Page 1

Ќўрбан айт мїбјрјк болсын!

Ñ

àðûàðêà

ПАВЛОДАР ОБЛЫСТЫЌ ГАЗЕТI

25

ќазан бейсенбі 2012 жыл №123 (14909)

ñàìàëû

1929 ЖЫЛЄЫ 15 АЌПАННАН ШЫЄАДЫ

www.saryarka-samaly.kz

Ќўрметті жерлестер! Сіздерді барша мўсылман ќауымыныѕ ўлыќ мерекесі - Ќўрбан айт мейрамымен шын жїректен ќўттыќтаймын. Ќазаќ елі тјуелсіздікке ќол жеткізіп, діні мен ділін жаѕєыртып, осы бір тамаша мейрамды мемлекеттік деѕгейде ресми атап ґту ќуанышына ие болды. Елбасымыз Нўрсўлтан Јбішўлы Назарбаевтыѕ кґшбасшылыєымен мемлекетіміздегі саяси тўраќтылыќ пен конфессияаралыќ тїсіністік ґзге мемлекеттерге їлгі боларлыќтай жоєары деѕгейге жетті. Бўл - еліміздегі діни ахуалдыѕ дўрыстыєыныѕ арќасында ќол жеткізген басты жетістіктеріміздіѕ бірі. Ќўрбан айт мерекесі – мейірімділік пен ќайырымдылыќтыѕ, ізгілік пен ќамќорлыќтыѕ нышаны. Татулыќ пен бауырластыќты кїшейтуге їндейтін мўндай діни мейрамдар ынтымаєы жарасќан Ќазаќстан халќыныѕ ауызбірлігін одан јрі бекем ете тїсері хаќ. Мейрам кїндері Алланыѕ ризыєы їшін жасаєан жаќсылыќ істеріѕіз бен шалєан ќўрбандыќтарыѕызды сауаптан ќылсын. Осынау ќасиетті мереке ќарсаѕында ґздеріѕізге баќыт, бейбітшілік, амандыќ пен зор денсаулыќ тілеймін! Баршаѕызєа Ќўрбан айт мїбјрјк болсын! Ізгі ниетпен, облыс јкімі Ерлан АРЫН.

Ќажылыќќа аттанды

БЕЗБЕН

«Ќўрбан айты Рамазан айынан да їлкен мереке десек, біз ќателеспейміз. Ґйткені бўл кїндері бїкіл адам баласы Алла Таєаланыѕ ґзіне берген ныєметінен, байлыєынан басќа жоќ-жітіктерге, міскіндерге, тек жоќ-жітіктерге єана емес, бїкіл кґрші-ќолаѕ, аєайынтуысќа ќонаќжайлыќ кґрсететін, ќайырымдылыќ, жаќсылыќ жасайтын кїндер екендігін айта кеткеніміз жґн», - деді кеше Астана ќаласыныѕ бас имамы Ќалижан Заѕќоев. Оныѕ атап ґтуінше, елімізден 10 ќазаннан бастап 5,5 мыѕєа жуыќ азамат ќажылыќќа аттанып кеткен. Ол жаќта Ќазаќстан мўсылмандары діни басќармасыныѕ ќажылыќ миссиясы жўмыс істеуде. Барєан ќажыларымызєа барлыќ жаєдай жасалуда. «Сауд Арабиясы елініѕ Ќажылыќ миссия министрлігі ќазаќстандыќ азаматтарєа 600-дей арнайы автобустар бґлген. 8 тілде ќызмет кґрсетуде. Јрине, біз де бїкіл мешіттерімізде ќажылыќќа ниет еткен кісілерге 2 апта арнайы дјрістер ґткіздік», - деді ол.

Иллјћи жыр

Бес парыз Болєан соѕ мойнымдаєы бас ќарызым, Айтайын ґтер-ґтпес досќа арызым. Жјннатќа жаќсы істермен жарысайыќ, Орындап мўсылманныѕ бес парызын. ИМАНДЫ баєа жетпес нўрєа бала, Аќылды адам одан ќўр ќала ма? Дїниені јркімдерге-аќ берген Раббым, Дінді берер тек сїйген ќўлєа єана. Ендеше, дін тірегі НАМАЗ дейді, Намазбен пенде Алладан пана іздейді. Ќўлшынып ќўлшылыєын арттырєандар, Ќўраннан ешќашанда ара їзбейді. Тўтпаса уаєызымен ОРАЗАНЫ, Адамныѕ тјні толып, жаны азады.

Тўрмаса тізгінделіп тіл мен нјпсі, Тозаќтыѕ сенде дей бер бар азабы. Парызды содан соѕєы ЗЕКЕТ дейді, Ќолыѕа нелер келіп, не кетпейді. Бергеніѕ береке боп аќіретте, Жўмаќтыѕ биігіне жетектейді. Алланыѕ тїссе саєан назары асыл, Сїймейсіѕ бос маќтан мен сґз аласын. Иншалаћ, ќабыл болса ЌАЖЫЛЫЄЫЅ, Анаѕнан туылєандай тазарасыѕ. Жаратќан «бай», «кедей» деп жіктемейді, Жалќаулыќ, сараѕдыќќа ќўп демейді. Ќиын жоќ бес парызда, біздерге Алла, Келместі ќолымыздан жїктемейді. Серік ЌАЛИЕВ.

КҐЛІК КЕПТЕЛІСІНЕН ЌЎТЫЛУ ЇШІН «бір отбасына – бір кґлік» деген шектеу енгізу ќажет пе? Кїн таќырыбында ґзекті тўрєан мјселеніѕ бірі – кґлік кептілісі. Осы жаєдайєа байланысты мамандар тїрлі пікір айтып, дабыл ќаєуда. Біреулер «бўл – ќалыпты кґрініс» десе, енді біреулер кґліктердіѕ шеттен тыс кґбеюіне шектеу ќою керектігін алєа тартуда. Бір ќызыєы, соѕєы кездері ел аузында «бір отбасына – бір кґлік» деген жїйе енгізу туралы пікір тарай бастады. Бўл мјселені «Сарыарќа самалы» газетініѕ «Безбеніне» салып кґрелік. Талєат ЈБІЛЌАСЫМОВ,

Мўса ТЕНТЕКБАЕВ,

облыс тілдерді дамыту жґніндегі басќарманыѕ бастыєы:

облыстыќ денсаулыќ саќтау саласы ардагерлер ўйымыныѕ тґраєасы:

Кептелістен ќорыќпаєан жґн

Кґлік санын тежеу керек

- Кґлік кептелісінен ќорќуєа болмайды. Себебі, бўл – елдіѕ дамыєанын, ґркендегенін кґрсетеді. Мјселен, Ќытай, Жапония, Америка, Франция сынды алпауыт мемлекеттер кґлік кептелісі жаєынан кґш бастап тўр.

- Кґлік кептелісініѕ салдарынан кейбір ќалаларда жол апаты жиі орын алып, тепсе темір їзетін апталдай азаматтарымыз ґмірімен ќош айтысып жатады.

Жалєасы 3-бетте


САРЫАРЌА САМАЛЫ

2

АЌПАРАТ

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

Ќонаќїй ќызметі ќызыќтырмай ма? Облыс јкімі Ерлан Арынныѕ тґраєалыќ етуімен аймаќта шаєын жјне орта кјсіпкерлікті дамыту мјселелеріне арналєан отырыс ґтті. Павлодар облысы «Бизнестіѕ жол картасы -2020» баєдарламасын орындау бойынша республикада алдыѕєы ќатарда келе жатса да, јлі де кґѕіл бґлуге тўрарлыќ мјселелер бар. Нўрбол ЖАЙЫЌБАЕВ

О

блыс кјсіпкерлік жјне ґнеркјсіп басќармасыныѕ бастыєы Ќанат Шјбеновтіѕ баяндауынша, жыл басынан бері їйлестіру кеѕесі 92 жобаны маќўлдаєан. Бўл дегеніѕіз, ґткен жылдыѕ сјйкес кезеѕімен салыстырєанда, 1,5 есеге артыќ кґрсеткіш. Субсидия, кепілдік беру секілді жеѕілдіктерден басќа, баєдарлама шеѕберінде бизнесті жїргізу бойынша сервистік кґмек те кґрсетілуде. Жеке кјсіпкерлігін ашуєа жјне кеѕейтуге ниет білдірген азаматтарєа «Жўмыспен ќамту» баєдарламасы бойынша 770 млн. теѕгеге жуыќ ќаржы їлестірілді. Ал индустриялыќинновациялыќ даму баєдарламасы аясында 180 жоба іске асырылып жатса, оныѕ 97-сі шаєын жјне орта бизнеске тиесілі. Жаѕадан ќўрылєан «Павлодар» еркін экономикалыќ аймаєы да кјсіпкерлерге жаѕа ґндірістер ашуєа ыќпал етуде. Бїгінде жобаєа ќатысу жґнінде 43 ґтініш келіп тїсті. Аудан-ќалалардаєы бизнестіѕ жай-кїйі туралы тікелей байланыс барысында мјлім етілді. Мјселен, бірќатар аудандарда «Ертеѕіѕ їшін аянба!» атты кјсіпкерліктіѕ

тынысын кеѕейтуге баєытталєан жоба кеѕінен жїзеге аспаќ. Бїгінде Павлодар жјне Шарбаќты аудандарындаєы бизнестіѕ даму кґрсеткіштері ґзгелерге їлгі боларлыќ. Бўл орайда кјсіпкерліктіѕ жолына кедергі келтіретін мјселелерді шешу аса маѕызды. Мјселе, «Эльдар» фермерлік шаруашылыєы егістік алќабын 1000 гектарєа дейін ўлєайтуды жоспарлаєан. Алайда, Черноярка алќабында судыѕ жетіспеушілігі аяќќа тўсау болып тўр. Облыс јкімі Ерлан Мўхтарўлы бўл мјселеніѕ шешімі арнайы су алќаптарын дамыту жґніндегі баєдарламаєа енгізілгенін атады. Мемлекеттік баєдарламаныѕ игілігін «татып» їлгерген «Саєып» шаруа ќожалыєы бїгінде 330 бас жылќы ўстап, ќымыз ґндірісін ґрлетуде. Алдаєы уаќытта облыс орталыєынан «этноауыл» жобасын іске асыруєа міндетті. Облыс јкімі наќты жоспар ўсынылєан жаєдайда бастаманы толыќ ќолдауєа јзір екендігін мјлімдеді. Кеѕес барысында аймаќ басшысыныѕ атап ґткеніндей, павлодарлыќ кјсіпкерлер ќай салада болмасын ґздерініѕ їздік екендіктерін танытуда. Алдаєы уаќытта ќўрылыс мердігерлері ретінде жергілікті фирмаларды єана таѕдау мјселесі шешілмек.

Бўєан дейін Павлодар жјне Екібастўз ќалаларында ірі јлеуметтік нысандардыѕ ќўрылысын республиканыѕ ґзге аймаќтарынан келген мердігерлер кешеуілдетті. Енді одан сабаќ алып, маѕызды ќўрылыстарєа ґзіміздіѕ фирмаларымызды жауапты ету жаєы ескеріледі. Е.Арын ќазаќстандыќ ґнім їлесін арттыру бойынша жўмыстар жалєасатынын, соныѕ ішінде жергілікті тауарлар мен ќызметтерге баса мјн берілетінін атады. Бїгінде кјсіпкерлердіѕ «тісі батпай» отырєан салалар бар. Соныѕ бірі - ќонаќїй ќызметі. Ґкінішке ќарай, бізде бар ќонаќїйлердіѕ ќызмет кґрсету сапасымен маќтану мїмкін емес. Кјсіпкерлер їшін бўл да табыстыѕ бір кґзі. Ќазірде ауыл шаруашылыєы кјсіпорындарыныѕ «ЌазАгро» компаниясы ўсынатын жеѕілдіктерді пайдалану їлесі де кґѕіл кґншітпейді. Кґп ўзамай аймаќта «бизнеске ќызмет кґрсету орталыќтары» ќўрылатын болады. Бўл туралы «Даму» кјсіпкерлікті ќолдау АЌ басшылыєымен келісім бар. Екінші деѕгейлі банктер де «Бизнестіѕ жол картасы-2020» баєдарламасын іске асыруєа белсенді ќатысуєа тиіс. Себебі, Елбасыныѕ тапсырмасы – бјріне ортаќ. Кеден одаєыныѕ мїмкіндіктерін ќолайлы пайдалану мјселесі де ўмыт ќалмауы керек. Облыста баламалаы энергия кґздерін ќолдану жаєдайы да баєдарлама жїзінде тетігін табуы ќажет. Облыстыќ білім беру басќармасына бір ай мерзім ішінде кјсіпкерлердіѕ сўранысына сјйкес біліктілік кујлігіне ие жўмысшы мамандыќтарын даярлауєа ќатысты жоспарды ўсыну тапсырылды.

ЈРІПТЕСТІК

«Valley» Павлодарда

ќўрастырылмаќ

Облыс јкімі Ерлан Арын јйгілі «Valley» техникасын шыєаратын CanAgro Export Inc. (Канада) компаниясыныѕ президенті Глен Келермен кездесті. Жїздесудіѕ басты маќсаты – облыста суармалы егіншілікті дамытуда ґзара тиімді јріптестікке ќол жеткізу. Облыста 2018 жылєа дейін суармалы алќаптарды дамыту туралы іс-шаралар жоспары ќабылданєан. Бїгінде 22 мыѕ гектардан астам жер суармалы жїйемен ґѕделеді. Фермерлердіѕ жаѕа техникаларєа деген сўранысы жыл сайын артып келеді. Облыс јкімі бїгінгі таѕда канадалыќ

компанияныѕ жаѕбырлатќыш техникасын павлодарлыќ шаруашылыќтар кеѕінен пайдаланатынын айтып ґтті. Ќазірде жергілікті шаруалардыѕ ќолында 20 «Valley» бар. Алдаєы уаќытта оныѕ ќатарын кґбейту кґзделеді. Шетелдік компанияныѕ басшысы атаќты техниканы Павлодар жерінде, «Кеѕес Агро» шаруа ќожалыєы негізінде ќўрастыру туралы ўсынысќа келісім білдірді. Бўл ґѕірде ескі суарєыш техникаларды жаѕартуєа септігін тигізетіні белгілі. Ґз тілшіміз.

Ќымбатты жерлестер! Барша мўсылмандарды ќасиетті Ќўрбан айт мейрамымен ќўттыќтаймын! Ислам дінін ўстанушылар їшін бўл мейрамныѕ мјні ерекше. Осы кїні јр шаѕыраќќа ырыс-ынтымаќ пен берекебайлыќ тілеймін! Денсаулыќтарыѕыз мыќты болып, елімізде тыныштыќ болсын! Павлодар облыстыќ мјслихаты депутаттыєына кандидат

В.Берковский Павлодар облыстыќ мјслихаты депутаттыєына кандидат В.А.Берковскийдіѕ сайлау ќоры ќаражатынан тґленді.

Ќўрметті павлодарлыќтар! Санитарлыќ-эпидемиологиялыќ нормалар мен талаптарды саќтау маќсатында 26, 27, 28 ќазанда Ќўрбан айтты мерекелеу кїндері Павлодар ќаласында ќўрбандыќ шалу рјсімін ґткізуге арналєан арнайы алаѕдар аныќталды. Ќўрбандыќ шалу ќызметін кґрсететіндер: Киров кґшесі, 153 їйде орналасќан ет ґѕдейтін «Раскельдинов» ЖК кешені (алдын ала тјулік бўрын 50-28-77 телефоны арќылы жазылу ќажет) жјне ќаланыѕ солтїстік аймаєындаєы «Ет-Продукт» (байланыс телефоны: 62-77-21).

Облыс тўрєындарыныѕ назарына! 2012 жылдыѕ 25 ќазаны мен 1 ќарашасы аралыєында облыстыѕ мемлекеттік органдары басшыларыныѕ ќатысуымен Ќазаќстан Республикасыныѕ Президенті Н.Ј.Назарбаевтыѕ «Ќазаќстанныѕ јлеуметтік жаѕєыртылуы: Жалпыєа Ортаќ Еѕбек Ќоєамына ќарай 20 ќадам» баєдарламалыќ маќаласында айтылєан тапсырмаларды іске асыру барысы туралы Павлодар облысы јкімдігініѕ ресми сайтында: www.pavlodar.gov.kz интернет – конференция болады. 25 ќазанда облыс сјулет жјне ќала ќўрылысы басќармасыныѕ бастыєы Марат Зейнекенўлы Ќабдујлиевтіѕ ќатысуымен интернет-конференция ґтеді; 30 ќазанда облыс ќўрылыс басќармасыныѕ бастыєы Јлібек Абылайўлы Кїлжановтыѕ ќатысуымен интернетконференция ґтеді; 1 ќарашада облыс энергетика жјне тўрєын їй-коммуналдыќ шаруашылыќ басќармасыныѕ бастыєы Сайын Ујлиханўлы Кјменовтіѕ ќатысуымен интернетконференция ґтеді. Сауалдарыѕызды жолдау їшін Сіздер облыс јкімдігініѕ ресми WEB-сайтында www.pavlodar.gov.kz орналасќан арнайы баннерді пайдалана аласыздар. Сўраќтар интернет-конференция ґтетін кїні саєат 9.00-ден 17.30-єа дейін ќабылданады. Облыс тўрєындарын ќатысуєа шаќырамыз.

Облыс јкімініѕ баспасґз ќызметі.

ЌР Президентініѕ ќатысуымен ґткен Ќазаќстан-Австрия экономикалыќ форумыныѕ ќорытындысы бойынша 170 миллион еуроны ќўрайтын ќўжаттарєа ќол ќойылды.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл

КҐКПАР

3

www.saryarka-samaly.kz

Отандыќ медицина саласы ґз дамуыныѕ жаѕа сатысына аяќ басты. Кґптеген жаѕашылдыќтар енгізілуде. Бірыѕєай ўлттыќ денсаулыќ саќтау жїйесі ќўрылды. Осыныѕ барлыєы халыќтыѕ денсаулыєын жаќсартуєа баєытталып отыр. Дегенмен, тўрєындар тарапынан јлі кїнге дейін медициналыќ ќызмет кґрсетудіѕ сапасына ќатысты сын-ескертпелер кґптеп айтылуда. Негізсіз емес. Соєан ќараєанда, аталмыш салада жетілдіре тїсетін тўстар баршылыќ. Халыќтыѕ кґкейінде жїрген осы таќырып жґнінде оќырмандар пікірін білуді жґн санадыќ. Серім СЫЗДЫЌОВ, Є.Сўлтанов атындаєы облыстыќ аурухананыѕ бас дјрігері, облыстыќ мјслихаттыѕ депутаты: - Жалпы, бїгінде мемлекет тарапынан отандыќ медицинаны дамытуєа бўрын-соѕды болмаєан ќолдау шаралары кґрсетілуде. Ґзім басшылыќ етіп отырєан аурухана тјжірибесіне ќарасаќ, биылдыѕ ґзінде жаѕадан тґрт заманауи медициналыќ аппарат алдыќ. Олар офтальмология, хирургия салалары бойынша кїрделі оталар жасауєа мїмкіндік беретін аса маѕызды ќўрал-жабдыќтар болып табылады. Бўдан бґлек, соѕєы жылдары кґліктік медицина ќарќынды дамып келеді. Бірнеше жаѕа автокґлікпен ќамтамасыз етілді. Тіпті, аудан, ќалаларєа ќатынау їшін медициналыќ ўшаќ ќызмет кґрсетеді. «Жылжымалы емхана» жїйесініѕ жўмысы да оѕ жолєа ќойылєан. Бїгінде аймаєымыздыѕ еѕ шалєай деген ауыл тўрєындарына сапалы медициналыќ ќызмет кґрсету мїмкіндіктері бар. Осыныѕ барлыєы - халыќтыѕ денсаулыєын жаќсарту баєытындаєы шаралар. «Саламатты Ќазаќстан» баєдарламасы аясында 2015 жылєа дейін тўрєындардыѕ ґмір сїру деѕгейін 72 жасќа дейін арттыру маќсаты тўр. Оѕ ґзгерістер жалєасатын болса, бўл межені баєындыратынымызєа еш кїмјн жоќ.

Нўрлат БАЙКЕНЖЕ, С.Торайєыров атындаєы ПМУ-діѕ «Білік» газетініѕ редакторы: - Бас ауырып, балтыр сыздаса, еѕ алдымен дјрігерлерге жїгіреміз. Біраќ, содан нјтиже шыќса игі. Бўлай деуімніѕ ґз себебі бар. Шыны керек, бўєан дейін жўртшылыќ арасында «дјрігерлерге кїніѕ тїспесін, одан да їйде ауырып жата берген артыќ» деген маєынадаєы сґздерді жиі еститінмін. «Аќ желеѕділерді халыќ бостан-босќа неге жазєырады?» деп те ойлайтынмын. Мјселеніѕ мјнісін басыма іс тїскенде білдім. Жаќында бір жасар ўлым ауырып ќалды. Ыстыєы кґтеріліп, мазасы ќаша бастаєандыќтан жедел жјрдем ќызметіне телефон шалдыќ. Алайда, ондаєылар «учаскелік дјрігерге хабарлаѕыздар» деп келуден бас тартты. Сол кезде жедел жјрдем ќызметкерініѕ сґзіне ызаланып, кґтеріѕкі дауыспен: «Ол сіздердіѕ міндеттеріѕіз емес пе?!» - дедім. Сол-аќ екен, телефонныѕ ар жаєындаєы оператор бірнеше минуттан соѕ жедел жјрдемніѕ келетінін айтып, тўтќаны ќоя салды. Оныѕ «бірнеше минуты» бір саєатќа ўласты. Јзер дегенде келген жедел жјрдем ќызметініѕ дјрігерлері ўлымныѕ ќызуын тексеріп, бір укол салып, бірнеше дјрі жазып берді. Кешкісін учаскелік дјрігер келіп, таєы да бірнеше дјрі-дјрмек жазып кетті. Енді оннан аса дјрініѕ ќайсысын баламызєа берерімізді білмей дал болып отырмыз. Аќиќатында бўл бір отбасыныѕ басындаєы жаєдай емес. Бўл жїздеген шаѕыраќта кїнделікті болып тўратын оќиєа. Сонда «адамдар жанына медет болуы тиіс дјрігерлерден не ќайыр?» деген заѕды сўраќ туындайды.

Айнагїл ЈЛІШЕВА,

Саєит ИМАНЄАЗИНОВ, Медицина єылымдарыныѕ докторы, профессор, Семей мемлекеттік медициналыќ университеті Павлодар филиалыныѕ директоры: - Мемлекет тарапынан денсаулыќ саќтау саласына кґп ќолдау кґрсетілуде. «Саламатты Ќазаќстан» баєдарламасы табысты жїзеге асырылуда. Онымен ќоса, бірыѕєай ўлттыќ денсаулыќ саќтау жїйесі жўмыс істеуде. Дегенмен, бўл салада ешбір мін жоќ деуге де келмейді. Біраз жетілдіретін, кемшін тўстар да бар. Мысалы, бізде ауру-сырќаудыѕ алдын алу деѕгейі тґмен. Халыќ емдеу мекемелеріне жиі бара бермейді. Себебі, ондай менталитет ќалыптаспаєан. Соныѕ салдарынан, сырќаттарын асќындырып алып жатады. Ал дјрігерлер ќауымы емделушілер ґздері алдына келмейінше ешќандай шара ќолданбайды. Тўрєындардыѕ денсаулыєын ќалыпты тїрде баќылап отыратындай жїйе жоќ. «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол іздеген» артыќ емес пе? Јрине, кінј тек дјрігерлерде деуден аулаќпын. Бўл ретте, тўрєындармен жўмыстыѕ жаѕа формаларын ойлап табу ќажет сияќты. Бізде білімді, білікті, кјсіби мамандар, дјрігерлер жеткілікті. Тек олардыѕ жўмыс істеуіне дўрыс жаєдайлар жасалуы тиіс. Ойлап ќарасаќ, бїгінде медицина саласында да ќаєазбастылыќ кґбейіп келеді. Ґкінішке ќарай, дјрігерлер жўмысыныѕ басым бґлігін тїрлі аныќтамалар, басќа да ќўжаттарды толтырумен ґткізуге мјжбїр. Бўл – їлкен кемшілік. Дјрігердіѕ орны науќастыѕ жанында болуы ќажет.

Павлодар ќаласыныѕ тўрєыны: - Естуімше, «Саламатты Ќазаќстан» баєдарламасыныѕ бірінші кезеѕі аяќталыпты. Енді, екінші кезеѕін орындау барысында медициналыќ кґмектіѕ сапасын арттыру жўмысына ерекше кґѕіл бґлінсе деген тілегіміз бар. Атап ґтерлігі, кейбіреулер бар кінјні дјрігерлерге жауып жатады. Ол да дўрыс емес. Халыќтыѕ санасын ґзгертуге ўмтылєан жґн. Тўрєындар ґзініѕ денсаулыєына бей-жай ќарамауы тиіс. Јр адам уаќытылы дјрігерлердіѕ кґмегіне жїгінетін болса, ауру-сырќау кґрсеткіштерін біршама тґмендетуге болар еді. Јйтсе де, дјрігерлер арасында да ґз міндетіне салєырт ќарайтындардыѕ бар екенін мойындауымыз тиіс. «Бір ќўмалаќ бір ќарын майды шірітеді» емес пе? Алайда, олардыѕ кесірінен тўтас денсаулыќ саќтау жїйесіне кїйе жаєуєа болмас. Єўмырында дјрігер алдын кґрмеген, оныѕ шипалы алаќаныныѕ жылуын сезінбеген жан аз шыєар. Кїн сайын адам ґміріне араша тїсіп, ќызметіне жан-тјнімен берілген аќ желеѕді абзал жандарєа мыѕ алєыс!

БЕЗБЕН

«Кґкпарды» ўйымдастырєан - Данияр ЖЎМАДІЛ.

КҐЛІК КЕПТЕЛІСІНЕН ЌЎТЫЛУ ЇШІН «бір отбасына – бір кґлік» деген шектеу енгізу ќажет пе? Талєат ЈБІЛЌАСЫМОВ,

Мўса ТЕНТЕКБАЕВ,

облыстыќ тілдерді дамыту жґніндегі басќарманыѕ бастыєы:

облыстыќ денсаулыќ саќтау саласы ардагерлер ўйымыныѕ тґраєасы:

Кґлік санын тежеу керек

Сондыќтан, бўл мјселеге ќатысты шешім ќабылдайтын уаќыт жетті деп ойлаймын. Ол їшін міндетті тїрде «бір отбасына – бір кґлік» деген шектеуді жїзеге асырып, Ќазаќстан Республикасындаєы кґлік туралы Заѕєа ґзгертулер енгізу ќажет. Јйтпегенде, ќала кґшелерінде жаяу адамдардан гґрі кґлік саны кґбейіп кетті. Бўл жаєдай біріншіден, тўрєындардыѕ ґміріне ќауіп тґндірсе, екіншіден, экологияєа зиян келтіреді. Статистикалыќ мјліметтер бойынша, бїгінде елімізде 94 мыѕ автобус, 398 мыѕ жїк кґлігі жјне 41 мыѕ арнайы техника бар екен. Ал жеѕіл автокґліктердіѕ саны бўлардан ондаєан есе артыќ екені айтпаса да тїсінікті. Сондай-аќ, їстіміздегі жылдыѕ соѕєы жеті айында біздіѕ мемлекетке шетелдерден 50 мыѕєа жуыќ кґлік сатып алыныпты. Мамандар бўл ґткен жылдыѕ дјл осы кезеѕімен салыстырєанда 2,2 есе жоєары екенін айтуда. Бўл дегеніѕіз – сўмдыќ жаєдай єой. Осылай кете берсе, бірнеше жылдан соѕ кґлік саны шектен тыс кґбейіп, кґшеде де, кґпќабатты їйлердіѕ алаѕдарында да ине шаншар жер ќалмайды. Бўдан кейін ќандай ауамен тыныс аламыз? Балаларымыз ќайда ойнайды, мектепке ќалай барады? Кґліктен тїспейтін адамдардыѕ денсаулыєы не болады? Осындай сауалдарды ойлап, басымызды ауыртпас їшін кґлік санын тежеу ќажет.

Кептелістен ќорыќпаєан жґн

Біраќ, осы мјселені шешу їшін олар соншалыќты жїйкелерін жўќартып, неше тїрлі баєдарламалар жасап жатќан жоќ. Сондыќтан, біз де орынсыз байбалам салып, «бір отбасында бір кґлік єана болсын» деп шектеу ќойєанымыз дўрыс емес. Мїмкіндігі бар ма, барлыќ адам кґлік мінсін. Тек ґзініѕ жјне ґзгеніѕ ґміріне зиян келтірмесін. Сонымен ќатар, кґлік жїргізу ережелерін ќатаѕ саќтасын, сонда ешкім де жапа шекпейді. Меніѕ ойымша, жол апаттарыныѕ орын алуына кґбінесе тјжірибесі жоќ жјне мас кїйінде кґлік айдайтын жїргізушілер себеп болады. Сол їшін алдымен олардыѕ біліміне, жауапкершілігіне деген талапты кїшейту керек. Шыны керек, кейбір ќалталы адамдар жїргізуші кујлігін сатып алады да, кейін соныѕ кесірінен біреудіѕ ґміріне ќауіп тґндіріп жатады. Еѕ дўрысы, кґлік жїргізушілерді кемінде алты айда бір рет аттестациялаудан ґткізіп тўру керек. Сонда жол ережесін саќтамайтындар сабаќ алып, сабасына тїсетін болады.

Басы 1-бетте

«Безбенді» јзірлеген – Нўржайна ШОДЫР.

Биылєы 9 айда жалпы ішкі ґнімніѕ деѕгейі 5,2 пайызєа ґсті. Бўл туралы Їкімет отырысында Премьер-Министр Серік Ахметов мјлім етті.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

ЌОЄАМ

4

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

Бїгін – «Егемендік туралы» декларацияныѕ ќабылданєан кїні

АЗАТТЫЌТЫЅ АЌ ТАЅЫНА БАСТАЄАН АЛЄАШЌЫ ЌАДАМ Осыдан тура 22 жыл бўрын Тјуелсіздікке баєытталєан басты ќадам жасалды. Наќтыраќ айтсаќ, 1990 жылы 25 ќазан кїнi «Егемендiк туралы» декларация ќабылданды. Ќазаќ жўртшылыєы бґркін аспанєа атты, себебі, маѕызды ќўжат ата-бабаларымыздыѕ єасырлар бойы аѕсаєан азаттыєыныѕ аќ таѕы алыс еместігін меѕзеді.

