Page 1

Ñ

àðûàðêà

ПАВЛОДАР ОБЛЫСТЫЌ ГАЗЕТI

1929 ЖЫЛЄЫ 15 АЌПАННАН ШЫЄАДЫ

www.saryarka-samaly.kz

8

ќаѕтар, cейсенбі 2013 жыл №2 (14937)

ñàìàëû

ПРЕЗИДЕНТ ЖОЛДАУЫ – ДАМУ КҐКЖИЕКТЕРІ

Ґѕір ґзіндік їлесін ќосуєа ќауќарлы

«Ауыл шаруашылыєын, јсіресе, ауыл шаруашылыєы ґніміне ґсіп отырєан жаћандыќ сўраныс жаєдайында ауќымды жаѕєырту ќажет». ЌР Президенті - Елбасы Н.Назарбаевтыѕ «Ќазаќстан2050» Стратегиясы - ќалыптасќан мемлекеттіѕ жаѕа саяси баєыты» атты халыќќа Жолдауынан.

Ќазіргі таѕда азыќ-тїлікпен ќамту єаламдыќ мјселеге айналєаны жасырын емес. Осы орайда, еліміз ќолда бар мїмкіндікті мїлт жібермей, ауыл шаруашылыєы ґндірісін арттыруы ќажет. Елбасы да жыл сайынєы Жолдауында елдегі мал мен егін шаруашылыєын алєа бастырудыѕ тїрлі тетіктерін айтып-аќ келеді. Нјтиже де жоќ емес. Отанымызда жылдан жылєа тґрт тїліктіѕ саны еселеніп, егін

Гїлжайна ТЇГЕЛБАЙ

Еѕ жоєары тїсім тіркелді Ебін тапќанєа Жер-Ананыѕ да жомарт екенін байќаєан диќан ќауымы егін алќаптарыныѕ аумаєын арттыруєа кґшті. Еселеп ќана ќоймай, еѕ озыќ технологияларды енгізе бастады. Мјселен, былтырдыѕ ґзінде аймаєымыздаєы суармалы алќап 4,1 гектарєа ўлєайтылды. Бўл дегеніѕіз, табиєат ќанша тосын мінез танытса да, мўндай егістіктерден ґнім бітік шыќпауы мїмкін емес. Яєни, озыќ тјсілдерді енгізген шаруалардыѕ ўпайы тїгел болатынын уаќыт дјлелдеді. Ґткен жылєы ауа райыныѕ ќолайсыздыєына ќарамастан, орташа есеппен јр гектардан 5 центнер астыќ алынды. Оныѕ ішінде тиімді технологияларды пайдаланєан Шарбаќты мен Успенка аудандарында астыќ шыєымы жаќсы. Бастысы, жиналєан ґнім ґѕірдіѕ ќажеттілігін ќанаєаттандыруєа жетіп отыр. Мемлекеттік ќолдаудыѕ арќасында жыл сайын жоєары сапалы тўќым егуге, минералды

алќаптарыныѕ ауќымы артуда. Алысќа бармай-аќ, саладаєы оѕ ґзгерістердіѕ ґз ґѕірімізде де кґрініс тауып жатќанын мысалєа алсаќ болєаны. Былтыр аймаќтыѕ агроґнеркјсіптік кешенін (АҐК) дамыту маќсатына ќаржыландырудыѕ тїрлі институттарынан, республикалыќ, жергілікті ќазынадан 15 млрд. теѕгеге жуыќ ќаражат ќўйылды. Биыл бўл ќолдау еселенбесе, кемімесі аныќ.

тыѕайытќыштар ќолдануєа мјн беріліп келеді. Еѕбек ґнімділігін ґсіру їшін жаѕа техника сатып алынуда. Мысалы, ўлу жылы 278 бірлік техника егістікке жол тартты. Алайда, осы ќарќынды їдете тїсу керек. Бўл жґнінде ґѕір басшысы Ерлан Арын Елбасыныѕ соѕєы Жолдауын талќылауєа арналєан актив жиынында баса айтќан болатын. Тиісті органдарєа тапсырма да берді. Тарќата айтсаќ, облыс јкімініѕ бірінші орынбасары Дїйсенбай Тўрєановќа аймаќты индустрияландырудыѕ жоспарын жасауды жїктеді. Ауыл шаруашылыєы саласында фермерлік, шаєын жјне орта бизнесті барынша дамыту ќажеттігін тілге тиек етті. Егістік кґлемін арттыруда суармалы алќаптар мен ылєал саќтаушы технологияларєа басымдылыќ берілсін, деді. Алдаєы уаќытта астыќты алаѕсыз саќтау їшін элеваторлар жаѕєыртылмаќ. Былтыр облыста алєаш рет картоп (328 мыѕ тонна) пен кґкґністіѕ (120 мыѕ тонна) еѕ жоєары тїсімі тіркелді. Аймаќ басшысы осы аяќалыстан жаѕылмау їшін ґѕірді ќысы-жазы ґзіміздіѕ кґкґнісімізбен ќамту маќсатында жылыжай шаруашылыєын дамытуєа кґѕіл бґлуді орынбасары Нўржан Јшімбетовке тапсырды.

Асылдандыру ісі артта ќалмайды Мал шаруашылыєында да мардымды жўмыстар атќарылуда. Саланы дамытып, мал басын арттыруєа мемлекеттік деѕгейдегі тїрлі ќаржы институттары мен баєдарламалардыѕ септігі молынан тиді. Мысалы, ґткен жылы «Сыбаєа» баєдарламасы арќылы фермерлік шаруашылыќтар тґрт мыѕєа тарта сиыр сатып алды. Тґрт тїлікті асылдандыру бойынша да тїрлі шаралар ќолєа алынєан. Соныѕ ішінде, шетелден ќара мал јкелуге кґѕіл бґлініп отыр. Облыстыќ ауыл шаруашылыєы басќармасыныѕ мјліметінше, 2011 жылдан бері аймаќќа 1518 бас мал шекара асып келген. Осы жўмыстар Мемлекет басшысыныѕ экспорттыќ ет їлесін арттыру жґніндегі тапсырмасын орындауєа жетелейді. Алќалы жиында облыс јкімі мал шаруашылыєына ќатысты жауапты азаматтарєа ќандай міндеттер жїктеді? Алдымен, Зеѕгі баба тўќымыныѕ ірі кґлемдегі селекциясын енгізу белсенділігін арттыру ќажеттігін атап ґтті. Балыќ шаруашылыєы да назардан тыс ќалмауы тиіс, деді. Сондай-аќ, биыл отарлы

Ќоныс ќўтты болсын! Железин ауданыныѕ орталыєында 16 пјтерлі екі ќабатты тўрєын їй пайдалануєа берілді. «Ќолжетімді баспана – 2020» баєдарламасыныѕ шеѕберінде бой кґтерген єимаратќа жас отбасылар, еѕбек ардагерлері мен мемлекеттік ќызметшілер ќоныстанды. Тўрєындардыѕ ќуанышына аудан јкімі Ќайрат Нґкенов те ортаќтасты.

Фархат ЈМІРЕ - Бїгін Железин ауданында їлкен той, зор ќуаныш. Мўны сіз бен біз таєатсыздана кїттік. Елбасы Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ нјтижелі саясатыныѕ арќасында жас отбасылар,

мемлекеттік ќызметшілер, ќарапайым жўмысшылар баспаналы болуда. Жаѕа пјтерлердіѕ іші ќўт-берекеге толсын. Нысанныѕ ќўрылыс жўмыстарымен айналысќан «Строй-Проект» фирмасына кґпшілік атынан алєыс айтамын, - деді Ќайрат Теміршотўлы пјтер кілттерін табыс ету салтанатында.

Жаѕа баспанаєа ие болєандардыѕ бірі – Јлібек Јбілќасов. Аудандыќ ішкі істер бґлімінде ќызмет атќаратын азамат бўл оќиєаны кґптен

мал шаруашылыєын дамытуды ќаржыландырудыѕ кґлемі айтарлыќтай еселенбек. Фермерлік ќожалыќтарєа ќайтарымды негізде жалпы кґлемі 500 млн. теѕгеге ќой сатудыѕ есеп-ќисабын дайындауды Н.Јшімбетовке, ќалалар мен аудандар јкімдеріне тапсырды. - Агроґнеркјсіп кешенініѕ экспорттыќ јлеуетін дамыту ґте маѕызды. Біз сала тауарларыныѕ жекелеген тїрлері бойынша экпорт кґлемін кеѕейтуге јзірміз. Еѕ алдымен, ґнімді Ресейдіѕ шекаралас аймаќтарына шыєаруєа јбден болады. Осы орайда, мемлекеттік органдар кјсіпкерлердіѕ тауарын шетелге сатуєа ўмтылуларына ќолдау кґрсетулері керек. Яєни, ґткізу нарыєында байланыс орнатуєа жан-жаќты жаєдай жасалуы ќажет, - деді ґѕір басшысы. Президент елуінші жылєа ќарай ішкі жалпы ґнімдегі ауыл шаруашылыќ тауарларыныѕ їлесі 5 есеге артуы тиіс дегенді ќадап айтты. Міне, осы межеленген міндеттерді орындауєа облысымыз ґзіндік їлесін ќосуєа ќауќарлы. Себебі, ґѕірде наќты жўмыстар жїйелі тїрде жїргізіліп келеді. Салада биылдыѕ ґзіне жоспарланєан іс-шаралар жетерлік. Жауапты басќарма ґкілдерініѕ айтуынша, ґѕірде ылєал саќтаушы технологияларды ќолдана отырып, егістік алќаптары ўлєайтылады. Ќаржы институттарыныѕ ќатысуымен АҐК жобаларын жїзеге асыруєа, шетелден јкелінетін мал арќылы тґрт тїлікті асылдандыруєа, селекциялыќ жўмыстар деѕгейін арттыруєа айрыќша назар аударылады. Отарлы мал шаруашылыќтары ќалпына келтіріледі. Инвестициялыќ жобаларды алєа бастыруєа ыќпал ету ќолєа алынады. Демек, бўл ќарќынмен, Мемлекет басшысы айтќандай, еліміз јлемдік азыќ-тїлік нарыєыныѕ кґшбасшысы атануына бір ќадам жаќындай тїсетініміз сґзсіз.

