Page 1

«Алаш туы астында Күн сөнгенше сөнбейміз!»

САРЫАРҚА

Сұлтанмахмұт

САМАЛЫ

Павлодар облыстық газеті 1929 жылғы 15 ақпаннан шығады

www.saryarka-samaly.kz

ssamaly29@gmail.com

facebook.com/saryarka15

Елбасының алғысы

12 шілде, бейсенбі 2018 жыл №78 (15249)

@saryarka_samaly

СҰЛТАНМАХМҰТ ТОРАЙҒЫРОВ - 125! Мен – қазақ, қазақпын деп мақтанамын, Ұранға Алаш деген атты аламын. Сүйгенім – қазақ өмірі, өзім - қазақ, Мен неге қазақтықтан сақтанамын?!

Аққан жұлдыз

Павлодар облысының әкімі Б.Бақауовқа

Құрметті Болат Жұмабекұлы! Сізді және бүкіл Павлодар облысының жұртшылығын Астананың 20 жылдығымен шын жүректен құттықтаймын! Тәуелсіз Қазақстанның символы саналатын бас қаламыздың айтулы мерейтойы – барша қазақстандықтарға ортақ қуаныш. Сарыарқа төсіне қазығын қаққан еңселі елордамызды тұрғызуға бүкіл халқымыз жұмыла атсалысты. «Өңірлердің Астанаға тартуы» жобасы аясында Павлодар облысы да елордаға ерекше сый жасады. Ұзақ қашықтықты қамтитын және толық жабдықталған велосипед жолағы адамдарға арналған қаладағы заманауи ортаның маңызды құрамдас бөлігі саналады. Бұл велосипед жолағы саламатты өмір салтын насихаттап, елордада жаппай спортпен шұғылдану үрдісін дамытуға септігін тигізетін болады. Астананы көркейтуге зор үлес қосқан Сізге және өңір тұрғындарына шынайы ризашылығымды білдіремін. Сіздерге зор денсаулық, бақ-береке тілеймін! ҚР Президенті Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

СЕНБІДЕ

ЕҢБЕКҚОР БАЛАЛАР Баянауыл ауданы Торайғыр ауылының балалары жазғы демалыста жұмыс істеп, қаражат табуды әдетке айналдырып келеді. «Еңбекпен тапқан нан тәтті» деп тегін айтылмаған. Маңдай теріңді төгіп, керегіңді сатып алсаң, әрине, одан асқан қымбат зат болмас.

СЕЙСЕНБІДЕ

Алдағы нөмірлерде:

ҚАЛАЙ БІЛСЕМ ЕКЕН? - Бұрынғы жолдасым 2 жыл балама алимент төлеп келеді. Бірақ соңғы 2 айда тұрақты жолдайтын сомасының көлемі азайып кетті. Ұлымның әкесінің жалақысын қалай тексере аламын?

«Мына дүниеге таңғалуға емес, таңғалдыруға келген тым ерекше тылсым тұлға» деп Әбіш Кекілбаев айрықша баға берген, қазақ әдебиетінің тау тұлғасы жерлесіміз Сұлтанмахмұт Торайғыровтың туғанына биыл күзде 125 жыл толмақ. Адамзаттық мұратқа ұмтылуға асыққан, замана шындығын суреттеп, Алты алашқа азық боларлық туындыларымен тарихта есімі өшпестей болып жазылған гуманист ақынның есімі халқымен бірге жасай берері хақ! Ақынның 125 жылдығына орай арнайы жоба 9-12-беттерде


2

АҚПАРАТ

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

Құрметті павлодарлықтар және қала қонақтары! Сіздерді Павлодар қаласы күнімен шын жүректен құттықтаймын! Павлодар қаласы тарих беттерінде Павлодар өткен мен бүгіннің жасампаздық әлеуетінің үлгісін көрсетуде. Павлодардың киелі топырағынан аты аңызға айналған салиқалы билер, ел намысын ту еткен хас батырлар мен терең ойлы ғұламалар шыққан. Қазіргі таңда Павлодар қаласы еліміздің ірі индустриялық және мәдени орталықтарының біріне айналды.

Цифрландырудың үлгісі Кеше ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаттары Мейрам Пішембаев, Александр Суслов, Альберт Рау, Айгүл Нұркина, Айзада Құрманова, Анар Жайылғанова «Қазақстан алюминийі» зауытына арнайы барды. Депутаттар іргелі кәсіпорынның ілгері істеріне куә болды. Гүлжайна ТҮГЕЛБАЙ Өндіріс орнының өкілдері кәсіпорындағы өндірістік үдерістердің барысымен таныстырды. Глинозем өнімі өндірілетін цехтардың жұмысын да көріп қайтты. Мәжілісмендер кәсіпорынның еңбек ұжымымен де кездесіп, Елбасының 5 әлеуметтік бастамасының басымдықтарын түсіндірді. Айгүл Нұркина бес бастаманың әрбір бағытына тоқталды. Олардың барлығы әрбі р азамат үші н маңызды екені н атап өтті. Кәсіпорын басшылығы қызметкерлеріне әлеуметтік тұрғыдан барлық жағдай жасалып жатқанын жеткізді. Мәселен, былтыр «Қазақстан алюминийі» АҚ қызметкерлеріне 80 пәтер берсе, биыл 120 пәтердің кі лті табысталмақ. Одан бөлек, студенттерді тарту мақсатында дуалды білім беруге баса назар аударылады. Қызметкерлеріне кәсіпорын пайызсыз несие беретін көрінеді. Мұндай тәжірибеге он жылдан астам уақыт болған. Өндіріс орнында 6,5 мың адам еңбек етуде. Жұмысшыларын демалыс орындарына, шипажайларға жіберу жағы да ойластырылған. Тағы бір айта кетерлігі, іргелі кәсіпорында цифрландыру ісі мықтап қолға алынған. Мейрам Пішембаев еліміздегі өнімі экспортқа бағытталған қуатты өндіріс орны цифрландыру жағынан өзгеге үлгі бола алатынын атап өтті. - Кәсіпорында басқарушылықтың да түрлі заманауи тәсілдері қолданылып жатқанын аңғардық. Бұл өнім көлемін еселеуге, еңбек өнімділігін арттыруға айтарлықтай септігін тигізеді. Сәйкесінше, өнімнің өзіндік құнын төмендетуге мүмкіндік береді. Жалпы, бұл өнді рі с орны елі мі зді ң экономикасына елеулі үлес қосып отыр, - деді М.Пішембаев. Ал мәжілісмен Александр Суслов Елбасының өнеркәсіптерді цифрландыру бойынша тапсырмасының жүзеге асып жатқанын айтты. Цифрландыруды екіге бөліп қарау керек, дейді. Біріншісінде тау-кен кәсіпорындарына басымдық берілсе, екіншісінде өңдеу өндірістеріне көңіл бөлінеді. Президент жыл соңына дейін өңдеу секторында 7-10 кәсіпорынды цифрландыруды жүктеген болатын. Бұл ретте, өндіріс барысында еңбек өнімділігі мен қауіпсіздігіне әсер ететін адами факторды мейлінше азайту көзделеді. А.Суслов та ERG тобындағы компаниялар цифрландыру бойынша алда екенін атап өтті. - Бүгін «Қазақстан алюминийінде» заманауи технологияларды қолданудың озық тәсілдерін көрдік. Мысалы, Қостанайда қазып алынатын шикізат вагондармен павлодарлық кәсіпорынның арнайы цехына кі реді. Дәл осы сәтте бі рден мұндағы бакцидтің құрамы анықталады. Ал бұл өндірістік үдерісті оңтайландырып, шығынды да азайтады. Цифрландырудың көздегені де осы емес пе?!- дейді А.Суслов. Өндіріс орындарында да адамдардың қауіпсіздігі үшін түрлі датчиктер жұмыс істейді. Олар артық қадам жасаудан тыяды. Бұл дегеніңіз, өндірістік жарақаттың алдын алады. Сонымен қатар, депутат цифрландыруды енгізу үшін заңнамалық тұрғыдан да толық жағдай жасалғанын тілге тиек етті. Пилоттық жобалар ретінде іріктеліп алған кәсіпорындарда цифрландыру тетіктерін енгізу шығындарын субсидиялау жағы да қарастырылыпты.

САРЫАРҚА САМАЛЫ

Бүгінгі таңда Павлодар қаласының экономикасы қарышты дамып келеді. Дамудың жаңа сатысына көтерілген Тәуелсіз мемлекетіміз сияқты қаламыздың экономикалық-әлеуметтік жағдайы күннен–күнге жақсарып, келбеті көз тартарлықтай көркейіп келеді. Қадірлі жерлестер! Осынау мерейлі күні сіздерге бақытты да баянды өмір, зор денсаулық, қажымас қайрат, жемісті еңбек, шаңырақтарыңызға шаттық пен қуаныш, құт-береке тілеймін. Сүйікті қаламыз – Павлодар көркейе берсін! Ізгі ниетпен, Павлодар қаласының әкімі Нұржан ӘШІМБЕТОВ.

Көш ілгері Павлодарлық оқушылар заманауи технологияның тілін еліміздің өзге облыстарындағы қатарластарына қарағанда әлдеқайда жақсы меңгеріп келеді. Мұндай жоғары бағаны аймағымызға жұмыс сапарымен келген ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаттары берді. Олар жұмыс сапары барысында облыстағы бірқатар нысандарды аралап, еңбек ұжымдарымен кездесті. Айдана ҚУАНЫШЕВА Депутаттар оқушылар сарайында ашылған, құрамында мамандандырылған студиялар, робототехника, 3D-модельдеу кабинеті, стартап және астрометеорологиялық бөлім, ІТ-сынып бар технопарктың жұмысымен танысты. Оларды жергілікті оқушылардың ІТ саласындағы тың жобалары таң қалдырды. Әсіресе, астрономиялық зертхананың жұмысы ұнады. Онда бүгінде 80 бала ғарыш саласының қыр-сырымен танысуда. Мұндай мүмкіндік олардың астрономияға емес, жалпы қолданбалы ғылымға бет бұруына жол ашады. Бұдан бөлек, аутизммен ауыратын балалардың бұлшық еттерін, буындарын дұрыс жаттықтыруға көмектесетін мобильдік бағдарламаның жұмысы да керемет. ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Александр Сусловтың сөзі нше, мұндай жоба аталған сырқатқа шалдыққан балалардың ата-анасына зор көмек. - Павлодарлық оқушылардың заманауи білім, жаңа технологияға деген қызығушылықтары қуантады. Журналист болуды мақсат тұтқан оқушылардың «Рухани жаңғыру» бағдарламасына арналған бейнероликтерінің идеясын, сапасын ерекше атап өтер едім. Бүгінде еліміздегі білім ошақтарында ерекше мән

беріп отырған бастамаларының бірі – ІТ-сыныптар ашу. Балалар мектепте компьютерлік білімнің негіздерін меңгереді. Ал аталмыш ІТ-сыныптарда осынау теориялық білімін тереңдете түсіп,

ДЕПУТАТТАР – ӨҢІРДЕ

тәжірибе жүзінде пайдалануды үйренуі тиіс. Мұндай бастама өзге өңірлерде енді ғана қолға алынса, Павлодар облысында іс жүзінде жүзеге асып, оқушылардың тың жобаларды меңгеріп жатқаны таң қалдырды - дейді Александр Суслов. Бұдан бөлек, депутаттар облыс орталығындағы №122 мектепке дейінгі гимназияның материалдық-техникалық базасымен танысып, С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті мен Инновациялық Еуразия университетінің ұжымымен кездесті. Сонымен қатар, бүйрек ауруларын емдейтін «BB NURA» медициналық орталығы мен №2 қалалық емхананы аралады.

С

Алаңсыз қарттық қайда бар? Зейнетақы жүйесі – реформаға көп ұшырайтын саланың бірі. Сондықтан болар, халық арасында зейнетақыны есептеу, тағайындауға келгенде көп түсініспеушілік туындайды. Павлодар облысына жұмыс сапарымен келген ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаттары «Нұр Отан» партиясының жергілікті кеңсесінде қоғамдық қабылдау өткізіп, тұрғындардың мұң-мұқтажын тыңдады. Халық қалаулыларының көмегіне үміттеніп келгендердің көпшілігі осы зейнетақы мәселесін қозғады. Данияр ЖҰМАДІЛ Тұрғындардың мәселесін ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаттары Айзада Құрманова, Айгүл Нұркина мен Анар Жайылғанова тыңдады. Павлодарлық Зоя Калюгина он жыл бойына қоғамдық жұмыспен айналысқан. Өкінішке қарай, «мемлекеттік қызметшілердің салғырттығынан бар еңбегім зая кетті» деп отыр. Ол 2001 жылы жергілікті жұмыспен қамту бөліміне жұмыссыз ретінде тіркеуге тұрған. Сол уақыттан бері 2011 жылға дейін аталмыш мемлекеттік мекеменің бағыттауымен қоғамдық жұмысқа жұмылдырылған. Уақытылы жалақысын алып тұрыпты. Бар мәселе зейнетке шығар кезде басталады. З.Калюгина жоғарыда аталған он жыл ішінде бірде-бір зейнетақы салымы аударылмағанын, сәйкесінше бұл кезең жалпы еңбек өтіліне қосылмағанын біледі. - Павлодар қаласының жұмыспен қамту бөліміндегілер мән-жайды түсіндірмек болып, қолыма зейнетақы жүйесіне қатысты заңнама талаптары жазылған бір

парақ қағазды ұстатты. Онда қоғамдық жұмысқа тартылған мүмкіндігі шектеулі азаматтардан зейнетақы салымдары ұсталмайтыны жазылған. Бұл мен үшін «жығылған үсті не жұдырықтай» болды. Себебі, мен мүгедек емеспін. Денім сау. Осылайша, мемлекеттік мекеме өкілдері өз қателіктерін түзетуге тырысқан сыңайлы. Біршама еңбек өтілімнен, зейнетақы салымдарымнан айрылып отырмын. Салдарынан қазір алып жатқан зейнетақымның мөлшері де аз, - дейді зейнеткер. З.Калюгина бұл мәселені сот арқылы шешуге құқылы. Еңбек өтілін толықтырып алатындай барлық мүмкіндігі бар. Бұл ретте, зейнеткерге «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалының заңгерлері көмектеспек. Халық қалаулылары аталған жағдайдың оң шешілуін өз бақылауларына алатынын атап өтті. Зейнетақының машақаты облыс орталығына қарасты Павлодар ауылының тұрғыны Любовь Чеканникованы да Мәжіліс депутаттарының алдына алып келді. Ол бұған дейін Шығыс Қазақстан облысының Бесқарағай ауданында тұрған.

Бұл өңір Семей ядролық полигонының салдарынан радиациялық қауіп жоғары аудан болып есептеледі. Осы жағдай ескеріліп, Л.Чеканникова зейнетке 45 жасында шыққан. - Денсаулығым сыр бергеннен кейін зейнетке шыққан соң жұмыс істеуді тоқтаттым. Ол кезде жалпы еңбек өті лі м 25 жыл шамасында еді. Өкінішке қарай, үстіміздегі айда күшіне енген жаңа талаптарға сәйкес, зейнетақыға жоғары үстеме қосу үші н еңбек өті лі 33 жылдан кем болмауы тиіс екен. Мұндай боларын білсем, сырқатыма қарамастан жұмыс істей берер ем. Сіздерден радиациялық аумақта тұрған азаматтардың зейнетақысын есептеу жүйесіне өзгерістер енгізуге көмектесулеріңізді сұраймын, - дейді Любовь Николаевна. ҚР Парламенті Мәжі лі сі ні ң депутаты А.Нұркина еліміздің зейнетақы жүйесі жетілдіріліп келе жатқанын атап өтті. - Бұған дейін зейнетақы тағайындау кезінде тұрғындардың еңбек өтілі ескерілмейтін еді. Бұл олқылық жойылды. Сондықтан еліміздің зейнетақы жүйесі оңалып келе жатқанын атап өткен жөн. Қазіргі уақытта сіздің зейнетақыңызға радиациялық аумақта тұрғаныңыз ескері лі п, 8 мың теңге көлемі нде үстеме төленетінін білеміз. Алайда, қазір сіз ол өңірден көшіп кеттіңіз. Сондықтан қандайда бір қосымша жеңілдіктердің қайта қарастырылуы қиын. Дей тұрғанмен, бұл мәселені бақылауға аламыз. Алдағы уақытта сізге қандай көмек көрсетуге болатынын саралайтын боламыз, - деді халық қалаулысы.


АЙНА

САРЫАРҚА САМАЛЫ

Лебяжі ауданының үш мектебінде 3,6 млн. теңгеге мұражай мен екі «Рухани жаңғыру» кабинеті ашылмақ. Бұл жоба 2018-2021 жылдар аралығында жүзеге асады деп жоспарлануда.

Тоғыз киелі орын тіркелген Мереке АМАНТАЙ Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте аудан әкімі Ернұр Әйткенов аудандағы ауқымды істерге тоқталды. Жүйелі жұмыстар жөнінде айтты. Ауданда Жамбыл орта мектебіне 860 000 теңге, Потанин орта мектебіне 1 млн. 200 мың теңге және Әбілқайыр Баймолдин атындағы орта мектепке 1 млн. 600 мың теңге бөлінген. Сонымен қатар, биыл жаз айларында Шарбақты және Қазы орта мектептерінде «Рухани жаңғыру» кабинеті ашылады. Айта кетейік, биыл ел игілігіне берілген Аққу ауылындағы «Коворкинг бэйби» және Черное ауылындағы коворкинг орталықтардың жұмысы бүгінде жүйелі жолға қойылған, деді Е.Әйткенов. Елбасының «Рухани жаңғыру» атты мақаласы елдің өркендеуіне серпін берді. Бұл бағытта өңірімізде ілкімді істер атқарылып, жүйесін тауып келеді. Мәселен, бағдарлама аясында Лебяжі ауданындағы жүзеге асырылған істер ел көңілінен шығуда. Аудан басшысының айтуынша, «Рухани жаңғыру» бағдарламасы бойынша облыстық жобалар тізіміне үш ішкі бағдарлама бойынша 8 жоба енгізілген. Бүгінгі күні тағы қосымша 5 жоба әзірленуде. Оның ішінде жас еріктілердің көмегімен көгалдандыру, «Батырлар аллеясы» Социалистік еңбек ерлеріне ескерткіштер орнату, ауданның имидждік өнімін шығару, Шәмші ауылында саябақ құрылысы және ауданнан шыққан беделді азаматтардың қатысуымен «Туған жерге туыңды тік» атты жерлестер форумын ұйымдастыру жоспарланған.

Ауданда «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында қолға алынған «Жас саяхатшы» жобасы аясында мектеп оқушылары еліміздегі қасиетті жерлерді аралай бастаған. Ағымдағы жылы 30 оқушы Түркістан қаласына барып қайтса, 50 оқушы Павлодар қаласының көрікті жерлерін тамашалаған. Ал 2019 жылы Ақмола және Шығыс Қазақстан облыстарына бару жоспарлануда. Сондай-ақ, «Мектебіме тағзым» жобасы аясында аудан мектептерінің 141 түлегі 22 млн. теңгеге демеушілік көмек көрсеткен. Айта кетейік, «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы бойынша Лебяжі ауданында киелі тоғыз орын белгіленген. Бүгінде үш орын облыстық картаға енгізіліпті. Аудан басшысы бүгінде бұл орындардың қоршалып, оларға Q-кодтар орнатылғанын айтты. - Сакралды орындарды анықтау үшін ауданда арнайы жұмыс тобы құрылды. Бүгінде анықталған жерлерді қоршауға алып, әрбіреуіне төлқұжат пен Q-кодтар орналастыру жұмыстары жүргізілуде. Әлеуметтік желілерде парақшалар ашылды. Елбасының мақаласын насихаттау мақсатында аудан бойынша «Рухани жаңғыру» тақырыбына 11 билборд орнатылған, деді ол. Е.Нұрмұханұлының айтуынша, киелі тоғыз орынның ішінде сынықшы, емші Мерғалым ата бейіті, Сары бәйбіше бейіті, Базылғазы тасы ескерткіші, Тұз қала көлі, Қамқалы көлі, аңыз-әңгімелерге толы Малыбай көлі, Әбубәкір Хазірет бейіті, Бөрлі көлі, Ғибадолла Ғабдізәкірұлы бейіті бар. Бүгінде аталған нысандар бойынша толық деректер әзірленген. Жиында Ернұр Нұрмұханұлы

ауданда жүйелі түрде қолға алынған «Рухани қазына» ішкі бағдарламасы туралы мәлімдеді. Аталмыш бағдарлама аясында «Рухани құндылықтар – ел жүрегінде» атты жоба жүзеге асырылуда. Сонымен қатар, аталмыш бағдарламаның «Жаһандағы жаңа заман мәдениетін қалыптастыру» бағыты бойынша вокалды-аспапты ансамбль құру мақсатында музыкалық аспаптар сатып алынбақ. Аталмыш баспасөз конференциясында аудандық кітапхананың кітапханашылары жиналғандардың назарына «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында инсталляциялық шығармашылық көрмені ұсынды. Көрмеге ауданның стелласының көшірмесі мен Қазақстан ғылым академиясының академигі, абайтанушы Ғарифолла Есімнің кітабына жасалған инсталляция қойылды. - Өздеріңізге белгілі, 2012 жылдан бері ауданымызда Хәкім Абайдың туған күні дәстүрлі түрде аталып өтіп келеді. Мұндай шаралар биыл да жалғасын табады. 10 шілде күні аудан атынан Абайдың туған топырағы Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданына баратын делегацияға экскурсия ұйымдастырылады, - деді аудандық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің бас маманы Жаннұр Ахметжанова. Бұдан басқа, жиналғандар назарына 60 кітаптан құрастырылған «Алтын адам» мен «Ұлттық домбыра күніне» орай домбыраның инсталляциясы, Ертіс өңірінің 80 жылдық мерейтойына орай белгілі ақынжазушылардың кітаптары, Астананың 20 жылдығына арналған туындылар ұсынылды.

Биыл Павлодар мемлекеттік педагогикалық университеті үшін елеулі оқиға. Жоғары оқу орны университет мәртебесін алғаннан кейінгі алғашқы түлектерді салтанатты түрде жаңа өмірге шығарып салды. Сонымен қатар, «Серпін-2050» бағдарламасы бойынша оқу бітірген тұңғыш түлектерге диплом табыс етті.

Тұңғыштар

ТАҒАЙЫНДАУ

Ақтоғайға Арынов келді Ақтоғай ауданына басшы тағайындалды. Бұл қызметке бұған дейін Ақсу қаласы әкімінің орынбасары болған Қаршыға Арынов лайық деп танылыпты. Павлодар облысының әкімі Болат Бақауов өңірге арнайы ат басын бұрып, аудан активіне жаңа басшыны таныстырды.

С

Данияр ЖҰМАДІЛ Қ.Арыновтың кандидатурасы Президент әкімшілігімен және аудан мәслихатымен келісілген. Аймақ басшысы Б.Бақауовтың айтуынша, оның басқарушылық тәжірибесі жоғары. Қаршыға Зарықханұлы мемлекеттік қызмет саласында 20 жылдан астам уақыт еңбек етіп келеді. Әр жылдары Ақсу қаласының құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, коммуналдық меншік және қаржы бөлімдерін басқарған. Соңғы төрт жылда энергетиктер шаһары әкімінің орынбасары қызметін атқарды. Астана қаласындағы орталық мемлекеттік органдармен байланысы жақсы. Осы жайттарды ескере келе облыс әкімі Ақтоғай ауданының басшысына жоғары міндеттер жүктелетінін жеткізді. - Ауданның инвестициялық ахуалын жақсарту қажет. Суармалы егістіктердің көлемін арттыру міндеті тұр. Ертіс өзенінің мол алқаптары және өңірдің облыс орталығына жақын орналасуы бұған оңтайлы жағдай тудырып отырғаны белгілі.

Шаруашылықтың осы бағытына ден қойған кәсіпкерлер табылып жатса, қазына қаржысы есебінен инженерлік инфрақұрылымын тартып беруге әзірміз. Ол үшін алдымен суармалы шаруашылыққа бет бұруға ниетті кәсіпкерлерді табу қажет, - деді облыс әкімі. Сондай-ақ, аймақ басшысы ауданда ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу саласы кенже қалып жатқанын ескертті. Бүгінде мұнда аталған бағыт бойынша 9 шағын наубайхана мен бір сүт өңдеу цехынан өзге ауыз толтырып айтарлықтай жетістік жоқ. Бұдан бөлек, Болат Жұмабекұлы шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуды, оңтүстік өңірлерден еңбекке жарамды тұрғындарды көшіріп әкеліп, оларға тиісті жағдай жасауды тапсырды. Ақтоғай ауданының тізгінін қолына алған Қ.Арынов аймақ басшысына артылған сенім үшін алғысын білдіріп, алдына қойылған мақсат-міндеттерді абыроймен орындауға барын салатынын айтты. Аудан активін бірлесе жұмыс істеуге шақырды.

Ақтоғай ауданы.

Қайта оралды

ФУТБОЛ

«Ертіс» футбол клубының бұрынғы бас бапкері, болгариялық маман Димитар Димитров Павлодардағы қызметіне қайта оралды. Енді ол жасалған келісімшарт бойынша алдағы екі жарым жылда «Ертіс» футбол командасының тізгінін қолға алады.

Айдана ҚУАНЫШЕВА Естай атындағы мәдениет сарайында өткен салтанатты шараға 4 жыл білім алып, маман атанып отырған жастардың ата-аналары, туғантуыстары жиналды. Барлық оқу бітіруші түлектерді ПМПУ-дің ректоры Алтынбек Нухұлы құттықтап, жас мамандарға ақ жол тіледі. - Астананың 20 жылдығында Павлодар мемлекеттік педа-гогикалық университетінде Елбасы Н.Назарбаевтың бастамасымен қолға алынған «Серпін» бағдарламасы арқылы білім алған алғашқы түлектер де қанат қақты. Олар - аталмыш бағдарлама бойынша білім алған Ертіс-Баян өңіріндегі бірінші студенттер. Олардың барлығы еліміздің, өңіріміздің дамуына зор үлес қосады деген ойдамын. Атап өтерлігі, кезінде институтқа қабылданған түлектер биыл алғаш рет университетті тәмамдап, диплом алып отыр. Жас мамандар білімдерін магистратурада, кейін докто- рантурада жалғастырады деген ойдамын. Университет мәртебесі білімді жалғастыруға жол ашып отыр. Баршаңызға сәттілік тілеймін, деді Алтынбек Нухұлы. Биыл «Серпін» бағдарламасы бойынша 135 түлек оқу бітірді. Олардың 50-60 пайызы облысымызда жұмыс істеуді жоспарлап отыр. Жалпы, ағымдағы жылы 1163 студент маман иесі атануда. Оның 477-сі күндізгі бөлімде білім алған. 214 түлек оқуды қызыл дипломға тәмамдап отыр. Шымкент қаласы Сарыағаш ауданынан келген Маржан Арсабай мектепке дейінгі оқыту және тәрбиелеу мамандығы бойынша білім алып, қызыл диплом иегері атанды. Жас маман білімін магистратурада жалғастыруды жоспарлауда. - «Серпін» бағдарламасы туралы естігенде Павлодар облысында білім алуды қаладым. Өзге өңірден келсек те, барлығымыздың сапалы білім алуымыз үшін жақсы жағдай жасалғанын атап өткім келеді. Сондықтан Павлодар – білімді жастардың

3

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

Алпысбай ХОНЖ

С

қаласы деп толық айта аламын. Себебі жаңа жатақхана, заманауи кітапхана, жоғары жылдамдықтағы әлеуметтік желінің барлығы кез келген студент үшін қажетті нәрсе. Мұндай жағдайда білім алған студент тек сабаққа ғана көңіл бөледі. 4 жылдың ішінде көптеген дос таптым. Сондықтан бі лім берген ардақты ұстаздарыма шексіз алғысымды білдіремін, - дейді Маржан Арсабай. Жанат Беркімбекова Қызылорда облысы, Шиелі ауданынан баласы Мөлдір Әшімді құттықтау үшін арнайы келіпті. Алғашқы уақытта қызым Павлодар облысына оқу аттанғанда уайымдағанымыз рас. Алыс жер, қысы суық, таныстарымыз жоқ болған соң баламды оқуға жібергім келмеп еді. Бірақ қызым мұнда студенттер үшін жасалған жағдайды айтқан соң көңіліміз орнына түсті. 4 жыл уақыт зымырап өте шықты. Алдағы уақытта балам Астана қаласында жұмыс істеуді жоспарлап отыр. Сондықтан бұл бағдарламаны білім алатын жастар үшін зор мүмкіндік деп білемін, - дейді ол. Салтанатты шарада республикалық, халықаралық байқаулардың жеңімпаздары мен үздік диплом иегерлеріне ерекше құрмет көрсетілді.

Д.Димитров қызметінен кеткелі «Ертіс» футбол клубы басшылығында тұрақсыздық орын алғаны белгілі. Бірнеше бас бапкер ауыстырып үлгерген команданың жаңа маусымдағы жағдайы көңіл көншітерліктей емес. - Димитар Димитров – білікті маман. Ол бұған дейін Ресейде, Сауд Арабиясында, Болгарияда, Қазақстанда нәтижелі жұмыс істеді. Еуропалық футболдың қыры мен сырын білетін азамат. Біз ойлана келе бұрынғы бапкерді қызметіне қайта шақырдық. Алдағы уақытта бес дүркін ел чемпионы деген атағы бар командамыздың жіберген қателіктерін түзетеді деп ойлаймын, деді Павлодар облыстық футбол федерациясының төрағасы Ұлан Жазылбек. Қызметіне қайта оралған бас бапкер өзіне артылған зор сенімді ақтау жолында тер төгетінін айтты. - «Ертіске» қайта келу туралы ұсыныс түскен кезде 2019 жылдың басынан қызметке кіріссем деп ойладым. Бірақ команданың қазіргі жағдайын көріп, тез арада шешімімді өзгерттім. Әрі павлодарлық жанкүйерлердің ыстық ықыласы мені өзіне тартты. Өткен күндердің

барлығы менің көз алдымда. Жанкүйерлер бізден қолдауын аяған жоқ. Биылғы маусым бел ортасына барып қалды. Қандай да бір үздік нәтиже көрсетеміз деп бос уәде беруден аулақпын. Ал келесі жылы жаңа маусымда жақсы жетістікке қол жеткізетінімізге сенімдімін, - деді бас бапкер. Бас бапкердің сөзінше, команда сапына өзгерістер енгізу қажет. Қазақстандағы мықты ойыншылардың барлығы басқа клубтарда доп теуіп жүр. Сырттан ойыншы алдыру мәселесі қаржыға тірелетін көрінеді. Димитар Димитров павлодарлық клубты 2015-2017 жылдары аралығында жаттықтырған. Осы кезде «Ертіс» аяқдопшылары ел чемпионатының қола жүлдесін қоржынға салды. Сондай-ақ Еуропа Лигасының 2017-2018 жылғы маусымына қатысуға жолдама алған еді. Жергілікті команда Д.Димитровтың жетекшілігімен барлығы 79 ойын өткізіп, оның 35-інде жеңіске жетсе, 18 кездесуді тең аяқтаған. Ал 26 ойында қарсыластарына есе жіберген. Қайта келген бас бапкер уәдесінде тұрса, «Ертіс» футбол клубының жанкүйерлері қуанатын күн алыс емес.


4

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

ӨНДІРІС

Авиациялық отын – осында! Павлодар мұнай-химия зауыты авиациялық отын өндірісін жандандырмақ. Реактивтік отын (РО) маркалы бұл өнімнің алғашқы легі ағымдағы айдың ортасынан бастап тұтынушыға жол тартады. Кәсіпорынның мәліметі бойынша өнімнің алғашқы партиясы 5 мың тонна көлемінде болмақ. Бұл дегеніңіз 80 цистерна-вагон өнім жөнелтіледі деген сөз. - РО авиациялық отын Павлодар мұнай-химия зауытының мұнайды бастапқы өңдеу кешенінің керосинді гидротазалау қондырғысында өндіріледі. Ал бұл қондырғы кәсіпорынды жаңғырту кезінде толық қайтадан құрылды. Осы жерде шикізат күкірт, азот, оттегі бар қоспалардан тазартылады. Сонымен қатар, реактивті қозғалтқыштарға арналған отынның тиісті көрсеткішіне жеткізу мақсатында құрамындағы меркаптан да жойылады, - дейді кәсіпорынның қоғаммен байланыс жөніндегі бөлім мамандары. Павлодарлық кәсіпорында өндірілетін РО маркалы отын халықаралық нормаларға толық сәйкес келеді. Тіпті, кейбір көрсеткіштері бойынша олардан да асып түсетін көрінеді. Тарқата айтсақ, күкірттің ультра төмен мөлшеріне, тозуға қарсы қасиетке ие. Сонымен қатар, химиялық және термототықтырғыш тұрақтылығы да жоғары. Сапаның мұндай өлшемдеріне кәсіпорын технологиялық режимді қатаң сақтау нәтижесінде жетіп отыр. РО маркалы авиациялық отынды жоғары белсенді заманауи никель-молибдендік катализаторды қолданумен орташа қысымы 25 кгс/см2 кезінде 135–2800C шамасында қайнауы шегінде тура айдалатын керосиндік фракцияларды гидротазалау арқылы алады. Қоғаммен байланыс жөніндегі бөлімнің ақпараты бойынша реактивтік қозғалтқыштарға арналған РО маркалы отын өндірісін жолға қою жөніндегі әрі оны өндіруге бекітілген технология актісін кәсіпорын «Мұнайды қайта өңдеу бойынша бүкілресейлік ғылыми-зерттеу институты» АҚ-дан алған. Өндірістің тест түріндегі жұмыстарды да шетелден келген мамандар жүзеге асырған. Атап айтсақ, HaldorTopsoe компаниясы мен «Северодонецкий ОРГХИМ» АҚ қызметкерлері жасаған. Іске қосу нәтижесінде қажетті талаптарға сәйкес келетін өнім алынды. Сөйтіп, биыл маусым айында «Сараптама және сертификаттаудың ұлттық орталығы» Павлодар мұнай-химия зауытының отыны АҚ 013/2011 Кеден одағының Техникалық регламенті талаптарына сәйкес келетіні туралы декларацияны тіркеді. Демек, талапқа сай павлодарлық өнім алдағы нарыққа шығады.

ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА

Төрт ауысымға көшуге таяу Екібастұздағы «Қазақстан вагон жасау компаниясы» ЖШС біраз уақыттан соң төрт ауысымдық жұмыс тәртібіне көшпек. Ол үшін кәсіпорынға шамамен 120 жұмыскер қабылдау қажет. Гүлжайна ТҮГЕЛБАЙ Серіктестік директорының өндіріс жөніндегі орынбасары Берікбай Әміржановтың айтуынша, қазіргі таңда зауытта 620 адам еңбек етеді. Орта есеппен мұндағы қызметкерлер 160 мың теңге көлемінде айлық алады. Енді жүзден астам қызметкер қабылданса, мұндағы жұмысты төрт ауысымдық тәртіпке көшіруге болады. Күн сайын ондаған адам өтініш білдіреді. Олардың арасынан лайықтылары таңдалуда. Сонымен қатар, кәсіпорын жастарды тарту мақсатында екібастұздық колледжбен де әріптестік орнатқан. Студенттер зауытта тәжірибеден өтуде. - Әзірге, тапсырысты уақытында орындаудамыз. Өндірістік қуатына шықтық. Тәулігіне 8 вагон жасауымыз керек. Бұл

межеге жетіп отырмыз. Бір ауысымда 4 вагон құрастырылуда. Жыл басынан бері 505 жартылай вагон шығардық, дейді Б.Әміржанов. Қазіргі таңда мұндағы жұмыс екі ауысыммен жүргізілуде. Биылғы жылға кәсіпорынның 270 платформа және 1988 жартылай вагонға тапсырысы бар. Жартылай вагонның 1000 данасын «БРК-Лизинг» акционерлік қоғамына, тағы 988-ін «Қазтеміртранс» компаниясына жасап беруі тиіс. Ал әмбебап платформаларға «KTZ EXPRESS» АҚ тапсырыс берген екен. Жыл соңына дейін осы көлемді толық жасап шығу үшін төрт ауысымдық жұмыс тәртібі аса қажет. Б.Әміржанов күн көзінде тез бұзылатын өнімдерді тасымалдауға арналған жабық вагондар жасауға да қауқарлымыз, дейді. Бірақ мұндай тапсырыс әзірге түскен

Г.МАҒЖАН.

МӘСЛИХАТ

Бүгінде облыс орталығындағы ірі жоба - «Сарыарқа» тұрғын үй кешені. Қазіргі уақытта мұнда тұрғын үйлердің құрылысы қарқынды. Жақында олардың құрылыс сапасымен қалалық мәслихат депутаттары танысып қайтты.

Қазіргі күні аталмыш ауданда 8 тұрғын үйдің құрылысы жүргізілуде. Мұндағы жүріп жатқан құрылыс жұмыстармен танысқан қалалық мәслихат депутаттары басты мәселелерге назар аударды. Мәселен, аталмыш аудандағы №12 үйдің құрылысы өткен жылдың қазан айында басталған болатын. Жобаға сәйкес, 9 қабатты тұрғын үй үстіміздегі жылдың шілде айында пайдалануға берілуі тиіс. Бірақ, мердігер кәсіпорын өкілдері құрылыс жұмысы бір-екі айға кешігетінін жасырмады. - Біз екі ай уақыт артта қалып келеміз. Дегенмен барынша жылдам әрі сапалы жұмыс істеуге тырысамыз. Крандардың бұзылып қалуы сияқты техникалық проблемалар болды. Қазіргі күні мұнда 30 адам жұмыс істеуде. Тамыз айының соңына дейін құрылыс жұмыстары аяқталуға тиіс, деді «ДСК Монтаж» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бас инженері Виктор Артеменко. Бас инженер бұған дейін аталмыш компания басшылығының ауысуы да жұмысқа біршама кедергі келтіргенін тілге тиек етті. Депу-

жоқ. Жабық екі вагон құрастырып, «Қазтеміртранс»-қа сатыпты. Алдағы жылдары да зауыт басшылығы үздіксіз жұмыс істейтіндеріне сенімді. Себебі, ұзақ мерзімді тапсырыстар бар. Мәселен, «Казтеміртранс» кәсіпорны вагондар паркін жаңартуға ниетті. Яғни, олар бірнеше жыл ішінде 10 мың вагонды жаңадан сатып алуды межелеп отыр. Бұл дегеніңіз, екібастұздық зауыт үшін айтарлықтай қолдау болмақ. Айта кету керек, компания вагон жасауға қажетті металды Ресейден әкеледі. Жылына шамамен 2 мың тоннадан астам металл тасымалданады. Ал вагондардың доңғалақтарын екібастұздық «Проммашкомплект» кәсіпорнынан алады. Естеріңізге сала кетейік, 2008 жылы ашылған зауыт 2015 жылы экономикалық қиындықтарға байланысты тұралап қалды. Екі жыл еш табыссыз, тапсырыссыз қалды. Сөйтіп, жан-жақты қолдаудың, ірі тапсырыстардың нәтижесінде кәсіпорын қайтадан тыныстады. Десе де, әлі де толағай табысқа кенеліп жатқан жоқ. Өйткені, ескі қарыздың әлегі бар. Екібастұзда құрастырылатын жартылай вагондардың бір данасы 13-15 млн. теңге тұрады. Кәсіпорын директорының экономикалық мәселелері жөніндегі орынбасары Ольга Бородинаның айтуынша, бұл соманың басым бөлігі шикізатқа жұмсалады. Маманның мәлімдеуінше, өнімді сатудан түскен қаржының тек 2 млн. теңгесі кәсіпорын еншісінде қалады. Бұл қаржыға коммуналдық қызметтер, қызметкерлерге жалақы төленеді. Сондай-ақ, ескі берешекті өтеуге бағытталады. Айта кету керек, бүгінде айлық бойынша еш қарыз жоқ, уақытылы төленуде. О.Бородинаның мәліметі бойынша, бүгінде зауыттың 3 млрд. теңге шамасында қарызы бар. Кезінде кәсіпорын екі қарыз алыпты. Оның бірін шетел валютасымен алған. Содан бері екі рет девальвацияның орын алуы қарыз көлемінің өсуіне әкелді. Компания басшылығы бұл қарызды бір мезетте төлеп тастауға қауқарсыз. Сондықтан келісімшарт мерзімін 2021 жылға дейін ұзартыпты. Компания сол уақытқа дейін қарыздан толық құтылуға әрекет етеді.

ЖОЛ ҚҰРЫЛЫСЫ

Сапасы қадағаланады

Мереке АМАНТАЙ

САРЫАРҚА САМАЛЫ

таттар кешіктіріліп жатқан жобаны тікелей бақылауына алып, тамыз айының басында тағы бір мәрте келетіндерін айтты. Бұдан соң депутаттар аталмыш аудандағы №22 үйдің құрылысын бақылап, сапасымен танысты. Өткен жылы қарашада құрылысы басталған нысан осы айдың аяғында ел игілігіне берілуі тиіс. Мұндағы құрылысшылар кестеге сай үлгеріп жатқанын айтып, белгіленген уақытта баспананы қолданысқа береміз деп сендірді. Айта кетейік, қазіргі күні құрылысы жүргізіліп жатқан 8 үй жыл соңына дейін пайдалануға беріледі. Сондықтан депутаттар жұмыстардың межеленген мерзімде аяқталуымен қатар сапасына да айтарлықтай мән беретінін атап өтті. - Бүгін жұмыс барысында бұрынғы «Тұрабай», яғни қазіргі «ДСК Монтаж» және «Жәрдем» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерінің жұмысымен таныстық. Құрылыс материалдарына, шикізатқа қатысты мәселе жоқ. Әрбір нысан мерзімінде тапсырылуы тиіс. Бір-екі аптадан соң бақылау жұмыстарын қайтадан жүргіземіз. Биыл тұрғын үйлерді толығымен аяқтаудың мүмкіндігі қай-қайсысында да бар, - деді қалалық мәслихат депутаты Михаил Желнов.

Жырым жол жойыла ма? Екібастұз қаласына қарасты Бесқауға елді мекеніне қатынау қыста да, жазда да тұрғындарға оңай соқпайды. Себебі, жылдар бойы жөндеу көрмеген грейдерлі жол жаңбыр жауса езіліп, елдің есін шығарады. Оған әр метр сайынғы шұрық-тесікті қосыңыз. Міне, елу шақырымдық осындай жолмен бесқауғалықтар ары-бері азаппен өтеді. Гүлжайна ТҮГЕЛБАЙ Енді бірнеше жылдан соң бұл қиындықтар артта қалады. Себебі, қаламен байланыстыратын жолда биыл жөндеу басталды. Республикалық және облыстық қазынадан бөлінген қаржыға биыл 41,6 шақырым жолдың 19 шақырымына ағымдағы жылы асфальт төселеді. Қалғаны 2019 жылы жүзеге асырылмақ. Демек, Бесқауға тұрғындары бірнеше жылдан соң талай жыл бас ауруы болған жырым жолдың жырынан құтылады. Жалпы, Екібастұз өңірінде жол құрылысы өзге де учаскелерде жүргізілуде. Қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолау-шылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы Марат Закарьяновтың айтуынша, биыл кеншілер қаласы аумағында ұзындығы 46,2 шақырым жолға жөндеу жүргізіледі. Бүгінде 9515 шаршы метр аумақта автожол ағымдық жөндеуден өткен. 2018 жылға жолдардың реконструкциясына, күрделі, орташа, ағымдық жөндеуіне және тас жолдарды күтіп ұстауға 2,1 млрд. теңге бөлінген. Бесқауғадан бөлек, Басқамыс елді мекеніне апаратын жолда да құрылыс қызу. Мұнда биыл 10 шақырымдық жол орташа жөндеуден өткізіледі. Сонымен қатар қаланың кіреберісіндегі 10,5 шақырымдық жолға орташа жөндеу жұмыстары жүргізіліп

жатыр. Ал қала ішінде Бауыржан Момышұлы көшесінде 3,1 шақырым жол қайта қалпына келтірілуде. Сонымен қатар, Солнечный кентіне қарай ГРЭС-1-ге жеткізетін жол аталмыш кәсіпорын есебінен жөнделуде. - Қазіргі таңда аудандық маңыздағы жолдардың 85,5 пайызы жақсы және қанағаттанарлық жағдайда. 2019 жылға ұзындығы 50,7 шақырым автомобиль жолының жобалық-сметалық құжаты әзірленуде. Оның 32,5 шақырымы - аудандық жолдар, қалғаны қала ішіндегі жол. Осылайша, келер жылы нәтижені 86 пайызға жеткізу көзделіп отыр, - дейді Марат Сәлімұлы.

Екібастұз қаласы.

С


ҚОҒАМ

САРЫАРҚА САМАЛЫ БАСПАНА

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

БІЛІМ

Үйлі болу үміті

Жуырда ғана елімізде «7-20-25» бағдарламасы іске қосылғаны белгілі. Бұл бастама арқылы баспаналы болу үшін не қажет? Ниет білдірген азаматқа қандай талаптар қойылады? Гүлжайна ТҮГЕЛБАЙ Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте ҚР Ұлттық банкі облыстық филиалының директоры Баян Мергенбаева жаңа бағдарламаның басты ерекшеліктерін түсіндірді. Айтуынша, бағдарламаға қатысушы ҚР азаматы болуы тиіс. Кем дегенде алты айлық кіріс болуы қажет. Тағы бір міндетті талап – өтініш берушінің атында баспана және өтелмеген тұрғын үй берешегі болмауы. Жаңа бағдарламаның негізгі операторы - «Баспана» ипотекалық компаниясы. Ол еліміздің екінші деңгейлі банктерімен жұмыс істейді. Аталмыш бағдарлама аясында БанкЦентрКредит, АТФ, РБК, Халық, Еуразиялық, Цесна және Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі арқылы ипотекалық кредит алуыңызға болады. Банктер өтініш қабылдауға дайын. Алдағы уақытта Сбербанк және Forte банктері де қатыспақ. Әр банктің талабы әртүрлі болуы мүмкін. Бірақ, ол талаптар бағдарламада көрсетілген

шарттарға қайшы келмеуі, олардан асып түспеуі қадағаланады. Екінші деңгейлі банктер несиені тұрғындарға 7 пайызбен береді. Одан бөлек, банктер ешқандай артық төлем немесе комиссия талап етуге құқығы жоқ. Бұл бағдарламамен баспаналы болу үшін алатын пәтер құнының жиырма пайызын бастапқы жарна ретінде салуыңыз керек. Ал несиені 25 жылға дейін рәсімдеуге болады. Яғни, қалауыңыз әрі қалтаңызға қарай қарыз алатын мерзімді банкпен бірге бекітеді. Жағдайыңыз жараса, берешекті уақытынан бұрын өтеп тастауға да болады. Ол үшін ешбір банк ешқандай айыппұлдық шара қолданбайды. Елімізде аталмыш бағдарлама бойынша берілетін ипотекалық несиенің шектік мөлшері де белгіленген. Мәселен, Ақтау, Алматы, Астана мен Атырау қалаларында ең максималды сома 25 млн. теңге болса, өзге өңірлерде баспана құны 15 млн. теңгеден аспауы тиіс. Дегенмен, одан да қымбат үйге таңдауыңыз түссе, шектік сомадан артық ақшаны тұрғындар қалтасынан қоса алады. Пәтерді міндетті түрде жаңадан

қолданысқа берілген үйден алу керек. Мамандардың айтуынша, өтініш білдіруші пәтерді таңдап, банкке барады. Қажетті құжаттарды тапсырады. Қаржы ұйымы құжаттардың барлық талаптарға сәйкестігін тексереді. Өтінішті қанағаттандырғаннан кейін тұрғындар құрылыс компаниясымен сату-сатып алу шартын жасайды. Бастапқы жарнаны салады. Ал қалған соманы құрылыс компаниясына банк төлейді. Сөйтіп, банктен алған қарызды тұрғындар белгіленген мерзім ішінде ай сайын төлеп отырады. Қазіргі таңда осы бағдарлама бойынша сатылатын баспаналар Павлодар қаласы бойынша Тәуелсіздік даңғылы және Суворов көшесінде, сондай-ақ, Екібастұз қаласында бар. Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі Павлодар облыстық филиалының директоры Талғат Баиловтың мәлімдеуінше, бағдарламаның ережесіне сәйкес алғашқы іріктеу кезінде сатылатын үйдің барлық пәтерлерін иеленетін үміткерлер толмаса, онда екінші іріктеуде барлық азаматтар қатыса алады. Бұл жерде азаматтардың басында пәтері бар-жоғын растау қажет етілмейді. Айта кетейік, бағдарламаның шарттарын Ұлттық банктің ресми сайтынан да қарауға болады. Сонымен қатар, Baspana. kz жылжымайтын мүлік порталында қандай үйлерде пәтерлер қандай бағамен сатылатыны жазылып тұрады.

САЯХАТ

Атыраудан - Павлодарға 13-16 шілде аралығында өтетін республикалық өлкетану акциясы аясында Павлодар облысының киелі жерлерін аралауға Атырау облысынан 60-қа жуық бала келеді. Бұл ретте арнайы туристік жоспар құрылып, тарихи жерлер мен киелі орындар белгі ленді. Алғашқы күні жерлестері мі з оқушыларды Екібастұз қаласының темір жол бекетінде салтанатты түрде қарсы алады. 14 шілдеде қонақтар Баянауыл ауданына барып, тарихи орындарды аралайды. Демалыс бағдарламасына сәйкес, қонақтар Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының кесенесіне, Жасыбай батырдың ескерткіші мен Жасыбай өзеніне, Қоңыр Әулие үңгіріне бармақ. Сонымен қатар, қола дәуіріндегі археологиялық ескерткіштермен танысып, сақ қорғандары мен басқа да тарихи жерлерін араламақ. Мұндай сапарда жас саяхатшылар Баянауыл ауданы, Торайғыр ауылында

5

дүниеге келген қазақтың ақыны, жазушы Сұлтанмахмұт Торайғыровтың 125 жылдығының куәсі болу мүмкіндігіне ие болмақ. Қонақтар үлкен этноауылдың, республикалық ақындар арасындағы мүшәйраның көрермендері болады. Дуатлон жарысына қатысып, Ертіс өңірінің ерекше мәзірмен дайындалған ұлттық тағамдардан ауыз тиеді. Балалар «Жас дәурен» оқу-сауықтыру кешенінде орналасады деп күті луде. 15-16 ші лде күндері Павлодар қаласының көрі кті жерлері мен танысады. Әсі ресе, М.Көпеев атындағы мешіт, Сұлтанбек сұлтанның мекені мен Г.Потанин, Бұқар жырау атындағы музейлерді аралайды. Сонымен қатар, М.Катаев атындағы Оқушылар сарайының тыныс-тіршілігімен таныспақ. Балалар теплоходпен Ертіс өзенінде серуендеп, «Ertis promenade» сахнасын да тамашалайды. Атырау облысының қонақтарына облыс атынан естелікке кәдесыйлар ұсынылады.

Білім беру басқармасы.

Сапалы білім – саналы ұрпақ

Жуырда «Кәсіпқор» Холдингі коммерциялық емес акционерлік қоғамы Б.Ахметов атындағы Павлодар педагогикалық колледжінің техникалық және кәсіптік білім жүйесімен танысып, мамандарымен кездесті. «Қазақстандағы Туриндік процесі» зерттеуінің аясында бірқатар іс-шара ұйымдастырылды. Бұл ретте облыстық білім беру басқармасы, жұмыспен қамтуды үйлестіру мен әлеуметтік бағдарламалар басқармасы, статистика департаменті өкілдері мен колледж басшылығы кездесіп, сандық және сапалық ақпараттарды жинау және талқылау бойынша ойларын ортаға салды. Бұдан бөлек, мамандар өңірдегі кәсіпкерлер палатасының шағын, орта бизнес өкілдерімен жүздесіп, колледждің әлеуметтік серіктестіктерімен студенттерге сапалы білім беру мәселесін талқылады. Бұл ретте жастардың кәсіпкерлік қабілеттерін дамыту, ағылшын тілі мен IT-технологияны жетік меңгеруіне жол ашу, сандық жүйеге көшу мәселелері сөз етілді. Сонымен қатар, колледждегі ағылшын тілі мұғалімі, «Кәсіпкерлікті дамыту негіздері» курсын жүргізетін оқытушылардың сабақ беру әдісімен танысып, фокус-топтар ұйымдастырылды. Шара соңында барлық қатысушыларға сертификат табыс етілді. - Павлодар облысында дуалды оқу жүйесі жақсы дамыған. Техникалық және кәсіптік білім жүйесінің жағдайы да көңіл қуантады. Қазір білімділердің заманы. Сондықтан студенттердің кәсіпкерлік қабілеттерін дамыту, ағылшын тілі мен IT-технологияны жетік меңгеруіне ерекше мән берген жөн. Павлодар өңірінде бұл бағытта жұмыстар жүйелі жүргізіліп жатқанын атап өткім келеді, дейді «Кәсіпқор» Холдингі стратегиялық даму және мониторинг басқармасының бас менеджері Сәуле Халиди.

Өз тілшіміз.

Жөндеу жұмыстары жүргізілуде

МӘСЕЛЕ

Қоқыс құрсауында қалай қалды? Өткен демалыс күндері облыс орталығы қоқыс құрсауында қалды. Үйлердің іргесінде үйілген тұрмыстық қалдықтардан көз сүрініп, иісі қолқаны қапты. Бұрын-соңды күнделікті шығарылатын қоқыстың бірнеше күн бойы неге тазаланбағанын түсінбей тұрғындар дал болды. Қалдықтың көп жиналғаны соншалық, аяқ алып жүргісіз жағдайға жетті. Бұған жауапты мамандар не дейді? Мереке АМАНТАЙ Мұндай ақпарат әлеуметтік желілердегі парақшаларда тарай бастаған. Одан аузы-мұрнынан шығып шашылып жатқан қоқыс контейнерлерін анық көруге болады. Үш күн бойы тазартылмаған қоқыс тау боп үйіліп қалған. Тұрмыстық қалдықтардың көптігі сонша, тұрғын үйлердің алды аяқ алып жүруге келмейді. Павлодар қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің мамандары мұндай мәселе туындағанын жасырмады. Павлодар қаласында тұрмыстық қалдықтарды жинаумен және тасымалдаумен «Спецмашин» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі айналысады. Кәсіпорынның демалыс күндері қоқыс жинамаған себебі әлі де беймәлім. Қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы бөлімі басшысының міндетін атқарушы Асхат Омаров аталмыш мәселеге қатысты арнайы жиын өткенін айтады. Негізі тұрмыстық қалдықтар күнделікті шығарылып отырылуы тиіс. Жіберілген кемшілікке байланысты жауапты орган жергілікті полиция қызметіне хат та жолдап қойыпты. - Қазіргі уақытта қоқыстың не себепті уақытылы шығарылмауы анықталып жатыр. Әзірге бізге техникалық ақауларға байланысты қоқыстың шығарылмағаны ғана белгілі. Нақты қандай техниканың істен шыққаны алдағы уақытта анықталады. Қоқыстың шығарылуына жауапты ұйымдардан жергілікті полиция қызметі мәселенің мән-жайын анықтауда.

Сонымен қатар, қоғамдық денсаулықты қорғау департаментінің мамандары да арнайы тексері с жұмыстарын жүргізеді. Өйткені ол жерде санитарлық-эпидемиологиялық талаптар бұзылып отыр, деді Асхат Омаров. Тұрғындар қоқыстың үйілуін тазалаушы компанияның тарифті көтермеуіне байланысты наразылығы деп топшылауда. Қала тұрғындарының айтуынша, осымен үшінші жыл компания басшылығы қалдықтардың ұлғаюына байланысты тарифті екі есе көбейтуді талап еткен көрінеді. Дегенмен қаланы тұрмыстық қалдықтан тазартуға жауапты компания мамандары мұндай мәселені жоққа шығаруда. «Спецмашин» ЖШС-нің басшысы Вячеслав Рудько қоқыс жинауға қатысты айтарлықтай мәселе туындамағанын айтады. - Мәселе бар деп айта алмаймын. Біздің компания штаттық режимде жұмыс істеуде. Күн сайын таң атысымен барлық аумақты күл-қоқыстан тазартуға барымызды саламыз. 40 көлік шығады, 5-6 көлік резервте қалады. Бүгінгі күні қаланы күл-қоқыстан тазарту бойынша мәселе жоқ. Демалыс күндері мерекеге дөп келгендіктен, тұрмыстық қалдықтар да өте көп болды, - деп түсіндірді. Бүгінгі күні қоқыс шығаруға жауапты мамандар штаттық режимге көшкен. Күн сайын қоқысты тазалауға 77 бірлік техника жұмылдырылуда.

Алпысбай ХОНЖ

Павлодар қаласында жаңа оқу жылына дайындық басталып кетті. Қалалық білім беру бөлімі облыс орталығындағы мектептер мен балабақшаларға жөндеу жұмыстарын жүргізуде. Биылғы жылы 39 мекемені қалпына келтіру жоспарланған. Оған облыстық және қалалық бюджеттерден 682 244,5 мың теңге қарастырылған. Жасалып жатқан жөндеу жұмыстарының сапасын Павлодар қалалық мәслихатының депутаттарынан құрылған арнайы комиссия қадағалайды. Халық қалаулысы Мақсат Айтышев қаладағы бірқатар білім беру нысандарындағы жағдайды бақылап қайтты. - Қаладағы №15 мектептің терезелері ауыстырылуда. Сондай-ақ, мектепке тиесілі гараждың төбесі қайта жабылған. Ал №24 мектептің шатырына жөндеу жұмыстары жүргізілуде. №21 мектептегі тозығы жеткен мәжіліс залы жаңартылды. Жөндеу жұмыстарына жауапты болған «ТУРБОСЕРВИС-pv» ЖШС жұмыстарын тиянақты аяқтады. №22 мектеп ауласында заманауи үлгідегі футбол алаңы және айналмалы жүгіру жолы салынатын болады. Аталған жұмыстарды жүзеге асыру үшін бюджеттен 44 800,0 мың теңге бөлінген. Қомақты қаражатты игеру «Мираторг ПВ» ЖШС-нің мойнында. Алдағы уақытта аталған мердігердің жұмысын бақылауға аламыз, дейді мәслихат депутаты. Сондай-ақ, №120 балабақшаның, №5 сәбилер бақшасының, №2 балабақшаның төбелеріне жөндеу жұмыстары жүргізілуде. Қаладағы №42 мектептің асханасы да алдағы уақытта жаңаша түрге енетін болады. Сондай-ақ, аталған мектептің спорт залы да толықтай жаңартылып, пайдалануға берілмек.


6

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

ӨЛКЕТАНУ

САРЫАРҚА САМАЛЫ

Бақ қонған елім – Баяным! Туған жерге тағзым Әр уақыт, әр дәуір өзіне ғана тән ерекшеліктерімен тарихта ізін қалдырып отыратыны мәлім. Ал өткен шақтардың сол ерекшеліктерін танып, оны зерттеу кейінгі ұрпақтың енші сі нде. «Түбі н бі лмеген түгі н білмейді» - дейді дана халқымыз. Тегін айтпаған. Бүгінгі таңда осы жай баршаның жан дүниесін билеп алғандай. Қазақ халқы тегі н, тарихын тереңнен таратып, шежі ре мен өнерді әспеттей білген, өнегелі дінін қастерлей білген дана халық. Осы бір асыл қасиеттеріміздің тамырына балта шауып, танымымызды тарылтып, санамыздан өшіруді мақсат тұтқан отаршылдық дәуірдің қамы тын шешкенімізге де 27 жыл өтті. Осы мерзі м і ші нде халқымыздың рухын өсіріп, ұмытқанымызды еске түсіріп, ұрпақтарымызға жеткізу үшін ұлтымыздың зиялы қауымы талай-талай шаруалар атқарып, қағаберіс қалған асыл мұраларымызды хатқа түсіріп, халық игілігіне жаратып келеді. Осы орайда ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласы елдегі тарихи-мәдени зерттеулерге, халқымыздың рухани жандануына жаңа бір серпіліс берді. Сіздердің назарларыңызға ұсынылып отырған осы «Баянаула перзенттері» сериясы Елбасымыздың жария еткен «Туған жер» және «Қасиетті Қазақстан» бағдарламасымен тікелей үндесіп отыр. Мемлекет басшысы: «Патриотизм кіндік қаның тамған жеріңе, өскен ауылыңа, қалаң мен өңіріңе, яғни, туған жеріңе деген сүйіспеншіліктен басталады. Сол себепті, мен «Туған жер» бағдарламасын қолға алуды ұсынамын. Оның ауқымы ізінше оп-оңай кеңейі п, «Туған елге» ұласады», деп айтқан болатын. Демек, үлкен тарих кі ші Отан, туған жерді ң тарихынан бастау алады. Ұланғайыр Қазақстанымыздың әртүрлі шалғай жатқан аймақтарынан елі н, жері н танытатын белді азаматтар туатыны әрі олар өз өлкесінің мақтанышы болатыны дәлелдеуді қажетсінбейтін құбылыс. «Ердің атын ел шығарады, Елдің атын ер шығарады» деген сөздер осының айғағы болса керек. Ендеше, елі мі зді ң төл тарихының төрі нен орын алатын Баянауланың осы тұрғыда маңызы ерекше. Әлемдегі әр ұлттың өз тарихында кие тұтатын мекендері бар. Қазақ халқының тарихында осындай жерлер көп. Алтай мен Жетісу, Ұлытау мен Қаратау, Еділ мен Жайық, Ертіс пен Сыр, Маңғыстау – қазақтың төл бесігі болған киелі мекендер. Осы қатарда Баянаула да бар. Баянаула елі - қазақ халқының киелі де қастерлі жері. Бағзы заманнан бұл жерді ата-бабаларымыз ұрпақтан-ұрпаққа мұра еткен. Әр заманда Баянаула елі - қол бастар батырынан, сөз бастар биі нен, қасиет дарыған әулиелерінен, суырып салма ақыны мен жыршысынан арылмаған жер. Ата-баба дәстүрінде тәрбиеленген ұрпақтан ғұлама ғалымдар, әдебиетшілер, өнер, мемлекет және қоғам қайраткерлері еліне ерен еңбек етті. Осы күнгі жастардың талпынысы кешегі заманда өткен Бұқар жыраудың, Едіге, Шоң, Шорман, Торайғыр билердің, Мұса мырзаның, Мәшһүр Жүсіптің, Жүсіпбектің, Қаныштың, Әлкейдің, Шапықтың, Шәкеннің, т.б. салып кеткен жолының өшпегендігін айқындайды.

Сарыарқа маржаны – Баянаула Баянауыл – бірегей экожүйесі мен табиғи ландшафы қалыптасқан таулы орманды табиғи кешен. Орта Ертіс өңіріндегі Баянауланың тамаша табиғаты әрқашанда жыр болып айтылып келе жатыр. Ол туралы Жаратушымыз табиғаттың ғажайып сұлу көріністерін барлық аймақтарға бөліп бергенде, соңында қалып қойған бір бөлігі Баянаулаға бұйырған екен деген аңыз да бар. Баянаула тауларында табиғи тастан «жасалған» небір таңғажайып бейнелерді кездестіреміз. Мысалы, «Кемпіртас», «Данатас», «Ат басы», «Көгершін тау», «Найзатас», «Бүркіт тас», «Екі суыр», «Жылан бас» және т.б. Сонымен қатар тау беті жасыл орманмен көмкеріліп, тастарды жарып шыққан

ағаштардың өсіп тұруы да таңқаларлық. Баянауладағы Жасыбай, Сабындыкөл, Торайғыр, Біржан көлдерінің көркін сипаттауға тіл жетпейді. Айнала тылсым тыныштыққа бөленген таңертеңгі шақта айнадай жарқыраған көл бетіндегі бүкіл таулар мен бұлттардың көлеңкесін тамашалау қандай ғанибет! Көлдердің суы да, оған келіп құятын бұлақтар да мөп-мөлдір, кіршіксіз таза. Көппен тілдескен қалың қарағай мен жұпардай аңқыған көкорай шөптердің хош иісін қанша жұтса да көкірек бір тоймайды. Баянауланың негізгі су артерияларының бі рі - Ащысу мен Түнді к өзендері. Ащысу Баянауыл тауларын солтүстіктен айналып өтіп, Алқамерген көліне барып құяды. Осы өзеннің шаруашылық үшін маңыздылығын халық Асанқайғының сөзімен жеткізген: «А, Баянауыл! Сенің қоныс болып тұрғаның мынау, ащының арқасы екен. Мал жазғытұрым бі р жұма ащылайды екен, күзге таман бі р жұма ащылайды екен. Сонысы бі р жылға татиды екен». Өңірдің оңтүстігінде Қызылтау және Мыржық таулары арасынан Ертіске қарай Түнді к өзені ні ң ағысы бағытталған. Осы өзендерді ң бойы ертеден-ақ ел үші н құтты орындар болған. Одан басқа Қарасу, Елемес, Еспе, Көкөзек және т.б. ағып жатыр. Ерте замандардан бері Баянауланың малға, жанға ыңғайлы болуы осы өзендерді ң де болуы еді.

Бақ қонған Баянауыл қымбат маған, Ғұлама, би-батырды туған далам. Киелі қасиетін тұмар етіп, Керемет сұлулығын жырлап бағам!

