Page 1

Ñ

àðûàðêà

ПАВЛОДАР ОБЛЫСТЫЌ ГАЗЕТI

8

желтоќсан, сенбі 2012 жыл №141 (14927)

ñàìàëû

1929 ЖЫЛЄЫ 15 АЌПАННАН ШЫЄАДЫ

www.saryarka-samaly.kz

Ќазаќстан Президенті Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ ЭКСПО-2017 Халыќаралыќ кґрмесін Астанада ґткізу туралы шешім ќабылдануына байланысты Ќазаќстан халќына

ЇНДЕУІ

Ќўрметті ќазаќстандыќтар! Ґздеріѕіз білесіздер, Ќазаќстан Астанада Халыќаралыќ мамандандырылєан ЭКСПО-2017 кґрмесін ґткізу ќўќына ќол жеткізді. Біз елеулі їміткер, осындай халыќаралыќ форум ґткізуде тјжірибесі бар бельгиялыќ Льеж ќаласын жеѕіп шыќтыќ. Бўл - Ќазаќстанныѕ зор табысы. ЭКСПО кґрмесі – бўл мјні жаєынан бїкілјлемдік

экономикалыќ форумдармен, ал туристік тартымдылыєы жаєынан јлемніѕ еѕ кеѕ танымал спорт жарыстарымен теѕдес жаћандыќ ауќымдаєы оќиєа. Халыќаралыќ кґрмелер ґткен 160 жылдан астам уаќытта олар негізінен экономикалыќ алыптар саналатын – АЌШ, Франция, Германия, Жапония, Бразилия, Канада, Ўлыбритания, Испания, Ќытай жјне басќа елдерде ґтті.

Енді олардыѕ ќатарына Ќазаќстан да еніп отыр. Біздіѕ осынау жаѕа табысымыз біздіѕ бїкіл јлемде ќўрметті елге айналєанымызды таєы да кґрсетіп беріп отыр. Біз їшін Халыќаралыќ кґрмелер бюросына мїше 160 мемлекеттіѕ басым кґпшілігі дауыс берді. Іс жїзінде Астананы бїкіл јлем таѕдады! Сондыќтан ЭКСПО-2017-ні ґткізу – бўл, сонымен бір мезгілде, Ќазаќстанныѕ бїкіл јлем алдындаєы орасан зор жауапкершілігі. Біз небары бес жылда Кґрме орталыєын тўрєызып, жаѕа ќонаќїйлер, жолдар салып, кґлікті дамытып, ќонаќтарды ќарсы алуєа даярлыќты ќамтамасыз етіп, їлкен дайындыќ жўмыстарын жїргізуіміз керек. Бўл міндеттіѕ ауќымы аса зор. 3 ай ішінде ЭКСПО-2017 кґрмесін шамамен 5 миллиондай шетелдіктер келіп кґретін болады. Бїкіл елдер ґз павильондарын кґрме таќырыбы – «Болашаќтыѕ энергиясына» сјйкес дайындайды. Ґткенніѕ тјжірибесі кґрсеткендей, мўндай кґрмені ґткізу олар ґткен ќалалар мен елдердіѕ дамуына зор ыќпалын тигізді. Бўл біздіѕ еліміз їшін жаѕа энергетикалыќ жјне «жасыл» технологиялар алуда аса зор мїмкіндік. Бўл ЭКСПО-2017-ні дайындау мен ґткізу уаќытында, сондай-аќ оныѕ нысандарын одан јрі пайдалануда Ќазаќстанєа келіп тїсетін миллиардтаєан доллар инвестициялар. Кґрмені дайындау мен ґткізудіѕ барлыќ мјселелерін шешу їшін мен Мемлекеттік комиссия ќўрдым. Астанада жаѕа Кґрме кешенініѕ ќўрылысы їшін жер белгіленді. Бўл Ќазаќстандаєы таєы бір «халыќтыќ ќўрылыс» болмаќ. Бес жыл тез ґте шыєады. ЭКСПО-2017-ні ґткізу ќўќы жолындаєы кїрестегі Астананыѕ табысы – ол бїкіл Ќазаќстан халќыныѕ табысы. Бїкіл ќазаќстандыќтардыѕ Халыќаралыќ кґрмені ґткізуге белсенді атсалысатынына меніѕ ешќандай кїмјнім жоќ. Мен ЭКСПО-2017-ніѕ біздіѕ тарихымыздыѕ таєы бір алтын параєы болатынына сенемін. Мен бїкіл отандастарымды топтасуєа жјне біздіѕ елімізді осынау кеѕ ауќымды халыќаралыќ оќиєаєа белсенді дайындауєа шаќырамын.

КҐРМЕ

Павлодар облыстыќ Ќазаќстан халќы Ассамблеясы ќўрамындаєы «Эльбрус» ќарашай-черкесс жјне кабардин-балкар этно-мјдени бірлестігі павлодарлыќтарєа мерекелік сый ўсынды. «Достыќ» їйінде концерттік баєдарлама ўйымдастырылып, тау халќыныѕ ўлттыќ ґнері паш етілді. - Ата-бабаларымыз ќазаќ жеріне осыдан 60 жылдан астам уаќыт бўрын ќоныс тепті. Таєдыр тјлкегіне ўшырап, туєан жерінен жыраќќа ќоныс аударєан ќарияларымыздан бастап, осында ґсіп-ґнген балаларымызєа дейін Ќазаќ елініѕ бауырластыєына риза! Елбасы Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ сарабдал саясатыныѕ арќасында жїзі басќа, тілегі бір ґзге ўлт ґкілдері туєан тілдерін, дјстїрлері мен мјдениетін саќтап, дамытуєа мїмкіндік алды. Бїгінде тау халыќтарыныѕ ырєаќты биін билеп, достыќ јнін шырќауымыз – соныѕ дјлелі. Осы концертіміз Мемлекет басшысыныѕ ќўрметіне арналды, деді аталмыш бірлестік тґрайымы Мария Байрамкулова. Сахна тґрінде ґнер кґрсеткен ўл-ќыздар 130-дан астам ўлт ґкіліне ќўшаќ жайєан ќазаќ еліне деген шынайы сїйіспеншілігін јсем јн мен би арќылы жеткізді.

А.ЈДІЛБЕК.

Президент ґміріне саяхат Ертістіѕ Павлодар ґѕірініѕ кітапханаларында 1 желтоќсан – Ќазаќстан Республикасыныѕ Тўѕєыш Президенті кїні кеѕінен аталып ґтті. Айтулы мейрамды айрыќша мерекелеген рухани азыќ ордаларыныѕ ќатарында А.Гайдар атындаєы орталыќ кітапхана да бар.

Суретті тїсірген Т.Нўрєазы.

«БІЗ ЌАЗАЌ ЕЛІНЕ РИЗАМЫЗ!»

Аќмарал ЕСІМХАНОВА Кітапхана ўжымы облыс орталыєындаєы мектеп оќушыларына арналєан «Президент – халќыныѕ тірегі, елініѕ жїрегі» атты танымдыќ кеш, «Ќазаќстанєа саяхат» ќуыршаќтар ќойылымын, сондай-аќ, кітап кґрмесін ўйымдастырды. Мекеме директорыныѕ орынбасары Кїлсиба Тухфатуллинаныѕ айтуынша, шараларєа шаќырылєан мектеп оќушылары Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ ґнегелі ґміріне арналєан кітаптарєа ерекше ќызыєушылыќ танытты. «Шараныѕ маќсаты – Ќазаќстан Республикасыныѕ Тўѕєыш Президенті – Ўлт Кґшбасшысы Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ іскерлік ќызметі арќылы Тјуелсіздік жылдары еліміздіѕ јлемдік ќауымдастыќта ќол жеткізген жетістіктерін айшыќтап кґрсету. Бірнеше бґлімнен ќўралєан кітап кґрмесіне Н.Назарбаевтыѕ ќаламынан туєан шыєармалары, сондай-аќ, Елбасыныѕ ґмір жолынан сыр шертетін туындылар ўсынылды. Таяуда кітапхана ќоры Мемлекет басшысы туралы жазылєан «Нўрсўлтан Назарбаев» атты таєы бір кітаппен толыќты. Бўл – оќырмандар їшін аса ќўнды мўра», - дейді ол. Кґрмені алєаш рет тамашалаєандар ќатарында Павлодар ќаласындаєы №15 орта мектептіѕ бір топ оќушысы болды. Мектеп ўстазы Лјззат Шјкішева тамаша танымдыќ кеш ўйымдастырєан кітапхана ўжымына оќушылар атынан алєысын жеткізді. «Кітап кґрмесінде Елбасыныѕ балалыќ шаєына саяхат жасап ќайттыќ. Јсіресе, оныѕ біз сияќты оќушы кезіндегі алєашќы жетістіктері жайлы деректер ќызыќтырды. Болашаќта біз де Президентімізге еліктеп, халќымыз маќтан тўтатын азамат болып ґсуіміз керек», дейді мектептіѕ 8-сынып оќушысы Дјурен Аманжолов.