бері кїткенін айтады. «Тўрєындардыѕ јлеуметтік жаєдайына айрыќша кґѕіл бґлетін ел Президентіне айтар алєысым шексіз. Јр ќала-ауданда атќарылып жатќан кґшелі бастамалар - Нўрсўлтан Јбішўлыныѕ ўстанып отырєан баєыт-баєдарыныѕ жемісі», дейді ол. Железиндік Анастасия Лещенко да пјтер кілтіне ие болды. Ќуанышын жасыра алмаєан ол: - Пјтер бґлмелері кеѕ јрі жылы. Тіпті, подъезге де жылу ќўрылєылары орнатылєан. Еѕ бастысы, їйдіѕ ауласында балаларєа арналєан ойын алаѕы бар. Енді бїлдіршіндер алаѕсыз ойнайды. Ќос ќызым Ксения мен Ангелинаныѕ да жїздерінде кїлкі ойнап, мјз боп жїр, - деді. Железин ауданы.

Билік жјнеТІЛ бўќара

«Жас times»

«Имандылыќ»

Јкім сайлауєа јзірсіз бе?

Арзан кїлкініѕ мекені...

Баќиыѕ баќшалы болсын!

3-бетте

8-бетте

9-бетте


2

8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

www.saryarka-samaly.kz

АЌПАРАТ

ДІНИ МЕЙРАМ

РОЖДЕСТВОМЕН ЌЎТТЫЌТАДЫ Кеше облыс јкімі Ерлан Арын Павлодар ќаласындаєы «Благовещенск» кафедралды соборында болып, онда жиналєан православтыќ христиан жўртшылыєын ќасиетті Рождество Христово мерекесімен ќўттыќтады. Фархат ЈМІРЕ - Еліміздегі діни татулыќ, тўраќтылыќ пен келісім ґзге мемлекеттерге ґнеге боларлыќтай. Бірлікті ту еткен мемлекетімізде кґптеген діндер мен конфессиялар ґз жўмыстарын сјтті жїргізуде. Мўныѕ барлыєы Елбасы Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ салиќалы саясатыныѕ жемісі, - деді аймаќ басшысы. Ерлан Мўхтарўлы алдаєы уаќытта облыс орталыєындаєы Ќамзин кґшесі бойынан жаѕа православтыќ шіркеу салынатындыєын жеткізді. Сонымен ќатар, шамалы

кїндерден кейін Мјшћїр Жїсіп орталыќ мешіті мен «Благовещенск» кафедралды соборында жґндеу жўмыстары басталатынын атап ґтті. Ерлан Мўхтарўлы Павлодар жјне Екібастўз епископы Варнаваєа белгілі суретші Ґсербай Шорановтыѕ ќылќаламынан туєан тамаша картина мен православтыќ јндер топтастырылєан «Благовест дауысы» атты арнайы диксілерді сыйєа тартты. Сондай-аќ, шарада онкология жјне гемофилия ауруына шалдыќќан балаларєа шаєын компьютерлер табыс етілді. Шарада жексенбілік мектебініѕ тјрбиеленушілері ґнер кґрсетті.

ЌЎЌЫЌ «Біз еѕ ўсаќ ќўќыќ бўзушылыќпен, бўзаќылыќпен, мјдениетсіздікпен ымыраєа келмеуіміз керек, ґйткені, осыныѕ ґзі ќоєам тыныштыєын бўзады, ґмірдіѕ сапасына селкеу тїсіреді. Тјртіпсіздік пен бетімен кетушілікті сезіну одан да елеулі ќылмыстарєа жол ашады. Ўсаќ ќўќыќ бўзушылыќќа тґзбеу ахуалы – ќоєамдыќ тјртіпті ныєайтуєа, ќылмыспен кїреске бастайтын маѕызды ќадам». ЌР Президенті - Елбасы Н.Ј.Назарбаевтыѕ «Ќазаќстан-2050» Стратегиясы ќалыптасќан мемлекеттіѕ жаѕа саяси баєыты» атты Жолдауынан.

Ќызмет деѕгейі артады Јсемгїл ЌАБДУАХИТ Ел Президентініѕ «Ќазаќстан-2050» Стратегиясы - ќалыптасќан мемлекеттіѕ жаѕа саяси баєыты» атты халыќќа Жолдауында јлемдік деѕгейде белеѕ алєан экстремизм жјне терроризммен кїрес, ќылмыстардыѕ алдын алу шараларын кїшейту, ќўќыќ бўзушылыќты ескерту жўмыстарына маѕыз берілді. Сондай-аќ, Елбасы азаматтардыѕ конституциялыќ ќўќыќтарын саќтау, бизнесті ќорєау бойынша наќты шараларды ќабылдау, талдау-сараптамалыќ жўмыстардыѕ сапасын арттыру, жер ќойнауын пайдалану жјне бюджет ќаражатын жўмсау саласындаєы заѕдылыќты ќамтамасыз ету мјселелеріне айрыќша тоќталып ґтті. Алдаєы уаќытта ішкі істер органдарыныѕ барлыќ кїш-жігері еѕ алдымен азаматтардыѕ, кјсіпкерлердіѕ ќўќыќтарын ќорєауєа баєытталмаќ. Сонымен бірге,

мемлекеттік бюджеттіѕ ќаражаттарын заѕсыз иемдену фактілерін аныќтау жјне жою басты назарєа алынбаќ. Былтыр елімізде 540 мыѕнан астам азаматтыѕ конституциялыќ ќўќыќтары ќорєалды. Биылєы жылы да еѕбек саласындаєы заѕдылыќтардыѕ саќталуына ерекше мјн берілетін болады. Бўл орайда 2012 жылы республикамызда 131 мыѕ жўмысшыєа жалаќы бойынша мерзімі ґтіп кеткен 7,7 млрд. теѕге сомасындаєы ќарыздарды тґлеу ќамтамасыз етілді. Жолдауда кґрсетілгендей, алдаєы уаќытта азаматтардыѕ жеке конституциялыќ ќўќыќтарыныѕ саќталуы, оларды ќорєау – ішкі істер органдары ќызметініѕ басты баєыты болып табылады. Айталыќ, ґткен жылдыѕ ґзінде ќўќыќ ќорєау органдарына ґз ќўќыќтарын ќорєау маќсатында 232 мыѕ азамат жїгінген екен. Осыєан орай, осы жылы да жаѕа Жолдауда кґрсетілген тапсырмаларєа сјйкес бўл кґрсеткіш айтарлыќтай жоєарылауы тиіс деген болжам жасауєа болады.

Тоќсан жастыѕ тґріне ќадам басќан Алаштыѕ абызы – Мўзафар Јлімбай туєан ґѕірін, ґзін тїлетіп ўшырєан Кереку-Баян аймаєын ешќашан есінен шыєарып кґрген емес. Алатаудыѕ бґктерінен Баянтаудыѕ, ерке Ертістіѕ бойындаєы ел-жўртќа ќарай дїркін-дїркін дўєай сјлемін жолдап, ґѕірдіѕ ахуалын сўрастырып, біз жаќтаєы берекелі де кґшелі істерге сїйсініп, «Бјрекелді!» деп марќайып отырады јркез. Жыл ауысќан тўста Мўзаєаѕнан кезекті хат-хабар келіп тїсті. Ґскелеѕ ўрпаќќа їлгіґнеге болсын деп абыздыѕ сол жазбасын назарларыѕызєа ўсынамыз.

ДЕНСАУЛЫЌ

ОСЫ ЖЫЛДАН ЇМІТ КҐП... Нўржайна ШОДЫР 2013 жыл облыстыѕ денсаулыќ саќтау саласына ерекше серпін јкелді. Олай дейтініміз, осы жылдыѕ алєашќы кїніненаќ жїрегі сыр берген аймаќ тўрєындарына жаѕадан тўсауы кесілген ґѕірлік кардиохирургиялыќ орталыќ ќызмет кґрсете бастады. Еѕ бастысы, онда туа біткен жїрек аќаулары бар балаларєа да сапалы медициналыќ ќызмет кґрсетіліп, тїрлі операциялар жасалады деп кїтілуде. Мўндай жетістікке облыс тарихында тўѕєыш рет ќол жетіп отыр. Бўл – мемлекеттіѕ денсаулыќ саќтау саласына айрыќша мјн бергендігініѕ белгісі, дейді мамандар. Павлодарлыќ кардиохирургтардыѕ айтуынша, бїгінгі таѕда аймаќ бойынша жїрегінде аќауы бар 600-ден астам бала есепте тўр. Сондай-аќ, соѕєы жылдары жїрек аќауларымен туєан нјрестелер ќатары артуда. Ќуантарлыєы, енді аталмыш орталыќтыѕ арќасында болашаќта балалар арасындаєы жїрек ауруларыныѕ алдын алуєа, емдеуге мол мїмкіндік бар. Бўєан дейін

хабарлаєанымыздай, 2011 жылмен салыстырєанда ересектер арасындаєы жїрек-ќан тамыр ауруларынан болатын ґлім-жітім кґрсеткіші былтыр 30 пайызєа азайєан. Амандыќ болса, алдаєы уаќытта жўдырыќтай жїректерінен жапа шеккен балалар ќатары да азайып, атааналардыѕ уайымдары сейіледі деген їміттеміз. Жалпы, денсаулыќ саќтау саласына бюджеттен бґлінетін ќаражат кґлемі де бўрынєы жылдармен салыстырєанда едјуір ќомаќты. Айталыќ, 2013 жылы аталєан саланы дамытуєа облыстыќ ќазынадан 14,2 млрд. теѕге ќарастырылєан. Сонымен ќатар, облыстыќ жјне республикалыќ бюджет ќаржысына Павлодар мен Екібастўз ќалаларыныѕ јрќайсысында жаѕадан бір емдеу мекемесі салынады деп жоспарлануда. Демек, їстіміздегі жыл денсаулыќ саќтау саласы їшін табысты боларына сенім мол.