Баянаула – тарихы аңыздармен әрленген киелі мекен Ел зердесінде сақталған аңыздарға қарағанда осы өңірдің жер-су атауларының пайда болуы бірде дала философы Асанқайғы есімімен байланыстырылса, келесіде «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» хикаясы аясында айтылады. «Жерұйықты» іздеп қазақтың сар даласын кешкен Асанқайғы Баянауланы көргенде: «Жеті м бала, жесі р қатын қиналмай күн көреті н жер екенсі ң. Тасың сөйлеп, қарағайың шулап тұр екен», депті. Ал Мәшһүр Жүсіптің Сарыарқа тарихына арналған еңбегі нде осы және басқа да Сарыарқаның топонимдері Баян сұлу есімімен байланыстырылған: «Өлеңтінің аяғында: «Қараоба», «Сарыоба» деген екі төбе бар. Түбі-тегі қазақ: Қарабай, Сарыбай деген екі байдың қоныс қылған мекені екен. Сол Сарыбайдың жалғыз қызы Баян сұлудың туған жері Баянаула тауы екен дейді. Туған жері сол болғандықтан, тау аты «Баянаула» аталып қалған. Осы қыздың қарқарасы түсіп қалған жері «ҚарқаралыҚазылық» аталған. Домбырасы мен бет моншағы түсіп қалған жері «Домбыралы», «Моншақлы» аталған. Сандығы түсіп қалған жер «Алтынсандық», «Ақшатау» аталған. Өлең айтып, той қылған жері «Өлеңті» аталған. Аттарының шідері түсіп қалған жері «Шідерті» аталған... Қайыр - Сарыарқадағы жер аты – бәрі қазақтың ата-бабасының аттары». Тарихшы зерттеушілердің пікірінше, «Баянауыл» атауы көне түсінік «Байана» мен ті келей байланысып жатыр. Байана – жер-су иесі, ол адамды, жер бетіндегі аң-құс, ағаш-шөп, т.б. жарылқаушы күш. «Баянаула» атауы жөнінде кезінде ғұлама ғалым Шоқан Уәлиханов түркі-моңғол тілінің «Баян» - молшылық және «Ола» тау деген сөздерден шыққан деп пікір айтқан болатын, яғни берекелі мекен, молшылық тауы деген мағынада. Күні бүгінге дейін Баянаула жері сол атауға сай қүтты қонысымыз болып отыр. Қазіргі таңда «Баянаула» мен «Баянауыл» сөздері тең қолданылады. Негі зі нен түркі

дәуірінен қалған Баянаула атауы «бай таулар» мағынасын берсе, «Баянауыл» сөзі бүгінгі күні географиялық, әкімшіліктерриториялық аймақтың және жеке елді мекен атауын білдіреді. Елбасының бастамасымен елімізде «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы жүзеге асырылып жатыр. Осы жалпыұлттық қасиетті орындар қатарындағы бірегейі болып табылатын – Киелі Баянауыл. Жалпы ұлттық маңызы бар 100 киелі орындар тізіміне Павлодар облысынан 5 нысан кірген болатын. Оның үшеуі тікелей Баянауыл ауданында орналасқан болса (Қоңыр Әулие үңгірі, Жасыбай батыр бейіті және Мәшһүр Жүсіп кесенесі), ендігі қалған екеуі де Баянауламен тығыз байланысты. Мысалы, сол бестіктің ішіндегі АқкөлЖайылма қалашығы (Әулиекөл ортағасырлық археологиялық кешені) орналасқан құтты мекен ерте заманнан бері-ақ Баянауланы мекен еткен көшпелі халықтың жаз жайлауы болған. Ақкөл-Жайылмадағы археологиялық ескерткішті Павлодар мемлекеттік педагогикалық университеті археологтарының зерттеп келе жатқанына бірнеше жыл болды. Жалпыұлттық киелі нысандар қатарындағы тағы бір тарихи жәдігер – Исабек ишан мазары. Діниағартушылық, уағыздаушылық істерімен ел есінде қалған Исабек ишанның туған жері – Баянауыл. Әкесі Мұрат ишан Арқа еліне алғашқы келгенде Баянауыл жеріндегі Тоқсанбай деген байдың ауылына орныққан. Кейіннен қожалар Ақкөл-Жайылманы өзінің тұрақты мекені еткен. Жалпы, облыс бойынша белгіленген киелі, қасиетті нысандар і ші нде Баянауланың үлесі қомақты. Мі не, осыдан-ақ Баянауланың еліміздегі ерекше тарихи-мәдени ошақтарының бірі екендігін байқауға болады. Қасиетті Баянаула ерте заманнан бері адам болмысына өте ыңғайлы әрі тартымды болған. Ғасырлар бойы осы өңір жанға, малға толы болғанын тарихи (жазба, археологиялық, этнографиялық) деректер растап тұр. Тас дәуіріне жататын ежелгі тұрақтар мен тас еңбек құралдары, қола дәуірінің молалары, ерте темір дәуірінің обалары, тау жоталарына салынған көне суреттер (петроглифтер) осы жерде көптеп кездеседі. Түркі, қимақ-қыпшақ кезеңдеріне жататын ескерткіштер орта ғасырлық Баянаулада елдің көптеп болғандығының тағы бір айғағы. Баянаула тауларындағы ел ерекше қадір тұтатын қасиетті орындардың бірі - «Қоңыр әулие» үңгірі. Тасқа біткен бұл үңгірді адам баласы ерте кезден кие тұтқан. Бұл арада қазақтың көнеден сақталып келе жатқан нанымсенімдерінің айқын нышаны байқалады. Мәшһүр Жүсі п «Алладан пәрмен сұрайтын жері» бұл орынның киелілігін дәріптеген. Күні бүгінге дейін осы үңгірге келіп тәу етуші, тілек-армандарының орындалуын сұрайтындардың саны толастамаған. Қазіргі таңда Баянауладағы көненің көзі – археологиялық ескерткіштер ғалымдар тарапынан зор қызығушылық тудырып отыр. Павлодар мемлекеттік педагогикалық университетінің археологиялық жасақтары жыл сайын Торайғыр көлі, Кемпіртас маңындағы орналасқан қола, сақ,

ертетүрік кезеңдерінің тарихи жәдігерлерін зерттеп келеді. Сондықтан, бірегей ғалым, қазақстан археологиясының негізін қалаушы Ә.Марғұланның туған өлкесінде әлі де талай ғылыми жаңалықтар ашылатынын толық сеніммен айта аламыз.

Ақ найзаның ұшымен, ақ білектің күшімен... XV ғасырдың ортасында Жәнібек пен Керей Қазақ хандығының іргетасын қалады. Қазақ хандығы аз уақыттың ішінде Орталық Азияның күшті мемлекеттерінің біріне айналады. Осы кездің өзінде-ақ Баянаула өңірін Орта жүздің белді тайпасы арғындар иеленген сыңайлы. XVII ғасырдың 30-шы жылдары Батыс Моңғолия территориясында Жоңғар мемлекеті пайда болды. Соғысқұмар жоңғар билеушілері бірінші кезден-ақ қазақтың кең-байтақ даласына көз салды. Шығыстан келген жау әуелден Ертіс өзені бойын басып алып, қазақтарды батысқа қарай ығыстырады, содан соң Сарыарқаның біраз бөлігін де иемденеді. Сөйтіп 100 жылға жуық уақытқа қазақтар солтүстік-шығыс Қазақстанның, орталық Қазақстанның бір бөлігінен, соның ішінде көркіне көз тоймайтын Баянауладан да қол үзіп алады. Қазақтар бұл өңірге XVIII ғасырдың 30-шы жылдарының басында, қазақ әскери қосындарының алғашқы ірі жеңістерінен кейін қайта орала бастайды. Мәшһүр Жүсіп қазақтардың осы көші жайлы құнды мәлімет келтірген: «Бұлардан бұрын Арқада: Он екі Қазылық, Ой Түндікте наймандар бар екен деседі. Қанжығалы, Бәсентиін бар екен деседі. Ауып, жүдеп келген ел Наймандардың қырық биесін бір түнде сойып алыпты. Наймандар: «Бұл қырық бие еруліктерің болсын, өзімізге рұқсат қылыңдар», - деп, өрге қарай көшіп кетіпті. Жеті момын отырып қалыпты. Зорлық жасамапты. Қанжығалы Абыз Шомақтың қызын қолынан емес, жолынан алғандай алып, Қаз дауысты Қазыбектің тұңғышы Қонайға қосыпты. Шідертінің бойындағы Қонай жастайынан өліп, Шідертіде өзеннің жағасына қойыпты. Шідертінің бойындағы «Қонай» суының аты «Қонай» атаныпты. Қанжығалы, Бәсентиіндер Баянаулаға келіп орнығыпты. Сүйіндік келіп қоныстана бастаған соң, бұлар одан да сырғып, Ақкөл, Жайылма түсіп кетеді». Баянаулаға қайтып оралған Арғынның немересі Сүйіндіктің ұрпақтары бұл жерді өзінің тұрғылықты мекеніне айналдырған. Солардың ішіндегі ірі рулар Қаржас, Орманшы, Тұлпар, Күлік, Айдабол, Ақбура және Бегендік руы Қозғандар болды. Елді бастаған халқымыздың Ұлы перзенті, ел арасында көмекей әулие атанған, Қаржас руынан шыққан Қалқаманұлы Бұқар жырау болды.

Жалғасы бар.

Алтынбек НУХҰЛЫ,

Павлодар мемлекеттік педагогикалық университетінің ректоры, х.ғ.д., профессор, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.


ТЕЛЕБАҒДАРЛАМА

САРЫАРҚА САМАЛЫ

16 шілде, дүйсенбі

02.54 Таң намазының кіруі, 04.44 Күннiң шығуы, 13.03 Бесiн намазы, 18.35 Екiнтi намазы, 21.11 Ақшам намазы, 23.02 Құфтан намазы.

QAZAQSTAN

«Көңіл толқыны» 6:05 «Сенбілік таң» 6:40 7:35 «Қарекет» 8:40 «Таңшолпан». Бобби мен Билл 10:00 10:15 «Жаныңда жүр жақсы адам» 10:50 «Апта» 11:55 «Іңкәр жүрек -2». 13:00 Әлем чемпионаты ның шолуы 13:15 Әлем чемпионаты ның апталық шолуы 13:35 «Көңіл толқыны» 14:15 «Қара шаңырақ». 15:55 Мәриям 17:00 Ақпарат 17:15 Елден хабар 17:35 «МЕНІҢ ҚАЗАҚСТАНЫМ!» 18:10 «Ел жүрегі - Астана!» 18:40 «Көңіл толқыны» 18:50 «Туған үй 20:00 Ақпарат 20:35 «Қарекет» 21:35 «Іңкәр жүрек -2». 22:35 Мәриям 23:40 Түнгі студия 0:15 Ақпарат ERTIS 7:30 Әнұран. 7:31 18:00 18:30 21:00 21:30 23:30 «ERTIS ақпарат» 8:00 «ERTIS таңы» 9:30 «Элвин мен алақоржындар» 10:00 19:20 «Ақ пен қара» 11:00 «Қазақ телевизия сына 60 жыл» 11:20 «Біздің қаланың көшелері» 11:30 23:10 «Знаете ли Вы?»

12:10 13:00 13:35 14:05 15:00 17:50 18:20 19:00 22:00

20:10 «Ана» «Женатики» «Город 718» «Мәңгілік махаббат» - 17:50 Үзіліс 21:20 «Arnaiy reportaj» «Табыс кілті» «Ашық әңгіме» «Тігіншілер»

ХАБАР 07:02 «Хабарлайын» 07:30 «Тур де Хабар» 08:00 Жаңалықтар 08:10 «Тайны. Судьбы. Имена» 09:00 Новости 09:10 «Көрімдік» 09:40 «Тергеушілер» 10:10 «Алтын бесік» 10:40 «Мечты сбываются» 11:10 «Ана мен бала» 12:00 Жаңалықтар 12:10 «Көрімдік» 12:25 «Сырластар» 13:00 Новости 13:10 «Подкидыши» 14:00 «Вишневый сезон» 15:00 «Тағдыр тартысы» 15:30 «Тергеушілер» 16:00 «Пәленшеевтер» 16:45 «Сана» 17:15 «Ана мен бала» 18:00 «Давайте говорить!» 19:00 Жаңалықтар 19:30 «Сырластар» 20:05 «Тығырық» 21:00 Итоги дня 21:30 «Ғашықтар» 22:15 «Черный список» 23:10 «Тағдыр тартысы» 23:40 Жаңалықтар 00:10 «Вишневый сезон» 01:10 «Ауырмайтын жол ізде»

17 шілде, сейсенбі QAZAQSTAN Концерт «Қарекет» «Таңшолпан». Бобби мен Билл «Жаныңда жүр жақсы адам» «Қызық екен...» «Іңкәр жүрек -2». «Туған үй «Қара шаңырақ». Мәриям Ақпарат Елден хабар Табыс сыры «Қызық екен...» «Туған үй Ақпарат «Қарекет» «Іңкәр жүрек -2». Мәриям Түнгі студия Ақпарат Елден хабар «Қарекет» «Қызық екен...» Табыс сыры

ERTIS 7:30 Әнұран. 7:31 18:00 18:30 21:00 21:30 23:30 «ERTIS ақпарат» 8:00 «ERTIS таңы» 9:30 «Элвин мен алақоржындар» 10:00 19:20 «Ақ пен қара» 11:00 19:00 «Ашық әңгіме» 11:20 «Arnaiy reportaj» 11:30 23:10 «Знаете ли Вы?» 12:10 20:10 «Ана» 13:00 «Женатики» 13:35 «Город 718»

14:05 15:00 17:50 18:20 21:20 22:00

«Мәңгілік махаббат» - 17:50 Үзіліс «Рухани жаңғыру» «Цифрлық Қ аз ақс тан» «Рухани жаңғыру» «Тігіншілер»

ХАБАР 07:02 «Хабарлайын» 07:30 «Тур де Хабар» 08:00 Жаңалықтар 08:10 «Давайте говорить!» 09:00 Новости 09:10 «Тығырық» 10:00 «Тергеушілер» 10:30 «Сана» 11:10 «Ана мен бала» 12:00 Жаңалықтар 12:10 «Көрімдік» 12:30 «Сырластар» 13:00 Новости 13:10 «Подкидыши» 14:00 «Вишневый сезон» 15:00 «Спасаем жизни» 15:30 «Тағдыр тартысы» 16:00 «Тергеушілер» 16:30 «Ғашықтар» 17:15 «Ана мен бала» 18:00 «Давайте говорить!» 18:55 Жаһандық саясат 19:00 Жаңалықтар 19:30 «Сырластар» 20:05 «Тығырық» 20:55 Большая политика 21:00 Итоги дня 21:30 «Ғашықтар» 22:15 «Черный список» 23:05 «Тағдыр тартысы» 23:35 Жаңалықтар 00:05 «Вишневый сезон» АСТАНА 6:00 «Ruh.kz» 6:50 Жаңалықтар 7:20 Новости «20:30» 7:50 «Доктор

КТК

«САПА БАҚЫЛАУДА» «П@УТINA»

07.05 «КӨҢІЛДІ ОТБАСЫ» 07.50 «ТАҒДЫР ҚОСҚАН СТВ АСЫЛ ЖАР» 6.00 «Ән шашу» 09.20 «ОТВАЖНЫЙ 6.10 «Жас қайың» И КРАСАВИЦА» АСТАНА 8.00 «Таңғы шоу» 11.20 «Я ЗНАЮ 11.10 «Ән шашу» 6:00 «Сырласу» ТВОИ СЕКРЕТЫ» 6:50 «KazNet» 11.20 «Смех с 15.00 «КЕЛ, КЕЛІНІМ» 7:20 «Күлпәштің доставкой на дом» 18.00 «ЖЕННЕТТІҢ хикаялары» 12.10 «Өмір тынысы» КӨЗ ЖАСЫ» 7:50 «Доктор 12.40 «Деңсаулық 19.30 «ЖЕНСКИЙ рекомендует» және сулұлық» ДОКТОР» 8:00 «Маша и Медведь» 13.00 «Ән шашу» 20.30 КЕШКІ 8:30 «Пушистые против 14.30 «TOP-SHOP» ЖАҢАЛЫҚТАР зубастых» 15.20 «TOP-SHOP» 21.00 ВЕЧЕРНИЕ 10:00 «Қыз кегі» 16.10 «Ән шашу» НОВОСТИ 11:00 «Зехра» 17.15 «Прощание» 21.30 «КОРОЛЕВА 12:10 «Абысындар» 18.00 «Неизведанный БАНДИТОВ» 14:20 «Tengeland» Казахстан» 23.40 «ПАУТИНА-7» 14:35 «Tengeland» 19.05 «Хроники 01.20 «БЫЛО ДЕЛО» 14:50 «Доктор московского быта» 02.00 «ТАҒДЫР ҚОСҚАН рекомендует» 20.00 «ПАНОРАМА ДНЯ» АСЫЛ ЖАР» 15:00 «Ruh.kz» 20.20 «Территория 16:00 «Райское место» происшествий» ИРБИС 18:30 «Алдар көсе» 20.30 «СЫРҒАЛЫМ» 18:50 «Зехра» 21.30 «ТӘУЛІК ТЫНЫСЫ» 09.00 «Любовный 20:00 Жаңалықтар менеджмен» 21.50 «Мәңгілік ел» 20:30 Новости «20:30» 11.00 «Лило и Стич 2» 00.00 «Удачные песни» 21:00 «Қыз кегі» 13.00 «Выживут 00.50 «Без обмана» 22:00 «Абысындар» только любовники» 15.00 15.20 «Ой толғау» КТК + 31 15.40 «Иман нұры» ЕВРАЗИЯ 05.58 Әнұран 6:00 «ҚОС ЖҮРЕКТІҢ 06:00 Алдараспан, Нысана, 16.00 «Ән қанатында» 18.00 22.20 23.00 Новости ЛҮПІЛІ» Шаншар 18.30 «Две судьбы» 6:45 «САПА БАҚЫЛАУДА» 07:00 Информбюро 19.30 Новости 7:05 «ТАМАША CITY» 08:00 «Жанымда қал» 20.10 «Угнать за 60 секунд» 8:00 «ДОБРОЕ УТРО» 09:00 «Қыздың 23.40 «Смертельное 11:00 «ВСЕ СОКРОВИЩА жолы жіңішке» оружие» МИРА» 11:00 «Готовим с Адель» 01.40 – 07.00 «Ән - 12:00 «ҚАЛАУЛЫМ» 11:30 Ералаш қанатында» 15:00 «ЦЕНА ЛЖИ» 13:20 «Король Лев» 16:55 «ПУСТЬ ГОВОРЯТ» 15:00 «Келіндер бәйгесі» 09.30 13.30, 16.30, 17.30, 18.45 21.00, 00.00 18:00 «ЖАҢАЛЫҚТАР» 16:00 «Лотерея KENO» Телекаталог 18:45 «ПЕНДЕМІЗ ҒОЙ» 16:10 «Қыздың 10.50 12.50; 14.50, 15.55; 20:00 «НОВОСТИ» жолы жіңішке» 17.00 17.50; 19.20, 20.00; 20:45 «СТЕПНЫЕ ВОЛКИ» 18:00 «Орел и Решка» 22.50 23.30; 01.30, 02.00 - 22:35 «П@УТINA» 19:00 «Кухня» Тамаша таңдау 23:25 «СТЕПНЫЕ ВОЛКИ». 20:00 Информбюро 1:50 «МУЖСКОЕ / 21:00 «What’s Up?» НТК ЖЕНСКОЕ» 22:00 «Фазилет ханым» 07.05 «Том мен Джерри» 2:35 «П@УТINA» 00:00 «Сезім құдiреті» 08.10 «ЖАНЫМ 2» 3:15 «ПЕНДЕМІЗ ҒОЙ» 09.10 «Екі езу»

02.54 Таң намазының кіруі, 04.46 Күннiң шығуы, 13.03 Бесiн намазы, 18.34 Екiнтi намазы, 21.10 Ақшам намазы, 23.02 Құфтан намазы. 6:05 7:35 8:40 10:00 10:30 11:05 11:55 13:00 14:15 15:55 17:00 17:15 17:35 18:00 18:50 20:00 20:35 21:35 22:35 23:40 0:15 0:45 1:00 1:55 2:40

4:10 4:35

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

8:00 10:00 11:00 12:10 14:20 14:35 14:50 15:00 16:00 18:30 18:50 20:00 20:30 21:00 22:00 0:00 2:00 2:30 3:00

рекомендует» «Маша и Медведь» «Қыз кегі» «Зехра» «Абысындар» «Tengeland» «Tengeland» «Доктор рекомендует» «Ruh.kz» «Райское место» «Алдар көсе» «Зехра» Жаңалықтар Новости «20:30» «Қыз кегі» «Абысындар» «Махаббат дерті» Жаңалықтар Новости «20:30» «KazNet»

6:00 6:45 7:10 8:00 11:00 12:00 15:00 16:55 18:00 18:45 20:00 20:45 22:35 23:25 1:50 2:30

«ҚОС ЖҮРЕКТІҢ ЛҮПІЛІ». «САПА БАҚЫЛАУДА» «ЖАҢАЛЫҚТАР» «ДОБРОЕ УТРО» «ВСЕ СОКРОВИЩА МИРА» «ҚАЛАУЛЫМ» «ЦЕНА ЛЖИ» «ПУСТЬ ГОВОРЯТ» «ЖАҢАЛЫҚТАР» «КЕШ ҚАЛМАЙЫҚ» «НОВОСТИ» «СТЕПНЫЕ ВОЛКИ» «П@УТINA» «СТЕПНЫЕ ВОЛКИ». «П@УТINA» «САПА БАҚЫЛАУДА»

6.00 16.10 7.00 7.20

7.50 11.00 13.40 «Ән шашу» «ТӘУЛІК ТЫНЫСЫ» 20.20 «Территория происшествий»

ЕВРАЗИЯ

СТВ

09.30 «ФИЗРУК» 10.00 «ЧЕЛОВЕК – ПАУК 3» 13.00 «НИКИТА КОЖЕМЯКА» 14.45 «Том мен Джерри» 15.10 «Байқа, балақай!» 15.30 «Бүлдір-күлдір» 16.20 «ОРЫSTAR В ШЫМКЕНТЕ» 16.50 «Пәленшеевтер» 17.20 «Күлкі базар» 18.00 «Тек күлкі үшін» 18.40 «INSTATV.KZ» 19.00 «Екі езу» 19.30 «ФИЗРУК» 20.10 «Экстрасенсы ведут расследование» 21.50 «ОДНАЖДЫ В РОССИИ» 22.20 «ОРЫSTAR В ШЫМКЕНТЕ» 22.50 «Тек күлкі үшін» 23.30 «Жолдағы қақтығыстар» 00.00 «РОБОКОП» 7 АРНА 06.00 «Қыздар арасында» 06.45 «Қуырдақ» 07.15 «Элиф» 09.00 «Снежная королева 2» 10.20 «День аиста» 10.30 «Любовь с оружием» 11.30 «Большой куш» 13.10 «Телохранитель» 15.00 «Себебі сен» 16.10 «Телепорт» 17.20 «Q-елі» 17.50 «Шап, шаншар» 19.10 «Элиф» 20.10 «Тағдырым шешілген күн» 21.10 «Жаңа келін» 22.15 «Мажор» 23.20 «Там, где ты» 00.20 «Учителя» 01.20 «Смеяться разрешается» 03.00 «Элиф» 04.00 «Кыздар арасында» 05.00 «Жеңіп көр!»

13.10 13.35 14.00 14.45 15.10 15.30 16.20 16.50 17.20 18.00 18.40 19.00 19.30 20.10 ИРБИС 21.50 07.00 13.00 18.00 Новости 08.30 11.30 Музыкалық 22.20 бағдарлама 09.30 «Смертельное 22.50 КТК + 31 оружие» 23.30 12.00 «Две судьбы» 05.58 Әнұран 14.10 «Угнать за 60 секунд» 00.00 06:00 Ризамын 16.10 «Ән қанатында» 07:00 Информбюро 01.30 18.30 «Две судьбы» 08:00 «Жанымда қал» 19.30 22.20 23.00 Новости 09:00 «Қыздың 20.10 «Айтарым бар» жолы жіңішке» 20.30 «База «Клейтон» 11:00 «Тимон и Пумба» 06.00 23.40 «Смертельное 12:00 «Все тип-топ» 06.45 оружие 2» 13:00 «Орел и Решка» 07.00 01.40 – 07.00 «Ән - 14:00 «Кухня» 08.00 қанатында» 15:00 «Келіндер бәйгесі» 10.00 12.15, 15.00, 16.30, 09.00 16:00 «Лотерея KENO» 17.30 18.45, 21.00, 00.00 - 10.30 16:10 «Қыздың 11.30 Телекаталог жолы жіңішке» 07.30 08.10; 12.50, 14.00; 12.40 18:00 «Орел и Решка» 17.00 17.50; 19.20, 20.00; 13.50 19:00 «Кухня» 22.50 23.30; 01.30, 02.00 - 15.00 20:00 Информбюро Тамаша таң дау 16.10 21:00 «What’s Up?» 17.20 22:00 «Фазилет ханым» 17.50 00:00 «Сезім құдiреті» НТК 19.10 01:30 Алдараспан, Нысана, 07.05 «Том мен Джерри» 20.10 Шаншар 07.20 «ҚАЛҚАН» 21.10 08.10 «ЖАНЫМ 2» КТК 22.15 09.10 «Екі езу» 07.05 КЕШКІ ЖАҢАЛЫҚТАР 09.30 «РЕАЛЬНЫЕ ПАЦАНЫ» 23.20 00.20 07.30 «ТАҒДЫР ҚОСҚАН 10.00 «ФИЗРУК» АСЫЛ ЖАР» 10.30 «Экстрасенсы ведут 01.20 09.20 «ОТВАЖНЫЙ расследование» 03.00 И КРАСАВИЦА» 12.10 «ОДНАЖДЫ 04.00 10.20 «КОРОЛЕВА В РОССИИ» 05.00 БАНДИТОВ»

7.30 8.00 12.10 12.40 17.15 18.00 18.30 19.05 20.00 20.30 21.30 21.50 00.00 00.40 01.20

«ПАНОРАМА ДНЯ» «Таңғы шоу» «Қазақстан байтақ өлке» «СЫРҒАЛЫМ» «Мой герой» «Неизведанный Казахстан» «Осторожно, мошенники!» «Хроники московскорго быта» «ПАНОРАМА ДНЯ» «СЫРҒАЛЫМ» «ТӘУЛІК ТЫНЫСЫ» «Армансыз күнім болмайды» «Без обмана» «Мой герой» - 03.00 «Ән көңілдің ажары»

12.25 13.00 15.00 18.00 19.30 20.30 21.00 21.30 23.40 01.20 02.00 03.30

НОВОСТИ «ПАУТИНА-7» «КЕЛ, КЕЛІНІМ» «ЖЕННЕТТІҢ КӨЗ ЖАСЫ» «ЖЕНСКИЙ ДОКТОР» КЕШКІ ЖАҢАЛЫҚТАР ВЕЧЕРНИЕ НОВОСТИ «КОРОЛЕВА БАНДИТОВ» «ПАУТИНА-7» «БЫЛО ДЕЛО» «ТАҒДЫР ҚОСҚАН АСЫЛ ЖАР» -04.00 «КТК» ҚОРЖЫНЫНАН»

7

Губка Боб «ПИНГВИНЫ МАДАГАСКАРА» «ВРЕМЯ ПРИКЛЮЧЕНИЙ» «Том мен Джерри» «Байқа, балақай!» «Бүлдір-күлдір» «ОРЫSTAR В ШЫМКЕНТЕ» «Пәленшеевтер» «Күлкі базар» «Тек күлкі үшін» «INSTATV.KZ» «Екі езу» «УНИВЕР» «Экстрасенсы ведут расследование» «ОДНАЖДЫ В РОССИИ» «ОРЫSTAR В ШЫМКЕНТЕ» «Тек күлкі үшін» «Жолдағы қақтығыстар» «ЛОВУШКА» - 03.00 «Жас болу оңай ма»

7 АРНА «Қыздар арасында» «Гу-гу лет» «Себебі сен» «Элиф» «Юрмала» «Любовь с оружием» «Мажор» «Там, где ты» «Учителя» «Себебі сен» «Телепорт» «Q-елі» «Шап, шаншар» «Элиф» «Тағдырым шешілген күн» «Жаңа келін» «Мажор» «Там, где ты» «Учителя» «Смеяться разрешается» «Элиф» Кыздар арасында «Жеңіп көр!»


8

ТЕЛЕБАҒДАРЛАМА

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

САРЫАРҚА САМАЛЫ

18 шілде, сәрсенбі 02.55 Таң намазының кіруі, 04.347 Күннiң шығуы, 13.03 Бесiн намазы, 18.33 Екiнтi намазы, 21.209 Ақшам намазы, 23.01 Құфтан намазы.

QAZAQSTAN Профилактика 17:00 Ақпарат 17:15 Елден хабар

20:10 21:00 21:20 21:30 22:00 23:10 23:30

қара» «Ана» «ERTIS ақпарат» «Жастар KZ» «ERTIS ақпарат» «Тігіншілер» «Знаете ли Вы?» «ERTIS ақпарат»

17:35 «AGRO QAZQSTAN» 18:00 «Қызық екен...» 18:50 «Туған үй Телехикая 20:00 Ақпарат 20:35 «Қарекет» 21:35 «Іңкәр жүрек - 2» Телехикая ХАБАР 22:35 «ҚЫЗДАРЫМ ҮШІН» Профилактика Телехикая 17:02 «Важно 23:40 Түнгі студия знать» 0:15 Ақпарат 17:15 «Ана мен 0:45 Елден хабар бала» 1:00 «Бір фотосуреттің Телехикая тарихы» 18:00 Ток-шоу Арнайы жоба «Давайте 1:10 «Көңіл говорить!» толқыны» 19:00 Жаңалықтар 2:10 «Қарекет» 19:30 «Сырластар» 3:00 «Қызық екен...» 20:05 Телехикая 3:45 Түнгі студия «Тығырық» 4:20 «Шипагер» 21:00 Итоги 4:40 «Баланың көңілі...» дня Деректі драма 21:30 «Ғашықтар» 4:55 «AgroQazagstan» телехикая 5:15 «Жаныңда жүр 22:15 Телехикая жақсы адам» «Черный Деректі фильм список» 5:50 «Бір фотосуреттің 23:05 Международный тарихы» турнир по ММА. Арнайы жоба Китай 02:35 Жаңалықтар ERTIS 03:05 «Ауырмайтын жол ізде» Профилактика Деректі драмасы 17:50 «ERTIS 03:35 Жаңалықтар ақпарат» 18:00 «Әкім сағаты» АСТАНА 18:40 «ERTIS Профилактикалық ақпарат» үзіліс 19:00 «Аманат» 17:00 «Ruh.kz» 19:20 «Ақ пен 18:00 «Profinance.Web»

18:15 18:30 18:50 20:00 20:30 21:00 22:00 0:00 2:00 2:30 3:00

«Profinance.Web» «Алдар көсе» «Зехра» Жаңалықтар Новости «20:30» «Қыз кегі» «Абысындар» «Махаббат дерті» Жаңалықтар Новости «20:30» «KazNet»

17:00 18:00 18:45 20:00 20:45 22:35 23:25 1:50 2:35 3:15 4:10 4:35

«П@УТINA» бағдарламаысы «ЖАҢАЛЫҚТАР» «ПЕНДЕМІЗ ҒОЙ» «НОВОСТИ» «СТЕПНЫЕ ВОЛКИ» «П@УТINA» «СТЕПНЫЕ ВОЛКИ» «МУЖСКОЕ / ЖЕНСКОЕ» «П@УТINA» «ПЕНДЕМІЗ ҒОЙ» «САПА БАҚЫЛАУДА» «П@УТINA»

ЕВРАЗИЯ

СТВ 17.00 18.00 18.30 19.05 20.00

Профилактика «Ән шашу» «Неизведанный Казахстан» «Осторожно, мошенники!» «Я стал другим...» «ПАНОРАМА

20.20 20.30 21.30 21.50 00.00 00.45 01.25

ДНЯ» «Территория происшествий» «СЫРҒАЛЫМ» «ТӘУЛІК ТЫНЫСЫ» «Құс жолы» «Дикие деньги» «Мой герой» - 06.00 «Ән көңілдің ажары»

КТК + 31 Профилактика 16:58 Әнұран 17:00 «Қыздың жолы жіңішке» 17:45 «Лотерея LOTO 6/49» 18:00 «Орел и Решка» 19:00 «Кухня» 20:00 Информбюро 21:00 «What’s Up?» 22:00 «Фазилет ханым» 00:00 «Сезім құдiреті» 01:30 Алдараспан, Нысана, Шаншар 04:00 Қазақша концерт КТК Профилактика 17.05 «МЕРЕКЕЛІК КОНЦЕРТ» 18.00 «ЖЕННЕТТІҢ КӨЗ ЖАСЫ» 19.30 «ЖЕНСКИЙ ДОКТОР» 20.30 КЕШКІ ЖАҢАЛЫҚТАР 21.00 ВЕЧЕРНИЕ НОВОСТИ 21.30 «КОРОЛЕВА БАНДИТОВ» 23.40 «ПАУТИНА-7» Көркем фильмі 01.20 «БЫЛО ДЕЛО»

02.00 03.00

«МЕРЕКЕЛІК КОНЦЕРТ» -04.00 «КТК» ҚОРЖЫНЫНАН»

07.00 08.30 09.30 11.30 12.00 13.00 14.10 14.30 16.30 18.00 18.30 19.30 20.10 20.20 23.40 01.40 10.00 17.30 07.30 17.00 22.50

Новости Музыкалық бағдарлама «Смертельное оружие 2» Музыкалық бағдарлама «Две судьбы» Новости «Айтарым бар» «База «Клейтон» Ән қанатында» бағдарламасы Новости «Две судьбы» Новости «Дәстүр» «Человек с бульвара Капуцинов» Көркем фильмі «Кобра» – 07.00 «Ән қанатында» 12.15, 15.00, 16.45, 18.45, 21.00, 00.00 - Телекаталог 08.10; 12.50, 14.00; 17.50; 19.20, 20.00; 23.30; 01.30, 02.00 - Тамаша таңдау

17.00 17.30 18.00 18.40 19.00

Профилактика «Пәленшеевтер» «Күлкі базар» «Тек күлкі үшін» бағдарламасы «INSTATV.KZ» «Екі езу»

ИРБИС

НТК

19.30 20.10 21.50 22.20 22.50 23.30 00.00 01.45 02.00

«УНИВЕР» Телесериал «Экстрасенсы ведут расследование» бағдарламасы Шоу «ОДНАЖДЫ В РОССИИ» «ОРЫSTAR В ШЫМКЕНТЕ» «Тек күлкі үшін» «Жолдағы қақтығыстар» «ДРУГАЯ ЖЕНЩИНА» «Ұлы дала шаяндары» - 04.00 «Жас болу оңай ма»

7 АРНА Профилактика 17.00 «Телепорт» Көркем фильм 17.50 «Шап, шаншар» бағдарламасы 19.10 «Элиф». Телехикая 20.10 «Тағдырым шешілген Телехикая күн» 21.10 «Жаңа келін». Телехикая 22.15 «Мажор» Телехикая 23.20 «Жизнь и приклю чения Мишки Япончика» Телехикая 00.20 «Учителя» Сериал 01.20 «Смеяться разрешается» 03.00 «Элиф». Телехикая 04.00 «Кыздар арасында» 05.00 «Жеңіп көр»

19 шілде, бейсенбі 02.56 Таң намазының кіруі, 04.48 Күннiң шығуы, 13.03 Бесiн намазы, 18.33 Екiнтi намазы, 21.08 Ақшам намазы, 23.01 Құфтан намазы.

