Issuu on Google+

Ñ

àðûàðêà

23

ќазан, сейсенбі 2012 жыл №122 (14908)

ñàìàëû «Кереку-Баян» керуені Астана тґрін тербеді! ПАВЛОДАР ОБЛЫСТЫЌ ГАЗЕТI

1929 ЖЫЛЄЫ 15 АЌПАННАН ШЫЄАДЫ

www.saryarka-samaly.kz

Жўртшылыќ жоєары баєалаєан жјрмеѕке Бўєан дейін хабарлаєанымыздай, бўрнаєы кїндері елорда тґрінде Павлодар облысыныѕ ауыл шаруашылыєы жјне ґнеркјсіп ґнімдерініѕ «Кереку-Баян» атты жјрмеѕкесі ґтті. Астананыѕ орталыќ алаѕына жайылєан сауда сґрелері таѕныѕ атысынан, кїнніѕ батысына дейін тўтынушылардан босаєан жоќ. Еліміздіѕ бас ќаласыныѕ тўрєындарын павлодарлыќ тауарлардыѕ жоєары сапасы мен арзан баєасы тамсандырды. Кїнніѕ жылы шуаєы да кґѕіл шырайын аша тїсті. Ґѕірімізден барєан кґркемґнерпаздар жјрмеѕке кґрігін ќыздырды. Аталєан шараны Павлодар облысыныѕ јкімі Ерлан Арын мен Астана ќаласыныѕ јкімі Иманєали Тасмаєамбетов аралап кґрді. Елорда басшысы Керекуден жеткен сауда керуенініѕ баєа баєамына оѕ кґзќарасын білдірді.

Данияр ЖЎМАДІЛ

Аймаќтыѕ арзан ґнімі – астаналыќтарєа! Биылєы кїз павлодарлыќ шаруалар їшін кїткендегіден берекелі болды. Жаздыѕ ќўрєаќшылыєына ќарамастан, дјнді алќаптардан ґткен жылдардаєыдай болмаса да, ќамбамызєа біршама мол ырыздыќ ќўйылды. Ґѕірдегі кїзгі жиын-терім науќаны ўйымшылдыќпен аяќталып, табиєи ґнім былтырєы дјстїр бойынша Астана жўртшылыєына ўсынылды. «Кереку-Баян» жјрмеѕкесіне облысымыздыѕ аудандары мен Павлодар, Екібастўз, Аќсу ќалаларыныѕ 127 ауыл шаруашылыєы нысаны ќатысып, ґз ґнімдерін саудаєа салды. Павлодарлыќтар аталєан шараєа 100 миллион теѕгеден астам сомадаєы барлыєы 645 тонна кґлемінде тауар жеткізді. Оныѕ ішінде, 40 тонна ет, 17 тонна шўжыќ ґнімдері, 24 тонна сїт жјне сїт ґнімдері, 12 тонна балыќ, 250 тонна картоп, 50 тонна сјбіз, 20 тонна ќызылша мен 60 тонна орамжапыраќ жјне басќа да тауар тїрлері, кондитерлік ґнімдер сатылымєа тїсті. Шара талєампаз тўтынушылардыѕ кґѕілінен

АУА РАЙЫ

Суреттерді тїсірген – Тґлеген Нўрєазы.

Асќаќ Астанаєа ерке Ертістіѕ бойынан тарту

Базарлыєымыз - баршаєа! шыќты. Ќала халќы да риза. Ґйткені, мўндаєы баєа базардаєыдан 25-30 %-єа арзан. Павлодар облысы јкімініѕ орынбасары Нўржан Јшімбетовтыѕ айтуынша, жјрмеѕкені ўйымдастырар бўрын Астана ќаласы нарыєындаєы тауарлардыѕ баєасы алдын ала сарапталєан. «Нјтижесінде, ґнімдердіѕ баєасын жергілікті жўртшылыќќа ќолайлы болатындай етіп, мейлінше арзандатуєа тырыстыќ», - дейді Нўржан Кемерўлы. Ќысќасы, аймаєымыздан жеткізілген ауыл шаруашылыєы ґнімдері Елордада жоќ баєамен босатылды. Мысалы, жылќы етініѕ келісі 1100 теѕге болса, сиыр еті 900, ќой еті 1000, ќўс еті 390 теѕгеден сатылды. Ал, картоптыѕ келісі 45 теѕгеден, пияз 50, сјбіз 45 теѕгеден баєаланды. Бўл ретте, јсіресе, етке, картоп пен пиязєа сўраныс жоєары болды. Астаналыќтар етті тўтас кесегімен, картопты ќап-ќабымен јкетіп жатты.

Тјуелсіздік жылдары облыста шыєарылатын ауыл шаруашылыєы ґнімдерініѕ тїрлері бірнеше есеге кґбейгені белгілі. Бїгінде аймаќ ґзін ет, сїт, жўмыртќа, ўн, жарма, картоп, кґкґніс ґнімдерімен толыќ ќамтамасыз етуде. - Облысымызда картоп тўрєындар сўранысынан їш-тґрт есе кґп ґндіріледі. Сондыќтан оныѕ ќалєан бґлігін басќа аймаќтарєа, соныѕ ішінде кґбінесе Астана ќаласына жеткізіп тўрамыз. Яєни, тек осындай жјрмеѕкеде єана емес, павлодарлыќ сапалы ґнім їнемі елордамыздыѕ базарларында саудаланады, - дейді Н.Јшімбетов. Жјрмеѕкеге ќатысќан кјсіпорындар ќатарында аймаєымыздыѕ республикаєа танымал «Крендель», «Рубиком», «Сїт», «Смак» сияќты бірќатар компаниялары да болды. Олардыѕ ґндіретін тауарлары астаналыќтардыѕ зор сўранысына ие.

«Gismeteo.ru» сайтыныѕ хабарлауынша, бїгін Павлодарда жаѕбыр жауады. Кїндіз ауа температурасы 4 жылы, тїнде 0 градус болмаќ. Солтїстік - батыстан соќќан желдіѕ жылдамдыєы секундына – 5-6 метр.

Павлодарлыќ кјсіпорын басшылары да шараныѕ жоєары деѕгейде ґткенін айтуда. Май ауданыныѕ «Аќжар-Ґндіріс» ЖШС директоры Ерлан Ќожабеков - мол кґлемде тауар апарєан кјсіпкердіѕ бірі. - Елордамызєа алты бас жылќы, 40 бас ќой етін, шамамен екі тонна ќымыз јкеліп отырмыз. Ґніміміздіѕ басым бґлігі жјрмеѕкеніѕ бірінші кїні-аќ саудаланып кетті. Тўтынушылар тарапынан, јсіресе, жылќы етіне деген сўраныстыѕ жоєары екенін байќадым. Жалпы, сауда сјтті ґтті. Біз мўндай шаралардан ќалмауєа тырысамыз. Былтыр, Астана ќаласында ел Тјуелсіздігініѕ 20 жылдыќ мерейтойы ќарсаѕындаєы жјрмеѕкеге де ќатысќан болатынбыз, - деді Е.Ќожабеков.

Жалєасы 3-бетте

24 ќазанда да кїн бўлттанып, жаѕбыр жауады. Кїндіз - 1 градус, тїнде - 6 градусќа дейін салќындайды. Солтїстік - батыстан соќќан желдіѕ жылдамдыєы – 5 метр.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

2

АЌПАРАТ

23 ќазан, сейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

ТЎРЄЫНДАРЄА ТЕРЕЅ ТЇСІНДІРУ Болашаќ – КЕРЕК техникалыќ жјне «Кјсіптік-техникалыќ білім берудіѕ озыќ мекемелерініѕ желісі дамып келеді. Олардыѕ тјжірибесін бїкіл ќазаќстандыќ білім беру жїйесіне таратып, барлыќ білім беру мекемелерін солардыѕ деѕгейіне тарту ќажет» ЌР Президенті Н.Назарбаевтыѕ «Јлеуметтік – экономикалыќ жаѕєырту – Ќазаќстан дамуыныѕ басты баєыты» атты Жолдауынан.

Фархат ЈМІРЕ

Кеше облыс јкімі Ерлан Арын «Халыќтыќ - ІРО» баєдарламасыныѕ аймаєымызда орындалуына орай ўйымдастырылєан жиында аќпараттыќ-насихат жўмыстарыныѕ кґѕіл кґншітпейтіндігін сынєа алды. Ерлан Мўхтарўлыныѕ айтуынша, ќарапайым халыќ аталмыш баєдарлама жайлы мїлдем білмейді. Сол себепті баєдарламаныѕ аймаќ бойынша орындалуы кемшін тїсуде. - Ґкінішке ќарай, кґшедегі кез келген тўрєыннан «Халыќтыќ – ІРО» жайлы сўрар болсаѕыз, жарытып жауап бермейді. Тіпті, олар аталєан баєдарламаныѕ халыќ їшін ќандай тиімділігі барынан да бейхабар. Бўл – аќпараттыќ-насихат жўмыстарына жауапты ґкілдердіѕ ґз шаруаларына жауапсыздыќ танытуы. Биыл «ЌазТрансОйл» акционерлік ќоєамыныѕ акциялары сатылуда. Жыл аяќталуєа жаќын. Біраќ, ќолымызда јлі наќты дерек жоќ. «Халыќтыќ – ІРО» ќоєамдыќ жўмыс емес, мемлекеттік маѕыздаєы баєдарлама екенін естен шыєармаєан абзал, - деді Ерлан Мўхтарўлы жиында сґйлеген сґзінде. Облыстыќ ішкі саясат басќармасыныѕ бастыєы Бауыржан Ќапенов аќпараттыќнасихат жўмыстары толассыз жїргізіліп жатќандыєын айтады. «Жергілікті бўќаралыќ аќпарат ќўралдарыныѕ кґмегімен баєдарламаны насихаттаудамыз. Ќала-аудан кґшелеріне арнайы жарнамалыќ таќтайшалар, яєни билбордтар ілінді. Бўл баєыттаєы жўмыстарымыз јлі де жалєасын табады», - деп сендірді басќарма бастыєы. Ќанша уаќыт ґтсе де јлі ешбір нјтиженіѕ жоќтыєын тілге тиек еткен аймаќ басшысы: «Насихат жўмыстарыныѕ жаѕа жїйесін ќўруєа наќты тапсырма беремін. Бўєан дейін жасаєан шаруаларыѕыздан тїк шыќпаса, тыѕ тетігін ќарастыру ќажет. Мјселен, бўќаралыќкґпшілік шараларды кґптеп ўйымдастырєан абзал. Тіпті, студент жастардыѕ кґмегімен арнайы флеш-моб акцияларын ґткізген дўрыс. Јйтеуір, «Халыќтыќ – ІРО» жайлы аќпарат облыстыѕ тїкпір-тїкпіріндегі аєайынєа жетуі тиіс», - деді. ЌР Президенті Нўрсўлтан Назарбаев осы жылдыѕ сјуір айында ґткен Ќазаќстан халќы Ассамблеясыныѕ XIX сессиясында: «Ќазір ќарапайым адамныѕ мїддесі бірінші кезекке шыєып отыр. Біздіѕ басты маќсатымыз – адам, оныѕ мїдделері, таєдыры, білім алуы, еѕбекке орналасуы, сапалы тўрєын їй. Жаѕа кјсіпорындар, ґнеркјсіптіѕ жоєары ґндірісті нысандары жоєары кјсіби мамандарды талап етеді. Демек, Ќазаќстанда ґмір ґзгеріп, ґзіміз айтып жїрген орта тап ґсіп шыєады», деген болатын. «Халыќтыќ IPO» – осы маќсаттарєа сай баєдарлама. Жалпы, баєдарлама аясында ќазаќстандыќтар ірі компаниялардыѕ акцияларын сатып алып, олардан тікелей табыс тїсіруге мїмкіндік алады. Ерлан Мўхтарўлы «Халыќтыќ – ІРО» баєдарламасын насихаттау жўмыстарымен мемлекеттік ќызметшілер айналысуы керектігін алєа тартты. «Павлодар облысы бойынша биыл баєдарламаєа ќатысатындардыѕ саны 16 мыѕнан кем болмауы керек. Насихат шараларын кїшейту ќажет. Жергілікті бўќаралыќ аќпарат ќўралдарыныѕ мїмкіндігін тиімді пайдаланєан дўрыс» - деді облыс јкімі.

кјсіби білімде

Кеше аймаќ басшысы Ерлан Арынныѕ тґраєалыєымен облыс јкімдігініѕ кеѕейтілген мјжілісі ґтті. Жиында ґѕірдегі техникалыќ жјне кјсіптік білім беру жїйесін дамыту, нарыќ субъектілерініѕ їстемдік жјне монополиялыќ жаєдайды асыра пайдалануын болдырмау мјселелері ќаралды.

Фархат ЈМІРЕ

А

лєашќы мјселе бойынша облыстыќ білім беру басќармасы бастыєыныѕ міндетін атќарушы Гїлжан Ќадырбаева баяндама жасады. Гїлжан Шаяхметќызыныѕ айтуынша, бїгінде облыс бойынша техникалыќ жјне кјсіптік білім беретін 52 ўйым жўмыс істейді. Онда 28 мыѕнан астам студент білім алуда. Оныѕ 14 мыѕы мемлекеттік тапсырыс бойынша оќиды. Соѕєы їш жыл ішінде техникалыќ жјне кјсіптік білім беруге бґлінетін ќаржы кґлемі 1,5 есеге артќан. Ќазаќстан Республикасы «Білім беру туралы» заѕына енгізілген ґзгерістерге сјйкес, бўдан былай кјсіптік жјне техникалыќ лицейлер тїгелдей колледж мјртебесіне ие болады. Ал мўныѕ нендей артыќшылыєы бар, ќандай жауапкершіліктер жїктейді, білім сапасына оѕ јсері бар ма? Бўл сауалдарєа Г.Ќадырбаева: - Облысымызда аталмыш баєытта жїйелі жўмыстар жїргізілуде. Жалпы, јлемніѕ ґркениетті елдерініѕ тјжірибесіне сїйенсек, мўндай білім ўйымдары дуалды оќыту жїйесі негізінде жўмыс істейді. Яєни, теория мен тјжірибені ўштастыра отырып, наќты

жетістіктерге ќол жеткізеді. Бїгінде Сингапур мен Германияныѕ техникалыќ жјне кјсіптік білім берудегі дуалды оќыту жїйесі јлемде кеѕінен ќолданылады. Біз де мўны меѕгеруміз ќажет. Бїгінде дуалды оќыту облысымыздыѕ 37 оќу орнында 42 мамандыќ бойынша ўйымдастырылуда. Оќытудыѕ аталмыш

ОБЛЫС ЈКІМДІГІНДЕ жїйесін енгізу оќу-ґндірістік базаны жетілдіруге, серіктес кјсіпорындармен етене жўмыс жасауєа жјне болашаќ тїлектіѕ тўраќты жўмыспен ќамтылуына мїмкіндік береді. Кјсіптік лицейлерді колледждерге ауыстырудыѕ тиімділігі ґте зор. Алдымен, оќу орнына бґлінетін ќаржы кґлемі еселенеді. Білім ордасыныѕ материалдыќ-техникалыќ базасы жаќсарады . Студенттердіѕ шјкіртаќысы ґседі, - деді Г.Ќадырбаева. Ерлан Мўхтарўлы техникалыќ жјне кјсіптік лицейлерді колледждер мјртебесіне ауыстыру жўмыстарын жеделдетуді тапсырды. «Біздіѕ ґѕір техникалыќ жјне кјсіптік білім беру тўрєысынан ґзге облыстарєа ќараєанда кґш ілгері тўруы ќажет. Себебі, Павлодар облысы - Ќазаќстанныѕ индустриялды орталыєы. Аталєан шараны тјмамдауєа ќосымша таєы бір ай уаќыт беремін. Осы мерзім аралыєында барлыќ жўмыс нјтижелі аяќталуы ќажет», - деді аймаќ басшысы. Павлодар облысы бойынша бјсекелестікті ќорєау жґніндегі ґѕіраралыќ инспекциясыныѕ бастыєы Тимур Јмірханов нарыќ субъектілерініѕ монополиялыќ жаєдайларды асыра пайдалануын болдырмау шаралары жайлы баяндады. - 2012 жылдыѕ 9 айыныѕ ќорытындысы бойынша 12 нарыќ субъектісіне ќатысты 6 тексеру шаралары аяќталды. Оныѕ екеуіне ќатысты сот ґндірісі жїріп жатыр. Ал тґртеуіне монополияєа ќарсы заѕнаманыѕ бўзылуын тоќтату туралы нўсќау шыєарылды. Осы жылдыѕ тоєыз айыныѕ ќорытындысы бойынша ґнім баєасын негізсіз ґсірген кјсіпорындарєа 500 миллион теѕгеден аса јкімшілік айыппўл салынды. Оныѕ 40 миллион теѕгеден астамы бюджетке аударылды, - деді Тимур Ерсайынўлы. Облыс јкімі мўндай айыппўлдар мїлдем болмауы керек дейді. Бўл - алдымен жўмысты ќатаѕ ќадаєалай алмаєандыќтыѕ кґрінісі. Сондыќтан Ерлан Мўхтарўлы ќўќыќ бўзушылыќтардыѕ алдын ертерек алєан дўрыс немесе жергілікті басшылыќќа кїні бўрын ескерту ќажет деді.

ЌР Президенті Нўрсўлтан Назарбаев Вена ќаласында Австрия Республикасында оќитын студенттермен жјне ќазаќ диаспорасыныѕ ґкілдерімен кездесті.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

23 ќазан, сейсенбі, 2012 жыл

ҐЅІР

3

www.saryarka-samaly.kz

Кїміс ДОСЖАНОВА, Астана ќаласыныѕ тўрєыны, зейнеткер: - Бўќаралыќ аќпарат ќўралдарынан «жјрмеѕке ґтеді» деген хабарды естіп келдім. Шыны керек, мўндай деѕгейде болады деп ойламаппын. Барлыєы тўтынушылар їшін ґте ќолайлы жасалєан. Тауарлардыѕ баєасы арзан. Сапасы жоєары екені байќалады. Ґз басым 30 килограмм жылќы етін сатып алдым. Їйде балашаєа, немерелер бар. Бўл бізге жаѕа жылєа дейін азыќ болады. Павлодар облысыныѕ басшылыєына осындай шара ўйымдастырєанына алєысымды білдіремін.

барып келуге тырысамын. Міне, бїгін де жерлестерімді кґріп, саєынышым басылєандай болды. Павлодарлыќтар биылєы жјрмеѕкені де жоєары дјрежеде ўйымдастырды. Барлыєы ойластырылєан. Астаналыќтардыѕ ризашылыєын кґріп, туєан жерім їшін ерекше ќуанышќа бґленіп тўрмын, деді академик. Тарих єылымдарыныѕ докторы, этнограф, Астана ќаласындаєы Еуразия Ўлттыќ университетініѕ оќытушысы, профессор Жамбыл Артыќбаевтыѕ айтуынша, Елорданыѕ жјрмеѕке ўйымдастырылєан орталыќ алаѕында ХІХ єасырда сауда орны болєан. Керуен сарай орналасќан. - Байќап тўрсаќ, Астанада жїрген керекуліктердіѕ басым бґлігі осы жјрмеѕкеге аєылды. Павлодарлыќтардыѕ елордаєа келіп,

«Кереку-Баян» керуені

Астана тґрін тербеді!

Тауфит ЌЎСАЙЫНЎЛЫ, Астана ќаласыныѕ тўрєыны, зейнеткер: - Мен ќажетті тауарларымды сатып алдым. Енді балаларымды кїтіп тўрмын. Олардыѕ ґз шаѕыраќтары бар, жеке тўрады. Жјрмеѕке жайында естімеген екен. Мўндаєы баєаныѕ ќолайлыєын біле салысымен дереу келуді шешті. Сауда жоєары дјрежеде ўйымдастырылєан. Осындай шаралар жиі болса деген ниетіміз бар.

Басы 1-бетте Жјрмеѕкеге келіп, сауда жасаушылар їшін облыстыѕ шыєармашылыќ ґнер ўжымдары јннен шашу шашып, ґнерлерін ортаєа салды. Сондай-аќ, жергілікті жўртшылыќ арнайы ўйымдастырылєан кір тасын кґтеру, арќан тарту сынды спорттыќ ойындарєа ќатысып, жайылєан дастарќаннан дјм тату мїмкіндігіне ие болды. Ата-баба жолымен жјрмеѕке аясында атаќты ќолґнер шеберлерініѕ туындылары да ўсынылды. Олардыѕ ќатарында павлодарлыќ Баязит Ќуандыќ та бар. Аќсаќалдыѕ ќолынан шыќќан ўлттыќ наќыштаєы дїниелер астаналыќтардыѕ ќызыєушылыєына ие болды. Домбыра, ќобыз сияќты ўлттыќ аспаптарєа арналып, аєаштан жасалєан ќорапшалар оюмен ґрнектелген. Б.Ќуандыќтыѕ айтуынша, Астана ќаласында тўраќты тўтынушылары да бар. Базар нарќына Астана јкімі Иманєали Тасмаєанбетов назар аударды. Павлодар облысыныѕ јкімі Ерлан Арын жјрмеѕкеде ўсынылєан тауардыѕ сапасын таныстырды. Кїнсўлу ЫСЌАЌОВА, Астана ќаласыныѕ тўрєыны: Иманєали Нўрєалиўлы Керекуден жеткізілген - Біз сияќты жас отбасылар їшін осындай ауыл шаруашылыєы ґнімдерініѕ жоєары сапасымен ќоса тўрєындар їшін баєасыныѕ жјрмеѕкеніѕ маѕызы зор. Їйде кішкентай балалар бар. Сондыќтан, мўндай шараларды ќўр жібермеуге ќолайлылыєын ерекше атап ґтті. тырысамыз. Бўєан дейін ќалада еліміздіѕ басќа да аймаќтарыныѕ жјрмеѕкесі ґтті. Біраќ, Павлодар облысыныѕ жјрмеѕкесі тауар тїрлері, баєасы бойынша да барлыєынан кґш ілгері деп сеніммен айта аламын.

Жўртшылыќтыѕ жылы лебізі

Жјрмеѕкеде Астана жўртшылыєымен ќоса кіндік ќаны Кереку жерінде тамєан белгілі жерлестеріміз де болды. Олардыѕ ќатарында ЌР Парламенті Сенатыныѕ депутаты, академик Єарифолла Есім бар. - Павлодар облысы ел экономикасыныѕ локомотиві болып табылады. Жуырда аймаќта ауќымды маѕызды шара ґткені белгілі. Екі елдіѕ, Ќазаќстан мен Ресейдіѕ Президенттері бас ќосып, ґзара ынтымаќтастыќ жґнінде кґптеген келісімдерге ќол жеткізілді. Соєан біз ел болып ќуанып жатырмыз. Аталєан шарада Павлодар ґѕірініѕ мыќты ґндірістік јлеуеті паш етілді. Ал бїгін, Елорда тґрінде ґзініѕ ауыл шаруашылыќ жетістіктерімен тамсандыруда. Ќарап тўрсаѕыздар, ауа райы да ерекше жылы. Бўл – керекуліктердіѕ шуаєы. Мен сауда сґрелерін аралап шыќтым. Алуан тїрлі, таза, сапалы ґнімдер саудалануда. Атап ґтерлігі, еліміз ќашанда ґзініѕ экологиялыќ таза ґнімімен маќтана алады. Сондыќтан, ќазаќстандыќ, соныѕ ішінде павлодарлыќ ґнім бренді јлі-аќ јлемде ґзініѕ орнын алатынына

сенімдімін. Онымен ќоса, жерлестерімді кґріп, ќуанудамын. Павлодар жері – мјѕгілік меніѕ жїрегімде! – деп атап ґтті Єарифолла Есім. Жерлестерініѕ ќуанышын бґлісуге јйгілі

ґздерін танытып, осындай їлкен мерке ўйымдастырып жатќанына ґте ќуаныштымыз. Кеудемізді туєан жерімізге деген маќтаныш сезімі кернеуде, - дейді Ж.Артыќбаев.

P.S. Кеше аймаќ басшысы Ерлан Арын облыс јкімдігініѕ кеѕейтілген мјжілісінде Астана ќаласындаєы «Кереку-Баян» жјрмеѕкесініѕ жоєары деѕгейде ґткенін атап ґтті. Жалпы, бўєан дейін Астана ќаласында бес облыс жјрмеѕке ўйымдастырєан. Соныѕ ішінде Павлодардыѕ апарєан ґнімі тґрт Оралбек ЌАШЌЫНБАЕВ, есе кґп болды. Тауарымыздыѕ Астана ќаласыныѕ тўрєыны: - Негізі жјрмеѕкеге ет аламын ба алуантїрлілігін де атап ґткен жґн. деп келгенмін. Біраќ, мўндаєы алуан тїрлі Баєасы да ќолжетімді. Бір сґзбен тауарларды кґріп, ќызыєып кеттім. Етпен айтќанда, шоќтыєымыз биік ќоса картоп, кґкґніс ґнімдерін сатып болды. Астаналыќтар біздіѕ алдыќ. Ќалтаєа ауыртпалыќ тїсірмейді. Енді, ќысќы соєымєа дейін ет жеткілікті. ґнімдерімізді ерекше ќўлшыныспен Ґзіміз жјрмеѕкеніѕ болатынын сатып алды. Елорда тўрєындары кґршілерімізден естіп келдік. Туыстарыма арасында павлодарлыќ ґнімдер да хабар беріп ќойдым. Мўндай шарадан ерекше танымал. Сапасы жоєары ќўр ќалмауы тиіс. Ўйымдастырушыларєа баєалануда. Облысымыздан барєан ризашылыєымызды білдіреміз. делегация астаналыќ ардагерлерге дастарќан жайып, сый-сияпат кґрсетті. Астана ќаласыныѕ јкімі философ, ЌР Ўлттыќ Єылым Академиясыныѕ академигі Иманєали Тасмаєамбетов жјрмеѕкеге Жабайхан Јбділдин келіпті. байланысты ґз ризашылыєын білдірді. Аќсаќал «Керекуліктер Астана Осынау игі шараны абыройлы тґрінде жјрмеѕке ўйымдастыруєа тер тґккен аудан, ќала ўйымдастыруда» дегенді естіп, басшыларына, басќарма басшыларына, арнайы ат басын бўрєан. - Павлодар ґѕірі - меніѕ кјсіпкерлерге алєыс айтамын! – деді облыс кіші Отаным. Туєан елдіѕ ќадірін јкімі Ерлан Арын.

жыраќта жїргенде білесіѕ. Ерекше саєынады екенсіѕ. Арќаныѕ кеѕ, байтаќ жері, Ертіс ґзені, кґркімен кґз тартќан Баянауыл, Маралды кґлі, бјрі де кґз алдымда. Жыл сайын туєан ґлкеме

Суреттерді тїсінген – Тґлеген Нўрєазы. Павлодар – Астана – Павлодар.

Ќазаќстанныѕ автомобиль жолдарын дамытуєа 2013 жылы республикалыќ бюджетте 300 млрд. теѕгедей ќаражат ќарастырылєан.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

ЌОЄАМ

4

23 ќазан, сейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

«Біз кінјлі емеспіз» Орталыќ ќызметінде ќаржы игерілмеуде, біраќ жауапкершілікті ешкім мойнына алєысы жоќ «Жўмыспен ќамту - 2020» баєдарламасы. Елбасыныѕ бастамасымен ќолєа алынєан бўл жоба кґптеген адамныѕ жаєдайын жаќсартып, тўрмысын тїзеуге мїмкіндік берді. «Екі ќолєа бір кїрек» таба алмай жїргендері жўмыс тауып, керек десеѕіз, баспаналы болды. Жеке кјсібін ашты. Тўрєындар оны «ертеѕгі кїнге їміт сыйлаєан баєдарлама» деп баєалап от��р. Дегенмен, аталмыш баєдарламаны жїзеге асыру барысында бірќатар олќы тўстар аныќталуда. Бўл мјселелер таяуда «нўротандыќтардыѕ» талќысына тїсті. Данияр ЖЎМАДІЛ

Ж

алпы, баєдарлама аясында аймаєымызда ауыз толтырып айтарлыќтай жўмыстар атќарылуда. Оны жўртшылыќ кґріп те, естіп те жїр. Облыстыќ мјслихаттыѕ «Нўр Отан» халыќтыќдемократиялыќ партиясы депутаттыќ фракциясыныѕ ґкілдері арнайы мјжіліс ґткізіп, бїгінгі ќалыптасып отырєан жаєдайды сарапќа салды. Биыл кјсіби білім беру саласына аймаєымызєа республикалыќ бюджеттен 873,6 млн. теѕге бґлінген. Оныѕ 76 пайызы игерілді. Облыс бойынша 904 адам кјсіби дайындау жјне ќайта даярлау курстарынан ґтіп, 819-ы жўмысќа орналастырылыпты. Бўдан бґлек, бір мыѕєа жуыќ јлеуметтік жўмыс орындары ќўрылєан. Негізгі мјселелер «Жўмыспен ќамту - 2020»

баєдарламасыныѕ екінші жјне їшінші баєыты бойынша, атап айтсаќ, тўрєын їй ќўрылысы мен инженерлік-коммуникациялыќ желілерін тарту шараларына ќатысты болып отыр. Аталєан салалар бойынша бґлінген ќаржы толыќќанды игерілмеуде. Ал жылдыѕ аяќталуына екі айдан астам уаќыт ќалды. Облыстыќ ќаржы басќармасыныѕ бастыєы Бјкір Демеуовтіѕ айтуынша, бўл – баєдарламаєа жауапты органдардыѕ салєырттыєыныѕ салдары. Јѕгіме 430 млн. теѕге жайында. Егер игерілмесе, наќ осындай сома мемлекет ќазынасына ќайтарылмаќ. Ќолдан келіп жатса, бўл ќаржы талай шаруа тындыруєа жететін еді. Јттеѕ... Дегенмен, кемшілікті ешкім мойындаєысы жоќ. Мјселен, аталєан баєдарламаныѕ жїзеге асуына тікелей жауапты болып есептелетін облыстыќ жўмыспен ќамтуды їйлестіру жјне јлеуметтік баєдарламалар басќармасыныѕ басшылыєы бар кінјні аудан јкімдеріне жїктеп отыр. Мјжіліске ќатысќан халыќ ќалаулыларыныѕ айтуынша, «Жўмыспен ќамту - 2020» баєдарламасыныѕ жетілдірер тўстары бар. Бўл мјселелерді Їкімет деѕгейінде кґтеру керек. Атап айтар болсаќ, тўрєын їй ќўрылысы саласында тїсініспеушіліктер кґптеп орын алуда. Талап бойынша, аталєан баспаналарєа јлеуметтік, экономикалыќ жаєдайы тґмен, болашаєы жоќ деп есептелетін елді мекендердіѕ тўрєындары кґшірілуі тиіс. Алайда, бїгінде кейбір аудандарда ол талапќа сјйкес келер ешкім табылмауда. Бўл тўрмысы тґмен отбасы жоќ деген сґз емес. Мјселе, аталєан санатќа жататын ауылдарды аныќтау талаптарыныѕ тым ќаталдыєында болып отыр.