Мўзафар ЈЛІМБАЕВ, Халыќ жазушысы.

КЕРЕКУДІЅ КЕМЕЅГЕРЛЕРІ КЕМЕЛДІ,

кебегі де кенеулі

Біздіѕ бала кезіміздегі їлкендер, јсіресе аталар ќазаќ тарихын, салт-санасын, јдет-єўрпын, ауыз јдебиетін, батырлар жырларын, халыќтар ертегілерін жетік білетін. Јѕгіме-дїкен ќўратын. Балаларєа, жасґспірімдерге хикая айтудан жалыќпайтын. Їлкеніне дїрдимейтін, кішілерді ґз теѕіндей кґріп, тебірене тілдесетін. Јманда аќылдылардыѕ парасатты сґздерін тыѕдаудыѕ орайын оѕай табатын. Мысалы, мен жатар алдында ќолќалап, ќонаќќа ертегілер айтќызатынмын. Бўл тўрєыдан алєанда жасамыстардыѕ јрќайсысы ўстаз, оќытушы сияќты ґнеге їлгісін жаюдан жалыќпайтын. Јкем аз сґйлейтін, аз сґйлесе де саз сґйлейтін. Анам іс тігіп отырып та, ґзімен ґзі кеѕескендей боп, кґсіліп, шешіліп, шежірелер шертетін. Ґѕірдіѕ, јулетіміздіѕ шежірелерін тізілтетін. Абайдыѕ ґлеѕдерін жатќа айтып, меніѕ ќўлаєыма сіѕірді. Мен тым ерте жетім ќалдым. Туєан наєашым республиканыѕ еѕбек сіѕірген дјрігері, јйгілі єалым, алуан ќырлы адам, білімдар еді. «Єалым Сўлтанов» десеѕ, жалт ќарамайтын елдестер жоќ болар.

Орыс јдебиетініѕ, батыс јдебиетініѕ насихатшысы еді. Ќызыќтыра, ґзі ќўштарлана јѕгіме шертетін. Ана тілінде де орыс тілінде де кґсіліп, сґйлегенде талайларды таѕ ќалдыратын. Этикаєа, эстетикаєа баулитын. Медициналыќ лексиканы ќазаќша сґйлетуге еѕсесін салатын. Мысалы, «Ўлы сґзде ўят жоќ»: ќуыќтан шыєатын сўйыќтыќтыѕ жаєымсыз естілетін атауын атамай, ататтырмай, «несеп» дейтін. Павлодар облысынан интеллигенттер кґптеп шыќќан. Бір єана Баянауылдан жиырма шаќты академиктер ґсіп, єылымды дамытуєа ґлшеусіз їлес ќосќанын айтсаќ, ол айќын шындыќ! Жас ўрпаќќа осы ґнеге-їлгіні їнемі айтып тїсіндіріп отыру ќажет. Ќазірде де жас єалымдар жалєасуда. Павлодар - бїгінгі индустрия саласындаєы алдыѕєы ќатарлы шаћарлардыѕ бірі, соєан ќуанып отырамын. Ґѕірімізге жетелі жетекші боп келген айтулы азаматтар жемісті еѕбек етуде. Облыс јкімі, іскер басшы Ерлан Арынды атай отырып, кешегі Баќытжан Саєынтаевтыѕ елеулі еѕбегін сїйсіне еске аламыз.

Ґткен жылы еліміздіѕ бас ќаласында 522,9 мыѕ турист болып ќайтќан. Оныѕ ішінде 117,5 мыѕ адам - шетелдік туристер.


8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

Павлодар ќаласыныѕ іргесінде жўрт аузында «Жетінші ауыл» атанып кеткен Ленин кенті орналасќан. Тоєыз жолдыѕ торабында орын тепкен елдімекенніѕ бїгінгі тірлігі шалєай ауылдарєа ќараєанда ќаншалыќты тјуір? Јлде, «шам жарыєы тїбіне тїспейді» дегендей, облыс орталыєына жаќын тўрса да, тўрєындардыѕ тўрмысы онша оѕала ќоймаєан ба? Осындай мјселелер тґѕірегінде Ленин кентініѕ јкімі Жеѕіс Јбікен мырзаны јѕгімеге тартќан едік. Суретті тїсірген Т.Нўрєазы.

Жаќсы басшы – елге ќўт

Ленин кентініѕ јкімі Жеѕіс ЈБІКЕН:

- Жеѕіс Сартайўлы, ауыл-кент дегенде, алдымен жергілікті халыќтыѕ жўмыспен ќамтылу деѕгейі ойєа оралатыны заѕды. Табыс болмаса, тўрмыс та кґркеймейді. Жалпы, кенттіѕ ґзінде ќандай кјсіпорындар жўмыс істейді? - Ленин кентінде їш ірі кјсіпорын бар. Олар – астыќ саќтайтын Жолќўдыќ элеваторы, ет-шўжыќ ґнімдерін шыєаратын «Рубиком» жјне сїт ґнімдерін ґѕдейтін «Тридикум» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктері. Элеваторда – 60, «Рубиком» серіктестігінде 180-ге жуыќ, «Тридикум» фирмасында 40-тан астам адам жўмыс істейді. Соѕєы аталєан кјсіпорын 25 тїрлі сїт ґнімін шыєарады, басшысы - Баќтылы Асайынова деген азаматша. - Дегенмен, тўрєындардыѕ кґпшілігі Павлодар ќаласына барып-келіп жўмыс істейді єой... - Рас, кентте жўмысќа ќабілетті 5 мыѕдай азамат болса, соныѕ 80 пайызы облыс орталыєында еѕбек етеді. Ќашыќтау болса да, табыс кґзі болєанєа не жетсін. Десе де, осы орайда тїбегейлі шешіле ќоймаєан мјселе бар. Ол – облыс орталыєымен кґлік ќатынасы. Павлодар ќаласы мен Ленин кенті аралыєында №38 баєыттаєы автобус жїреді. Біраќ, оныѕ тасымалдау сапасы тґмен. - Дјл осы мјселе Сіздіѕ жыл сайынєы есептік кездесуіѕізде кґтерілетініне куј болєан едік... - Кґтерілетін жґні бар. №38 автобус ќызметін Ленин кентініѕ жолаушыларынан басќа, Аќсу ќаласыныѕ Айнакґл, Алєабас тјрізді жаќын маѕдаєы ауылдарыныѕ тўрєындары да пайдаланады. Јсіресе, кешкілікте жўмыстан ќайтарда жол торабына дейін жетіп ќалады. Автобус таѕертеѕгілік жјне кешкісін араєа 20 минут салып ќатынайды, басќа уаќытта жарты саєат сайын жїреді. Десе де, халыќ автобустыѕ ќызмет сапасыныѕ тґмендігіне наразы. Жїру жиілігі жеткілікті емес деп ренжиді тўрєындар. Бўл мјселені тек бјсекелестік орта жасаумен шеше аламыз. Ќазіргі кезде №38 баєытына ќосымша экспресс-маршрутын енгізбек ойдамыз. Бўл белгілі уаќыттарда єана жїреді, белгіленген аялдамаларєа єана тоќтайды. Бўл жерде жолаќысы біршама жоєары болуы мїмкін. Оныѕ ќызметін пайдалану-пайдаланбау – халыќтыѕ ґз еркінде. Бјсеке тудыру арќылы тасымал сапасын жаќсарту кґзделеді. Нарыќ заманында осындай жїйе болуы заѕды деп ойлаймыз. Зерттеуімізше, автобус тасымалына деген тјуелділік 2007 жылєа дейін жїріп тўрєан «Павлодар-Спутник» баєытындаєы пойыз ќатынасы їзілген соѕ кїшейген екен. Оны ќалпына келтіру їшін облыстыќ бюджеттен субсидия берілуі керек. Бўл маќсатта жўмсалатын шыєын бір жылєа шамамен 12 млн. теѕгеге жуыќ. Ол - 2008 жылы жасалєан есеп. Ќазір оныѕ мґлшері кґбейгені аныќ. Сондыќтан, бўл мјселені шешу ќиындау.