Е

гемендік декларациясы ќабылданєан кїнніѕ маѕызы тереѕде. Ґйткені, Кеѕес одаєы ыдырай ќоймаєан ќысылтаяѕ кезеѕде «Егемендік туралы» декларацияны ќабылдау сол кездегі ќазаќ саясаткерлері їшін оѕайєа тїскен жоќ. Декларацияныѕ жобасын талќылаудыѕ ґзі біраз јбігерге салды. Ќўжаттыѕ бірќатар баптары мен тўжырымдары кейбір депутаттардыѕ кґѕіліне жаєа ќоймады. 17 баптан тўратын декларацияны депутаттар сегіз саєат бойы саралапты. Тіпті, ќазаќ елініѕ келешегі їшін орны бґлек ќўжатты ќабылдауды кейінге ысыра бергенді жґн кґргендер де кездесіпті. Депутаттар ортаќ мјмілеге келе алмады. Ќўжаттыѕ жобасы БАЌ-тарда жарияланєаннан кейін ќоєамда тїрлі пікірлер айтылып, шерулер ўйымдастырыла бастайды. Аќыры, Жоєарєы Кеѕестіѕ 1990 жылєы 25 ќазан кїнгі отырысында ўлтымыздыѕ мїйізі ќараєайдай заѕгерлері «осы мјселені дербес дауысќа салайыќ» деген ўсыныстарын білдірді. Бўл ўсыныстыѕ арќасында ўзаќќа созылєан пікірталастыѕ соѕына нїкте ќойылып, аса кїрделі саяси жаєдайда

жойылды. Ґзгеге баєыныштылыќтан арылып, барша мемлекеттермен теѕ јріптес ретінде ынтымаќтастыќќа беталдыќ. Аталмыш декларация егемендікті білдіретін ќўр мјлімдеме емес, наєыз заѕдыќ кїші бар ќўжат болды. Сґйтіп, маѕызды ќўжат араєа жыл салып, 1991 жылы 16 желтоќсанда Ќазаќстан Республикасыныѕ Тјуелсіздігі туралы декларациясымен тереѕ їндестік тапты. Єалымдардыѕ мјліметіне сїйенсек, ата-бабаларымыз ќазаќтыѕ бостандыєы їшін 260-тан астам кґтеріліс жасаєан екен. Ќарап отырсаѕыз, екі дата - бекер таѕдалып алынєан кїндер емес, наєыз тарихи оќиєалар. Сондай-аќ, елеулі екі кїнніѕ де орны бґлек, біраќ, оны тамырлас, азаттыќќа жетелеген ќос ќадам деп тїсінген жґн. Егемендік декларациясында тјуелсіздігіміз айќындалса, сол ќўжаттыѕ негізінде Тјуелсіздік декларациясы жарияланды. Ќысќасы, алєашќысынсыз екіншісі болмас еді. 2009 жылы «Ќазаќстан Республикасындаєы мерекелер туралы» заѕєа ґзгеріс енгізіліп, 25 ќазан Республика кїні мемлекеттік мерекелер тізімінен алынып тасталды. Алайда, бўл кїн мемлекеттігіміз, тјуелсіздігіміз тарихында айтулы дата ретінде ќалары аныќ. Јзірлеген – Гїлжайна ТЇГЕЛБАЙ.

«Ќазаќ КСР-ніѕ мемлекеттік егемендігі туралы” декларациясы ќабылданды. Егемендіктіѕ еркін тынысына ќол жеткізген «Егемендік туралы» декларацияныѕ арќасында еліміз халыќаралыќ ќатынастарда дербес мемлекет атанып, сыртќы саясатта ґзіндік орнын айќындауєа жол ашылды, халыќаралыќ ўйымдардыѕ ќызметіне ќатысуєа мїмкіндік алды. Нјтижесінде, бїгінгі кїні Ќазаќстан тјуелсіз мемелекет ретінде Дїниежїзiлiк ќауымдастыќќа кiрiп, Бiрiккен Ўлттар Ўйымыныѕ толыќќанды мїшелiгiне ќабылданды. Одан да ґзге тїрлі беделді халыќаралыќ ўйымдардыѕ жўмысына етене араласуєа ќўќыќ алды. Еліміз ґзiнiѕ Мемлекеттiк Туын, Елтаѕбасы мен Јнўранын бекiтiп, Ўлттыќ валютасын енгiзді. Ата Заѕы – Конституциясын ќабылдады. Маѕызы зор ќўжат арќылы табиєи байлыєымызды, экономикалыќ жјне єылыми-техникалыќ јлеуетімізді толыќтай ґз игілігімізге жаратуєа ќол жеткіздік. Ўлттыќ стратегиялыќ мїдделерімізді ґзіміз аныќтадыќ. Ел аумаєында егемендікке ќайшы келетін заѕдардыѕ кїші толыєымен

28 ќазан - Јлеуметтік ќорєау жїйесі ќызметкерлері кїні

Сауапты ісі тјулік бойы тоќтамаєан Јсемгїл ЌАБДУАХИТ

Суретті тїсірген – Т.Нўрєазы.

Былтыр ел Президентініѕ Жарлыєына сјйкес ќазан айыныѕ соѕєы жексенбісі - јлеуметтік ќорєау жїйесі ќызметкерлерініѕ кїні болып бекітілді. Биыл атаулы сала мамандарыныѕ кјсіби мерекесі алєаш рет аталып ґтіледі. - Мўќтаждарєа жјрдемдесуден артыќ сауапты іс жоќ, - дейді Павлодар ќаласыныѕ халыќќа јлеуметтік кґмек кґрсету

орталыєыныѕ маманы Татьяна Вотякова. Јлеуметтік ќызметте екі жылдан астам уаќыт еѕбек етіп келе жатќан оныѕ ќарауында айыќпас дертке шалдыќќан науќастар бар. - Кейбірініѕ халі ґздігінен тамаќтануєа, ґз-ґзін кїтуге жетпейді. Оларєа дене тазалыєын саќтау, киініп жїру, шаш тарау, ас ішу секілді ќарапайым ќам-ќарекетті їйретуге тура келді. Кейін мені танып-білгесін, жаќын тарта бастады. Біріне ана, біріне кїтуші болуєа тура келеді, дейді ол.

Јлеуметтік кґмек кґрсету орталыєында

Ќалалыќ халыќќа јлеуметтік ќызмет кґрсету орталыєы директорыныѕ орынбасары Жібек Сатабаеваныѕ айтуынша, осы салада жўмыс істеу їшін бірінші кезекте наќты жеке ќабілеттерге ие болып, кез келген уаќытта мўќтаждарєа кґмекке келуге дайын болу ќажет. Јдетте жалєызбасты ќариялар, мїгедектер, айыќпас сырќаты бар адамдар ґзгеніѕ кґмегін ќажетсінеді. Ќаламызда їйде јлеуметтік кґмек кґрсету ќызметі 1981 жылы ќўрылды. Алєашќы бґлімдер егде жастаєы адамдарєа арналєан интернатїйлерінде ашылды. 2008 жылдан бастап бўл ќызмет заѕды тўрєыда орталыќ ретінде ўйымдастырылды. Ќазіргі уаќытта мўнда жалєыз тўратын адамдар жјне мїгедектер мен психоневрологиялыќ ауруларєа шалдыќќан, жасы 18-ден асќан науќастармен жўмыс жасайтын арнайы бґлімдер ќўрылєан. Бїгінде јлеуметтік-тўрмыстыќ кґмекке мўќтаж болып отырєан жандар баршылыќ. Мјселен, жалєыз тўратын ќариялар мен мїгедектерге пјтер ішін жинастыруда жјрдемдесу, азыќ-тїлік тауарларын, дјрі-дјрмекті жеткізу, коммуналдыќ ќызметтердіѕ тґлемдерін тґлеуде ќол ўшын созу ќажет болса, кейбіріне јлеуметтікмедициналыќ кґмек керек. Аталмыш орталыќ ќаладаєы 849 науќасќа тїрлі кґмек ўсынуда. Бўл салада барлыєы 100-ден астам ќызметкер талмай еѕбек етуде. Олар аптасына бірнеше мјрте ґздеріне бекітілген тўрєындарын аралап, хал-жаєайын тексеріп отырады. Мўндай мамандарды облыс орталыєындаєы педагогикалыќ жјне гуманитарлыќ колледждер дайындап шыєарады.

ÌÀÐÀÏÀÒÒÀÓ Облыс јкімініѕ ґкімімен мемлекеттік ќызметтегі кґп жылєы адал еѕбегі, облыстыѕ јлеуметтік-экономикалыќ дамуына ќосќан елеулі їлесі їшін жјне 75 жасќа толу мерейтойына орай Павлодар ќаласыныѕ тўрєыны еѕбек ардагері Гумаров Вагиз Гимранович «Облыс алдында сіѕірген еѕбегі їшін» Белгісімен марапатталды. *** Облыс јкімініѕ ґкімімен кґп жылєы адал еѕбегі, мјдениет жјне ґнер саласыныѕ дамуына ќосќан ќомаќты їлесі, жоєары кјсіби шеберлігі їшін жјне 60 жасќа толу мерейтойына орай Ќазаќстан Республикасы кґркем академиясы Павлодар филиалыныѕ директоры, Ќазаќстан суретшілер одаєыныѕ мїшесі Шоранов Ґсербай Аманжолўлы «Облыс алдында сіѕірген еѕбегі їшін» Белгісімен марапатталды. * * * Облыс јкімініѕ ґкімімен кґп жылєы адал еѕбегі, ґѕірдіѕ журналистика саласыныѕ дамуына ќосќан ќомаќты їлесі, жоєары кјсіби шеберлігі їшін жјне 60 жасќа толу мерейтойына орай «Найзатас» јдеби-кґркем, ќоєамдыќсаяси журналыныѕ бас редакторы Жўматов Єалымбек Саєымбайўлы «Облыс алдында сіѕірген еѕбегі їшін» Белгісімен марапатталды. * * * Облыс јкімініѕ ґкімімен ґѕірдіѕ ќоєамдыќ-саяси ґміріне белсене араласќаны, облыста азаматтыќ белсенділікті арттыруєа, жас ўрпаќты тјрбиелеуге ќатысќаны жјне гендерлік саясатты дамытуєа ќосќан їлесі їшін: С.Торайєыров атындаєы Павлодар мемлекеттік университетініѕ оќу ісі жґніндегі проректоры Пфейфер Нелли Эмилевна; «Атамекен Одаєы» ўлттыќ экономикалыќ палатасыныѕ Павлодар облыстыќ филиалыныѕ тґраєасы Сатабаева Райхангїл Ќайырбайќызы; «Ќазаќстанныѕ іскер јйелдері ќауымдастыєы» республикалыќ ќоєамдыќ бірлестігініѕ президенті Сјрсембаева Раушан Біргебайќызы; Инновациялыќ Еуразиялыќ университетініѕ вице-президенті, «Ќазаќстанныѕ іскер јйелдері ќауымдастыєы» ќоєамдыќ бірлестігі Павлодар облыстыќ филиалыныѕ тґрайымы Фрезоргер Лариса Анатольевна «Облыс алдында сіѕірген еѕбегі їшін» Белгісімен марапатталды. * * * Облыс јкімініѕ ґкімімен кґп жылєы адал еѕбегі, облыстыѕ білім беру жїйесініѕ дамуына ќосќан орасан жеке їлесі їшін жјне кјсіби ќызметінде жоєары кґрсеткіштерге ќол жеткізуіне байланысты Гимназиялыќ сыныптары бар инновациялыќ їлгідегі №39 жалпы орта білім беру мектебініѕ география пјнініѕ мўєалімі Жўмабаева Јсия Ќамалиденќызы; Дарынды балаларєа арналєан кґп салалы облыстыќ мектеп лицейі директорыныѕ орынбасары, химия пјнініѕ мўєалімі Жўмабаева Кїлјш Рахымжанќызы; Тїрік тілініѕ мўєалімі, дарынды ўлдарєа арналєан облыстыќ ќазаќ-тїрік лицейініѕ директоры Коджааєа

Мехмет «Облыс алдында сіѕірген еѕбегі їшін» белгісімен марапатталды. * * * Облыс јкімініѕ ґкімімен кґп жылєы адал еѕбегі, облыстыѕ білім беру жїйесініѕ дамуына ќосќан орасан жеке їлесі їшін жјне кјсіби мереке Мўєалімдер кїніне орай Павлодар ќаласыныѕ тўрєыны, еѕбек ардагері Жылќыбаев Маќажан Несіпбайўлы; Павлодар ќаласыныѕ тўрєыны, еѕбек ардагері Лапина Ирина Сергеевна «Облыс алдында сіѕірген еѕбегі їшін» белгісімен марапатталды. * * * Облыс јкімініѕ ґкімімен Ќазаќстан Республикасы Денсаулыќ саќтау министрлігініѕ медициналыќ жјне фармацевтикалыќ ќызметті баќылау Комитетініѕ Павлодар облысы бойынша департаментініѕ директоры Аубанова Гїлфаз Кенжетайќызы; «Темірбанк» акционерлік ќоєамы Павлодар филиалыныѕ директоры Ќияќбаева Ќадиша Шайдоллаќызы; «Ромат» фармацевтикалыќ компаниясыныѕ вице-президенті Ким Марина Емельяновна; «Нўрханова» жеке кјсіпорныныѕ директоры, облыстыќ мјслихаттыѕ депутаты Нўрханова Гїлмира Єабдылхамитќызы; «Театр моды Райсы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігініѕ директоры

Райымбекова Райса Жўмашќызы Павлодар облысы јкімініѕ Ќўрмет грамотасымен марапатталды.

АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫЄЫ

Несие мерзімі ўзартылады Аймаќта ќўрєаќшылыќтан зардап шеккен шаруалардыѕ алєан несиелерініѕ пайдалану мерзімін ўзарту бойынша шаралар ќолєа алынуда. Бўл жўмыстар ел Їкіметініѕ 2012 жылєы 24 шілдедегі кеѕейтілген мјжілісінде берген тапсырмаларын жјне Ќазаќстан Республикасыныѕ экономикасын жаѕєырту мјселесі жґніндегі Мемлекеттік комиссия шешімдерін орындау аясында жїзеге асырылып жатыр. Айта кету керек, бўл «ЌазАгро» Холдингі АЌ-ныѕ ќўрєаќшылыќ зардаптарын алдынала ескерту маќсатында ауыл шаруашылыєы тауар ґндірушілеріне бюджеттік несие ќаражаты есебінен берілген несиелерге ќатысты болмаќ. Несиелердіѕ пайдалану мерзімін ўзартуєа байланысты шаруалардан ґтінімдер холдингтіѕ еншілес ўйымдарында аєымдаєы жылдыѕ 10 ќарашасына дейін ќабылданады. Несиелердіѕ пайдалану мерзімін ўзарту туралы шешімді Холдингтіѕ еншілес ўйымдары жедел жјне ќарапайым негізде жїзеге асырады. Јрбір ќарыз алушыныѕ жаєдайы жеке ќаралады. Алайда, тґмендегі шарттар міндетті тїрде ескеріледі: - ауыл шаруашылыєы тауар ґндірушілерінде егін алќаптарына табиєаттыѕ ќолайсыз ќўбылыстарыныѕ јсері туралы наќты дјлелдері; - егін алќабыныѕ ауданын аныќтау комиссиясыныѕ табиєат ќолайсыздыєыныѕ јсері жайындаєы дјйектері; - аєымдаєы жылы міндеттемелерді жабу негіздерініѕ болмауы. Сіздіѕ толыќ аќпаратты «Азыќ-тїлік корпорациясы» ЎК» АЌ облыстыќ филиалынан алуыѕызєа болады. Мекен-жайы: Павлодар ќаласы, Ак.Сјтбаев кґшесі, 46-їй, тел.: 32-57-32, 32-11- 69.

«Азыќ-тїлік корпорациясы» ЎК» АЌ-ныѕ облыстыќ филиалы.

Еліміздіѕ жалпы ішкі ґнімініѕ ґсуіне ќарай мемлекетіміздіѕ ќазынасынан јскерді ќамтамасыз етуге бґлінетін ќаражыныѕ кґлемі де ўлєаюда. 2013 жылы јскер бюджеті 30%-єа ґседі.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл

НЕСІБЕ

5

www.saryarka-samaly.kz

газетiнiң арнайы жобасы Бірегей Баєдарлама туралы не білесіз? «Халыќтыќ IPO» Баєдарламасы Ќазаќстан Республикасыныѕ Президенті Н.Ј.Назарбаевтыѕ тапсырмасы бойынша Їкіметтіѕ шешімімен 2011 жылдыѕ ќыркїйек айында ќабылданєан болатын. Бўл Баєдарлама арќылы ќазаќстандыќтар мемлекеттіѕ алпауыт компанияларыныѕ ќоса иемденушісі бола алады. «Халыќтыќ IPO» – бўл бірегей Баєдарлама. Мўнда Ќазаќстан азаматтарыныѕ ірі ўлттыќ компаниялар акцияларын сатып алуына, сондай-аќ, олардыѕ ыќтимал пайдасыныѕ бір бґлігін иеленуіне жол ашылєан. Баєдарламаєа ќатысќан јрбір азамат

табыс тауып ќана ќоймай, сол кјсіпорынныѕ дамуына да їлес ќосады. «Халыќтыќ IPO» мемлекеттіѕ ўлттыќ байлыєын ґз азаматтары арасында бґлу дегенді білдіреді. Тґѕірекке кґз жїгірсек, кґптеген дамыєан батыс елдері, мысалы, Ўлыбритания секілді алып ел осындай баєдарламаларды ойдаєыдай ґткізді. IPO (Initial Public Offering) – «алєашќы жария ўсыныс» деп аударылады. Бўл термин ќаржы операциясын білдіреді, оныѕ барысында кез келген ќатысушы компания алєаш рет жўртшылыќќа ґз акцияларын сатып алуды ўсынады. Халыќтыќ деп аталуы – акция еѕ алдымен жеке тўлєаларєа – Ќазаќстан азаматтарына, яєни Сіз бен Бізге сатылады дегенді білдіреді. Ќазаќстан їшін «Халыќтыќ IPO» - экономиканы дамытуєа халыќтыѕ ќаржысын тарту тјсілі. Тартылєан ќаржыны ўлттыќ компаниялар ґздерініѕ одан јрі ширапдамуына, ќызметін жаѕєыртуєа жјне кеѕейтуге салады. Одан басќа, «Халыќтыќ IPO» ќазаќстандыќтарды ќор нарыєыныѕ ќызметіне тарта отырып, азаматтардыѕ ќаржы сауаттылыєын арттыруєа ынталандырады. Ќысќасы, халыќтыѕ белсенділігі ірі инвесторлардыѕ пайда болуына жетелейді. Ал халыќ арасынан белсеніп шыќќан ол инвесторлар біздіѕ нарыєымызєа їлкен ќаржы јкеледі. Сайып келгенде, бўл біздіѕ экономикамыз їшін ґтемґте маѕызєа ие болып табылады. «Халыќтыќ IPO» баєдарламасына ќатысу їшін тўраќты даму жолындаєы компаниялар іріктелді. Олардыѕ басым кґпшілігі ґз табысын елдіѕ ішіндегі ќызметі есебінен ќалыптастырады, яєни олар јлемдік нарыќтардаєы жаєдайларєа тјуелді емес. Сайып келгенде, «Халыќтыќ IPO»-єа ќатысушы компаниялар дегеніміз - тўраќты дамушы компаниялар, олардыѕ акцияларыныѕ ќўны ўзаќ мерзімді перспективада ґседі. Мўндай тўраќтылыќ инвесторларды бірден тартады. Ґйткені тўраќтылыќ оларєа деген сўранысты ўстап тўрады, ал мўныѕ ґзі баєа тўраќтылыєына кепілдік береді.

«Халыќтыќ IPO»-єа ќатысушы компаниялар ќайсы? Биыл, яєни 2012 жылы «Халыќтыќ IPO» Баєдарламасына «ЌазТрансОйл» АЌ ќатысады. Келер, яєни 2013 жылы - «KEGOC» АЌ, «Эйр Астана» АЌ, «ЌазТрансГаз» АЌ, «Самўрык-Энерго» АЌ, «Ќазмортрансфлот» ЎТКК» АЌ кјсіпорындары шыєарылады.

2014 жылы – «Ќазаќстан темір жолы» ЎК» АЌ, «Ќазтеміртранс» АЌ ќатысады. Ал 2015 жылы – «Ќазатомпром» АЌ, «ЌазМўнайГаз» АЌ акциялары ўсынылады.

Тиімділік ћјм тјуекел «Халыќтыќ IPO» Баєдарламасы - Ќазаќстан азаматтарына ґзінше инвестициялар. Бўл - капиталды кґбейтудіѕ жаѕа ќаржылыќ ќўралы. Ќўралдардыѕ јртїрлілігі ґз ќаржы жоспарларын іске асыру їшін кґбірек мїмкіндіктер береді. Мысалы, ќазіргі кезде халыќ жинаќтарыныѕ їлкен бґлігі банктік депозиттерде саќталады. Депозиттер ќаржыны жаќсы саќтайды, біраќ оныѕ ќаншалыќты кґбейетіндігі туралы айтуєа да тўрмайды. Ал акциялар неєўрлым жоєары тјуекелдерге байланысты, біраќ, олар соєўрлы жоєары пайда тїсіруді ќамтамасыз етуі мїмкін. Мысалы, депозиттер бойынша еѕ жоєары ставка шамамен 8-9 пайызєа теѕ делік. Ал акциялар ќўны туралы айтатын болсаќ, бір єана «ENRC» АЌ акцияларыныѕ ќўны 2009 жылєы 1 ќаѕтардан бастап 1 ќыркїйекті ќоса алєандаєы кезеѕде 384 пайызєа ґсті. Салыстырып ќараѕызшы, бірінші жаєдайда, яєни депозитке салынєан јрбір 1000 теѕгеге біз 80-90 теѕге аламыз. Ал екінші жаєдайда, яєни «ENRC» АЌ акцияларына жўмсалєан јрбір 1000 теѕге їшін – 2840 теѕге аламыз. «ENRC» шынымен тўраќты дамуда екеніне Сіз ќор биржасыныѕ сайтына (www.kase.kz) еніп, ондаєы статистикамен таныса отырып кґз жеткізе аласыз.

Десек те, ескеретін жаєдайлар да бар. Акциялардыѕ ыќтимал жоєары табыстылыєыныѕ кері жаєы да туындауы мїмкін, ол – тјуекелдер. Мысалы, «КАМАЗ» ААЌ акцияларыныѕ баєасы 2011 жылдан бастап 2012 жылды ќоса алєандаєы кезеѕде 46% тґмендеп кетті. Демек, мўндай жаєдайда акция арќылы Сізге тїсетін табыс та мардымды болмайды.

Енедеше, ќор нарыєы тўтастай тјуекелдерге толы екенін ўєынамыз. Жоєарыда келтірілген екі мысал – ќор нарыєы оќиєаларыныѕ алуан тїрлілігін ќўрайтын жеке жаєдайлар. Оныѕ басты ерекшелігі де осы алуан тїрлілікте. Сіз, салыстырасуреттеп айтќанда, балыќты тўныќ суда, тыныш айлаќта аулай аласыз жјне бўл ретте шамалы, біраќ тўраќты тїсіммен ќанаєаттанасыз. Сондай-аќ, їлкен табысты іздей отырып, залалдарєа тап болу тјуекеліне бел байлап, балыќ аулау їшін ашыќ теѕізге де шыєа аласыз. Сондыќтан да, таѕдау – бўл јр адамныѕ жеке ісі жјне оныѕ болєаны да жаќсы. Атап айтќанда, таѕдауды ќор нарыєы ўсынады, ал «Халыќтыќ IPO» - Сізге ќор нарыєымен танысу їшін ґте жаќсы бастама.

«Халыќтыќ IPO»-єа ќалай ќатысасыз? Сіз «Халыќтыќ IPO» Баєдарламасына ќатысуєа шешім ќабылдадыѕыз ба? Осы сјттен бастап, ќаржы тілімен айтќанда, Сіз «бґлшек инвестор» болып саналасыз. Јрине, Сіз «Халыќтыќ IPO»-єа ќатысушы компаниялардан акцияларды тікелей сатып ала алмайсыз. Бўл ретте, јуелі Сізге ќаржы мамандары кґмектесетін болады. Олар – брокерлер. Алдымен, осы брокерлермен ќызмет кґрсетулерді алу їшін шарт жасасќаныѕыз жґн. Бўл їшін брокерлерге жеке басыѕыздыѕ кујлігін (немесе паспортты) жјне СТНді ўсынуыѕыз ќажет. Одан арєы жўмыстарды брокерлер тереѕнен тїсіндіреді, баєыт сілтейді. Ќазаќстан Республикасы Ўлттыќ банкініѕ Ќаржы нарыєы мен ќаржы ўйымдарын баќылау жјне ќадаєалау комитетініѕ (ЌЌК) деректері бойынша ќазіргі сјтте Ќазаќстанда 67 брокерлік компания тіркелген. Алайда, олардыѕ барлыєы бірдей жеке тўлєалармен жўмыс істей бермейді.

Алєашќы ќадам: білікті брокер таѕдау Брокер таѕдаєан кезде мынадай аспектілерге назар аударыѕыз: ‹ Брокерлік комиссия мґлшеріне (орташа алєанда мјміле сомасынан 0,3 – 0,8 пайыз шегінде ауытќиды); ‹ Нарыќтаєы белсенділігіне (бўл аќпаратты сіз www.kase.kz сайтынан табасыз); ‹ Клиенттік сўрауларєа ден ќою жылдамдыєына (сўрауєа ден ќоюдыѕ оѕтайлы кезеѕі – шамамен 1 саєат); ‹ Аќпараттыќ-талдамалы жіберілімдердіѕ болуына, ол Сізге ќаржы нарыєы туралы жедел деректерді жеткізеді.

Екінші ќадам: Орталыќ депозитарийде жеке шот ашу Брокерді таѕдаєаннан кейін сіз Орталыќ депозитарийде жеке шот ашуыѕыз керек. Орталыќ депозитарий – баєалы ќаєаздарды саќтау жјне есепке алу жґніндегі ќызметтерді ўсынатын мамандандырылєан коммерциялыќ емес ўйым. Орталыќ депозитариймен Шарт екі данада жасалады. Шотты жаппай белсенді жїгіріс басталып кеткенше жјне кезекте тўрмау їшін акцияларды сату басталєанєа дейін кемінде бір ай бўрын ашќан дўрыс. Сіз їшін маѕызды! Егер Сіз јлі де брокерлік компаниялар жоќ шаєын елді мекенде тўрсаѕыз, трансфер-агенттердіѕ кґрсететін ќызметін пайдаланыѕыз, олар Сіздіѕ ќўжаттарыѕызды жинауы жјне брокерге беруі тиіс. Трансфер-агент - ґз клиенттері арасында ќўжаттарды (аќпаратты) ќабылдау жјне беру бойынша ќызметтер кґрсететін баєала ќаєаздар нарыєыныѕ кјсіби ќатысушысы. Назар аударыѕыз! Ќазаќстанда їш компанияныѕ трансферагенттік ќызметке лицензиялары бар: ‹ «ЌазПочта» АЌ ‹ «Ќазаќстанныѕ Халыќ жинаќтаушы банкі» АЌ ‹ «Дос» ЖШС Шарт жасасќаннан кейін Орталыќ депозитарийде сіздіѕ жеке шотыѕыз болады. Осы шот биржада ќаржы операцияларын жїргізуге, яєни акцияларды сатып алуєа жјне сатуєа мїмкіндік береді. Аќшаны ґз шотыѕызєа кез келген банкте немесе трансфер-агентте аударуыѕызєа болады. Аударылєаннан кейін брокермен байланысќаныѕыз жјне шотыѕызєа аќша тїкенін білгеніѕіз жґн. Жалєасын «Сарыарќа самалыныѕ» алдаєы нґмірлерінен кїтіѕіз.

Ќазаќстан Шыєыс Еуропа мен Орталыќ Азия аймаєында бизнесті жїргізуді оѕтайландыруда жоєары нјтижеге жеткен 10 елдіѕ ќатарына енді. Ал бизнесті жїргізу рейтингінде 183 ел ќамтылєан.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

6

ТҐТЕНШЕ ЖАFДАЙЛАР ЌЫЗМЕТI ХАБАРЛАЙДЫ

СЎХБАТ

Айдыны кґз ќарыќтырар Ертістіѕ жаєасында орналасќан Павлодар - ертеден Иса, Майра, Естай сынды ќазаќтыѕ біртуар кїміс кґмей јншілері, сал-серілері жырєа ќосќан, тарихы тереѕ шаћар. Бір кездері тўз ґндірісімен атаєы жайылєан ґлке бїгінде заман тынысына їн ќосып, тўтас елдіѕ

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

ґркендеуіне ґз їлесін ќосып келе жатќан индустриялыќ орталыќќа айналды. Павлодар ќаласыныѕ јкімі Оразгелді Ќайыргелдиновтіѕ арнайы «Сарыарќа самалы» газетіне берген сўхбаты да – ґндірісті ќаланыѕ ґркенді істері, болашаќќа деген батыл ќадамдары туралы ґрбіді.

Павлодар ќаласыныѕ јкімі

Оразгелді ЌАЙЫРГЕЛДИНОВ:

- Оразгелді Јлиєазыўлы, тўрєылыќты мекендейтін жерлестеріміз де, сапарлай келген меймандар да аѕєарєан болар, биыл Павлодар ќаласыныѕ кґшелері ерекше ќўлпырды. Жаяу жїріп серуендеген адам айнала толєан гїлге, кґрікті нысандарєа кґзін тойдырады. Бўєан ќыркїйекте облыс орталыєында Ќазаќстан мен Ресей Президенттерініѕ ќатысуымен ґткен аймаќаралыќ ынтымаќтастыќ форумы себеп болєанын білеміз. Кґріктендіруі ісінен басќа, аталєан шараныѕ елге таєы ќандай пайдасы болды? - Јрине, бўл форум – екі елдіѕ басшылары ауќымды мјселелерді талќылаєан тарихи маѕызды кездесу болды. Тарихќа кґз жїгіртсек, бўрын-соѕды Ресей Президентініѕ Павлодар жеріне жолы тїспепті. Бїгінде кґршілес екі мемлекет арасында жїріп жатќан саясат, ќарым-ќатынас - ата-бабамыздан келе жатќан жолдыѕ жалєасы. Сондыќтан ґз басым экономикалыќ тўрєыдан да, мјдени-рухани байланыс жаєынан да форумныѕ бергені кґп болды деп ойлаймын. Павлодардыѕ ґндірісі дамыєан, индустриялыќ ќала екенін таныта алдыќ. Атап ґткендей, дайындыќ барысында ќалада кґріктендіру жўмыстары ќарќынды жїргізілді. Облыс јкімі Ерлан Мўхтарўлы Арын барлыќ жоспарлы істерді іске асыруєа ќажетті ќаражат мјселесін шешіп берді. Соныѕ нјтижесінде ќалаєа кіре беріс Ленин кенті, Мойылды, Жетекші, Кенжекґл ауылдарыныѕ жолдары ретке келтірілді. Сондай-аќ, кґшелерді жарыќтандырып, автокґлік, жаяу адам жїретін жолдарды жґндеуден ґткіздік. Мўныѕ бјрі халќымыздыѕ игілігіне арналєан істер. Сондайаќ, кґзге тїсетін кґрнекі орындарда асыќ, ќобыз, домбыра, тайќазан секілді ўлттыќ наќыштаєы мїсіндер ќойылды. Жалпы, ќаламызда атаќты тўлєаларєа ескерткіштер тўрєызу ісі екі-їш жылдан бері басталды. Таяуда єана облыс орталыєында екі ўлы єалым Шоќан Ујлиханов пен Григорий Потанинге еѕселі ескерткіш тўрєызылды. Тарихќа есімі танымал тўлєаларєа мїсін орнатуды јрі ќарай жалєастыратын боламыз. Јуежайєа баратын айналма жолдыѕ ортасында бой тїзеген «Бірлік пен келісім монументі» бїгінде ќалалыќтар маќтанышына айналды. Биылєы ынтымаќтастыќ форумына дайындыќ жїргізу барысында біз ґзіміздіѕ жўмыс атќарудаєы мїмкіндіктерімізді аныќтадыќ. Шыны керек, бўрын жґндеу мерзімін созып, соѕы кїзге жетіп ќалатын. Алдаєы уаќытта орталыќ жаєажайдыѕ аумаєын кеѕейту, барлыќ кґшелерді жарыќтандыру секілді іргелі істер жоспарланєан. Биыл аулаішілік аумаќтарды жґндеу жўмыстарын да жылдаєыдан 1,5 есеге асырсаќ, келер жылы їш есеге арттыруды кґздеп отырмыз. Ќазірде 750 алаѕ жґндеу кезегін кїтуде. Кїрделі жґндеуден басќа, ойшўѕќырды бітеу мјселесі де ќоса ќарастырылады. Бўєан ќаланыѕ ќаражат жаєдайы жетеді. Ќалалыќтар келер жылы да биылєыдай ќарќынды істердіѕ кујсі болады. - Кїні кеше єана Павлодар ќаласыныѕ алдаєы їш жылдыќ даму жоспары жўртшылыќќа жария етілді. Оєан сјйкес, єылыми ќалашыќ, «спорт-сити», технопарк сынды бўрын арман болып келген жаѕашыл жобаларды іске асыру кґзделеді. Біраќ жоба бар да, оны орындау деген бар. Осыныѕ бјрі ќаншалыќты ќолымыздан келеді? - Бўл жобалар ірі ќалаларда табысты жїзеге асырылып келеді. Мјселен, бўрын болмаєан

жаѕа дїниелер алдымен технопарк орталыєында јзірленуге тиіс. Кейін ол ґндіріске енгізіледі. Сол секілді, «спорт ќалашыєын» салу мјселесі дені сау ўрпаќ ґсіріп, ел абыройын асќаќтататын чемпиондар тјрбиелеуге жол ашады. Таєы бір маѕызды мјселеніѕ бірі – ќаланыѕ инфраќўрылымын дамыту. Бўл орайда, еѕ алдымен, ќаланы «ішінен ґсіру» кґзделеді. Орталыќтаєы тозыєы жеткен тўрєын їйлерді жаѕєыртуєа баса кґѕіл бґлінеді. «Алюминстрой» шаєын ауданындаєы ескі їйлердіѕ орнына заманауи «Сарыарќа» тўрєын їй кешенін тўрєызу жоспарланып отыр. Бўл жоба Ломов-ЌамзинТолстой-Катаев кґшелері аумаєын ќамтиды, барлыєы 159 ќамыс їй кґшіріледі. Олардыѕ орнына сјулеті келіскен, 12-16 ќабатты зјулім їйлер бой кґтереді. Осылайша, ќазірде тозыєы жеткен їйлерді мекендейтін азаматтардан басќа, таєы 4 мыѕ отбасын баспанамен ќамту мїмкіндігі ашылады. Аталєан аумаќта электр ќуатыныѕ жетіспеушілігін жою, жылу жјне су магистралін тарту маќсатында 180 млн. теѕге бґлінді. Ќазірде бизнес ашу маќсатында жер телімдерін алуды ќалайтындар кґп. Осы орайда, тўрєын їйлердіѕ бірінші ќабатын жјне жертґлелерін тиімді пайдалану мјселесі ескеріледі. Ќаламызда цирк, концерттік зал, зоопарк деген жоќ. Ќолєа алып жасаса, екі-їш жылда іске асыруєа болады. Еѕ алдымен, жер мјселесін шешіп алсаќ болєаны. - Павлодар ќаласыныѕ ауылдыќ елдімекендері де бар. Соныѕ бірі - Ленин кенті. Осы жерде «Жўмыспен ќамту2020» баєдарламасы аясында салынєан тўрєын їйлердіѕ ќўрылысын аралау барысында тўтас кент бойынша орталыќ су ќўбырыныѕ тартылатыны туралы мјлімдегеніѕіз бар. Бўл жўмыс іске асты ма? - Бїгінде бўл жоба ќабылданып, жўмыс жїргізетін мердігер фирма аныќталды. Жоспар бойынша су ќўбыры Аќсу кентінен тартылуда. Бір кезде мўндаєы су ќоймасынан ќазіргіден їш есе артыќ мґлшерде су алынатын еді.