QAZAQSTAN 6:05 7:35 8:40 10:00 10:30 11:05 11:55 13:00 14:15 15:55 17:00 17:15 17:35 18:05 18:55 20:00 20:35 21:35 22:35 23:40 0:15

Концерт «Қарекет» «Таңшолпан». Бобби мен Билл «Жаныңда жүр жақсы адам» «Қызық екен...» «Іңкәр жүрек -2». «Туған үй «Қара шаңырақ». Қыздарым үшін Ақпарат Елден хабар «ЖАРҚЫН БЕЙНЕ». «Қызық екен...» «Туған үй Ақпарат «Қарекет» «Іңкәр жүрек -2». Қыздарым үшін Түнгі студия Ақпарат

21:20 22:00

визиясына 6 0 ж ы л » «Табыс кілті» «Тігіншілер»

ХАБАР 07:02 «Хабарлайын» 07:30 «Тур де Хабар» 08:00 Жаңалықтар 08:10 «Давайте говорить!» 09:00 Новости 09:10 «Тығырық» 10:00 «Тергеушілер» 10:30 «Рожденные вдохновлять» 11:10 «Ана мен бала» 12:00 Жаңалықтар 12:10 «Білу маңызды» 12:25 «Сырластар» 13:00 Новости 13:10 «Подкидыши» 14:00 «Вишневый сезон» 14:50 «Символы ERTIS нашей Родины» 7:30 Әнұран. 15:20 «Тағдыр тартысы» 7:31 18:00 18:30 21:00 15:45 «Тергеушілер» 21:30 23:30 «ERTIS 16:15 «Ғашықтар» ақпарат» 17:00 «Важно знать» 8:00 «Ұлттық шоу» 17:15 «Ана мен бала» 9:30 «Элвин мен 18:00 «Давайте говорить!» алақоржындар» 19:00 Жаңалықтар 10:00 19:20 «Ақ 19:30 «Сырластар» пен қара» 20:05 «Тығырық» 11:00 «Аманат» 21:00 Итоги дня 11:20 «Жастар KZ» 21:30 «Ғашықтар» 11:30 23:10 «Знаете 22:15 «Черный список» ли Вы?» 23:05 «Тағдыр тартысы» 12:10 20:10 «Ана» 23:35 Жаңалықтар 13:00 «Женатики» 13:30 «Жұлдыздармен АСТАНА жүздесу» 6:00 «Ruh.kz» 14:05 «Мәңгілік 7:00 Жаңалықтар махаббат» 7:30 Новости «20:30» 15:00 - 17:50 Үзіліс 8:00 «Маша и Медведь» 17:50 «Табыс кілті» 10:00 «Қыз кегі» 18:20 «Корпорация 11:00 «Зехра» детства» 12:10 «Абысындар» 19:00 «Қазақстан теле- 14:30 «Мамина школа»

14:50 15:00 16:00 17:10 17:40 18:50 20:00 20:30 21:00 22:00 0:00 2:00 2:30 3:00

«Доктор рекомендует» «Ruh.kz» «Райское место» «Аналар» Үздік әндер «Зехра» Жаңалықтар Новости «20:30» «Қыз кегі» «Абысындар» «Махаббат дерті» Жаңалықтар Новости «20:30» «KazNet»

12.40 17.15 18.00 18.30 19.00 20.00 20.30 21.30 21.50 00.00 00.40 01.20

«СЫРҒАЛЫМ» «Мой герой» «Неизведанный Казахстан» «Тайны нашего кино» «Баллада о любви» «ПАНОРАМА ДНЯ» «СЫРҒАЛЫМ» «ТӘУЛІК ТЫНЫСЫ» «Сағындым жылы дауысынды» «Прощание» «Мой герой» - 06.00 «Ән көңілдің ажары»

КТК + 31

05.58 Әнұран 06:00 Ризамын 07:00 Информбюро 08:00 «Жанымда қал» ЕВРАЗИЯ 09:00 «What’s Up?» 10:00 16:10 «Қыздың 6:00 «ҚОС ЖҮРЕКТІҢ жолы жіңішке» ЛҮПІЛІ». 6:45 «САПА БАҚЫЛАУДА» 11:00 «Тимон и Пумба» 12:00 «Все тип-топ» 7:10 «ЖАҢАЛЫҚТАР» 13:00 «Орел и Решка» 8:00 «ДОБРОЕ УТРО» 11:00 «ВСЕ СОКРОВИЩА 14:00 «Кухня» 15:00 «Келіндер бәйгесі» МИРА» 16:00 «Лотерея KENO» 12:00 «ҚАЛАУЛЫМ» «Қыздың 15:00 «ГРЕХ» жолы жіңішке» 16:55 «ПУСТЬ ГОВОРЯТ» 18:00 «Орел и Решка» 18:00 «ЖАҢАЛЫҚТАР» 18:45 «КЕШКІ КЕЗДЕСУ» 19:00 «Кухня» 20:00 Информбюро 20:00 «НОВОСТИ» 20:45 «СТЕПНЫЕ ВОЛКИ» 21:00 «What’s Up?» 22:00 «Фазилет ханым» 22:35 «П@УТINA» 23:25 «СТЕПНЫЕ ВОЛКИ» 00:00 «Сезім құдiреті» 1:50 «МУЖСКОЕ / КТК ЖЕНСКОЕ» 2:35 «П@УТINA» 07.05 КЕШКІ ЖАҢАЛЫҚТАР 3:15 «КЕШКІ КЕЗДЕСУ» 07.30 «ТАҒДЫР ҚОСҚАН АСЫЛ ЖАР» 09.20 «ОТВАЖНЫЙ СТВ И КРАСАВИЦА» 6.00 7.50 11.00 13.40 10.20 «КОРОЛЕВА 16.10 «Ән шашу» БАНДИТОВ» 7.00 «ТӘУЛІК ТЫНЫСЫ» 7.20 20.20 «Территория 12.25 НОВОСТИ 13.00 «ПАУТИНА-7» происшествий» 7.30 «ПАНОРАМА ДНЯ» 15.00 «КЕЛ, КЕЛІНІМ» 18.00 «ЖЕННЕТТІҢ 8.00 «Таңғы шоу» КӨЗ ЖАСЫ» 12.10 «Қазақстан 19.30 «ЖЕНСКИЙ ДОКТОР» байтақ өлке»

20.30 21.00 21.30 23.40 01.20 02.00 03.30

07.00 08.30 09.30 12.00 13.00 14.10 14.20 16.20 18.00 18.30 20.10 20.30 23.00 23.40 01.40 10.00 17.30 07.30 17.00 22.50 07.05 07.20 08.10 09.10 09.30 10.00 10.30 12.10 13.10 13.35

КЕШКІ ЖАҢАЛЫҚТАР ВЕЧЕРНИЕ НОВОСТИ «КОРОЛЕВА БАНДИТОВ» «ПАУТИНА-7» «БЫЛО ДЕЛО» «ТАҒДЫР ҚОСҚАН АСЫЛ ЖАР» -04.00 «КТК» ҚОРЖЫНЫНАН»

14.00 «ВРЕМЯ ПРИКЛЮЧЕНИЙ» 14.45 «Том мен Джерри» 15.10 «Байқа, балақай!» 15.30 «Бүлдір-күлдір» 16.20 «ОРЫSTAR В ШЫМКЕНТЕ» 16.50 «Пәленшеевтер» 17.20 «Күлкі базар» 18.00 «Тек күлкі үшін» 18.40 «INSTATV.KZ» ИРБИС 19.00 «Екі езу» 19.30 «УНИВЕР» Новости 11.30 Музыкалық 20.10 «Экстрасенсы ведут расследование» бағдарлама 21.50 «ОДНАЖДЫ «Кобра» В РОССИИ» «Две судьбы» 22.20 «ОРЫSTAR Новости В ШЫМКЕНТЕ» «Дәстүр» 22.50 «Тек күлкі үшін» «Человек с бульвара Капуцинов» 23.30 «Жолдағы қақтығыстар» «Ән қанатында» 19.30 22.20 Новости 00.00 «ЗВЕЗДНЫЙ ДЕСАНТ» «Две судьбы» «Интересно знать...» 02.00 - 04.00 «Бейбақ жандар» «После заката» Новости 7 АРНА «Рок-н-рольщик» – 07.00 «Ән 06.00 «Қыздар арасында» 06.45 «Гу-гу лет» қанатында» 12.15, 15.00, 16.30, 07.00 «Себебі сен» 18.45, 21.00, 00.00 - 08.00 «Элиф» 09.00 «Смеяться Телекаталог разрешается» 08.10; 12.50, 14.00; 17.50; 19.20, 20.00; 10.30 «Любовь с оружием» 23.30; 01.30, 02.00 - 11.30 «Мажор» 12.40 23.20 «Жизнь Тамаша таңдау Мишки Япончика» НТК 13.50 «Учителя» «Том мен Джерри» 15.00 «Себебі сен» «ҚАЛҚАН» 16.10 «Телепорт» 17.20 «Q-елі» «ЖАНЫМ 2» 17.50 «Шап, шаншар» «Екі езу» «РЕАЛЬНЫЕ ПАЦАНЫ» 19.10 «Элиф» 20.10 «Тағдырым «УНИВЕР» шешілген күн» «Экстрасенсы ведут 21.10 «Жаңа келін» расследование» 22.15 «Мажор» «ОДНАЖДЫ 00.20 «Учителя» В РОССИИ» 01.20 «Субботний вечер» Губка Боб 03.00 «Элиф» «ПИНГВИНЫ 04.00 «Кыздар арасында» МАДАГАСКАРА» 05.00 «Жеңіп көр»


ДАРАБОЗ

САРЫАРҚА САМАЛЫ

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

Сұлтанмахмұт Филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Арап Сләмұлы Еспенбетов - әдебиеттану, оның ішінде сұлтанмахмұттану іліміне аса қомақты үлес қосқан белгілі ғалым. Осы еңбегі үшін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтан жоғары баға алды. Ол ғылыми жетекшісі Бейсенбай Кенжебаевтың ұсынған тақырыбы Сұлтанмахмұт Торайғыров шығармашылығын зерттеп, докторлық диссертация қорғаған болатын. Айта кетелік, Павлодар облыстық «Сарыарқа самалы» бұрынғы «Кеңес туы», «Колхоз» атанған газеттің редакторы болып жүрген кезінде Б.Кенжебаев ақын шығармашылығын зерттеп, бұрын жарық көрмеген өлеңдерін жариялап, шығармалар жинағын бастырған. 1946 жылы «Сұлтанмахмұттың ақындығы» атты кандидаттық диссертация қорғады. Осы еңбегі, яғни С.Торайғыровты зерттегені үшін қудаланды. Басылымға даяр тұрған кітабы жойылды. Алайда Б.Кенжебаев зерттеуін тоқтатпады, шәкірті Арап Еспембетовке сұлтанмахмұттануды аманат етіп тапсырды. Арап Сләмұлы ұстазымен бірге «Сұлтанмахмұт Торайғыров» атты кітап, қазақ және орыс тілдерінде ақынның библиографиялық көрсеткішін шығарды. Ақынның бұған дейін белгісіз болып келген «Таныстыру», «Айтыс» поэмаларын, «Алаш ұраны», «Жаңа кітап», «Тұтқындағы Байтұрсынның «Масасына» сынды шығармаларын мұрағаттан тауып, жариялады. Ақынның Абай дәстүрін жалғастырушы ретінде әдеби теориялық мәселелерін терең зерделеп, екі томдық академиялық жинағын көрсетуге күш салды.

Абайдан кейінгі биік асқар Сұлтанмахмұттанушы

ғалым

Арап Сләмұлы ЕСПЕНБЕТОВ:

- Сұлтанмахмұт 27-ақ жыл өмір сүрді, осынау қысқа өмірінде 140-қа жуық өлең, 2 роман, 5 поэма, көсемсөздер жазып, әр жанрда қалам тербеген. Ол - сондығымен қазақ әдебиетінен ойып тұрып орын алған, Абайдан кейінгі биікте тұрған ақын. Сұлтанмахмұт 1893 жылы 28 қазанда Көкшетаудағы Қызылту (қазіргі Ш.Уәлиханов) ауданында туған. Әкесі Әбубәкір (Шоқпыт) арабша хат танитын, көзі ашық адам болса керек. Ж.Аймауытов: «Сұлтанмахмұт ақынның нағашы жұрты - Қарауыл» дейді. Ол жақпен бұрыннан сүйекшатыс болған ғой. Әбубәкірдің апайы Шымпыр сол жаққа ұзатылса керек. Шоқпыт сол жаққа барып, апа-жездесінің қолында жылқы бағып жүргенде Қарауылдың Шаншары Жадай дегеннің Зүплен деген қызын алған. Шоқпыт пен Зүпленнен Сұлтанмахмұт (анасы Мақыш деп еркелеткен) пен Байқоңыр (Бәшен) туады. Аналары ерте қайтыс болып, екі бала әжесі Монтайдың қолында тәрбиеленеді. 3-4 жылдан соң, Шоқпыт анасы, балаларын алып, атақонысы Торайғырға көшіп келеді, үй салады, Бибіш деген әйелге үйленеді. Осылайша ақынның балалық, жастық шағы Торайғыр көлінің маңында өтеді. Сұлтанмахмұт әліпбиді әкесінен үйренеді, сосын ауылдағы Нұрғали, Мұқан деген молдалар баланың талабын байқап, Троицк қаласына оқуға, білімін ұштастыруға ақыл қосады. Оқу оқып, білім алу, елін өркениетке жеткізу – оның өмірлік кредосы болды. Троицкіде ол Ғабдырахман Рахманқұловтың медресесінде оқиды.

Білімге талпыныс, ақындық жігер жас жігітті шығармашылық ынталы іске жетелейді. Білім ала жүріп Қазан мен Уфаддағы зиялылар баратын кештерге қатысады, өзінің өлеңдерін оқиды, Троицк қаласының маңындағы қазақ ауылдарының балаларына сабақ береді. 1913 жылы жиырмадан жаңа асқан жігітті өкпе ауруы айналдыра бастайды. Емделіп, қатарға қосылуына қазақ дәрігері Әбубәкір Алдияров көп көмек көрсеткен... Сұлтанмахмұт «Айқап» журналында қызмет етті. Кейін күнкөрістің қамымен Тарбағатай жаққа барып, бала оқытады. Сондағы Терісайырық болысында көзі ашық, көне шежірені көп білетін Құрбан қажымен кездеседі. Қажыдан естіген аңыз-әңгімелердің негізінде «Ақ найман Ойсынбай», «Жалаңаш баба», «Ескі сөз» сынды туындыларын жазды. Бұл елде жүргенде ел ішінде дүрбелең басталып, ел Қытайға көшеді. Содан ақын бала оқытқан еңбегін де ала алмай, туған еліне оралыпты. Мұнда да дүрбелең басталған екен. Сол жылдары Сұлтанмахмұт та Алаш идеясына қосылды. Алашордашылар ұйым құрып, түрлі әрекеттер жасағанда соның басы-қасында болып, ақындығымен жалынды жырлар арнады. Семейде шығып тұрған «Сарыарқа» дейтін газеттің екі нөміріне «Әлиханның Семейге келуі» деген мақала жазды. Алмағайып заман болғанда автономия болғалы жатқан елді басқара алатын адам бар ма дегенде Әлихан Бөкейханов бастаған Мағжан Жұмабаев, Міржақып Дулатов сынды азаматтарды жырға қосады. Семейдегі «Бостандық үйінде» 1917 жылдың

көктемінде Семей қазақтарының бірінші облыстық съезі өтіп, онда қазақ автономиясын құру жайлы мәселе көтеріліп, қаулы қабылданады. Мұны Шәкәрім Құдайбердіұлы қолдап сөз сөйлейді. Ақынның осы «Таныстыру» поэмасында былай деп жырлайды:

«Семейдің съезінде байқадық қой, Екенін қарт кемеңгер әм терең ой. Оқығандар болмаса жәй қазақтың, Онан басқа кім шықты көрсетіп бой», деп Алаш ақсақалы атанған Шәкәрім ақынның көшелі ақыл-ойын, абыздық бейнесін әдемі суреттейді. Негізі, қазақтың жазба поэзиясында поэманы дәл осындай сарында (Қара қазақ пен Оқыған қазақтың әңгіме, пікір алмасуы сипатында) жазу тәсілі болған емес. Жалпы, Сұлтанмахмұттың Алаш қайраткері және ақындық қасиетін біртұтас дүние деп қарастыруымыз керек. Ақын алаштығы үшін қоғамнан көп «таяқ жеді». Оның мұрасы 1993 жылға дейін толық жинақ болып басылмай келді, «байшыл», «ұлтшыл», «рушыл» деген баға берілді. Жалпы алғанда, Сұлтанмахмұт – қысқа ғұмырында қиындыққа мойынсынбай, білім алып, халыққа қызмет етуді ғана ойлады. Мәдениеті озық елдердің жетістіктерін уағыздап, жаңалық жаршысы болды. Сол себептен «Бүгіндегі жастарға оқу міндет, бар қиындық тек қана қылым жеңбек» деп жазды. Сұлтанмахмұт Торайғыровтың туындылары еш уақытта халық жадынан өшпейді, жоғалмайды. Әзірлеген – Сая МОЛДАЙЫП.

АҚЫН ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫНАН

Сүйемін туған тілді - анам тілін, Бесікте жатқанымда-ақ берген білім. Шыр етіп жерге түскен минутімнен, Құлағыма сіңірген таныс үнім. Сол тілмен шешем мені әлдилеген, Еркелеткен, құлыным, жаным деген. Сол тілменен бірінші білгізілген, «Апа» деген сүйгендік сөз һәм менен. Қалжақтап алып қашып құрбы бөркін, Сол тілменен ойнадым далада еркін. Сол тілменен бірінші сыртқа шыққам, Өмірден, ен даладан ұққам көркін. Сол тілменен білгіздім тілегімді, Бірінші сүйген жарға жүрегімді. Маған қарай тығылып «жаным» деген, Мойнына апарғанда білегімді. Сол тілменен үйрендім нәрсе аттарын, Сол тілменен ұғынды, әдетті мен жаттадым, Ең бірінші сол тілмен сыртқа шықты, Сүйгенім, жек көргенім, ұнатқаным.

Қарағай да қайғырып... Қарағай да қайғырып, Суылдайды заманға. Иесінен айырылып, Кездескен берік қамалға. Ақ қайың да дірілдеп, Әлденені күткендей. Қайғылы үнмен күбірлеп, Сөйлейді тіл біткендей. Дауылға әлсіз қара ағаш, Күдерін үзбес өмірден. Бұтасыз түбі жалаңаш Тас топыраққа көмілген. Шоғырлы біткен сом терек, Жыл сайын қажып, кемиді. Қуарып қызыл гүл шешек, Өлімге өзін телиді. Жаңа өспірім жас шілік, Жер тұлғасы болады. Бақытты тұрмыс–тіршілік, Бір кезде соған қонады. 1913 жыл.

9


10

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

ДАРАБОЗ

САРЫАРҚА САМАЛЫ

ОЙ-ҚАЗЫНА

Құранның 13 парасын жатқа білген «Қандай бейнет шексе де, жолына қандай бөгет тұрса да, беттеген мақсатына жетпей тынбайтын Махмұтта мінез бар. Махмұт тақуа болды. Тұла бойы тұнған тұмар, мойнында – тәспі, дұғалық, аузында – зікір, күн шықпай оқығаны – намаз,

Сұлтанмахмұт Торайғыров:

...«Сүйемін туған тілді – анам тілін!» деп ешкімнен тайсалмай, күрделі дәуірдің икемінде кетпей, бағдарламалық ұстанымын ашық жариялаған қаламгердің шығармаларында ақыл-нақылдық сипатымен мақал-мәтел болуға сұранып тұрған жолдар баршылық. Арап ЕСПЕНБЕТОВ,

филология ғылымының докторы, профессор

Өнер ғой оқу деген таңдай атқан, Оқи білсең орынды болар мақтан. *** Жан қайда әділетті іздейтұғын, Адамшылық атақты көздейтұғын. *** Балалық, сенен артық күнім бар ма, Бала күнде бойымда мінім бар ма?! *** Байлық-ай, сенің ызаң өтті-ау маған, Не қылдым өшігерлік, жаным, саған? *** Адам ұлын алалап бірдей қылмай, Нағыз жауыз – байлық, сен, пейілі тар. *** Кедейлік, сен жексұрын, түсің суық, Іздемес сені адам керек қылып. *** Өзінің түйедей мінін көзі көрмей, Біреудің түймедейін тінтіп табар. *** Ер өлсе де, еңбегін ел өшірмес, Неше мың жыл өтсе де тарих білмек! *** Дүние – қызықтырған қызыл киік, Бар адам соны қуған көңілі сүйіп. *** Жақсылық көрсем - өзімнен, Жамандық көрсем - өзімнен. *** Бақыт – құс, ұшып жүрген қолға түспес. *** Елімнің мен шын ұлы екеніме, Тағдырдың өзі берер куәлікті. *** Дүние – өзен, ағысын кім тоқтатар? *** Дүние жеу, жегізу майданы екен. *** Дос іздедім, қамдандым, Таба алмадым, алдандым. *** Асыл сөзді іздесең, Абайды оқы, ерінбе. *** Несі қызық байлықтың, несі бақыт?! Байлықпенен алмаған соң бақыт сатып. *** Ақынның кітап та өзі, газет те өзі, Пошта да өзі, таралар айтқан сөзі. *** Сүйемін қазағымның әдеттерін: Жасы үлкенді сыйлайтын әдептерін.

заулатқаны – «жасын», ол дәретсіз жер баспайды, «Қари болам» деп Құранның 13 парасына дейін жаттап алды. Сырлас жолдастарына «күллі денем зікір айтқандай болады да жүреді» дейтін Ж.Аймауытов.

Майталман ақын, мағыналы өмір ...Талантты ақынның тағдыры тайғақ болды. Өмі рді ң бұрылысы көп бұралаң жолдары оны Омбы, Томск, Троицк, Семей, Тарбағатай аймақтарына алып барды. Сол сапарларында оның алдына қойған екі түрлі басты мақсаты болды. Оның бірі өзі оқып, білім алу болса, екіншісі білгенін өзгеге үйрету еді. Ақынның:

Қараңғы қазақ көгіне, Өрмелеп шығып, күн болым, Қараңғылықтың кегіне Күн болмағанда кім болам? Мұздаған елдің жүрегін, Жылытуға мен кіремін, - дейтін өлеңі

сол жылдары жазылды. Ақын бұл ойын:

Шығамын тірі болсам адам болып, Жүрмеймін бұл жиһанда жаман болып, Жатқаным көрде тыныш жақсы емес пе, Жүргенше өмір сүріп надан болып, –

деген өлең жолдарымен өренктеп тереңдете түсті. 1913-1914 жылдары Сұлтанмахмұт белгілі журналист Мұқаметжан Сера-

линмен бірге Троицкіде шығатын «Айқап» журналында қызмет істеді. Қазақтың алғашқы романдарының бірі – «Қамар сұлуды» Торайғыров сол жылдары жазды. Қаражаттың жетіспеуі, денсаулықтың нашарлығы, тұрмыстың ауырлығы Сұлтанмахмұтқа көп қиындық келтірді. Әйтсе де ол қиындыққа қарсы тұра білді. ... Сұлтанмахмұт Торайғыров – қазақ өлеңіндегі Абайдан кейінгі асқар бел. Оның творчествосы Абай поэзиясы мен Советтік дәуірдегі Қазақ поэзиясын жалғастырушы алтын көпір іспеттес. Бұл туралы белгілі сыншы, белді ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор Қазақ КСР Ғылым академиясының мүше корреспонденті Мұқаметжан Қаратаев «Абайдың ізін баса шыққан Сұлтанмахмұт сықылды үлкен ақындар Ұлы Октябрь революциясы қарсаңында Абай поэзиясын ту етіп көтеріп, үлгі тұтты» дей келіп, былай деп жазды: «Зорлап, шалға барған қыз трагедиясын Абай «Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында» деген сюжетті

өлеңі нде қысқа тұжырымдап көрсетсе, Сұлтанмахмұт осы тақырыпты «Қамар сұлу» сықылды романына арқау етеді. Кедейдің ауыр күйін Абай «Қараша, желтоқсан мен сол бір екі ай» деген өлеңінде қысқа қайырып айтса, Сұлтанмахмұт оны «Кедей» атты поэмасында әбден жеріне жеткізе суреттейді. Сонымен Сұлтанмахмұт Абай лирикасының ішінде жаңа тарихи кезеңнің көтеріңкі рухына сай адамгершілік, ағартушылық идеясымен өлеңдер жазып, ұлы ақынның сюжетті реалистік өлеңдерінің ішінде ауқымы кең, әлеуметтік поэмалар желісін тартты. Мағыналы өмір майталман өмір иесі Сұлтанмахмұт өзінің өмірлі өлеңдері арқылы келер ұрпақ, кемер тарихпен әлі талай тілдеседі. Жиырма жеті жасында-ақ артына мол мұра қалдырған ақын жыры – жан сыры. Ол жыр, ол сыр - халқымыздың қадірлі қазынасы.

Сәбит ДОСАНОВ.

УАҚЫТ ҮНІ

Отызға тарта өлеңі әнге айналған

1920 жылы 19 мамырда төсек тартып жатқан ақынның көңілін сұрай Жүсіпбек Аймауытов келеді. Бұл кезде ол Семгуб-ревком мүшесі еді. Павлодарға жүрерде оған РК(б) П губбюросының және губаткомның төрағасы Г.В.Жигарев Ақбеттаудағы Сұлтанмахмұттың хал-жайын егжейтегжейлі біліп келуді тапсырады. Жигарев ақынды бесінші Армияның алдыңғы бөлімдері 1919 жылы 1 желтоқсанда Павлодарды азат еткен кезден бі леті н. Қыр қазақтары атынан Қызыл Армияны құттықтай келген ақынмен жақын танысып, ұзақ пі кі рлескен еді. Енді Жигарев оны партия-кеңес жұмысына қатыстыруға құштар болды. Бі рақ ақынның меңдеп қалған ауруы Жүсіпбекті ол ойынан қайтарады. Ертеңіне, 20 мамырда сәскеде ақынның жазылуын тілеп аттанып кетеді. Сұлтанмахмұт: «Мен аурумын,

жазылуым екіталай. Енді сен өкіметсің. Мыналарды кі тап қылып шығар!» - деп қолжазбаларының даяр тұрғандарын беріп жібереді. Осы кезде Қазаткомның саяси хатшысы Смағұл Сәдуақасов Омбы арқылы Семейге келген болатын. Жүсіпбек қолындағы Сұлтанмахмұт шығармаларының біразын Сәдуақасовқа беріп, жеке кітап етіп бастыруды өтінеді. Сәдуақасов Орынборға келісімен Қазанда қазақша кітап бастырып шығарумен айналысатын Бернияз Күлеевке тапсырады. Осылайша, 1922 жылы «Адасқан өмір» жарық көреді. Жүсіпбектен кейін Сұлтанмахмұт шығармаларын жинаушы Мұхтар Әуезов болды. Ол ақынның «Қамар сұлу», «Кім жазықты?» романдары мен қырықтан астам өлеңдерінің көшірме қолжазбасын сақтап келген. Сонымен бірге Мұқаң өз қолындағы ақын өлеңдерінің кейбірін (мысалы, «Тұрмысқа», «Нәлет бұлты шатырлап», «Гүл») «Таң» журналының 1925 жылғы 2-3 нөмірлерінде басып та шығарды. Жүсі пбек пен Мұхтар Сұлтанмахмұт рухы алдындағы інілік парыздарын қалтқысыз орындады. «Екеуі» деген лақап есіммен «Абай» журналының 1918 жылғы 5-нөмірінде «Абайдан соңғы ақындар» атты мақала жариялап, онда Сұлтанмахмұтты адам сезі мі не ерекше әсер ететін сыршыл ақын деп бағалады. Сұлтанмахмұт шығармаларының біразы Шернияздан Ыдырыс қажы ұлы Аймановтың қолында болған. Сұлтанмахмұттан тоғыз жас үлкен, бай Шерияздан әрлі-берлі қашып көшіп жүргенде Сұлтанмахмұт пен Мәшһүр Жүсіптің қағаздары салынған шабаданды Тарбағатайда біреуге қалдырып жоғалтқан. Сұлтанмахмұттың біраз өлең қағаздары Шайбай Аппас (Ғаббас) ұлы Аймановтың (1894-1971) қолына түседі. Өлікті оң жаққа қойған

кезде Шайбай Сұлтанмахмұт төсегінің, киіздің астынан буда-буда қағаздарды жинап алған. Бұлардың да тағдыры белгі сі з болып қалды. Өйткені кезі нде «Алаш» партиясының мүшесі болып, оның семейлік съездеріне қатынасқан Шайбайдың өз басы саудаға түсіп, ештеңеге ие бола алмайды. Сұлтанмахмұт өлеңдерін жаттап алып, ойын-тойларда айтып жүретіндер де аз болмаған. Солардың бірі – Кенжетай Айманов. Ол «Шұбар қожа», «Анау-мынау», «Мұның аты өш алу», «Ақ сәуле күміс жүзді, құндыз қабақ» сияқты Сұлтанмахмұт өлеңдерін әнге салып, тыңдаушыларын тамсандырған. Ақын аталастарының бірі Қарағыздың Әшімі де көп өлеңдерді жатқа біліп, әдемі дауысымен әндеткен. Сұлтанмахмұттың «Шоқаңа» (ақын жинақтарында бұл өлеңге тыңнан ат беріліп, «Шығамын тірі болсам адам болып» делініп жүр) деген әкесіне Торицкіден жазған хатындағы өлеңін, сондай-ақ «Бақыт», «Жас жүрек», «Аһ, дүние!» өлеңдерін де әнге қосқан. Жалпы, кезінде Сұлтанмахмұттың отызға тарта өлеңі әнге айналған екен. Ақынды даттау науқаны тұстарында айтылмай қалғандықтан, кейін ұмыт болған. Шайбай Аппасұлы, Мәшһүр Жүсіп те Сұлтанмахмұт өлеңдерінің өздеріне ұнағандарын жазып алып жүрген. Бұлардың Сұлтанмахмұттан жазып алғандары да Шерниязданның Тарбағатайда қалдырған сары шамаданының ішінде кетіпті.

Айман ЗЕЙНУЛИНА,

филология ғылымдарының кандидаты, С.Торайғыров атындағы Алтын медаль иегері, ҚР Педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі


ДАРАБОЗ

САРЫАРҚА САМАЛЫ

Асау жүрек Мен - Шоң бидің ұрпағымын. Бізді Би баласы дейтұғын. Кейін бұл есімді Айман немересі Шайбай иеленді. Өзінің өлеңәңгімелеріне Би баласы деп қол қоятын. Шоңның мыңдап жылқы айдаған Ақы деген баласы - біздің ұлы атамыз. Оның бәйбішесінен Айман, кіші анамыздан Кірбас, Боқшал туады, Кірбастың ұлы Мұқтар - менің әкем. Біз Мұқтардан Хасен, Жұмаш, Мәлике, Рақима, Нағима, Рымжан тудық. ...Сұлтанмахмұтты жақсы білемін. Оның ақ сұр, қорасан дақты дөңгелек жүзі, атамыз Шақаңа тартқан қақпақ жауырынды қапсағай бойы, аяғын ауыр басатын тартымды тұлғасы, шағындап киетін жинақылығы, андасанда тық-тық жөтелетіні, нені де болса, ашық, шегелей сөйлейтіні көз алдымда. Өлеңдерінің біразын жатқа айтамын. Ауыл аралас, қой қоралас. Үй арасы таяқ тастам. Едіге бидің екі баласынан өрбиміз. Қалай білмеймін! Сұлтанмахмұтты тағы бір жақсы білу себебім: 1919 жылдың жазға салымында Шақаң менің апам Мәликеге құда түсті - Сұлтанмахмұтқа айттырды. Қалыңға төрт-бес қараның ретін берді. Апам қалыңдық аталған соң-ақ үйге еркін келіп-кетіп жүрді.

ТАҒЫЛЫМ

Баланың кішісі мені «шақырып кел, мына қағазды апарып бер»-ге талай жұмсады. Маған айна-тарақ, сабын, тәтті сияқтыларды жиі сыйлап, өз сеніміне кіргізіп алды. Сұлтанмахмұт қатаң жатқанда да жиі баратын мен болдым. Оны жерлеудің басықасында жүрдім. Тек қалыңдық аталған апам ғана жерлеуге жұрт көзінен именіп, қатыса алмады. Сұлтанмахмұт та, інісі Бәшен де ибалы, тәрбиелі адамдар еді. Олардың өз аналары Зүпінім енеміз, енеміз дейтінім - мен сол үйдің бірінші және соңғы келіні болдым ғой, Сұлтанмахмұттың екі жасында Бәшенге босану үстінде баланың жолдасы түспей қайтыс болған. Содан екі немересін Шақаңның өз анасы Монтай шешеміз бағып қалады. Ағайын қолқалап, Шақаңды екінші рет үйлендіреді. Ендігі енем - руы керей, Жүнісбек деген кедейлеу адамның жесірі Бибіш деген кісі. Өзі жас әрі сұлу еді. Мария деген қызы, Қасен деген ұлы бар екен. Ел Бибішке шаруасы жөндем, мінезі салмақты Шоқпытқа шық дейді. Бибіш «кет әрі» еместігін қайнысы Сақауға білдіреді. Сақау әмеңгершілік істемейді. «Екі баланы беріп кет, өз басыңа рұқсат» дейді. Сонымен Сұлтанмахмұт бестен, Бәшен төрттен асқанда Бибіш келеді. Екі баланы

Мәлике Мұқтарқызы бауырына салады. Туған ана баласын олай баққан емес. Сұлтанмахмұттың қазасында жиналғандардың сай-сүйегін сырқыратып, жоқтау айтты. Кейін атам Шақаң өлгенде де жоқтау шығарды. Сөйткен байғұс ана 1932 жылы мамыр ішінде Бәшеннен туған менің жалғызым Жанботаны құшақтаған күйі екеуі бірдей аштан өлді. Апам Мәлике Сұлтанмахмұтты қатты сыйлады. Екеуінің арасында он екі жас алшақтығы білінбеді, бірақ жездем 1920 жылы мамырда қайтыс болды. Сұлтанмахмұт өлген соң немере ағамыз-Айманның Ыдырысының баласы Шерияздан

апама сөз салды. Тоқалдыққа алғысы келді. Оқыған болатын. Малды еді, әлді еді. Апамнан жиырма екі жас үлкен болса да, тіпті өз ұлы Әйткеннен көп кіші екендігіне қарамастан әке-шешемізді, айналадағы ағайын-туманы көзіне де ілместен Мәликеге зорлық істеуге айналды. Мәлике аға жігітшілігін көтере алмады. Жек көрді, сөгіп хат жазды. Мұның бәрінен хабарсыз Шақаң Мәликені Бәшенге алып беруге бекінді. Апам одан бас тартты. Шақаң реніш білдірді. Я қалыңды қайыру керек, я адамын беру керек. Қайырарға мал жоқ жұмсалып кеткен. Ақыры Мәлике орнына ауыл мені ұстап берді. Он екі жасымда, ақын өлімінен екі жыл кейін мен Шақаңа қолбала келін болып түстім. Содан 1931 жылы атам, 1932 жылы енем мен Бәшен дүниеден озғанша осы шаңырақтың адамы болдым. Ал Мәлике Айманның кіші әйелінен туған Жағыпар мен Кенжетайдың туыстық көмегімен Иманбаев Омар деген азаматқа шығып кетті. Әлді Шерияздан өз туысы Кенжетайды Баянның караңғы үйіне каматты. Мәлике орысша, қазақша біраз оқыды, әртүрлі курстардан өтті. Сұлтанмахмұт оған ерте ғашықтық

көңіл білдірді. Мәликенің он екі жасында мынадай өлең шығарған: Нәзік дауыс, әнге ұста, Разы шат тұрмысқа. Жұғымды мұндай бала жоқ, Бұл маңайда, бұл тұста... Кейін ақын Мәликеге ашық көңілін білдірген «М...ға», «Ақ сәуле», тағы басқа өлеңдерін арнады. Сұлтанмахмұт жиырма сегізге қарап тұрғанда өкпе ауруынан дүние салды. Ауруын Мәликеге мирас қылып кетті. Мәлике де 1932 жылы жиырма сегізге қарап тұрғанда, ол кезде Баянауылдағы совпартшкола дегенде оқытушы еді, өмірден кетті. Бәшен де орысша-қазақша оқыған еді. Артық адал, қиянатсыз еді. Ауызша да, жазбаша да өлең шығаратын. Өмірі қысқа болды. Ата өлді, ене өлді, бала өлді. 1932 жылы барлығынан көз жазып, жалғыз қалдым. Осы күні бүкіл БөкетШоқпыт әулетінен менен басқа ті рі жан жоқ. Өмі р деген осы. «Асау жүрек» -VІ том (зерттеулер, естеліктер) Павлодар 2010 жыл.