- Соѕєы кезде кенттіѕ ґмірінде серпіліс байќала ма? Жаѕа ќўрылыс нысандары салынуда ма? - Биылєы жылы 300 орындыќ мјдениет їйініѕ ќўрылысы басталды. Жобаныѕ ќўны 414 млн. теѕге. Ќўрылысты «Артех-ПВ» ЖШС жїргізуде, жоспар бойынша 2013 жылдыѕ желтоќсан айында ќолданысќа берілуі тиіс. Одан басќа, биыл 50 балаєа арналєан балабаќша ашылды. Екі топтыѕ біреуі бїлдіршіндерді 2 жастан бастап, таєы біреуі 3 жастан бастап ќабылдайды. Жалпы, кентімізде бірінші балабаќша 2009 жылы ашылды, ол 140 орындыќќа шаќталєан. Сондай-аќ, мектептіѕ жанынан ашылєан 25 орындыќ шаєын орталыќ бар. Оларда оќу-тјрбие жўмысы мемлекеттік тілде жїргізіледі. Соѕєы жылдары балабаќшамен ќамту деѕгейі ґскенімен, кезекте јлі 200-ге жуыќ бала тўр. Жыл сайын 115-120 нјресте дїниеге келеді. Сол себепті, алдаєы уаќытта осы мјселені шешуіміз керек.

Керек дерек Ленин кентінде 10159 адам тўрады 20 ўлттыѕ ґкілдері бар 3 мектеп, 2 балабаќша жўмыс істейді - Ќўрылыс демекші, «Жўмыспен ќамту-2020» баєдарламасы аясында Ленин кентініѕ батыс бґлігінде жаѕадан ќаз-ќатар тўрєын їйлер салынды. Баспана кімдерге берілді? Жаѕа тўрєындар кент ґміріне етене араласып кете алды ма? - Мемлекеттік баєдарлама бойынша јрќайсысы екі пјтерлі 45 тўрєын їй, ќоражайымен бірге салынды. Оларєа облыстыѕ даму деѕгейі тґмен елді мекендерінен азаматтар келіп ќоныстанды. Жалпы саны 450 адам кенттіѕ тўрєындары санатына ќосылды. Олардыѕ арасында мектеп жасындаєы 200-ге жуыќ бала бар. Айта кетерлігі, жаѕадан ќоныс аударєан 20 азамат балабаќша, мектеп тјрізді кенттіѕ ґзіндегі мекемелерден тўраќты жўмыс тапты. - Ќарапайым ауылдыѕ жанында «кент» деген мјртебеніѕ жґні бґлек. Бўл жерде орталыќ ауызсу, жылу ќўбыры секілді игіліктер ўсыныла ма? - Бізде орталыќ су ќўбыры жоќ. Тўрєындар ауыз суды кентте орналасќан 6 блок-модуль кешенінен алып пайдаланады. Ќўрылєылардыѕ

бесеуі – мемлекеттік, біреуі жеке меншіктіѕ ќолында. Біраќ барлыєында да су баєасы бірдей. Сыйымдылыєы 40 литр ыдыспен су алса, 20 теѕге тґлейді. Ќазіргі кезде Аќсу кентінен орталыќ су ќўбырын тарту жобасы іске асырыла бастады. Су деген тіршілік кґзі єой. Шаруашылыќ жандана тїсер еді. Кезінде кенттіѕ бір бґлігінде су, кјріз жїйесі жўмыс істеп тўрєан. Ќазірде соныѕ бјрін ќайта ќалпына келтіруге кґп кїш, ќыруар ќаржы керек. - Нјпаќа табар жўмысы болса да, жергілікті халыќтыѕ біразы мал асырайтын болар? - Јрине, жеке шаруашылыєыѕ болса, ол да - бір нјсіп. Бала-шаєаныѕ ќажеттілігін ґтеуге јжептјуір кґмек. Кентте барлыєы 2250 аула болса, соныѕ бір жарым мыѕы мал ўстайды. Жалпы алєанда, 1200 ірі ќара мал, 1600 ўсаќ мал, 200-ден аса доѕыз, 200-ге жуыќ жылќы, 5 мыѕєа тарта тауыќ ґсіріледі. - Ќаланыѕ іргесіндегі елдімекенде кґз ўзамай шешілуге тиіс ќандай мјселелер бар? - Бізде бала саны кґбейіп келеді. Оларєа заман талабына сай білім беру керек. Кенттегі №32 негізгі мектеп ескірді. Сол себепті, жаѕа мектеп салу ќажеттігі туындап отыр. Осы орайда облыс јкімініѕ тапсырмасы бойынша 3 жылдыќ жоспар жасалды. Онда ќосымша 1 мектеп пен 1 балабаќшаныѕ ќўрылысы енгізілген. Сондайаќ кентті сумен, жылумен ќамту, кјріз жїйесін тарту секілді мјселелер ескерілді. - Кентті Ќазанєап атамыздыѕ есімімен атау жґнінде ўсыныс жасалєан екен. Осыєан байланысты жеке кґзќарасыѕызды білсек деп едік.... - Ќазанєап Сатыбалдыўлы кезінде ел билеген, аєа сўлтан болєан ірі тўлєа. Ќазаќта «Тарих тўлєаларымен танымал» деген сґз бар. Ќай елдіѕ тарихын алып ќарасаѕыз да, «мына патшаныѕ дјуірі», «ана ханныѕ дјуірі» деп айтылады. Ќазанєап атамыз - кезінде дўрыс баєа берілмей, тасада ќалып ќойєан тарихи тўлєа. Ол тек ќазаќ халќыныѕ ќамын ойлаєан жоќ. Басќа ўлттыѕ ґкілдеріне де жјрдемін тигізді. Патша жарлыєына ашыќ ќарсы шыќпай, дипломатиялыќ жолмен тўрєындарєа Ертіс ґзенініѕ бойына жаќындап балыќ аулап, мал жаюєа мїмкіндік алып берді. Ќазірде оныѕ атын беруде кейбіреулер тїсініспеушілік танытып жатќан болса, тарихи тўлєаны танып білмегендігінен деп ойлаймын. Бір жаєынан, Тјуелсіз ел атанєанымызєа 20 жылдан асты, бўл - ўрпаќ їшін керек мјселе. Ґз басым Ќазанєап атамыздыѕ атын беруге ќарсы емеспін. Десе де, тїбегейлі шешім ќабылдау халыќтыѕ ыќтиярында. Одан јрі ономастикалыќ комиссияныѕ ќўзырында. - Јѕгімеѕізге рахмет!

Сўхбаттасќан - Нўрбол ЖАЙЫЌБАЕВ, Ленин кенті, Павлодар ќаласы.

Дабыл!

Ќырыќ жыл атом бомбасы сынаєына куј болып, ўзаќ жылдардан бері соныѕ зардабын тартып келе жатќан Май ауданыныѕ халќы келешекке деген сенімдерін жоєалтќан емес. Мўнда тўратындардыѕ тоќсан бес пайызы – ґзіміздіѕ ќандастарымыз. Полигонныѕ салдарынан ґѕірдегі ауыл шаруашылыєы саласыныѕ јлеуеті ќўрдымєа кеткен. Ўсаќ шаруа ќожалыќтары болмаса, аумаќтыѕ јлеуетін арттырып тўрєан ірі шаруашылыќ ќўрылымы жоќтыѕ ќасы. Ґнеркјсіп кґзі болмаєан соѕ јлеуметтік саланыѕ да јрі келмей тўрєаны таєы рас. Бўєан ќоса азаматтардыѕ денсаулыєы да жиі сыр беріп жатады. Осы жјне басќа да жаєымсыз жаєдайлар жергіліктіѕ халыќ саныныѕ ґсуіне емес, керісінше, кемуіне јкеп соєуда.

Ñàíû ñåëäiðåï áàðàäû...

Аудан јкімініѕ орынбасары Нўргїл Исаханованыѕ айтќанындай, былтыр алєашќы жартыжылдыќта ґѕірде 12 100 тўрєын болса, арада їш ай ґткенде олардыѕ саны 158-ге кеміп, 11 942-ні ќўраєан. Ал жыл соѕына дейін таєы 113 адам есептен шыєып, 11 829 тўрєын єана ќалєан. Сонда айналдырєан алты айда аудан халќы 271 адамєа (!) азайєан. Онсыз да аз єана жўрт ќоныстанєан ґѕір їшін бўл – дабыл ќаєарлыќ жаєдай. Табиєи ґлім-жітімнен гґрі халыќтыѕ ґз еркімен басќа аумаќтарєа

кґшіп кетуі жиі орын алуда. Себеп, жоєарыда айтќандай јлеуметтік жаєдайдыѕ оѕбай тўрєаны. Ата-баба жерін ќимайтын ќандастарымыз болса аудан ґмірінде елеулі ґзгерістер орын алатынынан їмітті. Олар їшін мемлекеттен бґлінетін јлеуметтік кґмек емес, табысы мол еѕбек орындары мен ґндірістіѕ ќўрылуы маѕызды. Їкіметтен кїткен ќолдау кґп кешікпей іске асып, ґѕірдіѕ тамырына ќан жїгіретін уаќыт алыс емес деп сенеміз.