Кейін кјсіпорындар ґздері жеке-дара ќўбырлар тартып алып, су алатын орталыќќа сўраныс та кеміді. Ендігі жерде Ленин кентіне дейін ќўбыр толыќ іске ќосылса, оныѕ игілігін орта жолда орналасќан ауылдар да кґреді. Бўдан соѕ, орталыќ канализация жїйесін тарту мјселесі шешілуі керек. Јрі ќарай жылумен ќамту жаєдайы ќарастырылса, Ленин кенті осы заманєы ќалаєа айналып шыєа келеді. Бўл жерде мјдениет їйініѕ ќўрылысы басталды, жоспар бойынша келер жылы аяќталады. Сондай-аќ, іргелес ќоныстанєан Кенжекґл, Павлодар, Мойылды ауылдары бар. Оларда да осындай јлеуметтік нысандардыѕ ќўрылыстары жоспарлануда. Биыл јзірленген жобаларды маќўлдатып, бюджеттен ќаржы бґлу мјселесін шешіп салсаќ болєаны. Жалпы, алдаєы їш жылда Павлодар ќаласын жан-жаќты дамытуєа 282 млрд. теѕге жўмсау жоспарланєан. - Экономикалыќ табыстар, кјсіпкерлік тынысы, жаѕашыл ґндірістер жайынан аз-кем хабардар етсеѕіз... - Облыс орталыєында шаєын жјне орта бизнестіѕ дамуына ќолайлы жаєдай жасалуда. Индустриялыќ-инновациялыќ даму баєдарламасы аясында ґнеркјсіп саласына мјн берілуде. Барлыєы 82 жобаны іске ќосу белгіленген. Соѕєы екі жылда 37 жоба жїзеге асырылды, нјтижесінде 2292 жўмыс орны ашылды. Алдаєы їш жылда жалпы ќўны 332,7 млрд. теѕге тўратын 24 жобаны енгізу жоспарланєан. Мемлекет басшысы Нўрсўлтан Јбішўлы Назарбаев 2015 жылєа ќарай шаєын жјне орта кјсіпкерліктіѕ жалпы ішкі ґнімдегі їлесін 40 пайызєа жеткізу туралы тапсырма бергенін білесіздер. Ґткен жылдармен салыстырєанда бўл салада ґсім бар. Жалпы 23 мыѕєа жуыќ нысан жўмыс істесе, оларда 41 мыѕдай адам еѕбек етуде. Айта кетерлігі, кјсіпкерлікті ќолдауда «Бизнестіѕ жол картасы – 2020» ерекше кґмек болып келеді. Осы уаќытќа дейін баєдарлама аясында 114 жоба жеѕілдіктерге ие болды. - Облыс орталыєында ќоєамдыќ кґліктердіѕ жїру кестесіне ќатысты ґзгерістер орын алєаны мјлім. Атап айтќанда, академик Сјтбаев кґшесі бойымен (Торайєыров кґшесінен бастап Естай кґшесіне дейінгі аралыќта) шаєын автобустардыѕ (маршрутка) жїруіне тыйым салынды. Жолаушылар тасымалын жетілдіру бойынша таєы ќандай істер жоспарлануда?

- Шынын айту керек, бїгінгі кїні тўрєындарды кґрсетіліп жатќан тасымал ќызметініѕ сапасы тґмен. Шаєын автобустар жолаушыны сыйєанша тиеп алып, еркінше жїре береді. Їлкен автобустардыѕ да кґбі ескі. Јрине, јрќайсысы ґз тіршілігін жасап жатќаны тїсінікті. Біраќ, басќа ќалаларєа ќарасаќ, жаєдайлары жаќсы. Ќалайда ќызмет кґрсету сапасын кґтеруге талпыну керек. Сондыќтан, алдаєы уаќытта ќай кјсіпорын жаѕа автобустар алып жатса, ќызмет кґрсету мїмкіндігі соларєа беріледі. Бўл ретте тасымалдаушылар жолаќыны кґтеруді ќалайтыны белгілі. Біраќ, билік баєаны назарда ўстайды. Сондай-аќ, ќала бойынша автобустардыѕ жїру баєыттарын да ќайта ќарайтын боламыз. - Биліктіѕ таєы бір негізгі міндеті – білім беру жїйесін ілгерілету. Јсіресе, балабаќшамен ќамту жґнінде бґле-жара айтуєа болады... Жалпы, јлеуметтік саланыѕ оѕ ґзгерістері ќандай? - Биылєы жыл соѕына дейін жаѕадан 4 балабаќша ашу жоспарлануда. Сґйтіп, Павлодар ќаласы бойынша 3-6 жас аралыєындаєы балалардыѕ оќу-тјрбиемен ќамтылу кґрсеткіші 100 пайызды ќўрайды. Десе де, 4 мыѕєа жуыќ екі жасар бїлдіршін кезекте тўр. 2015 жылєа дейін барлыєын толыќ ќамту їшін 18 балабаќшаны ќайта ќалпына келтіру, жаѕадан салу ќажет. Жалпы білім беру саласына тоќталсаќ, оќушылар орныныѕ аздыєы, 12 жылдыќ білім беру жїйесіне кґшу, сабаќтан тыс шаралармен айналысу секілді шешілуге тиіс ґзекті мјселелер бар. Бос уаќытын тиімді ќамту їшін балалардыѕ кґркемсурет, ґнер, музыка мектептерін салу кґзделуде. Жалпы, спортпен айланысуєа мїмкіндік баршылыќ. Президентіміз тўрєындардыѕ 30 пайызы салауатты ґмір салтын ўстануы тиіс деген тапсырма берді. Бїгінде павлодарлыќтардыѕ 24 пайызєа жуыєы спортпен шўєылданады. Биыл «Баянтау» спорт сарайы мен жасанды жабындысы бар 4 шаєын футбол алаѕы пайдалануєа берілді. Мўныѕ бјрі – тўрєындарды спортќа тартуєа септігін тигізуде. 2017 жылєа дейін шаѕєы спорты орталыќтарын, ойын алаѕдарын, балалар мен жасґспірімдер клубтарын ќўру секілді ірі жобаларды іске асыру жоспарланєан - Мјдениет саласында да елеулі жаѕалыќтарды кїтуге бола ма? - Мјдени ошаќтарын ќайта жаѕєырту маѕызды іс. Биыл Естай атындаєы ќалалыќ мјденет сарайыныі їлкен залына кїрделі жґндеу жїргізілді. Ќалаєа іргелес ауылдарда ќолєа алынєан ќўрылыстар туралы жоєарыда айтып ґттім. Одан басќа, орталыќ саябаќты ќайта ќалпына келтіру бойынша жоба јзірленуде. Бўл жер кґпшілік демалысын ерекше кґѕіл кїймен ґткізетін јмбебап орынєа айналуєа тиіс. Саябаќтыѕ аумаєы сегіз бґлікке бґлініп, оларда тїрлі спорттыќ-сауыќтыќ алаѕдар орнатылады. 2013-2014 жылдары жїзеге асатын жобаныѕ ќўны - 330 млн. теѕге. Мјдениет ошаќтарыныѕ жўмысын осы заманєа сай ќўру бойынша жїйелі істер жалєасын таба бермек. - Јѕгімеѕізге рахмет. Халыќ игілігіне арналєан барлыќ бастамаларыѕызєа сјттілік тілейміз! Сўхбаттасќан - Нўрбол ЖАЙЫЌБАЕВ.

9 айдыѕ јлеуметтік-экономикалыќ даму ќорытындыларына арналєан Їкімет отырысында Ќазаќстанныѕ сыртќы сауда айналымы аєымдаєы жылы 13,5 пайызєа артќаны айтылды.


25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл

7 www.saryarka-samaly.kz

«Медицина жаршысын» їйлестіруші Нўржайна ШОДЫР

тел. 8(7182) 65-12-74

«Денсаулыќ саќтау жїйесі сапалы дамып келеді. Халыќ денсаулыєы кґрсеткіштерініѕ жаќсы серпінділігіне ќол жеткізілді» ЌР Президенті – Елбасы Н.Ј.Назарбаевтыѕ «Јлеуметтік-экономикалыќ жаѕєырту – Ќазаќстан дамуыныѕ басты баєыты» атты Жолдауынан.

МЕЗГІЛ МЈСЕЛЕСІ

Тўмаудыѕ алдын алу їшін не істеу керек? Ќазіргі уаќытта ауа райыныѕ кїрт салќындауына байланысты кґптеген адамдар ґткір респираторлыќ вирусты инфекциялармен (ҐРВИ) ауыруда. Тўмау да вирусты инфекцияларєа жататындыќтан, онымен кїрес шараларын кїшейту керек. Јйтпегенде, бўл дерт адамдардыѕ ґміріне ќауіп тґндіруі ыќтимал. ҐРВИ-мен ауырєан адам жґтелгенде немесе тїшкіргенде вирус бґлініп, мўрынныѕ жоєарєы тыныс жолдары,

кеѕірдек, бронхтыѕ сілекейлі ќабыєы арќылы аєзаєа енеді. Жўќпалы дертті дер кезінде емдемесе, мўныѕ соѕы тўмауєа јкеліп соєады. Сондай-аќ, жїрекќантамырлары, жїйке жїйесі, пневмония, бронхит жјне жоєарєы тыныс жолдарыныѕ бактериалдыќ жўќпаларыныѕ (отит, синусит) асќынуы да адамды тўмауратуы мїмкін. Мўндай жаєдайєа кґбінесе јлсіз балалар, ќарттар, жїкті јйелдер, бїйрек, ґкпе жјне жїректіѕ созылмалы

ауруларымен ауыратын адамдар тез шалдыєады. Сондыќтан, олардыѕ тўмаудан ќорєанып жїргендері жґн. Сонымен, ҐРВИ мен тўмаудан саќтану їшін ќандай шара ќолдану керек? 1. Дўрыс тамаќтану; 2. Уаќытында дем алу; 3. Жаттыєу жасау, спортпен айналысу; 4. Пјтерді, бґлмені жиі желдетіп тўру; 5. Тазалыќ саќтау, їйді їнемі жуып отыру; Сондай-аќ, вирусты жоятын немесе басатын ґсімдікті, яєни, пияз бен сарымсаќты жиі пайдалану керек. Далаєа шыєар алдында мўрынныѕ ўшына оксолин майын жаќќан да пайдалы. Ол тыныс алу жолдарын вирустардан саќтайды. Сырќат адам ґзгелер їшін ќауіпті саналады. Сол себепті тўмауєа шалдыќќан жанды жеке бґлмеге жатќызып, басќалардан оќшаулаєан жґн. Ал балабаќшаєа, мектепке науќас бала келсе немесе жўмыс орындарында ауырєан адам болса, оларды бірден їйлеріне жіберіп, емдету ќажет. Науќастар жґтелу жјне тїшкіру кезінде «респираторлыќ тјртіпті» ќатаѕ саќтауы тиіс. Тўмауды емдеудіѕ жјне алдын алудыѕ еѕ тиімді жолы - вакцинациялау болып

табылады. Ќазаќстан Республикасында тек кујландырылєан вакцина єана ќолданылады. Еѕ бастысы, олар адам денсаулыєы їшін ќауіпсіз. Балаларєа 6 айынан бастап осындай екпе егуге болады. Ересектер жас талєамайды. Їстіміздегі жылдыѕ 1 ќазанынан бері жїкті јйелдерге де вакцинациялау (жїктіліктіѕ 2-3 триместрінде) жасауєа рўќсат берілді. Сол арќылы тўрєындарды тўмаудан жјне ґткір респираторлыќ вирустыќ инфекциялардан саќтап ќалуєа мїмкіндік бар. Атап ґтерлігі, јзірге аймаќта эпидемиологиялыќ жаєдай тўраќты. Зайпа ШЈДИЕВА, облыстыќ санитарлыќ эпидемиологиялыќ ќадаєалау департаментініѕ бґлім бастыєы.

САЛАУАТТЫЛЫЌ – СЕРІГІЅ!

Сыраныѕ зияндылыєы туралы 10 дјлел Ќазіргі жастар мен жасґспірімдер арасында сыраєа деген јуестік їдеп келеді. Жалпы, сыра алкоголі аз жјне алкогольсіз сусын ретінде жарнамаланатын кїнделікті ґнімге айналєандай. Соныѕ салдарынан оны тўтынушылар ќатары кґбейіп, халыќ денсаулыєына кері јсерін тигізуде. Јсіресе, желкілдеп ґсіп келе жатќан жасґспірімдер жапа шегуде. Адамзат їшін сыраныѕ ќандай зияны бар? Бўл жґнінде мамандар тґмендегідей пікір айтуда. 1. Сыраны улы заттардан жјне ашытќыдан жасайды. Оныѕ ќўрамында 92-93 % су, 3-14 % алкоголь, 3-4 % ќант бар. Мўндаєы кґмірќышќылдар мен кґпіршіктер сыра јуесќойларыныѕ ґѕешін жјне асќазанын ќыжылдатып, тјбетін ашып, артыќ салмаќќа јкеп соќтырады. 2. Адамныѕ араќтан гґрі сыраєа тез мас болатыны аныќталєан. Јдеттегі сыра бґтелкесі 50-60 грамм араќќа теѕ екен. Ал бір кїнде їш-тґрт бґтелке сыраны сілтеп алу - 200-240 грамм араќ ішкенмен пара-пар. 3. Ішімдікке деген созылмалы алкоголизм кґбінесе сыра тўтынудан пайда болады. Оны бірнеше ай бойы ішу сыра алкоголизмі деп аталады. Себебі, ґндірушілер сыраєа жиі спирт ќосады екен. 4. «Алкогольсіз» деп аталатын сыра да адамєа зиян келтіреді. Ґйткені, оныѕ ќўрамында бјрібір алкоголь бар.

Сондыќтан, ґндірушілердіѕ сґзіне сене беруге болмайды. Ал тјуелділікті ќалыптастыруєа кїніне 75 грамм алкоголь жеткілікті кґрінеді. Демек, сыра тўтыну балєын аєза їшін де, бала туатын жастаєы јйел їшін де ґте зиян. 5. Ќўлмаќ негізінде дайындалєан сыраныѕ ќўрамында алкогольдік тјуелділікке јкелетін спирт ќана емес, нашаќорлыќќа жол ашатын есірткі заттарыныѕ да бар екені єылыми тўрєыда дјлелденген. 6. Бір литр сырада шамамен адам аєзасынан натрий мен суды шыєаруды кґбейтетін калийдіѕ кїндізгі нормасы бар. Сондыќтан, адам аєзасы сырадан соѕ тўздалєан балыќты, жаѕєаќ пен ќуырылєан картопты ќажет етеді. 7. Сыраны жиі тўтынєанда миокард инфаркті дамуыныѕ ќауіп-ќатері ґседі, артерия ќысымы кґтеріледі жјне тамырлардыѕ кеѕеюлері (варикоз) артады. Соныѕ салдарынан демікпе пайда

болады. Дјрігерлер осы синдромды «сыралыќ» немесе «бавариялыќ» жїрек деп атайды. Ал мамандар бўл ґзгерістерді ґнім ќўрамында сыра кґбігініѕ тўраќтандырєышы ретінде ќолданылатын кобальттіѕ кґп болуымен байланыстырады. 8. Сырада јйелдіѕ жыныстыќ гармондарына ўќсас экстроген тектес заттар мґлшерден тыс кґп болса, оны тўтынєан еркектердіѕ дене бітімі јйелге ўќсап кететіні аныќталєан. Мысалы: ер адамныѕ белінде май ќатпары ґседі, іші мен кґкірек безі ўлєаяды, т.б. 9. Еркектердіѕ сыраны жиі тўтынуы жыныстыќ јлсіздікке јкеп соќтырады. Ал јйелдерде жаєымсыз жїріс-тўрыс байќалады. Бїкілјлемдік денсаулыќ саќтау ўйымыныѕ мјліметтері бойынша сыраны жїйелі тїрде шамадан тыс тўтыну асќазан, тоќ ішек жјне сїт бездері обырыныѕ ќауіп-ќатерін артырады. 10. Сыраны шамадан тыс тўтынудыѕ салдарынан аєзада болатын ґзгерістер ќайта ќалпына келмейді. Сондай-аќ, ми жасушалары заќымдалып, психопатиялыќ ґзгерулер пайда болады. Д.НЫШАНОВА, Павлодар ќалалыќ №1 емхананыѕ жасґспірімдер терапевті.

СЎРАЅЫЗ, ЖАУАП БЕРЕМІЗ... Ќўрметті оќырман! Дјрігердіѕ аќыл-кеѕесіне мўќтаж болсаѕыз немесе медицина саласына байланысты ґзіѕізді толєандырєан ґзге де сауалдар болса, редакциямызєа хабарласыѕыз. «Сўраѕыз, жауап береміз...» айдары сізді алаѕдатќан сауалды білікті мамандарєа жолдап, кґмек кґрсетуге јрдайым јзір.

Сўраќ: Динара, Ертіс ауданыныѕ тўрєыны: - Соѕєы кездері кґзім бўлдырап, басым айнала береді. Тіпті, бўрынєыдай ўзаќ уаќыт жаяу жїре де алмаймын. Біраз ќимылдасам, терлеп, ентігіп кетемін. Мўндай жаєдайда не істеу керек? Жауап: - Бізге сауал жолдап отырєан оќырманныѕ айтуына ќараєанда, бўл белгілер ќандай да бір ќауіпті аурудан хабар беріп тўрєанєа ўќсайды. Сондыќтан, науќас уаќыт ґткізбей, бірден дјрігерге ќаралуы керек. Негізінен, кґздіѕ бўлдырауы жјне бастыѕ айналуы – ќан аздыќтыѕ белгісі. Ал терлеу, ентігу, жїре алмау – адамныѕ ќауіпті сырќатќа шалдыєуына жол ашуы ыќтимал. Сол їшін бўл азаматша мјнді де сјнді ґмір сїргісі келсе, ойланбастан медициналыќ тексеруден ґткені жґн.

САЛАДАЄЫ ЖАЅАЛЫЌ

Эпилепсияны емдеуге болады Ќазіргі таѕда елімізде эпилепсияны хирургиялыќ емдеу баєдарламасы жїзеге асуда. Соныѕ нјтижесінде, республикалыќ нейрохирургия ўлттыќ єылыми орталыєы базасында басќа ем ќонбайтын пациенттерге операция жасала бастады. Бїгінгі кїнге дейін осындай 11 адамєа операция сјтті жасалєан. ЌР Денсаулыќ саќтау басќамасы мамандарыныѕ хабарлауынша, енді еліміздіѕ барлыќ ґѕірлерінде эпилептологиялыќ кабинеттер ашылып, онда ќызмет кґрсететін дјрігерлерді шетелдерде оќыту жоспарлануда. Бўл туралы жаќында Астана ќаласында ґткен ТМД елдері неврологтарыныѕ «Эпилепсия жјне ўстамалы ахуал» атты III халыќаралыќ форумында сґз болды.

Жаѕа баєдарлама јзірленді Ќазаќстанда 2012-2016 жылєа арналєан онкологиялыќ кґмекті дамыту салалыќ баєдарламасы јзірленді. Оны жїзеге асыру їшін Астанадаєы Ўлттыќ медициналыќ холдинг базасында ірі єылыми орталыќ ќўрылады деп жоспарлануда. Сондай-аќ, бірќатар облыстарда заманауи технологиялармен жабдыќталєан ґѕіраралыќ онкологиялыќ орталыќтар ќўрылатын болады. Жалпы, алдаєы уаќытта отандыќ емдеу мекемелерінде 101 онкологиялыќ, 273 маммологиялыќ кабинет ашылады деп кїтілуде.

на ! Оќ ыр ма н на за рымаз мўнына

асыныѕ «Медицина жаршысы» жоб з, ой-пікірлеріѕіз ыѕы тар ныс ўсы р байланысты ўтќы дет ті тїр де мін са, бол бен сау алд ары ѕыз н оќырма пікірі бјрінен хабарласыѕыздар. Біз їшін де маѕызды. ын www.saryarkaЖобаныѕ электронды нўсќас . дар сыз ала оќи ан тын сай samaly.kz

Ќытайдыѕ Хубэй провинциясында аммиактыѕ кґп мґлшерде тґгілуінен 300 адам уланды, олардыѕ бірнешеуі комада жатыр.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

8

БІЛІМ

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

Павлодар Мемлекеттік педагогикалыќ институтыныѕ ќалыптасу жолындаєы бір кезеѕ (естелік)

1961 жылдыѕ тамыз айы. Павлодар индустриалды институтыныѕ екінші оќу жылыныѕ ќарсаѕы. Институтќа жаѕа ўстаздардыѕ ќабылданып жатќан кезі. Жоєары математика кафедрасына да бір топ жас ўстаздар алынды. Олардыѕ ќатарында Алматыдаєы Абай атындаєы педагогикалыќ институтыныѕ тїлегі Шаяхметов Тасболат Ќасенўлы да бар. Жас ўстаз, негізгі мамандыєы – орта мектептіѕ математика пјнініѕ оќытушысы. Осы кезеѕдегі кафедра ўжымыныѕ ўстаздарына ортаќ негізгі маќсат – жоєары мектептіѕ оќу-јдістемелік жўмысыныѕ ќыр-сырын игеру болатын. Меніѕ А.С.Пушкин атындаєы Орал педагогикалыќ институтындаєы бес жылдыќ тјжірибем осы жўмысты сапалы игеруге кґп кґмегін тигізді. Кафедрада ўйымдастырылєан ґзара сабаќќа ќатынасу, ашыќ сабаќтар ґткізу, оларды талдау арќылы кафедраныѕ ўстаздары тјжірибе алмасып, оќу-јдістемелік ќабілеттерін шыѕдай бастады. Жїйелі жўмыстыѕ нјтижесінде кешегі институт тїлектері жоєары техникалыќ институттыѕ математикасын оќыту јдістерін јжептјуір деѕгейде игеріп, сабаќ ґткізу жјне студенттермен жўмыс істеу ќабілеттерін арттырды. Сонымен ќатар аудитория алдында ґз ќабілетіне сенбеушілік јсерден ќўтылып, ґздігінше жўмыс істей алатын деѕгейге кґтерілді. Осыныѕ нјтижесінде Ќ.Жоламанов 1963 жылдыѕ кїзінде математика кафедрасыныѕ меѕгерушісі, Т.Шаяхметов осы кафедраныѕ аєа оќытушысы ќызметіне ќабылданды. 1962 жылдыѕ желтоќсан айында ашылєан ППИ-діѕ ректоры А.С.Катеринин, проректоры В.И.Ленин атындаєы ММПИ-діѕ аспирантурасын математиканы оќыту јдістемесі бойынша бітіріп келген Зикрин Ґміржан болатын. А.Катеринин ўйымдастыру ќабілеті ґте жоєары, іскер басшы, ал Ґ.Зикрин жоєары оќу жўмысын жаќсы меѕгерген азамат еді. Осы азаматтардыѕ шаќыруымен мен 1964 жылдыѕ ќазан айында пединституттыѕ физмат факультетініѕ деканы ќызметіне ауыстым. Осы кезеѕнен бастап ППИ мен ПИИ-ді біріктіру арќылы ќўрылєан С.Торайєыров атындаєы ПМУ ќўрылєанєа дейін (1995 ж. ќазан айы) факультет деканы, кафедра меѕгерушісі болып ќызмет атќардым. Институт ректоры А.Катеринин мен проректоры Ґ.Зикрин институттыѕ жўмыс

сапасын арттырудыѕ алєышарты ўстаздардыѕ єылыми-јдістемелік деѕгейін кґтеру екенін, осы маќсатќа жетудіѕ ўтымды жолы – талапты жастарды жўмысќа ќабылдап, оларды аспирантурада оќытып, диссертация ќорєату екенін тереѕ тїсініп, аталєан баєыттаєы жўмысты ўйымдастыруды негізгі принцип ретінде ўстанды. Јрине, єылыми дјрежесі бар ўстаздарды шаќыру арќылы да бўл маќсатќа жетуге болар еді. Бўл жол кґзге оѕай кґрінгенмен, ондай ўстаздар ґздеріне керегін алєаннан кейін «балыќ тереѕді, адам жаќсыны іздейді» деп, ґз пікірінше «басќа тјуірлеу» жерге кетіп ќалатыны белгілі. ППИ-діѕ алєашќы оќу жылдарында осындай оймен уаќытша жўмыс істеген єылым кандидаттары мен докторалары да болды. Дайын єалымдардан ќўралєан ўстаздар ўжымы институтты кґркейтпейтініне кґзі жеткен институт басшылыєы университет пен педагогикалыќ институттардыѕ їздік тїлектерін жўмысќа ќабылдай бастады. Мысалы, ґткен єасырдыѕ 60-шы жылыныѕ екінші жартысы мен 70-ші жылдыѕ басында ПМПИ-діѕ физмат факультетіне бір топ жастар жўмысќа ќабылданды. Новосібір университетініѕ тїлектері – Ќанатбек Ќайырбаев, Есімќўл Дїйсеќўлов, Борис Николаевич Дроботун, Ќызылорда пединституныѕ тїлектері – ерлі-зайыпты Кадькаловтар, Евгений Евгениевич Солтан, Ќараєанды пединститутыныѕ тїлегі Масыєўт Аяшинов, Оѕтїстік Ќазаќстаннан Днепропетровск университетініѕ аспирантурасын бітірген Халыќ Датќаев, жергілікті оќу орындарында математикадан сабаќ беріп жїрген ўстаздардан Тасболат Сматов, Семейдіѕ пединститутыныѕ тїлектері – Нариман Машрапов пен Шјмкен Касенўлы таєы басќалар келді. Осындай жас мамандар институттыѕ басќа факультеттеріне де ќабылданды. 1960 жылдыѕ екінші жартысында Павлодардыѕ жоєары оќу орындарында жўмыс істеп жїрген жас мамандардыѕ аспирантурада оќу їрдісі басталды. Бўларды жас деп те айтуєа болмас еді. Бўлар їйленген, еѕ кемі їш-тґрт балалы болєан азаматтар еді. Осы балаларєа ие болып, жастары жетіп ќалєан атааналарымыздыѕ кїтімін мойындарына алып, бізді аспирантураєа оќуєа жіберген жўбайларымыздыѕ еѕбектеріне, јрине, баєа жоќ. Ўмытпасам, 1969-70 оќу жылында Кїлшім (Тасболат Ќасенўлыныѕ жўбайы) їйіндегі бес баламен ата-енесіне ие болып, Тасболатты Новосібірге аспирантураєа жіберді. Кїлшімніѕ бўл ісі ерлікпен пара-пар еді. Бір жылдан кейін Тасболат аспирантураны табысты аяќтап їйіне оралды. Бўл біз їшін їлкен ќуаныш, Кїлшімніѕ азаматтыќ жеѕісі еді. Шын мјнінде, Тасболатты «Тасболат» атандырєан оныѕ іскерлік

ќабілеті мен Кїлшімніѕ адами ќасиеті болатын. Тасболаттыѕ аєа, іні, жолдастары осылай баєалайтын. Жўбайларымыздыѕ осындай адал еѕбектері біздіѕ єылым жолында табысты еѕбек етуімізге мїмкіндік тудырды. Осы азаматтардыѕ жјне ґзімніѕ атымнан оларєа ризалыєымды білдіремін. Сол кездегі дјстїр бойынша, той тойланды, ізгі тілектер айтылды. Аќсаќалдарымыз їйіп-тґгіп баталарын берді. Осы жылдар біздіѕ ґміріміздегі еѕ баќытты кезеѕ болды. Ґйткені, мўндай ќуаныш сол жылдары аспирантураєа тїскен јрбір отбасында болєан еді. Осы ўстаздардыѕ ќажырлы еѕбектерініѕ арќасында институттыѕ, оныѕ ішінде физикаматематика факультетініѕ іргесі ќаланды, институтта ўзаќ жылдарєа саќталып келе жатќан дјстїр ќалыптасты. Институтымыз Советтер

одаєыныѕ алдыѕєы ќатардаєы жоєары оќу орындарымен тыєыз шыєармашылыќ ќарымќатынаста болды, ґлкеміздегі мектептерде білім беру жўмысы єылыми жјне јдістемелік тїрєыдан бір жїйеге келіп, мектептерде сабаќ беретін ўстаздардыѕ кјсіби деѕгейлері ґсті. Пединститутта орындалєан осындай іргелі істердіѕ басы-ќасында жас ўстаздар болды. Олардыѕ јрќайсысыныѕ ґз орталарында тек ґздеріне єана тјн орны бар болатын. Бўлар ґнерге, білімге, єылымєа ќўштар жандар еді. Институтты їздік белгімен бітірген алєашќы тїлектеріміздіѕ бірі Бахтияр Найманов физикаматематика факультетініѕ деканы дјрежесіне кґтерілді, кґптеген тїлектеріміз мектеп директоры, аудандыќ, ќалалыќ, облыстыќ оќу бґлімдерініѕ жауапты ќызметтеріне таєайындалды. Олардыѕ жемісті еѕбектерініѕ арќасында еліміздегі мектеп тїлектерініѕ білім деѕгейін аныќтауєа баєытталєан бірыѕєай ўлттыќ тестілеудіѕ ќортындылары бойынша, аймаєымыздаєы мектеп тїлектерініѕ білім деѕгейі Республика бойынша алєашќы жылдары бірінші, кейін екінші-їшінші орындарда болды.