сїйікті газетіѕізді ўмытпаѕыз! Басылымєа жазылуды «Ќазпоштаныѕ» бґлімшелері арќылы рјсімдеуге болады.

«Сарыарќа самалына» 2013 жылєа жазылу жїргізілуде.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

2

АЌПАРАТ

8 желтоќсан, сенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

ОБЛЫСТЫЌ МЈСЛИХАТТА

Келер жылдыѕ бюджеті бекітілді

Їйлестіруші -

ÏÒÀ AÏÒÛFÛ

Данияр ЖЎМАДІЛ тел: 8 (7182) 61-80-20

ÀÏÒÀ ÀÏÒÛFÛ

Їнемдей алмай келеміз

Миллионерміз

ÀÏÒÀ ÀÏÒÛFÛ

«Судыѕ да сўрауы бар» демекші, коммуналдыќ ќызметтердіѕ баєасы арзан болєан соѕ, їнемдеуге ешкімніѕ де ќўлќы жоќ. Ал, ќалтаєа сјл салмаќ тїссе, мїмкін текке жанып тўрєан электр шамына немесе далаєа аєып жатќан ауыз суєа кґзќарасымыз ґзгерер? Ќараєанды облысында жўмыс сапарымен болєан Елбасы Нўрсўлтан Назарбаев елімізде коммуналдыќ ќызмет баєасыныѕ ґсетінін жеткізді. «Біз энергияны ќазіргідей пайдаланбауымыз керек. Жарыќты їнемдемейміз, ґйткені бізде электр энергиясы арзан. Теледидарлар тјулік бойы жўмыс істеп тўрады... Ќазаќстанда ауызсу тапшы екеніне ќарамастан, су «ґзен» болып аєып жатыр»,– деді Мемлекет басшысы. Сондай-аќ, Елбасы: «Егер ресурстарымызды бей-берекет шаша беретін болсаќ, онда біз электрстанцияларын жґндеп, ќўбырларды ауыстыра алмаймыз, бјрі тоќтап ќалады. Ќазаќстанда коммуналдыќ ќызметтердіѕ баєасын кґтереміз. Сондыќтан тўрєындар есептегіштер орнатуы керек», – деп баса айтты.

«Бјйтеректіѕ» орнына «Зенит»

ÀÏÒÀ ÀÏÒÛFÛ

Орталыќ Азияда Ќазаќстан миллионер елдердіѕ кґшін бастап тўр. АЌШ-тыѕ «Рейтерс» аќпараттыќ порталыныѕ хабарлауынша, елімізде миллиондаєан доллар аќшасы бар 12 мыѕєа жуыќ бай адам тіркелген. Яєни, 16 миллион 856 мыѕ тўрєыны бар Ќазаќстанда јрбір 1400-ші адам миллионер деген сґз. Осылайша, аса бай адамдардыѕ санаты Ќазаќстанда да ґсе тїсті. Тіпті, соѕєы жыдары миллионерлер былай тўрсын, миллиардерлердіѕ ќатары кґбеюде. Мысалы, белгілі «Форбс» журналы жариялаєандай, јлем миллиардерлерініѕ ќатарына биыл сегіз ќазаќстандыќ азамат ќосылды. «Форбс» журналы «Ќазаќстандаєы еѕ бай адам» деп “Ќазаќмыс” компаниясыныѕ президенті Владимир Кимді айтады. Оныѕ байлыєы 4 миллиард 700 миллион долларєа жетті.

ÀÏÒÀ ÀÏÒÛFÛ

Ґзге єаламшарда ґмір бар ма?

ÀÏÒÀ ÀÏÒÛFÛ

Байќоѕырды 2050 жылєа дейін жалєа алєан Ресей Федерациясы єарыш айлаєынан біртіндеп шыєарыла бастайды. Алайда, бўл ресейліктерден біржолата арылу деген сґз емес. Бўл туралы «Ќазєарыш» агенттігініѕ тґраєасы Талєат Мўсабаев мјлім еткен. Ал, талай жылдан бері айтылып жїрген «Бјйтерек» єарыш зымыраныныѕ јзірге дайын болар тїрі жоќ. Бастапќыда оны «Ангара» зымыран тасыєышына ўќсатып жасап береміз деген ресейліктер сґзінде тўрмаєан. Жиырма жыл уаќыт ґтсе де, кешенніѕ ќўрылысы бітер емес. Сондыќтан, ќазаќстандыќ тарап аталмыш баєыттан бас тартпаќ. Оныѕ орнына бўрыннан бар «Зенит» ракетасыныѕ жобасы ќолданылуы мїмкін. Оныѕ їстіне зымыранныѕ затын да, атын да ґзгертіп, ќайта жасап шыќсаќ, ќазына ќаржысыныѕ 2 млрд. доллары їнемделетін кґрінеді.

Кїнге еѕ жаќын орналасќан Меркурийде су бар. НАСА-ныѕ планетааралыќ аппараты єаламшардыѕ солтїстік полюсіндегі тереѕ кратерлердіѕ тїбінен мўз тапќан. Єаламшардыѕ бўл бґлігіне кїн сјулесі тїспейді. Оныѕ бетіндегі орташа ауа температурасы минус 170 градусты ќўрайды. Сондыќтан мўз ќабыєы ешќашан ерімейді. Єалымдардыѕ мјліметіне ќараєанда, ондаєы кратерлерде 2 триллион тоннадай мўз ќатып тўр.

Алдаєы аптаєа аптыќпай аяќ артып, жаѕалыќтарєа ќўлаќ тїре жїрейік, ќўрметті оќырман.

Бўрнаєы кїні облыстыќ мјслихаттыѕ ХІ кезекті сессиясы ґтті. Алќалы жиынєа аймаќ басшысы Ерлан Арын, департаменттер мен басќарма басшылары, аудан жјне ќала јкімдері, сондай-аќ, їкіметтік емес ўйымдардыѕ ґкілдері ќатысты. Отырыста 2013 жылєа арналєан облыстыќ бюджет бекітіліп, аймаќтыѕ ветеринарлыќ ќауіпсіздігін ќамтамасыз ету мјселелері талќыланды. Нўржайна ШОДЫР Облыстыќ экономика жјне бюджеттік жоспарлау басќармасыныѕ бастыєы Јлия Арынованыѕ айтуынша, 2013 жылдыѕ ќаржы тїсімі 57,7 млрд. теѕгені ќўраєан. Ал 2014-2015 жылдары бўл кґрсеткіш 67,8 жјне 70,3 млрд. теѕгеге дейін жетеді деп жоспарлануда. Негізінен, бюджет ќаржысыныѕ басым бґлігі јлеуметтік саланы дамытуєа баєытталєан. Соныѕ ішінде білім беру жїйесіне 8,2 млрд. теѕге ќарастырылєан. Аталєан ќаржы мїмкіндігі шектеулі жјне дарынды балаларєа ќолдау кґрсету, атаана ќамќорлыєынсыз ќалєан жеткіншектерге психологиялыќ-педагогикалыќ кеѕес беру, кјсіптік-техникалыќ мамандар даярлау, білім беру мекемелеріне кїрделі жґндеу жўмыстарын жїргізу жјне басќа да маќсаттарєа жўмсалады деп кїтілуде. Сондай-аќ, келер жылы облыстыќ жјне республикалыќ бюджет есебінен екі жаѕа мектеп, атап айтар болсаќ, Павлодар ќаласына ќарасты Кенжекґл ауылында 600 орындыќ, Баянауыл ауданыныѕ Майќайыѕ кентінде 420 орындыќ білім ордасыныѕ єимараты салынады деп жоспарлануда. Алдаєы жылы денсаулыќ саќтау саласын дамытуєа облыстыќ ќазынадан 14,2 млрд. теѕге ќарастырылєан. Бўл ќомаќты ќаржыныѕ басым бґлігі кепілдендірілген тегін медициналыќ кґмек кґлемін ўлєайтуєа жўмсалмаќ. Сонымен ќатар, ќант диабеті мен онкологиялыќ аурулардыѕ алдын алу, емдеу жјне жїкті јйелдерге скринингтік тексерулер жїргізу ісіне басымдыќ берілмек. Облыстыќ жјне республикалыќ бюджет

