Page 15

16

22 мамыр, бейсенбі, 2014 жыл

ЌОНАЌЖАЙ

www.saryarka-samaly.kz

КСРО жјне Ќазаќстан Халыќ артисі, Мемлекеттік сыйлыќтыѕ лауреаты, ќазаќ кино жјне театр саласыныѕ корифейі

Асанјлі ЈШІМОВ:

Суретті тїсірген Тґлеген Нўрєазы.

«Біреу озса кїндеме, Біздіѕ аныќтама

Асанјлі Јшімовтіѕ есімі аталса, елеѕ етпейтін ќазаќ жоќ. Ол – ўлт маќтанышы, Алаштыѕ ардаќ тўтар айбозы. Аѕызєа айналєан ґнер ќайраткері жуырда Павлодар ґѕіріне Жїсіпбек Аймауытовтыѕ 125 жылдыєына орай ґткен театрлар фестиваліне ќўрметті ќонаќ ретінде келгенін жазып едік. Жетпістіѕ жетеуіне шыќса да, жїйріктігінен жаѕылмаєан тўлєадан сўхбат алудыѕ да сјті тїсті.

Бір їзім нан - Асанјлі аєа, ќасиетті Ертіс-Баян ґѕіріне талай мјрте келгеніѕіз мјлім. Ґзіѕізді аѕызєа айналєан ўлттыќ кино жјне театр ќайраткері ретінде єана емес, Шјкен Аймановтай ўлы тўлєаныѕ кїйеу баласы ретінде де білеміз. Сондыќтан јр келісіѕіз іштей бір тебіреніске ўласатын болар?.. - Бўл ґѕірге бірінші келіп тўрєам жоќ. Талай рет жол тїскен. Баянауыл жерінде киноєа да тїстік. Шјкеѕмен «Бір ауданда» деген кино тїсіргеніміз бар. Ґзім бўл жаќта «Ќозы Кґрпешті» тїсірдім. Соѕєы жылдары «Шјкен жўлдыздары» фестивалін ґткізуге келгенім бар. Айта берсем, таулы ґлкеде аунап-ќунап, демалып ќайтќан сјттер де болды. Шынымды айтсам, мен бўл ґѕірге келуге ќўмармын. Ўнайды. Анау мґлдіреп жатќан Торайєыр, Сабындыкґл, Жасыбайдыѕ жаєасына ќашанда ынтыќпын. Жас кезімізде армансыз ќызыќ ќуып, думанєа бґленген шаќтар еді єой. Анау ґркешті таулар, асулар соныѕ бјрі кґркіне кґз тоймас сўлу табиєат, јр тасына їѕілсеѕ, тарихтан шежіре айтар. Тебіреніп айтар естеліктер де кґп. Біраќ ќазірде бір кездері сыйласќан ќимас жандардыѕ талайы ґмірден озєан. Ќазір Баянауылєа барсаќ, бўрынєы ескі кґздер жоќ. Ґмір болєан соѕ, кґшіміз осындай. - Ґзіѕізді ўлы ґнер ќайраткерлерімен ќатар жїрген, бїгінде аѕызєа айналєан тўлєа ретінде танимыз. Маќтан етеміз. Сол бір ыстыќ дјуренді ґзіѕіз аѕсап саєынатын сјттер бола ма? - Ол - бір арман, жїрек тїбіндегі ыстыќ саєыныш. Ґмірде сыйласќан ўлы адамдар туралы естеліктерімде жазєанмын. Бўрын 5 томдыќ жинаєым шыќќан еді, алдаєы уаќытта таєы екі томым жарыќ кґреді. Тереѕ толєанысќа толы, саєынышќа айналєан дјурен-єўмыр жайлы барлыќ ойларым сол кітаптарда кґрініс табады. Мўхтар Јуезовпен, Сјбеѕ, Єабеѕдермен алєашќы кездесуім, јѕгімелесуім туралы јѕгімелерім де сонда. Ќолєа тїсіріп, оќырсыѕ. Мен ґзім ауылдыќ жерде ґстім. Сонау Жамбыл облысыныѕ шет ауданындаєы колхозда, соєыс жылдары жетілдік. Ауылымда бірде-бір орыс жоќ болатын. Жўмыс істеп ґстік.