Ақын кітабы

ЖӘДІГЕР

Павлодар облыстық Бұқар жырау атындағы әдебиет және өнер мұражайында Сұлтанмахмұт Торайғыровтың 1933 жылы латын әрпімен басылған кітабы бар. Бұл туралы аталмыш мұражайдың ғылыми қызметкері Ербол Қайыров былай дейді: - 2011 жылы Алматыға арнайы іссапармен барып, Дихан Әбілевтің кітапхана қорынан 700-дей кітап әкелдім. Солардың арасынан Сұлтанмахмұт ақынның кітабы да шықты. Қазір бұл кітап мұражайда сақтаулы. Бұл - бүкіл қазақ әдебиетіне қосылған тың дерек, аса құнды жәдігер, дейді ол.

«Үлгере алса, мақсатына кім жетпес?»

Сайлау Байділдин Торайғыр ауылында С.Торайғыров мұражайының ашылуына көп еңбек сіңіріп, негізін қалаған ұлағатты ұстаз Аманкелді Омарұлының еңбегін ерекше атап өту керек. Ол ақын туралы көпшілік біле бермейтін мағлұматтарды іздестіріп, қаншама құнды деректер, фотоқұжаттар жинап, ақынның өмірбаяндық мұражайын алғашында мектептің бір бөлмесінде ашты. 1993 жылы С.Торайғыровтың жүз жылдық мерейтойына орай қазіргі мұражай қолдануға берілгенде, Аманкелді Омарұлына осы мұражайдың сувенирлік кілті тапсырылды. Баянауылдан шыққан әйгілі тұлғалардың мұрасын жинап, ізгі істерге ұйытқы болған А.Омаровтың басшылығымен ашылған мұражайлар бұл күндері тек ауданға емес, республика көлеміне де кеңінен танымал болды. Бұл туралы ұстаз ақын: «Жарты ғасыр ұстаз болдым атақты, Төрт мұражай авторлығын өткерген», деп жырлаған болатын. Аманкелді атамызбен көп жылдар бірге еңбек еткен ардагер ұстаз Шолпан Жақыпова оның қолжазбаларын, шығарған өлеңдерін мұражайға табыс етті. Ұлттық руханиятқа бейжай қарамай, жылдар бойы тірнектеп жинап, болашақ үшін еңбек еткен ел ішіндегі осындай қамқор жандарға ел риза!

Жанар ӘУБӘКІРОВА,

С.Торайғыров мұражайының қызметкері.

11

АЛТЫН САНДЫҚ

Үзінді Нағима Мұқтарқызы - Сұлтанмахмұтты, оның атаанасын көзі көргендердің, жақсы білетіндердің ең соңғысы. Осы күні сексен жетіде, Павлодар қаласында тұрады. Дұрысы - Нағима апаның өзін сөйлетелік (Нағима Мұқтарқызы – Сұлтанмахмұт ақынның қалыңдығы болған Мәликенің туған сіңлісі).

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

*** Торайғыр ауылының тұрғыны, облыстық деңгейдегі дербес зейнеткер, Баянауыл ауданының Құрметті азаматы, Еңбек Қызыл ту орденінің иегері Сайлау Байділдин - ауылда ақын мұражайын ашуды ұйымдастырған азаматтардың бірі. Осыдан 25 жыл бұрын ашылған мұражай туралы ол былай дейді: 1991 жылы аудан, облыс басшыларының сұрауымен Қ.Сәтбаев кеңшарының директоры болып жүрген жерімнен осы Торайғырыв кеңшарына ауыстырды. Ондағы мақсат – Сұлтанмахмұт Торайғыровтың республика көлемінде өтетін 100 жылдық тойын атап өту керек, ол үшін ауылды ретке келтіру, басқа да ұйымдастыру шараларын атқару керек деп тапсырма берді. Ол кездегі облыс басшысы Даниал Ахметов, аудан басшысы Балтабай Нәжімиденов болатын. Алайда сол жылдың соңында Кеңес одағы ыдырады. Жағдай қиындағанымен, жоспарды жүзеге асыруға тырыстық. Ақынның басына мазар тұрғызып, мұражай және 14 тұрғын үй салатын болдық. Мұражай мен үй салуды Екібастұздағы «Шахтастрой» мекемесі атқаратын болып келісілді. 1993 жылдың 10 шілдесінде Торайғыр көлінің шетінде ақынның 100 жылдық тойының туы көтерілді. Малдыбұлақ (Мойылдыбұлақ) деген жерге Қазақстанның түкпір-түкпірінен белгілі қонақтар, сондай-ақ жерлесіміз, белгілі қаламгер «Сұлтанмахмұт» атты трилогия жазған Дихан Әбілев бастаған ақынжазушылар келді. Сұлтанмахмұт қайтыс болғаннан бері бейіті таспен де, ағашпен де, темірмен де қаланған, бірақ соның бәрі дұрыс іске аспай, шіріп, құлап, берекесі кетіп тұрған-ды. Белгілі қаламгер, Баянауыл ауданына депутаттыққа кандидат болған Әбіш Кекілбаевтың басшылығымен Каспий теңізінің астынан тас тасылып әкелінді. Мектеп мұғалімдері, оқушылармен сол тасты кірпіш қылып арамен кесіп, кесене құрылысына әзірледік. Құрылысқа Атыраудан арнайы екі маман шақырылды,

айтары жоқ, ақынның мәңгілік үйі сапалы тұрғызылып, айналасы қоршалды. Мұражай да салынды. Белгілі ұстаз Аманкелді Омаров сынды азаматтар мұражайға ел ішінен мәліметтер жинады. Біз кеңшар атынан мұражайға әбдіра, саба, жүк жинайтын тақта (төсек) сыйладық. Тойға дейін ауылды да көркейттік, жоспардағы 14 үйдің орнына 7 тұрғын үй салынып, көшелерге асфальт төселді, шамдар орнатылды. Ақынның 100 жылдық тойы жоғары деңгейде өтіп, маған сол кезде аудан тарихында бірінші рет автокөлік сыйлады. Міне, содан бері 25 жыл өтіп кетіпті. Аяулы ақынға деген ел құрметі, ел махаббаты жоғалған жоқ. Әрине, Сұлтанмахмұт есімі халықпен бірге жасай беремек! *** Академик Қаныш Сәтбаев Баянауыл мемориалдық мұражайы директорының міндетін атқарушы Айбат ЫДЫРЫСОВ: - Ақын Сұлтанмахмұт Торайғыровтың мұражайы - Баянауылдағы академик Қаныш

Сәтбаев мемориалды мұражайының филиалы. Қазіргі уақытта ақын мұражайында 500-ге тарта жәдігер бар. Биылғы мерейтойға орай С.Торайғыров атындағы ПМУ мұражайдың экспозициясына өңдеу жұмыстарын жүргізді, компьютер және теледидар сыйлады. Теледидар бағдарламасында ақынның бейнепортреті бар. Мұражай ағымдағы жөндеуден өтті. Ақынның туған күні қазан айына қарай Баянауылда «Өрмелеп шығып күн болған» атты облыстық ақындар мүшәйрасы ұйымдастырылады, сондай-ақ қыркүйектегі Қазақстан халықтарының тілдер күні қарсаңында Торайғыр ауылындағы мәдениет үйінде «Сүйемін туған тілді анам тілін» атты әдеби-сазды кеш өткізу жоспарланды. Оған облыс көлеміндегі белгілі қаламгерлер, өнер адамдары, зиялы қауым өкілдері шақырылмақ. Міне, осы секілді ақын шығармашылығын насихаттауға арналған іс-шаралар жыл соңына дейін жалғасатын болады. Жазып алған -

Сая МОЛДАЙЫП.

Баянауыл ауданы.

Мұражай залынан.


12

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

ДАРАБОЗ

Ақырғы күндер 1920 жыл Сұлтанмахмұт үшін ауыр басталып, алып тынды. Халық үшін қызмет көрсетуге бел шеше кіріскен ақынды бұрыннан ел билігін иеленіп қалғандармен, жаңа өкімет жолына кедергі қоюшылармен, азамат соғысы жылдарында күрес-қырқыс әлегін көп көрген елдің берекесіз мазасыздығымен алысу қатты қажытты. Кей болыстарда ояздық комитет тағайындаған уәкілдік мөлшері екінің бірінде бұзылып жатты. Бұған ру ішінің атаға, жікке бөлінуі қосылды. Бұрынғы болыс-би болғандар өз адамдарын, жанашыр жақындарын өткізіп қалуға күштерін салды. Дегенмен, сайлау жолындағы еңбегі Сұлтанмахмұттың ел ішіндегі салмағын көтеріп тастады. Оған қоса Баянауыл партия ұясы жанындағы қазақ-татар (кейін ұлт істері) секциясының мүшесі ретінде (беделді жергілікті ұлт өкілдерінен партия мүшесі еместерді де пайдаланған) жаңа өкімет пен партия саясатын насихаттады. Ел басшыларын әділдікке, бірлікке, жаңа өмірді қолдауға шақырды. Ресей большевиктер партиясының Семей губерниялық және Павлодар ояздық ұйымдастыру комитеттері ақынды көздерінен таса қылмай, жазылып шығып, жұмысқа қосылуын асыға күтті. Оны ояздық немесе губерниялық төңкеріс комитеттеріне жауапты жұмысқа шақырмақ ниеттері болды. 1920 жылы ақыннан қырық күн бұрын Әбет кенжесі Ыбырай ақсақал дүние салды. Сұлтанмахмұт қатты қайғырды. Ыбырайды «Бағай» деп атап, қатты қадірлейтін. Мұның алдында бір ай бұрын Әбдірақман молда қайтып, күйзелтіп тастап еді. Ақынның өзінен 20 күн бұрын егіздетіп кеткен өлімге қадірлі Монтай әженің ажалы тағы қосылды. Марқұм күндіз-түні мойнына бұршақ салып, «Мақышымның жаманатын көрсете көрме» деп тілейді екен. Соққы үстіне соққы Шоқпыттың да басын көтертпейді. Енді Торайғыр ұрпағының үлкені өзі болып қалады. Дәмелі баласының ауруының меңдей түсуі уайымға уайым жамайды. Осы қиыншылықтарға бой бермей алысқан ақын өмірінің соңғы айларын айтарлықтай еңбектенумен өткізді. Жаңа өмір тақырыбына бірнеше өлең жазады, бұрынғы жазғандарын тәртіпке келтіреді. Ақпан айы ішінде «Жалыну» деген («Қыздырманың қызыл тілі» болып өзгертілген) өлең жазды. Оны әкесі мен Бибіш анасына арнаған болатын. Бірақ өлеңнің тууы мен мәні тереңде жатыр. Ақбеттау болысы төңкеріс комитетінің сайлауы Сұлтанмахмұт басқа болыстың бірінде осындай сайлау өткізе кеткенде орындалады. Ауыл «жақсылары» өздерін ұсынуға көңілдері дауаламай, Еламан арысынан Нұрғазы Сүлеймен ұлы Поштаевты, Едіге арысынан Сұлтанмахмұтты, Сары руынан Әміре Нөгербековті өткізеді. Нұрғазыны төраға етеді. Сайлау қорытындысын қуана қарсы алған Тұржан ұлы Мұқан молда: Сұлтанмахмұт - ыптарой, Шәкіртім еді перуай. Ұстазынан бата алып, Жеткізді оны бір Құдай Әміре мырза - третей, Жақсыдан қалған сілекей. Сарыекемнің аруағы, Қолдады деген мінекей. Әбдікәрім мырза, Сізге де болдым ырза. Құтты болсын айтамын, Әбдірақ құрбымызға! - деп жырлады. Мұқан молда тіпті ресми комитет құрамына кірмеген, бірақ соның белсенділері қатарында көрінген Әбдікәрім, Әбдіразақ сияқты адамдарды да құттықтайды. Ал төраға болған Нұрғазы туралы аузын да ашпайды. Нұрғазының байлығы жоқ, орта дәулетті. Өздері сайлана алмайтынына көздері жеткен Поштаевтар соны өткізеді. Ендігің биліктерін осы туыстары арқылы жүргізбек. Нұрғазы бірден Сұлтанмахмұттың ығына жығыла кетеді. Сол үшін Шоқаңа келіп, екі бие «сый» ұсынады. Бірін сойып же, бірін сауып іш деген сыңай танытады. Бұл әңгіме құлағына тиген Сұлтанмахмұт әке-шешесіне «Нұрғазыға жоламаңдар» деп жалынып,

әншейінде көрмей жүрген ағайынның аяқ астынан ұсынған мырзалығын алдыртпайды. ... Ақырында Нұрғазы үстінен жарамсыз әңгімелер көбейіп, мамыр айында-ақ ол төраға лауазымымен қоштасады. Осы күндері Сұлтанмахмұт «Қасқырдың күшігі» деген өлең жазып, «Тау баласы» деп қол қояды да, губерниялық «Қазақ тілі» газетіне жібереді. Өлеңнің басқы үш шумағы бүкіл мазмұнын ашып тұр: Елде әлі көп жуандар, Аяқ серпіп шарлап жүр. Ел бүлдірген осы ылаңдар, Іріткі іздеп барлап жүр. Ревкомға кіріп алған, Ескі төре, сұмдар бар. Ол кезде ел ұғынбаған, Сонан болған қулар бар. Соның бірі Н. екен ғой, Сырты - өкімет, іші - жау. Ішінде ауру көп екен ғой,

САРЫАРҚА САМАЛЫ

Ермек ӨТЕБАЕВ

етеді. Осы сәтте Сұлтанмахмұт өмірінің қалай үзілгендігін көзімен көріп тұрған Мәлике сіңлісі Нағима апаның айтуына қарағанда ақын әке-шешесінің зарлы дауысы жиналғандардың сай-сүйегін сырқыратты, үлкен-кіші, ер-әйел отыра алмады дейді. Шіркін, сонда көпшілік орны толмас қазаға күйзеліп жүріп, Бибіш ананың зарын жазып алатын кісі болмады деседі. Сұлтанмахмұттың қайтыс болуы елдің жайлауға көшіп кетуімен тұспа-тұс келеді. Жалғыз-жарым пәтері мен үй айналасының шөбін қорып қалғандар болмаса, ауыл тұтас Келбетке - жайлауға көшіп кеткен мезгіл екен. Қалған ағайын аяулы Сұлтанмахмұтты Шоқпыттың Торайғыр көлі жағасындағы қыстауынан екі жүз қадамдай жердегі жаңа қорымға Монтай әжесінің қасына қоймаққа пәтуаласады. Мұнда Монтай әжеден басқа Әбдірақман молда, Ыбырай ақсақал болатын.

С

Көрінсе де сырты сау. Бірақ бізге бұл өлең «Қазақ тілі» тігіндісінен ұшыраспады. Сірә, газет редакторы Жүсіпбек Аймауытов ел ішіне наразылық тудырады деген себеппен баспай қойған жоқ па екен деген күдік келеді. Өйткені ол Сұлтанмахмұтты да, өлең мазмұны мен оның кейіпкерлерін де жақсы білетін. Әр жылдары жазылған, бірақ әрі жарық көрмеген ақынның «ЕламанЕдігенің баласымыз», «Балиғыға бату», «Әйелмен ойнағанның денесі арам...», «Басшыңыз бетіне жан қаратпаса», тағы басқалары да - Сұлтанмахмұттың айнымас бұқарашылдығының айғағы. Сұлтанмахмұт 1920 жылғы 21 мамырда түс ауа қайтыс болған. Жаны қысылғанда екі иығынан дем алып, қара терге шомылған. Дәл сол кезде қайны, яғни Мұқтар мен Күлзипа Ыбырайдың орнына бата оқып, келіп жатыр екен. Үйде қонақ барлығын хабарлай келген Ыбырайдың Қасенінің әйелі өз үйіне қайта жүгірген. - Молда бала қысылып жатыр! - деуге ғана мұршасы жетіп, талып кетіпті. Бәрі де тұра-тұра осында жеткен. Мәликенің шешесі Күлзипа «Құлдығым-ай!», «Құлдығым-ай!» деп жылай беріпті. Көп кешікпей Шайбайды ертіп Аппас та жетіпті. - Шайбай, сен дәрігерсің ғой. Абақам да - дәрігер. Менің өмірімді бір жылға ұзартыңдаршы! Тым құрығанда он күнге... Бұдан әрі Сұлтанмахмұттың тілі күрмеле бастайды. Басы Аппас болып жылап жібереді. Ол қолына ұстай кірген тұсауын мойнына салып: «Құрбандығың болайын, Сұлтан! Орныңа өзімді атайын!» деп жылайды. Оған Шоқаң қосылады. - Жиналған тума-туысқан қоршауында қадірлі қазақ ұлы, кемеңгер ақын қиылып жүре береді. Ақын ажалына жаны күйзелгендердің бәрі де көздеріне жас алады. Әсіресе Бибіш ана мен Шоқпыт әке қатты дауыс

Алдыңғы күні болып кеткен Жүсіпбек Сұлтанмахмұттың қазасынан бейхабар Павлодарға аттанды. Ол көрген-білгенін Баянауылға сот болып келіп жатқан Сәбит Дөнентайұлына айтып берген. Бұлардың бәрі де Семейден бірін-бірі жақсы білетін. Сәбит Сұлтанмахмұттың көңілін сұрауға асықты. Әттең, қаламдас дос тілдесуге үлгермей қалды. Оң жаққа қойылған ақын табыты үстінен шықты. Ертеңіне ақын аруланып, ақырғы сапарына аттандырылды. Ақын қазасына Сәбит Дөнентайұлы, өз ағайын-тумалары – Ыбырай балалары Қасен, Қасейін, Қасым және олардың әйелдері, Аппас және оның бәйбішесі Мәрия, баласы Шайбай, он жасар ұлы Айдарқан, бір жақтан жеңіл трашпенкемен немересі Әйтікенге делбесін ұстатқан Ұрқия бәйбіше жетті. Қимас қалыңдық Мәлике өз үйінде отырып қара тұтты. Әкесі Мұқтар, шешесі Күлзипа, ағалары Жәми, Әбікен, Зейніл және олардың әйелдері ақын аруағына бірге туғандай Бәшенмен бірге қызмет етті. Мәликенің ерке сіңлісі Нағима мен кішкентай Қасен де осында жүрді. Сөйтіп, ақынды жерлеуге отыз шақты адам қатысты. Хабар жетпегендіктен алыстағы ағайындар келе алмады. Бәрінен бұрын жайлауға көшіп кеткен Кенжетай болмай қалды. Маралдыда темір жол қызметінде жүрген Шәймарданның болмағаны көзге түсті. Есебін ішіне сақтайтын Шерияздан Мәшһүр Жүсіптің бір тапсырмасымен Тәшкенге жүріп кеткен болып шықты. Сірә, ол Мәшһүрдің ұлы Әменді көшірісе кеткен болу керек. Осылайша қазақ халқы ардақты азаматымен, айтулы ақынымен мәңгілік қоштасты.

Ермек Өтебаевтың «Сұлтанмахмұт» атты еңбегінен берілген бұл үзінді Торайғыр ауылындағы С.Торайғыров мұражайынан алынды.

АҚЫН ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫНАН Сұлтанмахмұт ТОРАЙҒЫРОВ

Анау-мынау Анау қырда татар тұр, Басқалармен қатар тұр. Мынау ойда қазақ тұр, Қастарында азап тұр. Ұйқысы көп, ояу аз Бұл не деген ғажап тұр? Бұл ұйқысын ашпаса, Надандықтан қашпаса, Басқаларға мазақ тұр. Мынау жерде хадим тұр, Қарқарада жаны тұр, Ілініп-салынып әлі тұр, Бірер күндік халі тұр. Анау жерде жадиттер, Одан біздер үміткер, Олардан тәлім алмасаң, Көрген күнің болар тар. Мынау төрде ишандар, Аузы-басы қисаңдар. Ат-тоныңмен жұтады, Аузына егер сыйсаңдар. Миллет қайда, дін қайда? Селкілдесең тым пайда Тоқты-торым жисаңдар. Орталықта молдалар Алдыңа түсіп жорғалар, Нашарларға жарып сап, Бай алдында қорғалар Анау қырда жастар тұр, Алға қарай бастап тұр. Оян-дағы тез жүр деп, Дамыл таппай қақсап тұр. Аңдыған оны қастар тұр, Көңілі соқыр мастар тұр. Атайын деп толтырған, Қойындарында тастар тұр. Мұңайып солып қыздар тұр, Арқаларында ызғар тұр. Қызыл көзді қақпас шал, Үсті-үстіне беріп мал, Жүзі сары соғылған Сорлы қызға ызбар тұр. Жасты шіріткен шалы тұр, Бір борандық малы тұр. Аузын ашып әкел деп, Болыс, билер тағы тұр. Төр алдында мырзалар Көп мақтаса ырзалар. Миллет десе түксиіп, Сайлау десе қызбалар. Босағада нашарлар Одан әркім қашарлар. Көзін сатып телміріп, Кәсіп кылмай жасарлар. Бай несие берді деп, Мені жақсы көрді деп, Обь пен Нілдей тасарлар. Бір екі-үш ай өтпестен, Жыл уағы жетпестен, Борыш басын басарлар. Ая, талип, шәкірттер, Дәрменсіз дертті кәріптер, Міне, қалай миллетің Тырысып өнер алып қал. Ұйқысын аш, көңілін аш, Алға қарай барып қал! Қазақ тілі

Қосымшаны үйлестірген - Сая МОЛДАЙЫП.


ТЕЛЕБАҒДАРЛАМА

САРЫАРҚА САМАЛЫ

13

20 шілде, жұма

8.00 11.00 11.20 12.10 QAZAQSTAN 14:20 «Profinance.Web» 12.40 18:20 «Біздің қаланың 6:05 Концерт 14:35 «Profinance.Web» кө ш е л ер і» 13.40 7:35 «Қарекет» 14:50 «Доктор 14.30 8:40 «Таңшолпан». 19:00 «Денсаулық рекомендует» жолы» 15.20 10:00 Бобби мен Билл 22:00 «Тігіншілер» 15:00 «Ruh.kz» 16.10 10:30 «Жаныңда жүр 16:00 «Райское место» 17.15 жақсы адам» 17:10 Үздік әндер 18.00 11:05 «Қызық екен...» ХАБАР 18:20 «Ел аузында» 11:55 «Іңкәр жүрек -2» 07:02 «Хабарлайын» 18:50 «Зехра» 18.30 13:00 «Туған үй 07:30 «Тур де Хабар» 20:00 Жаңалықтар 19.05 14:15 «Қара шаңырақ» 08:00 09:00 Жаңалықтар 20:30 Новости «20:30» 20.00 15:55 Қыздарым үшін 08:10 «Давайте говорить!» 21:00 «Қыз кегі» 20.20 17:00 Ақпарат 09:10 «Тығырық» 22:00 «Абысындар» 17:15 Елден хабар 10:00 «Тергеушілер» 0:00 «Махаббат дерті» 20.30 17:35 «Елбасы сүйген 10:30 «Символы 2:00 Жаңалықтар ел әні» нашей Родины» 2:30 Новости «20:30» 21.00 17:50 «Көңіл толқыны» 11:00 «Көрімдік» 3:00 «KazNet» 21.30 18:00 «Қызық екен...» 11:20 «Astana life» 21.50 18:50 «Туған үй 11:25 «Сана» ЕВРАЗИЯ 00.00 20:00 Ақпарат 12:00 13:00 Жаңалықтар 6:00 «ҚОС ЖҮРЕКТІҢ 20:35 «Журналистік зерттеу». 12:10 «Көрімдік» 01.10 ЛҮПІЛІ» 21:00 «Қарекет» 12:30 «Сырластар» 01.50 6:50 «ЖАҢАЛЫҚТАР» 22:00 «Іңкәр жүрек-2» 13:10 «Подкидыши» 23:00 Қыздарым үшін 14:00 «Вишневый сезон» 7:45 «ЖҰМА УАҒЫЗЫ» 0:05 «Парасат майданы» 15:00 «Алтын бесік» 15:30 «Тағдыр тартысы» 8:00 «ДОБРОЕ УТРО» ERTIS 11:00 «ВСЕ СОКРОВИЩА 05.58 16:00 «Тергеушілер» МИРА» 06:00 7:30 Әнұран. 16:30 «Ғашықтар» 07:00 7:31 18:00 18:30 21:00 17:15 «Золотая середина» 12:00 «ҚАЛАУЛЫМ» 21:30 23:30 «ERTIS 18:00 «Тарих толқынында» 15:00 «ВОЙНА И МИР 08:00 СУПРУГОВ 09:00 ақпарат» 18:55 Жаһандық саясат ТОРБЕЕВЫХ» 8:00 «Ұлттық шоу» 19:00 Жаңалықтар 16:50 «ДОБРЫЙ ВЕЧЕР, 11:00 9:30 «Элвин мен 19:30 «Сырластар» КАЗАХСТАН!» 12:00 алақоржындар» 20:05 «Тығырық» 13:10 10:00 19:20 «Ақ 20:55 Большая политика 18:00 «ЖАҢАЛЫҚТАР» 18:45 «ЗАҢ СӨЙЛЕСІН» пен қара» 21:00 Итоги дня 15:00 11:00 «Таным» 21:30 «Капитан Филлипс». 20:00 «НОВОСТИ» 20:50 «ПОЛЕ ЧУДЕС» 16:00 11:20 «Туған тіл - 23:45 Жаңалықтар 22:00 «ПРОШЛОЕ 16:10 байлығым» УМЕЕТ ЖДАТЬ» 11:30 23:10 «Знаете АСТАНА 23:00 «П@УТINA» 18:00 ли Вы?» 6:00 «Ruh.kz» 23:50 «ПРОШЛОЕ 19:00 12:10 20:10 «Ана» 6:30 Жаңалықтар УМЕЕТ ЖДАТЬ» 20:00 13:00 «Женатики» 7:00 Новости «20:30» 21:00 13:30 «Жұлдыздармен СТВ 7:30 «Мамина школа» жүздесу» 6.00 «Ән шашу» 7:50 «Доктор 23:10 14:05 «Мәңгілік 7.00 «ТӘУЛІК ТЫНЫСЫ» 00:00 рекомендует» махаббат» 8:00 «Маша и Медведь» 7.20 «Территория 15:00 - 17:50 Үзіліс происшествий» 10:00 «Қыз кегі» 03:00 17:50 21:20 «Руханият» 7.30 «ПАНОРАМА ДНЯ» 11:00 «Зехра» 7.50 «Ән шашу» 12:10 «Абысындар»

02.56 Таң намазының кіруі, 04.50 Күннiң шығуы, 13.04 Бесiн намазы, 18.32 Екiнтi намазы, 21.07 Ақшам намазы, 23.00 Құфтан намазы.

21 шілде, сенбі 02.57 Таң намазының кіруі, 04.351 Күннiң шығуы, 13.04 Бесiн намазы, 18.32 Екiнтi намазы, 21.06 Ақшам намазы, 22.59 Құфтан намазы.

QAZAQSTAN 6:05 7:35 8:50 10:00 11:00 11:25 11:45 13:00 14:40 16:30 17:55 20:00 20:35 22:05 23:35 1:55 2:40 2:50 3:25 3:50 4:20 4:55

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

Концерт «Айналайын». «Дара жол» «Сенбілік таң» «Шипагер» «БАЛАНЫҢ КӨҢІЛІ...» «Әзіл әлемі» «Вольт» «Екі жүз» «БЕУ, ҚАЗАҒЫМ!» «Жайдарман» «Мәселе». «Ұлттық арнада - ұмытылмас әндер» «Көңілашар» «Өтіріктер ұйымы» «Достар» «Бір фотосуреттің тарихы» «Көңіл толқыны» «Шипагер» «Мәселе» «Парасат майданы» «Айналайын»

ERTIS 8:00 Әнұран. 8:01 «Команда Умизуми» 9:00 «Жиһанкез» 9:30 13:45 16:20 Музы кальные клипы 10:00 «Айналайын» 12:00 «Қазақ даласының құпиялары» 13:00 «Арнайы репортаж» 13:10 «Специальный репортаж» 13:20 «Б а ж а л а р » 14:00 - 16:00 Үзіліс 16:00 «Денсаулық жолы»

16:40 17:00 18:00 19:00 21:00 23.15

«Қазақстан теле- визиясына 60 жыл» 19:30 «Болашақ» 18:30 «ERTIS а қ п а р а т » Музыкальные клипы «Ә.Әлқожа» концерті «Қазақ даласының құпиялары»

07:02 08:30 09:30 09:50 10:35 11:00 11:25 11:45 12:15 13:45 14:15 16:30 17:35 18:40 20:15 21:00 22:00 00:45 02:15

ХАБАР «Қалжың қоржыны» «Әсем әуен» «Джинглики» «Тобот» «Күш атасы – Қажымұқан» «Джио научит» «Күй құдіреті» «Хабарлайын» «Өмірдастан» «Өмір жолы» «Queen» «Қызық times» «Кім мықты?» «Жұлдызды жекпе-жек» «Кто возьмет миллион?» «7 күн» «Загадочная история Бенджамина Баттона». «Өмірдастан «Ұзақ жол»

6:00 7:00 8:00

АСТАНА «Сырласу» «KazNet» «Маша и Медведь»

6.00 7.00

7.20 7.30 7.50 9.10 9.30 10.00 10.55 12.10 13.00 13.40 14.30 15.20 16.10 17.30 18.10 18.50 19.40 ЕВРАЗИЯ 20.30 6:00 «ВЕРОНИКА МАРС» 21.30 7:25 «ЖАҢАЛЫҚТАР» 00.00 8:15 «ТОЙ ЗАКАЗ» 00.30 8:50 «ҰШҚАЛАҚ» 01.10 9:00 «СМЕШАРИКИ» 9:20 «СМЕШАРИКИ» 9:30 «ОПЯТЬ ЗАМУЖ» 11:40 «ФАБРИКА ГРЕЗ» 12:00 «ӘYEL SIRI» 05.58 13:00 «ДУ ҚОЛ ШОКОЛАД» 06:00 14:00 «П@УТINA+» 07:00 15:00 «ЛУЧШЕ ВСЕХ!» 08:00 16:35 «ТЕСТ НА ЛЮБОВЬ» 09:00 21:00 «П@УТINA+» 10:00 21:40 «ДЕГЕН ЕКЕН» 21:55 «КЕШКІ КЕЗДЕСУ» 10:30 23:10 «ӘН ДАРИЯ» 0:00 «СЛУЖУ 12:20 СОВЕТСКОМУ 13:00 СОЮЗУ» 15:40 2:00 «П@УТINA+» 16:00 3:45 «ӘYEL SIRI» 16:10 4:30 «КЕШКІ КЕЗДЕСУ»

9:00 9:15 9:30 10:00 11:00 12:10 12:25 12:40 14:20 15:40 16:40 18:00 19:10 19:30 21:00 22:00 0:00 2:30 3:00

«Tengeland» «Tengeland» «Маша и Медведь» «Қыз кегі» «Зехра» «Profinance.Web « «Profinance.Web « «Үмітіңді үзбе» «Әбігер» «Маша и Медведь» «Поющее дерево» «Прекрасный принц и Фея Люпина» «Маша и Медведь» «Кунг-фу Кролик» «Қыз кегі» «Жарақат» «Ширли-мырли» «KazNet» «Сырты бүтін...»