Институт ректоры А.Катеринин мен проректоры Ґ.Зикринніѕ педагогикалыќ институт ўстаздарыныѕ білім сапасыныѕ ґсуіне, материалдыќ-техникалыќ базасын, зертханаларын ќалыптастыруда жасаєан еѕбектері айтарлыќтай болды. Олар маѕайына білікті де білімді жјне іскер азаматтарды топтастыра білді. Бўл азаматтардыѕ ќатарында Ќундыќ Досмаєамбетўлыныѕ, Шјмкен Ќасенўлыныѕ, Олжабай Ќайкенўлыныѕ, Кузменко Сталина Андреевнаныѕ, Ќайырбай Оразымбетўлыныѕ, Александр Сергеевич Куцтыѕ, таєы осындай азаматтардыѕ болєанын айта кеткен жґн. Институттыѕ негізгі єимараттары: оќу корпустары, спорт кешені, жїзу бассейні, жатаќханалары осы тўста толыќ салынып болды. Институттыѕ кітапханасы оќулыќтар, оќу-јдістемелік ќўралдар, єылыми журналдар т.б. керекті јдебиетпен жеткілікті деѕгейде толыќты жјне оларды толыќтырып отыру мјдениеті ќалыптасты. Зертханалар ќажетті ќўралдармен ќамтамасыз етілді жјне оларды толыќтыру мен жаѕарту жїйелері ќалыптасты. Жетпісінші жылдардыѕ соѕына ќарай институт ґзініѕ шарыќтау деѕгейіне жетіп, республиканыѕ алдыѕєы їш педагогикалыќ институтыныѕ ќатарына енді. Институттыѕ осындай маќтанарлыќ табысќа жетуіне жоєарыда аталєан азаматтармен ќатар, сол кездегі институт басшыларыныѕ бірі болєан Тасболат Ќасенўлыныѕ да їлесі зор. Сексенші жылдардыѕ басында институт социалистік жарыстыѕ Ќазаќстан Республикасыныѕ «Ауыспалы Ќызыл туын» жеѕіп алуы - осы еѕбектіѕ жемісі. Аймаќ басшылары, оќу министрлігі институт ўжымыныѕ атќарєан жўмысын јділ баєалап марапаттауы институт ўжымына ортаќ ќуаныш болды жјне бўл марапаттыѕ сол кездегі институт ректоры Тасболат Ќасенўлына тапсырылуы заѕды еді. Институт ўжымыныѕ жўмысын басшыларєа кґрсете білу, орындалєан жўмыстыѕ ґзіне лайыќ баєалануына ќол жеткізу институт басшысыныѕ іскерлігіне байланысты. Институт ўжымы, аймаќ басшылары Тасболат Ќасенўлын осындай ќабілеті їшін сыйлады, баєалады. Т.Ќасенўлыныѕ ґз басына деген сый мен ќўрмет институтта кеѕінен аталып ґткен оныѕ 60 жылдыќ мерейтойында айќын кґрініс тапты. 1 желтоќсан кїні ПМПИ-діѕ есігін айќара ашќанына 50 жыл. Ґзім ќызметтес болєан јр жылєы ўстаздарды жјне институт ўжымын мерейтойымен ќўттыќтаймын! Єафур МЎЌАНЎЛЫ, ПМУ-діѕ ќўрметті деканы, Павлодар ќаласыныѕ Ќўрметті азаматы, профессор.

МЕКТЕП ТЫНЫСЫ

Білім ордасыныѕ белесі Таяуда Лебяжі ауданындаєы Ямышев ауылдыќ округініѕ Тілектес елді мекенінде жергілікті мектептіѕ 40 жылдыќ мерейтойы аталып ґтті.

Јсемгїл ЌАБДУАХИТ

М

ерекелік думанєа осы ауылдыѕ їлкен-кішісі тегіс жиналды. Бїгінгі уаќытќа дейін мўнда талай бїлдіршінніѕ сауаты ашылып, сансыз оќушыєа ґмірлік баєыт-баєдар берілді. Кез келген ауылдыќ мектептіѕ ќалыптасу тарихы сол елді мекенніѕ жылнамасымен тыєыз байланысты. Тілектес ауылыныѕ тўѕєыш мектебі 1926 жылы ашылды. Алєашќы ўстаздары Сјлім Јбдірахманов пен Дїйсенбай Байбанин. Бастапќыда шјкірттер іргелі азаматтардыѕ атсалысуымен салынєан єимараттарда тјлім-тјрбие алса, кейін 1962 жылы арнайы мектеп ќаланды. Мўнда Хамит Дїкенбаев, Хамит Досов, Кјкім Смаєўлўлы есімді білімді азаматтар еѕбек етті. Білім беру орныныѕ алєашќы

директоры болып Аманжол Майкенов сайланса, ўстаздыќты Раушан Јбенова мен Кїлсаєира Јубјкірова жјне таєы басќалар жїргізді. Бїгінде Тілектес орта мектебініѕ мўєалімдері мен шјкірттері ауыл мјртебесін асырып, мерейін тасытуда. Олардыѕ алды облыс шеѕберіндегі білім, спорт додаларыныѕ жеѕімпаздары атанса, кейінгілері єылыми ізденіске зер салуда. Мектептіѕ ќазіргі директоры, Ќазаќстан Республикасыныѕ оќу ісініѕ їздігі Кїлсаєира Јубјкірова ардагер ўстаздар мен јріптестерін білім ошаєыныѕ мерейтойымен ќўттыќтап, ауыл тумасы, аќсаќал Сейітќўл Бекбауовтыѕ «Азамат ќылєан елімай» кітабын баршаєа таныстырып ґтті. Мерекелік шараєа аудан јкімі Айзада Ќўрманова мен аудандыќ мјслихат хатшысы Ќанат Јлтаев ќатысып, тілектестіктердіѕ ќуаныштарына ортаќтасты. Айзада Амангелдіќызы мектеп ўжымын ќўттыќтай келе, ауданныѕ білім саласына їлес ќосќан азаматына ќўрмет кґрсетті. Айталыќ, ауылдыѕ білім беру саласындаєы їздіксіз еѕбегі мен жас ўрпаќтыѕ тјрбиесіне ќосќан елеулі їлесі їшін мектептіѕ аєылшын тілі пјнініѕ мўєалімі Айнўр Бекбауова аудан јкімініѕ Ќўрмет грамотасымен марапатталды. Сондай-аќ, математика пјнініѕ мўєалімі Зиба Мусалимоваєа Алєыс хат

тапсырылды. Їздік ўстаздарды марапаттау рјсімініѕ соѕында аудан басшылыєыныѕ атынан мектеп ўжымы мен шјкірттердіѕ игілігі їшін баєалы сыйлыќтар тарту етілді. Сонымен бірге, Лебяжі ауданыныѕ Ќўрметті азаматы Ќабидолла Јлібаев ќўттыќтау тілегін жолдап, мектеп тарихынан сыр шертер ќызыќты естеліктерімен бґлісті. Ал оныѕ шјкірті Болат Јубјкіров болса, зейінін ашќан ўстазына алєысын білдіріп, иыєына шапан жауып сый-сыяпат кґрсетті. Бўл кїні мерейтойды лайыќты атап ґтуге осы ауылда туып, облысымыздыѕ республика деѕгейінде танылуына елеулі їлес ќосќан ел аєаларыныѕ ўрпаќтары да атсалысты. Тілектестіѕ тумасы, белгілі ќайраткер Ќабдыл-Уаќап Сыздыќовтыѕ ўлы Нўрбек Сыздыќов жерлестерін ќўттыќтап, оќушыларєа арнап ќымбат техниканы тарту етті. Сонымен бірге, мектеп сыныптарына ауылдыѕ дамуына їлес ќосќан, тілектестіктер ардаќ тўтар тґрт бірдей азаматтыѕ есімі берілді. Бўдан былай, Тілектес орта мектебініѕ оќушылары «Еѕбек Ќызыл Ту» жјне «Ќўрмет белгісі» ордендерініѕ бірнеше мјрте иегері Ќ.Сыздыќов, ЌР Білім беру ісініѕ їздігі Ќ.Јлібаев, алєашќы директор, ЌР Білім беру ісініѕ їздігі А.Майкенов жјне мектеп тїлегі, профессор, медицина єылымдарыныѕ докторы Г.Нўрєазина атындаєы сыныптарда дјріс тындап, білім алатын болды. Шјкірттер ќауымы болса, кеш кґрермендері мен ќонаќтарєа ґнер кґрсетті. Лебяжі ауданы.

Назарбаев Университетінде ашыќ есік кїні шарасы ґткізіліп, 1 мыѕєа жуыќ болашаќ талапкер мен олардыѕ ата-аналары оќу орныныѕ ќызметімен танысты.


САРЫАРЌА САМАЛЫ 25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл

КҐКСАНДЫЌ

15

www.saryarka-samaly.kz

КАБЕЛЬДІК ЖЈНЕ СПУТНИКТІК ТЕЛЕДИДАР БАЄДАРЛАМАСЫ МЈДЕНИЕТ ДЇЙСЕНБІ, 29 ЌАЗАН 9.05 «Алтын кґмбе». Јдеби-зияткерлік сайыс. Апталыќ ойын. 9.35, 15.10 «Амика». 10:05 «Кек». Драма. 12.00, 19.00 «Тґрт танкист жјне ит». 13.00 «Жїздесу». Ќали Сјрсенбай. 13.50 «CЕГІЗ ЌЫРЛЫ». Дјстїрлі ґнер шеберлерініѕ јн бјйгесі. 14.40, 18:20 «Стамбулдаєы мешіттер». Деректі хикая. 16.05 «Шахрияр». Т/х. 17.35 «ЌОЛТАЅБА. 20.00 «ШАЅЫРАЌ». 20.30 «Музыкант». Д/ф. 21.00 «Пожар» Комедия. 22.35 Халыќ жазушысы Шерхан Мўртазаныѕ 80 жылдыќ мерейтойына арналєан концерт. СЕЙСЕНБІ, 30 ЌАЗАН 9.05 «Ґркениет». Ток-шоу. 9.45, 15.00 «Диагонали творчества». 10.15 «Пожар». Комедия. 12.00, 19.00 «Тґрт танкист жјне ит». Тарихи телехикая. 13.00 «Сол жылдар...». 13.45 «Аѕсар». 15:05 «ТРЕЙСИ БИКЕРДІЅ ОРАЛУЫ». 15.35 «Келбет». 16.00 «Шахрияр». Телехикая. 17.00 «Жетісаз». Дјстїрлі јндер. «Єасырлар сазы» ансамблі. 17.30 «Кґкжиек». 18.15 Сурет-єўмыр. 18.20 «ТАБИЄАТПЕН ЌАУЫШУ». Деректі хикая. 20.00 «Легенды и мифы оперного...». 20.30 «Ќазаќ даласыныѕ ќўпиялары». Ќайалыќ. Деректі топтама. 21:00 «Сладкий сок внутри травы». Мелодрама. 22:05 «Аќсарай». СЈРСЕНБІ, 31 ЌАЗАН 9.00 Јнўран, аѕдатпа. 9.05, 17.30 «Кітапхана». 9.35 «Ќылќалам». 10.05 «Сладкий сок внутри травы». Мелодрама. 13.00 «Легенды и мифы оперного...». 13.30 «CЕГІЗ ЌЫРЛЫ». Дјстїрлі ґнер шеберлерініѕ јн бјйгесі. 14.20 «Табиєатпен ќауышу». Деректі хикая. 16.00 «Шахрияр». Телехикая. 18.20 «Табиєатпен ќауышу». Деректі хикая. 20.00 «Раскрытая партитура». 20.30 «Ќазаќ даласыныѕ ќўпиялары». Аќыртас. Деректі топтама. 21.00 «БЛИЗОСТЬ». Драма. 22.55 Камерный оркестр «Академия солистов». БЕЙСЕНБІ, 1 ЌАРАША 9.05 «Кґкжиек». 9.50 Сурет-єўмыр. 9.50 «Таутўлєа». «Близость». Драма. 12.00, 19.00 «Тґрт танкист жјне ит». 13.00 «Раскрытая партитура». 13.30 «Сегіз ќырлы». 15.00 «Диагонали творчества». 15.30 «КЕЛЕСІ АЯЛДАМА». 16.00 «Шахрияр». 17.30 «ЌЫЛЌАЛАМ». 17.50 «Саєындырєан јндер-ай!». Ретроконцерт. 18.20 «Табиєатпен ќауышу». Деректі хикая. 20:00 «ЄАСЫРЛАР ПЕРНЕСІ». 20.30 «Ќазаќ даласыныѕ ќўпиялары». Тараз. 21.05 «НЕВЕСТКА» Драма. 22.15 «Кїй-аманат». 22.25 «Болашаќќа нўрлы кґзбен ќараймын». ЖЎМА, 2 ЌАРАША 9.05 «Ќылќалам». 9.25 «Жетісаз». 12.00, 19.00 «Тґрт танкист жјне ит». 13.00 «Єасырлар пернесі». 13.30 «Табиєатпен ќауышу». Деректі хикая. 15.00 «Келбет». 15.25 Инструментальная музыка. Концерт Государственного квинтета деревянных духовых инструментов. 16.00 «Шахрияр». Телехикая. 18.00 «Ќазаќстанныѕ жиырма кереметі». 18.20 «Табиєатпен ќауышу». Деректі хикая. 20.00 «ИМАН АЙНАСЫ». 20.30 «Ќазаќ даласыныѕ ќўпиялары». 21.55 «БАЌСЫ» Драма 23.25 Концертный зал «Мјдениет». СЕНБІ, 3 ЌАРАША 9:00 Јнўран, аѕдатпа. 9.05 «Мирас». 9.20 «Ќазаќстанныѕ жиырма кереметі». 9.35, 16.35 «Хайуанаттар јлеміне саяхат». Танымдыќ деректі фильм. 10.00 «Ќызжылаєан» Драма. 1-бґлім. 11.35 «Иман айнасы». 12:00 «НЕСЛУЧАЙНЫЕ ВСТРЕЧИ». 12:50 «Јн - айтыс». 13.30 «Алдар Кґсеніѕ басынан кешкен таѕєажайып оќиєалары». Мультфильм. 13.35, 15.20 Телеэнциклопедия. 13:45 «Микеланджело». Деректі фильм. 14:30 «Ќылмыс пен жаза». Драма. 15.40 «Даладуман». 17.05 «Дэвид Боуи». Деректі фильм. 19.00 «АЛТЫН КҐМБЕ». Јдебизияткерлік сайыс. 19.30 «Ќылмыс пен жаза». Драма. 20.30 «ЖЇЗДЕСУ». Аќын М.Шаханов. 21.20 «ЭВЕЛИН» Драма. 23.00 «Јн мўхиты». Концерт. 23.50 «Ќазаќстанныѕ жиырма кереметі». 00.05 «Микеланджело». Деректі фильм. ЖЕКСЕНБІ, 4 ЌАРАША 9.00 Јнўран, аѕдатпа. 9.05 «Мирас». 9.20 «Ќазаќстанныѕ жеті кереметі». 9.35 «Хайуанаттар јлеміне саяхат». Танымдыќ деректі фильм. 10.00 «Эвелин». Драма. 12.00 «ЈЛІ ЕСІМДЕ». 12.30, 18.00 Мјдениет жаѕалыќтары. 12.50 «Ўстазым, меніѕ ўстазым». А.Еспаевтыѕ јндеріне арналєан кеш. 13.40 «Атаќты ґнертапќыш јйелдер». Деректі фильм. 13.30 «Алдар Кґсеніѕ басынан кешкен таѕєажайып оќиєалары». Мультфильм. 14.25, 20.30 Телеэнциклопедия. 14.35 «Ќылмыс пен жаза». Драма. 15.25 «Ќазаќтыѕ 100 јні». 16.15 «Ауыл сазы» Ќараєанды. 17.05 «Стиви Уандер-соќыр сазгер». Деректі фильм. 18.20 «Кїй-тартыс». 19.00 «ҐРКЕНИЕТ». Ток-шоу. 19.40 «Ќылмыс пен жаза». Драма. 20.30 «СОЛ ЖЫЛДАР...». 21.20 «ЈКЕМ ЕКЕУМІЗ» Мелодрама. 22.30 «Јлі есімде». 23.00 Кеѕ даланыѕ кемеѕгері Ш.Ујлихановтыѕ 175 жылдыєына арналєан концерті. 00.10 «Атаќты ґнертапќыш јйелдер». Деректі фильм.

БАЛАПАН ДЇЙСЕНБІ, 29 ЌАЗАН 7.15, 13.30 «Футболшы балалар». 7.40 «Бала тілі - бал» 8.20 «Балдырєан». М/х. 8.45 «Мўѕлыќ - Зарлыќ» М/ф. 9.05 «Кеми» Мультхикая. 9-бґлім. 9.15, 18.40 «Санамаќ». Танымды арттыру їшін. 9.20, 18.15 «Татонка». Мультхикая. 9.30, «Сїйкімді жјндіктер». 10.15 «Тинтин». М/х. 11.15 «Жїзден жїйрік». 11.50 «Кеми» 12.00 «Жолыѕ болсын, балаќай!». 13:10 «Татонка». 16.05 «ЖЕРОНИМО СТИЛТОН» М/х. 16.30 «ЗЕРДЕ». Білгісі келетіндер їшін. 16.55 «СЇЙКІМДІ ЖЈНДІКТЕР». 17.00 «Балдырєан». Мультхикая. 17.15 «ЌОШЌАР МЕН ТЕКЕ» М/ф. 19.20 «ЖОЛЫЅ БОЛСЫН, БАЛАЌАЙ!». 20.40 «КЇЛЕГЕШ» Кґѕілді балдырєандар їшін. 21.10 «САНЖАР МЕН ЌАЙСАР». Балалар телехикаясы. 22:00 «БАЛА ТІЛІ - БАЛ». 22.40 «ЈПКЕСІ МЕН БАУЫРЫ» Отбасылыќ фильм. СЕЙСЕНБІ, 30 ЌАЗАН 7.05, 10.00, 15.05 «Алаќай, балаќай!». 7.15, 13.30, 15.50 «Јріптер јлемі» Танымдыќ мультхикая. 8-бґлім. 9.15 «Кјсібіѕ - нјсібіѕ». 9.30 «Сїйкімді жјндіктер». 9.40 «Жаѕбыр тамшысы». 10.15 «Тинтин». 10.40 «Зерде». 11.15 «Жїзден жїйрік». Ойынпаздар мен жеѕімпаздар їшін. 11.50, 15.15 «Кеми». 11.50 «Балаќай Жейк». 12.05 «Жолыѕ болсын, балаќай!». 12.30 «Жеронимо Стилтон». 12.55 «Бауырсаќ». Болашаќ аспаздар їшін. 13:10 «Татонка» Мультхикая. 19-бґлім. 13.20 «Футболшы балалар». 18.55 «ГЕНРИ МЕН ТАЅЄАЖАЙЫП ХАЙУАНАТТАР». 19.50 «ЖАЅБЫР ТАМШЫСЫ». 20.15 «ТҐЛДЕР ЌАЛАЙ ҐСЕДІ?». 21.00 «ОН САУСАЌ» Жас шеберлер їшін. 21.10 «САНЖАР МЕН ЌАЙСАР». 21.40 «АЙЖЎЛДЫЗ». 22.00 «БАЛА ТІЛІ - БАЛ». 22.40 «ЌАЗДАРДЫЅ ХАНШАЙЫМЫ» К/ф. СЈРСЕНБІ, 31 ЌАЗАН 7.05, 10.00, 15.05 «Алаќай, балаќай!». 7.15, 13.30, 15.50 «Јріптер јлемі» Танымдыќ мультхикая. 7.40 «Бала тілі бал». 8.20 «Татонка». М/х. 8.45 «Тґлдер ќалай ґседі?». 9.05, 18.40 «Санамаќ». 9.40 «Жаѕбыр тамшысы». 10.15 «Тинтин» 10.40 «Зерде». 11.15 «Жїзден жїйрік». 11.50 «Татонка». 12.05 «Жолыѕ болсын, балаќай!». 13.20 «Футболшы балалар». 13.45 «Кїлегеш» Кґѕілді балдырєандар їшін. 14:40 «ЄАРЫШ ЌАЋАРМАНДАРЫ». 16.05 «ЖЕРОНИМО СТИЛТОН». 38-бґлім. 17:15 «ФУТБОЛШЫ БАЛАЛАР». 18.20 «Татонка». 19.20 «ЖОЛЫЅ БОЛСЫН, БАЛАЌАЙ!». 20.00 «ЖАЅБЫР ТАМШЫСЫ». 20.15 «ТҐЛДЕР ЌАЛАЙ ҐСЕДІ?» Танымды деректі фильм. 21.10 «САНЖАР МЕН ЌАЙСАР» Балалар телехикаясы. 22.00 «БАЛА ТІЛІ - БАЛ». 22.30 «ЄАЖАЙЫПСТАНЄА САЯХАТ». 22.40 «ЌЎСТЎМСЫЌ ПАТША» К/ф. БЕЙСЕНБІ, 1 ЌАРАША 7.05, 10.00, 15.05 «Алаќай, балаќай!». 7.15 «Јріптер јлемі» Танымдыќ мультхикая. 7.45 «Бала тілі - бал». 8.20 «Татонка». 8.15, 17.05 «Кїлегеш». Кґѕілді балдырєандар їшін. 9.30 «Сїйкімді жјндіктер». 10.40 «Зерде». 11.15, «Жїзден жїйрік». Ойынпаздар мен жеѕімпаздар їшін. 12.05 «Жолыѕ болсын, балаќай!». 12.30 «Жеронимо Стилтон». 12.50 «Кґѕілді аєылшын» Аєылшын тілін їйренгісі келетіндер їшін. 13.10 «Футболшы балалар». М/х. 13.35 «Кїлегеш» Кґѕілді балдырєандар їшін. 13.40 «АЙГҐЛЕК». 14.40 «ЄАРЫШ ЌАЋАРМАНДАРЫ». 16.05 «ЖЕРОНИМО СТИЛТОН». 19.20 «ЖОЛЫЅ БОЛСЫН, БАЛАЌАЙ!». 19.45 «ТАБИЄАТ ЖАНАШЫРЛАРЫ» Мультхикая. 45-бґлім. 19.50 «ЖЇРЕК ЖЎТЌАН ҐРМЕКШІ АДАМ». Мультхикая. 4-бґлім 20.15 «ТҐЛДЕР ЌАЛАЙ ҐСЕДІ?» Танымды деректі фильм. 11-бґлім. 20.35 «КҐЅІЛДІ АЄЫЛШЫН» Аєылшын тілін їйренгісі келетіндер їшін. 21.00 «ОН САУСАЌ» Жас шеберлер їшін. 21.10 «САНЖАР МЕН ЌАЙСАР» Балалар телехикаясы. 21.40 «АЙЖЎЛДЫЗ». 22.00 «БАЛА ТІЛІ БАЛ». 22.40 «КЇЛШЕЌЫЗ» К/ф. 21.10 «САНЖАР МЕН ЌАЙСАР». 22:00 «БАЛА ТІЛІ - БАЛ» Кґѕілді балдырєандар їшін. 22:30 «Єажайыпстанєа саяхат». 22.40 «ЌАР АДАМЫ ТУРАЛЫ АЅЫЗ» Мультфильм. ЖЎМА, 2 ЌАРАША 7.15 «Јріптер јлемі» Танымдыќ мультхикая. 12-бґлім. 7.40 «Бала тілі - бал» Кґѕілді балдырєандар їшін. 8.15 «Кїлегеш». 9.15 «Санамаќ». Танымды арттыру їшін. 9.30 «Сїйкімді жјндіктер» М/х. 9.40 «Жаѕбыр тамшысы». Білгісі келетіндер їшін. 10.15 «Тинтин». 18-бґлім. 10.40 «Зерде». 11.05 «Сїйкімді жјндіктер» М/х. 11.15 «Жїзден жїйрік». 12.00 «Жолыѕ болсын, балаќай!». 12.30 «Жаѕбыр тамшысы». 13.15 «Футболшы балалар». 13.45 «Кїлегеш» Кґѕілді балдырєандар їшін. 13.50 «Арєымаќ». 14.40 «ЈРІПТЕР ЈЛЕМІ».16.10 «ЖЕРОНИМО СТИЛТОН». 16.35 «ЗЕРДЕ». Білгісі келетіндер їшін. 19.20 «ЖОЛЫЅ БОЛСЫН, БАЛАЌАЙ!». 19.45 «ТАБИЄАТ ЖАНАШЫРЛАРЫ». «БАЛА ТІЛІ - БАЛ». 19.55 «ЖАЅБЫР ТАМШЫСЫ» Мультхикая. 20.15 «ТҐЛДЕР ЌАЛАЙ ҐСЕДІ?» 20.45 «Татонка». М/х. 21.00 «ОН САУСАЌ». 21.10 «САНЖАР МЕН ЌАЙСАР». 21.40 «АЙЖЎЛДЫЗ». 22.00 БАЛА ТІЛІ БАЛ». 22.30 «ЄАЖАЙЫПСТАНЄА САЯХАТ». М/х. 22.40 «ЖАЅБЫР ТАМШЫСЫ» Мультфильм. СЕНБІ, 3 ЌАРАША 7.05 «АЛАЌАЙ, БАЛАЌАЙ!». Шымыр болатындар їшін. 7.15 «Балдырєан». 7.30 «Жолыѕ болсын, балаќай!». 9.00 «Дјрумен». Салауатты ґмірді таѕдаєандар їшін. 9.15, 18.15 «Кеми» 21- бґлім. М/х. 9.50 «Кґѕілді аєылшын» Аєылшын тілін їйренгісі келетіндер їшін. 10.30 «Тинтин» 9.55 «Жїрек жўтќан ґрмекші адам» Мультхикая. 5-бґлім 13.05 «Жеронимо Стилтон» Мультхикая. 40-бґлім. 13.30 «Балдырєан». М/х. 13.45 «Єажайыпстанєа саяхат». 13.55 «Зерде». Білгісі келетіндер їшін. 14.20 «Јріптер јлемі» Танымдыќ мультхикая. 12-бґлім. 15.00 «Тґлдер ќалай ґседі?» Танымды деректі фильм. 12-бґлім. 17.05 «ЖОЛЫЅ БОЛСЫН, БАЛАЌАЙ!». 17.30 «Кеми». М/х. 18.05 «ФУТБОЛШЫ БАЛАЛАР». 18.30 «ДЈРУМЕН». Салауатты ґмірді таѕдаєандар їшін. 19.25 «КЈСІБІЅ - НЈСІБІЅ». 19.55 «ТҐЛДЕР ЌАЛАЙ ҐСЕДІ?». 20.15 «ЖАЅБЫР ТАМШЫСЫ». 20.40 «ГЕНРИ МЕН ТАЅЄАЖАЙЫП ХАЙУАНАТТАР». 21.05 «Кґѕілді аєылшын». 21.10 «САНЖАР МЕН ЌАЙСАР». 22.00 «БАЛА ТІЛІ - БАЛ». 22.40 «ЖЕЅІМПАЗ ЖЕТКІНШЕКТЕР» Мультфильм. ЖЕКСЕНБІ, 4 ЌАРАША 7.15 «Кеми» Мультхикая. 22- бґлім. 7.30 «Жолыѕ болсын, балаќай!». Жолда жїру ережесін білгісі келетіндер їшін. 7.55 «Футболшы балалар». М/х. 25-бґлім. 8.35 «Јріптер јлемі». Танымдыќ мультхикая. 13-бґлім. 9:00 «Дјрумен». Салауатты ґмірді таѕдаєандар їшін. 9.15 «Татонка». Мультхикая. 45-бґлім. 10.30 «Тинтин». 10.55 «Санжар мен Ќайсар». Балалар телехикаясы. 11- бґлім. 11.30 «Жїзден жїйрік». 12.10 «Кеми». 12.40 «Кїлегеш». 12.55, 18:05 «Футболшы балалар». 15.35 «ЈРІПТЕР ЈЛЕМІ» Танымдыќ мультхикая. 14-бґлім. 16.00 «ЖЇЗДЕН ЖЇЙРІК». 16.35 «ЖЕРОНИМО СТИЛТОН». 17.00 «ТАБИЄАТ ЖАНАШЫРЛАРЫ». 18.45 «Тинтин». 19.10 «Кїлегеш». 19.40 «Кеми». 19.55 «ТҐЛДЕР ЌАЛАЙ ҐСЕДІ?» Танымды деректі фильм. 20.15 «ЖЇРЕК ЖЎТЌАН ҐРМЕКШІ АДАМ». 22.40 «ЖЕЅІМПАЗ ЖЕТКІНШЕКТЕР» Мультфильм.

БІРІНШІ АРНА

REN TV

ДЇЙСЕНБІ, 29 ЌАЗАН 05.00, 09.05 «Доброе утро». 09.00, 12.00, 15.00, 03.00 Новости. 10.05 «Жить здорово!». 11.05 Модный приговор. 12.15 Контрольная закупка. 12.40 «Время обедать!». 13.15 «Дешево и сердито». 14.00 Другие новости. 14.25, 18.40 Понять. Простить. 15.30 Т/с «Убойная сила». 17.05 Т/с «Неравный брак». 18.00 Вечерние новости. 19.10 «Давай поженимся!». 20.00 «Пусть говорят». 21.00 «Время». 21.30, 03.05 Т/с «Мосгаз». 23.00 «Вечерний Ургант». 23.35 Ночные новости. 23.50 «Без свидетелей». 00.20 Х/ф «КонанВарвар». СЕЙСЕНБІ, 30 ЌАЗАН 05.00, 09.05 «Доброе утро». 09.00, 12.00, 15.00, 03.00 Новости. 10.05 «Жить здорово!». 11.05 Модный приговор. 12.15 Контрольная закупка. 12.40 «Время обедать!». 13.15 «Дешево и сердито». 14.00 Другие новости. 14.25, 18.40 Понять. Простить. 15.30 Т/с «Убойная сила». 17.05 Т/с «Неравный брак». 18.00 Вечерние новости. 19.10 «Давай поженимся!». 20.00 «Пусть говорят». 21.00 «Время». 21.30, 03.05 Т/с «Мосгаз». 23.20 «Вечерний Ургант». 23.55 Ночные новости. 00.10 «Без свидетелей». 00.35 «Обитель лжи». 01.05 «Калифрения». 01.35 Х/ф «Алешкина любовь». СЈРСЕНБІ, 31 ЌАЗАН 05.00, 09.05 «Доброе утро». 09.00, 12.00, 15.00, 03.00 Новости. 10.05 «Жить здорово!». 11.05 Модный приговор. 12.15 Контрольная закупка. 12.40 «Время обедать!». 13.15 «Дешево и сердито». 14.00 Другие новости. 14.25, 18.40 Понять. Простить. 15.30 Т/с «Убойная сила». 17.05 Т/с «Неравный брак». 18.00 Вечерние новости. 19.10 «Давай поженимся!». 20.00 «Пусть говорят». 21.00 «Время». 21.30, 03.10 Т/с «Мосгаз». 23.20 «Вечерний Ургант». 23.55 Ночные новости. 00.10 «Без свидетелей». 00.35 «Белый воротничок». 01.20, 03.05 Х/ф «Я, снова я и Ирэн». БЕЙСЕНБІ, 1 ЌАРАША 05.00, 09.05 «Доброе утро». 09.00, 12.00, 15.00, 03.00 Новости. 10.05 «Жить здорово!». 11.05 Модный приговор. 12.15 Контрольная закупка. 12.40 «Время обедать!». 13.15 «Дешево и сердито». 14.00 Другие новости. 14.25, 18.40 Понять. Простить. 15.30 Т/с «Убойная сила». 17.05 Т/с «Неравный брак». 18.00 Вечерние новости. 19.10 «Давай поженимся!». 20.00 «Пусть говорят». 21.00 «Время». 21.30, 03.05 Т/с «Мосгаз». 23.20 «Вечерний Ургант». 23.55 Ночные новости. 00.10 «Без свидетелей». 00.35 «Гримм». 01.20 Х/ф «Жизнь хуже обычной». ЖЎМА, 2 ЌАРАША 05.00, 09.05 «Доброе утро». 09.00, 12.00, 15.00 Новости. 10.05 «Жить здорово!». 11.05 Модный приговор. 12.15 Контрольная закупка. 12.40 «Время обедать!». 13.15 «Дешево и сердито». 14.00 Другие новости. 14.25, 18.40 Понять. Простить. 15.30 Телесериал «Убойная сила». 17.05 Телесериал «Неравный брак». 18.00 Вечерние новости. 19.10 «Поле чудес». 20.00 «Пусть говорят». 21.00 «Время». 21.30, 03.05 Т/с «Мосгаз». 23.00 «Звонят, закройте дверь». 23.50 «Без свидетелей». 00.20 Х/ф «Жизнь по лимиту». 01.35 Х/ф «Мы с вами где-то встречались». СЕНБІ, 3 ЌАРАША 06.00, 10.00, 12.00, 15.00 Новости. 06.10 «Звонят, закройте дверь». 06.55 Х/ф «Дети Дон Кихота». 08.10 «Играй, гармонь любимая!». 09.00 Умницы и умники. 09.45 «Слово пастыря». 10.15 Смак. 10.45 «Анатолий Папанов. От комедии до трагедии». 11.45 «Смешарики. Новые приключения». 12.15 «Абракадабра». 14.10, 15.15 Х/ф «Вас ожидает гражданка Никанорова». 15.55 «Да ладно!». 16.25 «Народная медицина». 17.20 «Жди меня». 18.20 Вечерние новости. 18.30 «Человек и закон». 19.25 «Я люблю этот мир». Юбилейный концерт Эдиты Пьехи. 21.00 «Время». 21.20 «Сегодня вечером». 22.50 «Что? Где? Когда?». 23.55 Х/ф «Служебный роман. Наше время». 01.20 Х/ф «22 пули. Бессмертный». 03.10 Х/ф «Мужчина с заснеженной реки». ЖЕКСЕНБІ, 4 ЌАРАША 06.00, 10.00, 12.00 Новости. 06.10 Гении и злодеи. 06.45 Х/ф «Первый троллейбус». 08.10 Х/ф «Дорогой мой человек». 10.15 Х/ф «Мужики!..». 12.15 Х/ф «Офицеры». 13.50 Х/ф «Служебный роман. Наше время». 15.15 «Богини социализма». 16.10, 18.15 Х/ф «Вокзал для двоих». 18.00 Вечерние новости. 18.45 Х/ф «Август. Восьмого». 21.00 «Время». 21.20 Х/ф «Бриллиантовая рука». 23.00 Х/ф «Пассажирка». 00.35 Х/ф «Не отпускай меня». 02.10 Х/ф «Вид на жительство».