Кейбіреулер сенбейді. Біраќ мен тґрт жасымнан бастап жўмыс істедім. Ќырман айдадыќ. Јкей їш жасымда соєысќа кетті. Содан шешей екеуіміз жалєыз ќалдыќ. Екі ќарындасым болатын, ќызылша деген аты жаман аурудан бір жылда ќайтыс болды. Мен де ауырдым, біраќ аман ќалдым. Мені аялап саќтаєан єой. Їйде ќандай тамаќ болса, соны меніѕ аузыма салєан єой. «Осы ўл бала, шаѕыраќќа ие болады» деп, кґрші-ќолаѕныѕ бјрі жабылып, їстімнен ќўс ўшырмай, баєыпќаєып ґсірген. Жас кїнімнен колхозда жўмыс істеуге тура келді. Ол кезде айлыќ деген жоќ. Колхоз јр їйге јйтеуір ґлместіѕ тамаєын береді. Бидай їлестіреді. Оны ќол диірменге салып, ўн єып тартамыз. Шешей нан пісіреді. Негізгі арќауымыз бір їзім нан болатын. Сол астыѕ арќасында ґсіп жетілдік. Мен ґзім ќазірде нанды жаќсы кґремін. Италиялыќтар секілді, «макаронникпін». Бала кезден организмім соєан бейімделген болуы керек. Басќа асты жемеймін деген сґзім емес. Ет – ол атамыздыѕ асы. Ќазір тамаќтыѕ тїрі кґбейген заман. Біраќ бјрібір таба нанды кґрсем, тјбетім тартып тўрады. - Актерлік ґнерге келуіѕізге не себеп? Бўл атадан, тек арќылы жеткен ќасиет пе? - Мўныѕ ќўпиясын кґп адам білмейді. Бјлкім, музыканттардыѕ, суретшілердіѕ ќабілеті бірден кґзге кґрінетін шыєар. Ал драма, кино ґнерінде адамныѕ іштегі бўќќан таланты, бўлќынєан намысы бірден байќалмайды. Келекеле, бірте-бірте ашылады. Ґнерге келемін деген ой їш ўйыќтасам тїсіме кірген емес. Јртістерді бала кезден жек кґретінмін. Ауылєа келіп жїргендердіѕ жиренерлік ќылыєын кґріп ґстік ќой. Јкемніѕ јкесі - атам таќуа, пірадар адам болатын. Есімі Ысќаќ. Ґзі аппаќ, тап-таза. Пірадар деген атаќты халыќ берген. Осы пірадар атам їнемі меніѕ жебеп-желеушім болып келеді. Кейін ауылда сол кісініѕ атына мешіт салып, алєысымды білдірдім. Барлыќ жолєа баєыттап жїре ме деймін. Сол кісініѕ шапаєаты тиіп, ґнерге де алып келді. Талай ажалдан аман ќалєаныма да кґмегі болєан секілді. Кездескен кґріпкелдердіѕ, мен ґзім сўрамасам да, «осындай атаѕыз бар екен, соныѕ ќызыл жолбарысы сізге ќонєан екен» деп айтќаны да бар. Мен соєан сендім. Јкей соєыстан оралмады. Інісі жараланып ќайтып,

