орындыќ јлеуметтік нысанды салуєа жергілікті бюджеттен 28 миллион теѕгеге жуыќ ќаражат жўмсалєан. Ауыл тўрєындары бўрынєы мјдениет їйі 90-шы жылдардыѕ басында ќирап ќалєан деседі. Олќылыќтыѕ орны биыл єана толтырылды. Сондай-аќ, 10 азамат «екі ќолєа бір кїрек» тапты. Аќшида мјдениет їйін жабдыќтауєа ауыл тўрєындары да ќолдау кґрсетіпті. Мјселен, Нўрлан Аханов есімді зейнеткер нысанєа ґз ќалтасынан 100 мыѕ теѕгені сыйлады.

ИГІ ІС

Мјдениет їйіне таєы 1,5 миллион теѕге бґлінген. Ќаражат сахналыќ киімдер жјне музыкалыќ аспаптар, жићаз сатып алуєа жўмсалады. Мјдениет їйінде кітапхана жјне кґркемґнерпаздар бґлімі жўмыс істемек. Бўдан былай жер жјннаты атанєан Баянауыл ґлкесіндегі ўлттыќ парк аумаєындаєы Жасыбай кґлі жаєасында WI-FI желісі демалушыларєа ќызмет етпек. «Ќазаќтелеком» АЌ Павлодар облыстыќ филиалыныѕ ќызметкерлерініѕ айтуынша, кґпшілікке арналєан сымсыз интернет желісі екі аумаќќа енгізілмек. Оєан Павлодардаєы орталыќ жаєажай жјне Жасыбай кґлі кіріп отыр. Бір ќуантарлыєы, «Ќазаќтелекомдыќтардыѕ» техникалыќ мїмкіндігі екі жобаны да іске асыруєа жетерлік.

А.ЕСІМХАНОВА.

Елордадаєы жаѕа оќушылар сарайында «Астана балалары» фотобайќау-кґрме ашылды. Оєан 120 ќатысушыдан 300-ден аса сурет ќабылданды.


4

2 шілде, сейсенбі, 2013 жыл

ДІН-ДІЅГЕК

www.saryarka-samaly.kz

«Жићад» ўєымы «Ќасиетті соєысты» емес, «Ґз надандыєыѕмен кїрес» дегенді білдіреді Ќайрат ЛАМА ШАРИФ, ЌР Дін істері агенттігініѕ тґраєасы Ел Президент Нўрсўлтан Јбішўлы Назарбаев «Тарих толќынында» атты кітабында «Тарих бјрін сыйєа тарта алады, біраќ, ішкі еркіндіктіѕ формасы ретіндегі тјуелсіздікті сыйєа алуєа болмайды. Тјуелсіздік – бўл тарих толќынында субъект болу ќўќыєын тїсінетін жјне осы їшін жауап беретін халыќ болмысыныѕ бірден-бір формасы» деген болатын. Тјуелсіздікті жалєастырудыѕ басты ресурсы мемлекет пен оныѕ кґпўлтты жјне кґпконфессиялы халќыныѕ біріге отырып, берік јрі бјсекеге ќабілетті мемлекет ќўру жјне мјѕгілік ел ќалыптастыру жолындаєы ўлы маќсатќа ґзініѕ материалдыќ жјне рухани мїмкіндіктерін жўмылдыра білуінде екендігін жас Ќазаќстанныѕ 20 жылдан асќан тарихы кґрсетіп берді. Жас мемлекеттіѕ мїмкіндіктері руханияттыѕ рґлін кїшейтіп, діндерді жандандыру жјне діни ќўндылыќтар жїйесін ќайта жаѕєырту баєытымен байланысты болды. Елбасымыз белгілеп берген басымдыќтардыѕ арќасында материалдыќ прогресс пен халыќтыѕ іргелі рухани-діни ќўндылыќтарын тўтастандырып, їйлестіре алєанда єана ќазаќстандыќ ќоєамды тиімді дамытуєа, мјдениеттер мен дјстїрлердіѕ ќаќтыєысын болдырмауєа баєытталєан конфессияаралыќ сўхбат пен келісімді ныєайтуєа ќол жеткізуге болатындыєы жґнінде наќты тїсініктер ќалыптасты. Дін саласындаєы таѕдап алынєан мемлекеттік саясат їлгісі ґзініѕ сындарлылыєыныѕ жјне ќоєамдыќ ќолдауєа ие болуыныѕ арќасында екі онжылдыќ бойы ныќ тўрып, јлемдік жјне ќазаќстандыќ сарапшылар ќауымдастыєы мойындаєандай, радикалды жамаєаттардыѕ ќылмыстыќ јрекеттерініѕ алдын алуда жјне оларды бейтараптандыруда шешуші рґл атќарды. Јрбір ґркениеттіѕ тїп негізінде ґз ўстанушыларыныѕ ґмір сїру мјнерін айќындайтын ќандай да бір дін тўратындыєы баршаєа аян. Бўл, негізінен, мўсылман адамныѕ тўрмыс-тіршілігініѕ барлыќ ќырларын реттейтін ислам дініне кґбірек ќатысты. Осы маќалада «ислам жјне жићадизм» таќырыбына назарымызды аударудыѕ себебі, исламныѕ ќоєамды тўраќтандырушы фактор болып табылатын идеологиялыќ тјжірибесініѕ маѕыздылыєында болып отыр. Бўєан ќоса, мемлекетіміздіѕ болашаќ тўраќтылыєын ќарастыруда ќазаќстандыќтардыѕ басым кґпшілігін ќўрайтын мўсылмандардыѕ мїддесін ескермей жасаќталєан кез келген стратегия экстремистік кґріністердіѕ кґбеюіне алып келуі мїмкін деп пайымдауєа болады. Еѕ алдымен, діни сауаты жоќ жастардыѕ бїгінде Ќўрандаєы «жићад» терминін саясиландырып отырєандыєын атап айту ќажет. Жићадшылыќќа жаѕадан елігіп жїргендердіѕ теориясына сјйкес, бїкіл јлем «ислам аумаєы» (дјр јл-ислам) жјне «соєыс аумаєы» (дјр јлхарб) болып бґлінген. Біріншісіне мўсылмандар билігіндегі елдер, екіншісіне – «дінсіз» билеушілер басќаратын елдер енеді. Терроршылардыѕ сенімі бойынша «дјр јлислам» «дјр јл-харбпен» мјѕгілік соєыс жаєдайында болуы тиіс. Сонымен ќатар, радикалды кґзќарастаєы кейбір идеологтар «бейбіт келісімдегі аумаќ» (дјр ас-сулх) деген санаттаєы таєы бір аумаќты бґліп кґрсетеді. Бўл мўсылмандарєа тиесілі емес жјне олар билік жїргізбейтін жерлер, біраќ оныѕ билеушілері ґздерін мўсылман мемлекеттерініѕ вассалы (боданы) санауєа жјне сол їшін белгілі бір мґлшерде салыќ – «жиза»тґлуге міндетті. Радикалдар, экстремистер мен террористердіѕ тїсінігінше, мўндай «жаћил» (надан) ќоєаммен Ќиямет ќайымєа дейін талмай кїрес жїргізу керек. Осы їшін олар ґздерінше тїсіндірілген «жићад» ўєымын ќолданады. Дегенмен, ислам дінінде «ќасиетті соєыс» ўєымы жоќ екендігі белгілі. Ол – христиандыќ термин. Ал шариєат бойынша соєыс не јділ (ќорєаныстыќ сипатта), не јділетсіз (жаулап алу сипатында) болуы мїмкін. Мўсылмандыќ діни јдебиеттерде «жићад» ўєымы «дін їшін кїрес» деген тїсінікке ие жјне ол мынадай формаларда жїргізіледі: - «жїрек жићады» немесе «нјпсіге ќарсы жићад» - адамныѕ ґз бойындаєы кемшіліктермен кїресі; - «тіл жићады» - «жаќсылыќќа шаќыру жјне жамандыќтан тыю»;

- «ќол жићады» - адамгершілік нормаларын бўзушыларєа ќатысты тиісті жаза ќолдану. «Жићад» діни термині ќасиетті Ќўранда тґрт рет кездесетінін атап ґтеміз. 1) «јт-Тјуба» сїресініѕ 24-аятында: «Оларєа айт: «Егер јкелеріѕ, балаларыѕ, туыстарыѕ, јйелдеріѕ, аєайындарыѕ, тапќан малдарыѕ, тоќтап ќалудан ќорыќќан саудаларыѕ, жаќсы кґрген їйлеріѕ сендерге Алладан, оныѕ жіберген Пайєамбарынан јрі о н ы ѕ ж о л ы н д а соєысудан артыќ кґрінсе, Алланыѕ јмірі келгенге дейін кїтіѕдер. Алла бўзыќ ќауымды тура жолєа салмайды» делінген. 2) «јл-Фурќан» сїресініѕ 52-аятында: «Енді кјпірлерге баєынба жјне олармен Ќўран арќылы ўлы кїрес жїргіз» деп айтылєан. 3) «Ќажылыќ» сїресініѕ 78-аятында: «Алла жолында шынайы тїрде кїресіѕдер. Енді намазды толыќ орындаѕдар, зекет беріѕдер

Мўсылмандыќ діни јдебиеттерде «жићад» ўєымы «дін їшін кїрес» деген тїсінікке ие жјне ол мынадай формаларда жїргізіледі: - «жїрек жићады» немесе «нјпсіге ќарсы жићад» адамныѕ ґз бойындаєы кемшіліктермен кїресі; - «тіл жићады» - «жаќсылыќќа шаќыру жјне жамандыќтан тыю»; - «ќол жићады» - адамгершілік нормаларын бўзушыларєа ќатысты тиісті жаза ќолдану. «Жићад» діни термині ќасиетті Ќўранда тґрт рет кездесетінін атап ґтеміз жјне Алладан мыќтап ўстаѕыздар. Ол – сендердіѕ Иелеріѕ» делінеді. Бўл аяттарда жїрек жићады туралы айтылып отырєаны айдан-аныќ. Мўхаммед Пайєамбарымыз жићад туралы айтќанда «жићадтардыѕ еѕ ўлысы – адамныѕ ґз нјпсісіне ќарсы жићады» деген. Бўл наєыз иманды адам еѕ алдымен ґз жан дїниесіне їѕіліп, кемшіліктерін кґре білуі керек, содан кейін ґзініѕ барлыќ кемшіліктерін тїзетуге ўмтылуы тиіс дегенді білдіреді. 4) «Мумтахина» сїресініѕ 1-аятында: «Јй, иман келтіргендер! Меніѕ дўшпандарымды да, ґз дўшпандарыѕды да дос тўтпаѕдар. Олар сендерге келген шындыќќа ќарсы келсе де, оларєа сїйіспеншілік кґрсетудесіѕдер. Олар Пайєамбарды да, сендерді де Жаратќан Иелеріѕ - Аллаєа иман келтірдіѕдер деп жўрттан ќуєындады. Сендер Меніѕ жолымда ризалыєымды іздеп, соєысќа шыќќанда, оларєа жасырын дос болмаѕдар» делінеді. Јрине, Ќўран мјтіндерін бірінші рет оќып отырєан адамєа «пўтќа табынушыларды» ґлтіруге шаќырып тўрєандай кґрінуі мїмкін. Оныѕ їстіне бўл аяттыѕ мјн-мазмўнын дўрыс тїсіну їшін ќасиетті Ќўрандаєы «жићад» таќырыбына арналєан басќа аяттарды да білген жґн. Сонымен ќатар аяттардыѕ не себептен тїскендігін білу де абзал. Сондыќтан, Ќўран аяттарын дўрыс тїсіну жјне маєыналарына ой жїгірту їшін ол аяттардыѕ ќай уаќытта жјне ќандай жаєдайларєа байланысты Алла таєаладан Жебірейіл періште арќылы Мўхаммед пайєамбарымызєа жеткізілгенін білу ќажет. Бўл наќты оќиєаларєа ќатысты тїсірілген аяттарды тым кеѕ маєынада жорымау їшін, сонымен ќатар оларєа теріс немесе екіўшты маєынадаєы тїсініктер бермеу їшін ќажет. Шын мјнінде Ќўранда «жићадќа» ќатысты аяттардыѕ шыєу тґркінін зерттеу їшін еѕ алдымен Мўхаммед Пайєамбардыѕ Меккедегі ґмірі мен ќызметі туралы баяндайтын тарихи деректерге кґз жїгірту ќажет. Баршаєа белгілі, 613 жылы Мўхаммед Пайєамбар Мекке тўрєындарын ислам дініне ашыќ шаќырып, ґз достары мен туыстары

жјне Меккеніѕ ґзге де тўрєындары арасынан кґптеп жаќтастар таба бастады. Олардыѕ басым кґпшілігі бас бостандыєынан айрылєан ќўлдар болатын. Ал исламныѕ кеѕ тарала бастауы Мекке билеушілеріне ўнай ќоймады, ґйткені олар Ќаєбаєа тју ететін араб тайпаларыныѕ ќажылыќтарынан тїсетін кірістен айырылып ќалудан ќорыќты. Пўтќа табынушылардыѕ бўл наразылыќтары алєашќы мўсылмандарды ќуєындауєа ўласып, соныѕ салдарынан бірќатар мўсылмандар 615 жылы Эфиопияєа ќоныс аударуєа мјжбїр болды. Осынау алєашќы мўсылмандар їшін ќиын-ќыстау кезеѕде Алла таєала Мўхаммед Пайєамбарєа мыналарды јмір етті: 1) - «меккелік кґпќўдайшылдармен» кикілжіѕге тїспей, оларды аќиќат дінге «даналыќпен жјне жаќсы насихатпен» шаќыру. Осы жаєдайєа байланысты «јн-Нахл» сїресініѕ 125-аятында: «Адамдарды Жаратќан Иеѕніѕ жолына даналыќќа жјне жаќсы насихатќа шаќыр. Јрі олармен сыпайы тїрде сўхбаттас. Жаратќан Иеѕ аќиќат жолынан адасќандар кім екенін жаќсы біледі. Јрі Ол тура жолды тапќандарды да жаќсы біледі» делінген. 2) - Ислам дўшпандарымен ќорєаныс тїрінде соєыс жїргізу. «Баќара» сїресініѕ 190аятында: «Ґздеріѕмен соєысќандармен Алла жолында шайќасыѕдар да шектен шыќпаѕдар. Негізінен Алла таєала шектен шыєушыларды жаќсы кґрмейді» делінген. Келтірілген аятта Алла таєала Мўхаммед Пайєамбарєа ґзіне ќарсы шыќќандармен тек ќорєану їшін кїресуді бўйырады. Бўл «Баќара» сїресініѕ 192-193-аяттарында наќтылана тїскен: «Олармен райларынан ќайтќанєа дейін, јрі дін Аллаєа тјн болєанєа дейін шайќасыѕдар. Егер олар соєысуын ќойса, Алла оларды жарылќайды, мейіріміне алады. Жау жеѕілгеннен кейін залымдармен єана ымырасыз кїресу керек». Ќўранныѕ осы аяттары ќорєану жјне ќорєансыздар мен јлсіздерді ќорєау маќсатында єана соєысу ќажеттігін меѕзейді. Онда да тек дінбўзар жаулармен жјне оныѕ ашыќ одаќтастарымен соєысуєа рўќсат етілген. Сондыќтан ќарулы соєысќа тыйым

салынєанымен Мўхаммед Пайєамбарєа жјне оныѕ жаќтастарына туып ґскен шаћары Меккеде соєыс жїргізуге тура келді. Мўндай жаєдайда діншілдерге ыждаћатты болып, дін їшін кїшжігерін жўмсау бўйырылєан. Алєашќы мўсылмандардыѕ жоєарыда келтірілген аяттарєа берген тїсініктемелері оларды осылай тїсіну керектігін меѕзейді. Кґріп отырєанымыздай, «жићад» сґзініѕ осы аяттаєы маєынасы еѕ жинаќталєан маєынасы болып табылады. Јртїрлі кезеѕдерде ґмір сїрген Ќўран тјпсіршілері «жићадтыѕ» маєынасын «соєыс» деген тїсінікпен шектемеген. Бізге, яєни XXI єасырда ґмір сїріп жатќан мўсылмандарєа їмбетіміздіѕ алєашќы буыны исламды ќалай тїсінгенін білу жјне дјл сондай тїсінікті ўстану ќажет. Бірде Мўхаммед Пайєамбарєа бір адам келіп, соєысќа баруєа рўќсат алмаќ болады. Алла Елшісі одан: «Ата-аналарыѕныѕ біреуі тірі ме?» деп сўрайды. Јлгі кісі: «Екеуі де тірі» деп жауап береді. Пайєамбарымыз: «Сен Алланыѕ сауабын іздеп жїрсіѕ бе?» деп сўрайды. «Иј» дейді ол. Сонда Мўхаммед Пайєамбар: «Ата-анаѕа бар да, оларєа дўрыс ќара» деп бўйырады. Ол кезеѕде Мўхаммед Пайєамбардыѕ ґкімі бойынша јскери шайќастардан кјмелеттік жасќа толмаєандар, јйелдер, ќариялар, аќыл-есі толыќ еместер, науќастар мен јлсіздер, сондай-аќ шайќасќа ќатысуєа ґз ата-анасынан рўќсат алмаєандар босатылды. Сонымен ќатар, басќыншы жауєа тойтарыс беріп, майдан шебі дўшпанныѕ жерінде болєанда, ол жерлердегі егін алќаптар мен бау-баќшаларды жоюєа да тыйым салынєан болатын. Жоєарыдаєы айтылєандарды ќорытындылай келе, мўндай жан-жаќты талдау Пайєамбарды їлгі тўтатын сїннет жолындаєы мўсылмандарєа јсер етуі тиіс, ќазіргі мўсылмандар ислам заѕдылыќтарына сай шешім шыєару їшін тўтас мјтінге ерекше назар аударєаны жґн деп санаймыз. Таєы бір атап айтарымыз, Ќўранєа оныѕ толыќ мјтіні мен аяттарыныѕ тїсу тарихын білетін єалымдар єана дўрыс тїсіндіре алады. Осы ретте 2012 жылы 25-27 мамыр кїндері Мјскеуде, одан кейін Грозныйда Ресей, Кувейт, Ќатар жјне басќа да мўсылман елдерініѕ белгілі дін ќайраткерлерініѕ ўйымдастыруымен «Ислам доктринасы радикализмге ќарсы» атты халыќаралыќ конференция ґткізілгенін атап ґткім келеді. Форумныѕ ќорытындысы бойынша ќабылданєан Декларацияда былай делінген: «Исламдаєы «жићад» сґзі кґптеген жан-жаќты маєынаєа ие. Жићад «ўрыс жїргізу» жјне «ќарсыласќа ќару ќолдану» мјнінде єана тїсінілмеуге тиіс. «Жићад» ўєымын тек ўрыс жїргізумен шектеп, жићадтыѕ Алла жолында жасалатын басќа игі амалдарын ескермей тастау дўрыс емес. Мўндай ќадам жалєан жала мен орынсыз ойларєа жетелейді. Жићад Алла жолында жасалады жјне ол бїлікке айналмауы керек. Жићадтыѕ ізгі мјн-маќсаты осында жатыр. Жићад адамдардыѕ аќиќатќа ќарай тура жолмен жїруініѕ жјне Ќўдайєа

Ќазаќстан Мўсылмандары діни басќармасы «Ізгілік жаршысы» сыйлыєыныѕ жеѕімпаздарын марапаттап, бірнеше журналистке кіші (умра) ќажылыќќа жолдамалар тапсырды.