ДЇЙСЕНБІ, 29 ЌАЗАН 06.30, 10.30, 17.30 «Новости 24». 07.00 «Званый ужин». 08.00 «Не ври мне!». 09.00 «Какие люди!». «Звезды. Жертвы диет». 10.00, 17.00, 20.00 «Экстренный вызов». 11.00 «Званый ужин». 12.00 «Не ври мне!». 13.00 «Семейные драмы». 14.00 «Любовь 911» 15.00 «Следаки». 15.30 «У истоков больших побед». 16.00 «Штурм сознания». «Неприме-нимые способности». 18.00 «Военная тайна». 20.30 «Новости 24» Итоговый выпуск 21.00 «Специальный проект». «Лунная гонка». СЕЙСЕНБІ, 30 ЌАЗАН 06.30, 10.30, 15.30, 17.30 «Новости 24». 07.00 «Званый ужин». 08.00 «Не ври мне!» Лучшее 09.00 «Какие люди!». «Служеб-ный роман». 10.00, 17.00, 20.00 «Экстренный вызов». 11.00 «Званый ужин». 12.00 «Не ври мне!». 13.00 «Семейные драмы» 14.00 «Любовь 911». 15.00 «Следаки». 16.00 «Штурм сознания». «Месть падших» 18.00 «Территория заблуждений с Игорем Прокопенко» 20.30 «Новости 24» Итоговый выпуск. 21.00 Х/ф «Шаг вперед». 23.00 Х/ф «Гордость и слава». СЈРСЕНБІ, 31 ЌАЗАН 06.30, 10.30, 15.30, 17.30 «Новости 24». 07.00 «Званый ужин» 08.00 «Не ври мне!». 09.00 «Какие люди!». «Звездные свадьбы» 10.00, 17.00, 20.00 «Экстренный вызов». 11.00 «Званый ужин». 12.00 «Не ври мне!» 13.00 «Семейные драмы». 14.00 «Любовь 911». 15.00 «Следаки». 16.00 «Охота на экстрасенсов». 18.00 «Специальный проект». «Кто правит миром?». 20.30 «Новости 24» Итоговый выпуск 21.00 Х/ф «Остров Ним». 22.45 Х/ф «Давай сделаем это побыстрому». БЕЙСЕНБІ, 1 ЌАРАША 06.30, 10.30, 15.30, 17.30 «Новости 24». 07.00 «Званый ужин» 08.00 «Не ври мне!». 09.00 «Какие люди!». «Рюмка славы». 10.00, 17.00, 20.00 «Экстренный вызов». 11.00 «Званый ужин» 12.00 «Не ври мне!». 13.00 «Семейные драмы». 14.00 «Любовь 911». 15.00 «Следаки» 16.00 «Штурм сознания». «Рай обреченных». 18.00 «Тайны мира с А.Чапман». «Люди Х» 19.00 «Какие люди!». «Бедные родственники». 20.30 «Новости 24» Итоговый выпуск. 21.00 Х/ф «В одну сторону». 23.10 Т/с «Ходячие мертвецы - 2». ЖЎМА, 2 ЌАРАША 06.30, 10.30, 17.30 «Новости 24». 07.00 «Званый ужин». 08.00 «Не ври мне!». 09.00 «Какие люди!». «Звездные проблемы». 10.00, 17.00 «Экстренный вызов» 11.00 «Званый ужин». 12.00 «Не ври мне!». 13.00 «Семейные драмы». 15.00 «Следаки». 18.00 «Живая тема». «Жизнь в новом теле». 19.00 «Странное дело». «Великая тайна доллара». 20.00 «Секретные территории». «Солнечный апокалипсис». 21.00 «Смотреть всем!». 22.00 «Вечерний Квартал». 00.00 «Дорожное кино». Художественный фильм. СЕНБІ, 3 ЌАРАША 03.00 Т/с «Люди Шпака». 06.15 Т/с «И была война». 09.00 Т/с «Последний бронепоезд». 13.00 Т/с «На безымянной высоте». 17.00 «По родной стране» Концерт М.Задорнова 19.30 Х/ф «Мексиканский вояж Степаныча». 21.10 Х/ф «Колхоз интертеймент». 23.10 Х/ф «Фантазм». 01.00 Х/ф «Золотое сечение». ЖЕКСЕНБІ, 4 ЌАРАША 07.00 Х/ф «Мексиканский вояж Степаныча». 08.30 «По родной стране» Концерт Михаила Задорнова 11.00 «День космических историй». 12.00 «По звездному пути». 13.00 «Лунная гонка» 15.00 «НЛО. Секретные файлы». 16.00 «Сойти с орбиты». 17.00 «Битва за Марс». 18.00 «Морские дьяволы». 19.00 «Тайна подводных цивилизаций». 20.00 «Космические странники» 21.00 «В поисках новой Земли» 22.00 «Любовь древних богов» 23.00 Х/ф «Фантазм 2». 01.00 Х/ф «Чужой против чужого».

НТВ ДЇЙСЕНБІ, 29 ЌАЗАН 07.55 «НТВ утром». 10.40 Т/с «Возвращение Мухтара-2». 11.35, 17.30, 20.35 Обзор. Чрезвычайное происшествие. 12.00, 15.00, 18.00, 21.00 Сегодня. 12.25 Александр Журбин. Мелодии на память. 13.05 «Программа максимум. Расследования, которые касаются каждого». 14.05 «Русские сенсации». 15.30 «До суда». 16.30, 06.25 Суд присяжных. 18.30 Т/с «Гончие-2». 21.30, 05.20 «Прокурорская проверка». 22.35 «Говорим и показываем». 23.25 Т/с «Пятницкий. Глава вторая». 01.15 «Сегодня. Итоги». 01.40 Т/с «Улицы разбитых фонарей-12». 03.30 Т/с «Улицы разбитых фонарей-11». 07.25 Золотая пыль. СЕЙСЕНБІ, 30 ЌАЗАН 07.55 «НТВ утром». 10.40 Т/с «Возвращение Мухтара-2». 11.35, 17.35, 20.35 Обзор. Чрезвычайное происшествие. 12.00, 15.00, 18.00, 21.00 Сегодня. 12.25 «Кулинарный поединок». 13.25 Русская начинка. 14.00 Т/с «Эра стрельца». 15.30 «До суда». 16.30, 06.25 Суд присяжных. 18.30 Т/с «Гончие-2». 21.30, 05.20 «Прокурорская проверка». 22.35 «Говорим и показываем». 23.25 Т/с «Пятницкий. Глава вторая». 01.15 «Сегодня. Итоги». 01.40 Т/с «Улицы разбитых фонарей-12». 03.30 Т/с «Улицы разбитых фонарей-11». СЈРСЕНБІ, 31 ЌАЗАН 07.55 «НТВ утром». 10.40 Т/с «Возвращение Мухтара-2». 11.35, 17.35, 20.35 Обзор. Чрезвычайное происшествие. 12.00, 15.00, 18.00, 21.00 Сегодня. 12.25 Квартирный вопрос. 13.30 «Реакция Вассермана». 14.00 Т/с «Эра стрельца». 15.30 «До суда». 16.30, 06.25 Суд присяжных. 18.30 Т/с «Гончие-2». 21.30, 05.20 «Прокурорская проверка». 22.35 «Говорим и показываем». 23.25 Т/с «Пятницкий. Глава вторая». 01.15 «Сегодня. Итоги». 01.40 Т/с «Улицы разбитых фонарей-12». 03.30 Т/с «Улицы разбитых фонарей-11». 07.25 Главная дорога. БЕЙСЕНБІ, 1 ЌАРАША 07.55 «НТВ утром». 10.40 «Возвращение Мухтара-2». Т/с. 11.35, 17.35, 20.35 Обзор. Чрезвычайное происшествие. 12.00, 15.00, 18.00, 21.00 Сегодня. 12.25 Дачный ответ. 13.30 «Медицинские тайны». 14.00 Т/с «Эра стрельца». 15.30 «До суда». 16.30, 06.25 Суд присяжных. 18.30 Т/с «Гончие-2». 21.30, 05.20 «Прокурорская проверка». 22.35 «Говорим и показываем». 23.25 Т/с «Пятницкий. Глава вторая». 01.15 «Сегодня. Итоги». 01.40 Т/с «Улицы разбитых фонарей-12». 03.30 Т/с «Улицы разбитых фонарей-11». ЖЎМА, 2 ЌАРАША 07.55 «НТВ утром». 10.40 Т/с «Возвращение Мухтара-2». 11.35, 17.35, 20.35 Обзор. Чрезвычайное происшествие. 12.00, 15.00, 18.00, 21.00 Сегодня. 12.25 «Женский взгляд». 13.15 «Безумный день». 13.35 Спасатели. 14.05 Т/с «Эра стрельца». 15.30 «До суда». 16.30 Суд присяжных. 18.30, 06.50 «Суд присяжных. Окончательный вердикт». 19.40 «Таинственная Россия. НЛО. Гости с соседней планеты» 21.35, 05.45 «Прокурорская проверка». 22.45 «Говорим и показываем». 23.35 Х/ф «Кома». 01.25 Т/с «Улицы разбитых фонарей-12». СЕНБІ, 3 ЌАРАША 07.55 Х/ф «Щорс». 10.00, 12.00, 15.00, 21.00 Сегодня. 10.20 Смотр. 10.50 Главная дорога. 11.25 «Готовим с А.Зиминым». 12.25 Русская начинка. 12.55 «Кулинарный поединок». 13.55 Квартирный вопрос. 15.25 Спасатели. 15.35 Своя игра. Продолжение. 16.25 «Наши» со Львом Новоженовым». 17.15 «Возвращение Мухтара-2». 18.15, 21.30 Т/с «Брат за брата». 01.10 Т/с «Проснемся вместе?». 03.00 Т/с «СМЕРШ. Легенда для предателя». 04.50 «Музыкальный ринг НТВ. «Елена Ваенга - Леонид Агутин». 06.05 «Кремлёвские похороны. Николай Кручина». ЖЕКСЕНБІ, 4 ЌАРАША 09.50 «Безумный день». 10.00, 12.00, 15.00, 21.00 Сегодня. 10.20 Сказки Баженова. 10.50 «Бывает же такое!» 11.20 Их нравы. 12.20 Едим дома! 13.00 «Свадьба в подарок!». 13.55 Дачный ответ. 15.25 Своя игра. Продолжение. 16.15 «Еда без правил». 17.15 Т/с «Возвращение Мухтара-2». 18.15, 21.30 Т/с «Брат за брата». 01.10 Т/с «Проснемся вместе?». 03.00 Т/с «СМЕРШ. Легенда для предателя». 04.50 «Музыкальный ринг НТВ. «Вадим Казаченко Алексей Глызин».


САРЫАРЌА САМАЛЫ

16

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл

ПОЭЗИЯ

Ќайраймын сені, нар інім

Социал ЈЙТЕНОВ.

Ќайраткерлер бар-ау ґмірін ќиєан халќы їшін, Ґліп кетсе де ќўпиясын мјѕгі ашпайтын. Ўрпаєы оныѕ келеді јлі тартысып, Тілін кессеѕ де ойындаєысын сыртќа шашпайтын. Сол їшін бјлкім Кескен тау ґтіп кетсем де, Ырзамын, інім, таєдырдыѕ салєан лаѕына. Ќайысып ќабырєам, жалєыздыќпен жапа шексем де, Аман оралсам жоламаспын оныѕ маѕына. *** - Ќуылдыѕ,- деді, ґміріѕ -ґгей мјѕгілік, Мен кујмін, отбасыѕа оралмасыѕа… - Рахмет саєан, ќалєам жоќ шетте ќаѕєырып, Ґмірдіѕ ґзі куј єой жоєалмасыма. Келемін ќайтып, ќўшаєын ашты дос-жаран, Есігіѕ жабыќ, сыєалайсыѕ саѕылауынан. Јділдік жеѕді, шыєарсыѕ бјлкім, тоспаєан, Ыќпаспын енді ґмірдіѕ долы дауылынан.

Оспан батырдыѕ марапаты Баянєали ЈЛІМЖАНОВ.

Аты айналєан аѕыз болып дастанєа Отаршылдар ґтірік кїліп Оспанєа, «Батыр» деген атаќ бердік сізге деп, Алтын жўлдыз тарту етті бір кїні, Алдап-сулап тїсірмекке ќаќпанєа. Оспан батыр Жайын байќап Ќатердіѕ, Алтыннан да Ќымбат деді, Аты ердіѕ, Атќа ќонып, Атой салып шыќќанда, Ата жўртќа Келді теѕдік јпергім, Кемдік кґрсе Туєан халќым ќорлыќта, Ем бола ма Марапаты жат елдіѕ!

Азаттыќќа жеткізем деп ќазаєын, Бодандыќтыѕ бўзєан бўєау, мазаєын, Халќын сїйген ќаћарманнан ќаймыєып, Отаршылдар тґмен салып назарын, Ойлап ќойды оєан арнап жаза мыѕ... Жылдар бойы жолбарыстай алысќан Ерді аќыры ќамауєа алып, азабын Тартќызса да тау тўлєасы иілмей, Ауызынан шыєармастан азалы їн, Ќўрбан болып кете барды, Ќайран Ер, Еѕ соѕєы рет оќып болып Намазын!

Жолын ќумай, Даѕєазаныѕ, Даќпырттыѕ, Адал ќызмет Атќаруды жаќтырттым, Ґз еліѕніѕ ґзегіне ќўрт тїсіп, Ґкініштен жаны ґртеніп жатќанда, Кімге дјрі Жылтыраєы жат жўрттыѕ!

Нґмір мен Ґмір Ќўдай білер Шектен шыєып тасќанды, Халыќ сїймес Ќалыбынан асќанды, Бірінші орын Екінші орын Їшінші... Деп нґмірлеп Тарих жазу басталды! Неге сонша Ќўмар болдыќ нґмірге? Ґкім айтып Ґтіп кеткен ґмірге, Нґмірге ґмір сыймайды єой, Ойлап кґр, Кґнбейді єой Ілімге де, Кґѕілге! Миллиондап Адамды айдап ќасапќа, Ґртеп, Отап, Дјн ќалдырмай масаќта, Жаулап алып, Жалмап жўтќан жан- жаєын Тарихты тек Біріншілер жасап па? Не бір єажап Ерлер ґткен еѕіреп, Айта алмайсыѕ, Бірін ауыр, Жеѕіл деп, Аќиќатќа жетесіѕ бе, Ойлап кґр,

Аталарды, Аналарды , Нґмірлеп! Желп-желп еткен Жер жаћандыќ желікпен, Естен танып Есеп ќуєан, Еріккен, Жарнамаєа Жанын сатќан жайсаѕдар, Нґмір ќўмар, Орын ќўмар, Неліктен? Нґмірлеумен Тїсінбессіѕ заманды, Нґмірлейді Поездарды, Вагонды, Нґмірлеген Концлагерь Гу Лагта... Нґмірлеуге Болмайды єой адамды! Аќыл-ойєа, Јділетке жїгінші, Дїниеніѕ Шексіздігін ўєыншы... Јрбір адам Ќайталанбас ќўбылыс, Јрбір адам Ґз орнында Бірінші!

ШЕТЕЛ ЈДЕБИЕТІ

Ќўстар да жылайды Сара Гольцман анасынан хат алды. Жер аударылєандардыѕ арасында туєан жерінен хат-хабар алып тўратын тек Сара єана еді. 1941 жылдыѕ ќыркїйегінде Еділ ґзенініѕ бойынан немістер жаппай жер аударылєан кезде олардыѕ арасында ўлты татар Сара да болды. Ґйткені, Сараныѕ кїйеуініѕ ўлты неміс еді. Марксштадтыѕ ујкілі бўєан кїйеуінен ажырасып, їш баласымен анасында ќалуєа ўсыныс жасады. Ал, Сара бўлай істеу тїгілі, тіпті ойлаєысы да келмеді. Ґйткені, ол немістердіѕ арасында ґсті, білім алды, бой тїзеді, неміс жігітіне тўрмысќа шыќты. Сґйтіп, ол да немістермен жер аударылды. ... Бектўрсын ќарттыѕ жертґлесіне балаларымен Сара жеткізілген соѕ, он шаќты кјрі-ќўртаѕ, јйелдер жиналды. Їйге кіруге ешкімніѕ батылы бармады. Келгендерді абалап ќарсы алєан ит те «міндетімді ґтедім» дегендей, орнына барып, марєау жайєасты. Бектўрсын ќарт тысќа шыєып, кїбірлей сґйлеп, мўсылмандар бейітіне бет тїзеді. Кґзі бўлаудай болып ісінген Сара ауыр кїрсініп, тізесін бїкті. Кґз жасын ќол орамалмен сїртіп, ќолындаєы хатты таєы бір мјрте аударыстырды. Сосын дірілдеген дауыспен оќи бастады. Сараныѕ Јлима анасы хатты орысша амандыќ сўраудан бастапты. Сосын татарша жалєастырыпты, сґздерініѕ арасында кириллицамен немісше жазєандары бар. Анасы хатында немістердіѕ алыстаєы ќазаќ жеріне жер аударылєаннан кейінгі деревнядаєы ґзгерістерді, украинадан келген тўтќындардыѕ отын їшін бўлар еккен аєаштарды аяусыз бўтаєанын, сосын тїн баласы иттердіѕ ўлып шыєатынын жзыпты ... Јлима анасы одан јрі хатында: «Аєаштар кесілген кезде жїрегіме ќан толады. Тірі аєаштар Еділ бойына сендер сеуіп кеткен тўќымдар єой, олар меніѕ сїйіктілерім: ќыздарым, немерелерім, кґрші-ќолаѕым», дейді де, «міне, кїлімдеп кґктем де келе жатыр. Адамдардыѕ балтасынан аман ќалєан аєаштар бїр жарєанмен, ўшып келіп жатќан ќўстардыѕ сайраєанын јлі естігем жоќ. Анда-санда мўѕлы јуен ќўлаєыма келеді. Ќўстар да сендерді жоќтап, жылап жїрген секілді» деп егіліпті. Сара кідіріп, кґзінен аќќан жасын сїртті. Жиналєандардыѕ арасынан кїрсініс естілді. Сара орнынан тўрып, хатты ортасынан бїктеді. «Аяєына дейін оќы, аяєына дейін» деді отырєандардыѕ бірі. Бјрініѕ кґзінде осы тілек, «ары ќарай не бар екен, туєан елімізде таєы не боп жатыр екен?» деген мазасыз сўраќ тўр, кґкейлерінде. «Жоќ, ары ќарай оќи алатын емеспін, анам таєы Ерикті сўрапты. Мен оларєа ештеме айтпап едім.». Отырєандар ќинала їнсіз кїрсінісіп, орындарынан ќозєалды. Сара да їйіне келіп, сандыєын ашты. Дірілдеген ќолымен сандыќ ішіндегі тїйіншек шїберекті ашты. Сараныѕ анасынан, майдандаєы кїйеуінен жасырєан ќайєылы ќўпиясы осы шїберекте ораулы еді. ... Алєашќы ќыста немістердіѕ ер-

азаматтарын Уралєа жўмысќа жіберді. Олардыѕ арасында Сараныѕ кїйеуі Карл да бар еді. Жўмысќа шаќырылєандарды Карл мен Сараныѕ ўлдары Генрих пен Ерик ат шанамен аудан орталыєына таситын. Бірде олар јкелері Карлды да Уралєа шыєарып салу їшін аудан орталыєына јкелді де, кеш тїсе їйлеріне ќайтты. Бўл сапар Генрих пен Ерик їшін ќасіретке толы болды. Олар орта жолєа іліккенде даланы ќою ќараѕєылыќ тўмшалап алды. Шаршап-шалдыєып, болдырєан аттар да ўшы-ќиыры жоќ далада ілбіп келеді. Бір кезде јлдебір ќарауытќан ќыстаќтан шыєа келген ќараќўра шананыѕ ізіне тїсті. Жамандыќты сезген аттар шамалары келгенше ќамшы салєызбай жїрістерін їдете тїсті. Біраќ, тїз таєысы ќасќырлар јп-сјтте екі бала отырєан шананы ќуып жетті. Генрихтыѕ арќасына жабысып алєан Ерик біразєа дейін ќамшымен ќасќырларды їркіткен болды. Біраќ, аш ќасќырлар шананы айнала ќоршап, жолдан шыєарып јкете берді. «Ќўлаєым шулап, не болєанын білмедім. Ќасќырлардыѕ ырылы, аттардыѕ пысќырєаны, Ериктіѕ айєайы... бір кезде бјрі тыншыєандай болєан соѕ, артыма ќарасам...» Генрих осыны айтатын да жылайтын, айтатын да жылайтын. Генрих ќасќырлардыѕ алдына шанадан сырєып тїсіп ќалєан Ерикті кґз шалады. Јлде, ќасќырлар жўлып тїсірді ме екен?! Иј, ќараѕєылыќ орнаєан иен далада шананыѕ сырылы, аттардыѕ пысќырєаны мен Генрихтыѕ ґксіп-ґксіп жылаєан їні естілген еді, сол сјтте. Жазєа салым жолєа жаќын бір ойпаѕдау жерде ќамшы мен Ериктіѕ аяќ сїйегініѕ ќалдыєы табылды. Сол жерден ќўрым етіктіѕ бір сыѕары шыќты. Оныѕ табанында «Ф» деген жазуы бар еді. Бўлар етікті Френкель деген етікшіден сатып алєан болатын. Аяќ сїйегі бар етік сґйтіп, Сараєа жеткізілді. Осы хабарды естіген лютерандыќтар Бектўрсын ќарттыѕ жертґлесіне жиналып, Сараєа басу айтты. Христиан дінін ќабылдаєан Сара ўлыныѕ аруаєына сыйынып, тјѕірден Уралда жўмыста жїрген кїйеуініѕ, майдандаєы бауырларыныѕ амандыєы тілеп, жалбарынатын. Осылай бір кґктем ґтіп, екінші кґктем жеткенше Сара анасына да, кїйеуіне де Ериктіѕ ќазасы жайлы айтќан жоќ-ты. Міне, тїйіншектіѕ ішінен Ериктіѕ аяєыныѕ сїйегі мен етігі, анасынан, кїйеуінен келген хаттар «Nachrichten» басылымыныѕ жер аудару туралы шешімі шыќќан нґмірі мен діни кітабы шыќты. Осыныѕ бјрін кґкірегіне ќыса ќўшаќтап, ґксіген јйел кґз жасына ерік берді. Даланы ќою ќараѕєылыќ басты, кґктемгі жел гуілі естіледі. Деревня ќалыѕ ўйќы ќўшаєында. Бўл 1945 жылдыѕ кґктемі еді.

Иозиф ШЛЕЙХЕР. Неміс тілінен аударєан

Рауза МЎСАБАЙ.

Асабалар мен јртістер бірігіп, «Керемет той» атты республикалыќ жаѕа журнал шыєара бастады. Осылайша, басылымдар ќатары таєы бір журналмен толыќты.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

Мен - ќўранды ердіѕ ќапталы ем, Ќайыѕнан ќаќтай шабылєан. Жїгенніѕ кїміс жаќтауы ем, Арєымаќ атќа таєылєан...

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл

17

Дјулеткерей КЈПЎЛЫ.

ПІКІР Ауыз јдебиеті бай елдіѕ жазба јдебиеті де осал болмайды екен. Оны јлемдік тјжірибе кґрсетуде. Ґз халќымыздыѕ тарихында кґзіміз жетіп отырєан ќазаќ јдебиеті ќай заманда да алдыѕєы сапта ќатар тїзеді. Ешбір елден кем ќалєан жоќ. Ґтпелі кезеѕдердіѕ ґзінде де, айтайын дегенін айтты, жазайын дегенін жазды. Тґбеден тїскендей болєан нарыќтыѕ ґзінде халыќ шыєармашылыєы жойылып кетпеді. Ќоєамдыќ јдебиет жеке бастыѕ шыєармашылыєымен їндесіп, тјуелсіз, демократиялыќ кїйге енді. «Бас кеспек болса да, тіл кеспек жоќ» деген ќаєиданы дјлелдеді. Отбасы, жанўялыќ, жеке бастыѕ тарихи таєылымы, ќоєамдыќ єўмыр эсселері, јдебиетшілер мен тўлєалыќ таным, мўѕ толєаулар ќолжазба тїрінде де, баспа бетінде де жарыќ кґрді. Бўл ќўбылыс баєзы бір жандарєа ўнамай, сынєа ўшыраєанымен табиєи заѕдылыќ ґзінікін істеді. Толєаєы піскен шыєармалар ґзіндік ќаржымен баспаханалардан біраќ, шыќты. Солардыѕ ішінде ќоєамдыќ, јлеуметтік, отаншылдыќ рухта жазылєан еѕбектерге ерекше кґѕіл бґлесіѕ. Ґйткені, олар – тарихи таным, ґмір шежіресі. Міне, осындай кґркем жабдыќталєан кітаптардыѕ ішінде маѕдайы жарќырап, кґз нўрыѕды, кґѕіл сыйыѕды суырып тартып тўрєан – Арман Ќанидыѕ «Сен жјне мен» атты ґлеѕдер жинаєы. Ќазіргі ќазаќ поэзиясында сјтті шыќќан дїние, сирек кездесетін ќазына. Кемеѕгер Абай: «Ґлеѕ сґздіѕ патшасы, сґз сарасы» дегенде ќарапайым жаннан патшаныѕ дјрежесі ќандай жоєары болса, ґлеѕніѕ де ќўны сондай жоєары болатындыєын тїсіндірген. Демек, ґлеѕніѕ ќўны – сґзінде, сґздіѕ ќўны – ќўдіреттілігінде, маєына саралыєында екен. Мысалы: «Мјрт Ертіс тўсында осы жас ќаланыѕ, Сылады Сарыарќаєа асќаќ аєын. Сол судыѕ бір тамшысын тапќанында-аќ Бозарєан ґѕі кірді боз даланыѕ. Аќсуєа ойлы кґзбен ќарайды енді, Аќ заѕєар їйлері де Астананыѕ!» Бір шумаќ ґлеѕде: Ертістіѕ рахымшыл, жомарт, мырзалыєы, жас ќала Аќсу, ґѕі енген боз дала, асќаќ аєынєа омырауын тосќан Сарыарќа, Аќсудан басталєан арна, болашаќќа ойлы кґз тастаєан Астана туралы пікірлерді сыйыстырып, жиыстырып, ќиыннан ќиыстырып тўрєан аќын ќиялы ердіѕ ері емес пе? Мјрт Ертіс, жас ќала. Асќаќ аєын, боз дала, ойлы кґз, аќ заѕєар сґздерініѕ поэтикалыќ екпіні ґлеѕніѕ їйлесім ќўнын аќын шабытында шарыќтата тїскен. Оќырман кґѕілін еліктіріп, ќанаттандырып тўр. «Сабыр таппай жїрегім аласўрып, Жеттім саєан, Баянтау, наєашы жўрт! Шабыттанып тўрмысыѕ белдеуіѕде, Шамырќанєан бўлтыѕды таѕ асырып?» Саєыныш сезім, асау жїрек, наєашы ел, шамырќанєан шабыт, таѕ асќан бўлт, белдеулі

САУАЛНАМА

Баянтау аќын кґкірегіндегі ґлеѕ болып ґріліп, ўлттыќ дјстїр, єўрыптаєы ел мен жердіѕ ќадір-ќўрмет, ќасиетін, сын-сипат сўлулыќ кґрінісін

суреттейді. Ґлеѕніѕ ќўны: сґздік сапаныѕ бейнелік, кґркем кґрініс, ой сјулеленуін жасауында. Бўл жерде аќын тілініѕ шеберлігі сонда адами туыстыќ ќатынастаєы наєашы мен жиенніѕ арасындаєы сїйіспеншілікті тікелей айта салмай, алыстан ораєытып «аласўрып» сґзімен-аќ саєыныш сезімін бірден бўлтартпай береді. Тамаша тапќырлыќ. Аќын тебіренісінде наєашы елі, Баянєа деген махаббат мїлем ерекше. Шоќан Ујлиханов наєашы елі Баянауланы жїрегініѕ бір бўрышында ўстаса, Арман: «Алыптыєыѕ болса да аян маєан, Шаєымда бўл шалєайєа аяѕдаєан. Бір уыс боп енерсіѕ бїйрегіме, Ўлы Баян, ґр Баян, Баян, Баян!» - деп, ќайда жїрсе де Баянаулаєа бїйрегініѕ бўрылып тўратынын жасырмайды. Адалдыќ ќой. Жїргінші боп жїрсе де, жаяулап жетсе де наєашы елге келуін бейнет санамайды. Ќайта жаны жайсаѕ жадырап, жаѕа ґмірге енгендей рахатты кїй кешеді. «Баянаула ардаќтап аяулы ўлын, Аќшоќыєа желдіртіп таянды кїн! Кґк аттыєа мінгеспей, ўлы тойєа Аяѕдап-аќ жетермін жаяу бїгін!» - деген ынтызарлыќ – жеке бастыѕ кісілік сапасы. «Аќбет еркем, кґркіѕе ел ќайран болсын, Сабынды кґл зер салар айнаѕ болсын. Жар-жар, жаным, жар-жар-ау, Сен ќауышар Ертеѕгі жўрт дјл біздей ќайдан болсын?!» Шындыќ солай, ќазіргі жастардыѕ кґбінде «туєан жер» деп іздеу, оныѕ намысын ќорєау, елім, жўртым деп еѕбегін сіѕіріп, бейнетін