Асанјлі Јшімов 8.05.1937 жылы Жамбыл облысы, Сарысу ауданы, Жайылма ауылында туєан. «Ќазаќфильм» киностудиясыныѕ жјне М.Јуезов атындаєы Ќазаќ мемлекеттік академиялыќ драма театрыныѕ актері, режиссер, Ќазаќстанныѕ Халыќ артисі, КСРО халыќ артисі. Алматы консерваториясын бітірген. Студент кезінде јр тїрлі фильмдерде алуан бейнелер жасады. 1964 жылы Ќазаќ академиялыќ драма театрына шаќырылады. Театрда С.Ќожамќўлов, С.Майќанова, Ш.Айманов, Х.Бґкеева, К.Ќармысов сынды ґнер тарландарыныѕ шеберлік мектебінен тјлім алды. Театрдаєы ойнаєан тўѕєыш рґлі - М.Јуезов пен Л.Соболевтіѕ “Абай” спектакліндегі Айдар рґлі. Содан кейін Кебек, Шуаќ (Јуезовтіѕ “Еѕлік Кебегі” мен “Ќараќыпшаќ Ќобыландысында”), Ќозы, Ќодар (Є. Мїсіреповтіѕ “Ќозы Кґрпеш Баян сўлуында”), Еламан (Ј. Нўрпейісовтіѕ “Ќан мен терінде” ) сияќты јр замандаєы јр ќилы мінезді бейнелерді сомдады. Асанјлі Јшімов - ќазаќ киносын јлемдік деѕгейге кґтерген актерлердіѕ бірі. Оныѕ кинодаєы Бекежан (“Ќыз Жібек”, 1971), Шадияров (“Атаманныѕ аќыры”, 1971), Мјмбет (“Сарќырама”, 1973), Ќасымханов (“Транссібір экспресі”, 1977), Шыѕєыс хан (“Бўлєар даласынан ескен жылы жел”, 1998) рґлдері наєыз актерлік шеберліктіѕ їлгісі іспетті. Јшімов режиссер ретінде кеѕ танылды. “Шоќан Ујлиханов” (1984; 4 сериялы телефильм, ґзі Шыѕєыстыѕ рґлін ойнады), “Ќозы Кґрпеш - Баян Сўлу” (1995) фильмдері режиссерлік ќабілетініѕ ауќымын кґрсетеді. Јшімов ґнеріне арналєан “Асанјлі” деректі фильмі (1986, реж. И. А. Вовнянко) тїсірілді. “Парасат” орденімен марапатталєан. «Уикипедия» мјліметтері бойынша јзірленді.

соныѕ ќолєабысын сезіндік. Негізі, шешейдіѕ тјрбиесін кґрдім, соныѕ еѕбегініѕ арќасында ер жеттім.

Сїйіспеншілікті сатып ала алмайсыѕ! - Сізді халыќ «Ќыз Жібек» фильміндегі Бекежан образы арќылы жете таныды. Одан кейін де талай рґлдерді сомдап, ыстыќ ыќыласќа бґлендіѕіз. Осыныѕ сыры неде деп ойлайсыз? - Саєан айтатыным, актердіѕ бойында жігер, намыс деген ќасиеттер болуы керек. Жалпы бўлар - тек актердіѕ бойынан єана емес, барлыќ адамныѕ бойынан табылуєа тиіс ќасиеттер. Намыссыз адамнан басќа жек кґретінім жоќ. Ынжыќ, ґзін ќорєай алмайтын, јкесініѕ атына, ары кеткенде, Отаныныѕ атына кір келтіретін адамнан не ќайыр кїтесіѕ? Ал «кімнен кеммін?» деп, намысќа тырысатын болса, талабына сїйсінесіѕ. Абай айтќандай, «біреуді сондай екен деп кїндеме, ґзіѕді ґзіѕ ќамшыла». Јр адам јр салада осылай етсе керек. Јсіресе, актердіѕ бойынан намысќойлыќ танылуєа тиіс. Жетпіс жеті жасымда кґзім жеткен нјрсе, актерлік – ол ўлы профессия. Мен наєыз актерлерді айтамын. Олардыѕ їлесі 50-10 пайыз єана. Бўрынєы Кеѕес Одаєыныѕ кґлемімен алып айтып отырмын. Ќалєаны - кїнкґріс їшін жїргендер. Актерлікті таѕдадыѕ ба, ќолдан келгенше бірінші болып жїруге тырмыс. Сонда єана халыќтыѕ сїйіспеншілігіне бґленесіѕ. Сїйіспеншілікті сатып ала алмайсыѕ. Тек шынайы еѕбегіѕ арќылы соєан жете аласыѕ. «Отызыѕда орда бўзбасаѕ, ќырќыѕда ќамал алмайсыѕ» дейді єой, осы кїнгі жетістік пен жемістіѕ бјрі - меніѕ сол 30 бен 40-тыѕ арасында істеген жўмыстарымныѕ нјтижесі. Одан бері де ґзіме лайыќты жўмыстарды атќарып келемін. - Атаєыѕызды Кеѕес одаєы кґлемінде аспандатќан «Атаманныѕ аќыры» фильміндегі басты рґліѕіз