Јкім сайлауєа јзірсіз бе? Мўрат АЯЄАНОВ Биыл елімізде таєы бір маѕызды шара – јкімдер сайлауы ґтеді. Ќазаќстан бойынша барлыєы 2533 јкімді сайлаймыз. Бўл барлыќ јкімдердіѕ 91,7 пайызы. Яєни, ауыл, округ, кент, аудандыќ деѕгейдегі јкімшілік аумаќтардыѕ басшыларын жергілікті мјслихат депутаттары таѕдайды. «Ќазаќстан-2050» Стратегиясы – ќалыптасќан мемлекеттіѕ жаѕа саяси баєыты» атты Ќазаќстан халќына арнаєан Жолдауында Елбасы Н.Назарбаев осы шаруаны атќаруєа жол ашатын, ќажетті заѕдыќ ќўжаттарды Їкімет пен Президент Јкімшілігіне бірлесіп јзірлеуді тапсырды. Еѕ алдымен, «жергілікті јкімдердіѕ сайлауы не їшін ќажет?» деген заѕды сауалєа жауап іздестірейік. Јрине, бўл халыќ їшін пайдалы. Ґздері таѕдап алєан јкімдерге дўрыс талап ќояды. Айналасындаєы жўрт сайлаєан соѕ басшы да білек сыбанып, ќызметіне белсене кірісіп кететіні аныќ. Алыс ауылдаєы халыќтыѕ јлеуметтік, тўрмыстыќ жаєдайын жаќсартуда їлкен јсері болатындыєы сґзсіз. Ата-бабамыз «јкім бол, халќына жаќын бол» деп тегін айтпаєан. Јкім тек басшы єана емес, елдіѕ тыныстіршілігін, мўѕ-мўќтажын бес саусаєындай біліп, оны шешетін шебер ўйымдастырушы болуы тиіс. Ґркениетті елдердіѕ кґпшілігінде жергілікті басќарушыларды сайлау арќылы ќызметке таєайындау ертеректен енгізілген. Теледидардан кґріп жїргеніміздей, шетелдерде электоратќа жаєу їшін кјдімгідей кїрес болады. Ќанша адам сайлауєа тїссе де, ішіндегі ойы озыќ, ќолынан шаруа келетін, іскерлігі басым азамат жеѕіске жетеді. Тўрєындар одан їлкен жауапкершілікті кїтетіні де айќын. Ал сайлау ќызмет басына келген адамдардыѕ сол жауапкершілігін кїшейте тїседі. Павлодар облысында ќазірде 10 аудан, 168 ауылдыќ жјне 5 кент јкімдері бар. Ендеше ґѕірде биыл осыншама басшы халыќ ќалауымен ќайта сайланады.

Сґйтіп, јкімдер сайланса, мемлекеттік ќызметке деген халыќ сенімі одан јрі артады. Жергілікті басшыныѕ ќўзыреті кеѕейіп, кґп шаруаны ґз деѕгейінде шешуге мїмкіндік алады. Бастысы, јкiмдер сайлауын ќалыѕ бўќара ќолдайды. Егер жергілікті жердіѕ ґз экономикасы, ґз басќару тјсілі, ґзіндік мїмкіндігі толыќтай ќолдарына берілсе, тўрєындар їшін мемлекеттен бґлінген ќаржыны баќылау мїмкін болар еді. сініѕ ында билер кеѕе ны P.S. Ќазаќ хандыє бо лєа ше ек ер лі ро ел ба сќ ар уд ає ы Ха лы ќ ке ре к ке зін де . та ри хт ан мј лім н тїсірген. Керей мен на хандарды тўєыры нан алып, басќа ханды ны Мўрындыќты ор ѕ їлгісі. ге демократияны сайлаєан. Міне, сіз ру ы са й, ор та та п Са йл ау єа бе с ќа тысып, теѕ дјрежеде ќа ды сол ґкілдерініѕ бјрі гінгі депутаттар дауыс берген. Бї , ендеше депутаттарєа билер деп тїсінсек ѕіл емес. же да артылар жїк

М.ЌАПАНЎЛЫ, Май ауданы.

Отандыќ тіл мамандары 2025 жылды кїтпей-аќ, реті келсе, латын јліпбиіне 2017 жылы ґтетін халыќаралыќ ЕХРО кґрмесіне дейін кґшуді ўсынып отыр.


4

8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

ОЙ-ТАМЫЗЫЌ

«САРЫАРЌА САМАЛЫНЫЅ» САЅЛАЄЫ

З

ейнолла Јйтімов біраз жылдар Павлодар облыстыќ «Ќызыл ту» (бїгінгі «Сарыарќа самалы») басылымында јдеби ќызметкер, јдеби хатшы, мјдениет жјне тўрмыс, насихат жјне їгіт бґлімдерініѕ меѕгерушісі болып еѕбек етті. Ардагер журналистіѕ аймаќ баспасґзініѕ дамуына тигізген їлесі айтарлыќтай зор. Бїгінде Зейнолла Јйтімўлы Алматы ќаласында тўрады. Аќсаќал соѕынан ерген ізбасарларына аќыл-кеѕесін айтып, ґнеге кґрсетуден жалыќќан емес. Ардагер жаќында бїгінгі журналистика жайындаєы ойларымен бґлісуді жґн санаєан екен. Осы материалды газет бетінде жариялауды ўйєардыќ.

- Бўл кїндері ХХІ єасыр мен жаћандану егіз ўєымєа айналып кеткендей. Жаѕа єасырдыѕ жаѕалыєынан їркетіндер кґп. Бўл ретте сіз ќандай ўстанымдасыз? - Жаћандану - ґркениеттіѕ бір тармаєы, одан ќанша ќашсаѕыз да ќўтыла алмайсыз, жасырынып ќалу тіпті мїмкін емес. Єасырдыѕ кез келген жаѕалыєын ґз пайдамызєа іске асыруєа ўмтылуєа тырысќаннан ўтпасаќ, еш ўтылмаймыз. Јр нјрсе заман талабына орай дїниеге келіп, кїнделікті тіршіліктіѕ ажырамас бір тармаєына айналары табиєи заѕдылыќ, соєан сай ќўбылыс. Жаћанданудыѕ еѕ негізгі атрибуты - интернетті алып ќараѕызшы! Жер-жаћанда бір-аќ сјтте не болып жатќанынан хабардар болу арќылы оны кез келген жан ґз еліндегі оќиєалармен салыстыра алады. Біріне ќарап, тјубе дейді, енді біріне ќарап соєан сай болуєа ўмтылыс танытары аныќ. Халќымыздыѕ «Жаќсыдан їйрен, жаманнан жирен» деген ўлаєаты дјл осы жаћандануєа ќатысты айтылєандай кґрінеді маєан. Меніѕ пікірімше, оныѕ жаќсы тўстарын дер мезгілінде сіѕіре білгеннен абзалы жоќ. - Ќазіргі журналистикаєа тјн ґзіѕіз байќаєан ерекшеліктерге тоќтала отырсаѕыз? - Журналистика кїн ґткен сайын дамып келеді. Бўл кїндері ќазаќстандыќ журналистикада жастар, јсіресе, ќыз-келіншектер ґте кґп. Бўрын «журналистика - јйел затына ќолайлы емес, нјзік жандардыѕ їй шаруасынан ќолы босай ќоюы ќиын, бала-шаєаныѕ кїтімі јрі іссапарєа шыєу деген таєы бар, ќолбайлау кґп. Жазумен айналысуєа уаќыт тапшы, бола бермейді» деген cынды јѕгімелер кґп айтылатын. Бўл сґзді біздіѕ ќыздарымыз жоќќа шыєарєанына сенімім мол. Ќай басылымды алып ќарасаѕыз да ќыз-келіншектердіѕ аты-жґндерінен кґз сїрінеді. Ќыздардыѕ кґтеретін мјселесі де сан алуан, барлыќ таќырыпты еркін меѕгерген. Осыєан орай ќыздардыѕ журналистикасын бірінші орында деп айтуєа толыќ негіз бар. Мўныѕ заман талабына сай енген ґзгеріс екені байќалады. - Ґз кезеѕіѕізбен салыстыра отырып баєамдар болсаѕыз, назарыѕызєа бїгінгі журналистиканыѕ ќандай кемшін тўстары ілікті? - Жалпы, журналистиканыѕ мјселесіне келсек, меніѕше баспасґздіѕ пјрменділігі аздау. Кґбінесе оќиєаларды баяндайды да ќояды, тек аќпарат берумен шектеліп жатады. Жай єана сынап ґтеді. Айтылєан нјрсе айтылєан жерде ќалып жатќандай, одан шыќќан нјтиже кґрінбейді. - Мјселеніѕ бўл жаєы кезінде ќалай шешім табушы еді? - Кезінде баспасґзде жарыќ кґрген јрбір маќалаєа тиісті орындар тарапынан аса мјн берілетін. Басылымда кґтерілген ірілі-ўсаќты кез келген мјселе жауапты органдардыѕ назарынан тыс

ќалып кґрген емес. Бас маќалалардан бастап жай єана аќпараттыѕ ґзін мўќият оќитын еді. Газетте кґтерілген ґзекті мјселелер тґѕірегінде пікір алысу ўйымдастырылып, кґпшілік ќызу талќылап та жататын.

www.saryarka-samaly.kz

ќаламаќы алатын јділетсіздік те орын алєан жайы бар. - Жекеменшік басылымдарєа кґзќарасыѕыз? - Тїрлі баєыттаєы, саладаєы басылымдар кґп. Сондыќтан, кґптеген басылым жекелеген тўлєалардыѕ мїддесін ќорєайды, арнайы тапсырыспен жўмыс жасайды. Соларды кґтермелеу, маќтау, мадаќтау жаєы басым тїсіп жатады. Ќандай басылым болса да ґз мїддесін мемлекеттік мїддеден жоєары ќоймауы тиіс деп ойлаймын. Жалпы, журналистер жаќсылыќќа їндеу арќылы, замандастарыныѕ жаќсы іске ўмтылыс танытуына, кґпшіліктіѕ атамекен алдындаєы жауапкершілігін сезінуіне ыќпал етіп, ќоєамныѕ дўрыс дамуына ґзіндік їлес ќосары аныќ. Бўдан