«Таңғы шоу» «Ән шашу» «TOP-SHOP» «Қазақстан байтақ өлке» «СЫРҒАЛЫМ» «Ән шашу» «TOP-SHOP» «TOP-SHOP» «Ән шашу» «Мой герой» «Неизведанный Казахстан» «10 самых...» «Женщина на грани» «ПАНОРАМА ДНЯ» «Территория происшествий» «Қазақстан байтақ өлке» «Бұл - менің өмірім» «ТӘУЛІК ТЫНЫСЫ» «Жан анам» «Жена. История любви» «Мой герой» -06.00 «Ән көңілдің ажары»

КТК + 31 Әнұран Ризамын Информбюро «Жанымда қал» «Қыздың жолы жіңішке» «Тимон и Пумба» Ералаш «Реальная белка 2» «Келіндер бәйгесі» «Лотерея KENO» «Қыздың жолы жіңішке» Айта берсiн «What’s Up?» Информбюро «Люди в черном 3» «What’s Up?» Алдараспан, Нысана, Шаншар Қазақша концерт

СТВ «Ән шашу» «ТӘУЛІК ТЫНЫСЫ» «Территория происшествий» «ПАНОРАМА ДНЯ» «Жена» «Ән шашу» «Қазақстан байтақ өлке» «БІЗДІҢ АҒАЙ» «Ән шашу» «Жүрек тынысы» «TOP-SHOP» «Ән шашу» «TOP-SHOP» «TOP-SHOP» «Ән шашу» «Время Шелкового пути» «Неизведанный Казахстан» «Короли эпизода» «Наследство советских миллионеров» «БІЗДІҢ АҒАЙ» «Әндер мен жылдар» «Обложка» «Смерть на сцене» - 06.00 «Ән көңілдің ажары»

КТК + 31

Әнұран Ризамын Информбюро «Мама-шоу» «Тимон и Пумба» «Готовим с Адель» «Реальная белка 2» Ералаш «Кок сал-кын 2» «What’s Up?» «Лотерея KENO» «Люди в черном 3» 18:20 «Копы в глубоком

07.05 07.30 09.20 10.20 12.25 13.00 15.00 18.00 19.30 20.30 21.00 21.30

09.10 09.30 КЕШКІ ЖАҢАЛЫҚТАР 10.00 «ТАҒДЫР ҚОСҚАН 10.30 АСЫЛ ЖАР» 11.00 «ОТВАЖНЫЙ И КРАСАВИЦА» 13.10 «КОРОЛЕВА 14.45 БАНДИТОВ» 15.10 НОВОСТИ 15.30 «ПАУТИНА-7» 16.20 «КЕЛ, КЕЛІНІМ» «ЖЕННЕТТІҢ 16.50 КӨЗ ЖАСЫ» 17.20 «ЖЕНСКИЙ ДОКТОР» 18.00 КЕШКІ ЖАҢАЛЫҚТАР 18.40 ВЕЧЕРНИЕ НОВОСТИ 19.00 «ПОСЛЕДНИЙ 19.30 ХОД КОРОЛЕВЫ» 21.10 ИРБИС 22.20 22.50 07.00 Новости 08.30 «Fresh Таң» 23.20 09.30 «Рок-н-рольщик» 11.30 Музыкалық 00.00 01.40 бағдарлама 02.00 12.00 «Две судьбы» 13.00 Новости 14.10 «Интересно знать...» 14.30 «После заката» 16.30 «Ән қанатында» 06.00 18.00 Новости 18.30 Музыкалық 06.45 бағдарлама 07.00 19.00 «Ой толғау» 08.00 19.30 Новости 09.00 20.10 «Взгляд» 20.30 «Тот самый человек» 10.30 22.20 Новости 11.20 23.00 Новости 11.30 23.40 «Адвокат дьявола» 12.40 10.00 12.15, 15.00, 16.45, 17.30 18.45, 21.00, 00.00 - Телекаталог 13.50 07.30 08.10; 12.50, 14.00; 15.00 17.00 17.50; 19.20, 20.00; 16.10 22.50 23.30; 01.30, 02.00 - 17.20 Тамаша таңдау 17.50 19.10 НТК 21.20 07.05 «Том мен 23.10 01.00 Джерри» 07.20 «ҚАЛҚАН» 03.00 04.00 08.10 «ЖАНЫМ 2» 05.00

КТК

20:40 00:30 02:00 04:00

запасе» Ұлы дала астаналарында 2 «Ночной рейс» Алдараспан, Нысана, Шаншар Қазақша концерт

07.05 08.40 09.25 09.50 14.00 15.10 16.00 18.50 21.00 01.00 01.50 03.20

«БІР ҚАП АҚША» «МӘССАҒАН KZ » НОВОСТИ «ПОСЛЕДНИЙ ХОД КОРОЛЕВЫ» «НАША ПРАВДА» «ӘН МЕН ӘНШІ» «ЖАҢА ӘЗІЛЖАҢА ӘН» «АНА» «НЕПУТЕВАЯ НЕВЕСТКА» «МИНИСТЕРСТВО ПРАВДЫ» «БІР ҚАП АҚША» -04.00 «КТК» ҚОРЖЫНЫНАН»

КТК

ИРБИС 08.30 Новости 10.00 «Тот самый человек» 12.00 Новости 13.10 «Адвокат дьявола» 15.30 «Ән қанатында» 18.00 «Осмосис Джонс» 19.30 «Головой об лёд» 20.00 «Мне бы в небо» 22.00 «Гнев» 00.30 – 09.00 «Ән қанатында» 10.30 14.00, 16.00, 17.00, 20.40 22.40 - Телекаталог 09.00 09.45; 11.50, 13.00; 15.20 17.50; 19.50, 21.50 - Тамаша таңдау

09.50 11.45 12.00 12.30 12.55 13.20 13.50 14.10 14.30 15.00 17.20 17.30 18.00 19.00 19.30 20.30 21.00 23.50 01.20 02.00

«Екі езу» «ТАКСИ» «РЕАЛЬНЫЕ ПАЦАНЫ» «УНИВЕР» «ФАНТАСТИЧЕСКАЯ ЧЕТВЕРКА» «СПАСАТЕЛИ» «Том мен Джерри» «Байқа, балақай!» «Бүлдір-күлдір» «ОРЫSTAR В ШЫМКЕНТЕ» «Пәленшеевтер» «Күлкі базар» «Тек күлкі үшін» «INSTATV.KZ» «Екі езу» «УНИВЕР» «ОДНАЖДЫ В РОССИИ» «КАРАОКЕ-ТАКСИ» «ОРЫSTAR В ШЫМКЕНТЕ» «Тек күлкі үшін» «УЧЕНИК ЧАРОДЕЯ» «ФИЗРУК 3» - 04.00 «Бейбақ жандар»

7 АРНА «Қыздар арасында» «Гу-гу лет» «Себебі сен» «Элиф» «Смеяться разрешается» «Q-елі» «День аиста» «Мажор» «Жизнь и приключения Мишки Япончика» «Учителя» «Улы Дала » «Телепорт» «Q-елі» «Шап, шаншар» «Элиф» «Удивительные люди» «Одноклассницы» «Возмездие» «Элиф» «Қыздар арасында» «Жеңіп көр!» «ФАНТАСТИЧЕСКАЯ ЧЕТВЕРКА» «МАША И МЕДВЕДЬ» «Том мен Джерри» «Байқа, балақай!» «Бүлдір-күлдір» «Жұлдыздар шеруі» «INSTATV.KZ» «Екі езу» «Том мен Джерри» «УЧЕНИК ЧАРОДЕЯ» «PRO - КИНО» «ТАКСИ» «Жануарлар» «Екі езу» «BTS тобының америкалық өмірі» «Тек күлкі үшін» «МИССИЯ НЕВЫПОЛНИМА» «МАЛЬЧИШНИК 3» «ФИЗРУК 3» – 04.00 «Бейбақ жандар»

7 АРНА 06.00 «Қыздар арасында» 07.00 «Қуырдақ» 07.20 «Гу гу лет» 07.50 «Өнер қырандары» 09.00 «Н2О:Просто добавь воды» 11.00 «Одноклассницы» 13.00 «Удивительные люди» 15.00 «Жаңа келін» 17.00 «Шап, Шаншар» 20.30 «Япырай» 21.00 «Юрмала» 22.50 «Возмездие» 01.00 «The Spirit of Tengri» НТК 02.00 Айнаонлайн 07.05 «Томпақ Альберт» 03.00 «Элиф» 08.50 «Жұлдыздар 04.00 «Қыздар шеруі» арасында» 09.20 «КАРАОКЕ05.0 «Теңбіл доп» ТАКСИ»


14

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

ТЕЛЕБАҒДАРЛАМА

САРЫАРҚА САМАЛЫ

22 шілде, жексенбі

02.58 Таң намазының кіруі, 04.52 Күннiң шығуы, 13.04 Бесiн намазы, 18.31 Екiнтi намазы, 21.04 Ақшам намазы, 22.59 Құфтан намазы. QAZAQSTAN 12:10 «Profinance.Web» 6:05 «Ұлттық арнада - 14:00 - 16:00 Үзіліс 16:00 «Рухани 12:25 «Profinance.Web» ұмытылмас жаңғыру» 12:40 «Маша и Медведь» әндер» 7:30 9:00 9:25 10:45 11:15 12:30 13:05 13:30 15:45 17:35 18:00 19:00 20:00 20:35 22:00 1:00 2:05 2:25 3:15 3:40 4:30 5:00

«Айналайын» «Ақсауыт» «ӘзілMаn» Бобби мен Билл «Дара жол» «ЖАНЫҢДА ЖҮР ЖАҚСЫ АДАМ» «Не зат?» «Қош бол, Гүлсары!» «Екі жүз». «Алты арыс» «Өмірдің өзі новелла» «1-СТУДИЯ» «Апта». «ӘЗІЛ MAN» «CАҒЫНДЫРҒАН ӘНДЕР-АЙ!» «Дара жол» «Ақсауыт» «1-студия» «Алты арыс» «Өмірдің өзі новелла» «Жаныңда жүр жақсы адам» «Айналайын»

8:00 8:01 9:00 9:30 10:00 12:10 13:00 13:10 13:20

Әнұран. «Команда Умизуми» «Жиһанкез» Музыкальные клипы «Айналайын» «Қазақ даласының құпиялары» «Арнайы репортаж» «Специальный репортаж» «Бажалар»

ERTIS

16:10 16:20 17:00 19:30 21:00 21:30 22:00

«Цифрлық Қазақстан» «Ғасырлар үні» «Болашақ» «Брат или брак» «ERTIS ақпарат» «ERTIS ақпарат» «Болашақ»

07:02 08:30 09:30 10:00 10:50 11:10 12:00 12:30 13:00 14:30 15:30 18:30 20:00 21:00 22:00 23:30 01:00 02:30

«Қалжың қоржыны» «Әсем әуен» «Джинглики» «Тобот» «Киелі Қазығұрт» «Кто возьмет миллион?» «Тур де Хабар» «Хабарлайын» «Өмірдастан» «Тайны. Судьбы. Имена» «Загадочная история Бенджамина Баттона». «Жұлдызды жекпе-жек» «Қызық times» «7 күн» «Похищение». «Өмірдастан» «Ұзақ жол» «Әсем әуен»

ХАБАР

АСТАНА 6:00 «Сырласу» 7:00 «KazNet» 8:00 «Маша и Медведь» 9:00 «Tengeland» 9:15 «Tengeland» 9:30 «Маша и Медведь» 10:00 «Қыз кегі» 11:00 «Зехра»

СТВ 6.00 «Ән шашу» 6.25 «Сыйласайық» 8.00 «Страницы памяти моей страны» 13:00 «Кунг-фу Кролик» 8.30 «Наследство 14:30 «Живая вода» советских 15:50 «Арман-ару» миллионеров» 17:30 «KazNet» 9.15 «Смех с 18:30 «Маша и доставкой на дом» Медведь» 10.00 «БІЗДІҢ АҒАЙ» 19:30 «Красавица и 10.55 «Ән шашу» чудовище» 11.20 «TOP-SHOP» 20:45 «Новый курс» 12.00 «Бұл - менің 21:00 «Қыз кегі» өмірім» 22:00 «Ойындағы ойын» 12.30 «Өмір тынысы» 0:00 «Сырласу» 13.00 «Ән шашу» 0:50 «Гауһар Әлімбекова- 13.40 «TOP-SHOP» ның шығармашы- 14.30 «TOP-SHOP» лық кеші 15.00 «Ән шашу» 3:00 «Сырты бүтін...» 16.00 «TOP-SHOP» 16.10 «Ән шашу» 16.40 «Свадьба и ЕВРАЗИЯ развод» 6:00 «ВЕРОНИКА 17.30 «Задорнов МАРС» больше чем 8:15 «ТОЙ ЗАКАЗ» Задорнов» 8:45 «ВОСКРЕСНЫЕ 19.00 «Неизведанный БЕСЕДЫ» Казахстан» 9:00 «ВАЛЬКИНЫ 19.30 «ТУҒАН ЕЛ» НЕСЧАСТЬЯ» 20.30 «БІЗДІҢ 12:45 «ӘYEL SIRI» АҒАЙ» 13:45 «ӘН ДАРИЯ» 21.30 «Жүрек тынысы» 14:45 «П@УТINA+» 22.20 «Сағындырған 15:40 «ДИВЕРСАНТ. әндер-ай» КОНЕЦ 00.00 «Смех с ВОЙНЫ» доставкой на дом» 21:00 «П@УТINA+» 00.40 «90-е. Лонго 21:55 «ТАМАША CITY» против Грабового» 22:55 «ДУ ҚОЛ 01.20 -06.00 «Ән ШОКОЛАД» көңілдің ажары» 0:00 «ТРИ АККОРДА» КТК + 31 2:15 «ТЕОРИЯ 05.58 Әнұран ЗАГОВОРА» 06:00 Алдараспан, 2:55 «П@УТINA+» Нысана, Шаншар 3:40 «ӘYEL SIRI» 07:00 Ризамын 4:25 «ДУ ҚОЛ 08:00 «What’s Up?» ШОКОЛАД» 5:10 «ТОЙ ЗАКАЗ» 09:00 «Аркадий Паровозов»

ЖАЗ - 2018

Көңілді демалыс мекені Жаз айлары – мектеп оқушылары үшін аса ерекше ықыласпен күтілетін уақыт. Бұл уақытта балалардың жазғы демалысын тиімді өткізу аясында әр мектеп жанынан ашылған профильдік лагерь жұмыс істейді. Мәселен, Павлодар қала- сындағы №18 жалпы орта білім беру мектебінің орта буын сынып- тарының оқушыларына арнал- ған «Жарқын болашақ» атты профильдік лагерь - осының дәле- лі. Аталмыш лагерь 1 маусымнан бері жұмыс істеп келеді. Мұнда түрлі бағыттағы іс-шаралар, байқаулар, алаңдар ұйымдастырылуда. Мәселен, қазақ тілі пәнінен өткізілген «Қызықты грам- матика» алаңының негізгі мақсаты балалардың мемлекеттік тілге деген қызығушылығын арттырып, сөйлеуге жаттықтыру, ауызекі сөй- леу тілін дамыту, сондай-ақ, олар- ды шығармашылыққа баулу болып табылады. «Білекке сенген заманда ешкімге есе бермедік, білім- ге сенген заманда қапы қалып жүрмедік» деп Абылай хан айтқандай, Елбасымыздың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында ісімізден санамыз озып жүру керектігі тайға таңба басқандай анық ай- тылған. Біздің ендігі мақсатымыз - ұлттық құндылықтарды сақтай отырып, жаңарып жатқан жаңа

НТК 07.05 «Қымбаттым, мен балаларды кішірейттім» 08.50 «Жұлдыздар шеруі» 09.10 «Екі езу» 09.30 «КУНГ-ФУ ПАНДА» 10.00 «МАША И М ЕДВЕДЬ» 10.20 «ДОМ» 12.00 «МИССИЯ НЕВЫПОЛНИМА» 14.50 «PRO - КИНО» 15.00 «Том мен Джерри» 15.30 «Байқа, балақай!» КТК 15.55 «Бүлдір-күлдір» 07.05 «КТК» 16.20 «Жұлдыздар шеруі» ҚОРЖЫНЫНАН» 17.00 «Жануарлар» 07.40 «АСЫЛ АНА» 18.00 «Тематик-шоу» 09.10 «ЮРМАЛА-2017» 18.50 «INSTATV.KZ» 11.10 «НЕПУТЕВАЯ 19.10 «Екі езу» НЕВЕСТКА» 19.30 «BTS тобының 15.30 «ШЫМКЕНТ америкалық өмірі» ШОУ» 20.30 «Тек күлкі үшін» 16.10 «ХАЛҚЫМ СҮЙГЕН 21.00 «РЕГИСТРАТОР» ӘНДЕР-АЙ» 23.00 «МИСТЕР И 19.10 «ЗҰЛМАТ» МИССИС СМИТ» 21.00 «ОДЕССИТ» 01.30 «ПРОСТО САБУРОВ» 01.00 «МИНИСТЕРСТВО 02.00 – 04.00 «Бейбақ ПРАВДЫ» жандар» 01.50 «ЗҰЛМАТ» 03.10 -04.00 «КТК» 7 АРНА ҚОРЖЫНЫНАН» 06.00 «Қыздар арасында» ИРБИС 07.00 «Қуырдақ» 09.00 «Мне бы в небо» 07.20 «Гу гу лет» 11.00 «Головой об лёд» 07.50 «Өнер қырандары» 11.30 «Осмосис Джонс» 09.20 «Снежная 13.00 «Гнев» королева» 3 часть 15.30 «Ән қанатында» 10.50 «Мир для двоих» 18.00 «Сказочный принц» 15.00 «Жаңа келін» 19.40 «Тіл құдіреті» 17.00 «Сәлем, Ұлы Дала» 20.00 «Лицензия на брак» 19.20 «Өнер қырандары» 22.00 «Аппалуза» 20.00 «Q-елі» 00.30 – 09.00 «Ән 21.00 «13 район. Кирпичные қанатында» особняки»» 09.30 13.30; 16.00; 17.00; 22.50 «Ханна. 20.40 22.40 - Телекаталог Совершенное оружие» 10.50 11.20; 12.50, 15.20; 01.00 «Айнаонлайн» 17.50 19.30; 19.50, 21.50 - 03.00 «Элиф» Тамаша таңдау 04.00 «Қыздар арасында» 05.00 «Теңбіл доп» 10:00 11:00 12:30 15:00 16:00 16:10 20:10 22:00 00:00 02:00 04:00

«Мама-шоу» Ералаш «Копы в глубоком запасе» «Кім күшті» «Лотерея KENO» «Кім күшті» «Король Лев 2» «Парень с нашего кладбища» «Көк салқын 2» Алдараспан, Нысана, Шаншар Қазақша концерт

«Халық радиосының» хабарлары 16 шілде - 22 шілде 16 шілде - дүйсенбі 7.00 Радиостанцияның ашылуы. Әнұран 12.00-14.00 «Тілек Тime» саздысәлем 14.00 «Айқын» 18.00 «Маман кеңесі» 19.00 «Легенды радиоволн» 21.00 «Ертегілер әлемінде» 22.00 «Поэзия минуттары» 23.55 Бағдарламаның 100,5 FM жиілігінде жалғасуы туралы роликтер. 17 шілде - сейсенбі

С

дүниенің жағымды жақтарын бойымызға сіңіріп, дамыған 30 елдің қатарына ену. Елбасымыз айтқан- дай, «жаңа тұрпатты жаңғырудың ең басты шарты ұлттық кодты сақтай білу». Себебі, өткеніңді білмей, болашақты болжау мүмкін емес. Сондықтан жазғы алаңда тәлім алушылар қазақтың ұлт- тық ойындарын ойнап, өткенімізді жаңғырта түспек. Әсіресе, балалар асық ату, тоғызқұмалақ, сақина салу, бес асық, бәйге, т.б. ұлттық ойындарын сүйіп ойнайды. Бұл ойындар баланың ұлттық сана-сезімін оятады, шапшаңдық- қа, төзімділікке тәрбиелейді. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында «Өлкетану» бағыты бойынша мектебіміз 1 маусым- нан 23 маусым аралығында «Әр көшенің өз тарихы», «Ертіс ағымын- да» жобалары бойынша жаз айына құрылған жоспарымен танысып, әр бөлімдерімен жұмыс істеді. Бұл бағытта балалар еліміздің тари- хы мен өнерін танып, насихаттап, дәріптейді. «Павлодар География үйінің» директоры А.Вервекиннің

жетекшілігімен берілген алаңда мектеп ұжымы мен оқушылары үлкен жауапкершілікпен қарап, белсене араласуда. Мектеп жанындағы лагерьде ойын алаңдары, спорттық ойындар мен сайыстар өткізілуіне арнайы алаң, ойын бөлмесі тағы басқа толық жағдайлар жасалған. Жазғы демалысты ұтымды пайдалану мақсатында балалармен спорттық жарыстар, жолдастық кездесулер, көңілді кештер өткізілуде. Мұнда келушілер қаламызда өтетін әр түрлі мерекелік шараларға белсенді қатысады. Алдағы күндері н де балалар қызықты, шуақты, көңілді өткізетіні сөзсіз.

М.ЖЕТЕНОВА,

Павлодар қаласы №18 орта мектебінің тәрбие ісінің меңгерушісі,

А. БАЙБОЛОВА,

«Жарқын болашақ» отрядының жетекшісі.

7.00 Радиостанцияның ашылуы. Әнұран 12.00-14.00 «Тілек Тime» сазды сәлем бағдарламасы 14.00 «Айқын» 16.00 «Айқын» 19.00 «Қалқан» 21.00 «Ертегілер әлемінде» 21.10 «Қоржын шоу» 23.55 Бағдарламаның 100,5 FM жиілігінде жалғасуы туралы роликтер. 18 шілде - сәрсенбі Профилактика 17.00 «Тарих тағылымы» 18.00 «Айқын» 21.00 «Ертегілер әлемінде» 23.55 Бағдарламаның 100,5 FM жиілігінде жалғасуы туралы роликтер 19 шілде - бейсенбі 7.00 Радиостанцияның ашылуы. Әнұран 11.00 «Аламан» 12.00-14.00 «Тілек Тime» саздысәлем 16.00 «Путь к успеху» 17.00 «Ашық студия» - тікелей эфир 21.00 «Ертегілер әлемінде» 22.00 «Поэзия минуттары» 23.55 Бағдарламаның 100,5 FM жиілігінде жалғасуы туралы роликтер.

20 шілде - жұма 7.00 Радиостанцияның ашылуы. Әнұран 11.00 «Әсем ән» 12.00-14.00 «Тілек Тime» саздысәлем 14.30 «Таным» 15.00 «Қайдасың?» 18.00 «Руханият» 21.00 «Ертегілер әлемінде» 23.55 Бағдарламаның 100,5 FM жиілігінде жалғасуы туралы роликтер. 21 шілде - сенбі 7.00 Радиостанцияның ашылуы. Әнұран 10.00 «Мәңгілік сарын» 11.00 «Наш спорт» 11.30 «Таным» 12.00-14.00 «Тілек Тime» саздысәлем 14.00 «Классикалық саз әлемі» 16.00 «Аламан» 21.00 «Ертегілер әлемінде» 23.55 Бағдарламаның 100,5 FM жиілігінде жалғасуы туралы роликтер. 22 шілде - жексенбі 7.00 Радиостанцияның ашылуы. Әнұран 10.00 «Жизнь вокруг нас» 12.00-14.00 «Тілек Тime» саздысәлем 14.00 «Ұлттық жауһар айдары» 15.00 «Сөзсандық» 17.00 «Мәңгілік сарын» 21.00 «Ертегілер әлемінде» 21.40 «Поэзия минуттары» (қайталау) 23.55 Бағдарламаның 100,5 FM жиілігінде жалғасуы туралы роликтер Жаңалықтар – 7.05-тен бастап 21.45-ке дейін әр сағаттың 45-ші минутында. Бағдарламада өзгерістер болуы мүмкін.


зерде

САРЫАРҚА САМАЛЫ

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

15

Ертістің ерке бұлбұлы Ел қуанғанға Майра бірге қуанбай тұра алмады. Халықтың жаппай қуанышы Майра жүрегінен ән болып жарып шықты. Майра шаттана жырлады. Майра шарықтай шырқады. Сол кездегі митингі, жиын, барша халық көшеге төгілген үлкен салтанаттарда сол кездің әнұранындай болған Майраның «Майра» әні Кереку аспанында қалықтап тұрды. «Майра» әні шаттыққа толы азаттық жыры еді. Әкесі Уәли саудагерлікпен айналысып, Ертістің екі бетіне бірдей қоныстанған Бәсентиін ауылдарын аралап жүргенде Қайтира деген қызға жолығып, тұрмыс құрып, қазақ ауылында тұрып қалады. Сөйтіп, Майра балиғат жасқа келгенше қазақ тұрмысы аясында есейіп, бой жетеді. Он бес жасқа келгенде бейғам балалық шақты бірге өткізген көрші үйдің қызы, құрбысы Кербез ұзатылатын болғанда өмірдің жаңа кезеңінің табалдырығын аттағалы тұрғанын көріп, ес жияды. Қазақ тұрмысының бір қызығы той ғой. Оған шақырылған да, шақырылмаған да келеді. Ертістің көлеңкелі көк жазық тоғайында той болып, оған қызылды-жасылды киінген бір топ өнерпаз жігіттерімен әрі палуан, әрі әнші, әрі сері Әсет келіп тойдың сәнін кіргізеді. Бәсентиін ауылының ақсақалы әйгілі өнерпазға тай мінгізіп, үстіне көкзеңгір шапан жауып, бас балуанның жорасын істейді. Әсет ортаға шығып: «Бас палуанның кәдесін күресіп жығып алмасам, мына жоралғыларың бойыма сіңбес. Кәне, қайсың барсың? – деп киімін шешіп, кеудесін жалаңаштап ерсіліқарсылы жүреді. Ешкім шыға қоймайды. Тойшы ауыл жігіттерінің назары пәс. Әсет бүркітше қомданып, ортадағы алаңға жайғасып, көзімен сілтідей тынған алқалы топты жағалай шолады. Қайрат көрсетер жан баласы шықпайды. Сол кезде көрінгенге иіліп жастық, жантайып төсек, сөзінде пәтуа жоқ Қыдырбек деген ақынсымақ болыпты. Сол Әсеттің алдына жүгіне кетіп, жел сөзді қардай боратпасы бар ма? Әсетті аспанға көтеріп, оған қарсы адам шығара алмаған тойшы ауылды жерлеп, аузына келгенді оттап бетімен лағады. Әсіресе «Ат мініп көрмеген, есек мінген. Жігіті қортық, қыздары мыртық, киіз үйлері жыртық» деген сөздері өңменнен өтеді. Мына қорлыққа намыстан жарылған тойшы ауылдың ақсақалы Есекең қария: «Ұл өсірмей, құл өсірген екенбіз ғой. Таяқ еттен өтеді, сөз сүйектен өтеді. Ешқайсың қайрат көрсете алмасаң, жетпіске келген мен шығайын! – деп, алдындағы үш жасар немересін ытқытып жіберіп, Есекең қария орнынан сілкіне көтеріледі. Осы сәт құлақ тұндырып, мидан өткен ащы шырыл жүректерді селт еткізеді. Сөйтсе, сырнайын құлаштай созып ортаға шыққан шүйкедей қыз бір өзі ащы айғаймен аспан астын жаңғыртып тұр еді. Бұл он бес жастағы Майра болатын. Ол босқа лаққан суайт Қыдырбек шаңын аспаннан қағып, тойға келген Әсет серінің де мерейін асырып, Бәсентиін ауылының есесін бермей, тақылдай сөйлеп, тақпақтата әндетіп, иіні түскен елдің еңсесін бір көтеріп тастаған. Әсет орнынан тұрып, сыйға алған шапанын Майраның иығына жабады. Осылай Ертіс жағалауындағы тойшы ауыл намысты бермей қалған-ды. Дарын халықтың қанасынан жаралады дегенді көп айтамыз. Ал оның жаралған, туған сәтін көрген некен-саяқ. Ал Майра болса он бестегі өрімдей жасында жиылған жұрттың намысы болып жарылып, алқалы топтың алдында найзағай отындай жарқ етті. Таланттың тап осылай намысты сәтте төбеден түскендей болуы ілуде біреу. Майра өнер есігін осындай ерекше жағдайда ашып, өзгелерге ұқсамаған ерекше өнерпаз болып қалды. Майра өнері әдебиет-өнер майталмандарының ауызына ерте ілікті. А.Затаевич, Ғ.Мүсірепов, М.Әуезов, А.Жұбанов, Ә.Тәжібаев, С.Бегалин сынды ауыздары дуалы ілкі буын өкілдері Майра туралы қалам тербеді. Олардың алғашқы үшеуі Майраны көріптанып, тілдесіп жазды, кейінгі үшеуі көз көргендердің аузынан сұрап, біліп жазды. Көзімен көргендердің екеуі – Затаевич пен Мүсіреповтің, көзімен көрмей жазғандардан А.Жұбанов еңбегі композитор әрі әнші Майра Уәлиқызының шығармашылық табиғатын танудың негізін қалады. Жиырмасыншы ғасырдың басында әнді қоңыраулы «Тальянка» сырнаймен шығарып, айту дәстүрі өмірге келді. Ол жаңа заман, жаңа

формацияның қазақ тұрмысына тигізген әсері еді. Оны ешкім жатсынбады, қазақ тұрмысы мен өнеріне табиғи түрде астасты. Сырнаймен ақмолалық Ғазиз, шиелілік Нартай, ұлытаулық Тайжан ақындар музыкалық шығармаларын тудырып, ән шырқады. Ол қазақ өнерінің көкжиегін кеңейтіп, жаңа мүмкіндіктерге жол ашты. Сырнаймен ән шырқау қазақ өнерінің өнегелі бір арнасы болып қалыптасты. Дала өмірінде әнді өзі шығарып, музыкалық аспапта өзі ойнап, өзі шырқайтын өнердің синкреттік үлгісі басты орында тұрды. Қазақтың ән өнерінің жарық жұлдыздары осы мектептен өтті. Олардың қайсыбірлері ел ішінде топтала жүріп өнер көрсетіп, сал-сері атанды. Ол енді еуропалық бард үрдісіне жақындау еді. Майра әнші деп аталғанмен, ішкі мағынасында осы сал-сері мектебін жалғастырушы еді: әнді өзі шығарып, өзі айтты: дауысы әдемі әрі күшті еді. Оған орындаушылық шеберлігі мен әртістік қабілеті қосылғанда, шырқаған әнінің әсерін еселеп күшейтіп, шырайландырып жіберді. Ол өз тұсында ел арасына көп тараған «Әудем жер», «Үш дос», «Екі жирен», «Ағаш аяқ», «Қос барабан» әндерімен қатар, негізінен өз әндерін айтты. Оның өз туындылары саздық сұлулығы мен шығармашылық тұтастығы жөнінен биік деңгейде болды. Майра – Керекудің төл сазгері, ерке Ертістің төл әншісі. Оның шығармасының барлығы дерлік шұбала аққан Ертіс толқынының сыңғыры мен сылдырынан, кең көсілген ұлы дарияның шырқау тынысынан, оның үнсіз мұңы мен тілсіз әлдиінен туғандай. Майрада Ертістің әсері тимеген бірде-бір өлеңі жоқ. Әндерінде Ертіс толқынының тербелісті сыңғыры бар. Майраның композитор ретінде алғашқы тырнақалдысы - «Ертіс» әні. Күйеуі Зәржан Омбыға барып жасатқан екінші операцияда қайтыс болған соң, жас болыстың ағайындары мен әйелдерінен көз түрткі көрген Майра Баянауылға бармай, ебін тауып, Павлодарда қалып қояды. Ғажабы сол – қалып кетті-ау деп ешкім іздемейді. Обалы нешік, Майра зорлықпен алып қашып үйленген Шорман ұрпағы Зәржаннан қорлық көрген жоқ, күйеуі оны аялап, өзгелердің қиянатынан қорғаштап бақты. Алайда арманшыл жас қыздың, әсіресе он екіде бір гүлі ашылмаған балауса жас дарынның өмір көші ауған жүктей қисайып үлгерген-ді. Майра өзінің шер-мұңын балалық қиялына серік болған Ертіске шағып, оның ағынды арнасынан көз алмай өз жанымен сырласып ұзақ отыратынды шығарды. Бұл - жай адамдарда бола бермейтін, шығармашылық тұлғаларға тән мінез құбылыстары. Олар - өз жан күйзелісінде айнала табиғатпен мұңдасып, көңіл демеуін сол табиғаттың әлдиінен табатын әдеті. Міне, «Ертіс» әні осындай арты соқпақ, алды жар күйзелі сті сәттерінде өмірге келді. Әннің қайырмасы: «Қоя ғой, бөпем, қой, бөпем. Жылама, сәулем, әлди-ау!» деп тәмамдалуы – өз-өзін жұбатқанның белгісіндей еді. Қоғамның мүшесі болып, қоғамның қуаныш-мұңынан тыс тұру ешкімнің қолынан келмеген. Майра да бұл өмір шындығынан алыс кеткен жоқ. 1916 жылы ақ патшаның тақтан кетуі – ағарып таң атып, жарқырап күн шыққандай бүкіл қазаққа бөркін аспанға атқан қуаныш әкелді. Қол жетпей зарыққан азаттық есік қағып тұрғандай еді. Ел қуанғанға Майра бірге қуанбай тұра алмады. Халықтың жаппай қуанышы Майра жүрегінен ән болып жарып шықты. Майра шаттана жырлады. Майра шарықтай шырқады. Сол кездегі митингі, жиын, барша халық көшеге төгілген үлкен салтанаттарда

сол кездің әнұранындай болған Майраның «Майра» әні Кереку аспанында қалықтап тұрды. «Майра» әні шаттыққа толы азаттық жыры еді. Мұндай әлеуметтік әрі музыкалық құбылыстың мәнін мәндеп, бағасын пайымдай білгеніміз жөн. Майра 1818 жылы семейлік палуан әрі оқыған жігіт Әбілмәжінмен танысады. Дұрысы – Әбілмәжін Семейден Керекуге өз аяғымен іздеп келіп танысады. Шындығында бір кісіге қорған болғандай қайраты, орысша-қазақшаға бірдей, көкірек көкжиегі ашық жігіт Майраға ұнайды. Әбілмәжіннің кедейліктен басқа міні жоқтай көрінеді. Екеуі сөз байласады. Арада екі-үш ай өткенде, ол Майраны шешесімен бірге Жаңа Семейге көшіріп әкетеді. Майраның жаңа өмір кезеңі басталады. Семей сауықшыл ел еді. Өнерді де бағалай білетін. Қала өмірінде де оң жаңалықтар аз емес-ті. Әсіресе Ресей мен Қытайды ет өнімдерімен бірдей қамтамасыз ететін алып ет комбинаты іске қосылып, оның айналатөңі регі не ел қоныстанып, ол Жаңа Семей атанып дүрлеп тұрған кез еді. Жұмыс та осында, қазақ та осында, қымызханалар да осында. Жаңа Семейге топ ете қалған Майра қолдан қолға тимей кетті. Ел оны иықтарына көтеріп жүрмеді демесең, басқа құрметтің бәрі жетіп артылды. Жаңа Семей ізінен қалмай, улап-шулап қарсы алды. Майра да тартынбады, шақырған жерлерден қалмай, түнімен тарқамайтын қымызханалардың төрінен бұлбұл болып сайрады. «Батыр болсаң, бопсаға шыда» деген бар. Майраның халық қошеметіне бөленіп, абыройының асқақтауы күйеуінің беделіне сын болды. Майра ел көзінде жоғарылаған сайын Әбілмәжін қорыншақтанып, еңсесі төмен тартып, кішірейе түсті. Шабыттанған шақтарында Майраның оны ұмытып, естен шығарып алған кездері де аз болмады. Әбілмәжін жел сөзді гулеткен керауыздардың мазағына айналды. Сөйтсе де сыр бермей, шыдап баққан Әбілмәжін, ақыры сынып, Майрадан бөлініп шықты. «Сенген қойым сен болсаң, күйсегеніңді ұрайынның» кері болды да қойды. Бұлай болады деп күтпеген Майра қатты абыржыды. Шешесі қайтыс болып және күйзелді. Ақыры ол Семейді тастап, Керекуге қайтып оралды. Осы кездері оның өлеңдері мен шығармаларында күйзеліс сарындары етек алды. «Кереку күйіп кетсін қала болып, Көргенім жоқ өмірі мұнда бала болып. Ішкенім алты ай жаздай - қайғы шайы, Байланды көкірекке нала болып». Сазгердің жан күйзелістеріне қарағанда, Майра Әбілмәжінді ұнатқан сияқты, онымен дәм-тұзы жараспағанынан қайғылы халге душар болғаны анық еді. Сазгер жанының өзгелерден айырмашылығы көңіл бұлқыныстары мен налалары алдымен әуенге айналатынында еді. Композитордың басты тілі – әуен тілі. Осы кездері Майраның «Бақша» деген әні дүниеге келді.