кґтеру, соны кґркейтіп, кейінгі ўрпаќќа мирас ету атымен жоќ. Ќайда оѕай олжа, мол пайда, тегін аќша бар, сонда кетіп, отаншылдыќ рухты білгісі де келмейді. Мемлекет байлыєын алып ќашып шет елге сіѕіп кеткен 1600 опасыздыѕ јрекеті кімге ґнеге болмаќ?! Аќын мўндай ќылыќтыѕ бјріне ќарсы шыєып: «Ґрлейік енді біздер шыѕєа єана»деп жастарєа їн ќатады. «Биіктік саєан да арман, маєан да арман! Кґреміз жарќыраєан алауды алдан. Он сегіз, жиырма бестіѕ исі аѕќиды, Јкелер ќорєап ќалєан жалаулардан», - деп ґткен аєа буындардыѕ елге деген еѕбегін кґрсетсе, олардыѕ отаншылдыќ рухыныѕ ґлмейтіндігін Мјншїк Мјметованыѕ жауынгерлік даѕќымен дјлелдейді. «Ер жігіттер: «Елім деп егілмей ме?! Ер Тарєынныѕ киеміз кебін кейде. Бір бїйрегім наєашы жўртќа бўрса, Бірі тартар атажўрт Едірейге!» – деп елін сїюге шаќырады. Ал, «Таныс жайт» деген ґлеѕінде: Олла-біллј оѕбайды араќ ішкен! Аулаќ ўста бойыѕда арам істен Ќалєып-мїлгіп отырмай, талпынып баќ, Ырзыєыѕды табуєа ќара кїшпен! - деп, нарыќтыѕ кілті ќолда, еѕбекте екенін ескертеді. Аќын-жазушылардыѕ азабы сондай. Сўрамай-аќ жабысќан сырќат. «Сґз ґнері дертпен теѕ» деп Абай дана текке айтќан жоќ. Аќынныѕ басты шеберлігі сґз суреткерлігі. Мына тармаќтарды кґѕілден кґзге жїгіртейікші. «Жауынды аѕсап шаѕдауыт жол жатады, Сазарып аспан. Дґѕбекшіген Ана – бўлт толєатады Ажар ќашќан». Немесе, «Елегізіді Аќбоз ат шыр айналып, Аспанныѕ белдеуінде. Шўєылалы кїн тўрады шырайланып, Кґк жиек ернеуінде». Сол сияќты: «Ќыз ќайыѕ кґлге їѕіліп тўрса налып, Ґзін ґзі танымастан. Келеді кґкаспанды ќўрсауєа алып, Ќара бўлт ќаны ќашќан». Адам басында болатын ќылыќты табиєат кґрінісімен ўштастыру, бейнелі сґзбен сурет салу ќылќалам шеберлерінен де артыќ азаптанады, ой шырмауында бейнеттенеді. Бўл Арман Ќанидыѕ сїйікті ісі. Бўл жерде Арманныѕ поэзия јлемінде ґзіндік ќолтаѕба ерекшелігі де бар екенін кґреміз. Ґлеѕ ќўрылысына жаѕа тўрпат жаѕа їлгі енгізуге біраз тјсілденгені

байќалады. «Мерейлі шаќ» ґлеѕінде де бастан аяќ бір шумаќтыѕ бірінші, їшінші тармаєы 11-12 буыннан келіп, екінші, тґртінші тармаќтар 5-7 буыннан бітіп отырады. Он бір немесе он екі буыннан, сол сияќты 5 не 7 буыннан келу - ґлеѕ мјнініѕ мазмўн-маєынасын берудегі ой оралымына кґѕіл толќынына, ўєым толыќтыєына байланысты. Мысалы: «Жарыќтыќ, Ертіс жатыр жырлап аєып, Жылап та аєады ертеѕ. Кірпігін шўєылалы нўрєа малып, Жымиды ќала кґркем». Немесе, «Јйтсе де, кїнде ќызыќ кешесіѕ бе, Ќала ертеѕ дамылдайды. Тек ќана Короленко кґшесінде Жјрмеѕке жабылмайды». Бўл їлгі пікірді шашыратпай ыќшамдап, тўжырымдап, тияќты, ќысќарта жырлауды ќарастырады. Арман ґлеѕдерін ыќыласпен оќи бергіѕ келеді. Ґйткені, ґткір ґрек, ўшќыр орам, сўлу сурет, тосын тіркестер жиі ўшырайды. Халыќ жазушысы Јлімбаев Мўзаєаѕныѕ жазєан пікірініѕ ґзі-аќ бўл кітапќа басыѕды байлап, аяєыѕды тўсап тастайды. «Туєан жер тґсінде», «керуен», «Егіз дїние жјне жалєыздыќ», «Ґнердегі ґмір» бґлімдері кітаптыѕ тґрт аяєын теѕ басќан аєынды жорєадай, танылады. Аќынныѕ ќуаттылыєы танытуда біраќ мысал келтірейін. Саяси философиялыќ жаѕа тўрпатта жазылєан «Тамыздыѕ ќызыл іѕірі» деген сегіз шумаќ тарихи айыптау ґлеѕініѕ алты ауызында «ќызыл», «ќып-ќазал» сґзін сегіз рет ќайталаєанда сол сґздіѕ ішкісыртќы маєынасын жасытпай дїрліккен дјуірдіѕ ќўнын сол сґзбен дјл береді. Бўл-аќындыќ ќўдірет. Ел мўѕын жоќтап ґнер азабын арќалаєан ґршіл аќын: «Жабыєы жыртыќ ќараша їйдегі аєайын, Жылыта алар ма жаураєан таєдыр талайын? Ел їшін еѕіреп, ўлт їшін отќа тїсетін, Шахановты енді ќай жыртыєыма жамайын?!» - деп Мўхтардай ґмірге тура ќарай алмай кґзі ќарыќќан жјдігґйлерді кґргенде аќын жаны аѕызаќта кїн кешеді. «Осынау елдіѕ еѕсесі ґссін. Табанын Тўрайын енді жауырыныммен тіреп мен!»-деп жїрек јмірін, замана јмірін былай шешеді. «Сормаѕдай елге солайша зауал жолданар! Жалєыз-аќ соѕєы амал бар одан ќорєанар. Алдаспан ўстап айдаћар ажал аузына Ќарсы жїр, Ќазаќ Сол шаќта Тјѕір жар болар!» Арманныѕ бўл еѕбегі-тјуелсіз Ќазаќстанныѕ ќандай сын, ќандай сыйына болса да сай келетін шаппай бер «Жаќўт жинаќ»!

Зекебай СОЛТАНБАЕВ, Баянауыл ауданы.

Ќазір не жазып жїрсіз?

АЌЫН АЛАЌАНЎЛЫ, Ќазаќстан Жазушылар одаєыныѕ мїшесі: - Мен бїгінде «Ќызылшоќыдаєы ќыстау» атты јѕгіме жазудамын. Шамамен шыєарманыѕ ортасынан астым деуге болады. Мўндаєы негізгі таќырып Алтайдыѕ арєы бетіндегі ќазаќтыѕ бір тобы мекендеген туєан жерге деген саєыныш. Онда яєни Баян-Ґлгейге ќайта барєандаєы ата-бабамыз мекендеген ескі жўрттыѕ ќаѕырап бос ќалєаны ќабырєамды ќайыстырды. Десе де, ќайтып ќазаќ даласына бет алєандаєы шекарада кґк тудыѕ алдымыздан желбіреп тўруы да барша іштегі ґскен мекенге деген, туєан далаєа деген саєынышты сейілтіп, асќаќ сезім сыйлаєан жайы бар. Осыныѕ бјрі оќиєалыќ желіспен осы јѕгімеден орын табуда. Ќўдай ќаласа, алдаєы уаќытта бўдан да ґзге кґкіректе толєатќан туындылар ґз кезегін кїтуде.

Ќуанышбек ШАРМАНОВ, аќын: - Осыдан біраз бўрын «Кемпіртас» жјне «Кґр» деп аталатын екі јѕгіме жаздым. Ќаланыѕ ќауырт тірлігі жеѕіп, адамдыєы азєан заманда кґптіѕ кґзінен таса ќалып, ќабырєасы ќайысып дїниеден жалєыз ґткен ќарт ананыѕ таєдырын осы «Кемпіртас» атты јѕгімеде кґрсетуге тырыстым. Ал, «Кґр» атты јѕгімеде кґбіне ынтымаќ пен бірлік турасында ќалам тартылды. Біз бауырлас жўрттар, мўсылман елдері бір-бірімізбен дїрдараз болып жатќан шаќта сыртымыздан кґрімізді ќазып жатќан арам пиєылды пасыќтардыѕ да бар екендігін ўмытып кететін секілдіміз. Сондыќтан татулыќ пен достыќ, бауырластыќтыѕ маѕызды екендігін осы шаєын јѕгімеме арќау еттім.

Серікболсын ДЇЙСЕМБАЙ, жас аќын: - Меніѕ болмысым табиєатќа жаќын. Сондыќтан болар таяуда жазєан ґлеѕім де табиєат лирикасына арналєан. Жас болєандыќтан біреуге аќыл айтатын ґлеѕдерден гґрі осындай лирикалыќ таќырыптарєа ден ќойєым келеді. Туєан жеріме деген саєыныштан туєан ґлеѕімніѕ таќырыбы «Баянды ґлкем - Баяным» деп аталады. Балєын балалыќ шаєым мен ауылдаєы ќазаќы ќарапайым елге деген кґѕіліміз ќашан да алабґтен єой. Аталмыш туындымныѕ да кґтерген жїгі соларєа деген іѕкјрлікті сипаттайды.

Атышулы «Келін» фильмімен танымал болєан Ермек Тўрсыновтыѕ «Шал» кинотуындысы екі аптаныѕ ішінде 30 млн. теѕге аќша жинады.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

18

ТАРИХ

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

Кґп жылдардан бері кґзден таса болып келген Маєжан Жўмабаевтыѕ «Батыр Баян» дастаны бертін, тоќсаныншы жылдардыѕ басында ќалыѕ оќырманмен ќайта табысты. Шаєын поэмаєа сюжет етіліп сол кездегі ќазаќќалмаќ соєысыныѕ бір кезеѕі, батырдыѕ ґз басынан ґткен трагедиялыќ оќиєа (тўтќынєа тїскен ќалмаќтыѕ ќызымен бірге ќашып кеткен ґзініѕ інісі Ноянды атып ґлтіруі) жјне Баянныѕ Балќаш кґлініѕ шыєысындаєы ўрыста опат болуы сґз етіледі. Кезінде Баян батыр мен оныѕ інісі Ноянєа ќатысты осы оќиєаны Ілияс Есенберлинніѕ «Жанталас» романынан да оќыєанбыз. Ілекеѕніѕ сол уаќытта бўл оќиєаны деталь етіп Маєжанныѕ «Батыр Баянынан» да алуы єажап емес. Себебі Ілекеѕ заманындаєы адамдардыѕ «Батыр Баянды» сонау алєаш басылєан кезінде-аќ оќыєаны даусыз. Кейін Маєжан Жўмабаев аќталып, «Батыр Баян» тасќа басылып, ќалыѕ елге тарады. Б.Тілеуханов ќобызєа ќосылып дастаннан їзінді орындайтын болды. Кинофильм тїсірілді. Халыќтыѕ Баян батыр тўлєасына деген ќызыєушылыєы оянды. Мўныѕ бјрін сґз етіп отырєан себебіміз, ХVІІІ єасырдыѕ абыз жырауы Їмбетей

Сайлау БАЙБОСЫН,

дастандары мен кґптеген ґлеѕдері ЌР Єылым академиясыныѕ ќолжазба ќорында саќтаулы). Сондай-аќ, Саќќўлаќ бидіѕ баласы, аќындыєы мен шешендігі бірдей болєан Ералы да Жантайдыѕ ерлік істеріне дастан арнаєанын кейін біліп жатырмыз. Осы жолдардыѕ авторы да 2000 жылы Ерейментау жерінде БґгенбайЖантайлар заманында ґткен тарихи оќиєаларды ґзек етіп, «Ел ќонєан» деген атпен бір дастан жазып еді. Сґйтіп, осыншама адамєа шыєармашылыќ шабыт берген «Жантай» таќырыбы несімен ќўнды, несімен ќызыќты деген заѕды сўраќ туады. Оныѕ себебі біздіѕше, Жантай бастаєан батырлардыѕ кейін ел ішінде «Шаѕды жорыќ» деген атауєа ие болєан алапат шайќаста ерліктіѕ теѕдессіз їлгісін кґрсетуінде. Оќиєа, «Аќтабаншўбырынды» оќиєасынан кейін, Орта Жїз Арєын елі Сыр бойынан Арќаєа ќарай ќоныс аударєан кезеѕде, 1734-1740 жылдар аралыєында орын алєан. Жантайдыѕ азєана ќолмен (бір деректе 500 десе, енді бір деректе 80 адам делінеді) ќалыѕ ќалмаќќа шабуы. Сол кездегі Ерейменді жайлап жатќан жоѕєар тайпалары он мыѕ тїтін еді делінген бїгінге жеткен тарихи деректерде.

Ќазаќстан Жазушылар одаєыныѕ мїшесі.

Алты дастанєа

арќау болєан бір оќиєа Тілеуўлыныѕ «Жантай батыр» деп аталатын дастаны бар. Бір ќызыєы екі дастанєа да арќау етіліп алынєан Балќаш кґлініѕ шыєысында болєан ќазаќ-ќалмаќ ўрысы, яєни «Шаѕды жорыќ» атанєан бір єана оќиєа. Маєжан аќын ел аузынан естіген тарихи јѕгімеге аќындыќ ќиялын жалєап, кґркем дастан тудырса, Їмбетей ґзі тікелей ішінде болып, кґзімен кґрген оќиєаны жырлаєан. Айта кететін бір жайт, їш єасыр бойы ауыздан-ауызєа ауысып жїріп, Їмбетей дастаныныѕ біраз стильдік ґзгерістерге ўшыраєаны байќалады. Біраќ, оќиєа желісі сол ќалпында саќталєан... Їмбетейдіѕ шау тартќан шаєында Бґгенбайдыѕ немересі Бапан би келіп: «Жырау аєа, бабам Бґгенбаймен жорыќтас болдыѕыз, сол заманнан ќалєан єибратты јѕгіме болса айтпайсыз ба?» - дегенде, осы «Жантай батыр» ќиссасын жырлап берген екен. Кейін оны Бапанныѕ ґзі де топты жерде айтып жїріпті. Їмбетей шыєармашылыєы жайлы біраз ізденген журналист-шежіреші, марќўм Єалымжан Мўќатов 1953 жылы «Жантай батыр» дастанын ауыл жыршысы Жылыбайдыѕ Жўмаєўлы деген адамныѕ аузынан жазып алып, «мўны ќайдан їйрендіѕ?», - деп сўраєанда, Жўмаєўл ќиссаны Тґлеш деген адамнан їйренгенін айта келіп: «Тґлеш-ау, їйрендіѕ сен мўны ќайдан?-, Дегенде ол, ўќтым деді Атќыбайдан. Атќыбай Їмбетейдіѕ шґбересі, Ќиссаны ауызымен жўртќа жайєан. Ќиссаны одан бўрын Бапан айтќан, Бапан би ґз тўсында бопты жайсаѕ. Ќазаќта белгілі єой тілдіѕ майы, Кей жерін кейінгілер кґп ўлєайтќан», - деп, дастанныѕ біраз ґзгеріске ўшыраєанын да меѕзеп ґтеді. Ґкінішке ќарай, Їмбетей шыєармашылыєы кезінде жете зерттелмей, бўл дастан ґткен єасырдыѕ 40-50 жылдарына дейін ел ішінде айтылып келгенімен, кітап болып, ќалыѕ оќырманєа тарамаєан. Жоєарыда аталєан ерейментаулыќ ќаламгер, ауыз јдебиетініѕ їлгілерін жинаумен айналысќан Єалымжан Мўќатов: «Їмбетейдіѕ артында 1500 жол јдеби мўра ќалєан» деп жазады. Соныѕ негізгі бґлігін ќўрайтын осы «Жантай батыр» дастаны. Дастанды бергі заманєа жеткізген Їмбетейдіѕ шґбересі Атќыбай жырау Байкенжеўлы, оныѕ баласы Имаќан аќын, Ќыпшаќ Сатыбалдыныѕ Жаманќўлы, Бейсекейдіѕ Тґлеші, Жылыбайдыѕ Жўмаєўлы деген адамдар екен. Таєы бір айта кетерлігі, осы оќиєаєа арнап Саќќўлаќ бидіѕ немересі, белгілі аќын, талай жылдар Ерейментаудаєы Ќоржынкґл болысын басќарєан Олжабай Нўралыўлы да дастан тудырыпты. Одан басќа сол ґѕірдіѕ таєы бір жїйрігі, Олжабайдыѕ замандасы Жадайдыѕ Молдажаны деген адам да кезінде «Жантай батыр» деген бір дастан шыєарєан екен. (Бґгенбайдыѕ аєасы Кґлбайдан тарайтын Молдажан аса дарынды аќын, айтулы зергер болєан кісі. Оныѕ «Жантай батыр», «Бґгенбай батырдыѕ бір жорыєы» атты

Осы он мыѕ шаѕыраќтан жоќ дегенде атќа мінетін їш-тґрт мыѕ сарбаз шыєады десек, ол аз кїш емес. Соншама жауєа азєана адаммен ќарсы шабуєа ќандай жїрек керек екенін біле беріѕіздер! Дегенмен кїш теѕ болмаєан осы ўрыста ќазаќтар жаєы тегіс опат болып, Жантай ґзініѕ ќос ўлы Мырзагелді жјне Тоќашпен єана ќалады. (Їлкені Мырзагелді ол кезде отау тїсірген, Жанболат атты бір ўлы бар, ал кішісі Тоќаш јлі їйленбеген, жасы он алтыда єана екен). Осы ќиян-кескі шайќаста Жантайдыѕ немере інілері Їйсінбай мен Найманбай да шаћит кешеді. Он жеті жерінен жараќат алып, јбден ќансыраєан Жантай бўл жерден аман шыќпасын біліп їлкен ўлы Мырзагелдіге: «Балам, бізге топыраќ осы арадан бўйырады білем, їшеуміз бірдей опат болсаќ, Бозымнан (ќанжыєалы ішіндегі бір ата) ел ќондыратын адам ќалмас. Јлі де садаќты бір тартып, саєан жол ашатын халым бар, Сарыбауыр атќа мін де, ќоршауды бўзып ґтіп, елге тарт», дейді. Біраќ, атадан батыр туєан Мырзагелді: «Жоќ, јке, мен ґлсем, соѕымда атымды атандыратын Жанболатым бар. Јлі отау кґтеріп, їй болмаєан мына Тоќаш ќайтсын елге, ґліп кетсе, ґмірге келмегендей болады єой!» - деп бас тартыпты. Сґйтіп јке-балалы їшеуі ќош

кезеѕде тарихымыздыѕ дўрыс зерттелмеуінен жјне Жантайєа байланысты жоєарыдаєы шыєармалардыѕ јдеби айналымєа тїспеуінен деп білуіміз керек. Тіпті, Жантай есімі кґп уаќытќа дейін «Жанатай» болып ќате жазылып келді. Мысалы, Ќазаќ Совет Энциклопедиясында бўрындары «Жанатай» болып жазылса, кейінгі жылдары шыќќан Ќазаќ Ўлттыќ Энциклопедиясында «Жантай» болып тїзетілгенімен, «...батырдыѕ сїйегі Солтїстік Ќазаќстан облысы, Есіл ауданы, Жанатай ауылыныѕ жанында жатыр» деген жаѕсаќ дерек жїр. 1960 жылы Єалымжан Мўќатов бастаєан бір топ ерейментаулыќ азаматтар Жантай батыр есімініѕ ќате жазылып жїргені жґнінде «Ќазаќ ССР тарихын» редакциялаєан академик Јлкей Марєўланєа хат жазады. Оєан Јлекеѕ: «...Жантайдыѕ «Ќарабўжар Жанатай» болып жазылуы Шоќаннан тарады. Шоќанда тура Жанатай (соч.Чокана Валиханова под ред.Н.И.Веселовского, 1904 г. Стр. 312, 319, 320). ...Жантайды Шоќанныѕ «Жанатай» деп жазуына себеп болєан тегінде арап харпініѕ толыќ жеткізе алмауынан болуы керек. Мўны тек Жантай батырдыѕ ўрпаќтары саќтап келген ќария сґзбен, тарихи јѕгімелермен, жыр

Мўныѕ бјрін сґз етіп отырєан себебіміз, ХVІІІ єасырдыѕ абыз жырауы Їмбетей Тілеуўлыныѕ «Жантай батыр» деп аталатын дастаны бар. Бір ќызыєы екі дастанєа да арќау етіліп алынєан Балќаш кґлініѕ шыєысында болєан ќазаќ-ќалмаќ ўрысы, яєни, «Шаѕды жорыќ» атанєан бір єана оќиєа айтысып, Тоќаш Сарыбауыр атпен ќоршауды бўзып, шыєып кетеді. Егер Мырзагелді жанын кїйттеген адам болса, тура келген ажалдан басын сауєалап, ґзі кетер еді. Біраќ, олай істемей, жанын ґлімге ќиып, ўрпаќсыз ќалмасын деп жолын інісі Тоќашќа ўсынады. Міне, шын ерліктіѕ їлгісі! Ќалам ўстап жїрген кез келген адамды тебірентетін-аќ оќиєа! Жоєарыда аталєан јдеби шыєармалардан басќа, Жантай батыр жайлы деректер Шоќан еѕбектерінде де біршама айтылады. Кезінде Шыѕєыс сўлтан ґзініѕ ќасында болєан Сатыбалдыныѕ Жаманќўлына «Жантай батыр» ќиссасын айтќызып, оны Шоќанєа жаздыртып алып, облыстыќ шекара бастыєы полковник М.Ладыженскийге тапсырєан екен. Бір ґкініштісі, тарихи тўлєа ретінде соншама ќызыєушылыќ тудырєан, ќаншама јдеби шыєармаларєа ґзек болєан Жантай батыр Тґлекўлын Ерейментау елі болмаса, былайєы жўрт біле бермейді. Оныѕ басты себебі кеѕестік

ўйќасымен ґздеріѕіз єана дјлелдейсіздер. Сјлеммен Јлкей», - деген жауап ќайтарыпты. Ал енді «Ќарабўжырєа» ќайта оралар болсаќ, ол Їмбетейдіѕ лаќап аты екен дейді бїгінгі ўрпаќтары. Бўл жґнінде белгілі єалым, марќўм Ќайым Мўхаметханов тґмендегідей пікір айтыпты: «...Ќанжыєалы Їмбетей жырауды Маєжан да мадаќтап: «Јрі аќын, јрі батыр Ќарабўжыр, айтатын ґрлеп барып аспанєа сыр» - дейді єой. («Батыр Баянда» осындай жолдар бар. С.Б.). Аныєында, Жантайдыѕ шыќќан тегі Ќарабўжыр емес, Ќанжыєалы - Бозымныѕ Нияз деген атасынан тарайды. Соєан байланысты, кґбінесе ґз јкесініѕ аты айтылмай, Ниязўлы Жантай батыр делінеді. (Жјнібек батыр Ќошќар баласын - Шаќшаќўлы Жјнібек деген секілді). Нияздан - Шаєыр, Тґлек, Ќабыл, Кїѕбас, Дархан. Тґлектен - Можы батыр, Жантай батыр. Ќабылдан - Арќандыр батыр, Кїѕбастан Їйсінбай, Найманбай батырлар. Жантайдыѕ

ґзінен - Мырзакелді,Тоќаш, Ќырєыз туады. Їлкен ўлы Мырзакелді Жантайдыѕ ґзімен бірге шайќаста опат болды дедік. Одан туєан Жанболат заманында Ќанжыєалыныѕ тґбе биі атанєан адам, Бапан бидіѕ замандасы. Жанболаттыѕ баласы Јуен де ел арасына билік айтќан, ґз заманында талай жыл ауылнай сайланєан, кґкірегі ояу, ґлеѕге ўста адам болыпты. Јуен айтыпты деген кейбір сґздер бїгінге дейін жетіп отыр. Ќоршаудан аман-сау шыєып кеткен Тоќаштыѕ ўрпаќтары ќазір ел ішінде сау-саламат жїріп жатыр. Бір атап ґтерлігі, осы Нияз јулетінен батырлар кґп шыќќан. Оныѕ таєы бір баласы Шаєырдан тараєан ўрпаєы, ел ішінде Бала Сыздыќ атанєан Сыздыќ балуан Бейсенбіўлы 1916 жылєы Ереймендегі халыќ кґтерілісінде Бас сардар болып сайланєан. Ќос дастанєа арќау болєан оќиєа. Енді оќырманєа тїсінікті болу їшін, екі ауыз сґзбен жоєарыда айтылєан екі дастанныѕ ќысќаша мазмўнына тоќтала кетейік. Оќиєаєа арќау болєан ХVІІІ єасырдыѕ 20-40 жылдары Сыр бойынан ауа кґшкен Момын Арєынныѕ бір тармаєы Ќанжыєалы елініѕ Ерейменге келіп ќоныстануы. Ол уаќытта Ереймен тауларын Уса Серен бастаєан 10 мыѕ їйлі хошоуттар жайлап жатыр еді дейді бїгінге жеткен Ереймен тарихы жґніндегі деректе. Бґгенбай бастаєан батырлар кїндіз-тїні ўрыс салып, осы ќалыѕ ќалмаќты Ерейменнніѕ оѕтїстігіндегі Аюлы-Нияздыѕ Ќаракґліне (Иманжїсіптіѕ јнінде айтылатын Ќаракґл) ќарай аударып тастайды. Мал-жанына ґріс тарылып, ќысымшылыќ кґрген ќалмаќтар Абылай ханєа кісі салып, оныѕ баласы Ќасым тґрені ќонаќќа шаќырып, ќыз ќўмарлау немеге ќалмаќ бегініѕ ќызы Јйніш сўлуды кґрсетелік, алам десе јйелдікке берелік, сґйтіп Ќасым арќылы ќазаќќа дегенімізді істетерміз деп шешеді. Абылай хан Уса Серенніѕ бўл ўсынысына кґп ойланып, аќыры жанына бірнеше кісі ертіп, Ќасымды ќалмаќтарєа жібереді. «Жантай батыр» ќиссасында осы мјселеге Ќасымныѕ тґреніѕ шешесі, ќалмаќ ќызы Топыш сўлудыѕ да ыќпал еткені айтылады. Ол баласын Усаныѕ ауылына ќонаќќа жіберуге Абылай ханды кґндірмекке былай дейді: «Ей, сўлтан, абыройыѕ жўрттан асќан, Баєыѕ мен таєыѕа елде жоќ таласќан. Ќўмартып шаќыртќанєа жібермесеѕ, Демей ме біреу сені асып-тасќан. Жарыѕ боп, ќосаєыѕ ем ќолќа салєан, Бір сапар жолдас аќым беліме алєан. Жіберші естияр кґп нґкер ќосып, Тјуекел, кґрсін ќызды Ќасым задаѕ». Бўл тарихта шын болєан оќиєа, себебі ол жґнінде Їмбетей ґз дастанында былай деп жырлайды: «Ќонаќќа Ќарауылдан шешен Ќанай, Сїйіндіктен баспа, ќу би Тґлебай. Уаќтан батыр Сары бірге аттанып, Жырауды Їмбетейдей ќосты болмай». Яєни, оќиєаныѕ ішінде Їмбетей ґзі де болєан. Алєан сый-сияпаты мен Јйніш сўлудыѕ кґркіне елтіген Ќасым тґре оны јйел етіп алмаќ болып, кейін Ерейменніѕ Ќоржынкґлінде ґткен жиында «ќалмаќтарды ќаѕєытпай, ќоныс беру керек» деген ўсыныс айтады. Бўєан ашуланєан Жантай батыр: «Сен телімге тїскен ќалмаќтыѕ ќызы Топыштан туып едіѕ, наєашыѕа бїйрегіѕ бўрып тўр ма, ќалмаќ бізге ел болмайды, біржола јрі ќарай асырып тастау керек!», деп ќарсы шыєады. Бўл сґзді жалпы Орта жїз батырлары жаќтаєанымен, Абылай хан мен Бґгенбай елді уаќытша бітім жасауєа кґндіріп, ќалмаќќа Ерейменніѕ сыртќы бетіндегі теріс ќыстаулардан ќоныс беріп, бейбіт тірлік жасауєа келісім жасап, екі араєа Жантайдыѕ аєасы Ќабылдыѕ ўлы Арќандыр батырды шолєыншы етіп ќояды. Бірде аѕ ќаєып жїрген Кїѕбастыѕ ўлы Їйсінбай батыр ќашаннан асыл тўќымды тїйе ўстайтын Уса Серенніѕ жайылып жїрген келесіне кез болып, бірнеше тїйесін айдап алады. Жолай кездесіп сауєа сўраєан немере туысы Арќандырєа Їйсінбай: «Ќалмаќтыѕ тїйесі кґп, керек болса ґзіѕ барып ал, ќол-аяєыѕ аман єой», - дейді. Намыстанєан Арќандыр ќалмаќтыѕ тїйесіне барып тиіп, 9 нарын айдап алады. Осыныѕ аяєы жанжалєа айналып, ќалмаќтар Арќандырды ќапыда ґлтіреді. Бўл уаќытта Жантай батырдыѕ ауылы Ґлеѕтініѕ бойындаєы Ажы тауын жайлап отырса керек. Жанболат атты немересін сол жазда бесікке салыпты. Суыќ хабар жеткен соѕ ќаћарына мінген Жантай аз єана кісімен Ќоржынкґлдегі Бґгенбайдыѕ ауылына келіп: - Бґке, ќылдыѕ да, тындыѕ! Ќалмаќ тїбі бір ќастыќ ќылады деп едім єой, аќыры соны істеді. Тез атыѕа мін! - дейді. - Сайланып бара жатќан жау аз єана ќолєа алдыра ма, сјл аялда, дайындыќ жасайыќ, деген Бґкеѕ сґзін ашулы Жантай ќўлаєына ілмей, «не ќырылып келем, не ќырып келем!» - деп аттанып кетіпті. Жалєасы бар.

Грузия парламентініѕ жаѕа басшысы президент Михаил Саакашвили елді басќарєан жылдары жасалєан «ќылмыстарды» тексеру бойынша тергеу комиссиясы ќўрылатынын мјлімдеді.


САРЫАРЌА САМАЛЫ 25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл

АЛАМАН

19

www.saryarka-samaly.kz

ВОЛЕЙБОЛ. ЌР КУБОГЫ «Аламанныѕ» бапкері» Фархат ЈМІРЕ тел. 8(7182) 61-80-20

«Павлодардыѕ» алєашќы кубогы шаќырды. Іле команда ќатары легионерлермен толыќты. Ресейлік

Алексей Афиногенов, украин Игорь Пушкаренко, јзірбайжан Евгений Коваленко командаєа алынды. Сондайаќ, «Атыраудан» тјжірибелі ойыншы Нариман Сїлейменов пен «Ќазхром» командасынан Сергей Троцкий ќатарєа ќосылды. Команда жасаќтаєаннан кейін жергілікті «Павлодар» Новосібір жјне Барнаулдыѕ командаларымен жолдастыќ кездесулер ґткізді. «Павлодар» алєашќы ірі жарысы – Ќазаќстан Кубогы жолындаєы бјсекеге ќатысты. Біздіѕ жігіттер жартылай

финалєа берілер жолдаманы ел чемпионы «Алматымен» сарапќа салды. А.Паняшинніѕ шјкірттері азулы ќарсыластарын 3:2 есебімен ўтып, їлкен сенсация жасады. Жартылай финалда «Ќазхром» волейболшыларымен шеберлік байќасќан «павлодарлыќтар» тартысты ґткен ойында 3:2 есебімен басым тїсті. Жерлестеріміз сґйтіп финалєа ґтті. Оралдыѕ «Конденсатымен» ойын ґткізген «Павлодар» жігіттері бес кезеѕге созылєан кездесуде 3:2 есбімен їздік атанды. Осылайша, волейболшыларымыздыѕ асыєы алєашќы жарыста-аќ алшысынан тїсті. Бўл – «Павлодардыѕ» тўѕєыш кубогы. Олег ПРОПИСНОВ, облыстыќ волейбол федерациясыныѕ баспасґз хатшысы.