дал болады. Соєан ќараєанда, тілшілер бір-бірініѕ еѕбегін оќымайтын болуы керек, јлде бірінбірі сыйламайды ма? Бўл жаєы маєан тїсініксіздеу. Журналист ќай басылымда ќызмет атќарса да

Зейнолла ЈЙТІМОВ, ардагер журналист:

ЌАЗІРГІ

журналистикаєа кґзќарас басќаша Аудандыќ, облыстыќ, республикалыќ деѕгейдегі партия ўйымдары мўќият ќадаєалайтын болєандыќтан газетте жазылєан сын маќалаєа ќатысты фактілер расталєан жаєдайда ґз ісіне немќўрайды ќараєан жауапты ќызметкерлерге тиісті шара ќолданып, ќызметінен алынєанымен ќоймай, кейбірі тіпті, тїрмеге де жабылатын-ды. Маќалада сыни тўрєыдан айтылєан жайттар бойынша ќандай наќты шаралар ќолданылєаны жайында міндетті тїрде газет бетінде жарияланатын. Сондыќтан да, баспасґздіѕ пјрменділігі мыќты болды. - Жалпы, баспасґздіѕ пјрменділігін арттыру їшін ќандай шаралар ќолєа алынєаны лазым? - Пјрменділігін арттыру бір єана журналистерге байланысты емес. Јрбір басылым тиісті органдардыѕ назарынан тыс ќалмаєаны жґн. Бір кездері баспасґздіѕ пјрменділігін арттыруєа байланысты арнайы ќаулы да шыќты. Соєан сай баспасґзде жарияланєан кез келген мјселеге мјн беріліп, сынєа іліккен нысандардыѕ аќ-ќарасы аныќталып, оєан баспасґз арќылы тїсініктеме беріліп, жауап ќайтарылатын. Басылымда кґтерілген мјселені талќылау, ондаєы айтылєан жайттарды жґнге келтіріп, іске асыру жайы тиянаќты тїрде орындалатын. Ол - журналистиканыѕ беделініѕ артуына да сеп болєаны даусыз. Бўл бір жаєынан журналистерді ќолдау єой. Ќазір журналистерді ќолдау аз. Ќатты сынаса соѕынан шам алып тїседі, айыппўл тґлетеді. Журналистіѕ кґтерген мјселесін жоќќа шыєарєанша тыным таппайды. Кейде БАЌ-тыѕ бір бґлігі сынаєан объектіні, екінші бірі маќтап жатады. Оќырман ќайсысына сенерін білмей

јріптес ретінде бірін-бірі сыйлауы тиіс. - Аќпарат аєымына ілесу оѕай емес. Бїгінгі басылымдардыѕ бўл тўрєыдаєы ізденісін ќалай баєамдайсыз? Жетіспейтіні не нјрсе деп ойлайсыз? - Жанр тапшылыєы байќалады. Жанр кґп ќой, хабар, талдама, сараптау, сатиралыќ, јдеби деген секілді. Баспасґз беттерінде очерк сирек кездеседі. Бўрындары очерк газеттіѕ ажарын ашатын жанрдыѕ бірі еді. Сол секілді, басќа жанрлар да аз газет беттерінде. Жанрлардыѕ ішінде сын ґте ґткір болды. Бўрын баспасґздегі еѕ негізгі жанрдыѕ бірінен саналатын фельетон жоєалып кетті, мїлдем жоќ десе де болєандай, ґте сирек, тіпті, кґрінбей кетті. Осы жаєы ескерілсе жґн-аќ болар еді. Ќазір сўхбаттарєа басымдыќ беріліп отырєан жайы бар. Ол дўрыс шыєар, дегенмен, ґзге жанрлардыѕ тасада ќалмаєаны абзал. - Бір сјт сіздіѕ кезеѕ журналистикасындаєы кґѕілге ќонбайтын тўстарын еске тїсіріп кґрсек ќайтеді? - Біздіѕ кезімізде авторлар атынан тїрлі таќырыптаєы маќалалар јзірлеу їрдісі басым болатын. Совхоз, кјсіподаќ, кјсіпорын басшыларыныѕ немесе мамандардыѕ атынан материалдар ўйымдастыратын едік. Оныѕ кґѕілге ќонбайтын тўсы - ќаламаќыныѕ кґбі авторєа, шамалы єана ўйымдастырєан журналистке ќойылатын-ды. Журналистіѕ кїні-тїні ізденіп, маѕдай терін тґккені, ќаншама уаќытын сарп еткені ескеріле бермеуші еді. Бўл енді еѕбегіѕ еш кеткенімен бірдей єой. Міне, бір кездері осындай авторлардыѕ ќарап отырып

артыќ ќасиетті міндет болмаса керек. Ґз еліѕніѕ тїтіні тїзу шыќќанына атсалысу баќытына ие болу дегеніѕіз наєыз патриоттыќ іс емес пе?! - Жуырда журналистіѕ этикалыќ кодексі ќабылданєанынан хабардар боларсыз? Мўныѕ кейбір жїгенсіз кеткен коммерциялыќ басылымдардыѕ јдепсіз јрекеттерінен арылуына ыќпал етуі мїмкін бе? - Јдеп кодексі ќай салаєа болсын ґте керек. Журналистіѕ јдептен шыќпаєаны жґн. Жуырда ќабыл-данєан кодекс «Кјсіби парыз», «Јлеуметтік жауапкершілік», «Адалдыќ жјне ќасаќана істемеушілік», «Сенімділік жјне объектілік», «Дереккґздер жјне ќўпиялылыќ», «Жеке ґмірді, арнамысты жјне іскерлік ќасиеттерді ќўрметтеу», «Бјсекелестік жјне ынтымаќтастыќ», «Ќорєау жјне жауапкершілік» сынды бірнеше тармаќтан тўрады екен. Байќасаѕыз јр тармаќтыѕ айтары жеткілікті, салмаќты. Ќазіргі таѕда байќаймын, кейбір басылымдаєы журналистер арасында бір жазєан адамын ќайта-ќайта жазатын јдет шыєарып алєандар да бар. Небары бір айдыѕ ішінде бір кісі жайлы їш рет шыќќан маќаланы кґзім шалды. Бўл енді ешќандай журналистік јдепке жатпайтын іс. Бір адамныѕ шашбауын кґтергеннен басылым ўтпайды, сырт оќырман кїледі де ќояды. Сґз бостандыєы деген кімді ќанша рет жазєыѕ келсе, соншама жаза беру немесе ойыѕа келгенде жариялай беру емес екенін жас журналистердіѕ жадыдан шыєармаєаны абзал. - Кезінде бір єана оќу орны болды да одан сайдыѕ тасындай

кадрлар даярланып шыќты емес пе? Ўстаздарыѕыздан їйренгендеріѕіз де аз болмаєан шыєар? - Бізге Кенжебаев, Бекхожин, Амандосов сынды журналистиканыѕ бастауында тўрєан ірі тўлєалар дјріс берді. Јуезовтіѕ лекциясын тыѕдадыќ. Мўќаѕ деген керемет ќой! Оныѕ шеберлігін тілмен жеткізу тым ќиын. Дара тўлєа жайында ќанша айтсаѕызда таусылмайды. Жїріс-тўрысы, студенттермен ќарым-ќатынасы, жастарєа деген ќўрметі, бјрі-бјрі ерекше болатын. Јуезовтіѕ лекциясына Алматыдаєы басќа жоєары оќу орындарыныѕ студенттері келіп ќатысатыны кімді болса да таѕєалдырєандай. Ґзімніѕ ўлы ўстаздан бір жолы сўхбат алєаным бар. Университеттіѕ айына екі рет шыєатын «Жас ќалам» деген газеті болды. Бас редакторы Камал Смайылов, мен орынбасарымын. Жаѕажылдыќ санына Јуезовтен сўхбат алатын болып шештік. «Жас ќаламєа» сўхбат алуєа келгенімді айтќанымда, жылы ќарсы алды. Сўраќтарымды кґрсеттім. Жауапты алып кететін уаќытты белгілеп, їйге келесіѕ деді. Айтылєан кїні барсам, бірнеше кісі жолыќќалы кїтіп отыр екен, мен де ќатарларына жайєастым. Бір кезде Мўќаѕ екінші ќабаттан тїсіп келе жатып, мені кґрді де «Келдіѕ бе?» деді жымиып. Сўраќтарыма тїгелдей жауап жазыпты. Маќаласын «Жас ќалам» газетініѕ сўрауы бойынша деп бастапты. Мўќаѕныѕ сол ќолжазбасын ешкімге бермей саќтап жїретінмін, бір досым кґріп, «Неге мўражайына ґткізбейсіѕ?» деді. Содан сол шаєын сўхбат жазылєан ќолжазбаныѕ тарихын жазып, Јуезов мўражайына жібердім. Осы ретте ґткен єасырдыѕ 50-жылдарыныѕ орта шенінде Павлодар облыстыќ «Ќызыл Ту», ќазіргі «Сарыарќа самалы» газетінде ќызмет атќарєан кездерім есіме тїседі. Бастапќыда Јзілхан Нўршайыќов бас редактор болды, ол кісіден їйренгеніміз ґте кґп. Јдекеѕ «Социалистік Ќазаќстан» газетініѕ арнаулы тілшісі болып ауысќаннан кейін газеттіѕ бас редакторлыєына ќазаќ баспасґзініѕ тарланы Омарєали Ќўдышев бекітілді. Ол газет шыєаруда шебер ўйымдастырушы єана емес, ґнегелі тјрбиеші де бола білді. Ќаламы ўшќыр жастарды демеп, ќамќорлыќ жасап отырды. Аќын Тґлеужан Смайыловтыѕ дарынын баєалаєан, Рамазан Тоќтаров Шет тілдер институтын бітіріп, шалєайдаєы ауданєа француз тілінен сабаќ беруге кетіп бара жатќан жерінен редакцияєа алып ќалєан, кейін оныѕ белгілі жазушы болып ќалыптасуына шарапаты тиген сол Омарєали Ќўдышев еді. - Журналистерді даярлауєа ќатысты факультеттердіѕ кґбеюі оныѕ сапасына кері јсерін тигізуі мїмкін бе, јлде одан ўтар тўстарымыз да бар ма? - Ќазір ґзі жауыннан кейінгі бјйшешектей журналистика факультеттері кґбейіп кетті, ќўп кґрмеймін оны. Маманы тапшы оќу орындарынан шаласауатты кадрлар даярланатыны айтпаса да тїсінікті болса керек. Журналистіѕ білігіне білімі сай болєаны ґзі їшін де, басылым їшін де тиімді. Бір саланыѕ айналасында шырматылып ќалмай, жан-жаќты болєанда ізденеді, ґзін жетілдірумен їнемі айналысатын болады. «Білімді мыѕды жыєады» деген наќыл тектентекке айтылмаса керек. Білімді адам ќашанда ґзіне сенімді.