Пайдалануєа берілді Осыдан 17 жыл бўрын, яєни, 1995 жылы 19 ќазанда ел Президенті Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ Жарлыєымен Ќазаќстан Республикасыныѕ Тґтенше жаєдайлар комитеті ќўрылєан болатын. Бўл еліміздегі ќўтќару ќызметтері негізініѕ ќалануына жол ашты. Осы атаулы кїнге орай, жаќында облыс орталыєындаєы №34 ґрт сґндіру бґлімініѕ єимараты кїрделі

жґндеуден кейін ќайта пайдалануєа берілді. Салтанатты шараєа облыстыќ Тґтенше жаєдайлар басќармасыныѕ бастыєы Мылтыќбай Айтжанов ќатысты. Жаѕарєан бґлім бекеті заманауи ќўрылєылармен жабдыќталєан. Ішінде ќызметкерлерге арналєан жатын бґлме, асхана, жуынатын, жиын ґткізетін бґлмелер бар, жылы јрі жайлы.

КЈСІБИ МЕРЕКЕ Жалпы єимаратты толыќќанды жґндеуден ґткізу їшін бюджеттен 93 миллион теѕге бґлінген. Бўл бґлім заманауи технологиялармен жабдыќталєан. Су тасымалдаушы кґліктер де 2006 жылы єана жаѕартылєан, ќуатты јрі шапшаѕ. Енді бўл кїш еселене тїсетініне сенім мол,-дейді ќўтќарушылар.

Ж.ТОЙШЫБАЙ.

ќандай ґзгеріс бар?

Келесі жылдан бастап тўрєындарєа кґрсетілетін ќызметтіѕ 156 тїрі Халыќќа ќызмет кґрсету орталыќтары (ХЌКО) арќылы жїзеге асады. Сондай-аќ, јрбір ќызмет сапалы јрі ќолжетімді болмаќ. Мјселен, биыл ќараша айынан бастап «мобильді орталыќтар» деген пилоттыќ жоба ќолєа алынады. Яєни, шалєайдаєы елді мекендерді орталыќ ґкілдері аралап, тўрєындардан ќўжаттар ќабылдап, дайындарын таратпаќ. Осы жјне жалпы аєымдаєы жылдыѕ тоєыз айында атќарылєан жўмыстар жґнінде Павлодар облысы бойынша Халыќќа ќызмет кґрсету орталыєыныѕ директоры Гїлмира Бабенова баспасґз мјслихаты барысында мјлімдеді. Гїлжайна ТЇГЕЛБАЙ Бїгінде мобильді орталыќтар, яєни бес бірдей автокґлік ќызмет кґрсетуге јзір. Оныѕ тґртеуі ЌР Кґлік жјне коммуникация министрлігініѕ ќаражатына, біреуі жергілікті бюджет есебінен сатып алынєан. Автокґліктер ќажетті керекжараќпен толыєымен ќамтамасыз етілген. Тіпті, интернет желісі де орнатылєан. Сонымен ќатар, облыстыќ ХЌКО ќарасты 14 бґлімшеге жаѕєырту жўмыстары жїргізіліпті. Гїлмира Бабенованыѕ айтуынша, жаѕєырту жўмыстары ќызметтіѕ сапасын арттырып, бірыѕєай электрондыќ кезек жїйесін іске ќосуєа жол ашќан. Нјтижесінде, тўтынушылар ґзіне ыѕєайлы уаќытќа ХЌКО-та алдын ала кезегін белгілету мїмкіндігіне ие болды. Аудандыќ орталыќтардыѕ јрбіріне «Электрондыќ Їкімет» бўрыштары ќарастырылєан. Мўнда тїрлі жобалар мен жаѕашылдыќтар жайлы жїйелі тїрде аќпарат беріліп тўрады. Ґткен айдан бері орталыќ аймаќ тўрєындарына электронды сандыќ ќолтаѕба беруді жїзеге асыруда. Демек, павлодарлыќтар їйінен шыќпайаќ, ќызметтіѕ жетпіске жуыќ тїрін алу мїмкіндігіне ие. Ќыркїйектен бастап ХЌКО ќосымша 37 ќызмет тїрін кґрсету ќолданысќа енгізілді. Оныѕ 17-сі - баламасыз, яєни, аталмыш орталыќтан ґзге ешбір ќўзырлы органда берілмейді. Мысалы, адамныѕ ќайтыс болєаны жґніндегі кујлікті, халыќаралыќ автокґлік тасымалын жїзеге асыруєа рўќсатнама сияќты бірќатар

ќўжаттарды алу їшін тўрєындар ХЌКО кґмегіне жїгінеді. Айталыќ, Ќорєаныс министрлігі тарапынан жїргізілген јскери міндетті азаматтарды тіркеуге алу жјне одан шыєару жўмыстарын бўдан былай орталыќ атќарады. Сондай-аќ, тўрєындар жылжымайтын мїліктіѕ техникалыќ тґлќўжатыныѕ дубликатын да ґзге мекемеден емес, ХЌКО арќылы алады. Ќысќасы, бўєан дейін јділет, кґлік жјне коммуникация, ќорєаныс салаларына, жергілікті атќарушы органдарєа ќарасты кейбір ќызметтер орталыќ ќўзырына ґтті. Таєы бір жаѕалыќ, 2013 жылы облыста мамандандырылєан бірегей ХЌКО-ныѕ ќўрылысы басталады. Мўнда кґлік жїргізу кујліктерін беру, автокґлікті тіркеу шаралары жїзеге асырылады. Бїгінде орталыќтыѕ орналасатын жер телімі таѕдалып, ќўжаттары рјсімделіп жатыр. Естеріѕізде болса, мўндай нысандар биыл жыл басында еліміздіѕ тґрт ќаласында пилоттыќ жоба ретінде ашылды.

ЌАМЌОРЛЫЌ

БЈРЕКЕЛДІ!

Їздік педагог кеншілер ќаласында Аќсу ќаласындаєы ќазаќ гимназиясыныѕ география пјнініѕ мўєалімі Алтынбек Аманжолўлы Жаќыпов «Білім ўйымдарыныѕ їздік педагогы» атанды. Ол Алматы ќаласында ґткізілген Ќазаќстан їздік мўєалімдерініѕ балына ќатысып, аталмыш мјртебеге ие болды. Алтынбек Аманжолўлы республикалыќ Ў.Есназарова атындаєы атаулы мектептіѕ мїшесі, облыс јкімі

грантыныѕ иегері. Ґскелеѕ ўрпаќты тјрбиелеу жолында еѕбек етіп жїрген тјжірибелі, шыєармашыл ўстаз. Оныѕ есімі «Алтын ќор - 2009» жинаєына, «Дарынды балалар - Ќазаќстанныѕ болашаєы» энциклопедиясына, «Білім кґкжиегі» атты тарихи-танымдыќ аныќтамалыќќа енгізілген. Ўстаздыѕ оќушылары облыстыќ, республикалыќ, халыќаралыќ єылыми жобалар сайысыныѕ жїлдегерлері атанды.

Таяуда аќсулыќ ўстаз Ќазаќстан Республикасы Білім жјне єылым министрі Баќытжан Жўмаєўловтыѕ ќолынан «Білім ўйымдарыныѕ їздік педагогы - 2012» белгісімен марапатталып, 1 миллион 618 мыѕ теѕге кґлеміндегі ќомаќты сыйаќыєа ие болды. Айта кету керек, республика бойынша тґрт мыѕ ўстаздыѕ арасынан 48 мўєалім єана осы байќауєа іріктелсе, солардыѕ бірі - Алтынбек Аманжолўлы. Ерен еѕбегіѕніѕ жемісі ќўтты болсын, ќадірменді ўстаз!

Дастарќан жайылды Амангелді ЈБДІЌАДЫР Халыќаралыќ мїгедектер кїніне орай, Павлодар ќаласындаєы «Ауыл» мейрамханасында ќайырымдылыќ шарасы ґтті. Оєан шаћарда тўратын елуден астам јр тїрлі жастаєы мїмкіндігі шектеулі жандар шаќырылды. Ќайырымдылыќ айлыєы аясында ўйымдастырылєан шараєа «Їміт їзбеу» ќоєамдыќ ќоры ўйтќы болды. Аталмыш мекеменіѕ директоры Гаућар Омарова жиналєандарєа ыстыќ лебізін білдіріп, мейірімділік танытќан мейрамхана ќызметкерлеріне алєысын айтты. Отырыс жас ґнерпаздардыѕ јсем јнімен јрленді.

Шамшат ЖЇНІСЌАЛИ, Аќсу ќаласы.

ЌЎЌЫЌ

Шекарадаєы кикілжіѕ Облыстыќ ќаржы полициясыныѕ баспасґз ќызметі аймаєымыздаєы Ќазаќстан Республикасы ЎЌК Шыєыс ќосынына ќарасты №20330 јскери бґлімініѕ шекара бґлімшесініѕ кіші баќылаушы-радиотелефоншысы пара алу їстінде ўсталды деп хабарлады. Ресми ґкілдердіѕ айтуынша, шекара ќызметкері їстіміздегі жылы бірнеше мјрте халыќ тўтынатын тауарды мемлекет аумаєынан шетелге еш кедергісіз ґткізгені їшін бір азаматтан 20 мыѕ теѕге мґлшерінде

пара алєан. Кезекті «нјпаќасын» алу кезінде ўсталєан азаматты сўрастыру барысында «Їрлітґбе» шекара ќосыныныѕ јскери ќызметкерлері ґз јріптестерін ќылмыстыќ тергеу органдарынан ќорєамаќ болып, ќарсылыќ кґрсеткені аныќталды. Нјтижесінде, ќаржы полициясыныѕ ґкілдері жараќаттанып, заѕсыз јрекетті кујландыратын аудио жјне бейнежазба ќўралдары жарамсыз деп танылды. Оќиєа былай болєан: тексеру кезінде шекара ќосынындаєы 12 јскери ќызметкерге басќа ауысымдаєы таєы 20 шекарашы келіп ќосылєан. Резеѕке

таяќпен ќаруланєан олар ќаржы полициясыныѕ ґкілдеріне ќарсылыќ кґрсетіп, ќосыннан ќуып шыєарєан. Ќазіргі уаќытта «Їрлітґбе» шекара ќосыныныѕ јскери ќызметкеріне ќарсы бопсалау жолымен бірнеше рет пара алу фактісі бойынша екі ќылмыстыќ іс ќозєалыпды. Сондайаќ, шекарашылардыѕ ќарсылыќ кґрсету јрекеті бойынша ЌР Ішкі істер министрлігініѕ Шыєыс јскери-тергеу басќармасыныѕ Павлодар тобы ЌР ЌК-ніѕ 321 бабы бойынша ќылмыстыќ іс ќозєады. Јзірлеген - Ј.ЕРІКЌЫЗЫ.

Игі істен шет ќалмады Павлодар ќаласындаєы № 35 орта мектепте «Болашаќ бїгіннен басталады» акциясыныѕ аясында шара ґтті. «Жасыл ел» жастар еѕбек жасаќтарыныѕ сарбаздары 1-сынып оќушыларымен мектеп ауласына аєаш кґшеттерін отырєызды. Шара барысында №35 мектеп директоры Мўрат Асайынов; «Игі ісіміздіѕ басты маќсаты - айналамызды гїлдендіру, балапан терек отырєызу жјне Ќазаќстанныѕ болашаєы - бїлдіршіндердіѕ патриоттыєы мен экологияны саќтау сезімін ояту» деп атап кґрсетті.

Алматыда жазушы-драматург Д.Исабековтыѕ 70 жылдыєына арналєан «Исабеков Јлемі» Халыќаралыќ театр фестивалі аяќталды. Фестивальде Д.Исабековтыѕ пьесалары сахналанды.


САРЫАРЌА САМАЛЫ 23 ќазан, сейсенбі, 2012 жыл

ИМАНДЫЛЫЌ

5

www.saryarka-samaly.kz

Ќўрбан айт мїбјрјк болсын! Басы - азат, бауыры - бїтін, тїбі - тїрік, діні - Ислам ќўрметті Ќазаќ елі! Исі мўсылман баласын шаттандырып, жыл айналып жеткен Ќўрбан айт мерекесі ќўтты, шалєан ќўрбандарыѕыз ќабыл болсын! Ќўранда айтылєандай, ќўрбандыќ Пайєамбарымыз Мўхаммед (с.є.с) Адам атаныѕ (а.с) заманынан, яєни Мјдинаєа ќоныс аударєаннан кейінгі, біздіѕ тїп ќиянымыздан Ибраћим хижраныѕ екінші жылы ќўрбан шалу пайєамбардыѕ (а.с) дјуіріне жетті. ќажылыќтан тыс мўсылмандарєа да Жалпы, ќўрбан шалудыѕ негізгі тарихы осы тўстан басталєан десе де болады. Алланыѕ бўйрыєымен Ибраћим (а.с.) баласы Исмайылды ќўрбандыќќа шалуды ўйєарады. Жаратушы иеніѕ бўйрыєын жете тїсінген Исмайыл да «Тјуекел ет, јке!» деп тартынбастан ќылшылдап Биылєы Ќўрбан айт мейрамы тўрєан пышаќќа ќылша мойынын тоса берді. Дјл осы тўста ґткір Зулхижжа айыныѕ 10-ында, пышаќтыѕ ќылдырыќтай мойынды яєни ќазан айыныѕ 26-шы орып жіберуге пјрмені жетпейді. Себебі, бўл Алланыѕ сынаєы еді. жўлдызында басталады. Сынаќтан сїрінбеген Ибраћимге (а.с): «Јй, Ибраћим! Рас, тїсіѕді шынєа шыєардыѕ. Кїдіксіз, ізгі іс істегендерді осылайша сынаймыз. міндеттеліп, осы кїндері айт намазын оќу Шын мјнінде, бўл бір ашыќ сынаќ еді. жјне ќўрбан шалу ујжіп ретінде бекітілді. Оны бір ірі ќўрбандыќќа ауыстырдыќ. Пайєамбарымыздыѕ (с.є.с) «Кімде-кім Оєан кейінгілердіѕ арасында (жаќсы мїмкіншілігі бола тўра ќўрбан шалмаса, даѕќ) ќалдырдыќ» - деген аян келді біздіѕ намаз оќитын жерімізге (Саффат сїресі, 104-108). Ќуанышты жаќындамасын!» - деген хадисін хабардыѕ соѕынан Жаратќанныѕ наќтылайтын Алла таєаланыѕ Ќўран бўйрыєымен Жјбірейіл періште Кјрімде: «Намаз оќы жјне ќўрбан шал» «балаѕныѕ орнына ќўрбандыќќа шал» (Кјусар сїресі, 2) - деген бўйрыєы ќўрбан - деп ќырыќ жыл жјннатта тўрєан шалудыѕ ујжіптігін білдіреді. Ќўрбан шалу ќошќарды ќос пайєамбарєа тарту тґмендегідей тґрт шартќа ие жандарєа етті. ујжіп: Ибраћимніѕ (а.с) заманында 1. Мўсылман болуы; ќўрбан шалу ќажылыќтыѕ бір шарты 2. Аќылды жјне балиєат жасына ретінде сїннетке айналып, соѕєы елші толуы; Мўхаммедке (с.є.с) жетті. Осы кезден 3. Ќўрбан айт уаќытында жолаушы бастап ќўрбан шалу ќажылыќтыѕ бір болмауы; рјсімі єана емес, барша мўсылманєа 4. Негізгі ќажеттерден тыс нисап ортаќ ќўлшылыќ болды. мґлшеріндегі ќаржыєа ие болуы.

Нисап мґлшері - 85 грамм алтын, яки соныѕ ќўнына теѕ келетін аќша. Зекет єибадаты сияќты ќўрбанныѕ ујжіп болуы їшін нисап мґлшеріне жеткен малєа бір жыл толуы шарт емес. Ќўрбан шалєан уаќытта міндетті тїрде ниет ету керек. Ќўрбан – араб тілінде «жаќындау» деген маєынаны білдіреді. Пайєамбарымыздыѕ (с.є.с) хадисінде «Адам баласы ќўрбан айт кїні (ќўрбан шалып) ќан аєызудан да сїйікті басќа іспен Алла таєалаєа жаќындаєан емес. Ќаны аєызылєан мал ќиямет кїні мїйіздері, тўяќтары жјне жїндерімен келеді. Аєызылєан ќан жерге тамбай жатып, Алла таєаланыѕ ќўзырында їлкен маќамєа жетеді. Сондыќтан, ќўрбандыќтарыѕды кґѕіл ризашылыєымен шалыѕдар – десе, енді бірде ќўрбандыќ малымыз біздіѕ ќылкґпірден ґтердегі кґлігіміз екенін баяндайды. Ќалай десек те, Ќўранда айтылєандай Жаратќанєа таќуалыєымыз жетіп, јрбір ќылшыєына дейін сауап жазылєан ќўрбандыєымыз ќабыл болатын болса жўмыр басты пендеге бўдан їлкен ќуаныш болмаса керек. Ќўрбан айт - мўсылман баласы їшін маѕызды мереке. Таѕ ќылаѕ бергеннен бас кґтеріп, толыќтай тазаланып (єўсыл ќўйынып), таза киініп ќўрбандыќ етімен ауыз ашу їшін нјр татпастын айт намазына келу Пайєамбарымыздыѕ (с.є.с) сїннеті. Айт намазына ќатысып, шын ыќылас ниетімен, кґѕілін бір Аллаєа єана баєыттап ќўрбан шалу осы мерекеніѕ негізгі амалы болмаќ. Ал, ертеѕгі таєдырымыз бїгінгі амаламыздан. Ќўдіретті де ќуатты ћјм жалєыз Жаратушы јрќайсымызєа шынайы баќытты нјсіп етіп, шалєан ќўрбандыєымыз ќабыл болсын! Еліміз кґктеп, еѕсеміз биіктеп, береке-бірлігіміз бўзылмаєай! Јмин.

ЖАМАЄАТТЫЅ

ЎЛЫЌ МЕЙРАМЫ! -

Нариман ИСЕНОВ, Мјшћїр Жїсіп орталыќ мешітініѕ бас имамы.

Айт намазы

Айт намазы – екі рјкат. Жамаєатпен жария тїрде оќылады. Азан мен ќамат оќылмайды. Имам «Екі рјкаєат Ќўрбан айт намазына ниет еттім» деп ниет етеді. Жамаєат «Екі рјкаєат айт намазына ниет еттім, ўйыдым имамєа» деп ниет етеді. «Аллаћу акбар» деп, ифтитах (ашу, бастау) тјкбірі алынады. Ќолдар байланып, имам мен жамаєат бірге ќўпиялай «Субханака Аллаћумма» дўєасын оќиды. Одан кейін имам – жариялай, жамаєат – ќўпиялай (іштен) «Аллаћу јкбар» деп, їш рет тјкбір алады. Јрбір тјкбірді айтќанда ќолдар жоєары кґтеріліп, екі жанына тїсіріледі. Јрбір тјкбірдіѕ арасында їш тјсбих айтылатындай сјт тўрады. Їшінші тјкбірден кейін ќолдар байланып, имам «Јєузу» мен «Бисмиллаћты» ќўпиялай, одан кейін «Фатиха» мен ќосымша сїрені жариялай оќиды. Осыдан кейін жариялай «Аллаћу јкбар» деп рїкїє пен сјждеге барады. Жамаєат та ќўпиялай тјкбір алып, имамєа ўйыйды. Содан кейін екінші рјкаєатќа бастайды. Имам ќўпиялай – «Бисмиллаћ», жариялай – «Фатиха», содан кейін ќосымша сїре оќиды. Міне, осыдан кейін осы жерде алєашќы рјкаєаттаєыдай їш рет тјкбір алады. Бўдан кейін имам – жариялай, жамаєат – ќўпиялай «Аллаћу јкбар» деп, рїкїє пен сјждеге барады. Одан кейін отырып, «јт-тахият», «салауат», «рјббјнј» дўєасы оќылып, екі жаќќа сјлем беріледі. Яєни, бўл айт намаздарыныѕ јрбір рјкаєатында їш ќосымша тјкбір бар. Бўл тјкбірлер – ујжіп. Хўтпашы айт намаздарыныѕ артынан мінберге шыєып, тіке тўрып, жўмадаєыдай екі хўтпа оќиды. Айт хўтпаларында тјкбірмен басталып, жамаєат та осы тјкбірге жайлап ќосылады. Жўма намазындаєы сїннеттер мўнда да сїннет. Мјкрїћ болєан нјрселер, бўл жерде де – мјкрїћ. Айт хўтпасыныѕ намаздан бўрын оќылуы – мјкрїћ. Имам бірінші рјкатта айт тјкбірлерін ўмытып, «Фатиханы» оќып жатќанда есіне тїссе, дереу тјкбірлерді алып, «Фатиханы» ќайта оќиды. Біраќ «Фатиха» мен Ќўранды оќыєаннан кейін есіне тїссе, тек ќана тјкбірлерді алады. Ќайта оќудыѕ ќажеті жоќ. Ќой немесе ешкі іспетті ўсаќ малды ќўрбандыќ ретінде тек бір адам єана шала алады. Ал тїйе немесе сиыр секілді іріќара малдарды бір кісіден жеті адамєа дейін бірігіп немесе бір адам жеке ґз атынан да соя алады. Ќўрбан шалуєа біріккен кісілердіѕ барлыєыныѕ ниеті ќўрбандыќ ќўлшылыєын ґтеу маќсатында болуы керек. Егер осы адамдардыѕ ішінен біреуі ќўрбандыќќа тек ет алу ниетімен ќосылса, барлы-єыныѕ да ќўрбандыєы ќўрбандыќ ретінде санал-майды.

Ќўрбандыќќа шалынатын мал жјне олардыѕ ерекшеліктері Кез-келген мал ќўрбандыќќа жарамайды. Ќўрбандыќ ретінде шалынатын малдыѕ ерекшеліктері мынадай болуы ќажет: 1. Ќўрбандыќќа ќой, ешкі, сиыр, тїйе секілді малдар жарамды. Ал, їйрек, ќаз тауыќ, тїйетауыќ, елік секілді т.б. аѕќўстар ќўрбандыќќа жарамсыз. Бўларды ќўрбандыќ ретінде шалу харамєа жаќын мјкрїћ болып табылады. Ґйткені мўнда мјжусиларєа (отќа табынушылар) еліктеушіліктіѕ нышандары бар. Ќой, ешкі, сиыр жјне тїйеніѕ еркектері де, ўрєашылары да ќўрбандыќќа жарамды. 2. Ќўрбандыќќа жарайтын ќой мен ешкі еѕ кемі бір жасар болуы ќажет. Дегенмен, алты айлыќ ќозы бір жасар ќой секілді ірі, ќоѕды болса ќўрбандыќќа жарамды. Ал ешкі міндетті тїрде бір жасќа толєан болуы ќажет. Сиыр екі жасќа, тїйе бес жасќа толєанда ќўрбандыќќа шалуєа болады. 3. Ќўрбандыќ малдыѕ дені сау, етті жјне дене мїшелері тїгел болуы керек. Оныѕ бойында ќўрбандыќ ретінде шалуєа кедергі келтіретін кемшіліктер болмауы ќажет. 4. Ќўрбандыќ мал єибадат ретінде бауыздалуы шарт. Шын мјнісінде Аллаћ пенделердіѕ ќўлшылыєына да, ќўрбандыќ шалуына да зјру емес. Ќўрбан шалудыѕ бізге мјлім јрі беймјлім кґптеген пайдалары мен хикметтері бар. Дегенмен, негізгі маќсат – Аллаћ

таєаланыѕ разылыєына бґлену.

Малды ќўрбандыќќа жарамсыз ететін кемшіліктер: - Екі немесе бір кґзініѕ соќыр болуы; - Бауыздалатын жерге ґздігінен жїріп бара алмайтындай јлсіз, кґтерем болуы; - Екі ќўлаєыныѕ не бір ќўлаєыныѕ басым бґлігініѕ жоќ болуы; - Тістері тїгелдей немесе бір бґлігі тїсіп ќалєан болуы; - Ќос мїйізі немесе бір мїйізі тїбінен сынып ќалєан болуы; - Желін ўшыныѕ тїсіп ќалуы; - Ќўйрыєыныѕ жартысы немесе їштен бір бґлігі кесілген болуы; - Жілігі майсыз, ауру болуы; -Тумысынан ќўлаєы мен ќўйрыєыныѕ болмауы; - Жетекке кґнбейтін жјне їйірге ќосуєа жарамайтындай немесе жем беруі ќиын тентек болуы; - Ауру екендігі аныќ белгілі болуы. Ќўрбандыќ шалуєа ниеттенген адамныѕ, сатып алєан малында жоєарыда аталєан к��мшіліктер сатып алєаннан кейін пайда болса, орнына басќа мал алып бауыздаєаны абзал. Алайда, жаєдайы тґмен жандарєа сатып алєан ќўрбандыќ малында жоєарыда аталєан кемшіліктер пайда болса, орнына басќасын алудыѕ ќажеті жоќ. Алєан малын ќўрбандыќ ретінде бауыздай беруіне болады. Тіптен осындай кемістігі бар малды сатып алып ќўрбан ретінде бауыздауына да болады. Себебі, жоќ-жітік жанєа ќўрбандыќ шалу нјпіл єибадат болып саналады. Ал нјпіл єибадаттар їшін дінімізде кеѕшілік пен жеѕілдік бар.

Ќўрбандыќ шалудыѕ жґн-жобасы: Мїмкін болса ќўрбандыќ шалатын жан ґз ќўрбандыєын ґзі шалєаны – мўстахап (ўнамды іс). Дегенмен, ґкілеттік беру арќылы басќа адамєа да бауыздатуєа болады. Ќўрбандыќ шалатын жанныѕ мўсылман болєаны абзал.

Ќўрбандыќ шалєанда мыналарєа да назар аударєан жґн: - Ќўрбан шалынатын жердіѕ таза болуына кґѕіл бґлу; - Ќўрбан шалатын жерге малды ўрмай-соќпай апару; - Ќўрбан малын ќўбылаєа ќаратып, сол жаєымен жатќызу; - Тґменде келтірілген аяттарды мал бауыздалмай тўрып оќыєаны абзал: «Жїзімді мені керітартпа діндерден алыстатып, кґктерді жјне жерді жаратќан јлемдердіѕ раббысына баєыттадым» (Јнєам сїресі, 6/79). «Былай де: «Меніѕ намазым да, тїрлі єибадаттарым да, ґмірім мен ґлімім де їнемі јлемдердіѕ раббысы Аллаћќа тјн. Оныѕ серігі жоќ. Маєан айтылєан бўйрыќ осы. Оєан алєашќы болып бас иген де менмін» (Јнам сїресі, 6/162-163). - Осы аяттар оќылєаннан кейін немесе бўл аяттар мен дўєаларды білмесе «Иј, Аллаћ таєалам, досыѕ Ибраћим, сїйіктіѕ Мўхаммедтен (саллаллаћу алјйћи ујсјллјм) ќабыл алєаныѕдай менен де ќабыл ала гґр!» деп, яки осыєан ўќсас дўєа оќуєа

болады. Кейіннен «Аллаћу акбар!» жјне «Лј илјћа иллаллаћ» деп айтылады. - Ќўрбан шалатын адам малды ќинамай жўмсаќ бауыздауєа кґѕіл бґлуі керек. Малдыѕ кґзінше жалаѕдатып пышаќ ќайрауєа болмайды. Пышаќ ґткір болуы тиіс. - Малды ќўбылаєа ќарата жатќызєаннан кейін оѕ ќолымен «Бисмиллаћи, Аллаћу акбар» деп бауыздайды. Ќўрбандыќ малды басќа адамєа бауыздатќан кісі мал бауыздалып жатќанда «Бисмиллаћи, Аллаћу акбар» деп ќоса айтќаны жґн. (Малды бауыздайтын кісі бауыздарда білетўра јдейі бисмиллаћ деп айтпаса Ханафи мјзхабы бойынша ол малдыѕ еті желінбейді). - Малдыѕ жаны бойынан толыќ шыєып болєанєа дейін оныѕ терісін сыпыруєа болмайды. - Малдыѕ ќаны толыќ аєып біткенше кїтіледі. - Ќўрбан шалєаннан кейін сол маѕайдыѕ тазалыєына да кґѕіл бґлу керек. Малдыѕ ќан-жынын ашыќшашыќ далаєа ќалдырмай, кґміп тастаєан жґн. Бўл – ќўрбандыќ малына јрі ќўрбан ќўлшылыєына деген ќўрметтіѕ белгісі. Бірігіп ќўрбан шалуєа бола ма?

Ќўрбан шалудаєы ґкілдік Ќўрбандыќ малын мїмкіншілігі болса, мойнына ујжіп болєан адамныѕ ґзі шалєаны абзал жјне сауабы мол. Біраќ, басќа біреуге ґкілдік беруіне де болады. Ќўрбанды бауыздайтын адамныѕ мўсылман болєаны абзал. Яћуди немесе Христиандарєа да бауыздатуєа болады. Ґйткені, Ќўранда кітап иелерініѕ Аллаћ таєала їшін бауыздаєандарынан жеуге болатындыєы баяндалєан. «Кітап берілгендердіѕ бауыздаєандары жјне басќа да таєамдары сіздерге халал етілді. Сендердіѕ таєамдарыѕда оларєа да халал етілді». (Мјида сїресі, 5/5). Ќўрбан шалуы ујжіп кісі басќа бір адамды телефон арќылы немесе хат сияќты жолдармен ґзініѕ орнына ґкіл ретінде ќўрбан шалуы їшін таєайындай алады. Ґкілге «меніѕ орныма ќўрбан алып, шал» деп айтылєан уаќытта, ґкіл сол адамныѕ атына ќўрбан алып шалады. Хазрет Јлидіѕ Пайєамбарымыздыѕ орнына ґкіл ретінде ќўрбан шалєаны жґнінде риуаят бар.