РУХ

www.saryarka-samaly.kz ќўлшылыќ етуініѕ маѕызды ќўралы болып табылады». Жићадќа мўндай тїсінік берілу себебі – бўдан бір жыл бўрын дін єўламалары тарапынан арнайы тўжырымдама жасалып, оныѕ мјні мен мазмўны жићадты «жойќын жоба» немесе «кек алу жоспары» ретінде санамайтын мўсылман дінініѕ ґркениеттік сипаты мен миссиясына сјйкестендірілгендігінде. Исламныѕ ґзі јділетсіздіктіѕ кез келген кґрінісіне жол бермейді. Жалпылай алєанда, жићадты «адамдардыѕ аќиќатќа ќарай тура жолмен жїруініѕ жјне Ќўдайєа ќўлшылыќ етуініѕ маѕызды ќўралы» ретінде тану - оныѕ ешбір жалєан ќоспасыз, шынайы сипатын білдіреді. Осыєан байланысты айтылєан Ресей Мїфтилер кеѕесініѕ тґраєасы Рафил Гайнутдинніѕ мына тўжырымы атап айтуєа тўрарлыќ: «Жекелеген экстремистік жалєан исламдыќ топтардыѕ жићад жґніндегі тїсіндірмелері, сондай-аќ кейбір БАЌ-тыѕ жићадты «кјпірлерге ќарсы соєыс» ретінде тїсіндіруі жалєан јрі Ќўран мен сїннетке ќарама-ќайшы болып келеді. Ґйткені соєыс арќылы ґз дініне кіргізу ґзгеніѕ мїлігін иелену секілді исламда мїлдем жол берілмейтін жайттардыѕ ќатарынан саналады». Ќоєамымызда кеѕінен таралєан «жићад» туралы жаѕсаќ тїсініктіѕ ќасаѕ ќателіктерін жоќќа шыєару їшін мынадай маѕызды жайтќа да баса назар аударєым келеді. Ислам терминологиясында «жићад» сґзі Алла жолындаєы кїрес, яєни, Алланыѕ јміріне сјйкес ґмір сїру їшін мўсылмандар тарапынан жасалатын ісјрекет мјніндегі жалпылама мазмўнда ќарастырылады. Бўєан Алла Таєаланыѕ Ќўранда айтылєан сґздері дјлел: «Шынайы иман келтіргендер – шын мјнінде Аллаєа жјне оныѕ Елшісіне сенгендер, сосын кїдіктенбей, Алла жолында мал-жанын сарп еткендер. Міне, солар – шыншылдар» («јл-Хўжырат» сїресініѕ 15-аяты). Осындай алєышарттардыѕ шынайылыєы мен маѕыздылыєымен ќатар Ќўранда да, ислами јдебиетте де араб тіліндегі «жићад» сґзініѕ маєынасы «тырысу», «талпыну», «бар кїшін салу», «маќсатќа жету жолындаєы ќиындыќтарды табандылыќпен кґтере білу» дегенді білдіретінін, ал ќазіргі заманауи тїсінікте бўл ўєым мїлде басќа: «Алла жолында малы мен жаны аямау, Алла жолында тер тґгіп, ќызмет ету» секілді тереѕ жјне ізгі ўєымєа ие екенін атап айтќан жґн. Ќўранєа сјйкес «жићад» ўєымы адам ґмірініѕ кґптеген ќырларына јртїрлі деѕгейде ќатысты болып табылады. Ќазіргі таѕда мўсылман јлемінде «жићадты» јлеуметтік-экономикалыќ даму мен наќты маќсаттарєа жету жолында барынша кїш салу їрдісі ретінде кеѕ маєынада тїсіндіріледі. Мысалы, ќўнарлы жерлердіѕ шґлейтке айналуымен кїрес, астыќ науќаны, сауатсыздыќты жою жјне т.б. жґнінде сґз ќозєалєанда, «жићад» ўєымы ќолданылады. Сондыќтан да болар, Иранда Ауыл шаруашылыєы министрлігін «Ауыл шаруашылыєындаєы жићад министрлігі» деп ресми атайды. Исламдыќ радикализмді ўстанушылардыѕ мўндай јдістері мен стратегиялары заманауи јлемде діни экстремизм кґріністерін туындатып, тіпті, дами келе, халыќаралыќ терроризмге дейін ўласуда. Кейбір дерек кґздеріне сїйенсек, дїниежїзінде жыл сайын 320-дан 660-ќа дейін террористік актілер жасалады, олардыѕ тґрттен їші ислам атын жамылєан лаѕкестерге тиесілі. Дін атын жамылєан экстремистік жјне террористік идеологиялардыѕ таралу їрдісі соѕєы кездері бїкіл јлемде кеѕ кґлемді сипат алуда, бўл адамзат ќоєамыныѕ тўраќтылыєына тґнген айќын ќауіп болып отыр. Міне, сондыќтан да Ўлт кґшбасшысы Нўрсўлтан Јбішўлы Назарбаев «Ќазаќстан - 2050» стратегиясы – ќалыптасќан мемлекеттіѕ жаѕа саяси баєыты» атты ґзініѕ Ќазаќстан халќына Жолдауында радикализм, экстремизм жјне терроризмніѕ барлыќ тїрлері мен кґріністеріне ќарсы кїрес жїргізуді мемлекет пен оныѕ институттарыныѕ маѕызды ќызмет баєыты ретінде белгіледі. Сондай-аќ Елбасымыздыѕ Жолдауында ќоєам ішінде, јсіресе, жастар арасында діни экстремизмніѕ алдын-алуды кїшейту ќажеттілігіне, сонымен ќатар, халќымыздыѕ зайырлы мемлекет – Ќазаќстан Республикасыныѕ салт-дјстїрлері мен мјдени ќўндылыќтарына сјйкес келетін діни санасын ќалыптастыруєа айрыќша кґѕіл бґлінді. Ќазіргі таѕда Елбасымыз Н.Ј.Назарбаевтыѕ тапсырмасымен бес жылєа жоспарланєан Ќазаќстан Республикасындаєы діни экстремизм мен терроризмге ќарсы кїрес жґніндегі Мемлекеттік баєдарлама жасалды. Бўл баєдарламаныѕ маќсаты – діни экстремизм кґріністерініѕ алдын-алу жјне терроризм ќаупін болдырмау арќылы адамныѕ, ќоєамныѕ жјне мемлекеттіѕ ќауіпсіздігін ќамтамасыз ету. 2017 жылєа ќарай Ќазаќстан халќы, соныѕ ішінде жастар, јсіресе, діни негіздегі радикалды идеология ыќпалына бейім немесе соєан ўшыраєандар - экстремизм мен терроризм идеяларына ќарсы сананы ќалыптастыруєа баєытталєан кешенді алдын алу жўмыстарымен ќамтылатын болады. Осы орайда аєымдаєы жылдыѕ басынан бері Дін істері агенттігі 5 ірі республикалыќ форум ґткізді, олар: «Дін жјне јйел» таќырыбында – Алматы, Атырау жјне Кґкшетау ќалаларында; «Таблиєи жамаєат – елге жат аєым» таќырыбында Жамбыл облысында; «Жастар жјне дін» конферен-циясы мен «Жастар экстремизмге ќарсы» жастар акциясы Атырау ќаласында; «Ислам терроризмге ќарсы» атты республикалыќ конференция Кґкшетау ќаласында; «Тјкфіршілік – діни экстремизмніѕ еѕ ќауіпті тїрлерініѕ бірі» таќырыбында Жезќазєан ќаласында жјне «Ислам жјне жићадизм» атты конференция Аќтау ќаласында ґтті. Їстіміздегі жылдыѕ аяєына дейін еліміздіѕ басќа аймаќтарында да Ќазаќстан ќоєамын ныєайтуєа, жастарды отаншыл рухта тјрбиелеуге, ќоєам мен жеке тўлєалардыѕ жалєан діни аєымдардыѕ ыќпалына ќарсы иммунитетін ќалыптастыруєа баєытталєан бўќаралыќ жјне саяси маѕызы зор іс-шараларды ґткізу кґзделіп отыр. Атап айтќанда, Агенттік Аќтґбе ќаласында «Сјлјфизм – радикалды аєымдардыѕ негізі», Семей ќаласында «Уаћћабизм – біздіѕ жолымыз емес», Петропавл ќаласында «Дін жјне отаншылдыќ» жјне таєы басќа ґзекті де ґткір мјселелер бойынша республикалыќ конференциялар ґткізуді жоспарлауда. Ќорыта айтќанда, Мемлекет басшымыздыѕ діни экстремизм мен терроризмге ќарсы кїрес жїргізу бойынша біздіѕ алдымызєа ќойєан міндеттерін тиімді тїрде орындау їшін Дін істері агенттігініѕ ќызметі алдаєы уаќытта бўрынєыдан да жоєары ќарќынмен жалєаса беретінінін атап айтќым келеді.

2 шілде, сейсенбі, 2013 жыл

5

Облыстыќ дарынды балаларєа арналєан кґп салалы лицей-мектебініѕ ўстазы Нўрболат ТЕМІРОВ:

ЌАСІРЕТ ЖЫЛДАРЫНА МЈН БЕРУ КЕРЕК

Кезеѕге бґлуде кґрегендік ќажет - Нўрболат Рысбекўлы, отан тарихын ќайта зерделеуді ќай кезеѕнен бастаєан жґн екені туралы тїрлі пікірлер айтылады. Сіз ќалай ойлайсыз? - Егер ќазаќ генеологиясы туралы айтсаќ, саќ дјуірінен бастап ќарастырєан жґн. Ќазаќ халќыныѕ ќалыптасуы дјл сол жылдардан басталады. Ал егер тјуелсіз елдіѕ тарихын саралайтын болсаќ, егемен ел атануымызєа тїрткі болєан 1986 жылєы Желтоќсан оќиєасынан бастап саралаєанымыз жґн деп ойлаймын.

- Сонымен ќатар, тарихты кезеѕдеуге байланысты да єалымдар сан алуан ойды ортаєа салуда. Сіздіѕ ўсынысыѕыз ќандай? - Ґкініштісі, тарихты кезеѕдеу мјселесінде Ресей мен Еуропаєа еліктейміз. Отан тарихын да олар сияќты ерте заман, орта єасыр, жаѕа заман жјне ќазіргі заман деп ќарастырамыз. Алайда, ХХ єасырды жаѕа заман деп айтуєа келмейді, ґйткені ол кез ќазаќ халќы їшін ќайєы-ќасіретке толы кезеѕ болып саќталды. Ол экономикасы артып, јлеуеті жоєарылаєан Еуропа халќы їшін жаѕа заман болды. Ал ќазаќ елі їшін зорлыќ-зомбылыќ јрекеттерге толы кезеѕ ретінде тарих ќойнауына енді. Сондыќтан, бўл жылдарды ќасірет жылдары деп атап, ўрпаќќа атабабаларымыздыѕ тјуелсіздік їшін кїресі, оєан жету жолы жайында кеѕірек баяндауымыз ќажет. Тарих єалымдары Хангелді Јбжанов пен Гїлмира Назарбаева «Ќазаќстан – тарих таєдыры» кітабында тарихты кезеѕдеу мјселесін жаќсы жазєан. Зерттеуші Манаш Ќозыбаев болса, 12 кезеѕге бґліп ќарастырєан екен. Сол секілді тарихты «ерте», «саќ-саврома�� дјуірі», «ерте орта єасыр», «кейінгі орта єасыр», «ќасірет жылдарындаєы Ќазаќстан», «тјуелсіз Ќазаќстан» деп бґлген дўрыс деп санаймын. Сонымен ќатар, ќазаќ елініѕ Ресей империясына ќосылуын да жеке ќарастырєан абзал.

- Оќушылар мектеп баєдарламасындаєы таќырыптарды ќаншалыќты ќамти алады? - Біріншіден, оќулыќтарды тарихтыѕ тамырына дейін зерттеп, зерделеген єалымдардыѕ ќиын тілмен жазатынына баса назар аударєым келеді. Терминдер кґп, параграф кґлемі де ауќымды. Егер кітаптарды жазу барысында мектеп мўєалімдерін де ќатыстырса, шјкірттеріміз їшін тілі жеѕіл, тїсінікті мјтін жазылар еді. Јдістемеге сјйкес, сабаќ барысында мўєалім 5, ал оќушы 40 минут сґйлеуі керек. Біраќ бўл тјжірибе жїзінде іске аса бермейді. Оќушы сапалы білім алуы їшін јр таќырыптарды кеѕінен талќылап, пікір алмасамыз. Екіншіден, саєат саныныѕ

Нўрболат Теміров – облыстыќ дарынды балаларєа арналєан кґп салалы лицей-мектебінде тарих пјні бойынша сабаќ береді. Екі жылдыќ еѕбек ґтілі болса да, жас маманныѕ жеткен жетістігі толаєай. «Дарынды оќушыєа талантты ўстаз» байќауыныѕ облыстыќ бјсекесінде озат атанды, ал республикалыќ сында їздік їштікті ќорытын-дылады. Нўрболат Рысбекўлыныѕ шјкірттері де тїрлі олимпиадалар мен єылыми жобаларда тарихты жете меѕгергенін дјлелдеп келеді. Диас Абай, Меѕсўлу Кенжалова, Алина Јкімбекова сынды оќушылар ўстаз їмітін аќтады. Тарихты оќыту, мектеп баєдарламасындаєы тарих пјнін жаѕашаландыру мјселесі туралы жас мўєаліммен пікірлескен едік. аздыєы ќолбайлау болып отыр. Мјселен, Желтоќсан оќиєасына тек 1 саєат єана бґлінген. Ал 45 минут ішінде балаларєа аєа-апаларымыз жасаєан ерлікті, оќиєаныѕ бастау алуын, оныѕ ќалайша аяќталєанын – барлыєын тїсіндіріп, жеткізу їшін аздыќ етеді. Їшіншіден, тарих пјнініѕ негізгі баєдарламасы 5-9 сынып аралыєында ќамтылєан. Ал 10-11 сынып оќушылары їшін ќайталау сабаќтар жїргізіледі. Бўл да еліміздіѕ тарихын бїге-шїгесіне дейін білуге ќўштар оќушыларєа жеткіліксіз. Сол себепті, тарих пјнін аєылшын тілі секілді 1 сыныптан бастап неге енгізбеске деген ой туады. Біраќ, амал жоќ, ќысќа уаќыт ішінде барлыєын ќамтып, нјрлі білім беруге тырысамыз. Оєан ќоса, Мемлекеттік хатшы Марат Тјжин мектеп оќулыќтарын ќайта ќарастыру бойынша тапсырма берген болатын. Соныѕ нјтижесінде кґп таќырып тысќары ќалмайды деп ойлаймын.

Тарихќа ќызыєушылыќ – кинодан - Оќушылардыѕ ќандай таќырыптарєа ќызыєушылыєы зор? - Орта єасыр тарихына. Јсіресе, Моѕєол, Осман империясы, Тїрік ќаєанаты турасында білуге ќўмар. Мўныѕ себебі – киноиндустрия. Теледидар арќылы Шыѕєыс хан, Сўлтан Сїлейман телехикаяларын кґретін жеткіншектерге олардыѕ тарихтаєы орны, іс-јрекеттері, шешімдері ќызыќты. Егер біздіѕ елде де сол іспетті батырларымыз бен хандарымызды јспеттейтін, олардыѕ ерліктерін дјріптейтін кинолар айналымєа енгізілсе, отан тарихына ќызыєушылыќ артар ма еді, кім білсін?! - Ќазаќстан тарихы - ўлттыќ бірыѕєай тестілеудегі негізгі пјндер ќатарында. Алайда, отандыќ тарихты меѕгермей, сынаќтан сїрініп жататындар аз емес. Бўл ретте тестілеу нјтижесі оѕ болуы їшін жїргізілетін дайындыќ жўмыстары туралы айтып ґтсеѕіз... - Оќушылардыѕ басым бґлігі жылдарєа, есімдерге ќатысты аќпараттарды єана тїртіп алады да, тїп-тереѕіне бармайды. Бјлкім, мўндай јдіс тестілеу кезінде кґмектесер, јйтсе де ўлт тарихына ќатысты білімін толыќтыра алмайды. Еліміз 2015 жылдан бастап екі сатылы тестілеуді ќолєа алєалы жатыр єой. Соныѕ негізінде, тарих пјні бойынша емтиханды ауызша ќабылдаєан жґн болар еді. Ґйткені, оќушылар жаттаудан арылады да оќуєа кіріседі. Тілдік ќорлары байып,

ойын еркін жеткізуі де ўштала тїседі.