ФУТБОЛ. ЌР ЧЕМПИОНАТЫ

«Шахтер» - чемпион! «Ертіс» ше? Ќараєандыныѕ «Шахтері» футболдан ел біріншілігініѕ аяќталуына бір тур ќалєанда чемпиондыќ тјжге ќол жеткізді. Осымен ќатарынан екінші жыл топ жарєан Виктор Кумыков шјкірттері ќызылордалыќ «Ќайсармен» болєан кездесуде жеѕіс тойын тойлады. Ќарсыластар ќаќпасына жауапсыз їш доп соќќан алаѕ иелері біріншілікті табысты аяќтады. Жергілікті «Ертіс» ойыншыларыныѕ да аяќ алысы жаќсы. 48 ўпай жинаєан Талєат Байсуфинов шјкірттері турнир кестесініѕ екінші сатысына жайєасты. 45 ўпайдан жинаєан «Тараз» бен «Тобыл» да «ертістіктерді» ґкшелеп келеді. Олардыѕ да жїлдеден дјмесі зор. «Аќтґбе» мен «Астананыѕ» да їздік їштіктен кґрінуіне мїмкіндік бар. Себебі, ќос команданыѕ еншісінде ойналмаєан екі кездесу бар. Ќысќасы, екінші жјне їшінші орын їшін басты тартыс «Ертіс», «Тобыл», «Тараз», «Аќтґбе», «Астана» командаларыныѕ арасында ґтеді. Жерлестеріміз соѕєы турда ел чемпионы «Шахтермен» кездеседі. Жігіттерімізге тек ќана жеѕіс ќажет. Ґйтпеген жаєдайда жїлдесіз ќалуымыз бек мїмкін. Сонымен ќатар, «Ертіс» Ќазаќстан Кубогы жолындаєы жарыстыѕ жартылай финалында ґнер кґрсететінін де естен шыєармаєан абзал. «Ертіс» ґткен демалыс кїндері Алматыныѕ «Ќайратын» ќабылдап маѕызды їш ўпайєа ќол жеткізді.

Ўлыќбек Баќаев соќќан жалєыз доп павлодарлыќтарєа жеѕіс сыйлады. Айтпаќшы, Ў.Баќаев мергендер кґшін бастап тўр. Еншісінде 13 доп бар. Одан кейінгі орындарєа «Астананыѕ» шабуылшысы Таѕат Нґсербаев (11 доп) пен «Аќжайыќтыѕ» ойыншысы Игорь

Чиншанло Ќытайєа кете ме? Сейсенбі кїні єаламторда «Ауыр атлетикадан Лондон Олимпиадасыныѕ чемпионы Зїлфия Чиншанло Ќытайєа ќайтып оралыпты» деген аќпар тарады. Даудыѕ басы Ќытайдыѕ «Sohu.com» атты аќпараттыќ сайтыныѕ сейсенбілік санында журналист Шияѕ Чуньніѕ З.Чиншанло туралы маќаласынан басталєан.

Сїйінші, аєайын! Волейболдан жергілікті «Павлодар» командасы Ќазаќстан Кубогы жолындаєы жарыста тўѕєыш рет жеѕімпаз атанды. Жеѕіс ќўтты болсын! Шыны керек, аймаєымыздаєы спортсїйер ќауым бўл жеѕісті ўзаќ кїтті. Себебі, біздіѕ ўжым республикалыќ деѕгейдегі мўндай табысќа кенеліп кґрмеген-ді. Бўєан дейінгі «Ертіс» командасы биіктерді баєындыру былай тўрсын, ел біріншілігінде ілініп-салынып жїріп зорєа ґнер кґрсететін. Бір кездері клуб басшылыєы командаєа белді ойыншыларды шаќырды. Біраќ, бўл јрекеттен де тїк шыќпады. Баяєы жартас сол кїйінде ќалды. Јлгі белді ойыншылардыѕ барлыєы басќа командаларєа ауысып кетті. Осындай олќылыќтардан кейін облыс јкімі Ерлан Арын бас болып «Павлодар» атты жаѕа волейбол командасын ќўрды. Бўл ретте, облыстыќ федерацияныѕ президенті, облыс јкімініѕ бірінші орынбасары Дїйсенбай Тўрєанов, Павлодар ќаласыныѕ Ќўрметті азаматы Аманжол Јубјкіров, еліміздіѕ белгілі спорт ќайраткері Талєат Мамашевтіѕ сіѕірген еѕбегі ерен. «Павлодар» волейбол клубыныѕ директоры Аманжол Јубјкіров Беларусь мемлекетінен білікті бапкер Анатолий Паняшинды алдырды. Бас бапкер бјрін жаѕадан бастады. Алдымен, жергілікті волейболшылардыѕ ќарым-ќабілетін байќап кґріп, командаєа Дамир Јубјкіров, Сўѕєат Нґкежанов, Роман Фартов, Виктор Москов, Владислав Николаев, Антон Ќаратаев, Иван Минаков секілді жастарды

МЈССАЄАН!

Єаламтордаєы аќпараттарєа сїйенсек, маќалада: «Биыл Лондон Олимпиадасында алтын медаль алєан Зїлфия естеріѕізде болар. Иоѕ Джоу Дао ауданында туылєан зілтемірші ќыздыѕ шын аты - Джао Чаѕ Лиѕ. Ол бірнеше кїн бўрын туєан жеріне оралды. Зулфия Ќазаќстанныѕ тґлќўжатын алєанымен, аєымдаєы жылдыѕ 22 ќазан кїні Иу Хуа ќаласыныѕ полиция басќармасына барып жеке кујлік жасатты. Ол сондай-аќ, жергілікті зілтеміршілердіѕ ќўрамында тізімделіп ќойєан. Ќазаќстан атынан Олимпиадаєа ќатысќан 19 жастаєы ќыз елге оралды» деп жазылєан. Сонымен ќатар, маќалада Зїлфияныѕ сґзі жарияланєан. «Елге оралєаныма ќуаныштымын. Себебі, Джиа тјрбиеші мен Джоу жаттыќтырушымен бірге боламын. Одан да маѕыздысы, мен кез-келген уаќытта ащы таєамдар жеуге мїмкіндік алдым», - деп аєынан жарылыпты Зїлфия. «22 ќазан кїні таѕєы саєат 10 шамасында Джао Чаѕ Лиѕ (Зїлфия) жергілікті зілтеміршілер федерациясыныѕ бастыєы Джоу Джїн Фумен кездесіп, ґзініѕ елге оралєаннан кейінгі сезімімен бґлісті» делінген јлгі аќпаратта. Ќазаќстан ауыр атлетика федерациясыныѕ президенті Ќайрат Тўрлыханов Зїлфия Чиншанлоныѕ Ќытайєа кетіп ќалєанын жоќќа шыєарып отыр. Федерация басшысы: «Мая Манеза мен Зїлфия Чиншанло Ќытайєа туысќандарына кеткен еді. Мая ќазір елге ќайтып келді. Ал Зїлфия 27 ќазан кїні оралуы тиіс. Ўшаќќа билеті сол кїнге белгіленген. Ќытайлыќ басылымдаєы аќпарат жалєан», - деп мјлімдеме жасапты. Сонымен ќатар, Чиншанлоныѕ Ќытайєа кетіп ќалєанын Ќазаќстанныѕ Ауыр атлетика федерациясыныѕ Бас хатшысы Меѕдіхан Тјпсір де жоќќа шыєаруда. - Чиншанло мен Манеза Ќытайєа демалуєа кетті. Олардыѕ Ќытайєа біржолата кетуі жґнінде јѕгіменіѕ еш негізі жоќ. Јзірше біз Чиншанломен хабарласып отырмыз. Кґп кешікпей Мая Манезамен де байланысќа шыєып, мўндай ќауесеттіѕ ќытайлыќ БАЌ-та ќайдан пайда болєанын аныќтайтын боламыз. Таєы да ќайталап айтамын, Чиншанло мен Манеза еліміздіѕ туыныѕ астында ґнер кґрсететін болады, - депті ол «Аламан» спорт порталына берген мјлімдемесінде. Ќытайлыќ БАЌ мўндай істі ќызєаныштан жасап отыр ма? Зїлфия кґк тудыѕ астында ґнер кґрсетіп, мол аќшаны ќалтаєа басып, тайып тўрєаны ма? Ауыр атлетика басшылыєы ќайда ќарап жїр деген сўраќтар ел ішінде гулеп кетті. Істіѕ аныќќаныєы алдаєы уаќытта мјлім болады. Бўл жайында міндетті тїрде хабарлаймыз.

Турнир кестесі Команда 1. «Шахтёр» 2. «Ертіс» 3. «Тараз» 4. «Тобыл» 5. «Аќтґбе» 6. «Астана» 7. «Ордабасы» 8. «Аќжайыќ» 9. «Ќайсар» 10. «Атырау» 11. «Ќайрат» 12. «Жетісу» 13. «Сўѕќар» 14. «Оќжетпес»

О 25 25 25 25 24 24 24 25 25 25 24 25 25 25

Ў 53 48 45 45 44 44 37 31 30 26 26 22 22 11

Зенькович (10 доп) жайєасќан. Футболдан бірінші лига командаларыныѕ арасындаєы біріншілік те мјреге жетті. Алматылыќ «Іле-Сјулет» 61 ўпай жинап, топ жарды. Екінші орынєа Ґскеменніѕ «Восток» командасы тўраќтады. Енді, ќос клуб та келер жылы премьер-лигада ґнер кґрсетеді. Ал ел біріншілігінде сїреѕсіз ойын кґрсеткен Кґкшетаудыѕ «Оќжетпесі» бірінші лигаєа тїсіп ќалды. Бірінші лигада доп тебетін таєы бір команда соѕєы турда аныќталады. Бўл ретте, Ќаскелеѕніѕ «Сўѕќары» мен Талдыќорєанныѕ «Жетісуына» ќауіп тґніп тўр. Бірінші лигада ґнер кґрсеткен «Екібастўз» 37 ўпаймен 12 сатыєа тўраќтады. Ќосалќы ќўрам арасындаєы додада да «Шахтердіѕ» ойыншылары їздік шыєып, кіші алтын жїлдеге ие болды. Ал кіші кїміс Павлодардыѕ «Ертісіне» бўйырды.

ЖЕТІСТІК

Семейден алтынсыз оралдыќ Семейде еркін кїрес пен јйелдер кїресінен Ќазаќстан Кубогы жолындаєы жарыс аяќталды. Дїбірлі додада Павлодар облысыныѕ спортшылары жаќсы нјтижелерге ќол жеткізді. Білекті де жїректі ўл-ќыздарымызды бјсекеге Павлодар мемлекеттік педагогикалыќ институты дене шыныќтыру жјне спорт факультетініѕ деканы, белгілі жаттыќтырушы Жанат Усин бастап барды. Жарыс ќорытындысы бойынша 96 келіде белдескен жерлесіміз, спорт шебері Мамед Ибрагимов ќола жїлдені ќанаєат тўтты. 120 келіде ґнер кґрсеткен Дмитрий Попов екінші орынєа табан тіреді. Јйелдер кїресінен Евгения Степовая 63 келіде боз кілемде белдесіп, їшінші орынды олжаласа, 55 келіде сынєа тїскен Аймангїл Тґлеухан ќола жїлдені иемденді. - Балуандарымыз шама-шарќынша ґнер кґрсетті. Бўдан да тјуір нјтижелерге ќол жеткізуге болатын еді. Біраќ, спортшыларымызєа сјттілік жетіспеді. Јйтпесе, шјкірттердіѕ дайындыќтары ойдаєыдай. Семейден алтын жїлдесіз оралды демесеѕіз, ўл-ќыздарымыздыѕ табыстарына дјн ризамыз. Алда јлі талай жарыс бар. Тынбай дайындалуымыз ќажет, - деді Жанат Усин.

Шымкентте тоєызќўмалаќтан ардагерлер арасында ґткен ел біріншілігінде жерлестеріміз Баќыт Бадамшина (Павлодар ќаласы) мен Давид Кохия (Ертіс ауданы) алтыннан алќа таќты.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

20

ЌАС-ЌАЄЫМ

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

Суреттерді тїсірген ЌР Журналистер одаєыныѕ мїшесі, облыс јкімі грантыныѕ иегері Тґлеген НЎРЄАЗЫ.

Журналистерді ќорєау халыќаралыќ комитеті Тїркияны БАЌ ќызметкерлерін ќылмыстыќ ќудалау бойынша јлемдік лидер деп атады.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл

21

www.saryarka-samaly.kz «Кґѕілашардыѕ» капитаны јзілі јзір

Алпысбай. тел: 8 (7182) 65-12-70

Í

есін айтасыѕ, жаѕа жылдыѕ алєашќы кїні дїрілдеп той ґткелі жатыр. Былайша, екі жастыѕ отырєанына ќараєанда, їйлену тойы сияќты. Алайда, сірескен ыєайлар мен сыєайлардыѕ сыќырлап отырысына ќараєанда адам тїсінбейтін бірдеѕе болатын сияќты. Таєы бір жаєынан ќараєанда байлар мен мырзалардыѕ

Сейіт КЕНЖЕАХМЕТЎЛЫ

– Эй, громче! – деді бір ыєай. Асаба ќырандай саѕќылдады. – Эй, молокосос, по тише, мы неглухие! – деді бір сыєай. Асаба байєўс терін сїртіп ќайда ќарарын, кімге баєынарын білмей бјсеѕдеп ќалды. – Ты, продолжай! – деді кїйеу бала кґзін баќырайтып. Сасќан асаба байќамай ќазаќшалап жіберді. – Говори по-русский! – деді келін бала. Той басќарушы бар ґнерін салып сґйлепаќ жатыр. Тіпті кейбір шілтиген шенеуніктердіѕ зеки сґйлегеніне шаќша басын бір иіп ќойып, “сіз дўрыс айтасыз” деп јрі ќарай заулай жґнеледі. Алєашќы сґзді ќыз бен жігіттіѕ јкелері алды. Екеуі бірін-бірі жаѕа кґргендей бірбіріне ґктем ќарады да сґйлеп кетті жоќ,

ТОПАЛАЅ ТОЙ бјсекесі сияќты ма! Бўл жерде ќарадїрсін киінген ќатардаєы ќарапайым пенделер жоќ, кілеѕ сен тўр мен атайын, сен тоќта мен айтайындар. Бір саєат ґтті, екі саєат ґтті, той басталатын емес. – Неге басталмай жатыр. – Пјленше-екеѕ келмей жатќаны. – Ќашан келеді? – Келіп ќалар. Сјтін салєанда Пјленшекеѕ де келіп ќалды. Јлгінде єана сіресіп, тіресіп, омалып отырєандар, ойпырмай, кґбелектей кґлбеѕдеп, жапалаќтай жалбаѕдап, ќатып ќалєан ќатындар ќанаты болса ўшып кете жаздады. Музыка жер жаѕєырыќтырды. Пјленшекеѕ осы ќўбылыстыѕ бірін сезбестен, кґрместен, байќамастан, ќарамастан, сјлемдеспестен тґрге озды. Жанында жазда да жанат жамылып жїретін жан жары. Той тойбастарсыз-аќ, беташарсыз, батасызаќ басталып кетті. Асаба бар ґнерін салып тойдыѕ басталєандыєы, оєан іздесеѕ таба алмайтын, шаќырсаѕ келе алмайтын, ґѕіѕ тїгілі тїсіѕде кґре алмайтын, ќўдай да емес, біраќ ќўдайдан былай да емес, жігіттіѕ туєан јкесі Пјленшекеѕніѕ тап, наќ, тура ґзі келгенін ќадап-ќадап айтты. Жўрт ду ќол шапалаќтады. Пјленшекеѕ мыѕќ етпек тїгілі, шўрќ еткен де жоќ. Пјленшекеѕнен басќалар мен ќасќалар да олќы емес екен! Тґраєалар, президенттер, генералдар, јкімдер, директорлар, бизнесмендер, ќаладаєы ќалталылар, ауылдаєы малталылар. Асаба тілден аќсап тўрєан жоќ, ќаќсап тўр. Ґзі аќын, ґзі јнші, ґзі композитор, ґзі актер. Ґзі айтќандай, “ќырыќ ќырлы, сексен сырлы”. Ол тойєа келгендердіѕ аты-жґнін, шен-шекпенін, жеті атасын, туєан жерін, ру-тегін, ілім-білімін, орден-медалін, еѕ аќыры мініп жїрген мјшинесініѕ маркасына дейін марапаттап ґлеѕдетіп айтып берді. Јрине, ду-ду ќол шапалаќтар жауып жатыр. Той тап-таза орыс тілінде жїргізілетін болды. Оллаћи, ортасында бір орыс жоќ. Асаба аєып тўр.

ќаєазын оќып кетті. Оќып болєан соѕ жігіт јкесі ґз ўлына “Мерседес”, ќыз јкесі ґз ќызына “Джип” кілтін тапсырды. Сол сол-аќ екен, сґз де, тос та, той да ќыза жґнелді. Ортаєа погоны жарќырап біреу шыќты. – Уважаемый, то-есть многоуважаемый Пјленшеке, участники торжества молодожені Киястай, Гульшетай, я искренно, сердечно и горячо поздравляю. Ўзын сґздіѕ ќысќасы, генерал екі жастыѕ мјшинесі болєан соѕ, оны жїргізу кујлігі болуы керек екенін ескеріп, екеуіне жїргізу кујлігін табыс етті. Жјне бўл екеуін жол полициясыныѕ тоќтата алмайтынын баса айтты. Осыдан кейін ќўттыќтау емес, ќўрметтеу жалєасып кетті. Академияныѕ ректоры ортаєа шыєып Гульшетайдыѕ ґте жаќсы оќып жїргенін, тїбінде одан министр шыєатынын айта келіп, оєан академия дипломы 2 жыл бўрын беріліп отырєанын ерекше маќтанышпен айтты. Дипломды жўрт кґзінше ректор отырєан ќызєа ґзі барып табыс етті. Жас келін есі кетіп, алдындаєы стол їстіне шыєып билеп кетті, ќарєыды, секірді, шыѕєыра ќуанды. Дјл осы кезде ортаєа шаќырылмай-аќ біреу шыєа келді. Ол Ќиястайдыѕ университетті ґте жаќсы бітіріп отырєанын, диплом жўмысыныѕ єылым кандидаты диссертациясынан да асып тїскенін, соєан

Јй, есіттіѕ бе? Бір-бірімен жалєас отырєан кґршілерден ду етіп сґз шыєып, ауладан-аулаєа тїрленіп, дауылдап ўзай берді. Ол мынадай еді: – Есіттіѕ бе, Дабыл Јбілмен сґзге келіп ќалыпты. – Апырай ј, Дабыл оныѕ жаєасын жыртпаса жарар еді. – Јй, есіттіѕ бе, Дабыл Јбілмен ерегісіп жаєасын жыртыпты, мас болуы керек шамасы. Бір нјрсемен ўрып жараќаттамаса игі еді. – Јй, есіттіѕ бе, Дабыл Јбілмен жанжалдасып жаєасын жапалаќтыѕ жїніндей жўлыпты. Удай мас екен, жан ќалтасынан бјкі алып, Јбілді бала-шаєасымен шулатып, їйді айналдыра ќумаса нетті. Оныѕ сондай јдеті бар. – Јй, есіттіѕ бе, Дабыл ґлесі мас болып, Јбілмен тґбелесіпті. Жаєасын дар-дар айырыпты. Ќонышынан кездік суырып алып, бала-шаєасымен дїрліктіріп їйін айналдыра ќуыпты. Мінезі тентек еді, апырай, ќуып жетіп Јбілге кездік салмаса.

– Јй, есіттіѕ бе, Дабыл дупль мас болып, Јбілдіѕ жаєасын ґрім-ґрім етіпті. Балашаєасымен ќосып їйін айналдыра зырќыратыпты. Ќуып жеткенінде бір-бір пышаќ сўєып алєан да, Јбілге тґрт рет ќадаєан. Ер азамат ќыршын кетпесе жарар еді. – Јй, есіттіѕ бе, Дабыл мастыќтан арыстандай аќырып, кґршісі Јбілге жетіп барыпты. Жаєасын дал-дўл етіп, мойнынан ќылќындырыпты. Отбасымен дїрліге ќашќан Јбілді їйін айналдыра ќуыпты. Тґс ќалтасынан тґрт елідей жїзі бар ќанжар шыєарып, жеткендерін шала-жансар етіп сойып тастапты, ал Јбілдіѕ басын кесіп алыпты!.. Бір боздаќ ќыршын кетті-ау... – Не дейді-јй, Јбіл ґліп пе? Бауырыма-а-ай! Бауырым-а-а-ай!.. Арманда кеткен бауыр-р-ем! Ќыршын кеткен бауыр-р-ем! Ой-бо-о-о-ой! Їй-бо-о-о-ой! АЋ!.. ЇЋ!..

Мейірбек АЌЫНБЕКЎЛЫ.

сјйкес оєан єылым кандидаты дјрежесі берілгенін хабарлады. Асаба сґздіѕ майын орысша тамызып таєы бір дґкейге дґп келтірді. – Я молодоженам подарю 3-х комнатную квартиру, – деді ол басы да жоќ, аяєы да жоќ. – Мына сорлыныѕ пјтері несі? Коттеж сыйламай ма? – деп ўлдыѕ јкесініѕ ќатыны таѕќы мўрнын тыржитты. – Ертеѕ кґрем єой јуселесін! – деді еркегі јукесін салбырата. – Мен бїкіл Еуропаны аралап ќайтатын жолдама сыйлаймын, – деді бір май бет. – Иј, біз жолдама таба алмай отыр едік, – деді келінніѕ шешесі шїртиген ернін ќайыстай созып. Їзілістен кейін јдеттегідей той ќайта жалєасты. Біраќ Пјленшекеѕ жјне біраз ыєайлар мен сыєайлар дјлелді себептермен кетіп ќалыпты. Бір кезде орыс та емес, ќазаќ та емес бір жартылай жалаѕаш топ жалаѕдап шыєа келді. – Ќияска и Гульшетай, біз усында куріп отырыќ. Сендей той істеп, біс келіп отырыќ. Жаѕаєы рахатты байќап жатырыќ, нетіп. Неке жаѕаєы ќотты босын, жаѕа ўзын болсын. Бір просты сендерді нетеміз. Екеуіѕ де сондай кїштісіндер! Сол їшін сендер “горька!” – дегенде басќа жастар шыѕєырып жіберісті. Ана екеуі де соны кїтіп-аќ тўр екен, тўра айќасты. Ќиястыѕ ата-бабасы туєан елден келген аудан јкімі бас ќосќан екі жасќа ауданныѕ “Ќўрметті азаматы” атаєын беріп еді, оєан Ќияс пен Гульшетай таѕданып “что за подарок?” десіп біріне-бірі ќарап ќалды. Уаќыт ґте келе бір ќарасаќ, ресторанныѕ бір бўрышында “Камазєа” жїк болатындай дїние-мїлік жиналып ќалыпты. Мўныѕ ішінде не жоќ десеѕізші. Еѕ аќыры, тордаєы кїшік пен мысыќќа дейін бар. Осы кезде ойда жоќ жерде екі ќатынныѕ, аныєын айтќанда екі ќўдаєидыѕ кјдімгі ќазаќша ќаќтыєысы жўртты ґзіне жалт ќаратты. Ўрыс 93 бензин ќўйєандай бірден лап ете тїсті. Той басќарушы јлгі екеуге еркелеп барып: – Апатайлар, ќазаќта “бай мен бай ќўда болса” – деп келе жатыр еді, шўбар ќатын: – Јй, саєан не сґз керек, артыѕды ќыс! – деп ќойып ќалды. Сосын ќўдаєиына екпіндеп барып, ежірейе ќарап: – Сеніѕ байыѕ Пјленшекеѕ болса, меніѕ байым Тїгеншекеѕ! Сенікі анадай болса, менікі мынадай! – деп білегін тїрді. Ана ќатын да олќы емес екен, омалєан орнынан ошарыла кґтерілді де ќатынша тґбелес, ќатынша боќтыќ бастала бергенде, тґрдегі дґкейлердіѕ бірі басу айтып еді, аќ ќатын “арс” ете тїсті. – Сен де бізге тґрелік айтатын дјрежеге жетіп ќалдыѕ ба?! Албасты, алдымен ґзіѕе ќара! Міндетсіп отырєаныѕ бесплатный гарнитур ма, алып кет јрі! Ондайдыѕ маєан кїніге екеуі келіп, їшеуі кетеді! Дґкей еденді дїѕкілдетіп ќашты. Ќорќамыз ба, біз де ќаштыќ! Бўл тойдыѕ, јлгі айќастыѕ соѕы емес, осы јѕгіменіѕ соѕы. Жыл басы єой, аржаєын кейін біле жатарсыздар.

Аулы ќўлаќ

Кешке жўмыст ата-анасы баласына а н к е л г е н : – Мына кітаптардыѕ барлыєын неге ашып-ашып ќойєанс ыѕ? – Енді, ґздеріѕ із єой, «ґмірі кітапты ѕ бетін ашпайсыѕ» дейт ін...

Мен ана бір јншіге ґміріммен ќарыздармын. Осыдан екі жыл бўрын жол апатына ўшырап, медбике ќыз сол јншініѕ «Ойлай берме» деген јнін ќосќанша ес-тїссіз орнымнан тўра алмай жаттым. Јнніѕ жїйкеме тигені сонша – тґсектен ќалайша атып тўрып, радионы ґшіріп тастаєанымды ґзім де білмеймін...

Сўраќ-жауап: – Журналист болу їшін алдымен не істеу керек? `– Эстрада јншісі болуыѕ керек.

Бір науќас дјрігерден сўрап тўр: – Егер, ґзіѕіз ауырып ќалсаѕыз, осы емханада-аќ емделетін шыєарсыз? – Жоќ, бўл жерде нашар ќарайды єой...

Їй сатып, заѕсыздыќпен, Айлыєым ґсті дейді. Далада жїрген жўрттыѕ, Дауысын естімейді. Сґздерін тыѕдамайды, Желкесін ќасынады. Аћ ўрып, дїйім халыќ, Ґкініп, ашынады. Сом білек жўмысшылар, Їй салып, жалданады. Їлескер їй ала алмай, Дїрлігіп, дал болады.

Бір шенеунік кеше єана, Ќўлаєын ќўлыптады. Жаќсылап жапты даєы, Кілтін ўмытпады. Оєан кеп їлескерлер, Наз айтып шаєыныпты. Кедейдіѕ кемсеѕінен, Шенеунік жалыєыпты.

Дейді екен, шенеунігіѕ, «Їлескер айєайлары, Бір кїні басылады». Біреуі ќапа болып, Біреуі бас ўрады. Арамза бўл шенеунік. Халыќты басынады. Ќўлаєы ќўлыптаулы, Ќай кїні ашылады??? Олжас ЌАСЫМ.

АЌШ-та Барак Обама мен Митт Ромнидіѕ арасында ґткен сайлауалды дебаттыѕ соѕєы кезеѕін кґрген америкалыќтардыѕ басым бґлігі бўл сайлауда Б.Обама жеѕеді деп санайды.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

22

ЗЕРДЕ

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz Сарышаян (24.10 – 22.11)

29.10.2012 - 4.11.2012 Тоќты (21.03. – 20.04) Бўл аптада Тоќтылар интеллектуалдыќ тўрєыдан кґпшіліктіѕ назарына тїседі. Сондыќтан, олардыѕ басым кґпшілігі ґз идеяларын ўсынуєа, білімтјжірибелерімен бґлісуге ўмтылады. Апта барысында ќызмет сатысымен ґрлеуге, ќўжаттармен жўмыс істеуге мол мїмкіндік беріледі. Ќапы ќалмаѕыз. Торпаќ (21.04 - 20.05) Торпаќтар бўл кїндерде ќалыптасќан шеѕберден шыєып, «алысќа ќўлаш сермеуді» ќалайды. Ґз мїмкіндіктерін барынша іске асырып, кґптіѕ кґзіне тїскісі келеді. Бўл нјтижесіз де емес. Дегенмен, їлкендермен, туыстармен даужанжалєа жол бермеген жґн. Осы кїндерде жолєа шыќќан Торпаќтардыѕ жолы болып, кґѕілдері кґтеріледі Егіздер (22.05 – 21.06) Талап-тілектерін жїзеге асыру їшін Егіздерге кґп тер тґгу керек. Олар мўрагерлік, ќарыздарын ќайтару немесе ќарыз алу, саќтандыру ќўжаттарымен айналысуєа бет бўрады. Тіпті, ескі ќўжаттарды ќопарып, бар-жоќты тїгендеп, ґз мјселелерімен јуре болады. Бўл јрекет сјтті аяќталады. Апта барысында ќарыздарыѕыздан ќўтылуєа асыєыѕыз. Јйтпесе, оныѕ мјселесі ўзаќќа созылып кетуі мїмкін. Шаян (22.06 – 22.07) Бўл кїндері Шаяндар заѕнамалыќ тўрєыдаєы мјселелермен айналысады. Јріптестермен келісімшарттар жасасып, ќомаќты ќаражат табу

жолына тїседі. Осы кїндерде ќолєа алєан ќомаќты іс сјтті болмаќ. Демалыс кїндері бос уаќытты отбасына арнау керек. Ќаржы мјселесіне абай болыѕыз. Арыстан (23.07 – 23.08) Таяу кїндерде Арыстандар ўйымдастыру, кјсіби тўрєыда јлдебір мјселелерді шешумен уаќыт ґткізеді. Басында шым-шытырыќ болып кґрінсе де, еѕ кїрделі мјселелер жылдам шешіліп, орнын табады. Жўмыс барысында аќпараттар, јлдебір жоспарлармен айналысуєа тура келеді. Апта аяєында жўмысыѕызєа байланысты жаєымды хабар болуы мїмкін. Бикеш (24.08 – 23.09) Бикештердіѕ кґпшілігі шыєармашылыќ жўмыстармен айналысып, соныѕ нјтижесін кґруге асыєады. Бўдан басќа, олар дос-ќўрбысымен немесе ўжыммен јлдебір ойын-сауыќќа ќатысуы мїмкін. Ќаржы мјселесі шешімін табады, апта бойы атќарєан іс-јрекет нјтижесін береді. Демалыс кїндері де Бикештер кґѕіл кґтеруден тартынбайды, јйтсе де отбасыѕызды естен шыєармаѕыз. Таразы (24.09 – 23.10) Таразылар отбасы мјселелерімен, ўйымдастыру шараларымен айналысады. Балалыќ шаќ ґткен жерге жол тїсуі немесе ата-ананыѕ ґткен ґмірі ќызыќтыруы мїмкін. Кейбір Таразылар жылжымайтын мїлік сатып алуєа ўмтылады. Жалпы, апта тынымсыз Таразылар їшін сјтті болмаќ. Јйтсе де жол жїргенде абай болєан жґн.