ќаржысына екі емдеу мекемесініѕ (Павлодар мен Екібастўз ќалаларында) єимараты салынатын болады. Бўл баєыттаєы жўмыстарєа 328,2 млн. теѕге ќарастырылады. Айта кетерлігі, 2013 жылдан бастап јлеуметтік тґлемдер мен бюджеттік сала ќызметкерлерініѕ жалаќысы ґседі. Мјселен, мўєалімдердіѕ орташа айлыќ табысы 65,5 мыѕ, дјрігерлердіѕ еѕбекаќысы 124,5 мыѕ, ал колледждер мен кјсіптік лицей студенттерініѕ шјкіртаќысы 12,2 мыѕ теѕгені ќўрайды. Аймаќтыѕ мјдениет саласына 1,5 млрд. теѕге бґлінбек. Аталєан салада да кезегін кїткен мјселелер аз емес. Солардыѕ бірі кітапханалар ќорын кґркем јдебиеттермен толыќтыру. Келесі жылы осы маќсатќа жјне аймаќтаєы 6 музейдіѕ материалдыќ-техникалыќ базасын жаѕарту жўмыстарына 345,0 млн. теѕге жўмсалады деп кїтілуде. Ал ішкі істер департаментініѕ материалдыќ-техникалыќ базасын ныєайтуєа 389,1 млн. теѕге, ауыл шаруашылыєын дамытуєа 1,7 млрд.теѕге, энергетика жјне тўрєын їй-коммуналдыќ шараушылыќ басќармасына 172,1 млн. теѕге, тілдерді дамытудыѕ 2011-2020 жылдарєа арналєан мемлекеттік баєдарламасын жїзеге асыруєа 5,2 млн. теѕге кґлемінде ќаражат ќарастырылєан. Облыстыќ экономика жјне бюджеттік жоспарлау басќармасыныѕ бастыєы Јлия Арынова аталєандардан басќа да іс-шаралар жеткілікті деѕгейде ќаржыландырылатынын атап ґтті. Халыќ ќалаулылары алдаєы жылєа арналєан аймаќтыѕ басты ќаржылыќ ќўжатын бір ауыздан ќолдады. Бірќатар депутаттар экология,

ауыл шаруашылыєы саласына ќатысты сауалдар ќойып, тиісті жауап алды. Аймаќ басшысы Ерлан Арын келесі жылдыѕ бюджеті маќсатты орындалатынына сенім білдірді. Сондай-аќ, алдымен Елбасы жїктеген тапсырмаларды жїйелі жїзеге асыруєа, ауыл шаруашылыєы саласын дамытуєа айрыќша назар аудару ќажеттігін тілге тиек етті. Халыќ ќалаулылары бас ќосќан жиында аймаќтыѕ ветеринарлыќ ќауіпсіздігін ќамтамасыз ету жайы да сґз болды. Облыстыќ ауыл шаруашылыєы басќармасыныѕ бастыєы Бауыржан Шарапиденов ґзі басшылыќ етіп отырєан саланыѕ осы баєытта атќарып жатќан жўмыстары жґнінде есеп берді. Ќазіргі таѕда ауылдыќ округтерде 206 ветеринар маман жўмыс істеуде. Соєан ќарамастан, кадр тапшылыєы ќиындыќ туєызып отырєан жайы бар. Тіпті, 2012 жылєа дейін ауылдыќ жерлерге ќызмет істеуге ешќандай ветеринар бармаєан. Тек їстіміздегі жылы ќабылданєан «Ветеринария туралы» жаѕа Заѕєа сјйкес, мамандарєа ќолдау кґрсетудіѕ арќасында биыл 28 жас ветеринар жўмысќа алынєан екен. Енді олар бўл саланыѕ алєа басуына ґз їлестерін ќосатын болады дейді басќарма басшысы. Сондай-аќ, аймаќта жануарлардан жўєатын тїрлі аурулардыѕ алдын алу шаралары жіті ќолєа алынуда. ЌР Ауыл шаруашылыєы министрлігініѕ Павлодар облыстыќ аумаќтыќ инспекциясыныѕ бастыєы Ќабиболла Јбушахманов ветеринариялыќ ќауіпсіздікті ќамтамасыз ету маќсатында ветеринария жїйесін халыќаралыќ стандарттар деѕгейіне кґшіру жґніндегі Елбасыныѕ тапсырмалары табысты іске асып жатќанын жеткізді. Атап ґтерлігі, бїгінде ґѕіріміздегі ветеринарлыќ жаєдай бір ќалыпты жјне инспекция јрдайым баќылауда ўстауда. Депутаттар бўл баєыттаєы жўмыстарды јлі де ширату ќажеттігін алєа тартты.

БІЛІМ «САРЫАРЌА САМАЛЫНЫЅ» ЖЇЛДЕСІНЕ ТОЄЫЗЌЎМАЛАЌТАН АШЫЌ ТУРНИР

ТҐЛ ОЙЫНЫМЫЗ - ТҐРІМІЗДЕ Кеше облыстыќ «Сарыарќа самалы» газетініѕ жїлдесіне тоєызќўмалаќтан аймаќтыќ ашыќ турнир басталды. Ґѕіріміздіѕ 75 жылдыќ мерейтойы аясында ўйымдастырылєан жарысќа облыстыѕ јр тїпкірінен жјне Астана ќаласынан жалпы саны 244 ойыншы келді. Мўрат АЯЄАНОВ

Р

еспубликалыќ тоєызќўмалаќ ќауымдастыєыныѕ вице-президенті Маќсат Шотаев, «Сарыарќа самалы» басылымыныѕ бас редакторы Асыл Јбішев, спорт ардагері Амангелді Аймаєамбетов жјне журналистика ардагері Ґскенбай Тастемханов сайысќа ќатысушыларєа сјттілік тіледі. Айта кетелік, облыстыќ басылымныѕ жїлдесіне ґткізіліп жатќан жарыс осымен їшінші жыл ќатарынан жалєасын тапты. Тґл ґнерімізді насихаттауды, оныѕ бўќаралыќ сипат алуын маќсат тўтќан дјстїрлі турнирге «Аналитикалыќ аќпарат орталыєы» ЖШС жјне «БанкЦентрКредит» АЌ-ныѕ аймаќтыќ филиалы демеуші болып отыр. Бјсекеніѕ ќорытындысы бїгін шыєарылады.

ПРЕЗИДЕНТ КАБИНЕТТЕРІ АШЫЛДЫ 1 желтоќсан - Ќазаќстан Республикасы Тўѕєыш Президентініѕ кїніне орай Ертіс ауданыныѕ тґрт мектебінде Президент кабинеттері ашылды. Салтанатты шара бір уаќытта басталды. Жиынєа аудан јкімі Ж.Шўєаев, аудандыќ мјслихаттыѕ хатшысы Ж.Беспаев, «Нўр Отан» ХДП аудандыќ филиалы тґраєасыныѕ бірінші орынбасары Б.Шыѕєысов жјне мектеп оќушылары ќатысты. Аудан јкімі Елбасы Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ тјуелсіз еліміздіѕ јлеуметтік жјне экономикалыќ дамуы, халыќтыѕ јл-ауќатын жаќсарту жјне тґрткїл дїниеге таныту маќсатында атќарєан игілікті істеріне тоќталды. Јрбір білім ордасындаєы Президент кабинеттері кеѕ жјне жарыќ, мўнда Мемлекет басшысыныѕ кітаптары мен Жолдаулары, Елбасы туралы жарыќќа шыќќан туындылар мен маќалалар ќойылєан. Мўндаєы еѕ ќолайлысы - Елбасы жайлы аќпарат алу ќолжетімді жјне оќушылар мен ўстаздар сабаќ кезінде мультимедиялыќ проекторды пайдалана алады. Ґз тілшіміз. Ертіс ауданы.

Елімізде алдаєы уаќытта жыл сайын жалєа берілетін 4500 пјтерден салынып отырады.


САРЫАРЌА САМАЛЫ 8 желтоќсан, сенбі, 2012 жыл

ЌЎМСАЄАТ

3

www.saryarka-samaly.kz

КОНФЕРЕНЦИЯ

CАЛАУАТТЫ ҐМІР САЛТЫ

Ардагерлер марафоны Облыс орталыєындаєы «Замандас» клубыныѕ мїшелері «Ел басыел нўры» атты ўранмен ўйымдастырылєан марафонєа ќатысты.

Шараныѕ маќсаты - оќушылардыѕ оќу-танымдыќ жјне єылыми-зерттеу ізденістерін ынталандыру, ќызыєушылыќ танытќан жастарды ќолдау, зерттеу жјне туристік-ґлкетану ќызметі арќылы жасґспірімдердіѕ экологиялыќ мјдениетін ќалыптастыру, мјдени ескерткіштермен таныстыру. Аталмыш жиынєа облыстыќ жјне ќалалыќ жалпы білім беру мектептері, клубтар, секциялар, зерттеу топтары мен балалар бірлестіктерінен жалпы саны 90-нан астам дарынды бала ќатысты. Тґрт секциядан тўратын жоба ќазаќ жјне орыс тілдерінде жїргізілді. «Біз жјне экология» секциясында №30 орта мектеп оќушысы Эрик Беккер, «Єылымєа бастапќы ќадам» секциясында №36 орта мектеп оќушысы Арыстан Садыєўлов бірінші орынды еншіледі. Сондай-аќ, «Ґз ґлкеѕді танып біл» тобында №40 орта мектеп оќушысы Ботакґз Сјкен, «Тарих бесігімўражай» атты секцияда №41 орта мектеп оќушысы Кристина Довгун жјне таєы басќалары жеѕімпаз атанып, баєалы сыйлыќтармен марапатталды.

ел маќтанышы - Тўѕєыш Президентіміздіѕ кїніне орай зейнеткерлеріміз Елбасыныѕ салауатты ґмір салтын ўстану

жайындаєы бастамасын ќолдап, осындай шара ўйымдастырдыќ-, дейді «Замандас» клубыныѕ тґраєасы Ќ.Шјкјрімов.