Шет елдік аќпарат шын ба? - Ўлттыќ тарихымызды зерделеу їшін алыс жјне жаќын шет елдердіѕ мўраєаттарымен танысќан жґн деген ойлар айтылып жатыр. Бўєан алыпќосарыѕыз... - Иј, шынымен, бўл дўрыс. Ресей, Ќытай, Еуропа елдерінде ќазаќ халќына ќатысты мјліметтерді кґптеп табуєа болады. Біраќ, мјселеніѕ екінші жаєы да бар. Сол аќпараттардыѕ шынайылыєына кім кепіл? Мїмкін, олар ґздерініѕ саясатына оѕтайлы болуы їшін маєлўматтарды, оќиєаларды теріс айналдырып берген шыєар? Сол себепті, шаѕ басќан ќўжаттарды ќараєан кезде олардыѕ растыєына кґз жеткізуіміз ќажет. - Осындай зерттеулер жїргізу їшін шет тілдерін жетік білу керек ќой... - Сўраєыѕыздыѕ астарын ўќтым. Ґзіѕіз ќанша елдіѕ ќўжаттарымен таныс бола аласыз дегенді білгіѕіз келіп тўр єой. Мектеп кезінде ауылдаєы молдадан араб тілін їйренген болатынмын. Университет ќабырєасында тґте жазуды тани бастадым. Одан бґлек, тїрік тілін білемін.

- Сіз дарынды балалармен жўмыс жасайтын мамандан-дырылєан мектепте ќызмет ететіндіктен, ќосымша сабаќ-тарєа баса назар аударатын шыєарсыз? - Бјз біреулер «дарынды балалармен жўмыс жасаєан оѕай, барлыєын ґздері-аќ алып кетеді» деп жатады. Бўл – жаѕсаќ пікір. Керісінше, олармен жўмыс еселене тїседі. Оќушыларыммен бірге їнемі ізденіс їстінде жїреміз. Мўраєаттармен, кітапханалармен тыєыз байланыстамыз. Жасыра-тыны жоќ, ќала балаларына оќып-білуге мол мїмкіндік бар.

- Сґзіѕіз аузыѕызда, ќала баласыныѕ жаєдайы жасалєан деп ќалдыќ. Бўл ретте ауыл оќушыларыныѕ тарихќа ќатысты білімін ќалай шыѕдаймыз? - Бастысы – баланыѕ ниеті. Егер оќуєа деген ыќыласы зор болса, ол міндетті тїрде ґзін мазалаєан сўраќќа жауап табуєа тырысады. Јрине, ўстаздыѕ да берер білімі кґп болуы ќажет. Меніѕше, ауыл мўєалімдеріне ынта керек. Ќосымша аќпараттарды іздестіріп, оны шјкірттеріне жеткізе білсе, сабаќты ќызыќты етіп ґткізсе, жеткіншектіѕ білімі молая тїседі. - Јѕгімеѕізге рахмет! Ел тарихын жетік білетін ўрпаќ кґп болсын!

Сўхбаттасќан – Ќўндыз ЌАБЫЛДЕНОВА.

Биыл еліміздегі 19 жоєары оќу орнында Ќазаќстан тарихы кафедрасы ашылмаќ.


САРЫАРЌА САМАЛЫ 2 шілде, сейсенбі, 2013 жыл

«Јдебиет јлемін» їйлестіруші Алпысбай ЈБДІЛЎЛЫ тел: 8(7182) 61-80-20

«Дґѕгелек їстел»

оќ. Тіпті, тўралаєан кезі ж єымен іѕ тін ие еб јд ќ за іртсек, ќа паќ сабаќтасты Ґткенге кґз жїг ын кейінгі буын ўр м мен техниканыѕ ол ж ѕ ды ар ал ає н алдыѕєы толќы п отырды. Дегенмен де, єылы м кґпшілігі жатаќоса жалєастыры а бїгінгі ќазаќ жастарыныѕ басы е шыєудан гґрі тін нд дамыєан заманы мен мерзімді басылымдар бе Жастар јдебиетін у і. оќ зд п рі та тј шиятын» н жастана кі на кґбірек «шўќ з ќўдіретіне деге компьютер экраны еу керек? Жас толќынныѕ сґ пты арќау еткен іст дамыту їшін не йтсек арттырамыз? Осы таќыры дґѕгелек їстел ќа н ігі іл ш ен лыстыќ филиалы сїйісп лар одаєыныѕ об ан пікірлер мен ўсыныстарды ы уш аз Ж н та ќс лє Ќаза Басќосуда айты ўйымдастырды. ўсынып отырымыз. назарларыѕызєа

! з і м е н е с а є р а т с а ж Біз ? і д е н е с е г м і к р а т с Жа

Асыл ЈБІШЕВ, облыстыќ «Сарыарќа самалы» газетініѕ бас редакторы: - Ќазіргі ќазаќ јдебиетіндегі жастарєа кґркемдік жетіспейді. Јркім ґз бетінше «жеке батыр» болуды доєаратын уаќыт жетті. «Ќўрєаќ ќасыќтыѕ ауыз жыртатыны» секілді, сылдыр сґзден, сїбелі ой мен наќты іске кґшетін сјт туды. Мен ќазаќ жастарыныѕ јдеби јлеміндегі кґкжиегін кеѕейтуі їшін мынандай ўсыныстар айтар едім: бірінші, ґѕірімізде Жазушылар Одаєыныѕ жастар ќанатын ќўруымыз керек. Екінші, жўмысын бастаєан филиалдыѕ форумын ґткізудіѕ жоспарын жасасаќ. Їшінші, ќолына ќалам ўстаєан, јдебиетке икемі бар балєындардыѕ басын жиі ќосатын тїрлі шараларды ойластырсаќ. Тґртінші, жас ќаламгерлердіѕ шыєармаларын ортаєа салып, жиі талќылап, пікір алмасып, жетпей жатќан тўстарына аєа буын ґкілдері аќыл-кеѕестерін айтса. Бесінші, жастардыѕ жинаќтарын, жеке кітаптарын шыєаруєа жан-жаќты мїмкіндіктер ќарастырсаќ. Алтыншы, ойы озыќ, ќаламы ўшќыр ўландарды болашаќта Жазушылар одаєына кіргізуге мїмкіндік жасасаќ. Меніѕше, осы ўсыныстар орындалса ґѕірдегі ќазаќ јдебиетініѕ болашаєы баянды болады Сая МОЛДАЙЫП, деп сеніммен айта аламын.облыстыќ «Сарыарќа самалы» газетініѕ жауапты хатшысы: - Бізде јдебиетке бейім жастар аз емес. Тек оларєа бір жерге шоєырланатын орта ќажет. Ќазір екі ауыз ґлеѕ жазатын жанныѕ бјрі «аќын» деген атаќты арќалап жїр. Ал ґѕірдегі аударма мен проза жанры аќсап тўр. Сондыќтан, тек ґлеѕге єана мїшјйралар мен байќаулар жарияланбай, прозалыќ жанрда да сайыстар жиі ґткізілсе, жас буын ґкілдерін ынталандырар едік. Сонда єана олќылыќтыѕ орнын толтырамыз.

Суретті тїсірген – Тґлеген Нўрєазы.

6

Ќазаќстан Жазушылар одаєы облыстыќ филиалыныѕ директоры, аќын Арман ЌАНИ: - Ќазаќстан Жазушылар одаєыныѕ облыстыќ филиалын ќўру, тілі мен ділін, јдебиеті мен мјдениетін сїйген ґѕірдегі јрбір азаматтыѕ асыл арманы еді. Міне, ол кїнге де ќол жеткіздік. Ендігі меже - ґѕірдегі ќазаќ јдебиетініѕ тасын ґрге домалатуєа ат салысу. Оєан ќалам ўстаєан јрбір жанныѕ ќосар їлесі бар. Осы тўрєыдан, біздіѕ жас буыннан кїтеріміз кґп. Ґрендердіѕ ќолынан біз артќан сенім мен їмітті аќтау келеді. Тек, бір «енжарлыќ» бар. Кґпке топыраќ шашудан аулаќпын. Ґѕірдегі ќазаќ жастарыныѕ арасында да тума талантымен, тынымсыз еѕбегініѕ арќасында кґзге тїсіп жїргендер бар. Солардыѕ бірі – Ќуанышбек Шарманов бауырымыз. Жўрт Ќуанышбекті тек айтыскер аќын єана емес, жазба жырдыѕ жїйрігі ретінде де тани бастады. Тіпті, јдебиеттіѕ кенжелеп ќалєан жанрыныѕ бірі - драматургия саласына да ќалам тербеп жїргендігі ќуантады. Кезінде ґзімізбен тетелес талай ќазаќ баласы Мўќаєалиєа еліктеді. Мўќаѕныѕ музасынан шабыт алды. Бјлкім, бїгінгі жастарєа да ќазаќтыѕ аќиыєы сияќты бір феномен керек шыєар...

Єалымбек ЖЎМАТОВ, «Найзатас» јдеби-кґркем, журналыныѕ бас редакторы: - Облыстыќ филиал ќўрылєалы бері Ќалижан Бекќожин, Иманжїсіп Ќўтпанўлы

секілді Алаш зиялыларыныѕ мерейтойын атап ґтуде бірќатар шараларды атќарып та їлгерді. Бўл біздіѕ жўмысымыздыѕ бір парасы єана. Ал келешекке ќазаќ јдебиетініѕ ќаймаєын бўзбай жеткізу – бабалар аманаты. Бала кезімізде облыстыќ «Ќызыл ту» газетінде шыєармаларымыз жарыќ кґрсе, бґркімізді аспанєа атып, ќуанатынбыз. Себебі, екініѕ бірініѕ жазєандары облыстыќ басылымєа шыєа бермейтін. Ал ќазір жаєдай мїлдем басќаша. «Найзатас» јдеби-кґркем, ќоєамдыќ-саяси журналыныѕ жарыќ кґргеніне де екі жылєа жуыќ уаќыт болды. Мен јлі кїнге дейін журналєа жариялатуєа шыєармаларын ґз еркімен јкелген бірде бір жасты кезіктірген жоќпын.

Сїлеймен БАЯЗИТОВ, Ќазаќстан Жазушылар одаєыныѕ мїшесі, аќын: - Ќазіргі ќазаќ јдебиетіндегі жастар бір-бірініѕ шыєармашылыєымен етене таныс емес. Кґбісі замандастарыныѕ ќайда жїргендігінен, немен шўєылданып жатќандыєынан хабарсыз. Бјріміз де жас болдыќ ќой. Газет-журнал бетіне жариялауєа жарамсыз туындыларымызды бір-бірімізбен аќылдасып, пісіріп, жетілдіруге їнемі талпынатынбыз. Бізге жол кґрсетіп, жґн сілтейтін аєалардыѕ айтќанын ќўлаєымызєа ќўйып ґстік. Ќай кезде де, аќыл айтар аєалардыѕ жас толќынныѕ бетін ќайтармай, арќасынан ќаєып, сјттілік тілегені жґн.

Ербол ТЕМІРОВ, жас ќаламгер: - Жиырма бірінші єасыр - єылым мен техниканыѕ ќарыштап дамыєан уаќыты. Сондыќтан, ќазаќ жастары да кґштен ќалмауы тиіс. Ќазір єаламторды ашып ќарасыѕыз, ќаптап кеткен сайт. Интернетке їѕіліѕіз де, керекті мјліметті ала беріѕіз, жол бос. Осы тўрєыдан алып ќарасаќ, біздіѕ ґѕірдіѕ жастарына да арнайы сайт ќажет. Себебі, интернетті ќолданбайтын замандастарымыз кем де кем. Єаламтор - ауыл мен ќаланы байланыстыратын алтын кґпір іспеттес болар еді. Јрі тез, јрі оѕай.

Кґѕілдіѕ кейбір кездері

Ќўс адам Ўмытты бізді талайлар, Ўмыттыќ біз де талайды. Артыѕда не бар ќарайлар, Алєа ќара, арайлым. Ќанаєат азєа ете бер, Ґткенге ґкпе жїрмейді. Јкелер уаќыт, јкетер, Аѕќаулау, аусар біз дейді. Жастыќќа ќаќпа жабылды, Енетін жол жоќ ќайтадан. Аќ ўлпа ќардыѕ мамыєы, Жўмыртќа - жазды шайќаєан. Жалєыздыќ деген - ќўс адам, Жарылар болып жїрегі. Жапанды кезіп ќўсадан, Жалыќпай ўшып жїреді. Естімей жїріп дерегі, Шыєармыз кенет бір тўстан. Ўяда талмас жоќ еді, Ќияда талас ќырќысќан.

Ертісбай ЖЎМАБЕКОВ, Павлодар ќаласы.

Адамныѕ бар киесі - тјрбиесі Аќ саќалды ќария, Аєын судай дария. Есіне тїссе жылайды, Баќытты сол бір жанўя. Ойына алды жўбайын, Ќорєан болєан ылайым. Ажал біраќ, ап кетті, Жазєан соѕ, солай ќўдайым. Жасќа толып жанары, Келінге кїні ќарады. Тойдырмай тўр келінніѕ, Табаєы емес, ќабаєы. Ол аѕсаєан ќайда баќ? Ауып кетті-ау, тайєанап. Иіскей алмай ќаймыќты, Немересін аймалап. Ўшќан баќ ќалай ќонады? Ќарт жїрек соєан тоѕады. Тјлімі нашар келіннен, Туєан жан ќалай оѕады? Келін де бір кїн ќартаяр, Аќ жїзінен нјр таяр. Билік кетсе ќолынан, Басќалар оєан шалќаяр. Ќуарєан сјтте жасыл баќ, Кјріні жїрме жатырќап. Бўл дјурен баста тўрмайды, Ўмытпа соны, жас ўрпаќ! Кеѕісін, жастар, ґрісіѕ, Тјрбиеѕ болар жемісіѕ. Атаѕа, ќалќам, не ќылсаѕ, Алдыѕнан шыєар сол ісіѕ.

Баќытжамал АЄЫМАНОВА, Павлодар ќаласы.

Тїйін сґз: Міне, жастар јдебиетіне байланысты болєан келелі кеѕесте бірќатар мјселеніѕ беті ашылды. Орынды білдірілген ўсыныстар да бір ауыздан ќолдау тапты. Олардыѕ жїзеге асуы - уаќыт еншісінде!

Жазып алєан Алпысбай ХОНЖ.

Јлемдегі таралымы кґп газет болып жапониялыќ «Yomiuri Shimbu» басылымы мойындалды. Оныѕ бір кїндік таралымы 14 миллион 67 мыѕды ќўрайды.


САРЫАРЌА САМАЛЫ Жырым меніѕ - мўѕдасым, сырласым да, Кґз жасым бар мґп-мґлдір тўнбасында. Бір басында ол тўрса таразыныѕ, Ал, таєдырым тўрады бір басында!..

2 шілде, сейсенбі, 2013 жыл

7

www.saryarka-samaly.kz

Несіпбек АЙТОВ.

Оќырман шыєармашылыєынан

Досым ба едіѕ?..

Адасќан адам

Бўл ґмірдіѕ јлі мјнін ўєармын, Ќу мойнымныѕ кґтергені бас болса. Мен де, сірј, екіжїзді шыєармын, «Досыѕ - айнаѕ» деген сґздер рас болса. Жїрегіме ќадаєаныѕ пышаќ па? Жалєан сґзді - ќанжарыѕа баласам. Бўл достыєыѕ соншалыќты ўсаќ па? деп ойлаймын істеріѕе ќарасам. Пердесін ќудыѕ бетіѕе таєы таєып ал, Ќармаќќа мїмкін ілінер мендей бір пенде. Ґзіѕе басќа «Кїн кґріс кґзін» тауып ал, Адамдар саєан шынайы сеніп жїргенде...

Айнаєа ќарап, адамды кґрем, біраќ та, «Адамдыќ» аты тјнімнен мїлде жыраќта. Сїрінсем болды, жылаймын, ќатты кїрсінем, Жігерім жетпей Жаратќан берген сынаќќа. Айналам – тўман, жоќ јлде ашыќ кїн бе еді? Бўлдырап кґзім, жарыєын кїнніѕ кґрмеді. Ќуансам, бірден Алланыѕ атын ўмытып, Жыласам, кїтем, тиер деп маєан кґмегі. Жетімді кґрсем, анасы жерге тастаєан, Кґзіме ыстыќ бірнеше тамшы жасты алам. «Ќолымнан келген кґмекті берем» деймін де, Соѕына жетпей тастадым істі бастаєан.

Шынайы махаббат

Ќара базардыѕ ќайнаєан бір жерінде кетіп бара жатќанбыз. Ќарсы алдымыздаєы јлденеге ўйлыєысып, топтасќан адамдар шоєырына ќарай біз де бўрылдыќ. Ќырыќ жас шамасындаєы ретті киінген, алайда, ґѕі кїнге кїйген шїберектей ќуарєан, саќалмўрты ќўмды далаєа шыќќан сексеуілдей јр жерден бір ербиген, ерні дїрдиген біреу сјби баласын ќўшаќтап мґлиіп отыр. Асыќтай тґрт таспен тґрт бўрышын басып ќойєан бір параќ аќ ќаєазєа былай деп жазєан: «Ќўрметті туысќандар, мен Х. деген жерден осы араєа келген жолаушы едім, от арба сапаржайєа барып-ќайтќалы

Аќ сезімніѕ бір кґріп шапаєатын, Дјмін сездім шынайы махаббаттыѕ. Жолды таптым, мґп-мґлдір жанарыѕнан, Баќыттыѕ јлеміне апаратын. Сендей адам бўл ґмірде кемде-кем, Дауам сенсіѕ жанды дерттен емдеген. Сені кґрмей тўрєанымда жалєанда, Шын махаббат бар дегенге сенбегем. Жоќ па деймін сезімімніѕ ґлшемі, Жїрегімніѕ сенде жарты бґлшегі. Баќытымды табуыма арналєан, Іздестіру сапарымныѕ бол шегі.