Апта бойы Сарышаяндар жўмысќа беріле кіріседі. Оларды тіпті, кґѕіл кґтерерлік шаралар ќызыќтыра ќоймайды. Жўмыс барысында жоспарлау, ўйымдастыру, іссапарєа шыєу мјселелері алаѕдатады. Сондыќтан, уаќыт пен кїш-жігерді барынша їнемдеп, оѕай жол табуєа тырысыѕыз. Жалпы, апта барысындаєы жаѕалыќтар мен ґзгерістер ќуанышќа бґлейді. Мерген (23.11 – 21.12) Мергендер ќаржы мјселесін шешумен айналысады. Кірістер мен шыєыстарды есептеп, јлдебір ќўнды зат не киім алуєа ўмтылады. Жўмсалєан ќаражат їшін ґкінбеѕіз, нјтижесі жаман емес. Демалыс кїндерінде отбасымен болып, туыстарыѕызєа кґѕіл бґліѕіз. Јлденеден ќателесіп не жаза басуыѕыз мїмкін. Біраќ, ґкінбеѕіз, ол сізге ќуаныш јкеледі. Тауешкі (22.12 – 19.01) Апта басында Тауешкілер біреулердіѕ јдейі ўйымдастырєан дау-дамайымен шырматылуы мїмкін. Ондайєа араласудан, ой-пікір айтудан аулаќ болєан жґн. Дегенмен, ортада немесе ўжымда Тауешкілер жайлы жаќсы пікірлер ќалыптасады. Тым маќтанып кетпеѕіз, бўл уаќытша болуы мїмкін. Ќаражат мјселесін есептеп ќойыѕыз, таяу кїндерде шыєын јкелетін оќиєаєа араласасыз. Суќўйєыш (20.01 – 18.02) Суќўйєыштар оѕаша ќалып, ой-пікір, сыр бґлісуден ќашќаќтайды. Тіпті, бўл аптадаєы аќпарат атаулыныѕ ќўпиясы жетерлік. Жолєа шыќќанда немесе іссапар барысында бейтаныс адамдармен жўмыс істеуге немесе јлдебір шараларды ўйымдастыруєа тура келеді. Отбасында жайлылыќ орныєады. Балыќтар (19.02 – 20.03) Апта бойы Балыќтардыѕ айналасына туыстары, жаќын достары немесе алыстаєы таныстары жиналады. Соєан ќарамастан олар оѕаша ќалып, шыєармашылыќпен айналысуєа ден ќояды. Жалпы, Балыќтар жиналыста сґз сґйлеп немесе тыѕ ойпікір айтып, кґпшіліктіѕ назарын аударады. Іссапарєа шыєатындар їшін бўл кїндер сјтті болмаќ.

ГАЗЕТТІЅ 18 ЌАЗАН, 120 НҐМІРІНДЕ ШЫЌЌАН СКАНВОРДТЫЅ ЖАУАПТАРЫ

Кґлденеѕінен: Киров. Аккра. Иба. Игрек. Лиса. Їйлі. Фрунзе. Обои. Як. Баб. Ау. Билл. Ата. Ниет. Ио. Шахар. До. Оќ. Фасон. Азов. Титан. Сс. Тым. Уа. Ары. Ишан. Ер. Амон. Мм. Ваз. Лум. Таќ. Апа. Тур. Мал. Фри. Нјн. Ура. Їдер. Сірј. Икра. Єўн. Азот. Рас. Лаки. Ќиын. Ґтіну. Тігінен : Сифон. Сум. Амур. Илеу. Еді. Иса. Нато. Аве. Іс. Зу. Ра. Вице. Отыз. Нјл. Баќи. Ралли. Титаник. Ли. Аш. Ки. Соло. Нала. Краб. Ну. Уаќ. Ша. Їй. Асс. Таєы. Аќи. Хосе. Ўн. Ля. Ан. Ртр. Биік. Атаќ. Дат. Труба. Зым. Мезі. Ат. Омо. Арон. Їкібаев. Ніл. Ту.

БІР МИНУТЫЅ БОСЌА ҐТПЕЙ... Н2О

Ґзен

Ќанар

... Жјнібек

Зјру

...-700 трактор

Керей

Жїк кґлігі

Кеѕ емес

Сегіз јнші

... Каспаров

Шўѕќыр

... Горбачева

Ќазаќ романы

Телефон жїйесі

Триполи

Тапанша

Теле арна

Шоколад

Тик ...

Ашулы

Жапан

Иттіѕ аты

Мјз

Ашып кету

... Браун

Ќырєыз ќаласы

Араќ

Ќойшы монгол

Јпке

Дјл

Шын

... Гог

...-Уде

Ќазаќтыѕ јнші жігіті

Африка азаматы

Роберт де ... (актер)

Ќой жасы

Солып ќалар

Нота

... Ќорамсаўлы

Пейіш

Жанжал

Мед. газет

Ўтыс

Їй

Скрипка шебері

Керісу

...-рияд Сауд Аравиясы

Тоќымашы ісі

Азыќтїлік баєасы

Халыќ

... Пьеха

Зілзала

Той Шґпшек Каратэ атаєы кјдесі Ресей ќаласы

Ою

Гариэль ... Маркес (жазушы)

... Бекхэм (футбол)

Карта Планета ойыны

Тегеран

Їнді князі

Мао Цзе ... Жалау

Испан футбол клубы

Туыс

Дјмдеуіш Тау жолы

Кір

..., Малик, Шарик

Таразы тасы

Ортаќ їй

Тїс

Ыза

Ажар

Сан

... заман

Жол кґрсетуші

Бокс алаѕы

Адал

НьюИорк

... концерт

Еркек

Аптыќ

Нидерландия ќаласы

Ґткір Ќўрастырєан - Тґлеген НЎРЄАЗЫ.

Лондондаєы Олимпиада ойындарыныѕ ќола жїлдегері Иван Дычкоєа Ќостанай облыстыќ ІІД-ніѕ бастыєы лейтенант погонын табыстады.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл

ХАБАРЛАМА

Павлодар ќаласыныѕ №2 сайлау округі бойынша шыєып кеткен ќалалыќ мјслихат депутаты орнына сайлау жґніндегі ќалалыќ округтік сайлау комиссиясыныѕ

ХАБАРЛАМАСЫ «Ќазаќстан Республикасындаєы сайлау туралы» Конституциялыќ заѕныѕ 43-бабы 8-1-тармаєына сјйкес Павлодар ќалалыќ мјслихатыныѕ депутатын сайлау бойынша №2 сайлау округініѕ округтік сайлау комиссиясы хабарлайды:

Округ бойынша сайлау ќорытындыларыныѕ нјтижесін белгілеу жґніндегі комиссия отырысы №6 сайлау учаскесінде 2012 жылєы 28 ќазанда дауыс есептелгеннен кейін Айманов ќґшесі, 37 мекен-жайындаєы «№35 ЖОМ» єимаратында ґткізіледі. (20497).

29 ЌАЗАННАН - 4 ЌАРАША АРАЛЫЄЫНДАЄЫ “ПАВЛОДАРТЕЛЕРАДИО” ХАБАРЛАРЫНЫЅ БАЄДАРЛАМАСЫ 29 ќазан – дїйсенбі 7.10 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны, уаќыт, ауа райы. 7.15 Жаѕалыќтар 7.25 «Ўмытылмас јуендер» 7.40 «В городском маслихате» 8.15 – 10.00 «Ќайырлы таѕ!» - сазды-сауыќтыќ баєдарлама. 10.15 – 11.00 «Ата-аналар академиясы» - тікелей эфир. 11.15 «Мен елімніѕ патриотымын!». 12.15 - 14.00 «Ќўттыќтау!» - сазды - сјлем баєдарламасы. 14.15 «История и культура Великой Степи» - авторлыќ хабар. 15.15 – 16.00 «Јзіліѕ жарасса» – тікелей эфир. 16.15 «Ќўќыќ саєаты» - хабарєа Павлодар ќаласы оѕтїстік полиция бґлімініѕ јкімшілік инспекторы Бибол Жўманов ќатысады. 17.10 «Асыл мўра» ќазаќ јн-кїй мўрасыныѕ маржандары. 17.40 «Мир женщин» - хабарєа Шарбаќты ауданыныѕ «Мила» ЌБ-ніѕ басшысы Людмила Сидоренко ќатысады. 18.00 «Аќсу толќыны». 19.00 Ќорытынды жаѕалыќтар. 19.15 «На волнах музыки» - концерттік баєдарлама. 19.58 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны 30 ќазан – сейсенбі 7.10 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны, уаќыт, ауа райы. 7.15 Жаѕалыќтар. 7.25 «Елбасыныѕ жолдауы - іс жїзінде» хабары. 7.40 «В центре внимания» - хабарєа ПООД дјргерлері ќатысады. 8.15 – 10.00 «Ќайырлы таѕ!» - сазды-сауыќтыќ баєдарлама. 10.15 «Мјре». 10.40 «Голос православия». 11.15 «Гостиная» - тікелей эфир. 12.05 - 14.00 «Ќўттыќтау!» - сазды - сјлем баєдарламасы. 14.15 – 15.00 «Јзіліѕ жарасса» - тікелей эфир. 15.00 – 16.00 «Салт–дјстїр» - тікелей эфир. 16.15 «Правовой час» - тікелей эфир. 17.10 «Павлодар-Ертіс ґѕірініѕ шежіресі» - хабар тарихшы, журналист Ќырыќбай Алдабергеновтыѕ 60 жылдыєына арналады. 17.40 «СПИД – угроза жизни». 18.00 «Аќсу толќыны». 19.00 Ќорытынды жаѕалыќтар. 19.15 «Јн кґѕілдіѕ ажары» - концерттік баєдарлама. 19.58 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны 31 ќазан – сјрсенбі 7.10 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны, уаќыт, ауа райы. 7.15 Жаѕалыќтар. 7.25 «Елбасыныѕ Жолдауы – іс жїзінде». 7.40 «Послание Президента страны в действии» хабарєа Шарбаќты ауданыныѕ јкімініѕ орынбасары Баќтылы Ќалыбаева ќатысады. 8.15 – 10.00 «Ќайырлы таѕ!» - концерттік баєдарлама. 10.15 – 11.00 «Айна» - танымдыќ баєдарлама тікелей эфир. 11.15 – 12.00 «Јн – жўмбаќ» - тікелей эфир. 12.15 – 14.00 «Ќўттыќтау!» - сазды - сјлем баєдарламасы. 14.15 – 15.00 «Жасќанат» - тікелей эфир. Хабарєа жас аќын Мадина Айымгїл ќатысады. 15.10 – 16.00 «Колесо фортуны» - тікелей эфир. 16.15 «Басты міндеттер» - хабарєа «Ертіс» аймаќаралыќ экология департаментініѕ директоры Талап Ќасымов ќатысады. 17.15 «Дін јлемі» - тікелей эфир. 18.00 «Аќсу толќыны». 19.00 Ќорытынды жаѕалыќтар. 19.15 «Јн кґѕілдіѕ ажары» - концерттік баєдарлама. 19.58 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны 1 ќараша – бейсенбі 7.10 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны, уаќыт, ауа райы. 7.15 Жаѕалыќтар. 7.25 «Елбасыныѕ Жолдауы – іс жїзінде». 7.40 «НПО, партии и общества». 8.15 – 10.00 «Ќайырлы таѕ!» - концерттік баєдарлама. 10.15 - 11.00 «Сахна» - тікелей эфир. 11.15 –12.00 «Главные задачи» - тікелей эфир. 12.15 – 14.00 «Ќўттыќтау!» - сазды - сјлем баєдарламасы. 14.15 – 15.00 «Жїзден жїйрік» - тікелей эфир. 15.15 – 16.00 «Јзіліѕ жарасса» – тікелей эфир. 16.15 «Ќазаќстан біздіѕ ортаќ їйіміз» - хабарєа неміс этно-мјдени орталыєыныѕ ґкілдері ќатысады. 17.15 – 18.00 «Ґмір ґзен» - тікелей эфир.

18.00 «Аќсу толќыны». 19.00 Ќорытынды жаѕалыќтар. 19.15 «Асыл мўра» - ќазаќ јн - кїй мўрасыныѕ маржандары. 19.58 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны 2 ќараша – жўма 7.10 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны, уаќыт, ауа райы. 7.15 Жаѕалыќтар. 7.25 «Ауыл тынысы» - хабарєа Шарбаќты ауданы мјдениет їйініѕ жастармен жўмыс бойынша маманы Тоєжан Кјменова ќатысады. 7.40 «На тему дня». 8.15 – 10.00 «Ќайырлы таѕ!» - концерттік баєдарламасы. 10.15 «Имандылыќ» - тікелей эфир. 11.15 «Салауатты ґмір салты» - тікелей эфир. 12.15 – 14.00 «Ќўттыќтау!» - сазды - сјлем баєдарламасы. 14.15 «ЇЕЎ, партия жјне ќоєам». 15.15 – 16.00 Викторина «Cіnema» - тікелей эфир. 16.15 «Агропромышленный сектор». 16.40 «Аймаќтыќ серпінді жобалар». 17.15 «Тау тўлєа». 17.40 «Мамина школа» - авторлыќ хабар. 18.00 «Аќсу толќыны». 19.00 Ќорытынды жаѕалыќтар. 19.15 «Музыкальный калейдоскоп» - концерттік баєдарлама. 19.58 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны 3 ќараша – сенбі 7.10 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны, уаќыт, ауа райы. 7.15 «Салт – дјстїр». 8.15 «Ўйќыашар». 8.30 «Ќазаќстанныѕ болашаєы ќазаќ тілінде». 9.40 «Дала жўмбаєы» хабарєа ПМПИ ўстазы Айжан Тілектесќызы ќатысады. 10.10 «Безбен». 10.30 «Культурное наследие». 11.05 «Апта тынысы». 11.40 «Do You Speak English?». 12.05 – 14.00 «Ќўттыќтау!» - сазды - сјлем баєдарламасы. 14.30 «Поэзия минуттары». 15.10 «Жастар панорамасы» - хабарєа ПМПИ жас аќындар клубыныѕ жетекшісі Аѕсаєан Ќўсайын ќатысады. 15.30 «Заєиптар кітапханасы». 16.10 «Денсаулыќ» - хабарєа облыстыќ тјуелді аурулардыѕ алдын алу орталыєыныѕ дјрігері Мјншїк Жаќсылыќова ќатысады. 16.30 «Ритм области» - хабарєа Шарбаќты ауданыныѕ кјсіпкерлері Маќсат Јубјкіров, Александр Каменов ќатысады. 17.05 «Кумиры» - концерттік баєдарлама. 18.05 «Мјѕгілік сарын». 19.05 «Јсем јн мен тјтті кїй» - концерттік баєдарлама. 19.58 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны 4 ќараша – жексенбі 7.10 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны, уаќыт, ауа райы. 7.15 «Асыл мўра» - дјстїрлі музыкадан концерттік баєдарлама. 8.05 «Ўйќыашар». 8.15 «Хит парад 5 звезд» - авторлыќ баєдарлама. 9.05 «Тылсым» - танымдыќ хабар. 9.40 «История области в архивах» - хабарєа Майра атындаєы музейініѕ ќызметкері Аселина Хамидулина ќатысады. 10.05 «Ќазаќ тілін їйренейік» - балалар баєдарламасы. 11.05 «Полезные советы» - авторлыќ баєдарлама. 11.40 «Do You Speak English?». 12.05 – 14.00 «Ќўттыќтау!» - сазды-сјлем баєдарлама. 14.10 «Сыр жасырєан сырлы јуен» - ќазаќ јндерініѕ тарихы. 14.40 «Минуты поэзии» - авторлыќ баєдарлама. 15.10 «Тренд» - музыкалыќ баєдарламасы. 15.40 «Мјѕгілік сарын» - авторлыќ баєдарлама. 16.05 «Єасырлыќ індет айту міндет». 16.30 «Почемучка» - балалар баєдарламасы. 17.05 «Ел іші - ґнер кеніші» - хабарєа Шарбаќты ауданындаєы ґнерлі жанўялардыѕ бірі Жанайдаровтар отбасы ќатысады. 18.05 «Кумиры» - авторлыќ баєдарлама. 19.05 «Жырлайды жїрек» - бїгінгі жас аќындар шыєармашылыєынан. 19.58 Ќазаќстан Республикасыныѕ Јнўраны Јр саєаттыѕ басында республика, облыс, ќала, ауыл, спорт жаѕалыќтары, ауа райы жјне жарнама беріліп тўрады.

www.saryarka-samaly.kz

23

Адалаида Борисовна Пак «Ќазаќстан корейлері ќауымдастыєы » ќоєамдыќ бірлестігініѕ Павлодар облыстыќ филиалыныѕ тґрайымы, Ќазаќстан халќы Ассамблеясыныѕ мїшесі Адалаида Борисовна Пак 71 жасќа ќараєан шаєында дїниеден озды. Адалаида Борисовна Пак 1942 жылы 15 тамызда Ќараєанды облысыныѕ Шет ауданында дїниеге келген. Ґзініѕ еѕбек жолын 1960 жылы кен байыту фабрикасында электр ќозєалтќыштарыныѕ ораушысы ретінде бастаєан. 1967 жылы педагогика институтын тјмамдаєаннан кейін халыќтыќ білім беру жїйесінде, кейіннен Павлодар ќаласыныѕ автоматтыќ басќару жїйелерініѕ мамандандырылєан институтында инженер-баєдарламашы болып жўмыс істеді. 1977-1999 жылдары облыстыќ статистика басќармасында еѕбек етіп, ќатардаєы ќызметкерден бастап басќарма бастыєыныѕ орынбасарына дейін ќызмет атќарды. 2000 жылдан бастап Ќазаќстан корейлері ќауымдастыєыныѕ Павлодар филиалын басќарды. Адалаида Борисовна ґѕірде этносаралыќ келісім мен тўраќтылыќты ныєайтуєа, корей халќыныѕ мјдени мўрасын саќтауєа жјне дамытуєа ќомаќты їлес ќосты. А.Б.Пак «Ќазаќстан Республикасыныѕ Тјуелсіздігіне 10 жыл», «Ќазаќстан Конституциясына 10 жыл», «Астананыѕ 10 жылдыєы», «Ќазаќстан Республикасыныѕ Тјуелсіздігіне 20 жыл» мерейтойлыќ медальдарымен, Павлодар облысы јкімініѕ Ќўрмет грамотасымен жјне “Облыс алдында сіѕірген еѕбегі їшін” белгісімен марапатталды. Адалаида Борисовнаныѕ жарќын бейнесі мјѕгі есімізде ќалады.

Е.М.АРЫН, М.Ш.КҐБЕНОВ, А.А.ҐРСАРИЕВ, С.Ќ.ЖЕТПІСБАЕВ, этно-мјдени бірлестіктердіѕ жетекшілері, Ќазаќстан халќы Ассамблеясыныѕ мїшелері

КЕНЖЕКҐЛДЕ (ќала аумаєы) жер сатылады немесе айырбасталады: ауылшаруашылыќ техникаєа немесе малєа. Бір сотыєы 450 ш.б. Тел.: 8(7182) 68-89-25; 87071747917; 87774177607.

(9).

Павлодар ќаласы јкімдігі Павлодар ќаласы тўрєын їй коммуналдыќ шарушылыєы, жолаушылар кґлігі жјне автомобиль жолдары бґлімініѕ «Ертіс бейнесі» мемлекеттік коммуналдыќ кјсіпорны атына берілген «Газ 31105-100» автокґлігініѕ жоєалєан №S 749 МВ мемлекеттік техпаспорты жарамсыз саналсын. (20484).

2011 жылєы наурыздыѕ 18-інде Сыздыќов Жантас Досжанўлыныѕ атына берілген 00№00858 ќызмет кујлігі жоєалуына байланысты жарамсыз деп саналсын.

а м а н р а Ж 36-82 2 3 «Агрохолдинг Ел-Инвест» АЌ мїлкін сату бойынша сауда-саттыќ туралы 2012 ж. 29.09-даєы №112 (14898) «Сарыарќа самалы» газетінде жарияланєан хабарландыру кїшін жойєан жоќ. 2012 жылєы ќазанныѕ 26-сы мерекелік кїн болєандыќтан сауда-саттыќ 2012 ж. ќазанныѕ 30-ында ґткізіледі. Ќалєан аќпарат ґзгермеген. Объявление по реализации опубликованное 29.09. 2012 г. в считать верным. В связи с тем, проведения торгов переносится остаются прежними.

имущества АО «Агрохолдинг Ел-Инвест», газете «Сарыарка Самалы» №112 (14898), что 26.10 2012 г. праздничный день, дата на 30.10. 2012 г. Все остальные сведения

Павлодар облыстыќ сотыныѕ, Павлодар облысы ќалалыќ (аудандыќ) жјне теѕестірілген соттарыныѕ, Павлодар облыстыќ соты кеѕсесі мемлекеттік мекемесініѕ ўжымдары Павлодар облыстыќ сотыныѕ судьясы Нјсірдінов Бахтияр Патшаханўлына јкесі

Нјсірдінов Патшаханныѕ

ќайтыс болуына байланысты ќайєысына ортаќтасып кґѕіл айтады.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

ПАЙЫМ

24

25 ќазан, бейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

БАСПАСҐЗ - 2013 МЕНШІК ИЕСІ:

«Павлодар облысы јкімініѕ аппараты» мемлекеттік мекемесі

Суретті тїсірген – Тґлеген Нўрєазы.

(Павлодар ќаласы)

Саф ґнер! Сахнаныѕ саѕлаќтары! Театр – тўнєан тарих јр ќатпары. Ґресін тґл ґнердіѕ кґкке ґрлеткен Јр јртіс – басылымныѕ ардаќтары!

Суретте: Ж.Аймауытов атындаєы облыстыќ ќазаќ музыкалы драма театрыныѕ јртістері.

Кезекші редактор -

Фархат ЈМІРЕ

ОЌШАУ ОЙ

ЌАМШЫ СҐЗ

Кеудеѕді иман кернесін! Адамды адам ететін иман. Иман - Алла Таєаланыѕ таѕдаулы ќўлдарына беретін еѕ їлкен ныєметі. Ардаќты Мўхаммед (с.є.с.) пайєамбарымыз бўл турасында былай дейді: «Кімде-кімніѕ жїрегінде арпа салмаєындай иман болса, тозаќтан ќўтылады. Кімде-кімніѕ жїрегінде бидай салмаєындай иман болса, тозаќтан шыєарылады. Кімде-кімніѕ жїрегінде шаѕ тозаѕындай иман болса, тїбінде тозаќтан шыєарылады». Тозаќтан ќўтылуєа, азаптан арылуєа, мјѕгі баќытќа жеткізетін - тек ќана иман. Кезінде їлкендердіѕ «Иманыѕ берік болсын!» деп жас балаларєа бата бергенін талай мјрте естігенбіз. Ќазір ойлап ќарасаќ, осы бір сґзден асќан тілек жоќ секілді. Себебі, жїректе иманыѕ болса, екі дїниеніѕ баќыты да сеніѕ ќолыѕда! Иманы бар ибалы жандар єана, Ќўдайдыѕ ќос дїниелік досы болар, демеп пе еді айтыскер аќын Шорабек Айдаров. Бірде кїйеуі јйеліне: «Мен сені баќытсыз етемін» - дегенде, јйелі: «Олай жасай алмайсыѕ. Ґйткені, меніѕ баќытым - меніѕ иманымда. Иманым жїрегімде, ал жїрекке ўлы Раббымыздан басќа ешкімніѕ билігі жїрмейді» - деген екен. Расында адам бойындаєы иман кїшейіп, еселенетін болса – ќамшыныѕ сабындай єана ќысќа єўмырдыѕ јрбір сјтсіздіктері пенде їшін ныєметке, ќатаѕ сынаќтар - сыйлыќќа айналып отырады. Тїсінген адам їшін иман ґте ќымбат ќазына. Ќасиетті Ќўран Кјрімде Раббымыз иманды сабыр, аманат, шыншылдыќ, ізгі амал жјне ќўлшылыќпен тыєыз байланыстырєан. Егер иманымызды кїтсек, ол нўрланады. Ґмірдіѕ ќиынќыстау кездерінде тек иман єана бізге кґмектеседі. Ешбір пенде ґзге адамєа пайда келтіре алмайтын ќиямет кїні бізге баќыт сыйлайтын да - осы иман. Баќыт - билік, атаќ, абырой жиєан малда емес! Баќыт - жїректегі иманда! Себебі, шынайы баќыттыѕ кґрінісі болєан жїрек тыныштыєы, кґкірек кеѕдігі секілді асыл ќўндылыќтарды тек иман єана сыйлай алады. Иманымыз берік, Ќўрбан айт ќабыл болсын, аєайын! Пікіріѕіз болса, газет редакциясына немесе www.saryarka-samaly.kz сайтындаєы «Ќойын дјптеріме» жолдаѕыз.

Бір жаќсы, бір жаман (Ќадыр аќынныѕ ізімен) Сыр аќтарсам ќазаќтай іргелі елден, Ќойынына їлде мен бїлде кґмген. Жаќсысы кґп марќайтып, жан сїйсінтер, Жаманы да, алайда, бірге келген. Бір жаќсысы – таниды бір Алланы, Ќаншама аќын Раббым деп жыр арнады. Бір жаманы – сонда да ќўлшылыќ ќып, Елемейді бўйрыєын Ќўрандаєы. Бір жаќсысы – болса да талабы кґп, Бір жаманы – јлі де намазы жоќ. Бір жаќсысы – сїйем деп пайєамбарды, Бір жаманы – сїннеттен хабары жоќ. Бір жаќсысы – Ќўранды тґріне ілген, Бір жаманы – оќымас оны мїлдем. Бір жаќсысы – біртўтас їмбетпіз деп, Бір жаманы – келеді бґлінумен. Бір жаќсысы – пейілі аѕќылдаєан, Бір жаманы – ісі жоќ ќарќындаєан. Бір жаќсысы – Ќўдайды жалєыз дейді, Бір жаманы – ширктен тартынбаєан. Бір жаќсысы – болса да діні кїшті, Бір жаманы – дос тўтар Ібілісті. Айып іздеп басќадан – бір жаманы, Тек ґзініѕ кґрмейді мінін ішкі.

Бір жаќсысы – жјннатќа кірем дейді, Бір жаманы – нјпсісі жібермейді. Бір жаќсысы – тозаќтан ќўтылам деп, Бір жаманы – амалы тїзелмейді. Бір жаќсысы – тїзу жол табам дейді, Бір жаманы – сонда да харам жейді. Бір жаќсысы – ниет бар оразаєа, Бір жаманы – жетпейді шамам дейді. Бір жаќсысы – баќытќа жетем дейді, Бір жаманы – парызы ґтелмейді. Бір жаќсысы – ниетті ќажылыќќа, Біраќ, јттеѕ, ќалтасы кґтермейді. Бір жаќсысы – десе де ґлімді хаќ, Бір жаманы – кїтпейді соны біраќ. Бір жаќсысы – терсе де сауапты кґп, Бір жаманы – тез оныѕ тґгілуі-аќ. Бір жаќсысы – ойлар ел бїтіндігін, Бір жаманы – наќты істі бітірді кім? Бір жаќсысы – берді Алла тјуелсіздік, Бір жаманы – аз айтар шїкірлігін. Таѕы атќалы Исламныѕ кґп болмады, Бір жаќсысы – жаќсы єой жоќтан бары. Болайыќшы, бауырлар, екі ґмірде, Бір Алланыѕ иманды хаќ ќўлдары!

Ескендір ТАСБОЛАТ.

Директоры Р.Т.БИЛЯЛОВ Телефоны 32-20-11

Бас редакторы А.Ј.ЈБІШЕВ Телефоны 61-80-15 Газет Ќазаќстан Республикасыныѕ Мјдениет жјне аќпарат министрлігінде тіркеліп, тіркеу туралы 25.12.2009 ж. №10573-Г кујлігі берілген

Басылым Ќазаќстан Республикасы жјне Ресейдіѕ Омбы, Новосібір облыстары, Алтай ґлкесі жјне Монєолияныѕ Баян-Ґлгей аймаєына тарайды. ГАЗЕТ 1979 ЖЫЛЫ «ЌЎРМЕТ БЕЛГІСІ « ОРДЕНІМЕН МАРАПАТТАЛДЫ. Коммуналдыќ мемлекеттік кјсіпорныныѕ мекен-жайы: Павлодар ќаласы, Ак.Марєўлан кґшесі, 102-їй, e-mail:kense-cai@mail.ru Редакцияныѕ мекен-жайы: 140000, Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 143 їй. Теле/факс 61-80-15

Газеттіѕ электронды поштасы: s_samaIy@maiI.ru Біздіѕ сайт: www.saryarka-samaly.kz Газеттіѕ нґмірі «Сарыарќа самалыныѕ» компьютер oрталыєында теріліп, беттелді.

Бас редактордыѕ орынбасарлары – 61-80-23, 61-80-19. Жауапты хатшы - 61-80-18. Јлеуметтік ќорєау - 61-80-20. Денсаулыќ, білім - 65-12-77. Тіл, јдебиет - 61-80-17. Экономика, саясат, ќўќыќ, имандылыќ, спорт, мјдениет, «Айналайын», «ЖАС times» 61-80-20. Жарнама бґлімі е-mail: s_samaIy_reklama@maiI.ru 32-36-82, 32-09-31.

БАЙЌАУ

Тамаша жеѕіс! Павлодардаєы №7 колледжініѕ «Тамаша жетілік» командасы дайындыќ пен патриоттыќтыѕ жоєары деѕгейін кґрсетіп, «Зарница» IV Халыќаралыќ јскери-дала ойындарыныѕ жеѕімпазы атанды. Алтай ґѕірініѕ Яровое ќаласында ґткен жарыстарєа ресейлік Благовещенск, Камень-на-Оби, Ребрих, Славгород, Ключи

ќалаларындаєы кјсіби лицейлердіѕ командалары ќатысты. Ќазаќстан намысын №7 колледждіѕ студенттері ќорєады. Дала жаєдайында ґткен ойынєа Алтай ґѕірініѕ шекарашылары, ґрт сґндірушілері мен јскерилендірілген ќўрылымдары ќатысты.

Ґз тілшіміз.

ШАРА

Бїлдіршіндер сынєа тїсті Жаќында Павлодар ќаласындаєы №6 балалар кітапханасында «Ана тілім асыл мўрам» атты шара болып ґтті. Оєан облыс орталыєындаєы №19 мектептіѕ жјне Ќ.Даржўман атындаєы ўлттыќ жаѕєыру мектебініѕ оќушылары ќатысып, ґз ґнербілімдерін ортаєа салды. Мемлекеттік тілде

Маркетинг жјне тарату бґлімі 32-09-89.

ўйымдастырылєан јдеби-музыкалыќ кеш барысында ґлеѕдер оќылып, шјкірттер маќалмјтел айтудан ґзара жарысќа тїсті. Мўндай игі шара алдаєы уаќытта да жалєасын таба бермек. Р.МАЄЗЎМОВА, №6 балалар кітапханасы, Павлодар ќаласы.

Газетіміздіѕ келесі нґмірі ќазанныѕ 30-ы кїні (сейсенбі) жарыќќа шыєады.

C M Y K

Павлодар облысы јкімдігі Павлодар облысы ішкі саясат басќармасыныѕ шаруашылыќ жїргізу ќўќыєындаєы «Аналитикалыќ аќпарат орталыєы» коммуналдыќ мемлекеттік кјсіпорны «Сарыарќа самалы» облыстыќ газеті

Газет аптасына їш рет шыєады, апталыќ таралымы 37360 дана, бїгінгі кґлемі 6 б.т. Баспа индексі 65441. «Баспа їйі» ЖШС баспаханасында басылды. ЌР Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 143 їй. Газеттіѕ сапалы басылуына баспахана жауап береді. Телефоны: 8/7182/ 61-80-26. Басылуєа ќол ќойылєан уаќыты 17.00. Тапсырыс - 2206. Хаттар, ќолжазбалар, фотографиялар мен суреттер рецензияланбайды жјне ќайтарылмайды. Кґлемі А4 (14 кегль) форматындаєы 3 беттен асатын материалдар ќабылданбайды. Редакция оќырмандардан тїскен барлыќ хаттарєа тегіс жауап беруді міндетіне алмайды. Жарнамалыќ материалдардыѕ мазмўнына жарнама берушілер жауап береді. Нґмірді јзірлеу барысында интернет ресурстарынан алынєан фотосуреттер де пайдаланылды. Авторлардыѕ пікірлері редакция ўстанєан кґзќарасќа сјйкес келмеуі де мїмкін. «Сарыарќа самалында» жарияланєан материалдарды кґшіріп немесе ґѕдеп басу їшін редакцияныѕ жазбаша рўќсаты алынып, газетке сілтеме жасалуы міндетті.


Сарыарка самалы  

25 10 2012

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you