ОЌЫДЫЌ, ПІКІР АЙТАМЫЗ... Газетімізде жарыќ кґрген материалдарєа їн ќосып, ґз ойын білдіріп жатќан белсенді авторларымыєа алєыс айта отырып, алдаєы уаќытта да басылымнан ќол їзбеѕіздер дейміз. Газет їшін јрбір оќырманныѕ пікірі маѕызды, ќўнды. Сондыќтан, маќалаларєа байланысты айтар ой-пікірлеріѕіз болса, ашыќ жазып тўрыѕыздар. Редакция.

Ќанаєат ќарын тойєызар... Облыстыќ «Сарыарќа самалы» газетініѕ шолушысы Нўржайна Шодырдыѕ «Дастарќанєа шабуыл жасау сјнге айналєан ба?» деген маќаласы еріксіз ќолыма ќалам алєызды. Шыны керек, ќазаќ ўлты ежелден ќонаќжай, сауыќшыл, кґпшіл халыќ. Ата-анамыз да кезінде бар тјттідјмдісін ґз балаларыныѕ аузынан жырып, ќонаєына берген єой. Бўл бўрынєы адамдардыѕ дос-жараны

Жуырда Павлодар ќалаcындаєы Балалар мен жасґспірімдерге арналєан экология жјне туризм орталыєыныѕ ўйымдастыруымен Ќазаќстан Республикасыныѕ Тўѕєыш Президенті кїніне арналєан «Экология. Туризм. Ґлкетану» марафоны аясында «Меніѕ Отаным - Ќазаќстан» атты оќушылардыѕ ХІІ аймаќтыќ єылыми-тјжірибелік конференция ґтті. Амангелді ЈБДІЌАДЫР

Амангелді ЈБДІЌАДЫР Бўл бастамаєа ардагер спортшы Ќуат Кґккґзов ўйтќы болды. Ертіс ґзенініѕ жаєалауында ґткен шараєа 30-єа жуыќ ќария ќатысты. Ќарт марафоншылардыѕ Елбасына деген ќўрмет сезімі мен ыстыќ кґѕіліне Керекудіѕ саќылдаєан сары аязы кедергі бола алмады. Мјре сызыєына бірінші болып 59 жасар Ќўралай Уаќбаева жетсе, келесі орынды 70-ті алќымдаєан Татьяна Кириченко иеленді. Їшінші орынды 84 жастаєы аќсаќал Николай Блохин еншіледі. - Алєаш рет мерекеленіп отырєан

МЕНІЅ ОТАНЫМ - ЌАЗАЌСТАН

мен аєайын-туысына ерекше ќўрметпен ќарап, сыйластыќта болєанын кґрсетеді. Ал бїгінде осы ќасиет жойылып бара жатќандай. Аталмыш маќалада айтылєандай, осы заманныѕ адамынан да, оныѕ пиєылына сай, дастарќанынан да ќўт ќашты. Олай дейтінім, ќазіргініѕ ќонаќтары дастарќан жиналаржиналмастан ондаєы таєамдардыѕ тїгін ќалтырмай сыпырып, ќалталарына салып алады. Тіпті, кейбірі

беттері бїлк етпестен: «їстелге анау ќойылмапты, мынау ќойылмапты, араќ жоќ екен» деген сияќты јѕгімелер айтып, сынап-сґгуді шыєарды. Їстелдіѕ ќалай болатыны јркімніѕ жаєдайына байланысты, јрине. Сол їшін оны ґсек етудіѕ ќажеті жоќ деп ойлаймын. Еѕ бастысы, їй иесініѕ ниеті дўрыс, жїрегі таза болса болды емес пе?! Ќонаќтарымыз тойдан сарќыт алсын, біраќ, оныѕ мґлшері болуы керек ќой. Тїк кґрмегендей, дастарќанды жайпап тастау деген не сўмдыќ? Мўндай жаєдайларды кґзімен кґрген кейінгі ўрпаќ ќандай ґнеге алады? Осы жаєын неге ойламаймыз? «Алдарыѕа ас ќойдым, екі ќолды бос ќойдым» дегендей, сыйлап шаќырєан соѕ, јркім тойєанынша тамаќтансын, ішсін-жесін. Ал «дастарќанєа шабуыл» жасау – ґте ўят нјрсе. Сондыќтан, баршамыз, јсіресе, јйелдер ќауымы осы жаман јдетті доєару керек. «Ќанаєат ќарын тойєызар» демекші, барлыєымызды ќўдай ќанаєатшыл етсін деймін!

Бадиха АЛДОЅЄАРОВА, Качир ауданы, Байќоныс ауылы.

ДҐЅГЕЛЕК ЇСТЕЛ

ОРТАЌ ПАРЫЗЫМЫЗ Аќсу ќаласындаєы С.Дґнентаев атындаєы ќалалыќ мјдениет сарайында «Ќазаќстанныѕ болашаєы – ќазаќ тілінде» атты дґѕгелек їстел ґтті. Шараєа їкіметтік емес ўйымдардыѕ ґкілдері мен тіл жанашырлары ќатысты. Шараны «Демократияны тарату орталыєыныѕ» тґраєасы, Ќазаќстан халќы Ассамблеясыныѕ єылыми сараптама кеѕесініѕ мїшесі, ЌР Парламент Мјжілісі жанындаєы Ќоєамдыќ Кеѕестіѕ мїшесі Дос Кґшім жїргізді. Дґѕгелек їстелде мемлекеттік тілге байланысты ґзекті мјселелер ортаєа салынып, оныѕ ќолданыс аясын кеѕейту мен тілді меѕгерудіѕ јркелкі жолдары ќарастырылып, ўсыныстар айтылды. Ќатысушылар мемлекеттік тілді їйрену мен білудіѕ ќаншалыќты маѕызды екендігіне тоќталды.

ЈДЕБИ КЕШ

«ЖІГЕРЛІ ТАЛАНТ»

Таяуда Павлодар ќаласындаєы №17 кґпшілік кітапханасында ќазаќ јдебиетініѕ классик жазушысы, драматург, дјрігер, єалым Зейін Шашкинніѕ 100 жылдыќ мерейтойына орай, «Жігерлі талант» атты јдеби кеш ґтті. Шараєа облыстыќ Ж.Аймауытов атындаєы музыкалы драма театрыныѕ актерлері, жергілікті аќын-жазушылар мен студенттер ќатысты. Жазушыныѕ јдеби мўрасы - ќазаќтыѕ ўлттыќ рухани мјдениетініѕ ќазынасы. Зейін Шашкин талай ќиыншылыќтарды, азапты кїндер мен ќиянаттарды басынан ґткерсе де, таєдырына ќайыспай ќарсы тўра білген. Ол - ґз заманында ќаламы ќўрєамаєан ќаламгер, јдебиет, мјдениет, медицина салаларында ґлшеусіз еѕбек етіп, артына ґшпес мўра ќалдырєан біртуар тўлєа. Театр јртістері «Заман осылай басталады» пьесасынан їзінді кґрсетсе, жезтаѕдай јнші Јсел Ботаеваныѕ ґнері ќонаќтардыѕ кґѕілінен шыєып, шараныѕ кґркін келтірді. - Мјдени кешті ўйымдастырєан кітапхана ќызметкерлеріне алєысымды айтамын. Бўл шара драматург жерлесіміздіѕ соѕында ќалєан мол мўрасын жастарєа кеѕінен насихаттау, ќазаќ тілін дјріптеу, елге, жерге деген сїйіспеншілікті арттыру маќсатында ґткізілді, - дейді орталыќтандырылєан кітапханалар жїйесініѕ директоры Балзия Јлімєазинова.

А.ЖЇНІСБЕК.

ПРЕМЬЕРА

ПЬЕСА ҐЗЕГІ - ТІЛ МЈСЕЛЕСІ Ќазаќ пен ќазаќтыѕ ќазаќша сґйлеспеуі, ана тілімізді ќўрметтемеуі, бір ќараєанда, жауыр болєан мјселе сияќты. Десек те, Ж.Аймауытов атындаєы ќазаќ музыкалы драма театрыныѕ ўжымы бўл ќоєамдыќ «дертті» уытты јзіл мен ащы кїлкі арќылы жеткізуге тырысты. Аќмарал ЕСІМХАНОВА

С

јрсенбініѕ сјтінде јртістер ќауымы тіл мјселесін ќозєайтын ќырєыз драматургы М.Байджиевтіѕ «Тіл табысќандар» атты премьералыќ ќойылымын ўсынды. Комедияныѕ ќоюшы режиссері – Ержан Ќауланов. Бўл - І.Омаров атындаєы Ќостанай облыстыќ драма театры режиссерініѕ Павлодар ґѕірі тўрєындарына ўсынєан алєашќы жўмысы. Ж.Аймауытов атындаєы ќазаќ музыкалы драма театрыныѕ директоры, ЌР еѕбек сіѕірген јртісі Мўхтархан Манаптыѕ айтуынша, болашаќта ќостанайлыќтармен шыєармашылыќ байланыс беки тїспек. Жас режиссер ґнер ордасында келген бетте жаѕа ќойылым таѕдау ќиындау болєанын жасырмайды. «Жаѕа дїниені кґрерменге паш етпестен бўрын «Театр репертуарына ќандай туындылар ќажет? Кґрермен сўранысы ќандай?» деген сауалдарєа жауап іздедік. Сґйтіп,

Арман БАЌТАНЎЛЫ.