Ґзгеге аќыл бергенде менен жоќ дана, Сґз етем јрбір ісіне жеке тоќтала. Періште болып кґрінгім келіп тўрады-ай, Ґртеніп ішім тўрса да јркез шоќтана. Білмеймін кімді алдаєым келіп жїр екен, Тїн деймін кїнді, адасып жїрген кім екем? Фјнидіѕ ќамын ойєа алып шаршап жїргеннен, Тјубеѕе келіп, кґзді ашып жїрген жґн екен! Пенденіѕ жаны јртїрлі тїске боялар Аќ болып бірде ќараєа ќарай бой алар. Бўл ґмір – біреу, ол – сынаќ бізге бўйырєан, Тїс емес сізге, ќалаєан кезде оянар.

Назерке СЕМЕЙ, ПМПИ-діѕ «филология жјне тарих» факультетініѕ студенті.

Єашыќпын Ќардан мамыќ жиып тўрєан басына, Мўзарттанєан тауына мен єашыќпын. Сўлу гїлден кілем ґрген кґрікті, Кґк желекті бауына мен єашыќпын.

Аќыл менен тјлім шашќан жаућардан, Ата-ананыѕ мейіріміне єашыќпын. Алєысы мен ґкпе ќатар жїретін, Аєайыным, пейіліѕе єашыќпын.

Сыбдырлатып аќќу жїзген ќамысын, Толќын тербер кґліне мен єашыќпын. Кілемдейін жайып ќойєан майсасы, Кґлеѕкелі беліне мен єашыќпын.

Сенім менен сезім сырын бґліскен, Ќиналєанда жан жылуын беріскен. Јзіл айтып, шаттыќ сыйлар кґѕілге, Замандасым, досыма мен єашыќпын.

Мойымаєан сындарына єасырдыѕ, Жаны жайсаѕ еліме мен єашыќпын. Толарсаќтан саз кешетін жер їшін, Жау жїректі еріне мен єашыќпын.

Ґмір назын, кґѕіл сазын басатын, Еркелесем шуаќ нўрын шашатын, Ашулансам айналдым деп басатын, Жан жолдасым, мен ґзіѕе єашыќпын.

Тереѕ ойдан наќыл-ґрнек ґргізген, Шешендердіѕ жырына мен єашыќпын. Ґлеѕменен сґзден маржан тергізген, Аќындардыѕ сырына мен єашыќпын.

Жаћанда жоќ жўмаќ иісін сыйлаєан, Балдырєаным-сјбиіме єашыќпын. Таєдыр деген тал бесікте тербеткен, Ґмір, сеніѕ јлдиіѕе єашыќпын!

Тал бесіктен жер бесікке жеткенше, Тјрбиелер салтына мен єашыќпын. Басќа ўлттан даралатып жаратќан, Дінім менен дјстїріме єашыќпын.

Шырєа

Дариєа САПАБЕКОВА, Екібастўз ќаласы.

тўрєанымда абайсызда кґп аќша, азаматтыќ кујлігім, таєы басќа да заттарымды ўрлаттым, сґйтіп, ќаѕєып ќалдым, ауылыма аман-есен жетіп алуыма шапаєат етіѕіздер...» Кґпшілік «Обал-ай» десіп тиынтебендерін тастап жатыр. Мен де садаќа бердім. Ќасымдаєы досым «ґтірік» деді тыжырынып, «Егер ол мїгедек болса, бір сґз єой!» Аќша бергендерге ќайта-ќайта тоѕќаѕдап, бас иген јлгі адам ерекше мїсјпірлік халде кґз жасын кґлдетіп отырды. Арада бірнеше ай ґткен соѕ мен ќызмет бабымен біз тўратын мекеннен жеті жїз шаќырым шалєайдаєы кґршілес аймаќтыѕ шеткері бір ауданына бара ќалдым. Міне ќызыќ, јлгі «мїсјпір» базарда ќайыр тілеп отыр. Сол бейне, сол жаєдай. Тек алдындаєы жазуы ґзгертілген: «Н. ќаласынан келдім, ауыр жер сілкінісінен отбасым опат болып, тек баламыз екеуіміз єана тірі ќалдыќ. Тірлігімізді ќайта ќалпына келтіру їшін, кґмек тілеп ел аралап жїрміз». Мырс етіп кїліп жібердім. Ызалы кїлкі. Бала кїнімде жайлауда атам бїркітке тор ќўрушы еді. Тор ішіне жемтік тастап, оєан бір ќарєаны тірідей байлап ќоятын, мынау да ґзін-ґзі байлап отырєан «ќарєа» кґрінеді. Иј, бўл пјле осылайша елімізді бір айналып шыќса, атаєы јлемге јйгілі байєа айналатын шыєар.

Мўќаметќазы МАЛЄАЖЫЎЛЫ.

Алмаєа ўќсас ќыз-таєдыр Сол кїзде біздіѕ университеттіѕ студенттерін Алматы ќаласыныѕ тїбіндегі бір ауылєа алма теруге апарды. Їлкенїлкен, ќып-ќызыл апорт алмалары кґздіѕ жауын алатын еді. Ќырыќќа таяєан тїрік аєай а��ма терудіѕ ќыр-сырын бізге біраз їйретті. – Алманы аялап, абайлап їзіп алыѕдар. Олар да ґздеріѕ секілді јдемі, олар да ґздеріѕ секілді нјзік. Аєаштыѕ тґбесіндегі алмаєа бойларыѕ жетпесе, мына сатыєа шыєыѕдар, - дейтін ол. Кґзінше басымызды изегенімізбен, ішімізден “ќўдай-ау, мынау алма баќтыѕ јр алмасын аялап, абайлап їзіп, ќай уаќытта тауысамыз” деп ойлайтынбыз. Сґйтіп, тїрік аєайдыѕ кґзі тая бере, алма аєашын сілкілей жґнелетінбіз. Їлкен алмалар ґз салмаєын кґтере алмай жерге топырлай ќўлайтын. Жерге тїскен алмаларды оп-оѕай жинап алып, їшінші сортќа арналєан алма жјшігін толтырып ќоятын едік. Кешкісін алау жаєып, јн айтып, улап-шулап, ўйыќтамай біраз жїретінбіз. Бірде тїн ортасында біреудіѕ жылаєанынан оянып кеттім. Ќасымдаєы тґсекте жатќан Анар екен. – Анар, - дедім аќырын. – Неге жылап жатырсыѕ? Ол ештеѕе демеді. Орнымнан тўрып ќасына бардым. Ол да басын кґтерді. Екеуміз сыртќа шыќтыќ. - Меніѕ аяєым ауыр, - деді Анар. Не дерімді білмедім. Иј, мен оныѕ жігіті барын білетінмін. Политехта оќитынын да ґзі айтќан болатын. - Маєан бўл мјселені шешу керек. Ертеѕ оны іздеп, ќалаєа барамын. Ауылынан келген шыєар... Ал, їйленбейміз десе не істеймін? Баланы алдыртамын ба? Жїрегім бір тїрлі зырќ ете тїсті. Баланы алдыртќаны несі! Біраќ алдырма деп айта алмадым. Таѕертеѕ ерте мен оны ќалаєа ќатынайтын алєашќы автобусќа отырєызып жібердім. Анар сол кеткеннен мол кетті. Алмаларды бірде їзіп, бірде аєашты сілкіп жїріп біз де

ґзімізге берілген баќты бітіп, ќалаєа келдік. Алдымыздан Анар шыќќан. Жатаќханадан бґлме алып, орналасып та алыпты. - Анар, саєан алма јкелдім, - дедім мен оєан. Сґмкемнен алмаларды алып, жуып, їстелге ќойдым. Ол алмалардыѕ ішінен бір алманы алып, оєан ўзаќ тесіле ќарады. Содан кейін маєан: - Сен неге мына алманы абайлап їзбедіѕ? - деді. – Ќарашы, мына жеріне даќ тїсіп, ќарайып кетіпті... Тура меніѕ жїрегіме тїскен жара секілді... Мен баланы алдыртып тастадым... Оныѕ дауысы дірілдеп шыќты. Тґсекке сылќ етіп отыра кеттім. Жїрегімді бір тїрлі ґкініш ґртеді. Оныѕ ќолындаєы алмаєа асќан аяушылыќпен ќарадым. Неге мен ол алманы абайлап, аялап їзбедім екен...

Мейрамтай ИМАНЄАЛИ.

Елбасы Нўрсўлтан Назарбаев ќазаќ тіліне аудару їшін ґзекті 100 кітаптыѕ тізімін жасап, жастар арасында байќау жариялауды тапсырды.


8

ТАЄЗЫМ

2 шілде, сейсенбі, 2013 жыл

www.saryarka-samaly.kz

Сўбыќан Шошанов облыстыќ «Ќызыл ту» (ќазіргі «Сарыарќа самалы») газетініѕ бас редакторы болып 1962 жылдан 1981 жылєа дейін ќызмет етті. Бўєан дейін «Ќызыл ту» газетін республикаєа танымал соєыс ардагері Јзілхан Нўршайыќов, чекист, ќазаќ журналистика институтыныѕ алєашќы тїлектерініѕ бірі – Омарєали Ќўдышев басќарды.

Тірі болса,

90-єа толар еді Ол Павлодардыѕ облыстыќ басылы-мына Шыєыс Ќазаќстан облыстыќ партия комитетінен келді. Соєысќа дейін аудандыќ газетте, одан кейін Семей облыстыќ «Екпінді» газетінде тілші болып жїрген Сўбыќан Шошанов јскерге шаќырылды. Он сегіз жасар жігіт Аќтґбеде жасаќталып жатќан ќазаќтыѕ дербес 101-ші атќыштар бригадасына алынады. Ќазаќтыѕ дјл осындай дербес 100-ші атќыштар бригадасы да Алматыда жасаќталып жатќанды. Ўлттыќ бригадаларында жауынгерлік жаттыєулар ўзаќќа созылєан жоќ. Ќос бригаданы Аќтґбеде маршал К.Е.Ворошилов бастап, майданєа алып кетті. Бўл кезде жау Мјскеу тїбіне жаќындап ќалєан-ды. Калинин (ќазіргі Тверь) баєытында кескілескен ўрыстар жїріп

Баќылау болуєа тиіс Тілеуберді САХАБА Сенбі кїні Ќазаќстан Республикасы Парламенті Мјжілісініѕ депутаты Ольга Киколенко облыстыќ жўмыспен ќамтуды їйлестіру жјне јлеуметтік баєдарламалар басќармасында болып, мамандармен жїздесті. Кездесуде ґѕіріміздегі «Жўмыспен ќамту – 2020» баєдарламасыныѕ іске асырылуы сґз болды. Баєдарламаныѕ негізгі маќсаты жўмыссыздыќ деѕгейін тґмендете отырып, халыќтыѕ јлеуметтік ахуалын арттыру болєандыќтан, ґѕірлерде баќылау жўмыстарыныѕ ќызу жїріп жатќаны тілге тиек етілді. Баєдарламаныѕ бірінші баєыты бойынша кјсіби оќытуды ўйымдастыруєа 2013 жылы 475,9 млн. теѕге бґлініп, ќайта даярлау мен біліктілікті арттыру курстарына 560 адам ќабылданєан. Олар жыл соѕына дейін арнайы сертификаттарєа ќол жеткізген соѕ облыс кґлеміндегі барлыќ кјсіпорындарєа жіберілетін болады. Ќазіргі кїнде бґлінген ќаржыныѕ 86 пайызы игеріліпті. Екінші баєыт бойынша шаєын несие алып, ґз кјсібін жандандыруєа ниет білдірген 352 азаматќа республикалыќ бюджеттен 742,3 млн. теѕге бґлініпті. Олар осы мїмкіндіктіѕ арќасында жаѕа жўмыс орындарын ашып, халыќты уаќытша жјне тўраќты жўмыс орындарымен ќамтуда ґз їлестерін ќосып отыр. Сала бойынша ґѕірімізде атќарылып жатќан жўмыстармен танысќан Ольга Киколенко жаѕадан ашылєан жўмыс орындарына жўмыссыз азаматтардыѕ кґп тартылуын баќылауды жјне шаєын несие алушылардыѕ ќарыздарын ќайтаруы бойынша мониторинг жїргізуді тапсырды. Сонымен ќатар, јлеуметтік-экономикалыќ јлеуеті тґмен елді мекен тўрєындарын уаќытша ашылєан жўмыс орындарына орналастыруды ќолєа алуєа кеѕес берді.

жатты. Тылдан келген тыѕ кїш, јскери жауынгерлік јзірліктен ґткен ќазаќ бригадалары Калинин майданыныѕ резервіне берілді. Біраќ, ќос ўлттыќ ќўрама резервте ўзаќ тўра алмады. Кґп ўзамай ќанат жайып, шеп ќўрып, ўрыстарєа енді. Ќанша айтќанмен, тыѕ кїш ќой. Ќазаќ бригадалары дўшпан шептеріне сыналай кіріп, алєа жылжи берді. Солтїстік – Батыс баєытта Витебск, Полоцк ќалаларына жаќындады. Орыстыѕ ежелгі ќаласы – Великие Луки тїбінде кескілескен ўрыстарда ќазаќтыѕ 101-ші атќыштар бригадасы їздік кґрінді. Ќазаќ жауынгерлері тік кґтеріліп, лап ќойып, аќыры Великие Лука ќаласын азат етті. Бўдан кейін Сўбыќан Шошанов ќызмет ететін осы бригада жаудыѕ ќатты ќарсылыєын басып, Невель

ќаласына жаќындайды. Изочи станциясы їшін болєан ўрыстарєа ќазаќтыѕ ќайсар ќызы Јлия Молдаєўловамен бірге енеді. Ґзінен бір жастай кіші Јлияны сырттай ќорєап жїрсе де, оны саќтай алмай ќалєанына ґкінген-ді. Осы арада ерлікпен ќаза тапќан Јлия їшін кек алуєа алєа ўмтылєан Сўбыќан бастаєан жауынгерлер ўрыс сала кґп жерге барып ќалады. «Јлия їшін!» деп айќайлай ўмтылєан Сўбыќан соѕынан ерген жауынгерлер Изочи станциясынан жауды ќуып шыєады. Сол жолєы ерлігі мен батылдыєы їшін С.Шошанов «Ќызыл Жўлдыз» орденіне ўсынылады. Жауынгерлік орден отыз жылдан кейін иесін Павлодарда табады.

Ґткен жылдыѕ аяќ кезінде Павлодар мемлекеттік педагогикалыќ институты ґзініѕ 50 жылдыќ мерейтойын атап ґтті. Осыєан байланысты бірќатар салтанатты жиындарда институттыѕ ќалыптасуы мен дамуына айтарлыќтай їлес ќосќан ардагер ўстаздардыѕ еѕбектері орынды аталды. Мўныѕ реті де бар еді.

Ж

ўртшылыќ ілтипатпен ќарайтын, ґз ортасында їлкен беделге ие, кґргені кґп, кґѕілге тїйгені мол ардагерлер жоєары оќу орнында баршылыќ. Бўлардыѕ ќатарындаєы 160-тан астам ардагердіѕ дені – жоєары білім беру ісіне еѕбегі сіѕген педагогтар. Шјкірттерініѕ алды ќазірде зейнеткерлікке шыќса, кейінгілері Тјуелсіз Мемлекеттер Достастыєы елдері мен Ќазаќстан халыќ шаруашылыєыныѕ јр саласында жўмыс істеп, институт мјртебесін арттыра тїсуде. Олардыѕ ішінде билік басындаєылар да, республика, облыс, ќала жјне аудан деѕгейлеріндегі білім беру мекемелерініѕ басшылары да, жўртшылыќќа танымал ўстаздар да, белгілі єалымдар мен спорт жўлдыздары да бар. Жоєары оќу орнында ардагерлермен жўмысты ќоєамдыќ негіздегі ардагерлер кеѕесі жїргізеді. Оны ќажырлы, бастамашыл, жауапкершілігі жоєары, ґзгелерге дегенде ќамќоршы ардагер Татьяна Ивановна Васильковская басќарады. Ол – Семей педагогикалыќ институтыныѕ тїлегі. Еѕбек жолын аймаќтыѕ ауылдыќ жеріндегі мектепте мўєалімдіктен бастаєан. Кейіннен 1966–1986 жылдары Павлодар педагогикалыќ институтыныѕ химия кафедрасында оќытушы, аєа оќытушы болып істеп, шјкірттерін химия єылымыныѕ кјусар бўлаєынан сусындатуєа мол їлес ќосќан. Ал облыстыќ мўєалімдер біліктілігін жетілдіру институтында жўмыс істеген жылдары да мўєалімдерге белсенді јдістемелік кґмек кґрсеткен. «Еѕбек ардагері» медалі мен «Халыќќа білім беру ісініѕ їздігі» тґсбелгісініѕ жјне жергілікті білім мекемелерініѕ Ќўрмет грамоталары мен Алєыс хаттарыныѕ иегері. Татьяна Ивановна – білгір ўйымдастырушы јрі ерен еѕбекќор жан. Ол ќарамаєындаєы бейнеттіѕ зейнетін кґріп

жїргендермен жўмысты жїйелі де тартымды ўйымдастырып келеді. Бўєан оныѕ ґмір тјжірибесініѕ де, ардагерлермен оѕай тіл табыса білетіндігініѕ де кґмегі тиіп жїрсе керек. Кеѕес жетекшісі ардагерлерді ќабілеттеріне ќарай тиімді пайдалана

Арада шамалы уаќыт ґткенде, Польшаныѕ Данциг ќаласын јрі портын жаудан тазарту жолындаєы ўрыстарда кґрсеткен ерлігі мен батылдыєы їшін екінші дјрежелі Отан соєысы орденіне ўсынылады. Бўл орденді С.Шошанов Павлодарда редактор болып жїргенде, облыстыѕ јскери комиссары јкеліп, тапсырады. Шошанов бўдан јрі ўрыстармен Берлинге, одан асып, Эльбаєа жетеді. Осында Торгау ќаласында одаќтастардыѕ алєы отрядтарымен кездеседі. Соєыстан кейін бўрынєы журналистік ќызметін жалєастырады. Алматыдаєы Ќазаќстан Компартиясыныѕ Орталыќ комитеті жанындаєы Жоєары партия мектебін бітірген соѕ, партия ќызметінде болады. 1962 жылы кґктемнен бастап Павлодар облыстыќ «Ќызыл ту» газетініѕ редакторы болды. Журналистік жјне ќоєамдыќ ќызметі їшін «Ќаз��ќ КСР еѕбек сіѕірген мјдениет ќызметкері» атанды. Ел алдындаєы еѕбегі їшін «Еѕбек Ќызыл Ту», «Ќўрмет белгісі» ордендерімен, он бір медальмен, екі рет ќазаќ КСР Жоєарєы кеѕесі Президиумыныѕ Ќўрмет грамотасымен марапатталды. 1981 жылы зейнеткерлікке шыќты. Республикалыќ деѕгейдегі дербес зейнеткер атанды. Бўл кїндері тірі болса, 90-єа келіп отырар еді. Сўбыќан Шошанов – еліне, халќына адал ќызмет еткен жан. Артына ґшпес із ќалдырды.