Самарада саябаќта орнатылєан саяси ќуєын-сїргін ќўрбандарына арналєан ескерткіш ўрланды. 1990 жылы орнатылєан ескерткішті бўзаќылар белгісіз жаќќа алып кеткен.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

6

ЈЛЕУМЕТ

23 ќазан, сейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

2012 жылєы 28 ќазанда - сайлау!

ІСКЕ – АДАЛДЫЌ, СҐЗГЕ – СЕНІМДІЛІК!

№12 Заиртышск сайлау округі бойынша Павлодар облыстыќ мјслихаты депутаттыєына кандидат

ÁÅÐÊÎÂÑÊÈÉ Âëàäèìèð Àëåêñàíäðîâè÷ 1952 жылы Павлодар облысы Качир ауданы Тихомировка ауылында дїниеге келді. Білімі жоєары, 1974 жылы Семей зооветеринария институтын, 1998 жылы Мјскеу ќаласында КОКП ОК жанындаєы Ќоєамдыќ єылымдар академиясын бітірді. Еѕбек жолын Павлодар облысы Качир ауданы Бобровка совхозыныѕ №2 бґлімшесінде зоотехник ќызметінен бастап, кейін Качир аудандыќ ауыл шаруашылыєы басќармасыныѕ аєа зоотехнигі болып таєайындалды. В.А.Берковскийдіѕ 15 жылдыќ еѕбек жолы Павлодар облысы комсомол жјне партиялыќ органдарындаєы басшылыќ ќызметімен байланысты. 2005 жылдан бастап Павлодар ќаласы јкімініѕ јлеуметтік мјселелер жґніндегі орынбасары ќызметін атќарып, 2008 жылдан бері Павлодар облысы Жўмыспен ќамтуды їйлестіру жјне јлеуметтік баєдарламалар басќармасына басшылыќ етті. 2004 жылдан бастап «Нўр Отан» ХДП мїшесі. 2012 жылдыѕ аќпанында «Нўр Отан» ХДП Павлодар облыстыќ филиалы тґраєасыныѕ бірінші орынбасары болып таєайындалды. Мемлекеттік марапаттардыѕ иегері: «Ќўрмет белгісі» орденімен, «Ерен еѕбегі їшін» медалімен, «Ќазаќстан Республикасыныѕ Тјуелсіздігіне 20 жыл» мерейтойлыќ медалімен, Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ Ќўрмет грамотасымен тґрт рет марапатталды. Їйленген. Екі баласы, екі немересі бар.

«Нўр Отан» ХДП Павлодар облыстыќ филиалы атынан №12 Заиртышск сайлау округі бойынша Павлодар облыстыќ мјслихаты депутаттыєына кандидат ретінде ўсынылып отыр.

Ќўрметті сайлаушылар, ќымбатты павлодарлыќтар! Павлодар облысыныѕ билік органдарында тјуелсіз, ќуатты јрі кґркейген Ќазаќстанныѕ Президенті Н.Ј.Назарбаев кґшбасшы болып табылатын «Нўр Отан» Халыќтыќ Демократиялыќ партиясыныѕ мїддесін ќорєау мен їшін зор мјртебе. Партиямыз адам ґмірініѕ барлыќ саласына ќамќорлыќ кґрсету жолында ќыруар істер атќаруда. Сайлаушыларымныѕ ішінде де ґз ќоршаєан ортасына бей-жай ќарамайтын, ґзіне жјне басќаларєа игі істер жасауєа ќўштар іскер адамдардыѕ барына ныќ сенімдімін. Облыс жўртшылыєы ґз аймаєын билей алады, билік жїргізуге тиісті де, сол їшін сайлаушыларына жан-жаќты ќолдау кґрсету міндеті жїктелген адамдар – депутаттар ќажет. Ќажетті басќарушылыќ жјне шаруашылыќ тјжірибем бола тўра, мен округімдегі сайлаушылардыѕ маѕызды мјселелерін шешуде шет ќала алмаймын. Шаєын ауданныѕ жай-кїйімен жјне проблемаларымен таныс болєандыќтан, келесі баєыттар бойынша жўмыс жїргізуді кґздеп отырмын.

Сайлауалды баєдарламаныѕ негізгі баєыттары: Мен: - басты мемлекеттік баєдарламалардыѕ уаќытылы, сапалы јрі тиімді іске асуына; - сайлау округімніѕ аумаєын, соныѕ ішінде шаруашылыќ субъектілерге тиесілі аумаќтарды абаттандыруєа; - тўрєын їй ќорын сапалы ќалпына келтіру жјне жґндеу жўмыстарын жылдамдатуєа; - сайлау округімніѕ тўрєындарына кґрсетілетін медициналыќ ќызметтердіѕ сапасын арттыруєа; - округтегі кґлік тасымалыныѕ їздіксіз жјне тиісті дјрежеде болуына; - јйелдерді, жастардыѕ кґп бґлігін жјне жаз мезгілінде жоєары сынып оќушыларын облыс кјсіпорындары мен ўйымдарында жўмыспен ќамтуєа; - негізгі азыќ-тїлік тїрлерініѕ баєасына жїйелі баќылау жїргізуге; - тўрєын їй-коммуналдыќ ќызметтерініѕ тарифтерін тиянаќты ќалыптастыруєа; - мектепке дейінгі балаларды балабаќшамен ќамтамасыз ету жґніндегі облыстыќ баєдарламаныѕ уаќытылы орындалуына жјне бўдан јрі дамуына; - округімніѕ шаєын аудандарында спорт єимараттары мен спорт алаѕдары желісін одан јрі кґбейтіп, балалар мен жасґспірімдерге дене шыныќтыру жјне спорт мекемелерініѕ ашыќ болуына; - сайлаушылармен тўраќты тїрде кездесулер ўйымдастыруєа ЌОЛ ЖЕТКІЗУ КЕРЕК деп санаймын. Барлыєы ґз ќолымызда! Ґз таѕдауыѕызды жасаѕыз! 2012 жылєы ќазанныѕ 28-іне белгіленген шыєып кеткен мјслихат депутаттарыныѕ орнына сайлауєа бґлінген республикалыќ бюджеттіѕ ќаражаты тґленген.

ЖАЅЄЫРТУДЫЅ 20 ЌАДАМЫ

«Біздіѕ кјсіп – ерекше» дейді трамвай басќармасыныѕ темір ўстасы Александр Садовников Бїгінгі ґркениет заманында еѕбек біліммен, єылыммен тыєыз байланысуы керек. Білімді, ґз кјсібін тереѕ меѕгерген адамныѕ еѕбегі јрќашан жемісті, табысты болатыны белгілі. Сондыќтан, кјсібін сїйетін жан ґз мамандыєы бойынша білікті, техника жаѕалыќтарынан хабардар болса – оныѕ еѕбегі сґзсіз табыс јкелмек. Осы ойлар Елбасымыз Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ «Ќазаќстанныѕ јлеуметтік жаѕєыртылуы: Жалпыєа Ортаќ Еѕбек Ќоєамына ќарай 20 ќадам» атты баєдарламалыќ маќаласында айќын кґрініс тапќан. Ел Президенті бўл баєдарламасында тынымсыз еѕбек етіп, оныѕ жемісін кґру жґнінде: «Бїгінде јлеуметтік дамудыѕ жаћандыќ тренді «Жалпыєа ортаќ еѕбек ќоєамына» ґтуге тіреледі. Сондыќтан, адал еѕбекке ынталандырудыѕ жолын табу, еѕбек табыстарын ќоєамдыќ ынталандырудыѕ жїйесін ќўру – Ќазаќстандаєы јлеуметтік жаѕєыртудыѕ аса маѕызды мјселелерініѕ бірі» деп наќтылап ґтті. Біздіѕ облысымызда Елбасы атап ґткендей, тынымсыз еѕбек етіп, кјсіпорын мен ќала дамуына ґзіндік їлес ќосып жїрген азаматтар баршылыќ. Солардыѕ бірі – «Павлодар ќаласы трамвай басќармасы» АЌ-да еѕбек ететін Александр Садовников.

байланысты. Еѕбектіѕ ќадірін білсеѕ, болашаќта оныѕ пайдасына кенеліп, жемісін кґресіѕ. Јр адам еѕ біріншіден, ґз отбасыныѕ игілігі їшін еѕбек етеді. Ал бўл ґз алдына ќызмет атќарєан кјсіпорынныѕ, ќоныс тепкен ќала мен облыстыѕ дамуына їлес ќосуымен теѕ. Адамдардыѕ кейбірі аз істеп, мол алуєа асыєады. Ґздігінен шаруаєа араласып, кјсіптен нјсіп алуєа талпынбайды. Мемлекет тарапынан јлдебір кґмекті, жеѕілдіктерді кїтумен уаќыт ґткізеді. Жўрттыѕ бјрі есеп-ќисапшы немесе заѕгер, менеджер бола бермейді. Егер адам бойында ќандай да бір ќабілет болса, оны іске жарата білген дўрыс. Басќаша айтќанда, «Мемлекет маєан не береді?» деп емес, «Мен

Јсемгїл ЌАБДУАХИТ Александр - Баянауыл ауданы, Жанатілек ауылыныѕ тумасы. Жастайынан еѕбек етуге ќўштар болєан ол сегіз жылдыќ мектепті тјмамдаєаннан кейін, облыс орталыєындаєы техникалыќ училищеге оќуєа тїсті. Осы жерде ќырнаушы мамандыєыныѕ ќыр-сырына ќаныќќан шаєында јскер ќатарына шаќырылады. Отан алдындаєы борышын Ќап тауларыныѕ бґктерінде атќарєаннан кейін Павлодар ќаласындаєы трамвай депосында жўмыс істеуге бел буды. Бўл кездері жергілікті ґндіріс орындарында темір ўсталары тапшы болатын. Жас талапкердіѕ кјсіби ниетін ескерген депо басшылыєы оны ќызметке алуєа шешім ќабылдайды. Сол кездері депо бригадирі Василий Пфафендорфтыѕ берген аќыл-кеѕестері жас ўстаныѕ білікті маман болып ќалыптасуына септігін тигізді. Кјсіпорынєа жўмысќа келген шаєын Александр Валентинович былайша еске алады: - Біз жўмысќа кеше єана орналасќан жас маман болєанымызєа ќарамастан, їнемі алєа талпындыќ. Бір-бірімізден озуєа, ґндіріс саласындаєы ќызметімізді жауапкершілікпен атќаруєа тырыстыќ. Бўл кездер Кеѕес ґкіметі

мен Америка Ќўрама штаттары ґзара ќатты бјсекелес болып, ќоєамныѕ барлыќ саласында жетістіктерге ќол жеткізуде таласќа тїскен шаќ еді, - дейді ол. Александрдыѕ жары – Надежда Садовникова да осы ґндіріс орнында трамвай жїргізушісі ќызметін атќаруда. Осы кјсіпорында танысќан отбасылыќ жўп бїгінде жемісті еѕбек етуде. - Біздіѕ жўмыста еѕ бастысы – істі дўрыс жоспарлай білу. Ќалєаны – адамныѕ ынта-жігеріне

мемлекетке не бере аламын?» деген ќаєиданы ўстанєан жґн деп білемін,- деп тїйіндейді ойын ўста А.Садовников. Александр Валентинович Елбасы баєдарламасындаєы тапсырмалар мен бастамаларєа ќатысты ой-пікірін тґмендегідей ґрбітеді: - Ел Президенті Н.Назарбаевтыѕ барлыќ саясатын ќолдаймын. Ал, жалпыєа бірдей еѕбек ќоєамы жайлы маќаласы ґз басыма

ґзгеше жаќын болды. Мўнда ќарапайым еѕбек адамдарыныѕ ќам-ќарекетін кїйттеу айќын кґрініс тапќан. Ќарапайым жўмысшылардыѕ еѕбегін јлеуметтік жаѕєыру мен єаламдыќ бјсекеге ќабілеттіліктіѕ ўлттыќ фактор ретінде айшыќтауы болашаќќа дўрыс баєыт ќоя отырып, кґрегендік танытуыныѕ бір белгісі болса керек. Себебі, еѕбек - ќашанда адамныѕ жеке ќасиеттерін шыѕдап, жауапкершілікке бастайтын ќўрал болып ќала бермек». Бойдаєы ќабілетті пайдалана отырып, тўтас бір ґндірістіѕ їздіксіз жўмыс жасауына кїнделікті їлес ќосып отырєан кез келген азамат їшін ґз кјсібініѕ ерекшелігі маѕызєа ие болатыны сґзсіз. Александр Валентинович те ќырнаушылыќ жўмысыныѕ басќа мамандыќтардан ґзгеше ќыр-сыры кґп деп санайды: - Егер ўлым жолымды ќуып, темір ўстасы болуєа ниет білдірсе, еш ќарсылыєым жоќ. Алайда, бірнеше саєат бойы темір тастыѕ ебін тауып, одан кјсіпорынєа ќажетті ќўрал-сайман жасап шыєару кез келгенніѕ ќолынан келе бермесі аныќ. Сонымен бірге, таѕдаєан мамандыєыѕа деген сїйіспеншілік пен ќызыєушылыќ та їлкен рґл атќарады. Мјселен, Лондон олимпиадасында ўлттыќ ќўрамамызєа жанкїйер бола отырып, кґркем гимнастикадан ґтетін сайыстарды тамашалауєа асыќ болдым. «Неліктен?» дейсіз єой. Темірді ќайрау кезінде жарќылдаєан металл жаѕќасы жан-жаќќа ўшып отыратыны белгілі. Дјл осы сјтті мен кґркем гимнастардыѕ лентамен орындаєан ќойылымдарынан байќаймын. Тїрлі-тїсті жолаќтыѕ иірім-иірім болып, ќиялєа сыймас пішіндерді суреттеуінен рахат табамын. Мїмкін біреулерге кїлкілі кґрінер, біраќ маєан осылай сезіледі, дейді ол. Ўстаныѕ айтуынша, еѕбек кез келген ќиындыќты еѕсере алады. Трамвай басќармасында 20 жылдан астам еѕбек еткен ол, кјсіпорынныѕ ќалыптасу, даму, кїйреу, ќайта жаѕєыру кезеѕдерініѕ кујгері болды. Ќазіргі кезде де трамвай басќармасыныѕ техникалыќ базасы жаѕару їстінде. Жаѕа вагондар јкелініп, оларєа арналєан ќосалќы бґлшектер, ќўралсаймандар јзірлеу ќажет. Бір сґзбен айтќанда - жўмыс кїйіп тўр. Ал бўл орайда темірден тїйін тїйетін ўсталар еѕбегініѕ орны бґлек.

Ќаржы полициясы заѕды тўлєалардыѕ ќаржыны ќолма ќол аќшаєа айналдыруына заѕмен тыйым салуды ўсынады. Бўл туралы Ќаржы полициясы тґраєасыныѕ орынбасары М.Ахметжанов мјлім етті.


23 ќазан, cейсенбі, 2012 жыл

ќасиетті мереке

Достар, екі кїннен кейін мўсылман халќыныѕ ќасиетті мерекесі – Ќўрбан айт келеді. Имамдардыѕ айтуынша, Алла таєала осы кїндерді жаќсылыќќа, раќым нўрына толтырєан. Сондыќтан, бўл кїндері кїллі мўсылман ќауымы кедей-кепшіктер мен жетім-жесірлерге ќамќорлыќ кґрсетіп, сауапты іс жасаєан. Ал мереке ќарсаѕында балалар не істеу керек? Бўл жґнінде Мјшћїр Жїсіп орталыќ мешітініѕ ўстазы Рауан Сейфуллин јѕгімелейді.

МОМЫШЎЛ

Ы

тќан жеті сґз а ж е д ін б ї т й О е,

Ў лы д ан - ўл ає ат

Ќўрбан айт

Бауыржан

їргенш алап тірі ж тыќ. ж н ы л а б ґлген ар Ґтіріктіѕ ѕ уын ішіп шындыќты ан сасады, ында дўшп . д л а ќ ы л ы ќашады Сабырл ан береке сабырсызд ртады. дік кґрге та із с іт м ї , ы тартад Їміт ґрге оласыѕ. на сыйлы б єа е с л е к й ылыѕ са Атаєыѕа аќ у – азап. ыз зіркілде с н ы р о , ќ а б кілдеу – са с жолєа, Орынды зір арды дўры ст а ж лады. у е са д кіл с жолєа ы р ў б Орындызззір у е д іркіл орынсы

Ќўрбан айт кїндері балалар мынандай амалдарды орындау керек: 1. Барынша сыпайы, їлгілі болсын; 2. Ата-анасына бўрынєыдан да ќатты ќамќорлыќ кґрсетсін; 3. Їлкенді ерекше ќўрметтеп, кішіні сыйласын; 4. «Айтыѕыз ќабыл болсын!», «Сізге Алла разы болсын!», «Тілектеріѕізді Алла ќабыл етсін!» дегендей жаќсы сґздерді кґбірек айтсын; 5. Туыстарыныѕ, достарыныѕ, жаќындарыныѕ їйіне айтшылай барып, жаќсы лебіз білдірсін, т.б. Айт кїндерін осы сияќты кґптеген жаќсылыќтармен ґткізген баланыѕ тілектерін Алла таєала ќабыл алып, болашаќ ґмірін ќуанышќа толтырады. Пайєамбарымыз (с.є.с): «Егер жаќсылыќ ойласаѕ, жаќсылыќ болады, жамандыќ ойласаѕ, жамандыѕ болады», - деп ґсиет айтќан екен.

Е.ЕЛГЕЗЕКОВ

Балалыќ шаќ

ыныш екен, Балауса дјурен, балалыќ шаєым сає тјттеѕ-ау, јттеѕ! Бал бўлаќ балєын, ќамыќпай ґткен еске ќарай, Асыр сап ойнап, жїгірген талай бел ышым-ай! ын сає єан Саєымдай болєан, алыста ќал

Суреттерді тїсірген – Тґлеген Нўрєазы.

лдыѕ јнін, Арманєа самєап, келемін аѕсап ауы кеудемде жалын. Жїрегім жырлап, тўлпардай тулап ґткен-ау, бўл кїн, Жайылып желкен, келмеске кеткен дїние шіркін! Еркелеп жїрген, жадырап кїлген,

7


23 ќазан, cейсенбі, 2012 жыл

САРЫАРЌА САМАЛЫ

ауылы «Айналайын» - Баянауыл ауданы Ўзынбўлаќ те ќонаќта Е.Бекмаханов атындаєы орта мектеп

Мектеп музейі –

Асыл анам

оќу-тјрбие ќазынасы

Ана – ґмірдегі еѕ сїйікті, еѕ мейірімді адам. Ананы јрбір адам ќўрметтей білуі керек. Ананыѕ аќ сїтін аќтау – јр баланыѕ парызы. Мен анамды ќадірлеймін. Ол - дїниедегі еѕ јдемі, еѕ мейірімді, жаны пјк, абзал адам.

Сўлтан МЫРЗАБЕК, оќушы.

Туєан жер ...Ќайда жїрсем Атамекен Кґкейімде жатады екен. Кїнніѕ ґзі ўясына, Ќимай оны батады екен, - деген јн меніѕ ауылыма арналєандай. Ўшы-ќиыры жоќ ќазаќтыѕ кеѕ даласыныѕ тґрінде меніѕ туєан жерім – Ўзынбўлаќ ауылы бар. Ауылымныѕ жайылымы мол, табиєаты да кґркем. Алысќа ўзап шыќсам, ылєи ауылымды аѕсап келемін. Мен туєан жерімнен кеткім келмейді. Есейген соѕ, оќу оќып, мамандыќ алып, ауылыма ќызмет етемін. Ґйткені, «Туєан жер – алтын бесік», перзентін јлдилейді, тербетеді, тјрбиелейді. Жансая ЌИНАЯТ, оќушы

Ўстазым

Арманай ЖЈКЕН, оќушы.

Ќасиетті Баянауыл жерінен шыќќан дарынды тўлєалардыѕ бірі, ќазаќ елініѕ тарихын ґткір шындыќпен жазып танытќан, аќиќат їшін азап кґрген тарихшы, єалым – Ермўхан Бекмахановтыѕ есімі бїгін де, ертеѕ де халыќ жадынан ґшпейді. Єалымды кейінгі жас толќын ўрпаќќа таныту їшін оныѕ артында ќалєан мўраларын ўќыптылыќпен саќтау, насихаттау – бїгінгілердіѕ ґткен алдындаєы, болашаќ алдындаєы їлкен парызы. Баянауыл ауданы Ўзынбўлаќ ауылындаєы білім ордасы 1993 жылдан жерлес єалым, тарих єылымдарыныѕ докторы, академик Ермўхан Бекмахановтыѕ есімімен аталады. 2004 жылдыѕ ќыркїйек айында мектеп ўжымы, ауыл тўрєындарыныѕ кґмегімен єалымєа арнап мектеп музейін аштыќ. Музейдіѕ ашылу салтанаты аудандыќ ІІ Бекмаханов оќуларымен сјйкес ґтті. Єалымныѕ жўбайы – Халима, ўлы – Сермўхан, немересі – Јнуар, ќызы – Надия музейде жинаќталєан жјдігерлер мен мјліметтерге ризашылыќтарын білдірді.

Жас ќалам

Ў лт ы м ы зд ы ѕ ы ры м д ар ы екмаханов атынаєы орта Мен - Дария Їкітаева, Е.Б оќимын. Кейінгі екі нда ыбы сын і мектептіѕ тґртінш п таптым, ол ыры таќ тын жылда мені ќызыќтыра тыйымдары. н ме ы дар ќазаќ халќыныѕ ырым рына балаларєа арналєан нда рма оќы ѕ» «Айналайынны н отырмын. Бўларды ме ырымдарды ўсынып жинастырып жїрмін. а есік алдына ќўлап ќалса, Їйге кіріп келе жатќан бал нады. ќуа деп еді кел лыќ їйге ырыс, бай шќы олжасын ешкімге Баланыѕ аѕшылыќтаєы алєа ќта жолы болмайды ылы аѕш байламайды, несібесі кетеді, деп есептеген. ќса, той жасайды. Оны Бала алєаш рет ўзаќ жолєа шы «Тоќымќаєар» дейді екен. су ішкен ќарт жўмаќќа Шґбересініѕ алаќанынан барады. ат мінген жолаушыныѕ Бала кґкжґтел болса, кґк атты, кґк жґтелдіѕ емі кґк жолын тосып, «Кґлденеѕді . ем айтса, соны ќолданады не?» деп сўрайды. Ол ќандай . ген пте есе деп ды Одан бала жазыла єан малдыѕ кґзініѕ суын Кґзќотыр шыќќан балаєа, сой жаќса, жазылып кетеді. . Дария ЇКІТАЕВА , оќушы

8

Мўєалім Шапаєат аєай ўнайды, Балалар оны тыѕдайды. Біздер жаќсы оќысын,-деп, Їйретуден тынбайды.

Ботагґз АЙБЕКЌЫЗЫ, оќушы.

Жайлау Жайлауым меніѕ Тасбўлаќ, Ґлеѕ айтсам, сал ќўраќ. Тасбўлаќтыѕ суын ішсем, Тастаќ таудыѕ шыѕын кґрсем, Ґзім бірден ґскендеймін, Тау шыѕына жеткендеймін.

Динара ДОСМАЄАНБЕТОВА, оќушы.

Кїз Жасыл дала сары боп, Алтын тїске енеді. Ауа райы ґзгеріп, Кїн суытып келеді...

Нўрлыбек АЌЫЛБЕКОВ, оќушы.

Мантай АКИЛОВА, Е.Бекмаханов атындаєы орта мектептіѕ директоры, Баянауыл ауданы Суреттерді тїсірген – Тґлеген Нўрєазы.

«Ïàëóàí òàñ» Балалар жазушысы Есентай Ерботинніѕ шыєармаларын оќыдым. Есентай аєамыз Баянауыл ауданы, Ўзынбўлаќ ауылыныѕ Амантау бґлімшесінде туыпты. Сондыќтан, жерлес ќаламгердіѕ еѕбектерін оќып, біліп жїру керек. Есентай аєаныѕ 1975 жылы «Ґрнек», одан кейін «Ґнеге», 1981 жылы «Серік пен Берік», «Меніѕ досым», одан кейінгі уаќытта «Бабалар бала болєанда» жјне 1991 жылы «Далаєа саяхат» деген еѕбектері жарыќќа шыєыпты. Есентай Ерботинніѕ туєан ел мен жер туралы ґлеѕдерін оќып отырып, «Палуан тас» деген ґлеѕіне кґзім тїсті. Себебі, ґлеѕдегі Дїйсен палуан деген адам јкемніѕ бабаларыныѕ бірі екен. Кґз кґрген, естіпбілген їлкендерден сўрастыра келе, ауылымызда шежіреші, ардагер ўстаз Ќыдырєали Ќасымбаєамбетовтыѕ жазбаларын балаларынан сўрап алдым. Аќынныѕ «Палуан тас» деген ґлеѕіне негіз болєан аѕыз былай ґріледі: сонау замандарда шабындыќ жер їшін ел арасында дау жиі туындайды екен. Біздіѕ Ўзынбўлаќ ауылына ќарасты Ќарабўлаќ

Сґзжўмбаќ

Меніѕ ўстазым – Гїлжаћан Тўрсынќызы Алпысова. Ол - ґте білімді, мейірімді жан. Гїлжаћан апай 33 жыл бойы бері мектепте мўєалім болып келеді. Оныѕ алдынан жїздеген бала білім мен тјрбие алып шыќты. Меніѕ ойымша апайды барлыќ адам біледі, ќўрметтейді. Ґйткені, оќушы ешуаќытта еѕ алєаш білім берген ўстазын ўмытпайды єой. Апайдыѕ алєашќы шјкірттері ќазір їлкен болды, ґсті, јр салада еѕбек етіп жїр. Олар балаларына апайларын ґнеге етіп айтатын болар. Біз Гїлжаћан апайды жаќсы кґреміз.

2005 жылы Е.Бекмахановтыѕ 90 жылдыќ мерейтойы халыќаралыќ деѕгейде ўйымдастырылды. Облыс орталыєындаєы С.Торайєыров атындаєы ПМУ-де бастау алєан єылыми конференцияныѕ жалєасы біздіѕ мектепте ґтті. Тарихшы єалымдар оќушыларєа єўламаныѕ ґмірінен таєылымды деректер, естеліктер айтып, ол зерттеген тарихи таќырыптар жайлы јѕгімелеп, тарих єылымында Ќазаќстан тарихыныѕ зертелуі туралы дјрістер оќыды. Музейде Ќазаќстанныѕ даму кезеѕдері туралы мјлімет-сызбалар жјне єалымтарихшы Е.Бекмахановтыѕ ґмір жолдарынан мјліметтер кеѕінен берілген. Онда єўмырбаяндыќ фотостендтер, газетжурналдар, тарихшыныѕ ќаламынан шыќќан жазбалар, жеке ќолданысында болєан заттары жјне єылыми оќулыќтар бар. Е.Бекмахановќа арналєан арнау сґздер мен кітап жинаќтары да аз емес. Музейде єалымныѕ суреті, мїсіні, шежіресі жјне отбасы туралы да ґте кґп мјліметтер жинаќталєан. Бўдан басќа Е.Бекмаханов жазыќсыз сотталєан кезіндегі їкімдері, аныќтамалары ќуєын-сїргінге толы ґмірінен сыр шертеді. Сондай-аќ, ауылымыздыѕ адамдары туралы стенд-мјліметтер, соєыс ардагерлеріне арналєан бўрыш бар. Павлодар Мемлекеттік Университеті музейге сый ретінде кітап жинаќтарын тарту етті. Бір атап ґтерлігі, мектепке келген ќонаќтар музейді аралайды. Мјселен, осы уаќытќа дейін 6 рет ґткен Бекмаханов оќуларына жиналєандар музейді кґріп, тамашалаєан болатын. Ќазіргі уаќытта білім ордасында єалым еѕбектерін тереѕ зерттей отырып, музейдегі мјліметтерді байланыстыра оќыту маќсатында авторлыќ баєдарлама жасалып, 8-9-сыныптарда «Бекмахановтану» курсы оќу їрдісіне енгізілді. Ќўрметті балалар! Егер Ўзынбўлаќ ауылына жолдарыѕ тїссе немесе єалымныѕ ґмір жолын, еѕбектерін зерттеймін десеѕдер, біздіѕ мектепке келіѕдер!

пен Кїпікиген ауылдарыныѕ арасында Ќарасу деген шабындыќ жер бар. Сол екі ауылдыѕ шґпшілері жылда бірініѕ шґбін бірі шауып, дуылдасып, араздаса берген соѕ, Дїйсен таудан ауыр тасты бір ґзі кґтеріп јкеліп, меже етіп ќояды. Ќарабўлаќтан Жаѕажолєа ќарай жїргенде їлкен шабындыєы бар ґзекше жатыр. Сол ґзекшеде Дїйсен јкелген тас жартылай жерге еніп жатыр дейді. Халыќ оны «Сын тас» деп атап кеткен. Дїйсен Жаманќараўлы – јйгілі балуан. Аќын Шаймардан Торайєырдыѕ «Баян» дастанында: Туыпты Дїйсен палуан елден артыќ, Кїресте бјйге алатын пілдей тартып. Алысса кісі алатын нар бураны, Ќайырєан шыбыртќымен бір-аќ тартып,деп сипатталєан кїш иесі Дїйсен тасы дейтін їлкен ќара тастар - палуан Баянауыл маѕында екі-їш жерге ќойып кеткен «ќолтаѕбалары». Байдыѕ бесті атын ќозыша арќалап јкеткен де осы Дїйсен, делінген деректердіѕ бірінде.

Динара ДОСМАЄАНБЕТОВА, оќушы.

Б І Л І М Ќўрастырєан: Жансая ЌИНАЯТ, оќушы.

1.Таєам. 2.Киім ілетін зат. 3.Ешкініѕ тґлі. 4.Тышќан таєамы. 5.Білім береді.


САРЫАРЌА САМАЛЫ Балалар јдебиетініѕ антологиясы Балалар јдебиетініѕ антологиясы

23 ќазан, cейсенбі, 2012 жыл

Тўманбай МОЛДАЄАЛИЕВ

Таѕєы ояныс

Неге солай?

Аспандаєы аќ бўлттар кґшеді ептеп, Таѕмен бірге оянды неше мектеп. Јн салады аєаштар ґз јндерін, Кешке дейін ґздері ќошеметтеп.

Уаќыты келгенде таѕ атады, Јдемі єой, јсем єой дала таѕы. Ќўстар ќонып мїлгіген бўтаќтарєа, Јндерімен аєашты оятады.