М.Байджиевтіѕ «Тіл табысќандар» заманауи комедиясын ќоюды шештік. Ґнер ошаєы јртістерімен бір ай бойы тер тґгіп, еѕбектендік», - дейді ол. Пьесаныѕ оќиєа желісі мынадай: Ќарапайым ќалалыќ отбасы. Мўхамбет пен Сїйімханныѕ Дездемона атты ќыздары ќазаќша бір ауыз сґз білмейді. Бірде Мўхамбет пен Сїйімхан Ыстыќкґлге демалуєа бармаќшы болып, Дездемонаны кіммен ќалдырарын білмей, бастары ќатады. Баќытќа орай, сол кезде ауылдаєы Болдудан јпкелері келе ќалады. Дегенмен, мјселе шешіле ќоймайды, себебі, Дездемона - ќазаќша, ал јпкесі орысша білмейді. Осы сјтте ата-аналары екеуіне тілмјш жалдауєа бел буады. Тыєырыќтан шыєудыѕ жолы осы... Ержан Ќауланов «Тіл табысќандар» ќойылымы тек ќана тіл мјселесін єана емес, ќазаќ жўртыныѕ алтын бесік - ауыл ґмірінен алшаќтап жатќанын кґрсететінін айтады.

«Пьесаны јзірлеу барысында театр труппасымен жўмыс істеу ќиын болєан жоќ. Ґйткені, мен театрєа жаѕадан келген јртістермен жўмыс істедім. Олардыѕ ґнерге, сахнаєа деген ўмтылыстарын жоєары баєаладым», - дейді Ержан Базылўлы. Басты рольдерді сомдаєандар ќатарында ЌР Мјдениет ќайраткерлері Б.Шјнім, Т.Атамбек, Г.Ќайырбекова, Ќ.Жексембаева жјне драма јртістері Е.Тґлеубек, А.Жамышева, Е.Мјсјлім, Е.Тўрсынбайўлы бар.

Еркежан ТҐЛЕУБЕК, јртіс: - «Тіл табысќандар» пьесасында ќаланыѕ еркетотай ќызы Дездемонаны сомдадым. Бўл – ќазаќ ґнерініѕ ќара шаѕыраєы – Ж.Аймауытов атындаєы ќазаќ драма театры сахнасындаєы алєашќы басты ролім. Шыєармашылыќ жолымды осы ґнер ордасынан бастаєаныма ќуаныштымын. Ґйткені, мен – киелі Баянауыл ґлкесініѕ тумасымын. Астана ќаласындаєы ўлттыќ ґнер академиясын тјмамдаєаннан соѕ, бірден Павлодарєа жол тарттым. Негізі, дипломдыќ жўмысымды С.Мўќанов атындаєы Петропавл облыстыќ драма театрында їздік баєамен ќорєадым. Аталмыш театр басшылыєынан шаќырту да алдым. Дегенмен, бойымдаєы јртістік шеберлігімді еліміздіѕ бетке ўстар театры - Павлодар ґнер ордасынан бастауєа бел будым.

Данияр ТОЌСАНБАЕВ, кґрермен: - Шыны керек, театрєа сирек бас сўєамын. Осы жолы достарымныѕ шаќыруымен жаѕа ќойылымды тамашалаудыѕ сјті тїсті. Бїгінгі таѕда замандастарымныѕ арасында ќазаќ тілін менсінбеушілік, оны ќойыртпаќ тілге айналдыруы їйреншікті жаєдайєа айналды. Мўны ќарапайым ќоєамдыќ їдеріс деп ќабылдай да бастадыќ. «Тіл табысќандар» пьесасы арќау еткен ґзекті мјселе талай кґрерменге ой салєанына кїмјнім жоќ. Байќаєаным, кґрермендер ќатарында ґзім сияќты жастар кґп екен. Соєан бір марќайып ќалдым. Суретті тїсірген - Т.Нўрєазы.

Елімізде прокаттыќ киноєа деген ќажеттілік ґте жоєары. Жалпы халыќтыѕ 7 пайызы кинотеатрларєа тўраќты барады.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

ТАРИХ

4

8 ќараша, сенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

Жерлесіміз, белгілі жазушы Зейін ШАШКИН - 100 жаста! Ќазаќ јдебиетініѕ кґрнекті ґкілдерініѕ бірі, дјрігер-жазушы Зейін Жїнісбекўлы Шашкин 1912 жылы Баянауыл ауданы Бозшакґл деген жерде дїниеге келген. 1920 – 1930 жылдары Павлодар ќаласында орта мектепте оќиды, балалыќ шаєы осы ќалада ґтеді.

«Павлодар – Ќазаќстанныѕ ешбір ќаласына ўќсамайтын ерекше ќала. Ќаланыѕ тўрєан жері дґѕес, жарќабаќ, ґзенніѕ арєы жаќ жиегі – ойпаѕ да тоєай. Жазда ќайыќќа мініп арєы бетке ґтіп, ќалаєа кґз салсаѕ екі-їш ќабат аќ тас їйлер, мешіттіѕ мўнарасы, шіркеудіѕ кїмбезі ќиялыѕмен жарысып, ертегідегі жўмбаќ сарайєа ўќсайды», деп естелік жазєаны бар белгілі жазушыныѕ. Мектепті бітірген соѕ ол Мјскеудіѕ тарих, философия жјне јдебиет институтында оќиды. Осында білім алып жїргенінде Ќазаќ Халыќ аєарту мекемесі оны елге ќызметке шаќырып, Семейдіѕ педагогикалыќ институтыныѕ ќазаќ жјне орыс тілі кафедрасыныѕ меѕгерушісі етіп таєайындайды. 1938 жылы 2 ќыркїйек кїні 26 жасында «халыќ жауы» деген жалаєа ілінеді де Алматы ќаласыныѕ тїрмесінде екі жылєа жуыќ жеке камерада отырады. 1948 жылы «Дипломсыз дјрігер» деген аныќтама ќаєазына ие болады. Кґп жылдан бері З.Шашкин шыєармашылыєын зерттеп келе жатќан жан ретінде айтарым: З.Шашкин Бурабайдаєы «Бармашы» пансионатында «дјрігерфтизиоларинголог» бґлім меѕгерушісі болып ќызмет атќарады. Сібірде концлагерьде жїргенде танысып, дјрігерлік кјсіпті їйрететін М.Бинштоктыѕ шаќыруымен Ќырымдаєы Климатпен емдеу єылыми-зерттеу институтыныѕ арнайы курсын 3 айдан екі рет оќып, аныќтама ќаєазын алады. Климатпен емдеу єылыми-зерттеу институтыныѕ бўл аныќтамасы оєан республиканыѕ кез келген шипажайларында дјрігерлікпен де, єылыми жўмыспен де айналысуына толыќ ќўќыќ берді. Јдетте, ќарапайым фельдшерлер дјрігерлердіѕ білімін жетілдіру институтында білім дјрежесін арттыра алмайды. Фельдшерлер білімін тек медициналыќ техникум-колледждерден єана жетілдіре алады. Бўл жерде айтпаєымыз, фельдшерлік те білімі жоќ З.Шашкин жоєарєы білімді дјрігерлермен иыќтаса жїріп, еѕбек еткен, батыл єылыми тјжірибелер жїргізген. Кейін ґкпеніѕ ќўрт ауруын емдеу жолдарын зерттеумен

тереѕ айналысады. Бўл ретте єылыми зерттеулер мен ізденіс жўмыстарын жан-жаќты жїргізе бастайды. Бурабайдаєы «Бармашы» санаторийінде дјрігерлік ќызметпен жазушылыќты ўштастырып, 1955 жылы «Наступило утро» атты алєашќы повесін жарыќќа шыєарады. Бўл шыєармасы 1957 жылы ќазаќ јдебиетініѕ Мјскеудегі онкїндігіне орай кґп таралыммен ќайта жарыќ