Єибрат жўмысын жан-жаќты жїргізіп келеді. Ардагерлер кеѕесініѕ назарынан Ўлы Отан соєысына ќатысќан ардагер, шетел јдебиетініѕ білгірі Андрей Леонтьевич Молчанов, сондай-аќ, ўзаќ жылдар бойы ўстаздыќ еткендер де, ґмірдіѕ тар жол, тайєаќ кешуіне тап болєан зейнеткерлер де тыс ќалєан емес. Ардагерлердіѕ бір-бірімен кездесіп, пікір алмасатын, ой бґлісетін орны – ќызыќты кездесулер клубы. Мўнда олар ай сайын бас ќосып, институт ґмірі, јлеуметтік ќамсыздандыру, саламатты ґмір салтын ќалыптастыру, бау-баќша ґнімдерініѕ кґрмесін ўйымдастыру, білім алушылардыѕ тјлім-тјрбиесі

Ардагерлер

ўйытќысы

біледі. Кеѕестіѕ белсенді мїшелері Л.Сиромаханы, М.Ибраеваны, Н.Ахметзьянованы, Н.Вахитованы жјне т.б. кеѕес жўмысыныѕ жолєа ќойылуына жауаптылар етсе, ардагер ўстаздар Ќ.Заєыпаров, Н.Машрапов, Л.Рогова, В.Омарова, Ќ.Базарбеков, Т.Кадькалова, Н.Хайруллина, В.Бородихин жјне т.б. студент жастар арасындаєы тјрбие

Тґлеубек ЌОЅЫР, Ќазаќстанныѕ Ќўрметті журналисі.

мен тыныс-тіршілігі сияќты мјселелер сґз болады. Ардагер ўстаздардыѕ студент жастармен жјне институт профессороќытушылар ќўрамыныѕ жас буынымен кездесулерініѕ орны ерекше. Ґмірдіѕ талай ґткелінен ґтіп, екі бірдей єасырдыѕ кујгерлері болєан ардагерлер ќашанда Елбасымыз Н.Ј.Назарбаевтыѕ Ќазаќстан

халќына арнаєан жыл сайынєы Жолдауларындаєы стратегиялыќ міндеттерін ќолдайтындыќтарын бірауыздан білдіріп отырады. Олар жастарды жаѕа јлемдегі жаѕа Ќазаќстанныѕ гїлденуіне, јлемдегі алдыѕєы ќатарлы елдердіѕ санатына ќосылуына ґз їлестерін ќосуєа шаќырып, ґз бойларындаєы мол ґмірлік тјжірибені оларєа беруден бір тынбай келеді. Ардагерлер кеѕесі институт басшылыєы, облыстыќ жјне жоєары оќу орны кјсіподаќ ўйымдарыныѕ, тјрбие жўмысы жјне жастар саясаты басќарамасыныѕ тараптарынан їнемі ќолдау табуда. Олар їшін «Ќамќорлыќ» ќайырымдылыќ акциясы жїргізіледі. Акция кезінде мїмкіндігі шектеулі ардагерлерге жјне басќа да јлеуметтік кґмекті ќажет ететіндерге аќшалай жјне материалдыќ кґмек кґрсетіледі, «Аєарту» профилакторийіне тегін жолдамалар беріледі. Институт ардагерлер кеѕесініѕ жўмысы облыс орталыєындаєы жоєары оќу орындары ішінде алдыѕєы ќатардан саналады. Кеѕестіѕ 2012 жылы облыстыќ ардагерлер кеѕесініѕ арнайы Дипломымен жјне ескерткіш жїлдесімен марапатталуы – осыныѕ дјлелі. Білім ордасыныѕ ардагерлер кеѕесі ардагерлер мен студенттер арасындаєы тјлімгерлік іс-шараларды биыл да жетілдіре тїспекші. Атап айтќанда, ўстаздар јулетімен кездесулер ўйымдастыру, «Ардагер», «Ўзаќ ґмір сїргім келеді» жјне «Саяжайшы» клубтарыныѕ жўмыстарын жолєа ќою, «Институт ардагерлері даѕќы альманахын» шыєару сияќты басымдыќты ісшаралар кїн тјртібіне ќойылып отыр. Жоєары оќу орны ардагерлерініѕ ўйытќысы болып, олардыѕ кґѕілдерінен шыєып отырєан кеѕес жўмысына сјт-сапар тілейміз!

Ульян МАЌЎЛ, Павлодар мемлекеттік педагогикалыќ институтыныѕ мемлекеттік тіл жјне ќўжаттамамен ќамтамасыз ету бґлімініѕ маманы.

ЌР Бјсекелестікті ќорєау агенттігі жыл басынан бері 146 миллион теѕгеден астам айыппўл ґндірген.


www.saryarka-samaly.kz

КЇРЕТАМЫР

2 шілде, сейсенбі, 2013 жыл

9

«Біз 2025 жылдан бастап, јліпбиімізді латын ќарпіне, латын јліпбиіне кґшіруге кірісуіміз керек. Бўл - ўлт болып шешуге тиіс принципті мјселе. Бір кезде тарих бедерінде біз мўндай ќадамды жасаєанбыз. Балаларымыздыѕ болашаєы їшін осындай шешім ќабылдауєа тиістіміз жјне бўл јлеммен бірлесе тїсуімізге, балаларымыздыѕ аєылшын тілі мен интернет тілін жетік игеруіне, еѕ бастысы – ќазаќ тілін жаѕєыртуєа жаєдай туєызады». Н.Ј.НАЗАРБАЕВ.

Тґте жазу Ќазаќ даласында ислам дінімен бірге енген араб жазуы он єасырдан астам ќолданыс тапты. Ќазаќ елін отарлап алєан Ресей патшалыєы тїркі халыќтарын рухани біріктіріп отырєан араб жазуыныѕ орнына орыс жазуын енгізуді кґздеді. Миссионер єалымдар араб таѕбаларыныѕ ќазаќ тілініѕ дыбыстыќ жїйесін наќпа-наќ бейнелеудегі кемшіліктерін кґрсетіп, кириллицаєа тезірек кґшіруге јрекеттенді. Олар ґз ойларын «Тїркістан ујлаяты», «Дала ујлаяты», «Айќап», «Ќазаќ» сынды басылымдарда жариялап отырды. «Дала ујлаяты» газетін шыєарушылардыѕ бірі – Д.Сўлтанєазин араб жазуыныѕ орнына орыс јрпін ќолдануєа ќарсылыќ білдіреді. Ол ќазаќ білмейтін бґтен јліпбиді ќолданєанша, араб ќаріптерін жетілдіру керек деген ойын айтады. И.Ильминскийдіѕ орыс јріптерін пайдалану керек деген пікірін ќатты сынєа алады. Тоќетері, Сўлтанєазин араб јліппесін ќазаќ тіліне лайыќтап ґзгерту туралы ўсыныс жасайды. 1912 жылы «Ќазаќ» газетінде басылєан Ахмет Байтўрсынўлыныѕ «Бастауыш мектеп» деген маќаласында: «... ќазаќты орысќа аударамыз деген пікір бјрін бїлдіріп отырєан. Сол школдар арќылы ќазаќ тілін жоєалтып, орыс тіліне тїсіреміз дейді, ќазаќ тўтынып отырєан араб ќарпін тастатып, орыс ќарпін алдырамыз дейді. Сол їшін балалар ана тілін оќымай, орыс тілін оќысын, ана тілін оќыса да, орыс ќарпімен оќысын дейді. Ґкіметке керегі мемлекеттегі жўрттыѕ бјрі де бір тілде, бір дінде, бір жазуда болу, ал халыќќа керегі - ґз діні, тілі, жазуыныѕ саќталуы» - деп, ќазаќтыѕ дініне, тіліне, жазуына тґніп келе жатќан ќатерді ескертеді. Реформатор А.Байтўрсынўлы 1910 жылдан бастап ќазаќтыѕ жазу таѕбаларын ретке келтірумен шўєылданады. Араб жазуын ќазаќ тілініѕ дыбыс заѕдылыќтарына сай реформалау нјтижесінде «Жаѕа емле» деп аталатын ќазаќтыѕ јліпбиі (алфавиті) пайда болды. Јліпби мен оєан лайыќталєан жазу жїйесі 1924 жылы Орынбор ќаласында ґткен ќазаќ оќыєандарыныѕ тўѕєыш съезінде ќабылданды. Бўл јліпбиді ќазаќ халќы 1929 жылы латын јліпбиіне кґшкенге дейін пайдаланды. Белгілі єалым Р.Сыздыќова: «А.Байтўрсынўлы реформалаєан араб жазуы ґз кезінде ќазаќ халќыныѕ мјдени дїниесінде їлкен роль атќарєан, ќалыѕ кґпшілікті жаппай сауаттандыру ісіне, жазба дїниелерініѕ дамуына, баспа жўмысыныѕ жандануына игілікті ќызмет еткен, прогрессивті ќўбылыс болды» - деп баєа берген болатын. Ґткен јліпбиіміз туралы, біз де осы пікірге ќосыламыз.

Латын ќарпі туралы Ќазаќ білімпаздарыныѕ тўѕєыш съезі 1924 жылы маусымныѕ 12-18 кїндері аралыєында Ќазаќ АССР-ініѕ сол кездегі астанасы Орынборда ґтті. Съезге Ахмет Байтўрсынўлы, Јлихан Бґкейханўлы, Міржаќып Дулатўлы, Халел Досмўхаметўлы секілді зерттеуші єалымдар ќатысты. Съездіѕ ќаруына мына мјселелер ўсынылды: 1. Жазу ережелері; 2. Јліпби мјселесі; 3. Ќазаќша пјн сґзі; 4. Ауыз јдебиетін жию шаралары; 5. Оќу, єылым кітаптарын кґбейту шаралары; 6. Бастауыш мектептердіѕ баєдарламасы. А.Байтўрсынўлы ќарастырылєан таќырыптардаєы кейбір талас тудырєан мјселелерді шешу їшін комиссия ќўруєа ўсыныс білдірді. Съезде кґптеген дыбыстардыѕ жазылуы жайында пікірталас болды, оныѕ бјрін тјппіштеп жазып жатпаймыз, тек ќана тартыстыѕ ќалай ґткенінен, не туралы ґткенінен оќырман хабардар болу їшін мына: у мен и дауысты, дауыссыз екендігін шешу жґніндегі мјселе дауысќа салынєанын єана айтып ґтсек жеткілікті сияќты. А. Байтўрсынўлы јліпби тїзеу тїрік жўртында кґптен келе жатќан мјселе екендігін, Тїрік јліпбиі тїбі арабтан шыќќанымен, тїрік тіліне икемделіп, ґзгеріс кіріп, таза кїйінде

Жазба тілдіѕ ќысќаша тарихы... тўрмаєандыќтан, мен оны, араб јліпбиі демей тїрік јліпбиі деймін» деп «араб» (жјдит) жазуын «тїрік» јліпбиі деп айтып отыр. Бўл арада кґне тїркі жазуы руника туралы сґз болып отырєан жоќ. 1926 жылы Бакуде латын жазуына кґшуге шешім ќабылданєан Бїкілодаќтыќ тїркітанушылардыѕ I съезд ґткізілді. Тїркітанушылардыѕ съезінде А.Байтўрсынўлы баяндама жасады. Ол орыс графикасына, фонетикалыќ жазу принципіне, этимологиялыќ принципке, терминологияєа тоќталып біздіѕ ќасиетті (араб) жазудан баяєыда арылєанымызды, ќўрылтайєа шаќырылєандардыѕ кґбініѕ кґздегені латын ќарпі екендігі їкімет тарапынан да, ќўттыќтаушылардыѕ да сґзінен кґрініп тўрды дейді. «Солай болєан соѕ ќарыпќа ќатысы бар мјселелерге кґбірек зер салынып, солар кґбірек талќыєа тїсіп, басќалары ат їстінен айта ґткен сияќты болды» - деп жазды Байтўрсынўлы. Араб јліпбиін одан јрі жалєастыра алмаєан А.Байтўрсынўлы съезде, неге екендігі белгісіз, араб јліпбиі туралы мјселе кґтермейді. Мјдениет, јдеби тіл, Орынбордаєы съезде ќабылданєан принциптерге оныѕ ішінде терминология мјселесіне ќайыра оралады. Мінекей, съезден кейін республикада латын графикасына негізделген жазуєа кґшу мјселесі жоєары ќарќынмен кґтерілді. Латын жазуына кґшудіѕ еѕ басты дјлелі ретінде араб жазуыныѕ ќазаќ тілініѕ дыбыс жїйесіне сјйкес келмейтіндігі, еуропа мјдениетіне жаќындасу маќсатында тїркі халыќтарыныѕ бїкіл одаќ кґлемінде латынєа кґшу талабы ґрістеп отырєаны кґрсетілді. А.Байтўрсынўлыныѕ араб жазуын ќазаќ тіліне икемдеп реформалауы – заман талабына сай келмейтін жазуды жамап-жасќау, прогреске ќарсы кертартпа јрекет деп баєаланып, оныѕ аќы��ы идеологиялыќ ќарама-ќарсылыќ тартысына айналып кетті. 1923-1929 жылдары ќазаќ зиялылары «арабшылар», «латыншылар» деп екіге бґлініп, латын ќарпіне кґшуге байланысты ќызу пікірталас 7-8 жылєа созылды. Біраќ, 1929 жылы 24 ќаѕтарда єана Ќазаќстан Орталыќ кеѕес комитеті IV сессиясыныѕ ќаулысымен латын ќарпіне кґшірілді. Жаѕа јліпті мерзімді басылымдар арќылы насихаттау баєытында Орталыќтыѕ жаѕа јліпби комитеті 1929 жылы «Жаршы» журналын шыєарды. 1935 жылы жаѕа јліпбиді насихаттау маќсатында «Тґте оќу» газеті жарыќ кґрді. Аталєан басылым 1939 жылдыѕ наурыз айынан 1941 жылдыѕ сјуіріне дейін «Сауатты болуєа кґмекші» деген атпен шыєып келді. 1941 жылы «Жаѕа жазу» деп ґзгерді. Латын ќарпіндегі жазуды ќазаќ халќы 1940 жылєа дейін, орыс графикасына кґшкенге дейін ќолданды.

Кириллицаныѕ енуі Н.Ильминский, П.Мелиоранский, И.Лаптев, Н.Созонтов, В.Радлов секілді тїркітанушылар, оќымыстылар, Родгинский, Алекторов сияќты миссионерлер орыс јрпімен таѕбалап, зерттеп ќазаќ јліппесін шыєарєан еді. Ќазаќтыѕ тґл дауысты дыбыстары - а, ј, е, о, ґ, ў, ї, ы, і. Бўл дыбыстар араб жазуынан латын жазуына кґшкен соѕ бас-басына таѕба (јріп) берілді. Олар іштей жуан-жіѕішке, ашыќ-ќысаѕ, еріндікезулік тїрде жіктеліп бір жґнге тїсті. 1936 жылы Ќ.Жўбановтыѕ ўу, їу, ый, ій тїрінде келетін дыбыстар тіркесі ќосынды дауыстылар

Орыс тілінде жоќ дыбыстардыѕ ќазаќша таѕбалары (ќ, є, ј, ґ, ў, ї, і, ѕ, ћ) орыс алфавитіндегі јріптерге (о, к, г, у, н) ўќсас болу жаєы ескерілді. Ќазаќ тілініѕ ішкі дыбыс заѕдылыєы бўзылса да ўзаќ жылдар 42 јріп, 38 дыбыс пайдаланылды. «Ъ, Ь» јріптері ешбір дыбысты белгілемеді. Сондыќтан да бўлар дыбыссыз јріп деп аталды.

Жаѕа јліпбиге кґшудегі маќсатымыз ќандай?

ќатарына еніп, кейіннен кґп ўзамай ќабылданатын и, у јріптеріне жол ашты – дейді С.Мырзабеков. Негізінде олай емес еді, Ќ.Жўбанов: «Байтўрсынўлыныѕ араб јрпіне кіргізген ґзгерісі – бір ќатар јріптердіѕ їстіне їтір, мјт ќою (бўл бір), арабтыѕ јмзесін дјйекшілікке алу (бўл екі), ќосар јріптер» дейді. Жалпы, ќосарлар миссионерлердіѕ тілді зерттеуінен басталєан болатын. Ќ.Жўбанов: «1912-1930 жылєа дейін реформаланєан араб јліпбиі негізінде таѕбаланєан ќазаќтыѕ тґл сґздері 18 жыл бойы араб жазуыныѕ табиєи ерекшелігін білмеді жјне ешќандай кемшілігі де болєан жоќ. Біраќ, 1930 жылы араб јліпбиі ґкіметтіѕ декретімен алынды. Латын ќарпіне кґшу ќазаќстандыќтардыѕ белсенділігімен емес, Орталыќ комитетініѕ єылыми кеѕесініѕ кїшімен енгізілді» - дейді. 1930 жылдардыѕ екінші жартысында Коммунистік партияныѕ сўрќия саясаты жїзеге асты да, мўныѕ ґзі кирилл алфавитін жетілдіру, орыс сґздерін ќабылдауєа јкелді. 1938 жылдыѕ басында Ќазаќстан Орталыќ атќару Комитеті мен Халыќ Комиссарлар Советі «Ќазаќ тілініѕ јліппесі мен емлесіне кейбір ґзгерістер енгізу туралы» ќаулы ќабылдады. Ол бойынша жазудыѕ принципі ґзгерді. Осыєан дейін ќолданылып келген бірден-бір фонетикалыќ принциптіѕ орнына орыс тілініѕ морфологиялыќ принципі басшылыќќа алынды. Жаѕадан х,ф,в таѕбалары енгізілді. Сґйтіп дауыстылар саны 11-ге (а, ј, е, о, ў, ї, ы, і, и, у) дауыссыздар саны 21-ге жетті. Алдында ќосынды дыбыстарды таѕбалауєа алынєан и мен у јріптері дауысты дыбыстар болып шыєа келді. Таєы да алдыѕєы 11-діѕ їстіне э, ю, я јріптері ќосылып олар жуан-жіѕішке, ашыќ-ќысаѕ деп бґлінді. Барабара дауыстылардыѕ саны 15-ке жетті, Ќазаќтыѕ байырєы тоєыз дауыстысына ё (самолёт), и (киім), у (тау), э (электр), ю (аю), я (ќоян) ќосылды. Мўны айтып жатќанымыз, осыєан сай ереже жазылды.1940 жылы орыс алфавитініѕ 32 јрпі тїгелдей алынды. Оєан ќоса орыс тілінде жоќ дыбыстарды таѕбалайтын 9 јріп алынды да, јріп саны 41-ге жетті.