а

Жел соєады ызыѕдап тїріп баќты, Ќарт емен тўр ўйќыєа кіріп тјтті. Јнді тыѕдап аќ кїшік, ќара мысыќ, Ќўлаќтарын ќалќайтып тўрып ќапты.

МАЄАН БАЌЫТ ҐЗІ КЕЛДІ Жаќында Павлодарєа еліміздегі балеттіѕ дамуына кґп їлес ќосќан, есімі јлемге јйгілі балетмейстер Болат Аюханов ґзі жетекшілік ететін академиялыќ би театрымен келіп, кґрермендерге «Балет кештері» атты би мерекесін сыйлады. Ќазаќстан Республикасыныѕ халыќ јртісі, мемлекеттік сыйлыќтыѕ, «Тарлан» сыйлыєыныѕ иегері, Халыќаралыќ аќпараттыќ академияныѕ академигі, ґнертану профессоры Болат Єазизўлы Аюханов «Айналайынныѕ» оќырмандары їшін сўхбат берген болатын. - Болат Єазизўлы, Сіз бала кезіѕізден биші болуды армандадыѕыз ба? - Жоќ. Бала кезімде балет дегенніѕ не екенін білмедім. Менде баќытты балалыќ шаќ деген болєан жоќ. Біз ќазіргі балалар секілді анадай киім керек, мынадай ойыншыќ керек деп ата-анамыздан сўрай алмайтынбыз. Ґйткені, меніѕ, замандастарымныѕ сјби шаєымыз ќиын кезеѕге тап келді. Ол жылдарда кґптеген жаќсы адамдарды, білімді, зиялы азаматтарды «Халыќтыѕ жауы» деп, ґтірік жала жауып, тїрмеге ќамап жатты. Басшы ќызметте істейтін јкем Єазизды да ўстап јкетіпті. Анамыз кїні бойы жўмыста. Јлі есімде, мен онда 8 жастамын, кґшеде соєыстан ќайтќан кґптеген жаралыларды, жетім-жесірлерді кґретінбіз. Ўрлыќ, ќылмыс кґп. Мен болсам ґсіп келе жатырмын. Бірде болмаса, бірде ќисыќ жолєа тїсіп кетуім мїмкін єой. Сондыќтан анам мені жетектеп јкеліп, балет мектебіне берді. - Ќиын болды ма? - Јрине, ќиын болды. Сахнада јдемі билеу їшін станоктыѕ жанында тўрып, шыныєу керек. Ќаншама тер тґгілді, ізденіс, еѕбек... Аќыры, ќасымдаєы балаларєа ќараєанда меніѕ балетке деген икемім байќалды. Ґзімді де балет ќызыќтыра бастады. Јдемі би ґрнегімен оќиєаны – драманы бейнелеу деген тамаша єой. Ќиналєанда, шаршаєанда анама «Балетке барєым келмейді» деп айтуєа ќорќатынмын. Ол кісі ґте ќатал еді. - Сабаќты ќалай оќыдыѕыз? - Жаман оќыєаным жоќ. Біраќ, балетке берілгенім сондай, сабаќты, їй тапсырмасын орындауды ўмытып кететінмін. Математика, физика, химия деген пјндерді ўќпадым. Абай, Пушкинді мектепте оќыєам жоќ. Оќуєа уаќытым болмады. Јрі ол кезде жарќыраєан шам болєан жоќ, керосин не май шаммен кітапты ќалай оќисыѕ?! Біраќ, кейін есейген соѕ оныѕ бјрін оќу керектігін тїсіндім. Сосын ќолєа алдым. ...Соєыстан кейінгі уаќыт ґте ќиын болды єой. Балалар кїлмейтін, ойнамайтын, бос жїрмейтін. 14-15 жасќа келіп, ес білгенде мен секілді тјртіпті балалар оќуєа, ґнерді їйренуге, бір сґзбен айтќанда, жылт еткен дїниені миымызєа сіѕіруге, ойєа саќтап ќалуєа тырыстыќ. Біз оќу, їйрену, еѕбек пен шеберліктіѕ ґмірдегі еѕ їлкен ќажеттілік екенін ерте тїсініп ґскен ўрпаќпыз.

болєанбыз.. Біз де бала

.

- Сіздіѕ балетте жїргеніѕізге ќанша уаќыт болды? Ґзіѕізді баќыттымын деп есептейсіз бе? - Меніѕ балетте жїргеніме, міне, 66 жыл болыпты. Балет мектебінен кейін айрыќша талантыммен кґзге тїстім, Алматыдаєы А.Селезнев атындаєы хореографиялыќ училищеге ќабылдандым. 1958 жылы Мјскеуде ќазаќ ґнерініѕ концерті ґтті. Сонда Їлкен театрда кїрделі партияларды онадым. Ресейдіѕ Ольга Лепешинская деген јйгілі балеринасы маєан ґте жоєары баєа берді. Сосын Мјскеудегі А.Луначарский атындаєы Мемлекеттік театралдыќ ґнер институтыныѕ балетмейстерлік бґліміне тїстім. Бўл институтта небір білікті оќытушылар, профессорлар сабаќ берді. Оќу, їйрену оѕай болєан жоќ. Біраќ, бјрін жеѕуге, їйренуге тырыстым. 1967 жылы тамызда «Ќазаќконцерт» бірлестігі жанында «Алматыныѕ жас балеті» кјсіби ансамблін ўйымдастырып, сахнаєа шыєардым. Осы ансамбльдіѕ кґркемдік жетекшісі јрі бас балетмейстері болдым. 2003 жылы балет ўжымы «ЌР мемлекеттік би театры» болып аталды. Міне, биыл осы ґнер ўжымыныѕ ќўрылєанына 45 жыл болды. Содан бері кґптеген бишілерді дайындап шыєардым. Ќаншама балеттер ќойылды. Осы ґнерімніѕ арќасында дїние жїзінде тек Жапония, Австралия жјне Америка елдерінде єана болєам жоќ, басќа елдердіѕ бјрін араладым.

Баќыт н!» Мен ы й а л а н і «Ай ім. Ќўрметќтќойсам деп ед а ныптан ўрады. 2 сы єаєа сўр л

т ы а, ауылда там кґп ж Аќсу жаќтныѕ ќолындамын. А -те. Ќазаќ м а н а а 3 Меніѕ ат а атам мен апам жасым 1 ені ешќайда ы. Меніѕ м дард бері Павло инженер болыптын дегенім, атам аќ рет барып ій зауыттаде оќимын. Айта алыста ауылєа ек е шыєармайды, м д е ін н д б ге е ы т ел зє к к а е кїні м м іж і достары ынша мен йды. Тіпт шыєарма Ќалада жексенбі кїн мныѕ талабы бой ерек. Ќонаќќа а . к ќайттым кетесіѕ» дейді. Ат шахмат ойнауым у керек» дейді. н а «Бетімен оќып, сосын ґзіме ыѕ јѕгімесін тыѕд . Сонда кімдікі ќ бойы саба іп жїреді. «Аталард ќ емес, тїсінбеймін барса, ерт дыѕ јѕгімесі ќызы шысы, р сынып оќу Маєан ола А й д о с , 7 авлодар ќаласы. П дўрыс?

Айдостыѕ сауалына тјжірибелі ўстаз Баќыт ЛАМАШЈРІПОВ жауап береді. Жауап: - Сен жаќсы бала екенсіѕ, Айдос. Жаќсылыєыѕ - атаѕмен тўрасыѕ, кґмектесесіѕ, їйреткен аќылын тыѕдайсыѕ. Ал, атаѕ сені бейсауат далаєа шыєармаса, бір жаєынан ол кісінікі дўрыс. Ґйткені, ќала ауыл емес, ерсілі-ќарсылы жїйткіген кґлік кґп, кейде тјртіпсіз балалар да кездесіп ќалуы мїмкін. Јрине, сен секілді жаќсы бала бўзаќыларєа ермейді єой. Біраќ, 12-15 жаста балалар есеюге бет алады. «Мен бјрін білем, менікі дўрыс» немесе «Мен ешкімнен жеѕілмеймін» деген менмендік мінез пайда болады, осы жаста. Мўны психологтар «ќиын кезеѕ» дейді. Сондыќтан осы «ќиын кезеѕде» балаєа ќатаѕ баќылау жасап, оны бос жїргізбей, бос уаќытында кітап оќытып, пайдалы іске жўмсау керек. Егер, Айдос, сен осы кезеѕде еѕбекќор, пысыќ, шираќ болсаѕ, келешекте де сондай боласыѕ. Бос уаќытта балалармен ойнау, кґше ќыдыру да еліккіш бала кґѕілге жаќсы болар, біраќ, болашаќты ойлау керек. Атаѕ саєан жаман болсын демейді. Ал, негізінде, атасы мен јжесініѕ ќолында тјрбиеленген балалардыѕ арасында жаманы болмайды. Сондыќтан, Айдос, сен ґте жаќсы азамат болып ержетесіѕ, мен оєан сенемін!

Оќы, ќ

Олардыѕ да ґнерін кґрдім. Ал баќыт туралы айтатын болсам, балалыќ шаєымда кґрген ќиындыќтарым болмаса, јрине баќыттымын. Ґйткені, мен ґзімніѕ сїйікті мамандыєымды толыќ игердім, еѕбек мені биікке шыєарды, јлемге танылдым. Балаларым, немерелерім бар. Міне, жасым 74-ке келсе де сахнадан ќол їзгем жоќ. Ґзініѕ ісін сїйген, сол мамандыќ бойынша ґмір бойы ізденіп, еѕбегімен танылєан адам баќытты. Мен солардыѕ бірімін. - «Айналайынныѕ» оќырмандарына не айтар едіѕіз? - Балаларєа айтарым, ешуаќытта біреуге сїйенбеу керек. «Ќазір нашар оќысам, институтќа јкем, кґкем тїсіреді не аќша тґлеп оќимын» деген ойдан аулаќ болу керек. Бала кезіѕде ґзіѕді не ќызыќтырды, мысалы би, спорт не физика єылымы, јйтеуір ќай сала ќызыќтырса, сол салаєа ўмтылып, ґз бетіѕше оќуєа, їйренуге тырыс. Сонда сен мыќты маман болып шыєасыѕ. Болашаќтаєы бай тўрмыс, атаќ пен даѕќ, ќўрмет – бјрі тек ќана ґзіѕніѕ єана еѕбегіѕмен келеді. Баќытты болыѕдар, айналайындар! Јѕгімелескен – Сая МОЛДАЙЫП.

ызыќ! “Европаныѕ орман це “Европаныѕ сїт фе хы” атанєан ел – Финляндия. рм Швейцарияда орде асы” атанєан ел – Швейцария. н, Ресми астанасы жо медальдар жоќ. ќ Сауд Арабиясында мемлекет – Науру. бір Аумаєында шґлі жо де-бір ґзен жоќ. ќ Иран туында “Аллах Таяу Шыєыстаєы жалєыз ел – Ливан. Шґлі жоќ жалєыз ќў акбар” деген жазу 22 рет жазылєан. рл Еѕ биік 25 шыѕныѕ ыќ – Европа. он тоєызы Гималайд Экватордан бастау а. алып, теріс ќарай аєаты н жалєыз ґзен – Ніл . Еѕ жылы теѕіз – Ќы зыл теѕіз. Ќытайлыќтар мен корейліктерде фами алдымен айтылып, лия жа Чилидіѕ Атакама шґ зылады. ліндегі Калама ќалас мїлде жаѕбыр жаум ында ай Оѕтїстік Америкад ды. а шектесіп жатќан екі ел єана мўхитпен жо Жердегі еѕ таза те ќ – Боливия мен Парагвай. ѕіз – Антарктидада єы Уэддел теѕізі. Біле жїр!

Телефон - радиожелі арќылы байланыс жасауєа арналєан ќўрал. 1875 жылдыѕ 2 маусымында Бостон университетініѕ Шешендік ґнер мектебініѕ профессоры Грехем Белл еѕ алєаш рет байланыстырушы сымдардыѕ кґмегімен ґз кґмекшісініѕ даусын естиді. Ґнертапќыш шотландтыќтыѕ бўл жаѕалыєы тарих бетінде телефон деген атпен ќалды. Бір ќызыєы, ґнертапќыштыѕ есімі аєылшын тілінен аударєанда, «ќоѕырау» деген маєына береді.

9


САРЫАРЌА САМАЛЫ

23 ќазан cейсенбі, 2012 жыл

Ґздеріѕ жазєан хаттардан...

Îòàíûìä ìàêòàí å û òåìií!

Ќазіргі дамуда. К таѕда ауылдыќ жер ґп їйлері, дїк теген елді мекенд лер гїлденіп, жы лд ер аќ, бўры ендер ашылып, тў де жаѕа мектептер ан-жылєа нєыдай е р мес, жўм єындарды ќуантуд , мјдениет келеді. ыссыздар а. ќатары д СондайБарлыєы а азайып алдымызд мыз ауылда ґск ендік а кґркейіп келе жат тен, туєан жеріміз ќанын кґ діѕ кґз Жандос ріп, ќуанамыз. МЎХАМЕ №3 мекте ТЌАЛИ, птіѕ 5-сы нып оќу Железин шысы, ауданы.

Жауќазын жыр ќанат ќаќты

«Туєан тілім – тірлігімніѕ айєаєы, Тілім барда айтылар сыр ойдаєы, Ґссе тілім, мен де бірге ґсемін, Ґшсе тілім, мен де бірге ґшемін!», - деп аќын Јбділдј Тјжібаев аєамыз жырлаєандай, туєан тіл – біздіѕ асыл ќазынамыз, баєа жетпес байлыєымыз. Сондыќтан да, ґз тілімізге ќўрметпен ќарауымыз керек. Ґкінішке ќарай, кейбір балалар шїлдірлеп, туєан тілін бўрмалап сґйлейді. Бўл дўрыс емес. Ана тілін білмеу – ґз анасын менсінбегенмен бірдей. Ардаќты тілімізді туєан анамыздай сїйіп, ќадірлеу - баршамыздыѕ ќасиетті парызымыз.

Сая МОЛДАЙЫП

Мўстафа САБЫРОВ, 5-сынып оќушысы, Екібастўз ќаласы.

«Аќылды бесік» ойлап тапты Ќазаќстандыќ Серікбол Шјймерден есімді жас ґнертапќыш электронды бесік ойлап тапты. Јмбебап циркуль арќылы ќозєалатын бесік нјресте жылай ќалса болды, ґздігінен тербеледі. Оныѕ бўл жаѕалыєына жапондар ерекше ќызыєушылыќ танытуда. Серікболдыѕ 10-сыныпта ойлап тапќан электронды бесігі ју баста кез келген дыбысќа тербеліпті. Ал ќазіргі жасаєан жаѕа їлгісіне баланыѕ жылаєан дауысы єана јсер етеді екен. Бўл бесіктіѕ басќа бесіктерден таєы бір ерекшелігі, мўнда сїт жылытатын ќўрылєы, баланыѕ дјрет сындырєанынан белгі беретін ќоѕырау жјне ана јлдиін есіне саќтап, сјбиге ќайталап айтып беріп отыратын ќондырєы орнатылєан. Ќиялы жїйрік, ойы ўшќыр бозбаланыѕ јмбебап циркуль мен электронды бесіктен басќа 30-єа жуыќ туындысы бар. Тапќыр жігіт оларды жалпаќ жўртќа жария етуге асыќпайды. Себебі, ќазір ол ўстазы, академик Мўќтарбай Ґтелбаевтыѕ жетекшілігімен ќўрєаќ жерлерде ќолдан жауын жаудыратын жјне жел энергиясын пайдаланатын ќўрал ойлап табудыѕ ќамымен жїр.

10

«Айналайын»

Жасампаз ќалам, сїйікті ќалам, Алтын ордалы Аќсуым. Таѕым боп атќан, кїнім боп батќан, Ертістен аќќан бал суым.

Жаќында Аќсу ќаласына ќарасты Їштерек ауылындаєы орта мектептіѕ 10-сынып оќушысы, «Айналайын» ќосымшасыныѕ белсенді авторларыныѕ бірі Серікбол Сейілдіѕ «Аќсуым алтын ордам» атты жыр жинаєы жарыќ кґрді. Талантты да талапты жас кішкентай кезінен бастап ґлеѕ жазып, балєын жырларымен атаанасын жјне ўстаздарын ќуантуда. Автор бўл жинаќты тек ќана Аќсу ќаласына арнаєан екен. Болашаєынан зор їміт кїттіретін ґнерлі бозбаланыѕ бір ґлеѕін «Айналайын» оќырмандарына ўсынєанды жґн кґрдік.

Àíà òiëiì – àðäàãûì

Балалардан бјрі шыєады...

Аќсуым алтын ордам

Ертегі Ерте-ерте, ертеде, есте жоќ ерте заманда жер бетінде Табиєат деген асќан бай адам ґмір сїріпті. Оныѕ бай болєандыєы сонша, ґзініѕ иелігіндегі ґзен, кґл, теѕіз, тау мен тасыныѕ санынан жаѕылыса беріпті. Сол заманда жер бетінде ґмір сїргендер ќап-ќара тїнек тїнніѕ не екенін білмепті. Жер беті їнемі јппаќ нўрєа бґленіп тўрыпты. Табиєат байдыѕ Жел, Бўлт атты содыр, тентек екі ўлы мен Кїн-сўлу атты аќылына кґркі сай јсем ќызы болєан екен. Кїн-сўлу ќыз ўйќыдан оянып, алтын шашын алтын тараќпен тарай бастаса болды, жер беті нўрланып, аєаш жапыраќтары ґзді-ґзі сыбырласып-сырласып, алау гїлдер Кїн-сўлуєа ќарап майыса тїседі. Тіпті, кґк майсадаєы мґп-мґлдір шыќ тамшылары да ќызылды-жасылды жаќўт тїрге еніп, јнші ќўстар осынау тіршілік-сўлулыќтыѕ мјѕгілік кїйін шертеді екен. Кїн-сўлудыѕ атаќ-даѕќын естігендер оєан ќўда тїсу їшін жер тїбінен ат сабылтып іздеп келеді. Біраќ, аќылды Кїн-сўлу олардыѕ ешќайсысын да бойына теѕгермепті. Ґйткені, аќылды јрі сымбатты Ай-жігіт пен Кїн-сўлу ќыз бір-біріне єашыќ еді. Ай-жігіттіѕ јкесі кедей, атаќты байдыѕ ќызына ќўда тїсуге батылы бармапты. Аќ боз атты Ай-жігіт Кїн-ќызды алып ќашпаќшы болады. - Ай-жігіт,- деп сызыла їн ќатады Кїн-ќыз. – Ертеѕ ауыл шетіндегі ґзенніѕ жиегінде мені кїт. Ол жерге мен ќўрбыларыммен келемін. Жар басында шашымды тарап

Ауылдыѕ елі, жастардыѕ кґбі, Кереметіѕе таѕќалєан. Кеѕ далаѕа да, гїл алаѕєа да, Теректер ќалыѕ орнаєан. Естілер атыѕ, жїрекке жаќын, Саќталар мјѕгі шыраќта. Есіме аламын, ўзап барамын, Егер жїрсем мен жыраќта. Ќазаќ даласы – Аќсу ќаласы, Жасампаз жастар Отаны. Єажайып дастан, теѕселіп жатќан, Жўмбаќ ќалама ќарашы!

отырып, гїлдестемді суєа тастаймын. Екеуіміз гїлдестені ќуєан болып, артымыздан ќуєыншы шыќќанша алысќа ўзап та кетерміз,- дейді. Ујделескен уаќытта Ай-жігіт келеді. Ќўрбыларымен жар басында алтын шашын тарап отырєан Кїн-сўлу аѕдаусызда аєып жатќан ґзенге гїлдестесін тастап жібереді. - Ќыздар, ќыздар, гїлдестем суєа аєып кетті. Мен Ай-жігітпен барып, гїлдестемді сонау жартастыѕ тїбінен тосып алам. Сендер мені кїте тўрыѕдар,- деп ґзі Айжігіттіѕ аќ боз атына мінгесіп, гїлдестені ќуєан болып, ауылдан ўзап кетеді. Кїн-сўлуды кїте-кїте жалыќќан ќўрбылары болєан жайды ќыз јкесіне келіп баяндайды. Табиєат бай, екі ўлы Жел мен Бўлт мўны естіп, ќатты ашуланады. Сол мезетте ќаћарына мінген Жел ќатты їрлеп-їрлеп ќалєанда, аєаштар шулап, таудан ауыр тастар домалап, ґзендер бўрќ-сарќ ќайнайды. Бўлт тас тїйіліп, найзаєай ќылышын ойнаќтатып шыєа келеді. Ал, Табиєат бай болса, жер-дїниені кїѕгірлетіп, ерсіліќарсылы жїгіріп, аласўрады. Осы кезде таудан домалаєан ќазандай ауыр тас аќ боз атты мертіктіріп, ќыз бен жігіт жаяу ќалады. Кенет ќатты ашуланєан Табиєат бай тізерлеп отыра ќалып, аспанєа ќарап ќолын жайып, жер-жаћанды тітіркендіре айєайлап, Кїн-сўлу мен Ай-жігітті ќарєапсілейді: - Уа, тјѕір! Естір болсаѕ ќўлаќ сал, сґзіме! Ќарєыс атќыр Кїн-ќызды ќарєыс атсын! Сол кеткеннен мол кетіп, ќарасы батсын! Ќайтып кґзіме кґрінбесін! Ќызымды ўрлаєан Ай-жігіт тілек-мўратына жетпесін! Екеуін де сонау кґк аспанєа тартып јкет, мјѕгі-баќи табандары жерге тимесін! Сонда мјѕгілік ќалсын, бір-бірімен табыспасын, оѕбасын, жїзіќаралар, оѕбасын,- деп теріс батасын береді. Сол сјтте-аќ жер бетіндегі аќ нўр жоєалып, дїниені ќоп-ќою ќараѕєылыќ тўмшалайды. Жер кїѕіреніп, сыбырласќан аєаш жапыраќтары мен алау гїлдер їнсіз мўѕайып, ауыр-ауыр кїрсінеді. Кенет, Кїн-сўлу ќыз алтын шашы жайылып, аќ кґйлегі желбірей аспанєа ќарай кґтеріле береді. Оєан ўмтылєан Ай-жігітті јлдеќалай јлуетті бір кїш аспанныѕ екінші шетіне ќарай тартып јкетеді. Содан бастап, Кїн-сўлу мен Айжігіт аспанныѕ екі шетінде ќалып, бірін-бірі алыстан єана кґретін болыпты. ... Мґп-мґлдір кґк аспанда бір-біріне ќарай асыєа жїзген Ай-жігіт пен Кїн-сўлудыѕ арасы жаќындай тїссе, Табиєат байдыѕ јмірімен жер бетін ќараѕєылыќ басады екен. Сґйтіп, Ай-жігіт пен Кїн-сўлу бір-бірінен адасып ќала беретін болыпты. Міне, содан јлі кїнге дейін Ай-жігіт пен Кїн-сўлу ќыз табыса алмай жїрген кґрінеді. Ал тїнде, сонау алќара кґк зеѕгір аспаннан жерге тамып кетіп, тамып кетіп тўратын алтын тамшы жўлдыздар Кїн-сўлудыѕ кґз жасы деседі.

Ґ ті р ік ж а ѕ ы л тп а ш та р Ќўлыншаќтай ўрыншаќты, Ќуыршаќќа ўрєыздым. Ќўрыќшадан ќырыќ шаќты, Клуб, шахта тўрєыздым.

*** Ши тоќыдым шиеден, Теѕіз кештім тїйемен. Кїйме жасап инеден, Їй тўрєыздым тїймеден. *** Аќ тиінніѕ біреуі, Тўрар тоќсан тиындай. Бас киімніѕ біреуі, Он аќ тиін ќўнындай.

«Айналайынныѕ» оќырмандары їшін жазєан: Ертісбай ЖЎМАБЕКОВ, зейнеткер.

«Айналайынды» їйлестіруші - Сая МОЛДАЙЫП, Нўржайна ШОДЫР.


САРЫАРЌА САМАЛЫ 23 ќазан, сейсенбі, 2012 жыл

ШЕШІМ

11

www.saryarka-samaly.kz

Жоба Павлодар облыстыќ мјслихатыныѕ

ШЕШІМІ

(V сайланєан Х сессиясы) №10 Павлодар ќ.

2012 жылєы

Павлодар облысыныѕ ќалалары мен елді мекендерініѕ аумаќтарын абаттандыру Ќаєидаларын бекіту туралы Ќазаќстан Республикасы «Јкімшілік ќўќыќ бўзушылыќ туралы» Кодексініѕ 3-бабы 2тармаєына, Ќазаќстан Республикасыныѕ 2001 жылєы 23 ќаѕтардаєы «Ќазаќстан Республикасындаєы жергілікті мемлекеттік басќару жјне ґзін-ґзі басќару» Заѕыныѕ 6-бабы 1-тармаєы 8-тармаќшасына сјйкес, Павлодар облыстыќ мјслихатыныѕ 2012 жылєы «____» «__________» шаќыруыныѕ шешіміне ќосымша

Павлодар облысыныѕ ќалалары мен елді мекендерініѕ аумаќтарын абаттандыру ЌАЄИДАЛАРЫ 1. Жалпы ережелер 1. Павлодар облысыныѕ ќалалары мен елді мекендерін абаттандырудыѕ осы ќаєидалары (бўдан јрі – Ќаєидалар) Ќазаќстан Республикасыныѕ «Јкімшілік ќўќыќ бўзушылыќ туралы» Кодексіне, Ќазаќстан Республикасыныѕ «Халыќ денсаулыєы жјне денсаулыќ саќтау жїйесі туралы» Кодексіне, Ќазаќстан Республикасыныѕ Азаматтыќ Кодексіне, Ќазаќстан Республикасыныѕ Жер Кодексіне, Ќазаќстан Республикасыныѕ Су Кодексіне, Ќазаќстан Республикасыныѕ Экологиялыќ кодексіне, «Жергілікті мемлекеттік басќару жјне ґзін-ґзі басќару туралы», «Тўрєын їй ќатынастары туралы», «Ќазаќстан Республикасындаєы сјулет, ќала ќўрылысы жјне ќўрылыс ќызметі туралы», «Табиєи жјне техногендік сипаттаєы тґтенше жаєдайлар туралы», «Жеке тўрєын їй ќўрылысы туралы», «Жарнама туралы» Ќазаќстан Республикасыныѕ Заѕдарына жјне басќа да нормативтік ќўќыќтыќ актілерге сјйкес јзірленді. 2. Ќаєидалар Павлодар облысыныѕ ќалалары мен елді мекендерініѕ абаттандырылуын ўйымдастыру жјне жїзеге асыру тјртібін айќындайды жјне тиісті аумаќта орындалуєа міндетті болып табылады.

2. Негізгі тїсініктер 3. Осы Ќаєидаларда келесі ўєымдар ќолданылады: 1) Елді мекен – адамдар ќоныстандырылєан јртїрлi маќсаттаєы объектiлерi бар бiрыѕєай салынєан жер учаскесi шеѕбердегi облыстыѕ бір бґлiгi болып табылатын Павлодар облысыныѕ бґлiгi. 2) Абаттандыру – жер їстiн жабу ќўралдарын, декоративтiк кґгалдандыру жјне жаѕарту, капиталды емес єимараттар, шаєын сјулет тїрлерi, сыртќы жарыќтандыру, кґрнекi аќпарат, жарнама жјне басќа да ќўралдарды пайдалану арќылы жїзеге асырылатын елді мекенніѕ ќауiпсiздiгiн, ыѕєайлылыєын жјне кґркем мјнерлiлiгiн ќамтамасыз етуге баєытталєан заѕды жјне жеке тўлєалардыѕ бґлiнген аумаќ шекарасындаєы ќызметi. Осы ќызмет абаттандырудыѕ объектілері мен элементтерініѕ ўйымдастырылуын, ўсталуын, пайдаланылуын, жґнделуін жјне кїзетілуін келесі баєыттар бойынша кґздейдi: инженерлік абаттандыру, сыртќы абаттандыру, санитарлыќ кїтіп ўстау жјне кґріктендіру. 3) Бґлінген аумаќ – Ќазаќстан Республикасыныѕ заѕнамасыныѕ белгіленген тјртіпте объектілерді (єимараттар, ќўрылыстар, кґлік магистральдары жјне басќаларды) орналастыру їшін иелігіне немесе пайдалануєа берілген жер учаскесі. 4) Бекітілген аумаќ – оны тиісті жаєдайда ўстау їшін белгіленген жер учаскесі. 5) Ујкілетті орган – тўрєын їй-коммуналдыќ шаруашылыќ саласындаєы мемлекеттік мекеме (бўдан јрі – ТЇКШ). 6) Жасыл кґшеттер – жасанды жјне табиєи аєаш, аєаш-бўта, бўта жјне шґп ґсiмдiктерi. 7) Жолдарды кїтiп ўстау – жолдыѕ, жол ќўрылыстарыныѕ, жолєа бґлiнген белдеулердiѕ, жолды жайластыру элементтерiнiѕ кґлiктiкпайдалану 8) Кґгал – шґптер, гїлдер, аєаштар мен бўталарды кґшеттеудi ќамтитын кґрiктендiрудiѕ жасанды ќўрылєан элементi. 9) Ќатты тўрмыстыќ ќалдыќтар (јрi ќарай ЌТЌ) – тўтынудыѕ тўрмыстыќ ќалдыќтары, ґндiрiс немесе тўтыну барысында пайда болєан шикiзат, материалдар, жартылай ґѕделген ґнiм, басќа да бўйымдар немесе ґнiмдердiѕ ќалдыќтары, сондай-аќ, жапыраќтар, бўтаќшалар жјне сыпырындыдан басќа ґзiнiѕ тўтыну ќасиеттерiн жоєалтќан тауарлар (ґнiмдер). 10) ЌТЌ жјне iрi кґлемдi ќоќыстарды ќайта ґѕдеу (зиянсыздандыру) – адамныѕ денсаулыєына жјне ќоршаєан ортаєа зиянды јсердi болдырмау маќсатында арнайы ќондырєыларда јр тїрлi технологиялыќ јдiстер арќылы ЌТЌ жјне iрi кґлемдi ќоќыстарды ґѕдеу.