кґреді. Онкїндікке апаратын шыєарма ќатарына жатќызылады. 1956 жылы жазушылыќ жўмысќа біржола ден ќойып, осы повесін ґѕдеп, «Ўядан ўшќанда» деп ат ќойып, 1957 жылы ќазаќ тілінде бастырып шыєарады. З.Шашкин оќушы ќауымєа «Тоќаш Бокин», «Теміртау», «Доктор Дарханов», «Сенім» атты романдарымен, «Темірќазыќ», «Ґмір тынысы», «Ўядан ўшќанда» повестерімен танылєан јйгілі жазушы. 1960 жылы З.Шашкин шыєармашылыєында ерекше орын алатын туынды - «Теміртау» романы жарыќ кґрді. Жазушыныѕ бўл шыєармасы алпысыншы жылдарда кґтерілген Теміртау ќаласындаєы металлургтер ґміріне арналєан. Жазушы аталмыш шыєарманы жазу барысында Теміртау ќаласында јлденеше рет болып, осында еліміздіѕ Тўѕєыш Президенті Н.Назарбаевпен кездеседі. Ќойын дјптеріне оныѕ ґмірі, жанўясы жайлы деректерді жазып алады. Сол жылдардыѕ ґзінде оныѕ тындырып жїрген істеріне, таудай талабына алєаш рет оѕ пікірін білдірген жазушы. 1962 жылы жазушыныѕ «Доктор Дарханов» романы жарыќ кґрді. Романныѕ басты ќаћарманы – дјрігер Нияз Дарханов. Романдаєы барлыќ оќиєа осы Нияз тґѕірегіне ќўрылєан. З.Шашкинніѕ замандасы «Доктор Дарханов» романындаєы профессор Јлмўхановтыѕ прототипі - бїгінгі заѕєар академик

Сайым Балмўханўлы Балмўханов замандасы жайлы былай дейді: «Мен Зейін Шашкинмен 1956 жылы «Шымбўлаќ» балалар санаторийінде ќызметтес болдым. Ондай алєыр, білгір дјрігерді сирек кездестірдім. Ол ґкпе, кґмей туберкулезін рентген сјулесімен емдеу жґнінде совет медицина тарихында алєашќылардыѕ бірі болып єылыми-зерттеу жўмысын жїргізді, маќалалар жариялады. Ол маќалалардыѕ јлі кїнге дейін єылыми маѕызы бар». Жазушыныѕ 1966 жылы жарыќ кґрген соѕєы романы «Сенім» деп аталады. Бўл романы ауыл шаруашылыєын кґтеру, Арќаныѕ ќаћарлы суыєына тґзімді, ќўйрыќты ќой ґсіруге кґбірек кґѕіл бґлу. Жасыбай кґлі, Баянауыл тауларыныѕ јсем табиєатын саќтай білу, жайылымдары дўрыс пайдалану, тау бґктерлеріндегі ќараєай мен шырша аєаштарын ґрттен саќтау сияќты маѕызды жайттарды ќозєайды. З.Шашкин ґзініѕ ґмірбаянында: «15 жыл дјрігерлік міндет атќардым, ќалєан ґмірімде жазушылыќпен айналыстым», – деп жазады. Жазушы ґмірін біраздан бері зерттей жїріп байќаєаным, дјрігерлік еткен 15 жыл уаќыты – ол дјрігерлік мамандыќпен тікелей айналысќан жылдары єана. Біржола жазушылыќќа бет бўрып, Алматыєа ауысќан 1956 жылдан ґмірініѕ соѕы 1966 жылєа дейінгі кезініѕ ґзінде Ќазаќтыѕ туберкулез ауруын єылыми-зерттеу институтында кеѕесші-дјрігер болєан. З.Шашкин шыєармашылыєын єылыми тўрєыда тїгел сїзген жазушы-єалым Сапар Байжановтыѕ тілімен зерделесек: «Зейін - таєдыры, тјлейі кїрделі, ойќышойќысы кґп таєдыр. Ќаршадайынан бастап, елудіѕ ортасына да жетпеген ќысќа єўмырыныѕ ойпыл-тойпыл, алмаєайып арпалыссыз, жаєалассыз ґткен кезеѕі жоќтыѕ ќасы. Ґмір їшін ґлгенше кїресумен ґткен, егеске толы еѕселі єўмыр кґз алдыѕызєа келеді. Зейінніѕ жантайып жатып жіліктіѕ майлы басын мўжыєан кезі жоќ десе болады. Тырмысу, тырбана еѕбектену, арпалыс, жанталас - оныѕ маѕдайына жазылєаны, міне, осы». Сталиндік жеке басќа табынудыѕ зардабына жастай ўшырап, Сібірде жїрген кезінде жабысќан сырќатымен ширек єасырдан астам арпалыса жїріп, еѕ соѕєы деміне дейін талай кґркем туындыларды ґмірге јкеліп, кґзініѕ тірісінде классик жазушы, «ќазаќтыѕ Чеховы» атанєан З.Шашкинніѕ туєанына 100 жыл толып отыр. Теміртау ќаласы жайлы кґлемді роман жазєан ќаламгердіѕ есімімен Теміртау ќаласында бір кґше аталса деп талай рет ќала јкімдеріне хат жаздым. Еѕ болмаса «Хатыѕызды алдыќ, атайтын кґшеніѕ ыѕєайы жоќ» деген жауап та келмеді. Осы орайда Алматы ќаласындаєы А.Чехов атындаєы кітапхана їстіміздегі жылы 100 жасќа толып отырєан З.Шашкинніѕ есімімен аталса деген пікірімді осы тўста ќайта ќозєауєа тура келіп отыр. Бўрынєы Крылов, Пушкин атындаєы кітапханалардыѕ аттары да ґзгертілді емес пе?!

Ґтеген ЈБДІРАМАН, медицина тарихын зерттеуші, єалым.

Г.Потанин атындаєы тарихи-ґлкетану музейіне – 70 жыл!

Облыс орталыєындаєы Г.Потанин атындаєы тарихи-ґлкетану музейі еліміздегі ірі мјдени ошаќтардыѕ бірі болып табылады. Тарихќа кґз жїгіртсек, 1920-шы жылдары Кеѕес ґкіметініѕ орнауына байланысты елімізде Ќырєыз ґлкесін зерттеу ќоєамы ўйымдастырылды, кейін бўл мекеме араєа бес жыл салып, Ќазаќ ґлкесін зерттеу ќоєамына айналды. 1936 жылы Ќазаќстанды зерттеу ќоєамыныѕ павлодарлыќ бґлімшесі ќўрылды. Павлодар бґлімшесініѕ жўмысына їлкен їлес ќосќан фотосуретші єалым, музейдіѕ бірінші директоры Дмитрий Багаев етене араласты. Фотосуретшініѕ жўмыстары баспасґз беттеріне жарияланып, жоєары баєаєа ие болды. Бїгінде ґлкетанушыныѕ бўл шыєармаларыныѕ басым бґлігі павлодарлыќтардыѕ жеке коллекцияларында саќталєан. Сґйтіп, облыстыќ депутаттар мен еѕбекшілер кеѕесініѕ ќаулысымен 1942 жылдыѕ 20 маусым кїні Павлодар ќаласында ґлкетану музейін ашу туралы шешім ќабылданды. Сол кездегі халыќтыќ білім беру бґлімініѕ меѕгерушісі Зейтін Аќышевќа музейге лайыќты єимарат іздестіру жјне мамандарды бекіту жїктелді. Ґѕіріміздегі ґлкетану жўмысыныѕ дамуына Ќ.Сјтбаев, Ј.Марєўлан, Х.Арєынбаев сияќты киелі Баянауыл жерінен шыќќан єалымдардыѕ назарында болды. Музейге 1959 жылы Орталыќ Азияны зерттеуші, саяхатшы Г.Потанинніѕ есімі берілді. Мјдени ошаќтыѕ ќазіргі єимараты - Павлодар ќаласында ХІХ – ХХ є.є.ґмір сїрген кґпес А.Деровтыѕ 1899 жылы салынєан сауда їйі. Музей ќорында 70 мыѕнан астам ќўнды жјдігер

бар. Орта єасырда жасалєан кїміс теѕгелер, саќ заманындаєы алтын јшекейлер, «Бокка» кїмістен жасалєан бас киім (б.з.д 10 є), ірі мїйізді мамонт ќаѕќасы сынды ерекше экспонаттар саќталєан. Соѕєы жылдары ќор 1044 жјдігерге кґбейгенін айта кеткен жґн. «Мјдени мўра» баєдарламасы аясында ќордаєы жјдігерлерді толыќ зерттеп, єылыми жинаќтарды шыєаруєа мїмкіндік берді. Олардыѕ ќатарында «Музей ќорындаєы Д.Багаевтыѕ негативтер жинаєы», «Облыстыќ тарихи-ґлкетану музейі коллекциясындаєы ХІХ – ХХ єє. зергерлік бўйымдар», «Григорий Николаевич Потанин. Ќор коллекциясындаєы материалдар», «Музей ќорындаєы ќолжазбалар, сирек кездесетін басылымдар жјне сыйєа берілген јдебиеттер» сияќты єылыми жинаќтар бар.