Француз актері Жерар Депардье Ресей азаматтыєын алды.

СўхбаттасќанЎлбосын АЙТҐЛЕН, «Айќын».


Жастыќтыѕ оты ќайдасыѕ, Жїректі тїртіп ќозєамай? Абай. Жолдау ізімен

«Сарыарќа самалы» газетініѕ жастарєа арналєан ќосымшасы «Жастары жалын жїректі, ґршіл намысты, биік рухты болса, ол елдіѕ еѕсесі де биік болады» деп жасампаз елдіѕ жастарына ќай уаќытта да їлкен сеніммен ќараєан Елбасы Нўрсўлтан Назарбаев бўл жолы да бізді назарынан тыс ќалдырмады. Ўлттыѕ кемел келешегіне, бїгінгі жас ўрпаќќа артылар еѕ їлкен міндет - сананыѕ тїзу жолмен ќалыптасуы мен білімділік, жан-жаќтылыќ азат елдіѕ жастарына тјн екендігін таєы да айтты. Мемлекет басшысы тоталитарлыќ жїйеніѕ ќыспаєын кґрмеген, коммунистік идеологияныѕ шарпуына шалынбаєан жас ўрпаќќа, тјуелсіздіктіѕ ўландарына айрыќша сенім артады. Јркез отаншыл, мемлекетшіл жастардыѕ ґсіп келе жатќаны ґзін ќуанышќа бґлейтінін айрыќша сезіммен бґле-жарып айтады. Жас ўрпаќ бойынан ел ісінен тыс ќалмау сезімі аныќ байќалады. Бўл ќазаќ жастарыныѕ ўлттыќ рухыныѕ ґскендігін, санасыныѕ есейгендігін, саяси мјдениетініѕ артќандыєын байќатса керек. ЌР Президенті Н.Назарбаев «Ќазаќстан - 2050» Стратегиясы - ќалыптасќан мемлекеттіѕ жаѕа саяси баєыты» атты халыќќа Жолдауында жастар мјселелеріне, ґскелеѕ ўрпаќ тјрбиесіне ерекше тоќталды.

Данияр ЖЎМАДІЛ

Ќыз тјрбиесі – ўлт тјрбиесі

«Отан отбасынан басталады» десек, сол јрбір кіші отанныѕ ўйытќысы, берекесі болатын – јйел адам. Ўлттыѕ адаспай, ўлт болып ќалуы, ќоєамныѕ ырєаќты дамуы, мемлекеттіѕ ґркендеуі – болашаќ Ана болар ќыздардыѕ ќалай тјрбиеленетініне байланысты болмаќ. Єылымда этика деген ўєым бар. Осы кїнгі «этика» дегенімізді ќазаќтар «јдеп» деп тїсінген. Аныєыраќ айтќанда, этика – адамгершіліктіѕ саєасы, тґркіні – јдеп. Атабабамыз мўны еѕ алдымен ќыздыѕ тјрбиесінен бастаєан. «Ќызым їйде – ќылыєы тїзде» демекші, ќыз баланыѕ жїрістўрысы мен киім-киісі тјрбиеніѕ негізі болып саналады. Жалпы, ќазаќ ќызы – ќазаќ ќызы болып ќалєаны дўрыс. Яєни, бір бойында ибалылыќ, ўят, ар-намыс, инабаттылыќ, јдемілік, аќыл, кґркем мінез бен келісті бітімі болєанына не жетсін.

Сенімді аќтау –

áiçãå ñåðò

Жетімін жылатпаєан халыќ едік

«Бейбіт ґмірдіѕ ґзінде бізде мыѕдаєан жетімдер бар – балалар їйлері толы. Бўл, ґкінішке ќарай, жалпыјлемдік їрдіс жјне жаћанданудыѕ сынаєы. Біраќ біз бўл їрдіспен кїресуіміз керек... Ерлердіѕ јйелдер мен балаларєа мїлдем жауапсыз кґзќарас танытќан оќиєаларыныѕ саны ґсуде. Бўл біздіѕ дјстїрімізге, мјдениетімізге тіптен жат». Жолдаудан їзінді. «Бала ґмірдіѕ базары» деген дана ќазаќ. Жалєыз ќазаќ емес-ау, жер бетіндегі жўмыр басты јр пенденіѕ арманы - жанўя ќўрып, ўрпаќ ґрбіту. Алайда, шыр етіп дїниеге келгеннен ананыѕ аялы алаќанын, јкеніѕ тјрбиесін сезбей, кґрмей ґсетін тірі жетімдеріміз де жоќ емес. Тіпті, жылдан жылєа кґбейіп бара жатќанын ќалай жасырарсыѕ. Жетімін жылатпаєан халыќ едік. Мўндай кїйге ќалай душар болдыќ? Мўныѕ барлыєы отбасындаєы тјрбиеніѕ таяздыєы болса керек.

6-áåòòå Ќазаќ ќызы отандыќ єылымєа серпіліс јкелсем дейді

Елбасыныѕ сґз етіп отырєан «жауапсыз ерлері» кім? Ерлер јрдайым отбасыныѕ асыраушысы, жанўяныѕ тўтќасы болып келеді. Дегенмен, соѕєы жылдары жалєызбасты аналардыѕ кґбейіп бара жатќаны да жалєан емес. 15 кїн їйде, 15 кїн тїзде жїріп аќша тауып жїрген јкелер ќаншама. Ќаламгер Тўрсын Жўртбаев бір сўхбатында: «Ќоєамды јйел билегендігініѕ белгісі - анасын єана тыѕдап ґскен ќыздардыѕ јкеніѕ алдында жасќану мен ўялудан ќалєандыєы», - деген екен. Ќазіргі таѕда жастар јкелеріне ќараєанда аналарына жаќын болып ґсіп келе жатќанын аѕєару ќиын емес. Јр отбасындаєы јкеніѕ ролі ерекше болу керек. Јке - отбасыныѕ асыраушысы, ќамќоршысы, аќылшысы. Јрбір бала «меніѕ пір тўтатын адамым - Јкем» деп отырса, ќандай єанибет. Ќазаќта «Јке асќар тау», «Јке - бјйтерек» деген ќанатты сґздер бар. «Јке балаєа сыншы» дейді бабалар. Ал балаларыныѕ јкелерін нар тўлєаєа теѕеуден ќалып бара жатќанынан ќорќу керек сияќты. Бїгінгі жас јкелердіѕ де ґз жауапкершілігіне немќўрайды ќарауы осыныѕ салдары, јке ќадірін тїсінбеуден деп білеміз. Жастардыѕ басты мјселесі - бір-біріне болашаќ јке, болашаќ ана деп ќарамауында.

Ажырасу – келешегімізге тґнген ќатер

8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

«Еліміздіѕ болашаќта ќандай болатыны балаларымыздыѕ бойына ґзіміз ќандай тјрбиені сіѕіретінімізге тікелей байланысты. Еѕ алдымен, біз ќыздарымыздыѕ тјрбиесіне кґп кґѕіл бґлуіміз керек. Олар – болашаќ жар, болашаќ ана, шаѕыраќтыѕ шыраќшалары». Жолдаудан їзінді.

«Мен ажырасуєа ќарсымын, жастарды отбасы ќўндылыєы, ажырасудыѕ ќасірет екендігі рухында тјрбиелеу керек, ґйткені, оныѕ салдарынан, еѕ алдымен, балалар зардап шегеді. «Јкесі ќой баєа білмегенніѕ баласы ќозы баєа білмейді». Бала тјрбиесі – тек ананыѕ емес, ата-ананыѕ екеуініѕ де міндеті». Жолдаудан їзінді.