Павлодар облыстыќ мјслихаты ШЕШІМ ќабылдады: 1. Павлодар облысыныѕ ќалалары мен елді мекендерініѕ аумаќтарын абаттандыру Ќаєидалары бекітілсін (ќоса беріледі). 2. Облыстыќ мјслихатыныѕ (I сайланєан ХХVII кезектен тыс сессиясы) 1999 жылєы 17 ќыркїйектегі «Облыстыѕ ќала жјне елді мекендерін абаттандыру ережелері туралы» шешімініѕ кїші жойылды деп танылсын. 3. Осы шешімніѕ орындалуын баќылау экономика жјне бюджет жґніндегі облыстыќ мјслихаттыѕ тўраќты комиссиясына жїктелсін. 4. Осы шешім оныѕ бірінші ресми жариялауы кїнінен кейінгі он кїнтізбелік кїнніѕ аяќталуы бойынша јрекетіне енеді. Сессия тґраєасы И.ЈБДІЌАЛЫЌОВ. Облыстыќ мјслихаттыѕ хатшысы М.КҐБЕНОВ. 11) Аумаќтарды санитарлыќ кїтіп ўстау – ќалалар мен елді мекендердіѕ аумаќтарынан ЌТЌ-ларды жинау, жинастыру жјне шыєару іс-шаралары (кґшелер, скверлер, парктер, жаєажайлар, зираттар, ќоєамдыќ кґлік аялдамалары жјне кґпшілік пайдаланатын басќа орындар). 12) Рўќсат етiлмеген ќоќыс їйiндiсi - ґндiрiс жјне тўтыну ќалдыќтарыныѕ оларды ґздiгiнен (рўќсат етiлмей) тастау (орналастыру) немесе жинау нјтижесiнде ќалдыќтардыѕ жиналуы. 13) Сыртќы кґрiктендiру объектiлерi – кешендi кґрiктендiру ќызметi жїзеге асырылатын облыстыѕ кез келген аумаєы: алаѕшалар, аулалар, оралымдар, функционалдыќ-жоспарлыќ ќўрылымдар, аудандар мен ыќшам аудандардыѕ аумаќтары, тўтас ќала, сондай-аќ бiрыѕєай ќала ќўрылыстыќ регламенттеу (ќорєалатын аймаќтар) немесе кґрнекi-кеѕiстiктiк ќабылдау (ќўрылысы бар алаѕ, iргелес аумаєы жјне ќўрылысы бар кґше) принципi бойынша бґлiнетiн аумаќтар. 14) Тротуар – жолдыѕ жїру бґлiгiне жанасатын немесе одан кґгал немесе арыќ жїйесiмен бґлiнген, жаяу жїргiншiлердiѕ ќозєалысына арналєан жол элементi. 15) Шаєын сјулеттiк нысандар - кґлемi жаєынан кiшкене јсемдiк, сондай-аќ, iске жарамды сипаттаєы нысандар: сјндiк ќўрылєылар (мїсiндер, су бўрќаќтар мен јсемдiк су тоєандар, ойма бедерлер, гїл ќўмыралары); iске асыру сипатындаєы ќўрылєылар (павильондар, кїркелер, орындыќтар, сауыттар) 16) Iргелес аумаќ – кґрiктендiру паспорттарына сјйкес бекiтiлген жеке жјне заѕды тўлєалардыѕ меншiгiнде жјне (немесе) пайдалануындаєы сауда, жарнама жјне басќа объектiлерге, єимарат, ќўрылыс, ќўрылыс алаѕыныѕ ќоршауы периметрiне жјне (немесе) жер учаскесiнiѕ шекарасына тiкелей жанасатын жалпы пайдаланудаєы аумаќ. 17) «Тазалыќ кїні» іс-шаралары – ќалалар мен елді мекендердіѕ аумаќтарын абаттандыру жјне санитарлыќ тазалау жґнінде ґткізілетін іс-шаралар (јр жўма сайын). 18) Субъект – жеке жјне (немесе) заѕды тўлєа. 19) Объект – абаттандыру немесе инфраќўрылым элементі. 20) Рекреациялыќ аймаќ – тўрєындардыѕ демалу орындарын, сондай-аќ кїзетілетін табиєи объектілерін (ландшафтыќ сјулет, туризмніѕ басќа да демалу орындары, бос уаќыт ґткізуге жјне (немесе) сауыќтыру іс-шараларын ґткізуге баєытталєан имараттар) ўйымдастыруєа жјне жайластыруєа арналады.

3. Жалпы талаптар 4. Елді мекендер ќызмет кґрсету объектілерімен жайластырылады жјне ќолданыстаєы стандарттардыѕ талаптарына, нормаларына, сондай-аќ осы ќаєиданыѕ ережелеріне сјйкес адамныѕ ќауіпсіз тўрмыстіршілігін ќамтамасыз етуге арналєан техникалыќ ќўралдармен жабдыќталады. 5. Єимарат, имарат, жеке тўрєын ќўрылыстарыныѕ аумаќтарынан тўрмыстыќ ќалдыќтардыѕ уаќтылы шыєарылуы жїзеге асырылады. 6. Жер учаскелерініѕ пайдаланушылары арасындаєы іргелес аумаќтарды жинастыру осы Ќаєидаларєа сјйкес жїзеге асырылады. 7. Єимараттарєа іргелес жатќан аумаќтар абаттандырылады , кґгалдандырылады , жарыќтандырылады, ќоршалады, ал ґтпе жолдары мен жаяу жїргіншілері жолдарында ќатты жабынды болуы керек. 8. Инженерлік жјне кґліктік инфраќўрылым объектілерініѕ аумаќтары техникалыќ жјне эксплуатациялыќ сипаттамаларєа сјйкес абаттандырылады. 9. Павлодар облысыныѕ елді мекендерініѕ аумаќтарында: 1) су аќќы желілерініѕ ластануын болдырмау маќсатында су аќќы коллекторларына сыпырынды жјне тўрмыстыќ ќоќыстарды тастауєа; 2) белгіленбеген жерлерге, соныѕ ішінде магистральдардыѕ, кґшелердіѕ, жїру жјне тротуарлардыѕ жїру жолдарына ќоќыс жјне ќарды шыєаруєа, тастауєа; 3) кґшелер мен (немесе) жїру жолдары бґліктерініѕ ластануын болдырмау їшін кез-келген жїк тїрін мўќият жаппай оларды кґліктік ќўралдармен тасымалдауєа; 4) плакаттарды, тїрлі аќпараттыќ материалдарды, хабарландыруларды осы маќсаттарєа

бґлінбеген жерлерге орналастыруєа. 5) ќалалар мен елді мекендердіѕ аумаќтарында ќоќысты, жапыраќтарды, ыдыстарды, ґндірістік жјне басќа ќалдыќтарды ґртеуге. 6) белгіленбеген орындарда кґлік ќўралдарыныѕ тўраєын орналастыруєа жјне оларды жууєа. 7) аулалыќ жјне ішкіормады аумаќтардыѕ кґгалдарында, балалар ойнайтын, киім жаятын жјне контейнерлік алаѕдарєа, жаяу жїру жолдары мен тротуарларєа кґлік ќўрадарыныѕ кіруіне жјне тўраќ ретінде ќолдануєа рўќсат етілмейді. 10. Ќалалар мен елді мекендердіѕ аумаќтарын (парктер, сая - баќтар, жаєажайлар, зираттар жалпы пайдаланымдаєы басќа орындарда) аєымдаєы санитарлыќ жаєынан ўстау жїзеге асырылады. 11. Рекреациялыќ аймаќтыѕ аумаєында тікелей рекреациялыќ аймаќтыѕ ќызмет етуімен байланысты емес јрекеттегі ґнеркјсіптік, коммуналдыќ жјне ќоймалыќ объектілерді орналастыру (салу) жјне кеѕейтуге рўќсат етілмейді. 12. Рекреациялыќ аймаќта шаруашылыќ жїргізуші субъектілер ґз объектілерін жјне аумаќтарын абаттандырады, сондай-аќ осы ќаєидаларєа, басќа ќолданыстаєы нормативті-ќўќыќтыќ актілерге сјйкес санитарлыќ таза ўстауды жїзеге асырады. 13. Сјуір мен ќазан айлары аралыєында апта сайын јр жўмада «Тазалыќ кїні» іс-шаралары ґткізіледі.

4. Жер жўмыстарын жїргізу тјртібі 14. Жол жабындыларын, тротуарларды, кґгалдарды жјне басќа да объектілерді, абаттандыру элементтері мен инженерлік имараттарды бўзуєа байланысты жўмыстар тапсырыс берушіге ујкілетті орган берген жазбаша рўќсат ќаєазы (ордері) бар болєан кезде жїзеге асырылады. Жазбаша рўќсат (ордер) алу їшін: - жўмыстарды жїргізуге арналєан шешімді (ордерді) беруге жјне жўмыс аяќталєаннан кейін бїлінген участкелерді ќалпына келтіру кепілдігіне арналєан ґтінім; - инженерлік желілердіѕ жјне коммуникациялардыѕ иелерімен келісілген жоба; - жўмысты жїргізу жобасы немесе жўмысты жїргізу кестесі (жўмыстыѕ кґлеміне ќарай); - кґгалдарды ќоса алєанда жасыл кґшеттерді шыєаруєа ґтінім (ќажет болєанда) беріледі. 15. Апатты жедел тїрде жоюды талап ететін елді мекендердіѕ ерекше маѕызды объектілерініѕ тіршілік јрекетін ќамтамасыз ету їшін ујкіл органныѕ келісімімен, рўќсат ќаєазыныѕ (ордерініѕ) рјсімдеуінсіз мекемелер ґкілдерініѕ ќатысуымен, рўќсат ќаєаз 24 саєаттыѕ ішінде жўмыстарды жїргізуге рўќсат ќаєазыныѕ (ордерініѕ) келесі рјсімделуімен олармен келісу аппаттарды жою жґніндегі жўмыстарды жїргізуді бастау їшін талап етіледі, апаттарды жоюєа рўќсат етіледі. 16. Жўмыс жїргiзу кезiнде заќым келтiрiлген объектiлер рўќсат ќаєазында (ордерде) кґрсетiлген жґндеу мерзiмiнiѕ аяєына дейiн ќайтадан ќалпына келтiрiлуi ќажет. Мерзiмiнен асырылып iстелiнген рўќсат ќаєаздары (ордерлері) бойынша жўмыстар олардыѕ мерзімін ўзартусыз ујкілетті органмен рўќсат етілмейді. Жўмыс басталєанєа дейін мына талаптар орындалуы тиіс: - ќауiптi зонаныѕ айналасы ќажетті ќоршаулармен ќоршалып, ескерту белгiлерi ќойылуы тиiс; - жаяу жїргіншілер жїретін жерлерде ќажетті ќўралдарды орнату жјне ќазылєан учаскелер тїнгі уаќытта жарыќпен ќамтамасыз етiлуi тиiс; - нґсерлік кјріздердіѕ їздіксіз жўмыс iстеуiн ќамтамасыз ету їшiн шаралар ќолдануы тиiс; - механизмдердіѕ жўмыс істеу аймаєында жасыл желектер болса, олардыѕ саќталуына кепілдік беретін жабыќ ќорєандармен ќоршалуы тиiс; - жолдар мен жаяу жїргіншілер жїретін жерлерді жабу ќажеттілігі болєан кезде айналып ґтетін жолдарєа тиісті белгiлер ќою ќажет. 17. Жґндеу жўмысына ќажеттi материалдар, ауыр салмаќты бґліктер жјне ґзге де механизмдерді жеткізу жўмыс басталєанєа дейін 1 сґтке бўрын јкелiнуi тиiс. Оларды орналастыру орны кґлiк жјне жаяу жїргіншiлердiѕ ќауiпсiздiгiн ќамтамасыз етуді есепке ала отыра аныќталады. 18. Жґндеу жўмыстары ќолданыстаєы нормалар мен ережелерге сјйкес, сондай-аќ рўќсат ќаєазында (ордерде) кґрсетілген нўсќауєа сјйкес жїргiзiледi. 19. Ќўрылыс материалдары олардыѕ желмен ўшырылып, шашырамауын болдырмайтын шараларды ќолдану арќылы саќталады. Жасыл желектердi, жер асты ќўдыќтарыныѕ ќаќпаќтарын, су аќќы торларын, лотоктарды жјне т.б. ќўрылыс материалдарымен, топыраќпен жауып, бастырып тастауєа тыйым салынады. Оларды ќорєау їшiн оларєа ќол жеткізуді ќамтамасыз ететін тиісті аєаштан жасалєан ќалќандар мен ќорапшалар ќолданылады. 20. Ќайта ќалпына келтiрiлген жўмыстардыѕ орындалуын актi бойынша ујкілетті органныѕ ґкiлi ќабылдап алады. 21. Жўмыс шартыныѕ бўзылуы, ќайта жґндеу жўмыстарыныѕ сапасыз орындалуы немесе ќайта жґндеу жўмыстарыныѕ мерзімдері бўзылєан жаєдайда жїргiзiлген жаєдайда ујкілетті орган мїдделі коммуналдыќ ќызметтермен жјне басќа да субъектілермен бірлесіп басталєан жўмыстарды тоќтатады жјне ќолданыстаєы заѕнамаєа сјйкес тиісті шаралар ќолданады. 22. Жўмысты жїргізу, соныѕ ішінде ќайта ќалпына келтіру жўмыстарыныѕ мерзімі ујкілетті органныѕ келісімі бойынша ўзартылуы мїмкін.

5. Елдi мекендердiѕ iшкi кґлiк жїйесi 23. Ќозєалыс ќауiпсiздiгiмен ќамтамасыз ету жјне оны ўйымдастыруды жаќсарту жґніндегі негізгі іс-шараларєа мыналар жатады:

- жол тегiстiгiн саќтау, ойыќтар, шўѕќырлар, жарыќтар пайда болєан жерлердегі аќауларды жјне т.б., деформацияларды жою; - автомобиль дґѕгелегi ќажеттi iлiнiсініѕ ќажетті коэффициентiн ќамтамасыз ететiн жол жабындысыныѕ кедiр-бўдырлыєынан саќтау; - жол жиегін бекiту, жолжабындысы жигініѕ ашылып ќалмауын ќадаєалау, суды жол жиегінінен бўруды ќамтамасыз ету, жол жиегінде су, шўѕќыр, iз таєы басќа ойлы-ќырлы жерлердi болдырмау; - жолдыѕ бойы ўзындєыныѕ дўрыс кґрінуін ќамтамасыз ету, оныѕ iшiнде жолдыѕ ойма жермен ґтетiн бґлiгiнде, жол тїйісінде, темiржол жјне трамвай ґткелдерiнде; - ќозєалыстыѕ ўйымдастырылуын жаќсарту жјне оныѕ ќауiпсiздiгiн арттыру. 24. Елді мекендердіѕ кґшелері жјне жолдарына кґлік ќўралдарыныѕ шыєуы тиісті санитарлыќ жаєдайда жїзеге асырылады. 25. Кґшелердi ластамау їшiн кґлiкпен тасымалданатын сусымалы жјне басќа жїктер мўќият жабылуы тиіс. 26. Кґшелерде кґлiк ќозєалысын шектеуге немесе жабуєа, ќозєалыс маршрутыныѕ ґзгеру ќажеттілігіне байланысты атќарылатын жўмыстар бўќаралыќ аќпарат ќўралдары арќылы ќала тўрєындарына хабарландырылып, ујкілетті органныѕ келісімі бойынша жїргізіледі. 27. Жаќсартылєан жабындылары бар кґшелер мен алаѕдарда жерасты ќўрылысын салу немесе ќайта жїргiзу мїмкiндігіне ќарай жабыќ јдiспен, жолдыѕ бетiне заќым келтiрiлмей жїргiзiлуi тиiс. 28. Орамдардыѕ ішінде, абаттандырылмаєан кґшелер мен алаѕдарда, сондай-аќ жерасты ќўрылыстарын салу жјне ќайта жайластыру кезінде ашыќ јдiспен жол салуєа беріледі. Осы немесе басќа јдiстi ќолданудыѕ орындылыєы жобалау кезiнде жергiлiктi жаєдайєа байланысты жеке аныќталады. 29. Егер де жер ќазылєан кезде, жобада кґрсетiлмеген жерасты коммуникациясы аныќталса, онда жўмысты орындаушы ујкілетті органды жјне мїдделі субъектілерді хабардар етеді, осы жер асты коммуникацияларыныѕ кјсіпорындары – баланс ўстаушылармен келісім алєанєа дейін жўмысты тоќтатады. 30. Жер жўмыстары жїргізілгеннен кейін ќазылєан орындар ујкілетті органныѕ келісімі бойынша жўмыс аяќталєан соѕ ўсатылмайтын материалдармен (ќазылєан жер ќўм, ќиыршыќ тас) ќайта жабылады. 31. Жол бетiнiѕ енi 4-7,5 метр болатын кґшенiѕ жїру бґлігінде ќазылєан жер жїретін жолдыѕ барлыќ еніне ќарай ќайта ќалпына келтiріледі, ал енi 7,5 метрден артыќ ашылєан жерді жабуды ќайта ќалпына келтіру ор жол жјне ќўрылыс механизмдерi жїргізілген жўмыс аймаєында жїргiзiледi. Абаттандыру элементтерi мен бїлінген жер бетiн ќалпына келтiру жўмыстары жол бетiн ќайта жабу жўмыстары аяќталєаннан кейiн екi тјулiктен кешiктiрiлмей жїргiзiл��і тиiс. 32. Жўмыстар жїргiзiлетiн жерлерге аќпараттыќ хабарламалар жазылєан таќтайлар орнатылуы ќажет.

6. Елдi мекендердiѕ iшiндегi жерасты жјне жер бетiндегi инженерлiк коммуникация жїйесi 33. Елдi мекендердiѕ абаттандыруын ќорєау їшiн инженерлiк коммуникациялар объектілері, инженерлік желілердiѕ техникалыќ жаєдайы тґменде кґрсетілгендерді ќамтамасыз ететін ќызмет кґрсетуші кјсiпорындардыѕ тўраќты баќылауында болады: - аумаќта су тасќынына жол бермеу; - кїзететiн жјне бґлiнiп берiлген аймаќтардыѕ санитарлыќ жаєдайын баќылау; - люктардыѕ ќаќпаќтарыныѕ жґнделу жаєдайы жјне орналасуы, ќўдыќтар мен камералардыѕ, жол жабындысыныѕ деѕгейiнде жауын суыныѕ кјріздері торларыныѕ жабылуын; - ќыс мезгiлiнде олардыѕ орналасќан жерiн жедел аныќтау їшiн ќўдыќтарєа белгiлер салу; - пайдалану, ќайта жабу мен монтаждау ережелерiн орындамау салдарынан iстен шыєуы мїмкiн жерасты жолдарыныѕ ќатты немесе ќўмды жабындысыныѕ жай-кїйіне мониторинг жїргізу. 34. Їстiѕгi жјне жерасты суларын бўруєа арналєан ќўбырлар, ќўдыќтар мен каналдарды жинау жјне тазалау, жауын суларыныѕ коллекторларын, жауын суларынан ќабылдаєыштарды тазалау ќажетiне ќарай, жаз мерзiмiнде кезеѕде тґрт рет, ќыста бір рет тазалануы тиiс. 35. Жауын кјріздері мен жауын суларын ќабылдаєыштардан ќатты ќалдыќтар ќажетiне ќарай тазаланып, сол мезгілде ўйымдастырылєан ќоќыс тастайтын жерге шыєарылуы ќажет. 36. Ґнеркјсiп кјсiпорындарыныѕ алаѕдарына жиналєан су шаруашылыќ кјрізіне жіберілуі тиiс. Бўл суларды нґсерлiк жерге аєызуєа тыйым салынады. Ќысќы кезеѕде су ќўбырлары, жылу торабы, шаруашылыќ кјріздерінде болатын апатты жою кезінде суларды нґсерлік кјріздерге жіберу тыйым салынады. 37. Кїзгі кезеѕде суыќ тїсер алдында суаєар желiсінiѕ торларын жауып, бекiту керек. 38. Ќолданыстаєы жерасты коммуникацияларын ќайта жґндеу кезiнде оларды кґлiк жїретiн жол астынан шыєаруды ескерген жґн.

7. Елдi мекендердіѕ аумаќтарын жарыќтандыру 39. Елдi мекендердіѕ аумаќтары сыртќы жарыќ ќондырєыларына: - электр жабдыќтау ќўрылєысы, ќоректендiретiн желi, ќоректендiру пункттерi, таратушы желiлер; - ќорєау ќўрылєысы жјне жерге ќосылєан электр желiсi; - басќару ќондырєысы; - тiреуiштер, арќанды салпыншаќтардыѕ тiректерi жатады.

Жалєасы 12-бетте


САРЫАРЌА САМАЛЫ

12

ШЕШІМ

23 ќазан, сейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

Басы 11-бетте 40. Тiректер бїйiр тасыныѕ алдыѕєы ќырынан цокольдiѕ сыртќы бетiне дейiн 0,6 метрден кем емес араќашыќтыќта орналасады. Автобустар мен ауыр жїк машиналары жїрмейтiн кґшелерде бўл аралыќты 0,3 метрге дейiн кемiтуге болады. 41. Кґшелер мен жолдардыѕ ќиылысќан жерiнде тiректер тротуардыѕ дґѕгеленген жерiне дейiн жјне јртїрлi кiрер жерлерден 1,5 метр ќашыќтыќта орналасады. Тiректер газондарда аєаштармен ќатар, аллеялар мен жаяу жїретiн жолдарда орналасады. 42. Енi тар жїретін орындар, єимарат жанында орналасќан тротуарлар мен алаѕдар ыѕєайлы тїрде ќол жететін болса, оларды єимарат ќабырєасына орналасќан шамшыраќтар арќылы жарыќтандыруєа болады. 43. Сыртќы жарыќтандыру ќўрылєыларын ќалпында саќтауєа жјне ќызмет кґрсетуге мынадай iс-шаралар жатады: - шамдарды жјне ќатардан шыќќан шамдардаєы шашыратќыштарды ауыстыруды, шамдарды тазалауды, жарыќтандырєыш деѕгейлерін ґлшеуді ќоса алєанда сыртќы жарыќтандыру ќўрылєыларыныѕ техникалыќ жарамды жаєдайын ўстау, мўнда сандыќ жјне сапалыќ кґрсеткіштер орнатылєан параметрлерге сјйкес келеді; - сыртќы жарыќтандыру ќўрылєылары жўмысыныѕ реттелетін тјртібін, уаќтылы ќосуды баќылау, ішінара немесе жартылай сґндіруді баќылауды, жанбайтын шамдарды аныќтауды жјне ујкілетті органныѕ келісімі бойынша оларды жедел жоюды ќамтамасыз ету. 44. Шамшыраќтардыѕ жану пайызын жјне сыртќы жарыќтандыру ќўрылєысыныѕ жаєдайын аныќтау їшiн ујкілетті орган екi аптада бір рет баќылау тексерiстерiн жїргізедi. Шамшыраќтыѕ жану пайызы 95 пайыздан кем болмауы керек. 45. Сыртќы жарыќтандыру ќўрылєысыныѕ жаєдайына байланысты металл тiректер, тiреуiштер мен басќа да элементтер їш жылда бiр рет сырланып тўрады. 46. Жарнамаларды, стендiлерді, витриналарды жарыќтандыру кезінде жарыќ беру ќўралдары жарыќтандырылаєан сјуле бейнесініѕ ќарап тўрєан адамныѕ кґзiне тїспейтіндей етіп орналастырылуы ќажет. 47. Жаяу жїргіншілердіѕ, жїргiзушiнiѕ кґзiне сјуле тура тїспеуi їшiн жарыќтандырєыш ќўралдарына ќорєау бўрышын немесе арнайы экрандау торларын орнатуды ескеру ќажет.

8. Табиєи су айдындары 48. Табиєи су айдындарыныѕ жанында орналасќан елдi мекендер жанында жаєажайлар мен жаєалаулар жасалады. 49. Серуендейтiн аллеяларда кґгалдар мен аєаштар аллеяныѕ iшкi жаєына орналасады. 50. Оѕтїстiкке ќараєан жаєалауларда кґлеѕкелi учаскелер жасалады. Газондар мен гїл ґсiретiн жерлерге бґлiнедi. 51. Баспалдаќтыѕ шыєар жерi ґте биiк болєан жаєдайда ол жерге алаѕ жасалуы ќажет. 52. Жаєажай аумаєы су кґздерiн санитарлыќ ќорєау аймаєынан тыс жјне су аєыныныѕ еѕ тґмен жерiн ластау мїмкiндiгiнен ќашыќ жерде болу керек. 53. Жаєажайларда ќўтќару станциялары, тамаќтандырудыѕ сауда пунктері, киім ауыстыру кабиналары, дјретханалар, ќоќыс жинауыштар орналасады. Су ішуге арналєан фонтандар болєан жаєдайда су Ќазаќстан Республикасы Їкіметініѕ 2012 жылєы 25 ќаѕтардаєы № 168 ќаулысымен бекітілген «Ќалалыќ жјне ауылдыќ елді мекендердегі атмосфералыќ ауаєа, топыраќќа жјне олардыѕ ќауіпсіздігіне, ќалалыќ жјне ауылдыќ елді мекендердіѕ аумаќтарын кїтіпўстауєа, адамєа јсер ететін физикалыќ факторлардыѕ кґздерімен жўмыс істеу жаєдайларына ќойылатын санитариялыќэпидемиологиялыќ талаптардыѕ» санитарлыќ ќаєидаларына сјйкес болуы ќажет. 54. Жаєажайлар кїнніѕ сјулесі неєўрлым кґп тїсетiн оѕтїстiк, оѕтїстiк батыс, оѕтїстiк шыєыс баурайларына орналастырылады. 55. Су айдындарыныѕ, ґзендердіѕ, аєыстардыѕ жаєаларында: - материалдарды, жабдыќтарды арнайы бґлiнген шомылу ќўралдарын тиюге арналєан жерлерден басќа жерлерде саќтауєа; - ќоќысты, балшыќты, ластанєан ќарды, тазаланбаєан ґнеркјсiп жјне шаруашылыќ ќалдыќтарын тастауєа тыйым салынады; - ќыс мерзiмi аяќталєан соѕ жаєалау аймаєы кґѕ - ќоќыстан тазаланып, су бассейнiнiѕ санитарлыќ жаєдайын ќамтамасыз ететiн ісшаралар жїргiзiледi.

9. Елдi мекендердi сјулеттi кґркем безендiру 56. Елдi мекендердi сырттай кґркейту белігленген тјртiппен бекiтiлген бас жоспарлар (бас жоспарлар сўлбасы), жоспарлаудыѕ детальды (бґлшектi) жобасы мен аумаќты салу жобасы бойынша iске асырылады. 57. Сырттай кґркейту элементтерiн орналастыру кезінде олардыѕ аумаќтыѕ баєытына сјйкес келуi, сондай-аќ архитектурамен жјне табиєи ортамен органикалыќ бiрлiгi ќамтамасыз етіледі. 58. Аумаќтыѕ тўрєын жай бґлiгiн кґркейтудiѕ жоспарлы элементтерi балалардыѕ ойын алаѕынан, їлкендердiѕ демалатын жерiнен, спорт жјне шаруашылыќ алаѕдарынан, сондай-аќ балалардыѕ ойын алаѕы тўрєын аймаќтыѕ iшiнде кґлiк жолынан ќашыќ, терезеден 12 метр жерлерге орналасуымен тўруы керек. 59. Балалар алаѕыныѕ жабындысы сол жерге ќойылєан жабдыќтарєа байланысты болуы керек. 60. Базар аумаќтарында, оныѕ iшiнде шаруашылыќ, базар алаѕдарында жауын жјне ерiген су аєатын еѕiстiгi, кјрізі, су ќўбырлары немесе жабыќ суаєар жїйесi болуы керек.

61. Зираттыѕ аумаќтары ќоршалуы тиіс жјне жїретін орындарда ќатты жабындысы болуы керек. 62. Єимарат ќасбеттерін безендіру жјне оєан іргелес аумаќтарды абаттандыру сјулет, ќала ќўрылысы жјне ќўрылыс саласындаєы ујкілетті органныѕ келісімі бойынша жїзеге асырылады. 63. Ќасбеттерді жјне жекелеген элементтерді (балкондарды, су аєатын ќўбырларды, ќоршауларды жјне басќаларын) ќалпына келтіру, жґндеу жјне бояу жўмыстарын уаќытында ґндіруді ќосатын пайдаланатын субъектілер, тўрєын їй ќорына ќызмет кґрсететін кјсіпорындар єимараттыѕ, ќўрылыстыѕ, имараттыѕ сыртќы сјулетті бейнесін ўстап тўруды, сонымен ќатар ќасбеттерде орналасќан аќпараттыќ таќтайшаларды, кґрсеткіштерді, ескерткіш таќталарды жјне с.с. таза жјне тїзетілген жаєдайда ўстауды ќамтамасыз етеді. Єимарат ќасбеттерін жјне олардыѕ ќўрылымдыќ элементтерін ќайта жабдыќтау сјулет, ќала ќўрылысы жјне ќўрылыс істері бойынша ујкіл органныѕ жазбаша рўќсатымен єана мїмкін. Єимарат ќасбеттерін ґз еркімен ќайта жабдыќтауєа, сыртќы сјулетті бейнені бўзуєа жол берілмейді. 64. Кґлiк тўраќтары жеке жабдыќталєан автомобиль тўратын ќалтасы ескерiлген, жол таѕбаларымен белгiленген алаѕдарда орналасады. Тўраќтардыѕ кіреберісінде тўраќтыѕ атауы жазылєан жјне жўмыс тјртібі бар маѕдайша орналастырылуы ќажет. 65. Сјулет келбетін, санитарлыќ, экологиялыќ нормаларды бўзбау їшiн, сјулет, ќала ќўрылысы, ќўрылыс саласындаєы ујкілетті органныѕ рўќсатымен єана киоск, ларек, павильон жјне басќа уаќытша єимараттарды орнатуєа рўќсат етіледі. 66. Елді мекендер їшін ќолданыстаєы ќўрылыстыѕ сјулетін бўзбайтын сыртќы эстетикалыќ келбетті ќўру їшін заманауи дизайнерлік шешімдерді ќолданумен декоративті жас кґшеттерді ќолдану ўсынылады.