Музей ќызметініѕ негізгі баєыты – тўрєындарєа ґлке тарихын таныстыру екені даусыз. Ўлы Отан соєысы жылдарында ќаза тапќан жерлес сарбаздардыѕ жерленген орындарын табу маќсатында Ресейдіѕ Ленинград облысындаєы Синявин биігінде С.Торайєыров атындаєы Павлодар мемлекеттік университетімен бірлесіп жїргізген барлау жјне Псков облысына ўйымдастырылєан «Майдан жолы» экспедициясыныѕ жўмысын атап ґтуге болады. Нјтижесінде Синявин мекенінде жерленген 549 жауынгердіѕ моласы аныќталды. Сонымен ќатар, есімі белгісіз жауынгерге арналєан ескерткіш ќалпына келтірілді. «Ґткендерін ескерген ґскендіктіѕ белгісі, ґткендерін жек кґрген ґшкендіктіѕ белгісі» - демекші, игі іс јлі де жалєасын таба бермек. «Ел болам десеѕ, бесігіѕді тїзе» деп заѕєар жазушы М.Јуезов айтќандай, бірлік пен ынтымаќты ту еткен еліміздіѕ ўстанєан саясатыныѕ бірі – ўлттыќ тарихи ќўндылыќтарды саќтау. Орталыќ Азия шеберлерініѕ халыќаралыќ жјрмеѕкесін ўйымдастыру игі дјстїрге айналды. Бўл шаралар Ќазаќстан, Ќырєызстан, Ґзбекстан, Тјжікстан шеберлерініѕ ќолґнер жўмыстары мен зергерлік бўйымдарына облыс жўртшылыєы тарапынан жоєары баєаєа ие болды. «Ќазаќстан – Сібір 2011» халыќаралыќ жјрмеѕкесі аясында ґткізілген ќолґнершілер кґрмесіне Ресейдіѕ Алтай ґлкесі, Тїркістан, Алматы, Астана ќалалары жјне Павлодар облысына танымал ќолґнер шеберлері, аѕшылар мен саятшылар ќатысты. «Возрождение» кґрме – жјрмеѕкесіне Ресейдіѕ Барнаул, Омбы, Москва ќалалары шеберлері келді. Олар ґзара тјжірибе алмасып, шеберлік саєаттарын ґткізді. Еліміздіѕ арќа сїйер ертеѕі, бабалар ґсиетін сабаќтастыєын орындап ўрпаќтар жалєастырушылары – жастарєа таєылымды тјрбие беру маќсатын да кґздеген шаралар кґптеп ўйымдастырылады. Ґѕіріміздегі білім беру ошаќтарында тарихи-ґлкетану таќырыптары бойынша дјрістер, танымдыќ сабаќтар ґткізу, «жылжымалы музей» жўмыстарын жјне «Музей тїнін» ґткізу дјстїрге айналєан. Музей ўжымы Президенттік мјдениет

орталыєымен, ЌР Алтын музейімен, Ресейдіѕ Омбы ќаласыныѕ мемлекеттік тарихи - ґлкетану музейі жјне РЄА Сібір бґлімшесініѕ тарихиґлкетану музейімен, Ј.Марєўлан атындаєы археология институтымен, Орталыќ Мемлекеттік музеймен, Кґкшетау, Ќараєанды, Ґскемен, Тїркістан ќалалары музейлерімен бірлесіп жўмыс жїргізуде. Берік серіктестіктіѕ арќасында ґткен жылы «Тјуелсіз Ќазаќстанныѕ негізін ќалаушы - Н.Назарбаев» атты Президенттік Мјдениет Орталыєыныѕ кґрмесі ашылды. Кґрмедегі ќўнды жјдігерлер ќатарындаєы Абылай ханныѕ жјне Ќазыбек бидіѕ шапандарын (тїпнўсќасы ХVІІІ є.), «Алтын адам», Берел ќорєанынан табылєан заттар (б.з.д.V-ІІІ є.є.) болды. Ал «Јзірет Сўлтан» мемлекеттік тарихи–мјдени ќорыќ мўражайыныѕ «Тјуелсіздік жјне Тїркістан таєылымы» атты жылжымалы кґрмесіне ќордаєы нумизматикалыќ, этнографиялыќ жјне археологиялыќ материалдар коллекциясы мен жазба ескерткіштер ќойылып жўртшылыќ назарына ўсынылды. «Алєа ўмтылєан Ќазаќстан» жобасы аясында Астана ќаласында Тўѕєыш Президент музейінде ўйымдастырылєан «Ўлы даланыѕ сазы» атты кґрмеден астаналыќтар ґѕіріміздіѕ тарихымен танысты. Астанада ґткен Павлодар облысы кїндерінде Павлодар облыстыќ тарихи-ґлкетану музейініѕ ќўнды жјдігерлерін Елбасыныѕ ґзі тамашалады. Бїгінде музей ќўрамында єылыми кітапхана жјне їш филиал бар. Олар: Д.Багаев мўражайїйі, Майра Шамсутдинова атындаєы јн шыєармашылыєы музейі жјне Јскери Даѕќ музейі. Сондай-аќ, ашыќ аспан астындаєы музей жўмыс істейді. Музейге келушілерге ґлкеміздіѕ ґткен жјне бїгінгі тарихынан ќўнды маєлўматтар беретін ќымбат жјдігерлері арќылы бїгінгі жас ўрпаќты ўлттыќ ќўндылыќтарымызбен таныстырып, алдаєы кїндерге сеніммен жол сілтейді.

Г.НЎРАХМЕТОВА, Г.Потанин атындаєы Павлодар облыстыќ тарихи - ґлкетану музейініѕ директоры.

Астанада Ќазаќстан айтыс аќындары мен жыршы-термешілердіѕ халыќаралыќ одаєыныѕ ќўрылтайы ґтеді. Осы арќылы айтыскерлер мен жыршы-термешілерді бір ўйымєа біріктіру, айтысты бір орталыќтан їйлестіру кґзделуде.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

8

ПАЙЫМ

8 желтоќсан, сенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

Суретті тїсірген - Тґлеген НЎРЄАЗЫ.

БАСПАСҐЗ - 2013 Саєидолла КҐШIМБАЕВ, јскери журналист-жазушы, запастаєы полковник, Ќазаќстан Журналистер одаєы сыйлыєыныѕ иегерi, «Айбын» јскери баспасыныѕ директоры:

е отансїйгіштікк ым! л баулитын басы

МЕНШІК ИЕСІ:

«Павлодар облысы јкімініѕ аппараты» мемлекеттік мекемесі (Павлодар ќаласы)

«Центр аналитической информации»ЖШС-і, «Сарыарќа самалы» облыстыќ газеті

Директоры Р.Т.БИЛЯЛОВ

Еѕбек жолымды бўрынєы «Ќызыл Ту», ќазіргі «Сарыарќа самалы» газетінде бастадым. Сондыќтан бўл басылым мен їшін ќашанда ыстыќ. Жыраќта жїрсем де газеттіѕ аяќ алысын ќадаєалап отырамын. Бїгінгі ўжымныѕ дені жастар екен. Осыныѕ ґзі кґѕілге ќуаныш ўялатады.

Телефоны 61-81-10

Бас редакторы А.Ј.ЈБІШЕВ

Кезекші редактор -

Фархат ЈМІРЕ

ОЌШАУ ОЙ

Телефоны 61-80-15

Бата - тілектіѕ анасы Атам бала кїнімізде ґзі ќўралпылас ќарияларєа: «Мына жїгірмекке батаѕды берші!» деп ќолымызды жайєызатын. Аќсаќалдар да іркілмей ізгі тілегін аќтарып, бетін сипайтын. Жиын-тойларда да кґнекґз ќарттар дїйім жўртты аузына ќаратып, аќ батасын беретін. Шыны керек, бїгінгі бата берушілердіѕ кейбіріне кґѕіліѕ толмайды. Тіпті, дастарќанєа бата сўрасаѕ бір-біріне сілтейді. Еѕ арты кјрі-жасы тегіс жиналєан торќалы тойларда їлкен јжелер бата беретінді шыєарды. Ќазаќта алты жасар ер бала отырса да, јйел бата жасамаєан єой. Бала кїнімізде їйге жиналєан јйелдер ас ішіп болєан соѕ: «Даладан бір ер баланы шаќырыѕдар, дастарќан ќайырсын», - дейтін-ді. Жасыратыны жоќ, дастарќанєа бата бере алмайтын аєаларымыз да бар. Жиындарда бата сўрасаѕ «анау берсін, мынау айтсын» деп јбігерге тїседі. Былай шыќќасын ќызыл тілдіѕ тиегін аєытып јркімді сґз етуге мїдірмейді єой солар. Ќазаќ – тойшыл халыќ. Ќазір ќўдалыќќа, ќыз ўзатуєа баратын аєайын бата беретін адамды да алдын ала сайлап апаратынды шыєарды. Бўл ќуанатын жаєдай емес. Јр ќазаќ бата бере білуі тиіс. Осыдан біраз бўрын бір ауданєа жўмыс сапарымен барєан едік. Сапар барысында жиылєан ќауымєа арналєан аќ дастарќанєа жаппай бас ќойдыќ. Ас та ішілді. Соѕында арамызда отырєан аќсаќал бата берді. Біраќ, ќарияныѕ аќ тілегі - шаѕыраќ кґтерген ќос жасќа арналєан бата. «Екі жас баќытты болсын...» деп тізбектеп јкетіп барады атамыз. Ўялєанымыздан ернімізді тістеп, їнсіз ќалдыќ... Халќымыз батаєа ерекше мјн беріп, ќўрметпен ќараєан. «Жауынменен жер кґгерер, батаменен ел кґгерер», «Бата - тілектіѕ анасы» деп бекер айтпаєан аталарымыз. Ќазіргі кїні ел арасында «бата беретін аќсаќалдарымыз азайып бара жатыр» деген пікірлер жиі айтылып жїр. Мўнымен біреу келісер, біреу келіспес. Ол - јркімніѕ шаруасы. Бір аныєы, бата беру – жауапті міндет екенін санамыздан шыєарып алєандаймыз. «Јлдебіреулер меніѕ берген батамды ќалжыѕєа айналдырады. Јркімніѕ батасын жаттап алып, айтады. Ґзі шыєара алмайды» деп таныс аќсаќал тўнжырап отыр. Ќасындаєы ќўрдасы: «Осы заманда сенен артыќ бата беретін жан ќалды ма?! Сені келеке ќылатындардыѕ ґзі бата білер ме екен», - деп жўбатып отыр. Рас, жўртты кґре алмаймыз, ґзіміз дјл солардай бола алмаймыз. Шын жїректен айтќан баталарымызды Алла Таєала ќабыл етсін! Пікіріѕіз болса, газет редакциясына немесе www.saryarka-samaly.kz сайтындаєы «Ќойын дјптеріме» жолдаѕыз.