«Дос тұттым, болдым жақын, тіліңе ердім, Басқадан сені ерекше артық көрдім. Кіршіксіз махаббатың қойынында, Өзің біл, жүрегімді саған бердім». Өте мұңды ән, мұңды әуен. Затаевич бұл әнді «Аза әні», яки реквием деп атаған. 1924 жылы Семей облысы басшысының орынбасары қызметін атқарған М.Әуезовтің ұйымдастыруымен өнер сайысы болды. Жер-жерден өнерпаздар шақыртылғанмен, жол қатынасының қиындығынан аты дабыра әншілерден Әміре, Қали Байжанов, Майрадан басқа ешкім қатыса алмады. Байқаудың бас сыйлығы Әміре мен Қалиге бөлініп берілді де, Майраны атаусыз қалдырды. Сөйтіп Майра Семейден ренішті қайтты. 1925 жылы Қоянды жәрмеңкесінің ашылуының 40 жылдығы аталды. Әрине жәрмеңкеге келуге кім-кім де ерікті ғой. Алайда жәрмеңке ұйымдастырушылар ел сүйетін өнерпаздарды әдейілеп шақырып, жаңа туындыларымен келуді құлаққағыс ететіні жоқ емес-ті. Осы мерекеде Майра Иса ақын, Қажымұқан палуанмен бірге болды. Майра тойға «Дала әні» деген жаңа әнімен келді. Созылмалы дауыспен кең шырқалатын ән. Жаңа ән елдің көңілінен шығып, жәрмеңкеге келушілер оны қазақ топырағының төрт бұрышына таратып әкетті. «Дала әні» көпшілік арасында «Хәллу-Бәллу» деген атпен кең тарады. 1926 жылы маусым айында Семейге пароходпен жолға шыққан Майра кеме үстінде қазақ әнін жинастырушы А.Затаевичпен ойдажоқта кез келді. Әйгілі өнер зерттеушісі сол сапар үсті және кейін Семейге келіп тоқтағанда, Майрамен ілесе жүріп, оның орындауында 13 ән жазып алды. Ол әндердің басым көпшілігі Майраның өз төл туындылары еді. А.Затаевич оларға жоғары баға берді. 1931 жылы шыққан жинағында Майра туралы кеңейте баяндаған: «Слухы, дауысы жақсы, бір естігенін қағып алады, орындағанда өз жанынан интерпретация жасайды» дейді. Еңбегінің тағы бір тұсында: «Творчествоға берілген, қызу мінезді, әртістік қабі леті бар әйелдің еркін, тәуелсі з мінезі, әсіресе даңқы шығып, жеңі стен жеңі ске ие болып тұрған кезінде, оның істеген ісінің бәрі де шығыс халқының езіліп келген әйелдерінің салтына қарама-қайшы келетін. Сондықтан ондай әйелдерді тым еркін, бетімен кеткен, жүгенсіз деп бағалайтын» дей келіп, тағы да: «Қалай болғанда да Майраның көргенсіздік, шалпауыттығын көргем жоқ, қайта ол айналасындағыларға салмақты, ұстамды көрінді... өмір карьерасын уақытсыз үзген бай қабілетті адамды көрдім» деулері Майраның өнері мен адамгершілік болмысына берілген зор баға еді. Майра өмірінің соңғы кезінде бал дәурен жастық шағын еске алып, «Қызыл гүл» деген ән шығарды. Майра науқасқа шалдығып, ауырып жатқанда А.Затаевич оны КСРО халықтарының Мәскеуде өтетін тұңғыш концертіне шақырды. Оған қатысқанда Майраның тағдыры мен өнердегі орны басқаша бағаланар ма еді қайтар еді. Ол бақыт бұйырмады. 1927 жылы көз жұмды. Майра есімі құрметтелуден кенде емес: оның әндері ел аузында үзбей шырқалып келеді, Майра атындағы байқаулар да араға жыл салып өткізіліп тұрады. Майра байқауының лауреаттары, оның өнерін жалғастырушы ізбасарлары да жеткілікті. Майраның композиторлық, әншілік өнері айтылып, ресми мойындала қоймағанмен, жеке өнер мектебі ретінде қалыптаса бастағанының басы ашық. Елдің сазгерәнші атына шексіз құрметінің айқын белгісі деп, өнерге жанашырлығымен танымал азамат Қуат Есімханов мырзаның бір топ достарымен Майраға арнап Павлодар қаласынан ескерткіш тұрғызуы – шынайы ізгілікті іс. Қазақта бір-жар өлең, күй шығарып, ауызға іліккен қыз-келіншектер аз емес, ал бүкіл өмірін өнерге арнап, ән шығарған, ол әндері бір ғасыр бойы үзбей шырқалып келе жатқан әйел сазгер біреу-ақ, ол – Майра Уәлиқызы. XX ғасырдың басында күй өнерін шырқатқан Дина шешем болса, ән өнерін шырқатқан атақты күйшінің өнердегі сіңлісі Майра Уәлиқызы. Екі торының бір-бірінен алыс-қалысы шамалы.

Әнес САРАЙ,

Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.


16

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

ЕЛ ЕСІНДЕ

САРЫАРҚА САМАЛЫ

Өнегесі еді қалдырған... Қазақта «Толқынды толқын қуады» әлде «Толқыннан толқын туады» деген сөз бар. Жақсы мағынада айтылған. Әсерлі сөз. Біз сөз еткелі отырған Қабиден Әубәкіров тірлігінде осыған лайық ел мақтаған азамат болған екен. Шыққан тегі, алдындағы ағасы, олардан алған тәрбиесі өміріне азық болыпты.

Сая МОЛДАЙЫП «Ағасы демекші... 2013 жылы сәуірде Алматыда Қалмұқан Исабаевтың үйінде болдым. Қалмұқан ағаның кабинетіндегі аға лейтенант шеніндегі жас жігіттің үлкейтілген фотосуретіне көзім түсті. Суреттің астында «8 мая 1945 г Баян-Берлин Хамза г Ржев» деген жазу... ол да үлкейтілген. Сірә, құнды зат болар. Қалмұқан аға: «Мұның кішкене тарихы бар. 1945 жылы көктемде Рейхстагқа ту тігіліп, жеңіске жеттік қой. Бір күні Рейхстаг қабырғасындағы жауынгерлер қалдырған қолтаңба жазуларды оқып келе жаттым. Бір кезде алдымнан осы жазу шыға келді. Көзіме оттай басылды. Дереу қасымдағы орыстың офицеріне шырт еткізіп фотоға түсірткізіп алдым. Кейін іздестіріп қарасам, мұны жазған баянауылдық Хамза Әбілғазин екен. Ол жігіт аман-есен елге оралды. Содан суретін алып, үлкейтіп, осы жазумен жасаттырып, іліп қойдым. Хамза ерте қайтыс болды. Жақсы жігіт еді. Иә, бұл да өткен күннен бір белгі» деп мұңайды. Бұл – қазақ телевизиясының тұңғыш директоры болған, журналист, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, Ұлы Отан соғысында ерлік көрсетіп, тек әскери жоғары шенділерге ғана бұйыратын Александр Невский орденімен марапатталған Хамза Әбілғазин, Қабиден Әубәкіровтің ағасы екен. Қабиден Әбілғазыұлы Әубәкіров 20 жылға жуық уақыт Баянауыл ауданы Торайғыр кеңшарында директор болып қызмет еткен, ауыл шаруашылығының дамып, өркендеуіне зор үлес қосып, ауылдастары мен әріптестерінің құрметіне бөлене білді. Ол 1937 жылы 5 маусымда Баянауылда жұмысшы-шахтер Әбілғазы мен Күлшираның отбасында дүниеге келген. 1962 жылы Қазақ ауыл шаруашылығы институтына (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті) түсіп, үздік оқып, тәмамдайды. Мемлекеттік жолдамамен Баянауыл ауданының ауыл шаруашылығы басқармасына нұсқаушы болып орналасады. Одан кейін осы басқарма басшысының орынбасары, ал 1963-1965 жылдары Баянауыл кеңшарының бас агрономы және директордың орынбасары болып тағайындалады. Өзінің естелігінде былай деп жазыпты: «Кеңшардың шаруашылығы өте үлкен екен. Осы жерде абыройым артып, жемісті еңбек еттім. Ауыл шаруашылығында ісімнің алға басуына жол көрсеткен Дүйсенбай жездем еді. Дүйсенбай Рахметов бірінші бөлімшені басқаратын...» Қабиден Әбілғазыұлы ауыл шаруашылығы саласында еңбек ете жүріп, өзінің білімбілігін, ұйымдастырушылық қабілетін танытты. Кеңшар шаруашылығы күрт алға басып, Қабиден Әубәкіров Еңбек Қызыл ту орденімен және КСРО ХШБК алтын медалімен марапатталды, облыстық кеңестің депутаты және аудандық партия комитетінің мүшесі болып сайланды. 1964 жылы Баянауыл кеңшарында мемлекетке астық тапсыруды артығымен орындап, аудан, облыс көлемінде көш бастағаны үшін СОКП ОК және Министрлер Кеңесінің, КСРО және БЛКЖО кәсіподақ ұйымы Орталық Комитетінің мәңгі сақталатын Қызыл Туына ие болды. 1965 жылы маусым айында Қабиден Әубәкіров 27 жасында Баянауыл ауданы Александровский кеңшарының (қазіргі Торайғыр ауылы) директоры болып тағайын-

далды. Сол кездегі Баянауыл ауданының бі рі нші хатшысы Аманолла Рамазанов жас жі гі тті ң қабі леті н таныған болу керек, оған ірі шаруашылықтың тізгінін сеніп тапсырды. Міне, осы кеңшарды Қабиден Әубәкіров 19 жыл басқарды. Жұмысы бірден алға басты, Дүйсенбай Рахметовтің көмегі, ақылкеңесінің арқасында шаруашылықтағы небір күрделі мәселелерді ел ағаларымен бірге шешіп, ауыл тұрғындарының сый-құрметіне бөленеді. Кеңшар басшысы ауыл тұрғындарының әлеуметті к жағдайын жақсартумен қатар, табиғаты тамылжыған Баянауыл жерінен шығып, барша қазаққа тұлға болған небі р жақсылар мен жайсаңдармен кездесіп, араласты, олардың еңбегін, шығармашылығын насихаттады, сондай-ақ қазақтың әдебимәдени өміріне тамаша із қалдырған небір тарихи оқиғалардың куәсі болды. Торайғыр – ақын Сұлтанмахмұт Торайғыровтың, белгілі актер, режиссер

,,

Шәкен Айманов соңғы сапарында (Баянауылдағы осы сапарынан кейін «Атаманның ақыры» атты соңғы фильмін Москваға апарғанда жол апатына ұшырады) Қабиден Әбілғазыұлына өзінің атақонысы Айманбұлақтың басындағы бұрынғы қора орнына үй тұрғызып беруін өтінген екен. Шәкен ағасының айтқанын екі етпей орындап, үй салып, аманатын орындапты. Бірақ, өлшеусіз өмірге шара жоқ, Шәкен аға ол үйге келіп, өзі айтқандай «түстеніп, кең көсіліп жата алмады». Ажал өмірін қиып кетті. Бір бұл ғана емес, Қабиден Әбілғазыұлы Халық жазушысы Дихан Әбілевтің атажұрты Сарытауда да үй тұрғызып, қора-жай салу жөніндегі өтінішін орындап, ол араға ел қондырып, «Дихан қорасы» атандырады. Әрине, ізгі іс. Бұл – тектілік, атадан балаға мирас болған қасиет. Атасы Әубәкір (Әбілғазының әкесі) қол өнерінің шебері болған, заманында Мұса Шормановтардың

...Қабиден Әбілғазыұлы ауыл шаруашылығы саласында еңбек ете жүріп, өзінің білім-білігін, ұйымдастырушылық қабілетін танытты. Кеңшар шаруашылығы күрт алға басып, Қабиден Әубәкіров Еңбек, Қызыл ту орденімен және КСРО ХШБК алтын медалімен марапатталды, облыстық кеңестің депутаты және аудандық партия комитетінің мүшесі болып сайланды...

Шәкен Аймановтың атажұрты. Сондай-ақ белгілі академиктер Серікбай Бейсенбаев, Шапық Шөкин, қазақтың тұңғыш фармаколог ғалымы Сәлкен Сұбханбердин, ҚР ҰҒА Президенті болған академик, Халық қаһарманы Шапық Шөкин, белгілі ғалымдар Жұмат Досқараев, Серікбай Бейсенбаев туған топырақ. Жаз шыққанда Алматыдан Торайғыр ауылына көптеген әйгілі адамдар келетін. Солардың бірі Шәкен Айманов та Торайғыр ауылында бірнеше кино түсірді. Кеңшар директоры осындай оқиғалардың куәсі болып, өзі де қолынан келген көмегін аямаған. Ш.Айманов осы жерде «Алдар көсе», «Атамекен», «Найзатас баурайында» атты фильмдерін түсірді. Қабиден Әбілғазыұлы басшы ретінде Шәкен Аймановтың жұмысына қолұшын беріп, кешкілік танымал артистердің ауыл еңбеккерлеріне концертін ұйымдастырды. Аты аңыз болып тараған «Дос-Мұқасан» ансамблі де 1967 жылы осы ауылда құрылғаны белгілі. Міне, осындай іс-шаралардың басықасында болған Қабиден Әбілғазыұлының, расында, киелі жерде еңбек етіп, әйгілі тұлғалар туған топырақты, белгі лі ғалым, өнер адамдарымен кездесіп, пікірлесіп, қолдау көрсеткенін мақтаныш етуі орынды, әрине. - Мен Алматы медицина институтында, ол Ауыл шаруашылығы институында оқыды. Жасынан кісілікті, қарапайым, істің көзін таба білетін. Сол талабын шаруашылық басқарғанда көрсетті, ауыл қай жағынан болса да алға басты, -деп еске алады нағашысы Қайрат Рахметов. – Оның әсіресе осы ауылдан түлеп ұшқан әйгілі тұлғаларға деген құрметі ерекше болатын. 1969 жылы ауылға Шәкен Айманов өнер адамдарымен бірге келіп, кино түсірді. Осы жылдың 19 тамызында Қабиденнің Меруерт есімді қызы дүниеге келді. Сонда Шәкен ағамыз нәрестенің шілдеханасын өзі жасап, той-думан ұйымдастырғаны есте. Суат Әбусейі тов, оның жары белгі лі биші Нұрсұлу Тапалова, Халық артисі Елубай Өмірзақов, Қуат Әбусейітов, жары Майра, Әмина Өмірзақова, әйгілі суретші Сахи Романов, басқа да қазақтың көрнекті өнер адамдары Қабиден шаңырағының қуанышын бөлісті. Қабиден қатардағы жай адам болса, оны Шәкеңдер бұлайша төбесіне көтермес еді ғой, - дейді Қайрат аға.

көзін көрген, олардың құрылысына араласқан. Сәдуақас Шормановтың дастарқанынан дәм татқан, Заржан деген ұлының әнші Майра Уәлиқызына үйленгенде әншінің тамылжыған әндерін тыңдаған, көкірек көзі ояу, өнер-бі лі мге жақын жан болса керек. Алайда, сол замандағы аласапыран Әубәкіровтер әулетін де айналып өтпепті. Кеңес өкіметі орта буын шаруаларды қуғындағанда Әубәкі р ата 1920 жылы обадан қайтыс болып, отбасы Ертіс бойына қоныстанады. Әбілғазы, аға-інілері, қарындастарымен ол жерде де тыныштық көрмей, Құлынды жақтағы Славгород қаласы маңына көшеді, ол жерден де тұрақ таппай, Ресейдің Қарасу қаласына ауады. Ново-Кузнецкий металлургиялық комбинатына орналасады. Сол жылдары екі баласы Қазиза мен Назымнан айырылады. Бұл – қазақ халқының басына төнген отызыншы жылдардағы аштық еді. Ақыры Әбілғазының отбасы 1934 жылы ашаршылық азая бастаған кезде Баянауылға, туған жеріне оралады. «Ағасы бардың жағасы бар» демекші, Қабиден Әбілғазыұлының оқып, жоғары білімді маман болуына ағасы Хамза қамқорлық жасаған екен. Жоғарыда сөз еткен Хамза Әбілғазыұлы соғыстан кейін бірқатар лауазымды қызметтер атқарған. КСРО, Қазақ КСР-нің бірқатар орден, медальдарымен

марапатталды, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген өнер қайраткері атанды. Қабиден Әубәкіров Александровка ауылының директоры болып қызмет атқарған кезде ауылдың атауын өзгертуге күш салды. 1966 жылы Алматыдан Баянауылға 22 адамнан тұратын әйгілі ақын-жазушылар келеді. Олардың қатарында Қ.Бекқожин, Д.Снегин, Т.Жароков, Ш.Смаханұлы, т.б. болған. Әйгілі қаламгерлерге кеңшар басшысы ауылға ақын Сұлтанмахмұт Торайғыровтың есімін беру туралы көпшіліктің өтінішін айтады. Сөйтіп, қаламгерлердің жұмыла іске кірісулерінің арқасында Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесінің шешімімен 1967 жылдың 7 қаңтарында Александровка кеңшарына Сұлтанмахмұт Торайғыровтың есімін беру туралы қаулы қабылданады. Кеңшар директорының ұйытқы болуымен ақын моласының жан-жағы қоршалып, басына тас қойылады. Қабиден Әубәкіров жұбайы Бақытпен Қайдар, Қарлығаш, Меруерт, Сұлтанмахмұт, Әлия есімді ұл-қыздар тәрбиелеп өсірді. Олардың бәрі де жоғары білім алды, шаңырақ көтерді, немере-жиендердің арасында шет елде бі лі м алып, олардың да алды қызметке араласты. Қабиден Әубәкіров зейнеткерлікке шыққан соң 1993–1999 жылдар арасында аудандық халықты әлеуметтік қорғау орталығының директоры болып еңбек етті. «Баянауыл ауданының Құрметті азаматы» атанды. Тоқсаныншы жылдардың аяғында отбасымен Алматы қаласына көшіп келді. 1999 жылдан 2004 жылға дейін «ВалютТранзит« банкі президентінің Алматы қаласы мен Алматы облысы бойынша кеңесшісі болды, 2000 жылдан бастап «Қызыл май - Фитолеум» ЖШС кеңесші сі қызметін атқарды. 2006 жылы Меккеге барып, қажы атанды. Өнегелі, өрнекті өмір сүріп, қызметінде де, отбасында да, әріптестерінің арасында да сый-құрметке бөленіп, ел басқарған жылдары жемісті еңбек еткен Қабиден Әубәкіров өткен жылы жаздың күзге ұласар тұсында тамыз айының соңғы күндерінің бірінде өмірден озды. Марқұмның қайтыс болғанына жыл толуына орай қызы Қарлығаштың ұйытқы болуымен ауылында ізгілікті іс қолға алынды. Қабиден Әбілғазыұлы директор болған жылдарда әкімшілік болған екі қабатты үйді қазандығымен күрделі жөндеуден өткізуде. Ер Қабаң (ауылдастары осылай атап кеткен) отырған кабинетті ауыл музейіне айналдыру үші н жұмыстар жүргі зі луде. Ол музейге Қабиден Әбілғазыұлымен бірге еңбек еткен замандас-әріптестері, сол жылдардағы озат шопан, малшы, т.б. жалпы, ауыл тұрғындары, тарихи оқиғалар жайлы фотосуреттер, мәліметтер қойылып, кеңсе алдына Қабиден Әубәкіровтің бюсті орнатылмақ. «Ер есімі – ел есінде» деген осы!

Баянауыл ауданы.


ЗЕЙІН

САРЫАРҚА САМАЛЫ С.Торайғыровтың 125 жылдығын мерекелеу бағдарламасы

Естай Беркімбайұлының 150 жылдығын мерекелеу бағдарламасы

2018 жылдың 14 шілдесі (сенбі)

2018 жылдың 21 шілдесі (сенбі)

Іс-шара өткізілетін орын - Баянаул ауданы,Торайғыр ауылы маңындағы 27 киіз үйден құрылған этноауыл

9.00-16.00 Мерейтой күніне арналған салтанатты шаралар 09.30-11.30 Дуатлон (Жасыбай-Торайғыр тас жолы) - 5 шақырымға жүгіріс; - 20 шақырымға веложүгіріс 12.00-13.00 - «Қараңғы қазақ көгіне өрмелеп шығып күн болам...» республикалық ақындар мүшәйрасының ашылуы. - Республика ақындарының С.Торайғыровтың шығармаларын оқуы. - Республикалық ақындар мүшәйрасының жеңімпаздарын марапаттау (Этноауыл сахнасы). 14.30-16.00 Республикалық дәстүрлі әндер фестивалінің гала-концерті

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

17

Латын графикасына негізделген қазақ тілі әліпбиі

Іс-шара өткізілетін негізгі орын - Қаражар ауылынан 5 км. жерде «Әулиекөл» жағасында 25 киіз үйден этноауыл құрылады

10.00-17.00 Мерейтой күніне арналған этноауылдағы салтанатты шаралар 10.40-11.00 Өлкетану музейінде Естай Беркімбайұлына арналған залдың ашылуы 12.00-13.00 Зиялылардың қатысуымен Естай Беркімбайұлының 150 жылдығына арналған үндесу алаңы 14.30-15.30 Республикалық ақындар айтысы 15.30-17.00 Бәйге

(құнан, топ, жорға, аламан бәйгелері)

Жұлдыз- жорамал

16 ШІЛДЕ - 22 ШІЛДЕ

(Этноауыл сахнасы).

Павлодар қаласы күнін мерекелеу бағдарламасы Орталық жағажай

2018 жыл 12 шілде (бейсенбі) Естай атындағы қалалық мәдениет сарайы 11.00 -15.00

16.00- 19.00

«Ән еркесі әнші Майра» конкурсы

Қ.Әбусейітов атындағы мәдени-сауық орталығы 11.00 – 13.00 «Мой радужный город» балаларға арналған танымдық-сауықтыру бағдарламалары (мультфильм)

2018 жыл 13 шілде (жұма) Гагарин атындағы саябақ 9.00 – 12.00 Мүмкіндігі шектеулі жандар спартакиадасы аясында туиристік көпсайыс бойынша қалалық турнир

Жаңа жағажай 17.00- 19.00 «Қарттарым – асыл қазынам» отбасылық әулеттер шығармашылық алаңы

«Ertis promenade» сахнасы 17.00- 18.00

Қаланың шығарашылық ұжымдарының мерекелік бағдарламасы

20.00

Қала күнін мерекелеу шараларының салтанатты ашылу рәсімі - «Туған жерім - тұғырым» театрландырылған хореографиялық композиция - Павлодар қаласының әкімі Н.К.Әшімбетовтің сөз сөйлеуі - «Павлодар қаласының Құрметті азаматы» атағын беру рәсімі - Номинациялар бойынша марапаттау рәсімі - «ERTIS CINEMA» қысқа метражды ойын кино мен деректі фильмдердің бірінші халықаралық кинофестивалінің жабылу рәсімі - Қазақстандық және шетел эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерттік бағдарлама

Жеңіс саябағы (Даңқ ескерткіші) 10.00 – 12.00

С. Торайғыров атындағы Павлодар Мемлекеттік университеті әскери кафедра студенттерінің салтанатты әскери ант қабылдау рәсімі

Павлодарское ауылының әкімдігі 10.00

Ауыл әкімінің кубогына 2004-2005 жж. балалар арасында футболдан жарыс

Орталық қалалық мәдениет және демалыс саябағы 10.00- 13.00 Павлодар облыстық кәсіподақ ұйымдары командаларының арасында шағын футболдан турнир

Металлургтер саябағы

Жастар ұйымдарының концерттік бағдарламасы: «Кенжекөл жастары», «Павлодарская лига молодежных проектов», «Менің тілім», «Здоровая нация», «Тәлімгер». Қала тұрғындары мен қонақтары үшін спорттық турнирлер: гир спорты, армрестлинг, көңілді старт, дартс, жағажай футболы, асық ату.

22.30

Мерекелік от шашу

Орталық қалалық мәдениет және демалыс саябағы 13.00- 14.00

Естай атындағы МҮ «Ертіс-Баян әуендері»

14.00- 15.00 Шиллер хоры ардагерлерінің мерекелік концерттік бағдарламасы

15.00- 17.00

Павлодар облыстық кәсіподақ ұйымдары командаларының арасында шағын футболдан турнир

15.00- 17.00

«Жаса, жайна, сүйікті қалам» үрмелі аспаптар оркестрінің концерттік бағдарламасы

16.00- 17.00

«ЦУМ» Орталық әмбебап дүкені ні ң ашылу рәсімі

17.00- 18.00

Технико-экономикалық және гуманитарлық колледждері шығармашылық ұжымдарының қала күніне арналған концерттік бағдарламасы

Усолка шағын ауданы (Майра көшесі) 17.00- 18.00

Халық әншісі, атақты композитор Майра Шамсутдинова ескерткішінің ашылуы

«Ertis promenade» сахнасы 19.00- 22.00

Металлургтер күніне арналған ресей және қазақстандық эстрада жұлдыздары Дима Билан мен Луинаның қатысуымен өтетін концерттік бағдарлама

2018 жыл 14 шілде (сенбі) Қ.Әбусейітов атындағы мәдени-сауық орталығы 08.00- 19.00

«ERTIS CINEMA» қысқа метражды ойын кино мен деректі фильмдердің бірінші халықаралық кинофестивалі

Жеңіс алаңы 10.00- 12.00

С.Торайғыров атындағы ПМУ әскери кафедра студенттерінің салтанатты әскери ант қабылдау рәсі мі

Орталық қалалық мәдениет және демалыс саябағы 10.00- 13.00 «Асқақтай бер, спорттық қала Павлодар» Турнир

18.00- 20.00 JFG дала биі студиясынан мерекелік батл

«Ертіс» шаңғы базасы 11.00

Жеңіл атлетикадан қалағандар арасында қалалық ашық чемпионат

Жетекші ауылының мәдени-сауық орталығы 11.00- 13.00 «Алтын діңгек – өзім босағам» дөңгелек үстел

Кенжекөл ауылдық округінің әкімдігі мен Байдала, Долгое ауылдарының клубтары 14.00- 16.00

Ауыл тұрғындары арасында теннистен турнир

18.00- 20.00 Жеңіл атлетикадан қалағандар арасында қалалық ашық чемпионат

Гагарин атындағы саябақ 15.00- 19.00

Лебяжі ауданының концерттік бағдарламасы

2018 жыл 15 шілде (жексенбі) Орталық қалалық мәдениет және демалыс саябағы 15.00- 17.00

«Сүйікті қалам Павлодар!» үрмелі аспаптар оркестрінің концерттік бағдарламасы Естай атындағы МҮ

Тоқты (21.03-20.04).

Торпақ (21.04-21.05).

Бұл аптада Тоқтылар шығармашылығының арқасында қаражат табады, денсаулығын жақсартумен айналысады. Жаңа кәсіп ашқандардың кірісі ұлғаяды, егер ересек балаларыңыз болса, олар да табысымен қуантады. Кәсіби іс алға баспақ. Жұмада отбасында аздаған келіспеушіліктер туындайды. Жексенбіде отбасымен бірге болыңыз, қуанышқа кенелесіз. Жексенбі – сәтті.

Торпақтардың көңілі көтеріңкі болмақ. Жол жүру, ниеттес адамдармен кездесу Торпаққа қуаныш әкеледі. Отбасындағылар да түсіністікпен қарап, қамқор болмақ. Кәсіби іске де бар күш-қуатпен кірісесіз. Ал еңбегіңіздің нәтижесін апта соңында-ақ байқайтын боласыз. Сенбіде таныс емес жерлерге саяхат жасауыңыз мүмкін, күн көзінен сақтаныңыз. Апта – сәтті.

Егіздер (22.05-21.06).

Шаян үшін жаңа өмір басталмақ. Отбасында немесе кәсіби істе тың жобаны іске асыруға кірісесіз. Бұл – мекенжай ауыстыру, жылжымайтын мүлік сатып алуға қатысты, ал жұмыста тізгінді қолға аласыз. Жұмадан жаңалық күтіңіз: қонақ күту, киім-кешек сатып алу, болашақта пікірлес болатын адаммен танысу секілді оқиғалардың ортасында боласыз. Қаржылық жағдай тұрақты. Сенбі – сәтті.

Арыстан (23.07-23.08).

Шетелдермен байланысы бар Бикештердің бұл күндердегі мәселесі шетел, жылжымайтын заттар, тіпті сол жаққа барып ақша табу болмақ. Сондықтан апта басынан бастап белсенділікпен іске кірісесіз. Бейсенбіде үй-жайдың айналасында, отбасында әлдебір қарбалас басталмақ. Әйтпесе көпшіліктің, ұжымның арасында жүріп, тың жобаны қолға аласыз. Апта аяғында саяхаттау, күтпеген оқиға, жаңалық көңіліңізді алаңдатады. Сенбі – сәтті.

Шаян (22.06-22.07).

Бұл уақытты Егіздер отбасымен бірге өткізеді. Қаржылай шығындар, қамқорлық атаулы отбасына арналмақ әрі мұның бәрі қуанышпен атқарылмақ. Бейсенбіде бөтен адамдармен арада дау-дамай туындауы мүмкін. Демалыста болсаңыз, тек қана отбасымен бірге табиғат аясына шығып кетіңіз, әзірге таныс емес адамдармен араласпаған дұрыс болар. Жұма – сәтті.

Апта барысында Арыстандардың көпшілігі жұмысбасты болмақ. Құжаттар, салық, айыппұлға қатысты істеріңіз тап-тұйнақтай болуы тиіс. Алыстан туыстарыңыз келмек, олар әлдебір идеяларын ұсынады. Әріптестермен арада дау туындауы мүмкін. Апта соңында сауда-саттық жасасаңыз, көп қаражатты «желге ұшыруыңыз» мүмкін. Сейсенбі – сәтті.

Таразы (24.09-23.10).

Бұл аптада Таразылар құжаттық істермен айналысады, егер еңбек демалысын алғыңыз келсе, бұл мақсатқа жетесіз. Кәсіби істе оң жаңалық бар. Қаржыны есеппен жұмсау керек. Дүкен, базарға бара қалсаңыз, ойламаған жерден қаражат шығындауыңыз мүмкін. Апта соңында алып-ұшқан көңіл, әлденеге ұмтылыс, асығыстықтың бәрі сабасына түседі. Отбасыңызбен болсаңыз, тіпті жақсы. Сәрсенбі – сәтті.

Мерген (23.11-21.12).

Мерген үшін басты мәселе кәсіби істегі өзгеріс, кәсіпкерлікпен айналысу болмақ. Кейбірі денсаулығына алаңдаса, кейбірі отбасының шаруасына кіріседі. Ал қаржылық жағдайда айыңыз оңынан тумақ. Несие рәсімдеп, қарыз қайтару, жылжымайтын мүлік сатып алу секілді істер алға басады. Жексенбі – сәтті.

Суқұйғыш (21.01-20.02).

Суқұйғыштар бұл күндері жылжымайтын мүлік, кәсіпкерлік, саудасаттықпен айналысса, кейбірі отбасының мәселесімен әуреге түседі. Қай жағдайда да ісіңіз түскен адамдармен тіл табысуға тиіссіз. Әйтпесе қатты қарсылыққа тап боласыз. Басшыларыңыз өткендегі шешілмей қалған істі көлденең тартуы мүмкін. Жолда да абай болған жөн. Жалпы, бұл күндері қолдан келгенше өз өзіңізбен болып, «көлеңкеде» бола тұрған дұрыс болар. Қаржылық жағдай қалыпты. Дүйсенбі – сәтті.