10. Ќалалар мен елді мекендердіѕ аумаќтарын жинау 67. Тўрєындарєа ќызмет кґрсету бойынша сауда объектілері жјне басќа пункттер, сондай-аќ, оєан іргелес аумаќтар жер учаскесі шегінен 10 метр радиуста санитарлыќ жаєдайда ўсталынады. Контейнерлік алаѕдарды ќоспаєанда, жалпы пайдаланымдаєы жерлерде орналасќан ішкіорамды аумаќтарды санитарлыќ тазалауды ујкілетт�� орган ќамтамасыз етеді. 68. Аула аумаєыныѕ тазалыєы кїнделiктi жинастыру арќылы саќталады. Ауа райыныѕ жаєдайына байланысты тротуарєа су немесе ќўм шашылады, ќардан тазартылып, їй жанындаєы кґшеттер, балалар алаѕы, суаєарлар мен ќўрєатќыштар тазартылады. 69. Тўрєын жай аумаќтарын жјне ќоєамдыќ орындарды жинау кїн сайын таѕертеѕ ерте 8.00-ге дейiн, кешкi уаќытта 19.00 саєаттан кейiн жјне ќажеттілігіне ќарай кїні бойы жїргiзiледi. Аумаќтарды жинау жазєы жјне ќысќы болып бґлінеді. 70. Елді мекендердіѕ аумаќтарын жазєы жинауєа кїнделікті сыпыру, суару, су аќќы ќўдыќтарын тазалау, сондай-аќ тїнгі уаќытта кґшелердіѕ жїргінші бґлігін, алаѕдар жјне тротуарлар жуу жатады. Ќарќынды ќозєалыстаєы кґшелерде жїргінші бґлігі екі тјулікте бір рет жуылады. 71. Ќысќы жинау тўраќты (ќар тїсудіѕ арасында) жјне мерзімді (ќар жауєан уаќытында жјне ќарды толыќ жинаєаннан кейін) болып бґлінедi. Ќар кґп жауєан кезде кїрделi жинау ґткізіледі. 72. Ќысќы жинау екi кезектен тўрады. Бiрiншi кезекте орындалатын жўмыс жаяу жїргіншілер мен кґлiк ќозєалысыныѕ, јсiресе, жол ґткелдерiнiѕ, магистральдi кґшелердiѕ, автобус жолдарыныѕ ќауiпсiздiгiн ќамтамасыз ету ќажет. Екiншi кезектегi жўмысќа ќар дуалдарын жасау, кґлiк жїретiн жолды ќардан тазалау, мўз жару, ќарлы мўзды сырєанаќтарды жою, ќар тїспесе де, кґлiк жолын тазалау жатады. 73. Жолдар мен тротуарлардаєы ќарлы-мўзды ќўралдармен кїресу їшін ќўм-тўзды ќосынды сепкіші (немесе ќўмныѕ басќа хлоридтармен) пайдаланылады. Ауаныѕ температурасына ќарай (6 градусќа дейiн 1 кв.метр 120 гр., 6 градустан тґмен болса, 1 кв.метрге 240 гр) ќосынды горизонтальдi учаскелерге шашылады. 74. Жаяу жїргіншiлердiѕ ќайєылы оќиєаларєа тап болуын, јуе желілер, шамшыраќтар мен жасыл кґшеттердіѕ заќымдануыныѕ алдын алу маќсатында имараттар мен єимараттардыѕ иелерi мен жалєа алушылардыѕ кїшімен жјне ќўралдарымен тґбедегi, карниздегi, суаєардыѕ ќўбырлары ќардан жїйелі тазаланады. 75. Елдi мекендердiѕ аумаєын ќардан тазалау оны арнайы бґлiнген ќар жинайтын орындарєа (бос жерлерге, сайєа) шыєару, кґлiк жїретiн жолдан жасыл желек тїбiне, ґзен арнасына лаќтыру арќылы жїзеге асырылады. Соѕєысы ќарєа ќўмды тўзды немесе басќа химиялыќ ќоспалар шашылмаєан кезде жасалады. Ґзен жаєаларында ќар жинайтын орындар жасалады. Ќыс аяќталєаннан кейiн ќар жиналєан жер тазалау, су бассейндерінiѕ санитарлыќ жай-кїйін ќамтамасыз ету жґнінде іс-шаралар жїргiзiледi. 76. Кґшелерде, аулаларда жјне басќа кґпшiлiк пайдаланатын жерлерде сауда лотоктарын, бос ќўтыларды, басќа да сауда жабдыќтарын тастап кетуге тыйым салынады. 77. Жаєажай аумаєы мен демалыс аймаќтары жабылєан соѕ жиналады: жаєалауды, киiм ауыстыратын орынды, јжетханаларды, жасыл аймаќты тазалау, бос ыдыстарды жуу жјне јжетханаларды дезинфекциялау жўмыстары жїргiзіледi. Кїндіз патрульдыќ жинау ґткізіледі. Жаєажай аумаєы, демалыс аймаќтары ќўмныѕ їстiѕгi ќабатын апта сайын ќопсыту жолымен жыл

сайын ќўм салу арќылы жиналады. Жаєажайда, саябаќтарда, демалыс аймаќтарында сауда жасаєан ўйымдар мен жеке кјсiпкерлер жиналєан ќоќысты рўќсат етілген їйіндіге шыєарып, їнемi жинап отырады (кїніне бір реттен кем емес). 78. Кјріз желілерін ґткізбей рыноктарда сауда орындар 50 метрден кем емес сўйыќтыќ ґткізбейтін шўѕќырлары бар ќоєамдыќ јжетханалар орнатылады. Есептелген орындардыѕ саны јрбір 50 сауда орнына бірден кем емес болуы тиіс. 79. Іргелес жатќан алаѕы бар рыноктардыѕ аумаќтары, кооперативті гараждар, шаруашылыќ ќоралар, погребтер, саяжайлыќ ќоєамдардыѕ аумаќтары жјне жас кґшеттері бар бекітілген аумаќтар мен кірме жолдар санитарлыќ жаєдайда ўсталынады. 80. Теміржолдар, кґпірлер, ќиябеттер, їймелер, жол ґтпелер, жол астындаєы ґтулер, шеткі рельстердан 50 метрден кем емес оќшаулану аймаќтары шегіндегі аумаќты, осы имараттарды пайдаланатын кірме жолдарыныѕ теміржол ўйымдары жјне иелері жинастырады. 81. Барлыќ бўзылатын немесе демонтаж жасалынатын ќўрылыстар мен имараттар ќоршалады жјне 10 метр радиуста жиналады, ал учаске рекультивацияєа жатады. 82. Трамвай жолдарыныѕ, 5 метрге дейін ќашыќтыќтаєы жер учаскелері ґтпелерініѕ санитарлыќ жаєынан ўсталуын екі жаќ бойынша трамвай кјсіпорны жїзеге асырады.

11. Елді мекендер селитебті аймаќтары шектерінен ќоќыстарды жинастыру жјне шыєару 83. Елдi мекендердiѕ аумаќтарындаєы тўрмыстыќ ќалдыќтарды жинау, саќтау жјне олардыѕ аумаќтарынан ќалдыќтарды жою жїйесін таѕдау абаттандыру деѕгейiне, їйдiѕ ќабаттылыєына, ќўрылыстыѕ салыну тїрiне байланысты болып келеді жјне ќоќыс ќўбыры бар немесе ќоќыс ќўбыры жоќ їйлерде ќоќыстарды жинау болып бґлiнедi. Ќажеттілігіне ќарай сўйыќ ќалдыќтарды жинау їшін ќазылєан шўѕќыр орны болу ќажет. Масаларды, тараќандар, тышќандарды жою їшін дезинфекция мен дератизация жасалуы ќажет. 84. Тўрєын їйлерден, сауда жјне ќоєамдыќ тамаќтану, мјдениет кјсiпорындарынан, ќоєамдыќ ўйымдар мен басќалардан ќатты ќалдыќтар мамандандырылєан кјсiпорындармен жасалєан келiсiм шарт бойынша жоспарлы тўраќты негізде жиналады. Ірі габаритті ќалдыќтарды шыєару ґтінімдер бойынша жїзеге асырылады. 85. Тўрєын їй ќўрылыстарына арналєан ќоќыс жинау контейнерлері ќатты жабындысы, міндетті ќоршаулары жјне мамандандырылєан кґлікке арналєан кіребірес жолдарымен арнайы алаѕдарда орнатылады. Ќоќыс жинайтын алаѕ мен єимараттыѕ арасы 100 метрден аспау керек. 86. Ќоќыс жинау контейнерлері мен аз ќабатты ќўрылыстардыѕ їй иелеріне арналєан алаѕдарды ўстауды меншік иелері жјне ќоќыс шыєару жґніндегі мамандандырылєан кјсіпорындар жїзеге асырады. Ќоќыс салу ќўбырынсыз жалпы пайдаланымдаєы жерлерде жјне тўрєын ќўрылыстаєы ішкіаулалыќ аумаќтарда ќоќыс жинау контейнерлері мен алаѕдарды ўстауды ќоќыс шыєаратын мамандандырылєан кјсіпорындар жїзеге асырады. Ќоќыс салу ќўбыры бар тўрєын ќўрылыста ќоќыс салу камераларын, ќоќыс жинаєыштарды жјне камерадан ќалдыќтарды шыєару орындарына іргелес аумаќтарды, сондай-аќ контейнерлерді орналастыруєа арналєан алаѕдарды ўстауды меншік иелері, кондо-минум объектілерініѕ басќару органы жїзеге асырады. Иелігінде єимараттар, їй-жайлар жјне аумаќтар бар субъектілер їшін ќатты тўрмыстыќ ќалдыќтарды ўстауды жјне шыєаруды ќоќыс шыєаратын кјсіпорындар немесе ґздері жїзеге асырады. Тўрмыстыќ маќсаттаєы ірі габаритті заттар мен салмаєы 300 кг.-нан асатын ќўрылыс материалдары бар контейнерлерді тиеуге рўќсат етілмейді, сўйыќ ќалдыќтарды тґгуге, контейнерлермен жјне ќоќыс салєыш камераларда ќоќысты ґртеуге рўќсат етілмейді. 87. Жалпы пайдаланымдаєы орындарда мамандандырылєан ўйымдар жеткілікті мґлшерде ќоќыс жјшіктерді орнатады. Шаруашылыќ субъектілері, кондоминиум объектілерініѕ басќару органдары їшін – аулалардыѕ кіреберістерінде олардыѕ объектілерін орналастыру орындарында ќоќыс жјшіктерін орнату міндетті болып табылады. Ќоќыс жјшіктерініѕ шекті деѕгейде толтырылуы олардыѕ кґлеміне байланысты. 88. Жануарларды ґсіру жјне кїтумен айналысатын шаруашылыќтар жјне кјсіпорындардыѕ иелері жануарларды ќорада баєу кезеѕіне кґѕніѕ жјне басќа ќалдыќтардыѕ олардыѕ кїтілу аумаєында келесі шыєарумен санитарлыќ ќызметпен келісілген осыєан арнайы бґлінген орындарєа ќаттап тастауын ќамтамасыз етеді. 89. Ќалдыќтардыѕ шыєарылуына баќылау жїргізуді санитарлыќ ќызмет жјне ујкілетті орган жїзеге асырады. Шаруашылыќ субъектілері тексеру кезінде мамандандырылєан ўйымдармен келісім-шарт болмаєан жаєдайда ўйымдастырылыєан ќоќыс тастайтын жерге ЌТЌ шыєаруды растайтын тиісті ќўжатын ўсынады. 90. Ўйымдастырылєан ќоќыс тастайтын жерлер санитарлыќ нормаларды саќтаумен арнайы бґлінген аумаќтарда жјне санитарлыќќорєау аймаќтарында жїзеге асырылады.

12. Елді мекендерде жас кґшеттерді ќорєау 91. Жасыл кґшеттердi баєып-кїту, оларды уаќытында зиянкестерден, аурудан, арам шґптен ќорєау жўмыстарын ўйымдастыруєа мынадай iс-шаралар жатады: 1) ќоќыстарды жинау, кґгалдарды ќию, шабу, тырнауышпен тазалау, ќўрєаќ жапыраќтарды

жинау, арамшґптерді шґптеу, бўталарды ќию; 2) диаметрі 1,5 метрден кем емес аєаштардыѕ діѕгек ќуысын орнатумен ќыртыстарды ќопсыту; 3) барлыќ вегетациялыќ кезеѕ ішінде жасыл кґшеттерді суару; 4) ґсіп жатќан жасыл ќорєа ќосымша аєаштар мен бўталарды ќалпына келтіріп отырєызу; 5) аєаштардыѕ крондарын кесу, ќўрєаќ бўтаќтарды, жас бўтаќтарды, сынєан бўтаќтарды кесу; 6) ескі жасты аєаштарды жасарту; 7) ауру жјне ќурап ќалєан аєаштарды жою; 8) кґктемгі кезеѕде шўѕќырларды тїзету, ашыќ жерлеріне топыраќ себу, кїзгі-ќысќы кезеѕде отырєызылєан аєаштарды суару. 92. Жасыл кґшеттер отырєызылєан жалпы пайдаланымдаєы жјне инженерлік коммуникациялар орналастырылєан жерлерде: 1) санитарлыќ, ґртке ќарсы жјне басќа нормалардыѕ бўзылуына; 2) кґгалдардыѕ їстінен жїруге, аєаштарєа механикалыќ заќым келтіруге; 3) бау-баќша ќўралдары мен жабдыќтарды (орындыќтарды, ќоќыс салатын жјшіктерді, кґгал торларды) бїлдіруге; 4) мал баєуєа, топыраќ пен ќўмды ќазуєа жјне шыєаруєа; 5) аєаштар мен бўталы ґсімдіктерді рўќсатсыз шабуєа; 6) жасыл желектерге зиянды јсер келтіретін ќўрал-жабдыќтармен ќамтамасыз етілмеген жаѕа жјне ќайта ќўрылєан кјсіпорындарды, агрегаттарды жјне ґзге объектілерді іске ќосуєа; 7) ґз еркімен ќоршауларды орнатуєа тыйым салынады. 93. Жасыл кґшеттерді саќтауєа мїмкіндік болмаєан жаєдайда, жасыл ќор жґніндегі комиссияныѕ жасыл кґшеттерді бўзып шыєару туралы тиісті шешімініѕ негізінде ујкілетті органныѕ рўќсатын алу ќажет, осы шешімді ќабылдау кезінде мыналар ескеріледі: 1) жасыл ќор объектілерініѕ шаѕ жібермейтін, желден ќорєайтын, газєа тўраќтылыєы мен фитоцидті сапалары; 2) негізгі биометрикалыќ кґрсеткіштер: жасы, ґсімдіктіѕ биіктігі, діѕгегініѕ диаметрі, ўшар басыныѕ ені мен тыєыздылыєы; 3) ќалалыќ объектілердіѕ декоративтік жјне эстетикалыќ рјсімделуіне јсері; 4) олардыѕ сауыќтыру јсері. 94. Инженерлік коммуникациялардыѕ ќорєауындаєы аймаќтардыѕ шекараларындаєы, мемлекеттік баєдарламалар бойынша объектілерді салуєа ўсынылєан жер телімдеріндегі жасыл желектерді жјне мемлекеттік мекемелер аумаєында ґсетін жасыл желектерді ескермегенде, жасыл желектерді ќўлатуєа рўќсат алынєан жаєдайда тапсырыс беруші (ґтініш беруші) жўмыстарды жасау кезінде тиісті бюджетке мыналардыѕ ќўнын ґтейді: 1) тапсырыс берушініѕ ґтініші бойынша, тиісті линцензиясы бар, тјуелсіз баєалаушы аныќтайтын ќўлатылєан (шабылєан) жасыл желектердіѕ баєалау ќўнын; 2) жаѕа аєаштарды отырєызу жјне бір жыл бойы оларды кїту ќўнын, бўны осы ќызметті жїзеге асыратын ўйым аныќтайды. Елді мекенніѕ аумаєында адамдардыѕ жаппай шоєырлануына байланысты ісшараларды ґткізу кезінде ўйымдастырушы кґгалдандыру объектілерініѕ, сондай-аќ, гїлзарлар мен кґгалдардыѕ саќталуын ќамтамасыз етуге жауапты тўлєаны аныќтайды, бўл туралы ујкілетті органєа хабарлайды. 95. Жер учаскесін сату-сатып алу келiсiм шартын жасау немесе жердi жалєа беру кезiнде учаскеде жасыл кґшеттер болєан жаєдайда шартта немесе оныѕ ќосымшасында сатып алынатын (жалєа берілетін) учаскедегі жасыл кґшеттердіѕ болуы, олардыѕ тїрi, жасы, учаскелерде ґскен аєаштардыѕ жјне бўталар мен кґгалдарда орналасќан алаѕдардыѕ саны кґрсетiлуi тиiс. 96. Шартта сатып алушыныѕ (жалєа алушыныѕ) жасыл кґшеттерді саќтауєа жауапкершiлiгi ескеріледі. Екпе аєаштардыѕ бґлiгiн шабу ќажет болєан жаєдайда ујкілетті органныѕ келісімі бойынша сатып алушы (жалєа алушы) ґз есебiнен шабылєан аєашты басќа жерге 1:3 ара ќатынасымен (1 аєаштыѕ орнына 3 аєаш 1 м2 кґшеттiѕ орнына 3 м2) ґтемдік екпе аєаштарын отырєызуды жїзеге асырады. 97. Жўмыстарды жїргізу барысында: - заќым келтіруден жасыл кґшеттерді ќоршау; - жолдарєа, тротуарларєа, ґткелдерге, алаѕдарєа т. б. асфальт тґсеген кезде баєанныѕ тїбiнен диаметрi 1 м, ќажетіне ќарай кґгал шґбiн жўлып, темiр торєа жер ќалдыру; - жолдарды, тротуарларды салу жјне ќайта жаѕарту кезінде т. б. ќўрєан кезде жасыл кґшеттер орналасќан аймаќтарда тiк белгiлердi 5 сантиметрден артыќ ґзгертуге болмайды, олардыѕ жоєарєы бетiн кґтеру немесе тґмендету жўмыстары жїргізілсе жобаларда жасыл кґшеттiѕ дўрыс ґсу жаєдайын саќтау їшін ќўрылєы орнатуды ескеру ќажет; - салынып жатќан объектiлерге кірме жолдарын салу кезінде кґшеттердiѕ орындарын ескеру ќажет жјне жасыл кґшеттердiѕ ќоршауларыныѕ бўзылуына жол бермеу керек. 98. Жасыл ќордыѕ саќталуына жјне жасыл кґшеттердіѕ кїтіп ўсталуына баќылау жїргізу ќоршаєан ортаны ќорєау саласындаєы ујкілетті органныѕ жоспарлы (кґктем мен кїзде) жјне кезектен тыс тексерулерін (ќатты ќар, жауын жауєанда, жел ќаќќанда) ґткізу жолымен жїзеге асырылады.

13. Осы Ќаєидаларды бўзєаны їшiн жауапкершiлiк 99. Осы Ќаєидаларды бўзєаны їшін ЌР «Јкiмшiлiк ќўќыќ бўзушылыќ туралы» кодексінде кґзделген жазалау шаралары ќолданылады.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

СТАТИСТИКА

23 ќазан, cейсенбі, 2012 жыл

13

www.saryarka-samaly.kz

2012 жылдыѕ 9 айындаєы Павлодар облысыныѕ јлеуметтік-экономикалыќ дамуы Павлодар облысы Статистика департаментімен 2012 жылєы ќаѕтар-ќыркїйектегі облыстыѕ јлеуметтік-экономикалыќ дамуыныѕ ќорытындылары жасалды.

ЖАЛПЫ ҐЅІРЛІК ҐНІМ 2012 жылєы ќаѕтар-маусымдаєы Павлодар облысында ґндірілген жалпы ґѕірлік ґнім (ЖҐҐ) кґлемі 632 млрд. теѕгені ќўрады жјне 2011 жылдыѕ сјйкес кезеѕімен салыстырєанда наќты есептеуде 8,7%-єа ўлєайды. Облыстыѕ республикадаєы ЖҐҐ їлес салмаєы 5% ќўрады. Жалпы ґѕірлік ґнімдегі еѕ жоєары кґлем «ґнеркјсіп» саласына келеді – 304 млрд. теѕге (48,1%). Облыстаєы халыќтыѕ жан басына шаќќандаєы ЖҐҐ шамасы 844,9 мыѕ теѕгені ќўрады, бўл республика бойынша орташа деѕгейден 13,2%-єа (746,5 мыѕ теѕгеге) жоєары. 2012 жылєы ќаѕтар-маусымдаєы жалпы ґѕірлік ґнімді ґндіру

632 028,2

100,0

Республикадаєы ЖҐҐ їлес салмаєы, % 5,0

15 741,3 303 995,0

2,5 48,1

5,4 7,4

20 192,3 207 682,3

3,2 32,9

0,8 14,4

66 624,4

10,5

26,2

9 496,0 17 502,7

1,5 2,8

21,1 2,6

Жалпы Ќорыґѕірлік тындыєа ґнім, млн. %-бен теѕге Павлодар облысы Ауыл, орман жјне балыќ шаруашылыєы Ґнеркјсіп кен ґндіру ґнеркјсібі жјне карьерлерді ќазу ґѕдеу ґнеркјсібі электрмен жабдыќтау, газ, бу беру жјне ауаны баптау сумен жабдыќтау; кјріз жїйесі, ќалдыќтардыѕ жиналуын жјне таратылуын баќылау Ќўрылыс Кґтерме жјне бґлшек сауда; автомобильдерді жјне мотоциклдерді жґндеу Кґлік жјне ќоймалау Тўру жјне тамаќтану бойынша ќызметтер Аќпарат жјне байланыс Ќаржы жјне саќтандыру ќызметі Жылжымайтын мїлікпен жасалатын операциялар Кјсіби, єылыми жјне техникалыќ ќызмет Јкімшілік жјне ќосалќы ќызмет кґрсету саласындаєы ќызмет Мемлекеттік басќарау жјне ќорєаныс; міндетті јлеуметтік ќамтамасыз ету Білім беру Денсаулыќ саќтау жјне јлеуметтік ќызметтер Ґнер, ойын-сауыќ жјне демалыс Ґзге де ќызметтер тїрлерін ўсыну Таза салыќтар

74 028,6 46 476,0

11,7 7,4

4,2 5,4

2 501,1 5 341,7 7 274,5

0,4 0,8 1,2

2,3 1,7 2,3

40 192,0

6,4

3,7

9 249,9

1,5

1,6

5 741,8

0,9

2,4

14 924,2 22 616,0

2,4 3,6

5,0 4,7

14 574,4

2,3

5,1

3 916,0

0,6

4,6

3 204,2 44 748,8

0,5 7,1

2,3 5,0

Ґндіріс кґлемініѕ 93,7%-ын жўмыс істейтіндердіѕ саны 50-ден асатын кјсіпорындар жїзеге асырады. Осы топтаєы кјсіпорындардыѕ мемлекеттік меншік нысанындаєы кјсіпорындар ґнімініѕ їлес салмаєы тек 0,2% ќўрайды; мемлекеттік емес заѕды тўлєалар мен олардыѕ бірлестіктері меншігіндегі кјсіпорындарєа ґнімніѕ 79,8%-ы келеді; басќа мемлекеттер, олардыѕ заѕды тўлєалары мен азаматтарыныѕ меншігіндегі кјсіпорындар ґнімі 20%-ын ќўрады.

АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫЄЫ Облыстаєы ауыл шаруашылыєы ґнімініѕ жалпы кґлемі 2012 жылдыѕ ќаѕтар – ќыркїйек айларында 54,7 млрд. теѕгені ќўрады, бўл 2011 жылдыѕ сјйкес кезеѕіне ќараєанда 2%-єа тґмен. 2012 жылєы 1 ќазандаєы жаєдай бойынша облыста ќой,ешкі мен жылќыдан басќа барлыќ мал басыныѕ саны азайды. Жылќы саны 9,3%-єа, ќой – 3,1%-єа, ешкі – 15%-єа ґсті, ірі ќара мал – 1,2%-єа, шошќа – 13,8%-єа, ќўс – 41,7%-єа азайды. Баянауыл ауданында ірі ќара мал, ќой, жылќы саны басыныѕ еѕ жоєары саны тіркелді, сјйкесінше облыстыќ кґрсеткіштен 16,8%, 22,7%, 15,7% ќўрады. Шошќаныѕ едјуір саны Павлодар ќ.а. – 23,3%, ќўс Шарбаќты ауданында 22,1% тіркелді. 2012 жылєы ќаѕтар – ќыркїйекте облыс бойынша алынєан бўзау тґлдері – 145 мыѕ бас (2011 жылєа 98,8%), торай – 86,4 мыѕ (94,1%), ќозы – 256,8 мыѕ (105,9%), лаќ – 39,3 мыѕ (120,1%), ќўлын – 31,8 мыѕ бас (107,7%). 100 тґлдейтін малєа есептегенде бўзау жјне ќозы тїсімі ґткен жылдыѕ деѕгейімен салыстырєанда 98,9% ќўрады. 2012 жылєы ќаѕтар – ќыркїйекте облыста ґткен жылдыѕ сјйкес кезеѕіндегі 702-ге ќарсы 622 ірі ќара мал басы, 506-єа ќарсы 5705 шошќа, 244-ке ќарсы 342 ќой мен ешкі жјне 119-єе ќарсы 100 жылќы басыныѕ ґлгені тіркелді. 2012 жылєы ќаѕтар – ќыркїйекте тірідей салмаќта 49,5 мыѕ тонна мал мен ќўс еті (2011 жылєа 100,5%), 286,6 мыѕ тонна сїт (100,2%) жјне 49 млн. дана тауыќ жўмыртќасы (32,4%) ґндірілді. Мал шаруашылыєы ґнімініѕ негізгі ґндірушілері халыќ шаруашылыќтары болып табылады, олармен облыстаєы 68% ет, 82% сїт, 99% жўмыртќа ґндірілді. Шаруа ќожалыќтарында ет, сїт ґндіру ўлєайды, ауылшаруашылыќ кјсіпорындарында ет ґндіру азайды, сїт ґндіру ўлєайды. Ауылшаруашылыќ кјсіпорындарында жўмыртќа ґндіру болєан жоќ, їй шаруашылыќтарында – 1,5%-єа азайды, шаруа ќожалыќтарында 146,9%-єа ўлєайды. 2012 жылєы ќаѕтар – ќыркїйекте облыс бойынша бір сиырдан алынєан сїттіѕ орташа сауылымы ґткен жылдаєыдай 2017 кг, бір мекиен – тауыќтан алынєан орташа жўмыртќа тїсімі 112-ге ќарсы 155 жўмыртќаны ќўрады. 2012 жылєы 1 ќазанєа мал шаруашылыєыныѕ кґрсеткіштері 2011 жылєы 2012 тиісті жылєы ќаѕтар – кезеѕге, ќыркїйек пайызбен Ауыл шаруашылыєы малдары мен ќўстарыныѕ негізгі тїрлерініѕ саны Ірі ќара мал., мыѕ бас 412,9 98,8 Ќой, мыѕ бас 552,1 103,1 Ешкі, мыѕ бас 90,1 115,0 Шошќа, мыѕ бас 73,7 86,2 Жылќы, мыѕ бас 109,7 109,3 Ќўс, мыѕ бас 825,5 58,3 Мал шаруашылыєы ґнімдерініѕ негізгі тїрлерін ґндіру Мал мен ќўстыѕ барлыќ тїрлерініѕ тірідей салмаќта союєа ґткізілгені, мыѕ тонна 49,5 100,5 Сауылєан сиыр сїті, мыѕ тонна 286,6 100,2 Алынєан тауыќ жўмыртќалары, млн. дана 48,5 32,4 Мал мен ќўстыѕ ґнімділігі Бір сиырдан сауылєан орташа сїт сауылымы, кг 2 017 100,0 Бір мекиен тауыќтыѕ орташа жўмыртќалаєыштыєы, дана 112 72,3

ҐНЕРКЈСІП 2012 жылєы ќаѕтар-ќыркїйекте Павлодар облысыныѕ ґнеркјсіп кјсіпорындарымен 836 млрд. теѕге сомасында ґнім (жўмыс, ќызмет) ґндірілді. Ґнеркјсіп ґндірісініѕ наќты кґлем индексі 102% ќўрады. Облыста ґндірілетін ґнеркјсіп ґнімініѕ їлесі жалпы республикалыќ кґлемінен 6,9% ќўрады. Жалпы ґнеркјсіп ґндірісініѕ кґлемінен 8,4%-ын ќўрайтын кен ґндіру ґнеркјсібі жјне карьерлерді ќазуда 1,1%-єа кґлемдердіѕ ґскені байќалды, бўл 4%-єа тас кґмір ґндіру кґлемініѕ ўлєайєанына байланысты. Ґѕдеу ґнеркјсібі кјсіпорындарыныѕ їлесіне ґнеркјсіп ґндірісініѕ 67,5%-ы келеді. Ґнеркјсіптіѕ осы секциясында наќты кґлем индексі 102,4%-ы ќўрады. Мўнай ґѕдеу – 111,8%-єа, химиялыќ ґнеркјсіп – 160,2%-єа ґнімдер ґндірістерінде жјне машина жасауда – 170,4%єа едјуір ґсуі байќалды, металлургия ґнеркјсібініѕ ґндіріс кґлемі 7,2%-єа тґмендеді. Ґнеркјсіп ґндірісініѕ 21,9%-ын ќўрайтын электрмен жабдыќтау, газ, бу беру жјне ауаны баптауда наќты кґлем индексі 106,4%-єа теѕ. Электр энергиясын ґндіру 6,2%-єа ўлєайды. Ґнеркјсіп ґндірісініѕ 2,2%-ын ќўрайтын сумен жабдыќтау; кјріз жїйесі, ќалдыќтардыѕ жиналуын жјне таратылуын баќылауда наќты кґлем индексі 89,5% ќўрады. Ґнеркјсіп ґнімініѕ наќты кґлемі индексі ґткен жылдыѕ сјйкес кезеѕіне пайызбен 110

140 129,4

130

102,0

101,2

100 120 109,7

110

106,4

104,5 100,3

101,1

90

102,4

100 89,5

80

90 80

70

ЌЎРЫЛЫС ЌЫЗМЕТІ ЖЈНЕ ИНВЕСТИЦИЯЛАР 2012 жылєы ќаѕтар-ќыркїйекте облыс бойынша негізгі капиталєа жўмсалєан инвестициялар 159,5 млрд. теѕгені, немесе 2011 жылдыѕ ўќсас кезеѕіне ќараєанда 115,7% ќўрады. Республиканыѕ инвестиция кґлеміндегі облыс їлесі 4,5% ќўрады. Инвестицияларды ќаржыландыру кґзі бойынша 67,2% кјсіпорындар мен ўйымдардыѕ жјне халыќтыѕ ґз ќаражаты ќўрады, ќарыз ќаражаты їлесіне 12%-дан келді, бюджет ќаражаты жјне шетел инвестициялары сјйкесінше 10,6%, 10,2% ќўрады. Инвестицияныѕ технологиялыќ ќўрылымында єимараттар мен їймереттердіѕ ќўрылысы жјне кїрделі жґндеуі бойынша жўмыстар 35,2%, машиналар, жабдыќтар, ќўрал-сайман, мїкјммал – 56%, ґзге кїрделі жўмыстар мен шыєындар 8,8% ќўрады. Негізгі капиталєа жўмсалєан инвестициялардыѕ едјуір кґлемі ґнеркјсіп саласында ќалыптасты (77,5%). Кен ґндіру ґнеркјсібі жјне карьерлерді ќазудыѕ дамуына жалпы инвестициялар кґлемініѕ 8,9%-ы; ґѕдеу ґнеркјсібін – 29,5%-ы; электрмен жабдыќтау, газ, бу беру жјне ауаны баптауды дамытуєа 35,2%-ы жўмсалды. 2012 жылєы ќаѕтар-ќыркїйектегі ќорытынды бойынша ќўрылыс жўмыстарыныѕ (ќызмет) кґлемі 45 млрд. теѕгені, немесе 2011 жылдыѕ тиісті кезеѕімен ќараєанда 103,7% ќўрады. Жеке меншік ќўрылыс ўйымдарымен жалпы жўмыс кґлемініѕ 93,1%-ы орындалды, шетел мердігерлерініѕ їлесіне – 5,7%-ы, мемлекеттік 1,2%-дан келеді. 360 жаѕа єимараттардыѕ ќўрылысы аяќталды, оныѕ 253-і тўрєын їй жјне 107-сі тўрєын емес їйлер. Ґткен жылдыѕ сјйкес кезеѕімен салыстырєанда пайдалануєа берілген тўрєын їй єимараттарыныѕ жалпы алаѕы 1,9 есеге ґсіп, 73,6 мыѕ шаршы метрді ќўрады. Облыста пайдалануєа берілген тўрєын їй єимараттары жалпы алаѕыныѕ еѕ жоєарєы їлесі Павлодар ќаласына келеді (72,7%-ы). Тўрєын єимараттарды пайдалануєа беру жалпы алаѕы мыѕ шаршы метр

кен ґндіру ґнеркјсібі мен карьерлерді ќазу ґѕдеу ґнеркјсібі электрмен жабдыќтау, газ, бу беру жјне ауа баптау сумен жабдыќтау, кјріз жїйесі, ќалдыќтардыѕ жиналуын жјне таратылуын баќылау ґнеркјсіп - жалпы

КҐЛІК ЖЈНЕ БАЙЛАНЫС

90 75

75,1

73,6

60

53,2 44,7

45

Ґнеркјсіп ґндірісініѕ жалпы кґлемінен Павлодар ќаласыныѕ 30 їлесіне 428,5 млрд. теѕге, немесе 51,3%-дан келеді, Аќсу ќ. – 214 15 млрд. теѕге (25,6%) жјне Екібастўз ќ. – 173,3 млрд. теѕгеден 0 (20,8%) келеді. Ґнімніѕ наќты кґлем индексі Павлодар ќ. – 99,2%, Аќсу ќ. – 101,5% жјне Екібастўз ќ. бойынша 115,6% ќўрады.