Ќўрметті жер телімдері иелері мен жер пайдаланушылар! 2013 жылдыѕ 1 ќаѕтарынан бастап жаѕа бірыѕєай жеке сјйкестендіру нґмірлеріне (ЖСН) кґшуге байланысты Сіздерден ґз ЖСН-ді, ўйымдар мен кјсіпорындар їшін БЖН-ді Павлодар ќ., Кривенко кґшесі, 25, 211 каб. мекен-жайы бойынша «Павлодар ќаласы жер ќатынастары бґлімі» ММ-не келіп растауларыѕызды сўраймыз. Ґзіѕізбен бірге жеке кујлік (жеке тўлєалар їшін), мемлекеттік тіркеу туралы кујлік (заѕды тўлєалар їшін) жјне жер телімініѕ ќўжаттары болуы керек. Сјйкестендіруді 2013 жылдыѕ 01 сјуіріне дейін жїргізу ќажет. Аныќтама телефоны 8(7182) 65-24-06.

«ÑÀÐÛÀÐÊÀ ÑÀÌÀËÛ» ãàçåòiíå

2013 æûëãà ÆÀÇÛËÓ ÆÀËÃÀÑÓÄÀ! Редакцияєа келіп «Ќазпочта» АЌ ПОФ алатындар їшін арќылы жазылу ЗАЅДЫ ТЎЛЄАЛАР їшін жазылу баєасы индекс 63440 1 ай 248 теѕге 150 теѕге 6 ай 1488 теѕге 900 теѕге 12 ай 2976 теѕге 1800 теѕге ТЎРЄЫНДАР їшін жазылу баєасы индекс 65441 1 ай 231 теѕге 133 теѕге 3 ай 693 теѕге 399 теѕге 6 ай 1386 тенге 798 теѕге 12 ай 2772 теѕге 1596 теѕге ЗЕЙНЕТКЕРЛЕР їшін жеѕілдікпен жазылу баєасы индекс 55441 1 ай 200 теѕге 111 теѕге 3 ай 600 теѕге 333 теѕге 6 ай 1200 теѕге 666 теѕге 12 ай 2400 теѕге 1332 теѕге ЎОС ЌАТЫСУШЫЛАРЫ МЕН МЇГЕДЕКТЕРІ їшін жеѕілдікпен жазылу баєасы индекс 65442 1 ай 154 теѕге 83 теѕге 3 ай 462 теѕге 249 теѕге 6 ай 924 теѕге 498 теѕге 12 ай 1848 теѕге 996 теѕге РЕДАКЦИЯ АРЌЫЛЫ ПАВЛОДАР ЌАЛАСЫНЫЅ КЈСІПОРЫНДАРЫНА (ўжымдыќ жазылу 25 данадан кем болмаєан жаєдайда) жеткізіп беру

Жазылу мерзімі

1 ай 3 ай 6 ай 12 ай

166 теѕге 498 теѕге 996 теѕге 1992 теѕге

Біздіѕ газетке кез келген пошта бґлімшесінде, пошташыда жјне Павлодар ќаласы, Ак.Сјтбаев к-сі, 50 (тел.: 32-40-37) мекен-жайында орналасќан бас пошта єимаратында їйге немесе жўмыс орнына жеткізу бойынша жазылуєа болады. Сонымен ќатар, Ленин к-сі, 143 їй мекен-жайында орналасќан редакцияда жазылып, сол жерден алып тўратындай мїмкіндік бар. Кјсіпорынєа дейін жеткізу ќызметі де ќарастырылєан, осы ретте мекемелер мен ўйымдарды ўжымдыќ альтернативтік жазылуєа шаќырамыз. Тел.: 32-09-31.

Ќўрметті павлодарлыќтар! Сіздерді 2012 жылєы 10 желтоќсан кїні Павлодар ќаласында белгілі жерлесіміз жазушы, драматург Зейін Шашкинніѕ туєанына 100 жыл толуына орай ґткізілетін шараларєа шаќырамыз. 9 желтоќсан сає. 11.00-де

Зейін Шашкин сценарийі бойынша тїсірілген «Ќилы кезеѕ» атты кґркем фильмніѕ кґрсетіледі (ќазаќ тілінде).

Ќ.Јбусейітов атындаєы мјдени-сауыќ орталыєы сає. 11.00-де

10 желтоќсан Зейін Шашкин мїсінініѕ ашылуы (1 Май-Лермонтов кґшелері ќиылысындаєы гїлзар)

сає. 15.00-де

Жазушы, драматург, жерлесіміз Зейін Шашкинніѕ 100 жылдыєына арналєан «Ўлтымыздыѕ ўлы ќаламгері» атты мерейтойлыќ кеш.

Облыстыќ «Шаѕыраќ»ХШ орталыєы

Газет Ќазаќстан Республикасыныѕ Мјдениет жјне аќпарат министрлігінде тіркеліп, тіркеу туралы 23.11.2012 ж. №13191-Г кујлігі берілген

Басылым Ќазаќстан Республикасы жјне Ресейдіѕ Омбы, Новосібір облыстары, Алтай ґлкесі жјне Монєолияныѕ Баян-Ґлгей аймаєына тарайды. ГАЗЕТ 1979 ЖЫЛЫ «ЌЎРМЕТ БЕЛГІСІ « ОРДЕНІМЕН МАРАПАТТАЛДЫ. ЖШС-ніѕ мекен-жайы: Павлодар ќаласы, Ак.Марєўлан кґшесі, 102-їй, e-mail: kense-cai@mail.ru Редакцияныѕ мекен-жайы: 140000, Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 143 їй. Теле/факс 61-80-15

Газеттіѕ электронды поштасы: s_samaIy@maiI.ru Біздіѕ сайт: www.saryarka-samaly.kz Газеттіѕ нґмірі «Сарыарќа самалыныѕ» компьютер oрталыєында теріліп, беттелді.

Бас редактордыѕ орынбасарлары – 61-80-23, 61-80-19. Жауапты хатшы - 61-80-18. Јлеуметтік ќорєау - 61-80-20. Денсаулыќ, білім - 65-12-77. Тіл, јдебиет - 61-80-17. Экономика, саясат, ќўќыќ, имандылыќ, спорт, мјдениет, «Айналайын», «ЖАС times» 61-80-20. Жарнама бґлімі е-mail: s_samaIy_reklama@maiI.ru 61-80-43.

Маркетинг жјне тарату бґлімі 61-80-43. Газет аптасына їш рет шыєады, апталыќ таралымы 37360 дана, бїгінгі кґлемі 2 б.т. Баспа индексі 65441. «Баспа їйі» ЖШС баспаханасында басылды. ЌР Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 143 їй. Газеттіѕ сапалы басылуына баспахана жауап береді. Телефоны: 8/7182/ 61-80-26. Басылуєа ќол ќойылєан уаќыты 17.00. Тапсырыс - 2578. Хаттар, ќолжазбалар, фотографиялар мен суреттер рецензияланбайды жјне ќайтарылмайды. Кґлемі А4 (14 кегль) форматындаєы 3 беттен асатын материалдар ќабылданбайды. Редакция оќырмандардан тїскен барлыќ хаттарєа тегіс жауап беруді міндетіне алмайды. Жарнамалыќ материалдардыѕ мазмўнына жарнама берушілер жауап береді. Нґмірді јзірлеу барысында интернет ресурстарынан алынєан фотосуреттер де пайдаланылды. Авторлардыѕ пікірлері редакция ўстанєан кґзќарасќа сјйкес келмеуі де мїмкін. «Сарыарќа самалында» жарияланєан материалдарды кґшіріп немесе ґѕдеп басу їшін редакцияныѕ жазбаша рўќсаты алынып, газетке сілтеме жасалуы міндетті.

сарыарка самалы  

08 12 2012

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you