Бикеш (24.08-23.09).

Сарышаян (24.10-22.11).

Шілденің бұл күндерінде алыс жолға шығуыңыз әбден мүмкін. Кәсіпкерлікпен шұғылданатындар ісіне абай болғаны жөн, кедергі кездесуі мүмкін. Аптадағы түрлі оқиғалар, аумалы-төкпелі көңіл-күй бәрін ұмыттырады. Уақыттың қалай өткенін аңдамайтын боласыз. Бейсенбі – сіздің күніңіз, мүмкіндікті пайдаланып қалу керек. Бейсенбі – сәтті.

Тауешкі (22.12-20.01).

Тауешкілер алысқа саяхаттауды армандайды, бұл жоспарыңыз жүзеге асуы да мүмкін. Кәсіби істе, тың жобада әріптестердің қарсылығына тап болсаңыз, абыржымаңыз. Бәрібір өз пікіріңізді дәлелдеудің реті келеді. Қаржылық жағдай жақсарады, несие рәсімдейсіз не қарызыңыз қайтады. Апта ортасында көпшіліктің алдына шығу, назарын аударту абырой әкеле қоймас. Әзірге «көлеңкеде» бола тұрыңыз. Дүйсенбі – сәтті.

Балық (21.02-20.03).

Шығын шығу қаупі туындайды, барлық тапқан-таянғаныңызды әп-сәтте жоқ қылып жіберуіңіз мүмкін. Сондықтан құмар ойындардан, бәсекеге түсуден аулақ болған жөн. Апта ортасында туысыңызға қамқорлық жасауға тура келеді. Сондай-ақ маңызды іспен жолға шығасыз. Демалыс күндеріне қарай барлық мәселе өз шешімін тауып, Балықтар сабасына түседі. Сенбі – сәтті.

Бетті үйлестірген -

Сая МОЛДАЙЫП.


18

ҚАУЛЫ

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

Павлодар қаласы әкімдігінің 2018 жылғы 19 маусымдағы № 688/19 қаулысы 2018 жылғы 2 шілдеде №6003 болып тіркелді

40

Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы «Қазақстан Республикасындағы жергі лі кті мемлекетті к басқару және өзі н-өзі басқару туралы» Заңының 31-бабы 2-тармағына, Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі «Білім туралы» Заңының 6-бабы 4-тармағының 8-1) тармақшасына сәйкес, Павлодар қаласының әкімдігі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ: 1. Павлодар қаласында 2018 жылға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуға мемлекеттік білім беру тапсырысы, ата-ана төлемақысының мөлшері осы қаулының қосымшасына сәйкес бекітілсін. 2. Осы қаулының орындалуын бақылау Павлодар қаласы әкімінің жетекшілік ететін орынбасарына жүктелсін. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Павлодар қаласының әкімі Н.ӘШІМБЕТОВ. Павлодар қаласы әкімдігінің 2018 жылғы «19» маусымдағы №688/19 қаулысына қосымша

Павлодар қаласында 2018 жылға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуға мемлекеттік білім беру тапсырысының, ата-ана төлемақысының мөлшері

1 1 2

3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарының атауы

2 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №1 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарының тәрбиеленушілер саны 3 230 (жергілікті бюджет)

77

Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №41 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №42 мектепке дейінгі гимназиясы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №43 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №44 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №45 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №46 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Мойылды ауылы әкімі аппаратының «Мойылды ауылының №47 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №48 санаторлық сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №49 санаторлық сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №50 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №51 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №52 арнайы балабақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №53 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №54 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №55 сәбилер бақшасы-Ерте дамыту орталығы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының мамандандырылған үлгі дегі №56 сәбилер бақшасы» мемлекетті к қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №57 сәбилер бақшасы-Көптілде тәрбиелеу орталығы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №72 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №79 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының көру қабі леті бұзылған балаларға арналған мамандандырылған үлгідегі №82 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №84 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №85 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №86 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №93 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №96 сәбилер бақшасы – «Радуга» үйлесімді даму Орталығы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №102 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №104 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №111 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №112 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №115 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №116 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар ауылы әкімі аппаратының «Павлодар ауылының №117 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «№120 мемлекеттік тілде оқытатын этномәдени тәрбие беру орталығы-сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №121 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №122 мектепке дейінгі гимназиясы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №126 сәбилер бақшасы – балалардың эстетикалық даму орталығы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны «Smart kid» Сәбилер бақшасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (келісім бойынша) «Лингва» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (келісім бойынша)

78

«Жеке Бөбекжай «СОЛНЫШКО» мекемесі (келісім бойынша)

79

«САМАЛ» Оңалту Орталығы» Мүгедек қоғамдық бі рлесті гі (келі сі м бойынша)

80

«Игілік» балалар сауықтыру – дамыту орталығы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (келісім бойынша) «Мини-центр развития детей «Асем-Ай» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (келісім бойынша) «Инара» Балаларды дамыту орталығы жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (келісім бойынша) «Павлодар қаласының №1 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №2 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №5 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №11 модульді к үлгі дегі жалпы орта бі лі м беру бейі нді к мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының Қалижан Бекқожин атындағы №12 жалпы орта бі лі м беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №13 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №14 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №18 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №19 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №24 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №25 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №26 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №27 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №29 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №30 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №31 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №36 экологиялық бағыттағы жалпы орта бі лі м беру бейіндік мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №40 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының №41 денешынықтыру – сауықтыру бағытындағы жалпы орта білім беру бейіндік мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының Мұхтар Әуезов атындағы №42 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесі (шағын орталық) «Павлодар қаласының Жетекші жалпы орта бі лі м беру мектебі» мемлекетті к мекемесі (шағын орталық)

41

Павлодар қаласында 2018 жылға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуға мемлекеттік білім беру тапсырысын, ата-ана төлемақысының мөлшерін бекіту туралы

Мектепке дейінгі ұйымдарда тамақтану үшін ата-ананың айына ақы төлеу мөлшері (теңге) 4 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152

Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 196 3 жасқа дейін - 9177 қаласының №2 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны (жергілікті бюджет) 3-тен 7 жасқа 140 дейін - 10152 (жергілікті бюджет) Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 277 қаласының №3 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 226 3-тен 7 жасқа қаласының №4 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны (жергілікті бюджет) дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 340 3-тен 7 жасқа қаласының №5 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны (жергілікті бюджет) дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 298 3-тен 7 жасқа қаласының №6 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны (жергілікті бюджет) дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 320 3-тен 7 жасқа қаласының №7 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны (жергілікті бюджет) дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 210 қаласының №8 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 160 қаласының №9 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 387 қаласының №10 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 370 қаласының №11 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «№12 3 жасқа дейін - 9177 167 мемлекеттік тілде оқытатын сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) коммуналдық кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 100 қаласының сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған түзету үлгісіндегі (жергілікті бюджет) №14 бала бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Ленин кенті әкімі аппаратының «Ленин кентінің 3 жасқа дейін - 9177 150 №15 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 340 қаласының №16 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 161 қаласының №17 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру 3 жасқа дейін бөлімінің «Павлодар қаласының №18 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық 148 9177 коммуналдық кәсіпорны (жергілікті бюджет) 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 220 қаласының №19 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Кенжекөл ауылдық округі әкімі аппаратының «Кенжекөл 3 жасқа дейін - 9177 170 ауылының «№20 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 251 қаласының №21 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 185 қаласының туберкулез жұқтырған балаларға арналған санаторлық үлгі дегі (жергілікті бюджет) №22 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 335 қаласының №23 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 155 қаласының №24 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкі мді гі Павлодар қаласы бі лі м беру бөлі мі ні ң «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 260 қаласының №25 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 80 қаласының cөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған №26 арнайы (жергілікті бюджет) балабақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі 3 жасқа дейін - 9177 222 Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар қаласының №27 сәбилер 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 260 қаласының №28 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 335 қаласының №29 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 331 қаласының №30 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 175 қаласының №31 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 210 қаласының №32 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 200 қаласының №33 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 325 қаласының №34 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 370 қаласының №35 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Ленин кенті әкімі аппаратының «Ленин кентінің 3 жасқа дейін - 9177 55 шағын мектепке дейінгі білім беретін ұйым №36 сәбилер 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 156 қаласының №37 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім 3 жасқа дейін - 9177 290 беру бөлімінің «Павлодар қаласының №38 сәбилер бақшасы» мемлекеттік 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) қазыналық коммуналдық кәсіпорны дейін - 10152 Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 60 қаласының ой-өрісі бұзылған балаларға арналған түзетулік үлгідегі №39 (жергілікті бюджет) балабақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорны Павлодар қаласы әкімдігі Павлодар қаласы білім беру бөлімінің «Павлодар 3 жасқа дейін - 9177 140 3-тен 7 жасқа қаласының №40 сәбилер бақшасы» мемлекеттік қазыналық коммуналдық (жергілікті бюджет) дейін - 10152 кәсіпорны

Бір тәрбиеленушіге айына орташа құны кем дегенде (теңге) 5

42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55

17839

56

15486 22299

57

18967 19293 17354 18083 19247 20007 21129

58 59 60 61 62 63 64

18903

65

17865

66

20248

67

55669

68

21481

69

17878

70

21226

71

22168

72

18894 23622 19766 48300 19101 20818 21238 56494

73 74 75 76

81 82 83

20541 18408

84 85 86

19691 17976

87 88 89

20465 19810

90 91 92

21063 19257

93 94 95

16932 29441

96 97 98

20210 18574

99 100 101

103201 24190

САРЫАРҚА САМАЛЫ

102 103

125 (жергілікті бюджет) 240 (жергілікті бюджет) 150 (жергілікті бюджет) 390 (жергілікті бюджет) 110 (жергілікті бюджет) 320 (жергілікті бюджет) 120 (жергілікті бюджет)

3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152

23099 25205 20851 17916 24410 17285 31630

100 (жергілікті бюджет)

-

65838

102 (жергілікті бюджет)

-

66368

3 жасқа дейін - 9177 288 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 301 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152 64 (жергілікті бюджет)

-

-

3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 228 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 200 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152

375 (жергілікті бюджет) 270 (жергілікті бюджет) 242 (жергілікті бюджет) 226 (жергілікті бюджет) 292 (жергілікті бюджет) 362 (жергілікті бюджет) 390 (жергілікті бюджет) 260 (жергілікті бюджет) 348 (жергілікті бюджет) 170 (жергілікті бюджет) 300 (жергілікті бюджет) 156 (жергілікті бюджет) 365 (жергілікті бюджет) 376 (жергілікті бюджет) 180 (жергілікті бюджет) 327 (жергілікті бюджет) 160 (жергілікті бюджет) 175 (жергілікті бюджет) 150 (жергілікті бюджет) 75 (жергілікті бюджет) 275 (жергілікті бюджет) 46 (жергілікті бюджет) 75 (жергілікті бюджет) 53 (жергілікті бюджет) 60 (жергілікті бюджет) 30 (жергілікті бюджет) 55 (жергілікті бюджет) 48 (жергілікті бюджет) 27 (жергілікті бюджет) 50 (жергілікті бюджет) 55 (жергілікті бюджет) 55 (жергілікті бюджет) 80 (жергілікті бюджет) 60 (жергілікті бюджет) 50 (жергілікті бюджет) 50 (жергілікті бюджет) 55 (жергілікті бюджет) 29 (жергілікті бюджет) 25 (жергілікті бюджет) 100 (жергілікті бюджет) 50 (жергілікті бюджет) 100 (жергілікті бюджет) 58 (жергілікті бюджет) 47 (жергілікті бюджет)

-

17755 19292

17628 19363 19046 51643

3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 3-тен 7 жасқа дейін - 10152

18257 17719 20293 20960

22961

16815 16504 22119 18034 22285 20028 24278 16991 17420 25372 19950

-

19100

-

19100

-

19100

-

19100

-

19100

-

19100

3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін 3-тен дейін

19776

17995

320 (жергілікті бюджет)

151 (жергілікті бюджет)

19321 75551

3 жасқа дейін - 9177 321 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 345 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152 3 жасқа дейін - 9177 100 3-тен 7 жасқа (жергілікті бюджет) дейін - 10152 280 (жергілікті бюджет)

17279

7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 7 -

19100 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152 жасқа 10152

15333 11814 13714 13289 14450 15602 19598 14185 13479 13181 12133 14585 14807 13836 13164 13410 13842 17427 13932 12924 11638


ЖАРНАМА

САРЫАРҚА САМАЛЫ «Ертіс» ФК жаңа логотипін дайындап, сайысқа қатыс! Сайыстың мақсаты – «Ерті с» Павлодар футбол клубының жаңа логотипі бойынша өз жұмыстарын ұсынғандардың арасынан үздік жобаны анықтау. Бұл ретте, команда имиджінің жаңаруы әрі тарихи дәрежесі де ескерілуі тиіс. Логотипте көк және ақ түстер, клубтың атауы «Ertіs», команданың көпжылдық тарихы, бес дүркін чемпиондық дәрежесі бейнелену керек. Жаңа логотип жобасы бірегей болуы тиіс, яғни өзге клубтардың белгілері қайталанбағаны жөн. Толық ақпарат сайыс туралы ережеде жазылған. Жұмыстарды қабылдау хабарлама жарияланған уақыттан бастап 2018 жылдың 10-шы тамызына дейін жүзеге асады. Сайыс нәтижесі тамыз-қыркүйек айларында белгілі болады. Жеңімпазға демеуші лер тарапынан 50 мың теңгелік сыйақы және «Топ Стар Atrium» фитнесклубының бір жылдық абонементі табысталады. «Ертіс» ФК маркетинг бөлімі эскиздерді А4 форматындағы қағаздар, СD-диск және флешкарталар арқылы қабылдайды. Біздің мекенжайымыз: Луначарский, 50 («Юность» манежі), email: marketing@fcirtysh.kz. Анықтама телефоны: 61 95 05.

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

САРЫАРҚА

«Ертіс» ФК жаңа логотипін дайындау сайысының ЕРЕЖЕСІ Жалпы қағидалар 1. Сайыс туралы Ереже оның ұйымдастырылу тәртібін белгілейді. 2. Логотип – бейнелеу элементтері бар, арнайы орнаменттермен белгіленген клубтың таңбасы. Аталмыш эмблема ақ пен көк түстері арқылы үйлесім тауып, «Ертістің» көпжылдық тарихын, бес дүркін чемпиондық дәрежесін бейнелеу қажет. Сайыс мақсаты мен талаптары 1. Сайыстың мақсаты – «Ертіс» Павлодар футбол клубының жаңа логотипі бойынша өз жұмыстарын ұсынғандардың арасынан үздік жобаны анықтау. Бұл ретте, команда имиджінің жаңаруы әрі тарихи дәрежесі де ескерілуі тиіс. 2. Ең үздік деп танылған логотип жарнамалық, маркетинг және өзге іс-шараларда қолданылады. Сайыс әкімгері 1. Сайыстың әкімгері «Ертіс» ФК ҚҚ болып табылады. Сайысты өткізу тәртібі 1. Сайысты ұйымдастырып, өткізу үшін сарапшылар комиссиясы анықталып, бекітіледі. 2. Сарапшылар келіп түскен сайыс жұмыстарымен танысып, жеңімпазды анықтайды. 3. Сайыс нәтижесі бойынша хаттама толтырылып, құжат комиссия төрағасымен бекітіледі. Жұмыстарға қойылатын талаптар 1. Жоба материалдарын дайындайтын қатысушыларға қатаң талаптар қойылмайды, олар шығармашылық ойларын өз жұмыстарында еркін түрде жеткізе алады. 2. Сайыс жобасында болуы тиіс: - логотип эскизі; - спорт киімдерінде, атрибутика, ту, шарф және өзге заттарда бейнеленген логотиптің эскизі; - Стадионда немесе қаланың өзге нүктелерінде көпшілік назарына ұсынылатын логотиптің фотомонтаждалған бейнесі. 3. Бейне jpeg форматында, 300 dpi өлшемінен кем болмауы керек. Электрондық нұсқасы 5 Мб аспау қажет. 4. Мәтін нұсқасында логотиптің көркемдік ерекшелігі жайлы кішігірім ақпарат жазылады.

Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі 2018 жылғы 1 шілдеден бастап ҮЕҰ-ға арналған сыйлықақыны беру үшін өтінімдерді қабылдайды Сыйлықақы әлеуметтік міндеттерді шешуге айтарлықтай үлес қосқан үкіметтік емес ұйымдарға 15 бағыт бойынша беріледі. Байқауға Қазақстан Республикасында тіркелген және Үкіметтік емес ұйымдардың дерекқорына мәліметтер ұсынған үкіметтік емес ұйымдар қатыса алады. Толығырақ ақпаратты Министрліктің www.diakom.gov.kz сайтынан, сондай-ақ +7 (7172) 74 05 11, 74 09 97 байланыс телефондары арқылы алуға болады. «AGROZHER 2017» ЖШС, «Павлодар облысы Мичурин ауылдық аумағында орналасқан суару жүйесі ні ң құрылысы» жобасы бойынша (кезеңі III ҚОӘБ) бөлімін қарау үшін ашық кездесу түрінде қоғамдық тыңдаулар өткізу туралы хабарлайды. Тыңдаулар 30.07.2018 ж. сағат 12.00-де келесі мекенжай бойынша: Павлодар ауданы, Мичурин ауылдық аумағы, Мичурин ауылы, Молодежная көшесі, 13-үй. Тіркелу уақыты сағат 11.30-да. ҚОӘБ қағаз түрінде мына мекен-жай бойынша танысуға болады: Павлодар қ., Абай к-сі, 115, кеңсе 1, байланыс телефоны: 32-87-46, baltabaeva.dpr@pavlodar.gov. kz электрондық пошта мекенжайы арқылы материалдарды электрондық түрде сұратуға болады. Тапсырыс беруші – «AGROZHER 2017» ЖШС, телефон: 87015121388. Жобаны жасаушы - «Гранд Строй ПЛЮС» ЖШС, телефон: 32-87-46. Жоба бойынша ұсыныстар мен ескертулерді электрондық мекенжайына gspv@bk.ru жолдауға болады. Жоба материалдары www.tabigat.gov.kz сайтында орналасқан. (770). Кеңсеге құжаттарды толтыруға, телефон қоңырауларын қабылдауға сауда қызметкерлері қажет. Тел.: 87770559324, 87476091036. Кеңсеге экономикалық, педагогикалық және медициналық білімі бар қызметкерлер қажет. Тел.: 87476091036, 87770559324. Қызметкерлер қажет. Телефон қоңырауларын қабылдау, құжаттарды толтыру. Тел.: 87476091036, 87770559324. Сатушы-кеңес берушілер қажет, тауар бойынша кеңес беру, телефон қоғырауларын қабылдау, құжаттама. Тел.: 87770559324, 87476091036. Жұмыс өтілісіз диспетчер-оператор қажет. Кіріс 130000 тг. дейін. Төлемақы кешіктірілмейді. Тел.: 87770559324, 87476091036. Студенттерге арналған кеңседе қосымша жұмыс. Басшылыққа қызметкерлермен жұмыс жасау, көмектесу, құжаттаманы жүргі зу. Тел.: 8-777-055-93-24. Кеңсе-менеджері талап етіледі,телефон қоңырауларын қабылдау. Кеңседе жұмыс 5/2. Тел. 8-707-291-28-05, 8-771-801-50-97.

САМАЛЫ

Сайыс қатысушысы 1. Сайысқа заңды және жеке тұлғалар қатыса алады. Оның ішінде дизайнерлер, суретшілер, архитекторлар, шығармашылық шеберханалар және жарнама агенттіктері, авторлық ұжымдар. 2. Кез келген қатысушы бірнеше жұмыс нұсқасын ұсына алады. 3. Белгіленген уақыт аралығында келіп түспеген жұмыстар сайыста қарастырылмайды. Сонымен қатар жарияланған талаптарды орындамаған жобалар сайысқа қатыса алмайды. 4. Сайысқа ұсынылған жұмыстар қайтарылмайды, әрі рецензиялануға келмейді. 5. Сайыстың барысы БАҚ-та белсенді түрде жарияланып отырады. Сол арқылы доданың ашық әрі әділ түрде өткізілуі бақыланады. 6. Сайысқа ұсынылған жобаларда өзге авторлардың жұмыстары, идеялары, шығарма элементтері, кәсіби тауар белгілері болмау керек. Бұдан бөлек, қатысушылар авторлық құқықтарды бұзбау қажет. Авторлық құқық 1. Жеңімпаздың логотипін қолдану жайлы авторлық және сабақтас құқықтар толықтай «Ертіс» ФК беріледі. 2. Сайыс жеңімпазы логотипті қолдану жайлы авторлық және сабақтас құқықтарды ұсыну жөнінде «Ертіс» ФК келісім жасасу керек. Жеңімпаз жүлдесі 1. Сайыс жеңімпазына демеушілер тарапынан 50 мың теңгелік сыйақы және «Топ Стар Atrium» фитнес-клубының бір жылдық абонементі табысталады. Сайысты өткізу мерзімі және жұмыстарды қабылдау 1. Жұмыстарды қабылдау хабарлама жарияланған уақыттан бастап 2018 жылдың 10 тамызына дейін жүзеге асады. 2. Сайыс қорытындысы тамыз-қыркүйек айларында белгілі болады (сайысты өткізу мерзімі ұзаруы мүмкін) 3. «Ертіс» ФК маркетинг бөлімі эскиздерді А4 форматындағы қағаздар, СD-диск және флеш-карталар арқылы қабылдайды. Біздің мекенжайымыз Луначарский, 50 («Юность» манежі), email: marketing@fcirtysh.kz. Анықтама телефоны: 61 95 05.

Жеңіл автокөліктер сатып аламын. Бағасы: 100 000 теңгеге дейін. Тел.: 8-747-367-80-63

(661).

«Павлодаржолдары» ЖШС Экологиялық Кодексінің талаптарына сәйкес «Павлодар облысының Лебяжі ауданы Бесқарағай ауылының жанындағы асфальт-бетон зауытын орналастыру қоршаған ортаға әсерін бағалау (ҚОӘБ)» жұмыс жобасы бойынша қоғамдық тыңдауларды өткізу туралы хабарлайды. Тыңдаулар 2018 жылдың 8 тамыз сағат 11.00-де Қазақстан Республикасы, Павлодар облысы, Лебяжі ауданы, Аққу ауылы, Вс. Иванов көшесі. Қоғамдық тыңдауларды ұйымдастыру үшін жауапты тұлға «Павлодар облысы жер қойнауы, қоршаған орта және су ресурстары басқармасы» ММ, тел: 32-93-79, эл. мекенжайы: baltabaeva. dpr@pavlodar.gov.kz, маман – Балтабаева М.Қ. Жоба бойынша құжаттама http://www.tabigatpv.gov.kz сайтында орналастырылған. Қоғам өкілдері қағаз түрінде жұмыс жобасының материалдары және ҚОӘБ-мен «Павлодаржолдары» ЖШС Павлодар қаласы, Лесопосадочная көшесі, 2, телефон 8 (7182) 64-46-90 мекенжайы бойынша таныса алады. Материалдарды электрондық түрде, сондай-ақ ескертулер мен ұсыныстарды сұрайтын электрондық пошта мекенжайы eco@pzh.kz. Жұмыс жобасының тапсырыс берушісі «Павлодаржолдары» ЖШС болып табылады. Әзірлеуші - «Павлодаржолдары» ЖШС. (20178).

ХАБАРЛАНДЫРУ Талғатбек Құдысұлын еске аламыз Бір жыл болды топырақ жамылғалы, Күрсінуден, көзден жас ағылғалы. Ең болмаса жүзіңді бір көрсек деп, Бір өзіңді Талғатбек сағынғалы. Білуші едің әрбір істің айтқызбай-ақ ретін, Беделді едің, сыйлы едің ренжімейтін, күлетін. Жақсылыққа, мейірімге толы еді жүрегің, Орының да бөлек еді қабақ шытпай жүретін.

Тағдыр салды тауқыметтің ауырын, Сағынып жүр бүкіл туыс-туған, бауырың. Жатқан жерің жайлы болсын Талғатбек, Топырағың торқа болсын құлыным.

«КАЗ Минералз Бозшаколь» ЖШС Экологиялық кодекстің 57-бабына сәйкес «КАЗ Минералз Бозшаколь» ЖШС карьеріндегі сақиналық 6кВ-ЭБӘЖ шығыс бөлігін қайта құру» жұмыс жобасын мемлекеттік экологиялық сараптамаға қарастырү үшін жібереді. Тел. 8 (7182) 20-03-05. (777).

Ойда жоқта мәңгілікке көз іліп, Кете бардың орның қалды сезі лі п, Жаның жаннатта, иман болсын серігің, Еске аламыз жүрегіміз езіліп...

Еске алушылар: ата-анасы, әпке-жезделері, аға-жеңгесі, бауырлары мен жиендері.

2018 жылғы 14 шілде күні сағат 12.00-де Шарбақты ауданы Арбиген ауылында жылына арналып дұға бағышталып, ас беріледі. (789).

19

66-15-40 ÆÀÐÍÀÌÀ 66-15-42

МЕНШІК ИЕСІ

«Павлодар облысы әкімінің аппараты» мемлекеттік мекемесі (Павлодар қаласы) «Ертіс Медиа» ЖШС, «Сарыарқа самалы» облыстық газеті Газет Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрлігінде тіркеліп, тіркеу туралы 30.09.2014 ж. №14562-Г куәлігі берілген.

Газет 1979 жылы «Құрмет белгісі» орденімен, 2014 жылы «Алтын жұлдыз» жалпыұлттық сыйлығымен марапатталды. ЖШС директоры Асқар ШӨМШЕКОВ Бас редактор Нұрбол ЖАЙЫҚБАЕВ Телефоны. 66-15-30 ЖШС-нің мекенжайы. Павлодар қаласы, Қ.Сұрағанов көшесі, 21-үй. Редакцияның мекенжайы. 140000, Павлодар қаласы, Астана көшесі, 143-үй. Теле/факс 66-15-30

Газеттің электронды поштасы: ssamaly29@gmail.com. Бас редактордың орынбасары 66-14-61. Жауапты хатшы 65-12-74. Әлеуметтік бөлім 66-14-63, 66-15-31, 66-15-32. Экономика, саясат 66-14-64, 66-15-28, 66-14-65. «Айналайын» 66-14-63. «Жас times» – 66-15-32.

Жарнама бөлімі: s_samaIy_reklama@maiI.ru 66-15-42, 66-15-40. Маркетинг және тарату бөлімі 66-15-41. Фототілші, корректорлар 65-12-74. Газеттің нөмірі «Сарыарқа самалының» компьютер oрталығында теріліп, беттелді. Газет аптасына үш рет шығады, апталық таралымы 16095 дана, бүгінгі көлемі 5 б.т. «Дом печати» ЖШС баспаханасында басылды. ҚР Павлодар қаласы, Астана көшесі, 143-үй. Газеттің сапалы басылуына баспахана жауап береді. Телефоны: 8 (7182) 61-80-26. Басылуға қол қойылған уақыты 17.00. Тапсырыс - 1442 Хаттар, қолжазбалар, фотографиялар мен суреттер рецензияланбайды және қайтарылмайды. Көлемі А4 (14 кегль) форматындағы 2 беттен асатын материалдар қабылданбайды. Редакция оқырмандардан түскен барлық хаттарды тегіс жариялауды және оларға жауап беруді міндетіне алмайды. Жарнамалық материалдардың мазмұнына жарнама берушілер жауап береді. Нөмірді әзірлеу барысында интернет ресурстарынан алынған фотосуреттер де пайдаланылды. Авторлардың пікірлері редакция ұстанған көзқарасқа сәйкес келмеуі де мүмкін. «Сарыарқа самалында» жарияланған материалдарды көшіріп немесе өңдеп басу үшін редакцияның жазбаша рұқсаты алынып, газетке сілтеме жасалуы міндетті. Баспа индексі 65441.


20

ҰМЫТЫЛМАС

12 шілде, бейсенбі, 2018 жыл

«Мен – балаң жарық күннен сәуле қуған, Алуға Күнді барып белді буған»

Сұлтанмахмұт.

САРЫАРҚА САМАЛЫ

«Мына дүниеге таңғалуға емес, таңғалдыруға келген тым ерекше тылсым тұлға» Әбіш КЕКІЛБАЕВ.

• Павлодар мемлекеттік университетіне 1996 жылдың 7 мамырында Сұлтанмахмұт Торайғыровтың есімі берілді. • Павлодар облыстық кітапханасының 100 жылдығына орай 1996 жылы 12 шілдеде Сұлтанмахмұт Торайғыровтың есімі берілді. • Павлодар қаласында Сұлтанмахмұт атында көше бар, осы көшеде ақын ескерткіші бой көтерді. • Жазушы, қоғам қайраткері Әбіш Кекілбаевтың көмегімен 1993 жылы ақын жерленген орынға мазар салынды. • Әйгілі жерлесіміз, Қазақстанның Халық жазушысы, ақын Дихан Әбілев «Сұлтанмахмұт» атты трилогия жазды. • Осы трилогияның негізінде жерлесіміз, кинорежиссер, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері Қуат Әбусейітов С.Торайғыровтың 100 жылдығына орай «Ақын арманы» атты екі бөлімді телефильм түсірді. Сұлтанмахмұт бейнесін ҚР еңбек сіңірген қайраткері, актер Болат Әбділманов сомдады. • 1993 жылы Баянауыл ауданы Торайғыр ауылында Сұлтанмахмұт Торайғыровтың мұражайы ашылды.

Жол сілтер болашаққа мәңгі жұлдыз Сайлау БАЙБОСЫН

Дүбірлеп думанменен дала бүгін, Баянтау еске алады саналы ұлын. Жалғаған Сұлтанмахмұт бабамыз сол, Кешенің бүгінменен аралығын. Қалдырған өлмейтұғын ғасырға өлең, Алаштың бір ұлы едің асыл-берен. Заһарын заманының жұтып жүріп, Торығып тағдырына бас имеген.

С.Торайғыров атындағы ПМУ

Тас тұғырдағы Торайғыров!

ЖЫР-АРНАУ

Жүргенде әркім өзі бас қамында, Өтер деп мынау өмір қас қағымда, Талпындың күн болам деп жарқыраған, Қазақтың қара түнек аспанында. Тірлікте жеткеніңше қанша халің, Жасалған халық үшін барша амалың. Аз ғана ғұмырыңда басқа болмай, Ғылым мен білім бопты аңсағаның. Меңіреу қоғам бірақ елең етпей, Қолыңыз неге жетті, неге жетпей? Тұманнан жол табам деп жанұшырдың, Түнекте шам айналған көбелектей. Төзумен жоқшылықтың тозағына, Аурудың көне жүріп азабына. Бір емес, он ғұмырға татитұғын Қалдырдың өлмес мұра қазағыңа.

Баянтау баурайындағы ақын мұражайы

С.Торайғыров атындағы облыстық кітапхана

Торайғыров залы

Сұлтанмахмұт ақын өмірінің соңғы жылдары Павлодармен байланысты. 1919 жылы Павлодарда Кеңес өкіметі орнап, уездік революциялық комитет құрылды. Осы комитеттің төрағасы Гавриил Жигарев болған. Уездік ревком қазіргі Бұқар жырау атындағы әдебиет және өнер мұражайы тұрған үйде орналасқан. Жигаревтің арнайы шақыруымен С.Торайғыров Павлодарға келіп, 1919 жылы 5 желтоқсанда болған митингіге қатысқан. Митинг қазіргі Қ.Сәтбаев пен Луначарский көшелерінің қиылысында тұрған сол кездегі «Фурор» кинотеатрының алдында өткен. Осы шарада Сұлтанмахмұт сөз сөйлеген. Қазір бұл үйдің қабырғасында мемориалды тақта ілулі тұр.

2014 жылы Сұлтанмахмұт Торайғыров атындағы облыстық кітапханада Торайғыров залы ашылды. Залда жалпы 200-ден аса кітап және ақынның шығармашылығы туралы әдебиеттер, ғылыми еңбектер, мерзімді басылымдағы мақалалар жинақталған. Облыстық кітапхана қорында әр жылдары жарық көрген С.Торайғыровтың «Таңдамалы шығармалары», ақын шығармаларының екі томдығы, «Сарыарқаның жаңбыры», үш томдық шығармалар жинағы, «С.Торайғыров» библиографиялық көрсеткіші, «Қамар сұлу» романы және т.б. кі таптары бар. Бұл туындылар облыс кітапханаларында да бар. Облыстық кітапхана 2013 жылы ақынның 120 жылдығына арналған «Сұлтанмахмұт Торайғыров» виртуалды энциклопедиясы» интернет-жобасын жасады. http:// toraygirov. pavlodarlibrary.kz.адресі бойынша сайтқа кіруге болады. Ресурс бірнеше бөлімнен тұрады, оның ішінде – «Әдеби мұрасы», «Қоғамдық қызметі», «Замандастары Торайғыров туралы», «Ақын ел есінде...», «Торайғыров өнерде», «Сұлтанмахмұт жерінде...», «Библиография», «Фотогалерея», сонымен қатар ақынның туындыларына кітапхананың «QR-кітапхана «Павлодар Ертіс өңірінің қазіргі заманғы авторлары» /http://qr.pavlodarlibrary.kz/ атты интернет–ресурсы арқылы оқуға болады.

С.Торайғыров атындағы облыстық кітапхана. Суреттерді түсірген - Дархан Өмірзақов.

Бас имей ит тірліктің зар-мұңына, Жақсының үміт арттың барлығына. Бұл күнде өзің жұлдыз елің үшін, Сөздерің - кейінгіге мәңгі мұра. Деп айттың: «Күшің - қазақ, бірлігіңде, Біріксең, қолың жетер нұрлы күнге». Ғасырда жиырма бірінші елің шықты, Биікке сен аңсаған тірлігіңде. Жас ұрпақ, есіңе ұста қашандағы, Төбеңде Сұлтанмахмұт дейтін жұлдыз Жол сілтеп болашаққа тұр бүгінде!

12 шілде, 2018 жыл №78 (15249)  
12 шілде, 2018 жыл №78 (15249)  
Advertisement