Батыс Еуропа латын ќарпіне кґшудегі маќсатымызєа келіскен. Бірінші, басы артыќ таѕбалардан ќўтыламыз, жазу жеѕілдейді. Екіншіден, компьютер пернесіндегі латын таѕбаларын пайдалануєа мїмкіндік туады. Їшіншіден, јлемдегі ќандастарымызбен еркін байланыс жасап, тїркі жўртыныѕ басын біріктіруге ќызмет етеді. Тґртіншіден, алдыѕєы ќазаќ зиялыларыныѕ айтќанындай, Еуропа мјдениетіне, јлем ґркениетіне жаќындай тїсеміз. Еѕ бастысы Ќазаќстанда бір тіл, ќазаќ тілі єана їстемдік ететін жаєдайєа келеміз. 2014 жылдан ќалдырмай латын јліпбиін енгізген дўрыс. Кириллицамен басылєан кітаптардыѕ еѕ ќажеттісін латын ќарпіне аударып, латын єылыми-зерттеу орталыєын (институт) ќўру ќажет болады. 2025 жылєа дейін бастауыш сыныптардыѕ јліппесі, орта, жоєары сыныптардыѕ, ЖОО-ныѕ латын ќарпіндегі (ќазаќ тілі) оќулыєы, фонетикалыќ, грамматикалыќ оќулыєы, сґздіктер (орфографиялыќ, орфоэпиялыќ) т.б. жазылып, зерттеу жўмысын бастау керек. 1924 жылєы латын јліпбиі бїгінгі ќолданысќа келмеуі мїмкін, Тїрік, јзірбайжан, басќа да аєайындардыѕ дайын латын јліпбиін зерттеп, керек таѕбаларын алып, ќазаќтыѕ тґл латын јліпбиін енгізу - кїн ќўрєатпайтын келелі мјселе. Классикалыќ «Латын» јліпбиініѕ 26 таѕбасынан јрі асырмау керек. Ќажет дыбыстарды таѕбалау їшін сол јріптерге дјйекшелер ќосып, бар таѕбаєа ќосымша ќосып ќана таѕбалаєан дўрыс деп білеміз. Мысалы: v (ве), z (зет) латын јріптерін ќазаќ дыбыстары щ, ж т.б. таѕбалуєа пайдаланєан жґн бе? Олардыѕ дыбыс ауанымен ќазаќ дыбысыныѕ їйлесімі ќандай? Ґзге де мјселелердіѕ зерттелуі осыдан келіп туындайды. Жалпы, араб жјне латын ќарпін ќолдаєандар 1937-38 жылєы зўлматтан аман ќалмады, кґбі атылып кетті. 1937 жылы орыс криллицасын енгізуге ќарсылыќ білдіретін ќазаќ зиялыларыныѕ бірде-бірі ќалмады. Ќызыл коммунистердіѕ ќулыєына ќўрыќ бойламады, орыс алфавитін енгізу їшін ќазаќ зиялыларын айтыстырып ќойып, бас-аяєы он жылдыѕ ішінде орыс алфавитіне біртабан жаќындап алып, бір кїнніѕ ішінде енгізе салды. Елбасы Н.Назарбаев: «Осы заманєы єылыми терминологияныѕ негізін латын тілінен енген сґздер ќўраса, аќпараттыќ технология дамыєан ќазіргі дјуірде кїн сайын дерлік аєылшын тілі дїниежїзі халыќтарыныѕ тілдеріне жаѕа сґздер мен ўєымдар арќылы батыл ену їстінде. Бўл їдерістен біз де тыс ќалмауымыз керек» - деді.

Айтмўхамет ТЎРЫШЕВ, ф.є.д., профессор, Халыќаралыќ аќпараттандыру академиясыныѕ академигі.

Ел тарихында алєаш рет Астанадаєы Л.Гумилев атындаєы Еуразия ўлттыќ университетінде Ќазаќстан халќы Ассамблеясы кафедрасы ашылды.


10

2 шілде, сейсенбі, 2013 жыл

ЎЛТ МЇДДЕСІ

(Жалєасы. Басы газетіміздіѕ №69 нґмірінде)

«Атаманныѕ аќыры»... ...Атаман Ермактыѕ мїсінін алып, ќала атын ґзгертуді «азаттыќтар» –

ќаласы басшылыєына аттандырєан. Біраќ олар: «Атаман Ермактыѕ ескерткіші ґѕіріміздегі жїз мыѕдаєан байырєы ўлт ґкілдерініѕ ўлттыќ намысына тиіп, наразылыєын тудыруы ыќтимал» – деген ујж айтып, су тегін сыйлыќты алудан бас тартыпты. Аќыры, 1992 жылдыѕ 12 наурызында Ермак ќаласы јкімшілігі мен халыќ депутаттары ќалалыќ кеѕесі Ермак мїсінін алып тастау жґнінде бірлескен шешім шыєарды, ќўжатќа ќала јкімі В.И.Шокарев пен ќалалыќ Кеѕестіѕ тґраєасы А.О. Меѕдібеков ќол ќойєан. Шешім наурыз айыныѕ 12-сінен 13-іне ќараєан тїні жїзеге асырылды.

біз ґз мойнымызєа жїктедік. Тиісті органдар рўќсат етерде, Ќабдырахман Сейілєазин, «Азат» Ќазаќстан азаматтыќ ќозєалысы Ермак ќалалыќаудандыќ бґлімшесініѕ теѕ тґраєасы; Светлана Ќондыкерова, «Азат» Ќазаќстан азаматтыќ ќозєалысы республикалыќ їйлестіру Кеѕесініѕ мїшесі; Ќанатбек Нјбиев – «Аттан» аудандыќ халыќтыќ штабыныѕ тґраєасы – їшеумізге жанжал шыќќан жаєдайда басымызбен жауап беретінімізді ескертті. Ќабдырахман Сейілєазин ўйымдастыру жўмысын басќарды. Зјуреш Махаділ екеуміз митингініѕ сценарийі мен ќарарыныѕ жобасын дайындадыќ. Жігіттер ўранжазулар јзірледі. Кїлзипа Рахметова тјтеміз ќыз-келіншектерді жинап, шелпек,

«Сјтбек батырєа ас беру» ісшарасын Ќабдырахман Сейілєазин мен Светлана Ќондыкерова басќарып жїргізді. Облыстыѕ бас имамы діни рјсімді орындады. Ас беру соѕы митингіге ўласты. Алматылыќ їлкен аєаларымыз: «Бейбіт ґмір, ўлтаралыќ ынтымаќ, азаматтыќ келісім тек ќазаќ халќыныѕ есебінен болмауєа тиісті, тарихи јділдік орнасын, ґз елімізде еркін жїріп, ґшкенімізді жандырып, жоєалтќанымыздыѕ орнын толтырєымыз келеді» – деген жалынды сґздер айтты. Ґзге ўлт ґкілдері мен ґзіміздіѕ кґзќамандар атаман мїсінін алу шарасыныѕ саяси, тарихи мјн-маѕызын ўєынєан секілденді. Шјмші мен Жўмекен аєаларымыздыѕ «Меніѕ Ќазаќстаным» јнін барлыєымыз бір дауыспен

ÅÐÌÀÊÒÀÍ AKCÓFA ÄÅÉIÍÃI ÀÓÛÐ ÆÎË...

ґзіміздіѕ тґл ісіміз» – деп тїсінсе, ґзге ўлтшыл демократтар да «біздіѕ азаматтыќ парызымыз» – деп ўєынды. Ескерткіш пен атау мјселелері «Азат» ќозєалысыныѕ, «Ќазаќ тілі» ќоєамыныѕ республикалыќ, облыстыќ, ќалалыќ, аудандыќ ќўрылымдарыныѕ жиналыстарында, сондай-аќ, біздіѕ ќалалыќ Кеѕес сессияларыныѕ кїн тјртібінде тўраќты ќаралатын болды. Ќала јкімдігі мен Кеѕестен ескерткішті алып тастауды талап еткен ќоєам белсенділерініѕ пикеттері кейде рўќсатпен, кейде рўќсатсыз бірінен соѕ, бірі ґтіп жатты. Ісімізге «біздіѕ сїйікті милициямыз» араласады. Шындыєында, милиция бґлімініѕ бастыєы Т.Жјмеков мырзаныѕ тјртіп саќшылары бізге тек «тїсіндіру» шарасын ќолданумен шектелді. ...Бір тїні белгісіз біреулер Ермактыѕ мїсініне саржолаќ сыр ќўйылєан бґтелке лаќтырып, їстібасын алабажаќ ќылып бїлдіріп кетіпті. Ќала – у-шу! Оќиєаєа еш ќатысымыз жоќ екені ґзімізге аян, сонда да бізді тергеді. (Бўл – керекулік патриот жігіттер: Жанат Ќоѕыров, Аєыбай Жаскенов, Маќсат Єабдуллин їшеуініѕ ісі екенін кейін білдік). Орыстілді газеттер оќиєаныѕ бояуын одан бетер ќалыѕдатып, дїрілдетіп ала жґнелді! Орыс аєайындардыѕ кейбірі бўрќылдап жїр, јсіресе, егде адамдар. Екінші тїні коммуналдыќ шаруашылыќ мїсінді жап-жасыл тїске бояп тастады. Бір айєа жуыќ тыныштыќтан кейін таєы шу кґтерілді. Жасыл тїсті атаманныѕ кіндігінен тґменірек тўсы енді ќып-ќызыл бояуєа былєанєан. Оќиєа ќалалыќ Кеѕестіѕ VIII сессиясында (26. 12. 1990 ж.) талќыланды. Коммуналдыќ шаруашылыќтыѕ бастыєы Роберт Бірімжанов тапсырманы орындаудан ќажыса керек: «Јбден ескіріп біткен ескерткішті жуып, тазалап, ќайта сырлап отырудан пайда жоќ, біржола алып тастау керек!», – деген ойын дїѕк еткізді. Оныѕ айтќаны кейін Ќазаќстан Суретшілер одаєыныѕ Павлодар облыстыќ ўйымыныѕ Ермак мїсініне зерттеу жїргізген (17.10.1991 ж.) сараптау комиссиясыныѕ ќорытындысымен орайлас келді. Ќорытындыда мїсінніѕ техникалыќ жаєдайы ќанаєаттанєысыз екені кґрсетіліп, хаттама толтырылєан. Солай бола тўра, патша заманындаєы отарлау саясатын ќолдаушы кейбір жерлесіміз баспасґз беттерінде атаман ескерткішін «Ґнердіѕ єажайып туындысы» ретінде баєалады. Майдангер жазушы аєамыз Ќалмўќан Исабаев болса, «Ермак тїйінін» ґзгеше тјсілмен шешкісі келген сияќты, «Атаман Тїмен ґѕірінде ќаза тапќан єой, ескерткішін сол облысќа сыйєа тартайыќ» – деген идея кґтеріпті. Ќала басшылары: В.И.Шокарев пен А.О.Меѕдібеков бўл тыѕ ойды маќўл кґріп, жазушыныѕ жанына ґздерініѕ ґкілін ќосып, Тїмен

Кїмпиіп тўрєан мїсінніѕ кґлемі їлкен болєанымен, іші ќуыс екен, керамзит толтырылып ќойылыпты, белуарынан темір арќан байлап кранмен кґтере бергенде-аќ, бірнеше жерден бытырлап сынып кетіп, ішіндегі кїйдірілген ўсаќ жеѕіл тастар жерге шашылып тїскен. Сґйтіп, «Ґнердіѕ єажайып туындысы» деген баєаныѕ шындыќпен еш жуыспайтыны бірден аныќталып, тїкке жарамсыз ескерткіш ќалдыќтары кїресінге апарылып тасталєан. Атаман Ермак ескерткішініѕ алынєаны жайында алєашќы аќпаратты ертеѕінде Павлодар облысы жўртшылыєына радиожурналист, кїрескер аќын Арман Ќаниев облыстыќ радионыѕ жаѕалыќтар хабарынан ґз даусымен оќып берді. (Ол 15 наурызда ґткізілген митингіден 40 минуттыќ радиохабар жасады жјне кейін «Ермак оќиєалары» туралы маќалалар да жазды). Бўл жґнінде мен облыстыќ телевизиядан сўхбат беріп, жўртшылыќтан сїйінші сўрадым. Бўл аса ќуанышты тарихи оќиєа барлыќ намысшыл ќазаќтыѕ рухын асќаќтатып, аспандатата тїсті! Јйтсе де, сол 13 наурыз кјрі-ќўртаѕ казактар мен «Славия» їшін ќаралы кїнге айналєан секілді. Облыс халыќтары Ассамблеясы тґраєасыныѕ орынбасары Ќанат Дјржўманов аєа (марќўм) осындай ахуалдан секем алса керек: «Јзірше Павлодарда бой тасалай тўр, Ермакта біреулер ќастандыќ ќылар, ќараєым» – деп, маєан жанашырлыќ танытты. Біраќ, Керекуге бардым да, ќайта оралдым. Ермак ескерткіші алынєан соѕ, екі кїннен кейін, 15-наурызда (1992 ж.) «Сјтбек батырєа ас беру» рјсімін ґткізу деген желеумен митинг ўйымдастыру ќажеттілігі туындады. Бўл шараны ґткізу жауапкершілігін

бауырсаќ пісіруге кірісті. Астыѕ шыєынын ґзіміз кґтердік. Тјртіп саќтау, басќа жаќтан келген «делегацияны» ќарсы алу Арыстан Ќайдаров (марќўм) пен Ќанатбек Нјбиев бастаєан Рафаэль Шаихов, Єўмар Алпысов, Ќыдыр Баќраденов, Јділ Сатыбалдиев, Асќар Жїсіпов, Болат Сыздыќовќа (марќўм), таєы басќа жігіттерге тапсырылды. Денешыныќтыру техникумыныѕ студенттері кґмекке келді. «Азат» деген атау жазылєан ені бес елідей аќ матаны маѕдайына байлап алєан Бикеш Дїрманова (марќўм) бастаєан Керекудіѕ ќас батырлары: аєайынды Мейрам мен Маќсўт Ќалиевтер, Батырбек Сейсенбаев (марќўм), Мўрат Жїсіпов, Жанат Ќоѕыров, Маќсат Єабдуллин, Мїтјн Кїшіков (марќўм), Тілеубек Жїнісов, Айдарєазы Мјкішев, Асыл Ысќаќов шараєа келіп, айбынымыз асќаќтады. «Аттан» республикалыќ штабыныѕ тґраєасы Амантай Асылбеков (кейіннен Амантай ќажы атанды) жјне «Желтоќсан» кґтерілісініѕ кґсемі Хасен Ќожахметов бастаєан алматылыќ жігіттер, «Азат», «Семей-Невада» ќозєалыстарыныѕ, «Ќазаќ тілі» ќоєамыныѕ белсенділері, аќын, журналисттер: керекулік Арман Ќаниев пен Социал Јйтенов, екібастўздыќ Жўмаєали Ќоєабаев, баянауылдыќ Алпысбес Јділханўлы, таєы басќа ўлтшыл демократтар жјне БАЌ ґкілдері келіп жетті. Абылай ханныѕ аќ туын кґтеріп семейліктер, мўсылманныѕ жасыл туын кґтеріп ертістіктер жетті, тіпті, Ресейдіѕ Алтай ґлкесінен де ўлтжанды азаматтар келді. Жалпы, ќала тўрєындары мен облыстыѕ барлыќ аудандары ґкілдері шараєа жиналып, орталыќ алаѕ халыќќа лыќ толды. Солармен бірге «Лад» пен «Славия» мїшелері де ќатысты.