3 8, 6 20,9

32,2 23,3

1,0 1,0 2,9 2,9 5,0 5,0 I

I-II

I-III

барлыєы

23,1

21,2

15,4

5,6 I-VI

I-IX

I-XII

I

7,6 I-II

24,2

22,1 8,1

I-III

I-VI

олардан жеке салушылармен

I-IX

2012 жылєы ќаѕтар-ќыркїйектегі облыс кґлігімен (темір жол жјне јуе кґлігін есептемегенде) жїк тасымалдау кґлемі 72,2 млн. тоннаны ќўрады, бўл 2011 жылдыѕ ќаѕтар-ќыркїйегіне ќараєанда 15,7%-єа артыќ кґрсеткіш. Автомобиль кґлігімен жїк тасымалдау 27,1%-єа ўлєайды, ал магистральды ќўбыр бойынша 6,5%-єа азайды. Облыс кґлігініѕ жолаушылар айналымы 22%-єа ўлєайды жјне 15,9 млрд. жолаушы-километрді ќўрады. Пошталыќ жјне курьерлік байланыс ќызметініѕ кґлемі 338,9 млн. теѕгені жјне наќты кґлем индексі 101,7% ќўрады. Байланыс ќызметі 7,4 млрд. теѕге сомасында кґрсетілді. Наќты кґлем индексі 104,1%-єа теѕ. Халыќќа кґрсетілген байланыс ќызметініѕ ґткізу їлесі 67,2% ќўрады. Байланыс ќызметінен тїскен табыс ќўрылымында еѕ жоєары їлес салмаќты Интернет желісі ќызметіне ќол жеткізу мїмкіндігі – 29,8%-дан жјне жергілікті телефон байланысы 26%-дан алады. Байланыс ќызметтерініѕ кґрсеткіштері 2012ж. 2012ж. ќаѕтарќаѕтарЇлес ќыркїйек салмаќ ќыркїйек, 2011ж. млн. ќаѕтартеѕге ќыркїйекке, %-бен

Байланыс ќызметінен тїскен табыс, барлыєы Мобильдік байланыс Ќалааралыќ телефон байланысы Ґзге байланыс ќызметі Єаламтор Жергілікті телефон байланысы Деректерді табыстау Сымсыз желілер жјне спутник, кабельді инфракўрылым арќылы баєдарламаларды тарату ќызметтері Жалпы табыстардан-халыќќа байланыс ќызметтерін кґрсетуден

100,0 0,2 16,8 16,2 29,8 26,0 1,7

7 420,4 104,1 14,1 116,5 1 245,0 85,0 99,7 1 198,7 2 214,0 127,6 1 927,2 100,8 127,9 86,3

9,3

693,5

107,7

67,2

4 984,2

100,3

ТЎТЫНУ НАРЫЄЫ 2012 жылєы ќаѕтар-ќыркїйектегі бґлшек сауданыѕ кґлемі 123,9 млрд. теѕгеге жетті жјне 2011 жылдыѕ ќаѕтар-маусымымен салыстырєанда 14,7%-єа ўлєайды. Сауда кјсіпорындарыныѕ жалпы кґлеміндегі бґлшек сауданыѕ їлесі 35,7% ќўрады. Наќты кґлем индексі 113% ќўрады. Бґлшек сауданыѕ ќўрылымы, % 63,8

70 60 50 40 30 20 10 0

36,2

64,3

35,7

2011 жылдыѕ ќаѕтар-ќыркїйегі

2012 жылдыѕ ќаѕтар-ќыркїйегі

Облыстыѕ кґтерме нарыєындаєы ґткен кезеѕ ішіндегі сату кґлемі 355 млрд. теѕгені ќўрады, бўл 2011 жылдыѕ сјйкес кезеѕіне ќараєанда 15,8% артыќ кґрсеткіш. Ќоєамдыќ тамаќтандыру ќызметініѕ кґлемі 3,9 млрд. теѕге деѕгейінде ќалыптасты. Наќты кґлем индексі 101,3% ќўрады.

СТАТИСТИКАЛЫЌ БИЗНЕС ТІРКЕЛІМ 2012 жылєы 1 ќазандаєы жаєдай бойынша Павлодар облысыныѕ Статистикалыќ бизнес тіркелімінде 12665 заѕды тўлєалар тіркелді. Жўмыс істейтін заѕды тўлєалардыѕ саны 58,0%, немесе 7339 бірлікті ќўрады. Жўмыс істейтіндер ішінде 70,9%-ын белсенділер (5200 бірлік), 22,2%-ын – уаќытша ќызметін тоќтатќандар (1632), 6,9%-ын – жаѕадан тіркелгендер (507) ќўрады. 1 ќазандаєы белсенділігі бойынша тіркелген заѕды тўлєалар 15 000

12 665

12 124

12 000 7 276

9 000

7 339

6 000 3 000 0 2011

тіркелгендер

2012

жўмыс істейтіндер

2012 жылєы 1 ќазанєа белсенді кјсіпорындар їлес салмаєы 2011 жылдыѕ ўќсас мерзімімен салыстырєанда 3,1 пайыздыќ тармаќќа ўлєайды. Мґлшері бойынша едјуір їлес салмаќты (94,0%) шаєын кјсіпорындар (жўмыспен ќамтылєандар саны 50 адамєа дейін), 5,2%-ды – орта кјсіпорындар (51 – 250 адамєа дейін), 0,8% – ірі кјсіпорындар (жўмыспен ќамтылєандар саны 250 адамнан аса) алады. Экономикалыќ ќызмет тїрлері бойынша тіркелген кјсіпорындардыѕ кґбі кґтерме жјне бґлшек сауда, автомобильдерді жјне мотоциклдерді жґндеу саласында – 32,6%-ы (4122 бірлік) мамандандырылєан, ал кјсіпорындардыѕ еѕ аз саны тўру бойынша ќызметтерге 0,8%-ы (106 бірлік) келеді. Тіркелген заѕды тўлєалардыѕ жалпы санынан 10,2%-ы (1297 бірлік) ґнеркјсіп кјсіпорындарына келеді, олардыѕ ішінде едјуір саны ґѕдеу ґнеркјсібіне – 86,4% (1121), ал еѕ аз саны электрмен жабдыќтау, газ, бу беру жјне ауа баптау саласына 3,5%-ы (45) келеді. Меншік нысаны бґлігінде жеке меншік нысанындаєы кјсіпорындар 86,0%, мемлекет меншігіндегі кјсіпорындар – 11,9% жјне басќа мемлекеттердіѕ, олардыѕ заѕды тўлєалары мен азаматтарыныѕ меншігіндегі кјсіпорындар – 2,1% ќўрады. Ўйымдастырушылыќ-ќўќыќтыќ нысаны бойынша едјуір їлесті шаруашылыќ серіктестіктер (76,1%) алады. Аумаќтыќ бґлігінде заѕды тўлєалардан едјуір їлес салмаєы Павлодар (67,6%), Екібастўз (17,3%), Аќсу (2,8%) ќалаларына келеді.

Жалєасы 14-бетте


САРЫАРЌА САМАЛЫ

14

СТАТИСТИКА

23 ќазан, сейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

Басы 13-бетте

БАЄА 2012 жылєы ќыркїйектегі тўтыну баєасыныѕ индексі (инфляция деѕгейініѕ негізгі кґрсеткіші) 2011 жылдыѕ желтоќсанымен салыстырєанда 104,2% ќўрады. Азыќ-тїлік тауарларыныѕ баєасы – 3,7%-єа, азыќ-тїлік емес тауарларыныѕ баєасы – 2,7%-єа, аќылы ќызметтерге 6,3%-єа ґсті. 2012 жылєы ќаѕтар - ќыркїйекте облыстыѕ азыќ-тїлік нарыєында ўн жјне басќа да жарма топтары бойынша баєаныѕ 14,4%-єа тґмендеуі байќалды: ќараќўмыќ жармасы – 44,2%-єа, тары – 29,4%-єа, кїріш – 2%-єа, жўмыртќа – 20,5%-єа баєалары тґмендеді. Сондай-аќ, ет баєасы 9%-єа ґсуі байќалды, соныѕ ішінде, ќой еті – 12,5%-єа, сиыр еті – 11,9%-єа, жылќы еті – 7,1%-єа, шошќа еті – 7,5%-єа, ќўс еті – 3,9%-єа баєалары ќымбаттады. Сїт ґнімдері 1%єа ќымбаттады, ащы сїт ґнімдері – 1,2%-єа, аќ ќауанды орамжапыраќ – 25,5%-єа, сјбіз – 9,3%-єа, ќызылша – 1,3%-єа, ќант баєасы– 0,2%-єа ґсті. Балыќ жјне теѕіз ґнімдері 6,3%-єа, ќымбаттады. Аќылы ќызметтер осы кезеѕде 6,3%-єа ќымбаттады. Кґлік ќызметініѕ тґлемаќысы 2,7%-єа, ўзаќ ќашыќтыќтаєы теміржол жолаушылар кґлігі ќызметтері – 2,3%-єа ґсті. Пошталыќ ќызметтер – 14%-єа, денсаулыќ саќтау ќызметтері – 4,3%-єа, білім беру ќызметтері 8,2%-єа ќымбаттады. Азыќ-тїлік емес тауарлар нарыєында темекі ґнімдері – 9,7%-єа, алкогольді ішімдіктер – 2,7%-єа, киім-кешек жјне аяќкиім – 3,9%-єа, балалар киімі – 6,1%-єа , ерлер киімі – 4,3%-єа јйелдер киімініѕ баєасы 2,6%-єа ќымбаттады. Бензин баєасыныѕ 0,6%-єа, жуєыш жјне тазалайтын заттар 4%-єа баєасыныѕ ґсуі тіркелді. Тўтыну тауарлары мен ќызметтеріне баєа жјне тарифтердіѕ ґзгеруі алдыѕєы айєа, %-бен ґсу+, кему-

Аєымдаєы жылдыѕ ќаѕтар-ќыркїйегінде жўмысќа орналастыру мјселесі жґнінде ујкілетті органдарєа (Павлодар облысыныѕ жўмыспен ќамтуды їйлестіру жјне јлеуметтік баєдарламалар басќармасыныѕ деректері бойынша) жўмыс іздеп жїрген 12834 адам ґтінді, бўл 2011 жылєа ќараєанда 2377 адамєа аз, оныѕ ішінде ауылдыќ жерде тўратындар – 5570 адам. 6584 адам, немесе ґтінгендер саныныѕ 51,3%-ы, соныѕ ішінде ауыл тўрєындарыныѕ 2797-сі жўмысќа орналастырылды. 2012 жылдыѕ 1 ќазанына жўмысќа орналастыру мјселесі жґніндегі ујкілетті органдарєа ўйымдар тарапынан берілген жўмыскерлерге деген ќажеттілік 1445 адамды ќўрады, бўл ґткен жылдыѕ тиісті кезеѕімен салыстырєанда 177 адамєа аз. 2012 жылєы 1 ќазандаєы жўмыспен ќамту мјселесі жґніндегі ујкілетті органдардыѕ есебі��де тўрєан жўмыссыздардыѕ саны 2012 жылдыѕ 1 ќазанына 2408 адамды ќўрады, бўл 2011 жылдыѕ сјйкес мерзіміне ќараєанда 3469 адамєа аз. Экономикалыќ тўрєыдан белсенді халыќ санындаєы тіркелген жўмыссыздардыѕ їлесі 0,5% ќўрады.

ШАЄЫН ЖЈНЕ ОРТА КЈСІПКЕРЛІК 2012 жылєы 1 ќазандаєы нарыќта белсенді жўмыс істейтін шаєын жјне орта кјсіпкерлік субъектілерініѕ саны 2011 жылдыѕ сјйкес мерзімімен салыстырєанда 4,5%-єа ўлєайды жјне 28,3 мыѕ бірлікті ќўрады. Оныѕ ішінде: 3,1 мыѕ – заѕды тўлєа, 22,4 мыѕ – жеке кјсіпкер, 2,9 мыѕ – шаруа ќожалыєы. Шаєын жјне орта кјсіпкерлікте жўмыспен ќамтылєандардыѕ саны 2,4%-єа ўлєайды жјне 123,8 мыѕ адамєа жетті. 2012 жылєы ќаѕтар-ќыркїйекте шаєын жјне орта кјсіпкерліктіѕ белсенді субъектілерімен ґнім (тауар жјне ќызмет) шыєару (тўраќты баєада) 0,1%-єа ўлєайды жјне 225,1 млрд. теѕгені ќўрады. Республиканыѕ ґнім (тауар жјне ќызмет) шыєарудаєы облыстыѕ їлес салмаєы 4,1% ќўрады. Шаєын жјне орта кјсіпкерліктіѕ заѕды тўлєаларымен 181,4 млрд. теѕге, жеке кјсіпкерлермен – 29,4 млрд. теѕге, шаруа ќожалыќтарымен 14,3 млрд. теѕге сомасында ґнім ґндірілді. Шаєын жјне орта кјсіпкерлік кґрсеткіштері

3

2012 жылдыѕ 1 ќазанына Белсенді Жўмыспен субъектілер ќамтылєандар саны, бірлік саны, адам

2 1 0 -1 I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

барлыќ тауарлар мен ќызметтер

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

азыќ-тїлік тауарлар

2012 жылєы ќаѕтар-ќыркїйектегі ґнеркјсіп ґнімін ґндіруші кјсіпорындар баєасыныѕ индексі 100,3% ќўрады. Ґндірілген ґнімніѕ баєасы 0,2%-єа тґмендеді, ал ґндірістік сипаттаєы ќызметтер 7,7%-єа ґсті. Электрмен жабдыќтау, газ бу беру жјне ауаны баптауда баєалар – 13,5%-єа, кен ґндіру ґнеркјсібі мен карьерлерді ќазуда – 9,2%-єа, сумен жабдыќтау; кјріз жїйесі, ќалдыќтардыѕ жиналуын жјне таратылуын баќылауда – 4,7%-єа ґсті, ал ґѕдеу ґнеркјсібінде 5,9%-єа тґмендеді. Ауылшаруашылыќ тауар ґндірушілерімен ґткізілген ґнімніѕ баєасы 5,6%-єа, мал шаруашылыєы ґнімініѕ баєасы – 5%-єа ґсті, ал ґсімдік шаруашылыєы ґнімі баєасыныѕ 7,1%-єа тґмендеуі байќалды. Аєымдаєы жылдыѕ 3 тоќсанында негізгі тамаќ ґнімдерін тўтынудыѕ минималды нормалары негізінде есептелген халыќтыѕ орташа жан басына шаќќандаєы кїнкґрістіѕ еѕ тґмен деѕгейініѕ шамасы 16 526 теѕгені ќўрады, бўл орташа республикалыќтан (17 689теѕге) 7%-єа тґмен.

Барлыєы: шаєын кјсіпкерліктіѕ заѕды тўлєалары орта кјсіпкерліктіѕ заѕды тўлєалары жеке кјсіпкерлер шаруа (фермерлік) ќожалыќтар

28 314 2 750 325 22 386 2 853

123 790 40 550 34 590 42 259 6 391

2011 жылдыѕ ќаѕтар-ќыркїйегіндегі, ґнім шыєару, млн. теѕге 225 131 57 258 124 157 29 422 14 294

ДЕМОГРАФИЯ 2012 жылдыѕ 1 ќыркїйегінде Павлодар облысы халќыныѕ есепті саны 748449 адамды ќўрады. Ќала халќы – 516872 адам (69%), ал ауыл халќы – 231577 адам (31%).

ХАЛЫЌ САНЫ адам

Кїнкґрістіѕ еѕ тґмен деѕгейініѕ шамасы %

2012 жылдыѕ 1 ќаѕтарына барлыќ халыќ

кїнкґрістіѕ еѕ тґмен деѕгейініѕ шамасы орташа халыќтыѕ жан басына шаќќанда, теѕге кїнкґрістіѕ еѕ тґмен деѕгейініѕ шамасыныѕ ґзгеруі, тиісті айєа %-бен, ґсуі+, тґмендеу-

ЕЅБЕК НАРЫЄЫ ЖЈНЕ ЕЅБЕКАЌЫ 2012 жылєы ќаѕтар-тамыздаєы облыстыѕ кјсіпорындары бойынша (кјсіпкерлік ќызметпен айналысатын шаєын кјсіпорындардыѕ ќызметкерлерін есептемегенде) жалдамалы ќызметкерлер саны 206,8 мыѕ адамєа жетті, бўл 2011 жылдыѕ сјйкес кезеѕіне ќараєанда 2,8%-єа артыќ кґрсеткіш. Бір ќызметкердіѕ орташа айлыќ атаулы жалаќысы 83138 теѕгені, оныѕ ґсуі 2011 жылдыѕ ќаѕтартамызымен салыстырєанда 16,8% ќўрады. Наќты жалаќы 10,7%-єа артты. Экономикалыќ ќызмет тїрлері бойынша жалдамалы ќызметкерлер еѕбек аќысыныѕ мемлекеттік басќару жјне ќорєаныс; міндетті јлеуметтік ќамтамасыз ету саласында – 26,2%-єа, білім беруде – 23,9%-єа едјуір жоєарылауы байќалды. Аумаќтыќ бґлікте еѕ жоєарєы жалаќы Аќсу ќ.ј. – 96395 теѕге, Екібастўз ќ.ј. – 88877 теѕге жјне Павлодар ќ.ј. 85137 теѕге болып тіркелді. Облыс аумаќтары бойынша орташа айлыќ жалаќы

50 748 61 506

48 835 60 509

45 859 57 459

44 780 58 804

Павлодар

Успен

Шарбаќты

46 766 59 656

Лебяжі

Май

47 105 60 359

Качир

43 541 54 869

47 964 61 366

30 000

55 201 67 312

45 000

47 715 57 881

60 000

81 068

75 000

74 286 85 137

90 000

74 722 88 877

теѕге

15 000

2011ж. ќаѕтар-тамыз

Ертіс

Железин

Баянауыл

Аќтоєай

Екібастўз ќ.

Аќсу ќ.

Павлодар ќ.

0

2012ж. ќаѕтар-тамыз

2012 жылдыѕ 1 ќыркїйегіне ќала халќы

ауыл халќы

2012 жылдыѕ ќаѕтар-тамызында облыс бойынша 8778 туєандар саны тіркелді, бўл 2011 жылдыѕ сјйкес кезеѕіне ќараєанда 4,8%-єа артыќ кґрсеткіш. Осы уаќыт ішінде 5460 адам ќайтыс болды (2,6%-єа аз). Бўрынєыдай, ќанайналым жїйесі аурулары салдарынан ґлім-жітім саны кґбейді. Осы себептен ќайтыс болєандардыѕ їлеc салмаєы 31,1%-ды ќўрады. Халыќтыѕ табиєи ґсімі 3318 адамды ќўрады, сонымен ќатар, ќалалыќ жерде 2206 адам, ауылдыќ жерде 1112 адам саныныѕ ґсуі байќалды. АХАТ органында тіркелген некелер саны 2012 жылдыѕ 8 айы ішінде 7,9%-єа, ал ажырасу – 5,9%єа ўлєайды. Кґрсетілген кезеѕде барлыєы 4309 неке жјне 2033 ажырасу тіркелді. Аєымдаєы жылдыѕ 8 айы ішінде облыстан республика шегіне 1765 адам кґшіп кетті, соныѕ ішінде ТМД елдеріне 1673 адам жјне јлемніѕ басќа елдеріне 92 адам ќоныс аударды (2011 жылєы ќаѕтартамызда 1871 адам, соныѕ ішінде ТМД елдеріне – 1737 жјне јлемніѕ басќа елдеріне – 134 адам). 2012 жылєы ќаѕтар-тамызда облысќа шет елдерден 455 адам кґшіп келді, соныѕ ішінде ТМД елдерінен кґшіп келгендердіѕ саны 399 адамды, ал јлемніѕ басќа елдерінен кґшіп келгендердіѕ саны 56 адамды ќўрады.

ПАВЛОДАР ОБЛЫСЫ ҐНЕРКЈСІБІНІЅ ЖЎМЫСЫ ТУРАЛЫ 2012 жылєы ќаѕтар-ќыркїйектегі облыстаєы ґнеркјсіп ґндірісініѕ кґлемі 836 млрд. теѕгені ќўрады, бўл 2011 жылдыѕ сјйкес кезеѕіне ќараєанда 2%-єа артыќ кґрсеткіш. Ґндіріс кґлемі 2011 жылєы ќаѕтар-ќыркїйек айларымен салыстырєанда кен ґндіру ґнеркјсібі жјне карьерлерді ќазуда 1,1%-єа, ґѕдеу ґнеркјсібінде 2,4%-єа, электрмен жабдыќтау, газ, бу беру жјне ауаны баптауда 6,4%-єа ўлєайды. Сумен жабдыќтау; кјріз жїйесі, ќалдыќтардыѕ жиналуын жјне таратылуын баќылауда 10,5%-єа тґмендеу байќалды. Сондай-аќ, мўнай ґѕдеу, химия ґнеркјсібі ґнімдерініѕ, машина жасау жјне электр энергиясын ґндіру кґлемі арта тїсті. Металлургия ґнеркјсібі, лигнит жјне тїсті металл кендерін ґндіру азайды. 2012 жылєы ќаѕтар-ќыркїйектегі жеке ґнім тїрлерін ґндіру

тас кґмір, мыѕ тонна лигнит (ќоѕыр кґмір), мыѕ тонна мотор отыны (бензин, соныѕ ішінде авиациялыќ), мыѕ тонна газойльдер (дизельдік отын), мыѕ тонна ферроќорытпалар, мыѕ тонна ґѕделмеген алюминий, мыѕ тонна алюминий оксиді, жасанды корундтан басќа, мыѕ тонна болаттан жасалєан тїрлі диаметрдегі ќўбырлар, іші ќуыс жіксіз профильдер, тонна электр энергиясы, млн. кВт. сає

Ґндірілді

Ґткен жылдыѕ сјйкес кезеѕіне пайызбен

49 178,7 4 372,4

104,0 90,7

900,5 1 190,7 948,4 187,9

113,2 117,8 99,2 100,8

1 135,3

91,4

67 307 29 675,2

61,4 106,2

Павлодар облысы статистика департаментініѕ мјліметтері бойынша.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

23 ќазан, сейсенбі, 2012 жыл

ХАБАРЛАМА

Табиєат пайдаланушылардыѕ назарына «Ќазаќстан Республикасы ќоршаєан ортаны ќорєау министрлігі экологиялыќ реттеу жјне баќылау Комитетініѕ Павлодар облысы бойынша экология департаменті» ММ-де ќоршаєан орта эмиссиясы рўќсатыныѕ ґтінімін беру їшін «Јмбебап рўќсат жїйесі» баєдарламасын енгізді. Ґтінімді e-priroda.gov.kz

сайтына беру ќажет. Баєдарламада ґтінім материалдарын орналастыру жґнінде ролик бар. Ґтінім беру їшін сайтта тіркеліп, кейін Ќазаќстан Республикасы Экологиялыќ кодексініѕ 72-бабына сјйкес ґтінімніѕ ќажетті материалдарын орналастыру керек. (20491).

2012 жылєы ќазанныѕ 22-сінен ќарашаныѕ Ќазаќстан Республикасы Јділет министрлігініѕ Ленин кґш., 18 мекен-жайындаєы Павлодар 32-32-58 телефоны арќылы ќабылдауєа алдын Павлодар облысы МАЭС-ініѕ 2012 ж. 13.09даєы шешімімен ЖК Найзабеков Тілектес Кабдуллинович (Павлодар ќ., Баянауыл кґш., 45, СТН 451810449239, 2004 ж. 12.03-те берілген сериясы 45915 №0018811 ЖК-ні мемтіркеу туралы кујлік) банкрот деп танылды. Шаєымдар хабарландыру жарияланєан кїннен бастап 2 ай ішінде Павлодар ќ., Набережный кґш., 3-103 мекен-жайы бойынша ќабылданады, тел. 64-03-61.

ар! Ќўрметті оќырманд

2-сіне дейін Павлодар облысы аумаєында комиссиясы жўмыс жїргізеді. Павлодар ќ., облысы Јділет департаментінде немесе ала жазылуєа болады.

Решением СМЭС Павлодарской области от 13.09.2012 г. ИП Найзабеков Тлектес Кабдуллинович (г. Павлодар, ул. Баянаульская, 45, РНН 451810449239, свидетельство о госрегистрации ИП серия 45915 №0018811 от 12.03.2004 г.) признан банкротом. Претензии принимаются в течение 2 месяцев со дня опубликования объявления по адресу: г. Павлодар, ул. Набережная, 3-103, тел. 64-03-61.

«Найзатас»

јдеби журналына 2013 жылєа жазылу басталды. «ЌАЗПОШТА» АЌ ПОФ, «ЌазПРЕСС» ЖШС пошта бґлімдері арќылы жазылуєа болады. «ЌАЗПОШТА» АЌ ПОФ арќылы жазылу баєасы: бір айєа - 738 жарты жылєа 12 айєа - 4428 «ЌазПРЕСС» ЖШС арќылы жазылу баєасы: бір айєа - 720 жарты жылєа 12 айєа - 4320

теѕге (1 дана) 2214 теѕге (3 дана) теѕге (6 дана)

15

Дјрігердіѕ рецептісіз босатылатын дјріні ќолдану жґнінде халыќќа кеѕес Бїкілјлемдік денсаулыќ саќтау ўйымыныѕ мјліметтері бойынша симптоматикалыќ емдеу дјрілері аурудыѕ даму тетіктері мен себебіне јсер етпейді жјне кґбінесе ќысќа уаќыт ќабылданады, сондыќтан олар рецептісіз босатылатын препараттарєа жатады. Рецептісіз босатылатын препараттар дјрігердіѕ алдын ала кеѕесінен кейін, негізінен, жеѕіл емделетін ауру їшін ќолданылады. Кґптеген ауруды рецептісіз жиі емдейтініне ќарамастан, тўтынушылардыѕ осындай дјрілер туралы маєлўматы аз. Рецептісіз сатылатын дјріні баќылаусыз ќабылдамаєан абзал! Емдеуші дјрігер жазып берген дјріні єана ішкен дўры��. Дјрігердіѕ рецептісіз босатылатын дјріні ќолдану нўсќауын мўќият оќып, кеѕестерді ќатаѕ ўстану ќажет. Нўсќауєа сјйкес ќолданылєан дјрініѕ денсаулыќќа зияны болмауы тиіс. Импорттыќ дјрілік препараттыѕ ќосымша бетіндегі аќпарат орыс жјне ќазаќ тілінде жазылуы керек. Препараттыѕ сыртын мўќият тексеріп, зауыттыѕ орамасы бўзылєан (герметикалыєы ќарастырылєан жаєдайда), сондай-аќ, саќтау мерзімі ґтіп кеткен препаратты сатып алмаєан жґн. Ќажет болса, дјріхана

жўмыскерінен осы дјрініѕ сјйкес келу сертификатын сўрауєа болады. Антибиотиктерді тек дјрігердіѕ рецептімен пайдалану керек, дјрігердіѕ рўќсатынсыз тамырєа, бўлшыќ етке, теріге дјріні енгізбеу ќажет. Есіѕізде болсын, дјрі-дјрмектердіѕ ґзара јрекеті салдарыныѕ алдын алу їшін дјрігердіѕ кеѕесінсіз бірнеше дјріні бірден немесе ќатар ішпеген дўрыс. Дјрі-дјрмекті ќабылдаєаннан кейін ќиындыќтар (дене ќызуыныѕ кґтерілуі, демікпе, дем алу кідірісі, бас ауруы, іш ауруы, аяќќолдыѕ жансыздануы, бўлшыќ еттіѕ ауруы, ќўсыќ, сўйыќ нјжіс, бґртпе, науќастыѕ жалпы жаєдайыныѕ нашарлауы, есінен тануы, жїрек ќаєысыныѕ жиілеуі т.б.) туындаса: - сол препаратты ќабылдамау керек; - емхана, жедел жјрдем станциясы, стационар секілді медициналыќ ўйымдарєа жїгіну керек. Деніѕіз сау болсын!