екені даусыз. Кейін білгеніміздей, осы туындыныѕ режиссері Шјкен Аймановќа біреулер «ґз кїйеубалаѕды тїсіріпсіѕ» деп айыптау сґздер айтќан кґрінеді... - Шјкендей ўлы тўлєаны ќаралаєысы келгендер болды. Ондайлар Орталыќ комитеттіѕ бюро мїшелері арасынан да шыќты. Сонда Шјкен аєа бос јѕгімелерді тыйып тастап, меніѕ тіпті тїсірілім барысында суєа аєып кете жаздаєанымды айтып, ренішін білдірген еді. Шынында, егер туыс іздесе, ол ґзініѕ інісі Кјукен Кенжетаевты јрдайым ґз киноларына тїсіріп отырар еді. Шјкеѕ маєан да кїйеу баласы ретінде кеѕшілік жасаєан емес. Јйтеуір, Дінмўхаммед Ќонаевтыѕ «їлкен јѕгімені кішірейтпеѕдер» дегенінен соѕ сыпсыѕ сґз азайды. Мен аєаныѕ сенімін аќтадым деп ойлаймын. Фильм толыќ тїсіріліп біткен соѕ їйіне барєанымда бір-аќ ауыз сґз айтќаны бар. Арќамнан ќаєып, «Бала, жаќсы» деп еді. «Атаманныѕ аќырындаєы» рґліме байланысты бар айтќаны сол. Жаѕаєы јѕгіме фильм экранєа шыќќаннан кейін тыйылєаны аныќ. Шјкен аєа «Абай жолы» романы бойынша да фильм тїсіруді армандап еді. Оны кґру біздіѕ маѕдайымызєа жазылмапты. Тіпті, «Атаманныѕ аќырын» да ел-жўртпен бірге отырып тамашалауєа їлгермей, дїниеден озды. Сераєаѕ, Ќаллеки, Елаєаѕ, Ќўрманбек, Шјкеѕдер наєыз дарынды сахна шеберлері болатын жјне ґмірде де таланттар еді. Ќасында отырып, жай єана јѕгімесін тыѕдаудыѕ ґзі – їлкен мектеп. Солар арамызда жїргенде ќит етпей, сґзімізді уаќытында жаттап, солар сияќты дўрыс сґз саптауєа тырысып, талпынатынбыз. Ал олар јрбір сґзіѕді, јр ќимылыѕды баєып, аѕєарып отырады. «Шыраєым, мына жеріѕді былай істесеѕ, ќалай болар екен, сґзіѕніѕ астарын байќа» деген сияќты тїзетулерден кейін титтей де ќате жібермеуге тырысасыѕ. Јрќайсысыныѕ тїр-тўлєасы, мінездері јртїрлі, біраќ барлыєыныѕ тоќайласатын жері – шындыќ. - Актердіѕ жанкештілік ќасиеті туралы не айтасыз? Сіздіѕ Шоќан Ујлиханов туралы киноны тїсіру барысында басты рґлді сомдаєан ўлыѕыз Саєи Јшімовті јдейі ауыртып ќойєаныѕыз еске тїсіп отыр...

Јр ќазаќстандыќ азыќ-тїлік їшін айына орташа есеппен 25 мыѕ теѕге ќаржы жўмсайды екен. Бўл туралы Ranking.kz сайтында жазылды.

22 05 2014  
22 05 2014  
Advertisement