асќаќтата шырќадыќ (Бўл јн кейін Ќазаќстан Јнўранына айналды). Ќала јкімі Владимир Шокарев, оныѕ орынбасары Мјдениет Омарєалиев, аудан јкімі Ќуат Есімханов, ґзге де басшылар бўл шараєа еш ќатысы жоќ кейіпте жайбараќат жїргенсіді. Шовинистер болса, бўрынєы екпінінен жаѕылды. Јйтсе де тістері ќайраулы еді... Абырой болєанда, митингіміз тыныш аяќталды. Јрине, жергілікті билік пен милиция органдары шараны ўйымдастыру кезеѕінен бастап аяќталєанынша жіті баќылауда ўстады. Бўдан соѕ Ермак ќаласыныѕ атауын ґзгерту мјселесі ќолєа алынды. Ќала басшылыєынан, бізден, былайєы жўртшылыќтан таєы тыныштыќ кетті. Јйткенмен, «70 жыл ўйыќтадыќ ќой, жетер енді!» – дейміз ішімізден. Талай ґтініш, арыз, талапхаттарєа мыѕдаєан ќол ќойылып, Алматыєа жґнелтіліп отырды. «Азаттыѕ» бїкілреспубликалыќ ісшараларына ќатыса жїріп, ќала атауын ґзгерту мјселесін алєа жылжыта бердік. Халыќ ќалаулыларын сайлауєа жергілікті «Ќазаќ тілі» ќоєамы мен біздіѕ белсене араласуымыздыѕ нјтижесінде «Азаттыѕ» ґкілі Јділ Сатыбалдиев облыстыќ Кеѕестіѕ депутаттыєына сайланып, бірнеше ґкіліміз ќалалыќ Кеѕеске ґтті. 1992 жылдыѕ 19 наурызында халыќ депутаттары ќалалыќ Кеѕесініѕ кезектен тыс сессиясында Ермак атауын ґзгерту мјселесі ќаралды. Ќатысып отырєан 64 депутаттыѕ 7-еуі єана ќазаќ. «Азаттыѕ» облыстыќ филиалы мен Ермак ќалалыќаудандыќ бґлімшесініѕ жетекші ќўрамы ќоєамдыќ баќылаушы сияќты ќатысты. «Азат» пен «Аттанныѕ» жігіттері Кеѕестіѕ алдында он саєат бойы пикетте тўрды. Депутаттар арасында текетірес басталды. Кїйіп тўрєан мјселені кїн тјртібіне бекітудіѕ ґзі бір жарым саєатќа созылып, сессия сегіз саєат бойы жїрді. Кеѕес тґраєасы Амангелді Оразаќўлы Меѕдібеков сабырлы мінезі, іскерлігі јрі жоєары кјсіби шеберлігі арќасында сессиядаєы психологиялыќ ахуалды шеѕберден шыєармай реттеп отырды! Алматыдан арнайы келген «Азат» республикалыќ ќозєалысы тґраєасыныѕ орынбасары Жасарал Ќуанышалинніѕ сґзі кґпшіліктіѕ сезімін їйіріп алды. Єалымдар А.Елагин мен Ј.Абдырахманов «теріс кґзќарастаєы» депутаттарєа Ермактыѕ наќты кім екенін айќындайтын деректерді алєа тартып, «ќазаќтыѕ ўлттыќ тарихи санасы», «тарихи јділдік» деген ўєымдар туралы єылыми тїсінік берді. Содан, јйтеуір, сессияда Ермак атауын ґзгерту, орнына Беловодск, Глинка, Воскресенск, Ќызылшырпы, Достыќ, Аќсу деген атаулардыѕ бірін ўсыну дўрыс деген сґздер айтыла бастады. Біраќ, шешім шыєару кейінге ќалдырылды, ќоєамдыќ пікірді зерттеу ќажет болды.

Хорватия ресми тїрде Еуродаќтыѕ ќўрамына ќосылды.

www.saryarka-samaly.kz Ферроќорытпа зауытыныѕ директоры С.Донской 1992 жылы 4 сјуірде, ќалалыќ мјдениет сарайында ґткен жиында: «Ќала атауын жеребе тастау арќылы шешейік, кімніѕ ўсынєан атауы шыќса, сол адамєа зауыттан жићаз сыйєа тартамын» – деді. Сол сјтте №4 цехтыѕ кјсіподаќ ќызметкері Ќ.Баќраденов орнынан атып тўрып: «Отан жићазєа сатылмайды!» – деп, айќайлады. Ду ќол шапалаќтаудан мјдениет сарайы гуілдеп тўрды. Біз де уаќытты текке ґткізбей, ґзге ўлт ґкілдері ортасында їгітнасихат жўмыстарын жїргіздік. –Соєыста біздіѕ жап-жас жігіттеріміз бен ќыздарымызєа дейін Ресей, Украина, Беларуссия жерлерінде жанын ќиды. Еѕ ќиын јрі еѕ шешуші шайќаста Мјскеуді ќорєаєан негізінен ќазаќстандыќ јскерлер емес пе? Ал сіздер біздіѕ, ќазаќтардыѕ тарихи санасын жаѕєыртып, мјдениетін ґркендетуіне, аќтандаќтарын ќалпына келтіруіне, ўлттыѕ адамдыќ биігі мен азаматтыќ намысы їшін кїресуіне неге ќарсы боласыздар? Егер Л.Толстой, Н.Чернышевский, В.Белинскийлер о дїниеден оралып, мына ќылыќтарыѕызды кґрсе, ўялар еді. Олардыѕ ізгілік ізденістерін (нравственные искания) неге ќўрметтемейсіздер?» – деймін. Жігіттерім жанып тўр, тґбелеске де дайын... Біраќ, «Ќайтсек те, ўлтаралыќ жанжалєа жол бермеуіміз керек. Ќай халыќтан болса да, ќарєыс емес, алєыс алуєа тиістіміз» – деп, сабырєа шаќырамын, олар бас изейді. Бўдан кейін, 3 маусымда ґткен сессияда жўртшылыќ пікірін зерттеген комиссияныѕ дерек-дјйекке негізделген ќорытындысы тыѕдалды. Таєы да ќалалыќ Кеѕестіѕ алдына «азаттыќтар»: «Нет шовинистким проискам Мухиных! Господа Бондарев, Карабан, Костяной, Бузов, Матвиенко! Казахстан – без проблем казахов?! Не выйдет!», «Ќызылшырпы атауы ќайтарылсын!», – деген ўранжазулар ўстап тўрды. «Славия» славян мјдениеті ќауымдастыєы да їнсіз ќалєан жоќ: «Отстоим г. Ермак!», т.с.с. ўрандар ўстап шыќты. Осылайша, жўртшылыќ Кеѕес алдында сеѕдей соєылысты. Алматылыќ жас єалым Ќизат Досжанов, ќалалыќ Кеѕестіѕ депутаты Тамара Заєитова ерекше белсенділік танытып, теріс кґзќарастаєы депутаттарєа тойтарыс берді де отырды. Аќыры, халыќ ќ��лаулылары мјселені «жабыќ дауыс» беру арќылы шешуге ґзара келісті. Сґйтіп, жетісегіз атаудыѕ ішінен Аќсу мен Потанинге тоќталып, осы екі атауды да Жоєарєы Кеѕеске ўсыну туралы шешім ќабылдады. Ал онда тек біреуін бекітетіні белгілі. Григорий Николаевичтіѕ тегі аяќ астынан ќалай айтылып ќалды? Осыдан сјл бўрын облыс јкімі Асыєат Жабаєин облыстаєы бір отырыста Потанин атауын ќолай кґретінін білдірген. Јкімдіктіѕ ыќпалы ма, кім білсін, јйтеуір, сессияєа ќўрметті ќонаќ ретінде ќатысып отырєан жазушы Ќалмўќан Исабаев аєамыз кенет Г.Н.Потанинніѕ маќтауын келістіріп сґйледі де, оныѕ тегі ќала атауына лайыќ деп ќалєаны... Депутаттар мўны ґте орынды ўсыныс ретінде ќабылдап, хаттамаєа енгізуді бірауыздан маќўлдады. Їзілісте тїстенуге шыќќан Ќалмўќан аєаєа бейтаныс аќ жаулыќты апа ренішін білдірсе, Маќсўт Єабдуллин (Шјкјрім ќажы Ќўдайбердіўлыныѕ ўрпаєы), Ќанатбек Нјбиев бастаєан жігіттер жасы їлкен екеніне ќарамай оны ортаєа алып, ауыр сґздер айта бастады. Біраќ, аєаны ќала јкімініѕ орынбасары Мјдениет Омарєалиев ґз денесімен ќалќалап, топ ортасынан алып шыќты. Аєамыз сол кеткеннен мол кетті. Дегенмен, ґз ґѕірімізден шыќќан майдангер жазушы кейін «Ќазаќ јдебиеті» газетінде: «Ономастика заѕы талабы бойынша кісі есімі ќала атауына берілмейді, соны білгендіктен, јдейі Потанинді ауызєа алєан едім» – деген ујж айтып, біздіѕ жігіттерге кейістік білдіріпті.

Светлана ЌОНДЫКЕРОВА, Аќсу ќаласы. (Жалєасы бар).


ЖАРНАМА

www.saryarka-samaly.kz

2 шілде, cейсенбі, 2013 жыл

11

Оќыѕыз, ќызыќ!

Супер марафоншы Австралиялыќ фермер Клифф Янг 61 жасында ультрамарафонєа ќатысып, жеѕімпаз атанды. Бўл жарыстыѕ ерекшелігі – ќатысушылар 875 шаќырым ќашыќтыќќа жарысуы тиіс еді. Янг бўл ќашыќтыќты 5 кїн 15 саєат 4 минут арасында жїгіріп ґткен. Еѕ ќызыєы, Клифф жарыс кезінде ўйыќтау былай тўрсын, тіпті тоќтап демін де алмапты.

Жалаѕаяќ жарыс

жылдарында Тыныќ мўхиты їстімен америкалыќ жауынгерлерге ќару-жараќ тасыєан. 1950 жылдары жїк кемесіне басќа ќожайын иелік етіп, 1972 жылдыѕ соѕынан дейін аустралиялыќ Ньюкасл мен Сидней ќалалары ортасында баєыт алып отырєан. (1911 жылы салынєан аєылшын транспорты жїк тасымалы негізінде ќолданылєан). Содан кейін, аталєан кемені Хомбуш шыєанаєына мјѕгілік тўраќ-жайєа апарып тастаєан. Алайда, мјѕгілік тыныштыќ алєанына ќарамастан, бортында јлі кїнге орман тіршілігі жанданып келеді.

Біріккен Араб Јмірлігініѕ тўрєындары жалаѕаяќ жїгіруден јлемдік рекорд орнатты. Шаржа ќаласыныѕ 529 тўрєыны ерікті тїрде осы шараєа ќатысыпты. Сонымен ќатар, еѕ кґп ќаєаз ќалпаќ киген, секіріп жїгіруші, алаќан ўрушы шаржалыќтар жоєарыдаєыдан бґлек таєы їш рекордќа тїзету енгізді.

Ўзын кірпікті жігіт

Вьетнамдаєы Айдаћар кґпірі аузынан от шашќан айдаћар тјрізді. Оныѕ ўзындыєы – 666 метр. Кґпірдіѕ осылай аталу себебі: оныѕ алдыѕєы бґлігі айдаћар басы формасында жасалєан. Айта кетсек, кґпір ўзындыєы бойы орнатылєан 15 мыѕ жарыќдиодтыќ шыраќтардыѕ кґмегімен «Айдаћар» денесі тїрлі тїске ґзгере алады. Осы бір ерекше ќўрылыс кґпірлер ќаласы саналатын Данангта орналасќан. Пэнхудегі (Тайвань) кемпірќосаќ кґпірі. Кешкісін керемет кґріністіѕ кујгері атануєа болады: таѕ ќаларлыќ кґпір шамдарыныѕ сјулесі су бетіне тїскен кезде, су бетінде кемпірќосаќ тїстері пайда болады. Германиядаєы Lego кґпірі. Неміс суретшісі Martin Heuwold Германиядаєы кґпірді Lego конструкторынан ќўрастырылєан секілді кґрінетіндей етіп бояп ќойєан. Тауэр кґпірі – Лондон ќаласында орналасќан ажыратылмалы кґпір. Ол 1894 жылы ашылды. Манхэттен кґпірі 1909 жылы соєылды. Манхэттен мен Бруклинді біріктіреді.

Јлемде кірпігі еѕ ўзын адам – Флорида штатыныѕ тўрєыны Стюарт Мюллер. Оныѕ сол кґзіндегі кірпіктіѕ ўзындыєы 6.99 см-ге дейін жетіпті. Стюарттыѕ кірпігі 8 жасынан ґсе бастаєан Ол 11 жасќа толєанда, кірпігініѕ ўзындыєы 9 сантиметрге жеткен. Мюллер кґзіне кедергі келтіргені їшін ќиып тастайды. Алайда, оныѕ кірпігі ќайтадан ґсіп кеткен.

Јлемніѕ еѕ јдемі кґпірлері

Жїзетін орман Кеме ќалдыќтары кґп ўшырасатын Сиднейдегі Хомбуш шыєанаєында бўрын-соѕды сіз кґрмеген бір керемет бар “Floating Forest” (“Суда жїзген орман”). Тот басќан кеме арќалыєында тірі табиєат пен металл байланысы (симбиоз) негізінде аєаштар ґсуде. Осыдан бір єасыр бўрын осынау аєаш ќаѕќасы “Ayrfield” деген асќаќ атќа ие болатын. Екінші дїниежїзілік соєыс

1937 жылы 27 мамыр кїні Сан-Францискода Алтын ќаќпа бўєазыныѕ їстінен салынєан кґпірдіѕ ашылу салтанаты ґтті. Оныѕ ўзындыєы – 1280 метр. Осыєан орай, јлемдегі еѕ таѕєажайып јрі ерекше кґпірлерді еске тїсіруді жґн кґрдік. Алтын ќаќпа кґпірі Сан-Франциско мен Марин округініѕ оѕтїстік бґлігін біріктіреді.

Интернет мјліметтері бойынша јзірлеген Нўрлан ЖАНАРБАЕВ.

Информация субъекта естественной монополии ТОО «ЛогистикТранс ПВ» об исполнении инвестиционной программы (проекта) Услуги по предоставлению подъездных путей для маневровых работ, погрузки-выгрузки, других технологических операций перевозочного процесса, а также стоянки подвижного состава, непредусмотренной технологическими операциями за 2012 года

N п/п

Наименование показателей инвестиционной программы (проекта)

Кем утверждена (дата. номер приказа)

Годы реализации мероприятий

Суммы инвест. программы, тыс. тенге

Отчет о прибылях и убытках

Информация о плановых, фактических объемах предоставляемых услуг (товаров. работ), вагонов/часов План

1

Приобретение активов

Утверждено совместным приказом Департамента Агентства РК по регулированию естественных монополий по Павлодарской области от 04 февраля 2011 года за № 14/1-ОД г.Павлодар и Комитета транспорта и путей сообщения Министерства транспорта и коммуникации РК от 02 марта 2011 года за №12 г.Астана.

20112013 гг.

539, 705

-2 431,77

599 400

«Екібастўз ќаласы јкімдігініѕ кјсіпкерлік бґлімі» ММ шаєын ќалаларды 2012-2020 жылдарєа дамыту баєдарламасы шеѕберінде бастапќы кіші жјне орта кјсіпкерлік субъектілерге мемлекеттік гранттарды беру (ґз бизнесін ашуєа) їшін ґтініштерді ќабылдайтыны туралы хабарлайды. Орналасќан жері: Екібастўз ќ., Мјшћїр Жїсіп кґшесі, 27; пошталыќ мекен-жайы: Ќазаќстан Республикасы, Павлодар облысы, 141200, Екібастўз ќаласы, Мјшћїр Жїсіп кґшесі, 27; электронды мекен-жай: gu_pred@mail.ru, байланыс телефоны: 34-20-01, 34-02-35. Конкурстыѕ тїрі: ашыќ конкурс. Конкурсќа ќатысу талабы: Конкурcќа жеке кјсіпкер жјне заѕды тўлєа ретінде мемлекеттік тіркеу мерзіміндегі мемлекеттік ќолдау алєан кезі бір кїнтізбелік жылынан кем емес шаєын жјне орта кјсіпкерлік субъектілері, ќайта тіркеуден ґткендер ќатыса алады. Конкурсќа ќатысу їшін ґтініштерін тапсыру орны: Екібастўз ќ., Мјшћїр Жїсіп кґш., 27.

Конкурстыќ ќўжаттарды тапсыру тјртібі: Конкурсќа ќатысу їшін їміткерлер бекітілген тїрі бойынша ґтінім мен конкурстыќ ќўжаттарыныѕ толыќ пакеттерін кґрсетілген мекенжайєа ґздері, поiта арќылы немесе ґзініѕ ґкілі арќылы береді. Ґтінім берген кїні мен уаќыты: 2013 жылдыѕ 4 шілде айы саєат 10.00-де (жергілікті уаќыт). Ґтінім берудіѕ аяќталу кїні мен уаќыты: 2013 жылдыѕ 28 шілде айы саєат 13.00-ге дейін (жергілікті уаќыт). Кґрсетілген мерзімінен асќаннан кейін тїскен ґтінімдер ќабылдауєа жатпайды. Осы хабарландыру жјне конкурстыќ ќўжаттармен www.pred.gov.kz сайтында танысуєа болады.

Бейсембекова Анар Ќымбатќызыныѕ жеке кјсіпкеркерлігініѕ (ЖСН 780726401022) таратылуына жјне банкроттыќ туралы іс ќозєалуына байланысты шаєымдарды конкурстыќ басќарушы Мўќанов Б.Ќ. мына мекенжайда: Павлодар ќ, Естай кґшесі, 136-4, байланыс телефондары: 61-57-58, ўялы тел. 87012128671 ќабылдайды. Шаєымдар жарнама шыќќан мезгілден бастап бір ай бойы ќабылданады. В связи с ликвидацией ИП Бейсембековой Анары Кымбатовны (ИИН 780726401022) и возбуждении дела о банкротстве, претензии направлять конкурсному управляющему Муканову Б.К. по адресу: г. Павлодар, ул.Естая, 136–4, контактные телефоны: 61-57-58, сот. 87012128671. Претензии принимаются в течение месяца со дня опубликования объявления.

Источник инвестиций (фактические условия)

Факт

728 988

собственные средства

Исполнение,фактические параметры (показатели) мероприятия,объекта инвестиционной программы, учтенной в тарифе ( ежеквартально, с нарастающим итогом)** КолиСумма Источчество инвесник инвесв натутиций тиций ральном выражении

3

526,196

Отклонение

-13,509

Причины отклонении

Экономия связана с уменьшением планируемой стоимости

ХАБАРЛАМА «№1 Автобус паркі» ЖШС Павлодар ќаласы, Павлов кґшесі, 50-їйде орналасќан асхана жјне буфетті жабдыќтарымен бірге 12 ай мерзімге мїліктік жалєа беру бойынша тендер ґткізетіндігі туралы хабарлайды. Жалпы ауданы - 190,4 ш.м. Жылдыќ жалгерлік тґлемніѕ бастапќы ќўны – 1573141 теѕге. Кепілдік жарна - 131095 теѕге. Тендер нысаныныѕ ќысќаша сипаттамасы, ресімдеу тјртібі туралы мјлімет, тендерге ќатысу їшін ќажетті ќўжаттар тізілімі жјне мїліктік жалєа беру шартын жасау мерзімі туралы аќпарат тендерлік ќўжаттамада кґрсетілген. Тендерлік ќўжаттаманы мына мекен-жай бойынша саєат 10.00-ден 17.00-ге дейін алуєа болады: 140011, Павлодар ќаласы, Павлов кґшесі, 50-їй. Тендер 2013 жылєы 16 шілдеде саєат 10.00-де болады. Тендерге ќатысуєа ґтінімдер 2013 жылєы 15 шілде, саєат 10.00-ге дейін ќабылданады Ќосымша аќпаратты мына телефон бойынша алуєа болады: 61-51-73, факс: 61-52-28.