Дјрі-дјрмек аќпараттыќ-талдау орталыєы, Фармоќоєам МФЌБКД ќолдауымен.

ГКП «Горводоканал» отдела ЖКХ, ПТ и АД акимата г. Экибастуза извещает о проведении публичных слушаний по рассмотрению проекта тарифа на услуги по снабжению тепловой энергией в поселке Солнечный, которые состоятся 7 ноября 2012 года в 17.00 часов по адресу: г. Экибастуз, п. Солнечный, ул. Ауэзова, 10 (офисное здание).

теѕге (1 дана) 2160 теѕге (3 дана) теѕге (6 дана)

ÊÎÍÊÓÐÑ ÆÀÐÈßËÀÉÄÛ

“Павлодар облысыныѕ жўмыспен ќамтуды їйлестіру жјне јлеуметтік баєдарламалар басќармасы” мемлекеттік мекемесі еѕбек нарыєын талдау жјне мониторингілеу бґлімініѕ D-О-4 санатындаєы бас маманы бос јкімшілік мемлекеттік лауазымына (уаќытша баланы кїтуі бойынша демалыс мерзіміне) орналасуєа конкурс жариялайды (лауазымдыќ айлыќ аќысы 64063 теѕгеден 86485 теѕгеге дейін). Функционалдыќ міндеттері: - халыќты жўмыспен ќамту мјселесі бойынша облыстыќ баєдарламаларды јзірлеуге жјне олардыѕ орындалуын ќамтамасыз етуге ќатысады; - еѕбек нарыєында сўраныс пен ўсыныс ќўрылымыныѕ ґзгеру тенденциясыныѕ жјне жўмыспен ќамту концепциясыныѕ: жўмыспен ќамту жјне еѕбек рыногы жаєдайыныѕ талдауын, ґнімді жўмыспен ќамту концепциясыныѕ негізгі баєыттарын жасап шыєарудыѕ, ќысќа жјне ўзаќ мерзімді болжамын жасауды жїзеге асырады; - ќызыєушылыќ танытќан органдармен кадрларды дайындауєа жјне оларды жўмысќа орналастыруєа деген сўранысты аныќтайды; оќу орнын бітірген тїлектерді жўмысќа орналастыруына талдау жїргізеді; - білікті жўмыс кїшін ќажет ететін экономика салалары сўранысы бойынша дерекќорын жїргізеді жјне ќалыптастырады; - оќу орнын бітірген тїлектердіѕ жўмысќа орналастыруына, дерекќорєа тиісті ґзгерістер енгізе отырып талдау жасайды; - ќадрларды дайындау баєдарламасыныѕ нјтижелеріне талдау жасайды; экономика салаларын білікті жўмыс кїшімен ќамту мјселелері бойынша жиынтыќ аќпарат дайындайды; - еѕбек нарыєы сўранысына сјйкес ўсыныстар мен сўраныстарды баланстау бойынша шараларды дайындауєа ќатысады; - жўмыспен ќамтудаєы жјрдемдесу мјселелері бойынша јдістемелік нўсќаулыќтар дайындауєа, осы саладаєы озыќ тјжірибелерді зерделеуге, жалпылауєа жјне оны таратуєа ќатысады; - бґлім ќўзіреті шегінде жўмыспен ќамту жјне јлеуметтік баєдарламалар органдары жўмысына жетекшілік жасайды; тиісті аќпараттар мен аналитикалыќ аныќтамалар дайындайды; жеке жјне заѕды тўлєалармен жўмыс жасайды; - жастарды жўмыспен ќамту мјселелері бойынша їкіметтік емес ўйымдармен ынтымаќтастыќ орнатады; - ќўзыреті шегінде заѕды жјне жеке тўлєалардыѕ ґтініштерін ќарастырады; - аќпараттыќ-талдау бґліміне отырыстар, кездесулерді ґткізуге ќажет материалдарды ўсынады; - бґлім ќўзыреті шегінде басќарма басшыларыныѕ бўрыштамаларына сјйкес, баќылауєа алынєан ќўжаттардыѕ орындалуын ќамтамасыз етеді; - аќпараттыќ-талдау бґліміне кеѕестер, кездесулер, семинарлар жјне т.б ґткізу їшін ќажетті материалдар ўсынады. Конкурсќа ќатысушыларєа ќойылатын басты талаптар: - Білімі – жоєары кјсіптік (экономикалыќ, заѕгерлік, педагогикалыќ, мемлекеттік жјне жергілікті басќару, јлеуметтік жўмыс), орта кјсіптік (экономикалыќ, заѕгерлік, педагогикалыќ, јлеуметтік жўмыс) білім рўќсат етіледі. Мемлекеттік ќызмет ґтілі бір жылдан кем емес

www.saryarka-samaly.kz

немесе осы санаттаєы наќты лауазымныѕ функционалдыќ баєытына сјйкес облыстарда екі жылдан кем емес жўмыс ґтілі бар болєан жаєдайда орта кјсіптік білімі барларєа рўќсат етіледі. Word, Excel, E-mail, Internet баєдарламаларымен компьютерде жўмыс істей білуі. - Ќазаќстан Республикасыныѕ Конституциясын, Ќазаќстан Республикасыныѕ «Мемлекеттік ќызмет туралы», «Сыбайлас жемќорлыќќа ќарсы кїрес туралы» Заѕдарын, Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ 2011 жылєы 1 сјуірдегі № 1180 Жарлыєымен енгізілген ґзгерістерімен Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ 2005 жылєы 3 мамырдаєы № 1567 Жарлыєымен бекітілген Ќазаќстан Республикасыныѕ ар-намыс Кодексін (Мемлекеттік ќызметшілердіѕ ќызметтік этика Ережесін), осы санаттаєы наќты лауазымныѕ мамандануына сјйкес облыстардаєы ќатынастарды реттейтін Ќазаќстан Республикасыныѕ нормативтік ќўќыќтыќ актілерін, Ќазаќстанныѕ 2030 жылєа дейінгі даму стратегиясын білуі. Осы санаттаєы лауазымдар бойынша функционалдыќ міндеттерді орындау їшін ќажетті басќа да міндетті білімдер. Конкурс Ќазаќстан Республикасы Мемлекеттік ќызмет істері жґніндегі тґраєасыныѕ 1999 жылєы 24 ќарашадаєы № А-202 бўйрыєымен бекітілген Бос јкімшілік мемлекеттік лауазымдарєа орналасуєа конкурс ґткізудіѕ Ќаєидасы негізінде ґткізіледі. Конкурсќа ќатысќысы келетiн азаматтар конкурстыќ комиссияєа мынадай ќўжаттарын тапсырады: 1) ґкiлеттi орган белгiлеген нысандаєы ґтiнiш (N 1 ќосымша); 2) кадр есебi бойынша толтырылєан iс параєы (наќты мекенжайы, соныѕ iшiнде байланыс телефондары кґрсетiлуi тиiс); 3) ґкiлеттi орган белгiлеген нысанда толтырылєан анкета (N 2 ќосымша); 4) бiлiмi туралы ќўжаттардыѕ нотариалдыќ немесе ґзге де заѕдарда белгiленген тјртiппен кујландырылєан кґшiрмелерi; 5) еѕбек кiтапшасыныѕ нотариалдыќ немесе ґзге де заѕдарда белгiленген тјртiппен кујландырылєан кґшiрмесi; 6) денсаулыєы туралы белгiленген нысандаєы аныќтама; 7) 3х4 їлгiдегi 1 фотосурет; 8) Ќазаќстан Республикасы азаматыныѕ жеке кујлiгiнiѕ кґшiрмесi. Тестілеуге жіберілген кандидаттар оны белгіленген тјртіппен Ќазаќстан Республикасы Мемлекеттік ќызмет істері агенттігініѕ Павлодар облысы бойынша аумаќтыќ басќармасында ќўжаттарды ќабылдау уаќыты аяќталєаннан кейін бес жўмыс кїні ішінде ґтеді. Јѕгімелесуге жіберілген кандидаттар Павлодар облысыныѕ жўмыспен ќамтуды їйлестіру жјне јлеуметтік баєдарламалар басќармасында тестілеуден ґткен соѕ бес жўмыс кїні ішінде ґтеді. Конкурсќа ќатысу їшін ќажетті ќўжаттар, конкурс ґтетіндігі туралы хабарландыру жергілікті БАЌ-та жарияланєан соѕ 15 кїнтізбелік кїн ішінде мына мекен-жайєа тапсырылуы ќажет:140000, Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 59, Павлодар облысы жўмыспен ќамтуды їйлестіру жјне јлеуметтік баєдарламалар басќармасыныѕ конкурстыќ комиссиясы, 200- кабинет, аныќтамалар їшін телефон 32-50-01. (20490).

Павлодар облысы мамандандырылєан ауданаралыќ экономикалыќ сотыныѕ 2012 ж. 16 ќазандаєы ўйєарымымен «Роса» акционерлік ќоєамын (140005, Павлодар ќ., орталыќ ґнеркјсіптік аудан, 606-а/ж, БСН 951240001371, СТН 451500000939) оѕалту туралы іс ќозєалды.

Біржолєы талон негізінде арнаулы салыќ режимін жою туралы 2013 жылєы ќаѕтардыѕ 1-інен бастап базарларда сауда жасайтын жјне біржолєы талон негізінде Арнаулы салыќ режимі шеѕберінде бюджетпен есеп айырысуды жїзеге асыратын тўлєалар салыќ салудыѕ басќа режимдеріне ауысады. Ќазіргі уаќытта Павлодар облысы сауда жасайтындардыѕ негізгі бґлігі біржолєы талон негізіндегі арнаулы салыќ режимін ќолданып жўмыс істейтіні белгілі. Яєни, олар ќалалыќ немесе аудандыќ мјслихаттыѕ шешімімен белгіленген салыќтыѕ тўраќты сомасын тґлейді. Салыќ заѕдылыєына сјйкес, 2013 жылдыѕ 1 ќаѕтарынан бастап аталєан салыќ режимі жойылады. Салыќ тґлеуші ґз еркімен салыќ салу режимініѕ біреуін таѕдауы ќажет, соныѕ ішінде кірістен 2 пайыз тґлеп, патент негізіндегі арнаулы салыќ режимін немесе кірістен 3 пайыз тґлеп, оѕайлатылєан декларация негізінде салыќ салу режимін таѕдауы ќажет. Салыќ тґлеуші салыќты есептеу жјне тґлеу тјртіптерініѕ, сонымен ќатар салыќ есептілігін ўсынудыѕ тґменде аталєан тјртіптерініѕ бірін ґзі таѕдауєа ќўќылы: патент негізінде АСР; оѕайлатылєан декларация негізінде АСР; жалпылай белгіленген режим. Салыќ тґлеушілер їшін салыќ салудыѕ басќа режимдеріне кґшудіѕ негізгі маѕыздылыєы: салыќ сомасы тїсетін кіріс кґлемімен шамалас; базарларда сауда жасайтындарды зейнетаќы жїйесіне жјне јлеуметтік ќамсыздандыру жїйесіне тарту. Сауда базарларында кјсіпкерлік ќызметін жїзеге асыратын салыќ тґлеушілерді салыќ салудыѕ басќа режимдеріне ауысуын ўйымдастыру їшін ЌР Ќаржы министрімен ісшаралар жоспары бекітілді. Осы жоспарєа сјйкес, жеке кјсіпкерлер ретінде тіркелген жјне салыќ салудыѕ басќа режимдеріне ауысќан кезде сауда базарларында кјсіпкерлік ќызметтерін жїзеге асыратын салыќ тґлеушілерге јдістемелік жјне кеѕестік кґмек кґрсету бойынша Павлодар облысыныѕ салыќ органдарымен жўмыс топтары ќўрылды. Патент негізінде АСР ќызметкерлердіѕ еѕбегін пайдаланбайтын жјне салыќ кезеѕiндегi табысы Республикалыќ Бюджет туралы Заѕда белгiленген жјне тиiстi ќаржы жылыныѕ 1 ќаѕтарында ќолданыста болєан еѕ тґменгi жалаќыныѕ 200 еселенген мґлшерiнен аспайтын дара кјсiпкерлер ќолданады. 2012 жылєа еѕ тґменгi жалаќы 17 439 теѕге ќўрайды, сондыќтан кіріс 2012 жылы (17 439 теѕге*200) 3 487 800 теѕгеден аспауы керек. Патент ќўнын есептеу салыќ салу объектісіне

2 процент мґлшеріндегі ставканы ќолдану жолымен жїргізіледі. Патент ќўны: патент ќўныныѕ 1/2 бґлігі мґлшерінде - жеке табыс салыєы жјне Ќазаќстан Республикасыныѕ «Міндетті јлеуметтік саќтандыру туралы» Заѕына сјйкес есептелген јлеуметтік аударымдарды алып тастаєаннан кейінгі патент ќўныныѕ 1/2 бґлігі мґлшерінде јлеуметтік салыќ тїрінде бюджетке тґленуге жатады. Сонымен ќатар дара кјсіпкердіѕ ґзі їшін патент ќўныныѕ есебінде (911.00н) ЖЗЌ міндетті зейнетаќы жарналарыныѕ есептелген сомасын жјне јлеуметтік ќамсыздандыру мемлекеттік ќорына аударылєан јлеуметтік аударымдарды кґрсету кґзделген. Оѕайлатылєан декларация негізінде АСР ќызметкерлердіѕ шекті орташа тізімдік саны салыќ кезеѕі ішінде 25 адам болса жјне салыќ кезеѕі ішінде шекті табысы 10 000,0 мыѕ теѕге ќўраса дара кјсіпкермен ќолданылады. Аталєан режим тґлем кґзінен ўсталатын јлеуметтік салыќты жјне корпоративтік салыќты немесе жеке табыс салыєын есептеудіѕ жјне тґлеудіѕ оѕайлатылєан тјртібін белгілейді. Салыќты оѕайлатылєан декларация негізінде есептеуді (910.00н) салыќ тґлеуші салыќ салу объектісіне есепті салыќ кезеѕінде 3 процент мґлшеріндегі ставканы ќолдану арќылы дербес жїргізеді. Алынєан сома екі салыќќа бґлінеді: ЖТС ретінде жјне јлеуметтік салыќ ретінде. Сондай-аќ, оѕайлатылєан декларацияда (910.00 н) тґлем кґзінен ўсталатын ЖТС жјне жалдамалы ќызметкерлердіѕ кірісінен МЗЖ, сонымен ќатар јлеуметтік аударымдар кґрсетіледі. Оѕайлатылєан декларация салыќ тґлеушініѕ орналасќан жері бойынша салыќ органына есепті салыќ кезеѕінен кейінгі екінші айдыѕ 15-інен кешіктірілмей табыс етіледі жјне тґлемі (есепті тоќсаннан кейінгі екінші айдыѕ 25-інен кешіктірілмей) жїргізіледі. Ќазаќстан Республикасыныѕ салыќ салу жїйесініѕ оѕайлатылуын белгілеу ќажет. Сонымен 2009 жылдан бастап арнаулы салыќ режимдерін ќолданатын дара кјсіпкерлер їшін камералдыќ баќылауы негізінде ќызметтерін тоќтатудыѕ оѕайлатылєан тјртібі бар (тексеріс жїргізбей). Салыќ есептілігі нысандары оѕайлатылды жјне ќысќартылды, сондай-аќ, осы жылы салыќ есептілігі нысандарыныѕ кґлемі 30 пайызєа таєы да ќысќартылуда. Аныќтама телефондары: 32-21-62, 32-14-18, 32-16-58.

Павлодар облысы бойынша салыќ департаменті.


САРЫАРЌА САМАЛЫ

ПАЙЫМ Кезекші редактор -

23 ќазан, сейсенбі, 2012 жыл www.saryarka-samaly.kz

БАСПАСҐЗ - 2013

ОЌШАУ ОЙ

16

Јнші, продюсер Ќыдырјлі БОЛМАНОВ: МЕНШІК ИЕСІ:

серілердіѕ сертіндей!

Бізге тазалыќ тјн еді Жайылымы шїйгін, суы мґлдір, керімсал леп ескен сайын даласыныѕ ґзі керімдігімен кґз суырар ґѕірді жайлап, ассуды таѕдап ішіп, талєап жейтін ўлтымыздыѕ жанына еѕ алдымен тазалыќ жаќын. Еѕ арысы жеті атаєа дейін ќыз алысып, ќыз беріспейтін јлемде жоќ жазылмаєан заѕы бар ќазаќ жўртыныѕ ќанына дейін таза еді. Ґкініштісі, ќазір соныѕ бјрінен ќадір-ќасиет ќашќан сыѕайлы. Кїнделікті тірлік-тіршілік, ќам-ќарекетке бір сјт ой жїгіртіп ќараѕызшы... Ќазір ќаланыѕ да, ауылдыѕ да азыќ-тїлік сататын дїкендеріндегі сатушылардыѕ бјрі дерлік јйелдер. Шаштары желпілдеп бјрі жалаѕбас ќызмет кґрсетеді. Ал адамныѕ бойындаєы шаш пен тырнаќ - ауру жўќтыратын микробтардыѕ ўясы екенін біле тўра мјн бермейміз. Шаштараздардыѕ кґпшілігінде бір пайдаланылєан тараќ, ќайшы атаулыны зарарсыздандырмай-аќ ќайта пайдалана береді. Оны кґзіміз кґріп жїр. Кґпшілік тамаќтанатын орындарда да солай, ассу ќўйып беретін ќыз-келіншектер жалаѕбас жїріп ќызмет кґрсетеді. Оны талап етіп жатќан жјне ешкім жоќ. Ал негізінде, кґпшілікке ќызмет кґрсететін кез келген мекемедегілердіѕ (асхана, дїкен, шаштараз) басында арнайы телпек, киім, бой-басы, тырнаєы таза болуы шарт. Мјселен, операция алдындаєы хирург шашын жасырып, жуынып, шайынып ќалай тазаланса, нан-сїт, ет сататындар, шаштаразшылар да солай болуы тиіс. Ќайсыбір кїні телеарналардыѕ бірінен аєзада ісік тудыратын, ґкпе, бауыр мен бїйрек, асќазан, ґѕешке ќауіпті ауру јкелетін бактериялар мен микробтарды, јсіресе, шаш пен тырнаќ, ќолдан жўєатындарын їлкейтіп кґрсетті. Ќарап отырып тґбе шашымыз тік тўрды. Шаш, тырнаќ, алаќандаєы, сондай-аќ, ўялы телефон, банкомат карточкасы, аќшадаєы бактерияларды їлкейтіп кґрсеткенде ќўмырсќаныѕ илеуін кґз алдыѕа јкеледі екен. Дјрігерлердіѕ айтуына ќараєанда, сол бактериялардыѕ басым кґпшілігі аєзаєа енгеннен кейін айлап, жылдап ґсіп-ґніп, одан бауыр ісігі, бїйрек ауруы, басќа да жазылуы ќиын сырќаттардыѕ белеѕ алуына бірденбір себепші болатын кґрінеді. Бірќатар елдерде, соныѕ ішінде бізде де ер адамдар (кейбірінде јйелдер) ќол беріп амандасады. Дјрігерлердіѕ айтуларына ќараєанда жўќпалы аурулардыѕ дені содан тарайтын кґрінеді. Ал ќазір јсіресе, ќыз-келіншектер арасында сїйісіп амандасу, ол аз болєандай еріннен сїю деген «дјстїр» белеѕ алды. Тіпті сјби балалармен еріннен сїйіп амандасу да салтќа айналып барады. Мўны адамєа деген сїйіспеншілік, сый-ќўрмет деп ойлайды. Ал, ойлап ќарасаѕыз мїлдем олай емес, керісінше, тіпті жамандыќ деу керек. Мына ќытай жўрты ґсіп-ґніп жатыр, ќай жаєдайды болса да јріден ойлап, есептеп, ќаттап-шоттап ќоятындары бар. Сол елде беттен сїйіп амандасу деген жоќ. Сырт кґзге елеусіздеу кґрінетін осы єадеттіѕ денсаулыќќа аса ќауіпті екенін кґп ретте ескере бермейтініміз ґкінішті. Басќа жўрттарда да солай шыєар, ал біздіѕ атабабамыздан бері келе жатќан, замана тезінен ґткен салтдјстїріміздіѕ арасында жаманы, зияны жоќ. Ас-су дайындау, тазалыќ атаулысы, басќа да тіршілікке ќатысты јрекетініѕ бјрі медициналыќ, тіпті, ќай тўрєыдан алып ќараєанда да азбайтын, тозбайтын айрыќша ќасиетке ие. Кезінде 80-90, тіпті єасыр жасаєан їлкендеріміздіѕ бойы-басы бїтін, денсаулыќтарыныѕ мыќты болєаны осыныѕ дјлелі. Јрине, ол кезде ќазіргідей химиялыќ заттар араласќан тамаќ болєан жоќ. Тамаќ демекші, ќазір бала-шаєа сїйсіне ішіп жїрген «Кока-коланы» тексеріп кґру їшін жаѕа сойылєан малдыѕ етіне ќўйєанда, 3-4 саєаттан кейін ет ыдырап, шіріп, сасыќ иіс шыќќаны жайлы да кґпшілік арасында їлкен јѕгіме болды. «Спрайт», «Кока-коланыѕ» орнына неге ўлттыќ сусын дайындамасќа?! Бўл да ойланатын мјселе. Жасымыз ўзаќ, ќауіпті ауру-сырќаудан аман болайыќ, ал, ол їшін еѕ бастысы тазалыќ керек! Пікіріѕіз болса, газет редакциясына немесе www.saryarka-samaly.kz сайтындаєы «Ќойын дјптеріме» жолдаѕыз.

КҐРМЕ

Кїзгі десант Амангелді ЈБДІЌАДЫР Oблыс орталыєындаєы кґркем сурет музейінде павлодарлыќ жас суретшілердіѕ «Кїзгі десант» атты кґрмесі ашылды. Ўйымдастырушылардыѕ айтуынша, аталмыш шара - талантты жастардыѕ шыєармашылыќ деѕгейін арттыру, кјсіби ќылќалам шеберлерін ќолдау маќсатында ќўрылєан дјстїрлі «М-Арт» жобасыныѕ жалєасы. Кґрмеге 21 автордыѕ 100-ге тарта шыєармалары ќойылєан. Олардыѕ ќатарында Евгений Фридлин, Андрей Оразбаев, Жанетта Наурузова жјне басќа да суретшілердіѕ ґнер туындылары бар. Їздік деп танылєан туындылар ќараша айында Астана ќаласында ґтетін шыєармашыл жастардыѕ халыќаралыќ «Шабыт» фестиваліне жолдама алады.

Суретті тїсірген - Тґлеген НЎРЄАЗЫ.

Сая МОЛДАЙЫП

Паш етер ґреліні, марєасќаны, Басылым - тарихымен жалєасќаны. «Сарыарќаныѕ самалы» болып ескен, Ќазаќтыќтыѕ рухани алдаспаны!

«Павлодар облысы јкімініѕ аппараты» мемлекеттік мекемесі (Павлодар ќаласы) Павлодар облысы јкімдігі Павлодар облысы ішкі саясат басќармасыныѕ шаруашылыќ жїргізу ќўќыєындаєы «Аналитикалыќ аќпарат орталыєы» коммуналдыќ мемлекеттік кјсіпорны «Сарыарќа самалы» облыстыќ газеті

Директоры Р.Т.БИЛЯЛОВ Телефоны 32-20-11

Бас редакторы А.Ј.ЈБІШЕВ Телефоны 61-80-15 Газет Ќазаќстан Республикасыныѕ Мјдениет жјне аќпарат министрлігінде тіркеліп, тіркеу туралы 25.12.2009 ж. №10573-Г кујлігі берілген

ЌАМШЫ СҐЗ Ќўл - Керім ЕЛЕМЕС

Ќаламныѕ ўшында тўнєан ой Аллаћтан тек ґзіѕніѕ єана емес, айналаѕдаєылардыѕ да бек білімді болуын тіле. Айналаѕ білімді болмаса, сеніѕ білімді екеніѕ де білінбейді. Ал халќыѕ білімді болса, онда баєыѕныѕ да, баєаѕныѕ да жанєаны. Біраќ кім-кімге де білімді болуы їшін тек иман керек. Иман - адамєа тјнніѕ бјрініѕ кепілі. *** Біреуден кґѕілі ќалса, ренішін їш кїнге дейін ада-кїде жойєан адам єана шын иманды адам. Ал ренішін їдеткен їстіне їдетіп, оны ґмір бойы ўмытпаєан адам - адам емес, пенде.

Басылым Ќазаќстан Республикасы жјне Ресейдіѕ Омбы, Новосібір облыстары, Алтай ґлкесі жјне Монєолияныѕ Баян-Ґлгей аймаєына тарайды. ГАЗЕТ 1979 ЖЫЛЫ «ЌЎРМЕТ БЕЛГІСІ « ОРДЕНІМЕН МАРАПАТТАЛДЫ. Коммуналдыќ мемлекеттік кјсіпорныныѕ мекен-жайы: Павлодар ќаласы, Ак.Марєўлан кґшесі, 102-їй, e-mail:kense-cai@mail.ru Редакцияныѕ мекен-жайы: 140000, Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 143 їй. Теле/факс 61-80-15

Газеттіѕ электронды поштасы: s_samaIy@maiI.ru Біздіѕ сайт: www.saryarka-samaly.kz Газеттіѕ нґмірі «Сарыарќа самалыныѕ» компьютер oрталыєында теріліп, беттелді.

Бас редактордыѕ орынбасарлары – 61-80-23, 61-80-19. Жауапты хатшы - 61-80-18.

ОЌЫДЫЌ, ПІКІР АЙТАМЫЗ...

Елдігімізге сын Жаќында «Сарыарќа самалы» газетінен журналист Сая Молдайыптыѕ «Ќобыздыѕ орны тґр еді єой» деген ой саларлыќ маќаласын оќыдым. Маќала авторы ќасиетті ќобыз ескерткішініѕ у-шуы мол кґше ќиылысында, вокзал жаќта орнатылєанына ќынжылыс білдіріп, јрі ќалаєа келген шет елдік меймандардыѕ пікірлерін жазєан екен. Расында да, киелі ќобыздыѕ орны тґр єой. Оны кез келген жерге, кез келген тўсќа кґрік беру їшін ќоя салуєа болмайды. Ќобыз орнатылєан С.Торайєыров пен Кутузов кґшелерініѕ ќиылысына жылќы бейнесін (бўл бейнені басќа орыннан кґрдім) орнату керек еді. Жаќында 1 май мен Лермонтов кґшелерініѕ бўрышында бірнеше ќабатты тўрєын їйлердіѕ артында, талдардыѕ арасында «жасырынып» тўрєан домбыра ескерткішін кґріп, таєы ќайран ќалдым.

Бўл ара тіпті домбыра орнататын жер емес, мїлдем лайыќсыз. Јрі домбыра кейпі де оралымсыз екен. Меніѕше, газетте Сая Молдайып орынды мјселе кґтерген секілді. «Келісіп пішкен тон келте болмайды» демекші, ўлттыќ музыка аспаптарыныѕ ескерткіштерін (мейлі тіпті шаєын болса да) орнатарда зиялы ќауыммен, кјсіби музыканттармен аќылдасу керек ќой. Бір ґкініштісі, енді ќобыз бен домбыраны лайыќты орынєа ауыстырса, біраз бґлігі бўзылуы мїмкін. Ўлттыќ ґнерге ќомаќты їлес ќосќан небір таланттар шыќќан ґѕірде - кґрікті ќаламыздан ќазаќтыѕ ќасиетті ќобызы мен домбырасына лайыќты орын табылмаєаны ќиын болєан екен. Сїлеймен БАЯЗИТОВ, ардагер журналист, Жазушылар одаєыныѕ мїшесі.

Кґрмейін десем...

Íàëîã ÅÑÒÜ - ÄÎÐÎÃ ÍÅÒ! ы Жїргізуші мўѕрыєым,

нд е жа ны п жа Кї нд із жј не тї мў ѕ! да мы мн ыѕ бј рі ќа Ж ол да ке ле м, тт ы, жы ќа лы ќў рє ыр Ой ќы -ш ой ќы жо єы м? ! лы са ты р ќа йр ан Ќа йд а ке ті п жа Суретті тїсірген - Жарќынбек Амантай.

Јлеуметтік ќорєау - 61-80-20. Денсаулыќ, білім - 65-12-77. Тіл, јдебиет - 61-80-17. Экономика, саясат, ќўќыќ, имандылыќ, спорт, мјдениет, «Айналайын», «ЖАС times» 61-80-20. Жарнама бґлімі е-mail: s_samaIy_reklama@maiI.ru 32-36-82, 32-09-31.

Маркетинг жјне тарату бґлімі 32-09-89. Газет аптасына їш рет шыєады, апталыќ таралымы 37360 дана, бїгінгі кґлемі 4 б.т. Баспа индексі 65441. «Баспа їйі» ЖШС баспаханасында басылды. ЌР Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 143 їй. Газеттіѕ сапалы басылуына баспахана жауап береді. Телефоны: 8/7182/ 61-80-26. Басылуєа ќол ќойылєан уаќыты 17.00. Тапсырыс - 2188. Хаттар, ќолжазбалар, фотографиялар мен суреттер рецензияланбайды жјне ќайтарылмайды. Кґлемі А4 (14 кегль) форматындаєы 3 беттен асатын материалдар ќабылданбайды. Редакция оќырмандардан тїскен барлыќ хаттарєа тегіс жауап беруді міндетіне алмайды. Жарнамалыќ материалдардыѕ мазмўнына жарнама берушілер жауап береді. Нґмірді јзірлеу барысында интернет ресурстарынан алынєан фотосуреттер де пайдаланылды. Авторлардыѕ пікірлері редакция ўстанєан кґзќарасќа сјйкес келмеуі де мїмкін. «Сарыарќа самалында» жарияланєан материалдарды кґшіріп немесе ґѕдеп басу їшін редакцияныѕ жазбаша рўќсаты алынып, газетке сілтеме жасалуы міндетті.


сарыарка самалы