“Павлодар ќаласы ќаржы бґлімі” мемлекеттік мекемесінде ќўрылєан сенім телефоны 324822 бойынша Ќазаќстан Республикасыныѕ “Ќазаќстан Республикасыныѕ мемлекеттік ќызметкерлер ар-намыc Кодексі”, “Мемлекеттік ќызметкерлер туралы”, “Жемќорлыќпен кїрес туралы ” Заѕдарына сјйкес, осы бґлімніѕ мемлекеттік ќызметшілері бўзєан фактілері туралы хабарлауєа болады.

Ибрайкин Нўрболат Нўртайўлыныѕ атына 2008 ж. 6 наурызда Павлодар облысы бойынша ЌРЈМ берілген №020799388 жеке кујлігі жоєалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Утерянный договор о приватизации квартиры №230 от 01.07.1993 г. по адресу: Павлодарская область, Павлодарский район, с.о. Григорьевский, с. Набережное, ул.Абая, 3, выданный на имя Оспановой Бактылы Мубараковны, Оспановой Нурила Кабдуовны, Оспановой Нургайши Кабдуовны, Оспанова Кайыржана Кабдуовича, считать недействительным.

«Павлодар ауылы јкімініѕ аппараты» мемлекеттік мекемесінде 31-86-11 сенім телефоны орнатылды, Павлодар ауылы јкімі аппаратыныѕ мемлекеттік ќызметшілерімен «Ќазаќстан Республикасы мемлекеттік ќызметшілерініѕ ар-намысын» бўзєан жаєдайда сіз ол арќылы жїгіне аласыз.


КЕРУЕН САРАЙ

2 шілде, сейсенбі, 2013 жыл

Кезекші редактор -

Алпысбай ЈБДІЛЎЛЫ.

ОЌШАУ ОЙ

12

Асаба неге абыржулы?

www.saryarka-samaly.kz

Баћадїр

МЕНШІК ИЕСІ:

«Павлодар облысы јкімініѕ аппараты» мемлекеттік мекемесі

Шыєысќазаќстандыќ балуан Айбек Нўєымаров «Ќазаќстан барысы ІІІ» республикалыќ турнирініѕ жеѕімпазы атанды. Ол аќтыќ сында ќараєандылыќ Ержан Шынкеевтіѕ жауырынын жерге тигізіп, таза жеѕіске ќол жеткізді.

(Павлодар ќаласы)

«Центр аналитической информации» ЖШС, «Сарыарќа самалы» облыстыќ газеті

Директордыѕ міндетін атќарушы Ж.О.СМАНОВ

Фархат ЈМІРЕ

Ќайнаєан ґмір. Ќала кґшелерініѕ кґлеѕкесін бойлап, кїнделікті јдетіммен жўмыстан їйге ќайтып бара жатќанмын. Кенет «Ассалаумаєалейкум» деген таныс дауысты ќўлаєым шалып, жалт бўрылдым. Анадай жерде кґптен бері кґрмеген ескі танысым кїлімдей ќарап тўр. Ќўшаќтаса амандасып, хал сўрасып, ќауќылдасып жатырмыз. -Жўмыс бабы ќалай? - ... Сол сјтте танысымныѕ кґѕілінде јлде бір кірбіѕніѕ бар екенін байќап ќалдым. -Не болды? Сен атынан ат їркетін абыройлы асабасыѕ єой? Јлде бір келеѕсіз жайт орын алды ма? -Жоќ, бјрі ойдаєыдай. Тек... Тойдыѕ ќызып тўрєан шаєында демалысќа шыєатын да уаќыт жетіп ќалыпты... - Ќандай демалыс? Асаба деген мемлекеттік ќызметкер емес, ґз еркіѕ ґзіѕде єой? -Солайы солай єой... Біраќ, «Молданыѕ тїсіне намаз кіреді, МАИ-дыѕ тїсіне «Камаз» кіреді, Ќасќырдыѕ тїсіне ќой кіреді, Асабаныѕ тїсіне той кіреді», дегендей (ґлеѕдете сґйлеп, ол јдетіне басты). -Нені меѕзеп тўрсыѕ? Тїсінсем бўйырмасын? -Досым-ау, енді бірер кїннен соѕ Ораза айы басталмай ма? Асаба біткен аш ќалмай ма? -Ммм, енді ўќтым. Депутат кґкелер секілді асабалар да алды-артына ќарамай бір айєа демалысќа кетеді екен-ау! Кім ойлаєан. Досым, сен ќамыќпа. Ораза ол - Алласын шын сїйген ќўлдардыѕ ќўлшылыќ етер айы. Он екі айдыѕ сўлтанында сен де бір мјрте Тјѕірге шын жалбарынып, біліп, білмей істеген кїнјларыѕ їшін кешірім сўрасаѕ, ол да сені рыздыќсыз ќалдырмас. Ґмірдіѕ аяќталєан сол бір нїктесінде тойдаєы жиєаныѕ мен бойдаєы иманыѕ таразыєа тартылар. Сол сјтте мен секілді бір пенденіѕ айтќанын еске аларсыѕ. Ол јлденені тїсінгендей болып, жанарыма їѕіле ќарады да, ќос ќолын ўсынып, ризашылыќ ниетін емеурінмен білдіріп, кете барды. Жол бойы ойланып келемін. Шынымен де, жўмыр басты пенденіѕ кґзі ќызылды-жасылды дїниеге тоймайды-ау. Јттеѕ, мјѕгілік болса єой, шіркін... Пікіріѕіз болса, газет редакциясына немесе www.saryarka-samaly.kz сайтындаєы «Ќойын дјптеріме» жолдаѕыз.

БЈРЕКЕЛДІ!

«ЄАЙЫП ЄЎМЫР» ЖАРЫЌЌА ШЫЌТЫ

Ал, 2012 жылдыѕ «барысы» атанєан жамбылдыќ Бейбіт Ыстыбаев жартылай финалда сїрінді. Ержан Шынкеевпен белдескен ол тартысты сында ќарсыласына жол берді. Дегенмен, тґрешілер алєашында Бейбіттіѕ ќолын кґтерген болатын. Кейін ґзара дауласќан ќазылар алќасы аќыры бір шешімге келіп, жеѕісті Е.Шынкеевке ўстатты. Есесіне, Б.Ыстыбаев їшінші орын їшін болатын белдесуге ќатысудан бас тартып, ќола жїлде шымкенттік Жўманазар Ерсўлтановќа бўйырды. «Ќазаќстан барысы-2013» атаєын жеѕіп алєан Айбек Нўєымаровќа 150 мыѕ АЌШ доллары мен «Алтын белбеу», «Тайтўяќ» жјне автокґлік сыйєа тартылса, кїміс жїлдені иеленген Ержан Шынкеевке 30 мыѕ АЌШ доллары, ал ќоланы ќанаєат тўтќан Жўманазар Ерсўлтановќа 10 мыѕ АЌШ доллары тарту етілді. Сондай-аќ, балуандардыѕ бапкерлері де аќшалай сыйлыќќа ие болды. Ґкінішке ќарай, Павлодар облысыныѕ намысын ќорєаєан Дархан Жоламанов пен Самир Мамедов алєашќы айналымда-аќ сїрінді. Дархан турнирдіѕ биылєы чемпионы Айбекке жол берсе, Самир аќтґбелік балуанєа есе жіберді. - «Ќазаќстан барысына» аттанардан бірер

Бас редакторы А.Ј.ЈБІШЕВ Телефоны 61-80-15 Газет Ќазаќстан Республикасыныѕ Мјдениет жјне аќпарат министрлігінде тіркеліп, тіркеу туралы 23.11.2012 ж. №13191-Г кујлігі берілген

кїн бўрын «Сарыарќа самалы» газетіне сўхбат бергенде: «Биыл шыєысќазаќстандыќ балуандар топ жарады» деген болатынмын. Айтќаным дјл келді. Жеребе тартылєанда «шыєыс жігіттерімен бір топќа тїспесем екен» деп тілеген едім. Біраќ, бірінші ќарсыласым Айбек Нўєымаров болды. Сґз жоќ, ол тјжірибелі балуан. Оныѕ жеѕісіне ешкім шїбј келтірмейді, - дейді «Ќазаќстан барысына» екінші жыл ќатарынан ќатысќан Дархан Жоламанов. Естеріѕізге сала кетейік, дїбірлі доданы Ресейдіѕ «Боец» телеканалы арќылы јлемніѕ 50 мемлекеті тамашалады.

КҐРМЕ

«Сирек заттар» ел назарында

Кґрмеден ішімдік, есірткі, нашаќорлыќ сынды аєзаєа жат заттардыѕ ќаншалыќты дјрежеде зиян келтіретінін дјлелдейтін адамныѕ жеке мїшелері, шала туєан немесе жалєыз кґзді нјрестелер, сиам егіздері, аяќќолдары, басќа да дене мїшелері дамымай ќалєан нјресте бейнелері (мїрделері), барлыєы 56 жјдігер ќойылєан. «ХХ єасыр кунсткамерасыныѕ» тарихы І Петр патшаныѕ есімімен тыєыз байланысты. Сирек заттар 1714 жылы Санкт-Петербургтегі мемлекет басшысыныѕ ќызмет орнына јкелініп, оны саќтауєа ондаєан ќызметкер тартылєан. Сирек заттар саќталєан єимаратты еуропаша «кунсткамера» деп атаєан. Сґйтіп, сол жылы Ресейде тўѕєыш рет сирек заттар музейі ашылып, бўєан І Петр мемлекеттік маѕыз берген. Музейдегі дене мїшелерініѕ кґрмесі адамдарды ішімдік атаулыдан, сондай-аќ, єасыр дертіне айналып отырєан нашаќорлыќ пен есірткіден саќтандыру їшін «тірі мысал» ретінде

ўйымдастырылып отыр. Арнайы медициналыќ сўйыќтыќќа салынєан есірткі, наша, ішімдіктіѕ салдарынан іріп-шіріп, ісік (рак) ауруына шалдыќќан адамныѕ бауыр, бїйрек, асќазан, жїрек сынды мїшелері мен мїгедек нјрестелер бейнесі кімді болса да бей-жай ќалдырмайды. Бўл наша мен есірткі, ішімдіктіѕ адамзат ґміріне ґлім себетін сўмдыќ екенін дјлелдейді. Ґкінішке ќарай, бїгінгі таѕда елімізде нашаќорлыќпен айналысатын 42 766 адам бар екен. Олардыѕ ішінде теѕ жарымы героинге кіріптар болєандар. Нашаќор ќаупініѕ алдын алу, саќтандыру, јсіресе, жастар арасында кеѕінен тїсіндіру маќсатында жер-жерде кґптеген іс-шаралар ўйымдастырылуда. Соныѕ бірі - музейде ашылєан кґрме. Кґрменіѕ ашылуына нашаќорлыќ мјселесі бойынша республикалыќ єылыми-практикалыќ орталыќтыѕ, наркодиспансер, СПИД орталыєыныѕ ќызметкерлері, студенттер, «Жас Отан» жастар ќанатыныѕ мїшелері ќатысып, есірткі мен нашаќорлыќтыѕ зияны туралы сґз сґйлеп, ойларын ортаєа салды.

ЌАМШЫ СҐЗ

БЕЛГІЛІ Азатўєын аєайын Келмеуінен белгілі. Алатўєын ќўданыѕ Кґлбеуінен белгілі. Жаќтырмаєан адамныѕ Тергеуінен белгілі. Ќаќ тўрмаєан ќазанныѕ Ернеуінен белгілі. Босаѕдыєы балаѕныѕ Белбеуінен белгілі. Болар ўлдыѕ бос сґзге

Басылым Ќазаќстан Республикасы жјне Ресейдіѕ Омбы, Новосібір облыстары, Алтай ґлкесі жјне Монєолияныѕ Баян-Ґлгей аймаєына тарайды. ГАЗЕТ 1979 ЖЫЛЫ «ЌЎРМЕТ БЕЛГІСІ « ОРДЕНІМЕН МАРАПАТТАЛДЫ. ЖШС-ніѕ мекен-жайы: Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 143-їй, e-mail: kense-cai@mail.ru Редакцияныѕ мекен-жайы: 140000, Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 143 їй. Теле/факс 61-80-15

Газеттіѕ электронды поштасы: s_samaIy@maiI.ru Біздіѕ сайт: www.saryarka-samaly.kz Газеттіѕ нґмірі «Сарыарќа самалыныѕ» компьютер oрталыєында теріліп, беттелді.

Бас редактордыѕ орынбасарлары – 61-80-23, 61-80-19. Жауапты хатшы - 61-80-18. Јлеуметтік ќорєау - 61-80-20. Денсаулыќ, білім - 65-12-74. Тіл, јдебиет - 61-80-20.

26 маусым – нашаќорлыќ пен есірткіге ќарсы халыќаралыќ кїрес кїніне орай Потанин атындаєы облыстыќ тарихи-ґлкетану музейініѕ кґрме залында «ХХ єасыр кунсткамерасы» атты кґрме ашылды. (Кунсткамера - сирек заттар бґлмесі.) Сая МОЛДАЙЫП

Ґткен шаќ, келешек єўмырдыѕ баєдаршамы десек, тарихты зерделеу - бїгінгі ўрпаќтыѕ ќасиетті парызы. Бабалар аманатына ќиянат жасамай, ел тарихындаєы тїрлі сындарлы да ќастерлі жылдарды бастан кешірген ќазаќтыѕ тыныс-тіршілігін шыєармасына арќау еткен жас ќаламгердіѕ бірі – Ербол Ќайыров. Ол жуырда ґзініѕ бірќатар таѕдаулы шыєармаларын басын ќосып, «Єайып єўмыр» атты кітабын жарыќќа шыєарды. Јрбір тарихи оќиєа ґзініѕ шынайылыєымен ерекшеленетін болса, автордыѕ ќалам тербеген јрбір туындысында ауыл ґмірініѕ айќын бейнесі боямасыз, јсірелеусіз, ќаз-ќалпында берілген. «Ґмір ґзен», «Бір їзім ќара нан», «Аќиќат», «Таєдыр тјлкегі», «Јкімбайдыѕ јлегі» іспетті шыєармалар оќырманєа ой салары сґзсіз. Ендеше, ґткен кїнді келер таѕєа сабаќтастырєан Е.Ќайыровќа шалќар шабыт, шыєармашылыќ єўмыр тілейміз. Ґз тіл��іміз.

Телефоны 61-81-10

Ермеуінен белгілі. Шабандыєы атыѕныѕ Желмеуінен белгілі. Шайпаулыєы ќатынныѕ «Сен» деуінен белгілі. Киіз їйі салаќтыѕ Белдеуінен белгілі. Олаќтыєы олаќтыѕ Жґрмеуінен белгілі. Жомарттыєы жомарттыѕ,

«Кел» деуінен белгілі. Сараѕдыєы шырайын Бермеуінен белгілі. Ґнім берер жеріѕніѕ Ґѕдеуінен белгілі, Ґсетіні малыѕныѕ Тґлдеуінен белгілі. Ќазымыры зейілдіѕ Жерлеуінен белгілі. Жалќаулыєы ісініѕ Ґнбеуінен белгілі.

Ќўрманбек ЗЕЙТІНЄАЗЫЎЛЫ Маќтаншаќтыѕ маќтаны «Мен» деуінен белгілі. Ґр кґкірек ґз сґзін «Жґн» деуінен белгілі. Арамзаныѕ адалєа Сенбеуінен белгілі. Аќымаќтыѕ аќылєа Кґнбеуінен белгілі. Аќындыєы аќынныѕ Асылдыєы аќылдыѕ, Артында ќалєан наќылдыѕ Ґлмеуінен белгілі.

Экономика, саясат, ќўќыќ, имандылыќ, спорт, мјдениет, «Айналайын», «ЖАС times» 61-80-20. Жарнама бґлімі е-mail: s_samaIy_reklama@maiI.ru 65-12-75, 62-59-24.

Маркетинг жјне тарату бґлімі 61-80-32.

Фототілші, корректорлар - 61-80-17. Газет аптасына їш рет шыєады, апталыќ таралымы 36990 дана, бїгінгі кґлемі 3 б.т. Баспа индексі 65441. «Вестник» ЖШС-ніѕ «PrimaLux» баспаханасында басылды. ЌР Павлодар облысы, Екібастўз ќаласы, Јуезов кґшесі, 15-їй. Газеттіѕ сапалы басылуына баспахана жауап береді. Телефоны: 8/7187/ 75-50-44. Басылуєа ќол ќойылєан уаќыты 17.00. Тапсырыс - Г-13-2406. Хаттар, ќолжазбалар, фотографиялар мен суреттер рецензияланбайды жјне ќайтарылмайды. Кґлемі А4 (14 кегль) форматындаєы 3 беттен асатын материалдар ќабылданбайды. Редакция оќырмандардан тїскен барлыќ хаттарды тегіс жариялауды жјне оларєа жауап беруді міндетіне алмайды. Жарнамалыќ материалдардыѕ мазмўнына жарнама берушілер жауап береді. Нґмірді јзірлеу барысында интернет ресурстарынан алынєан фотосуреттер де пайдаланылды. Авторлардыѕ пікірлері редакция ўстанєан кґзќарасќа сјйкес келмеуі де мїмкін.

«Сарыарќа самалында» жарияланєан материалдарды кґшіріп немесе ґѕдеп басу їшін редакцияныѕ жазбаша рўќсаты алынып, газетке сілтеме жасалуы міндетті.


Газета