Ќазір ќазаќ їшін таѕсыќ нјрсе ќалмады. «Жаћандану» деп ґзгеніѕ жаќсысын да, жаманын да бірдей жўтып жатырмыз. Тіпті, аќ пен ќараны ажыратуєа шама жоќ. Ґзґзіне ќол жўмсау, маскїнемдік, нашаќорлыќ, тонау, бірін-бірі ґлтіру, ажырасу... Иј, мўныѕ бјрі - біз ґмір сїріп отырєан ќоєамєа тјн дїниелер. Јйтсе де, бїгінде мўндай келеѕсіздіктерге аса мјн бермей, кїнделікті ќўбылыс ретінде ќарап жїрміз. «Пјленшеніѕ ќызы ќайтып келіпті» немесе «баласы ажырасыпты» дегенге елеѕ ете ќалатын апаларымыз да ќазір ондай гу-гу јѕгімеге уаќыт тоздырєысы жоќ. Ґйткені, ќазір ажырасуды јѕгіме ету сјннен кеткен. Себебі де тїсінікті. «Кґп ќайнаєан сорпаныѕ дјмі кетер» демекші, ажырасудыѕ да ќоєамда жиілеп кетуіне байланысты оєан назар аудармайтын болдыќ. Тіпті, «бўл - ґмір заѕдылыєы» деп, оєан оѕ ќабаќ танытып жїргендер де бар кґрінеді. Масќара! Ќазаќ сияќты діні Ислам халыќ їшін бўл заѕдылыќ емес, жат ќылыќ болуы керек еді. Біраќ амал нешік? «Болашаќ – жастардыѕ ќолында» дегенді

жиі айтамыз. Расы солай. Біраќ, олардыѕ кґпшілігінде ґмірге деген жауапкершілік азайып бара жатќандай. Тіпті, кейде олардыѕ істеген тірліктеріне ќарап отырып, отбасы деген киелі ўєымды жете тїсінбей ме деген ойєа ќаласыѕ. Елбасымыз: «Мені еліміздегі ажырасудыѕ кґптігі алаѕдатады. Ќазаќстандыќ отбасылар берік болулары тиіс», - деп баса айтќан болатын. Ата-анасыныѕ кїнде ќырыќпышаќ болып жатќанын кґрген балада ќандай тјрбие болмаќ? Мемлекет басшысы бала тјрбиесініѕ јке мен ананыѕ ортаќ міндеті екенін атап ґтті. Јрќашан да ќабырєасымен келісіп тірлігін дґѕгелетіп отырєан ерлер де, басќа мойын болып, дер кезінде дўрыс жаќќа баєыт беріп отырєан јйел де «Келісе пішкен тонныѕ келте болмасын» ўєынып, шаѕыраєымен бірге ел ахуалына да їлесін ќосары белгілі. Себебі, отбасы - шаєын мемлекет. Яєни, мемлекеттіѕ ґкілдері бірбіріне жанашырлыќ танытќаны - еліне ќамќорлыєы. Бїгінгі таѕда ерлер де, јйелдер де нан табудыѕ ќамымен їй бетін кґрмей кеткені рас. Жалєасы 6-бетте

7-áåòòå

п і ш і ы т ќ а р Бўл а ! ? ѕ а б а б й еді ќа

5


8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

Сенімді аќтау – бізге серт Басы 5-бетте

Кјсіби маман уаќыт талабы «Кјсіби-техникалыќ жјне жоєары білім еѕ бірінші кезекте ўлттыќ экономиканыѕ мамандарєа деген ќазіргі жјне келешектегі сўранысын барынша ґтеуге баєдар ўстауы керек». Жолдаудан їзінді. Аймаєымыздаєы кјсіпорындарда білікті мамандар тапшы. Ал жўмыссыз жїргендердіѕ мамандыќтары оєан сай келмейді. Сондыќтан, ќазір ќоєамда инженерлік-техникалыќ мамандыќтарєа деген кґзќарас ґзгерді. Бўдан оншаќты жыл бўрын жастардыѕ бјрі заѕгер, экономист болєысы келсе, енді еліміз индустриялыќ баєытќа бет бўрєаннан бері техникалыќ мамандыќтарєа кґбірек сўраныс бар. Осыєан орай, мемлекет тарапынан ќазір техникалыќ мамандыќтарєа оќу гранттары кґбейіп келе жатыр. Заманымыздыѕ талабына лайыќ кадрларды дайындауєа кґѕіл бґлу – бўл ертеѕгі кїнгі экономика дамуыныѕ сенімді іргетасы болып табылады. Нарыќтыќ экономика да

бјсекеге ќабілетті мамандарєа сўранысты ќажет ететіні мјлім. Бўл білім ордаларыныѕ барлыќ салаларына жаѕа талап, жаѕа міндет, жаѕа маќсаттар жїктейді. Кез келген жас маман ґзі таѕдап алєан кјсібініѕ ќыр-сырын єана емес, сол саладаєы жаѕа технологияларды, жаѕаша жўмыс жасау даєдыларын, жаѕаша ойлауды, белгілі ортаєа икемді ќарым-ќатынастарды ќалыптастыруды їйреніп, заман талабына сай ќолдана білсе єана, бјсекеге ќабілетті болатыны сґзсіз. Ќазіргі кјсіптік білім саласындаєы еѕ бір ґзекті мјселе ол: адами ресурстарды дамыту, жастарды жўмысќа орналастыру мїмкіндігін кеѕейту, білім берудіѕ їздіксіз їрдісін ќамтамасыз ету, мемлекеттіѕ, бизнестіѕ, ќызмет кґрсетулер саласыныѕ серпінді жобаларын іске асыру. Ендеше, осы мјселелерді ќоєам болып бірлесе шешуге талпынєанымыз абзал.

Дені сау ўрпаќ болашаќ кепілі «Денешыныќтыру мен спорт мемлекеттіѕ айрыќша назарында болуы тиіс. Наќ сол саламатты ґмір салты ўлт денсаулыєыныѕ кілті болып саналады». Жолдаудан їзінді.

«Бїгінгі игіліктіѕ бјрі – жастарєа, себебі олар – ел келешегі. Бїгінгі студенттер – елдіѕ ертеѕгі азаматтары. Біздіѕ экономикамыз даєдарыс тўсында ќисайєан жоќ. Тїгі жоќ ел едік, ќазір толдыќ. Елдіѕ табиєат берген ырыс-байлыєы зор. Ал одан да сарќылмас байлыќ – жастар. Оларды биік тўлєалы азамат ретінде тјрбиелеу – біздіѕ парызымыз. Соєан сай болыѕдар». ЌР Президенті - Елбасы Нўрсўлтан НАЗАРБАЕВ.

6

Осынау материалдыѕ тобыќтай тїйінін Елбасы Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ ќазаќстан халќына Жолдауында айтќан мына бір сґздерімен аяќтауды жґн санап отырмыз. «Мен сґзімді, јсіресе, жастарымызєа арнаєым келеді. Бїгін мен жариялаєан Жаѕа саяси жјне экономикалыќ баєыт сіздерге жаќсы білім беруді, яєни бўдан да лайыќтыраќ болашаќ сыйлауды кґздейді. Мен сіздерге – жаѕа буын ќазаќстандыќтарєа сенім артамын. Сіздер Жаѕа баєыттыѕ ќозєаушы кїшіне айналуєа тиіссіздер. Мемлекет басшысы ретінде мен јрдайым сіздердіѕ оќуларыѕыз бен ґсіп-ґнулеріѕіз їшін барлыќ жаєдайды жасауєа тырыстым. Јлемдік деѕгейдегі университет, зияткерлік мектептер аштым, «Болашаќ» баєдарламасын ќўрдым. Ќазір мемлекеттік жастар саясатыныѕ жаѕа тўжырымдамасы јзірленуде . Мемлекет сіздердіѕ алдарыѕыздан жаѕа мїмкіндіктер ашылуы їшін барлыєын жасауда. Олар – сіздердіѕ ата-аналарыѕыз тіпті, ойлап та кґрмеген мїмкіндіктер. Естеріѕізде болсын: сіздердіѕ табыстарыѕыз – ата-аналарыѕыздыѕ табысы, туєандарыѕыз бен туыстарыѕыздыѕ табысы, отбасыларыѕыздыѕ табысы, барлыќ отандастарыѕыздыѕ табысы, біздіѕ Отанымыздыѕ табысы», - деді Мемлекет басшысы. Сенімді аќтайыќ, замандастар!

р а т ќ ы л а п о «Еур н ы р а т с а ж ќазаќ

Жетістік

» ы д и н а т п е д озыќ ойлы

Ўрпаєыныѕ келешегін ойлаєан халыќ ел тізгінін ўстар ўландарыныѕ білімді болуын басты маќсат етері даусыз. Мемлекетімізде ќыз-жігіттерге жасалып жатќан ќамќорлыќќа кґѕіл толады. Жастарымызєа шетел асып, білім алуєа, техника «тілін» меѕгеруге мїмкіндік зор. Тек білімге деген ќўштарлыќ пен ниет болса болєаны. Мемлекет ќамќорлыєыныѕ арќасында їлкен єылымєа аяќ басќан жастар ґте кґп. Солардыѕ бірі екібастўздыќ Салтанат Бейсенова. Астанадаєы Л.Гумилев атындаєы Еуразия Ўлттыќ университетінде биология мамандыєыныѕ докторантурасында білім алып жатќан жерлесіміз бар уаќытын оќуєа арнайды. Германиядаєы Э.Морица атындаєы Грайсфольт университетіне арнайы барып, јркез білімін жетілдіреді. Болашаќ философия (PhD) докторын јѕгімеге тартќан едік. - Салтанат, єылымєа ќалай келдіѕ? Аталмыш саланы таѕдауєа не себеп болды? - «Жастыќ, жалынды шаќ – бўл тамаша дїние, оны рјсуа ету - ќылмыс». Атаќты аєылшын жазушысы Бернард Шоудыѕ осы сґздерініѕ астарында тереѕ маєына жатыр. Бўл – «жас болсаѕ, кїш-ќуатыѕ мен ерік-жігеріѕді аямай еѕбек ет, арманыѕа ќол жеткіз» - деген ўєым єой. Ќўдайєа шїкір, ґмірімде осы сґзді кґкейіме сіѕіріп, алєа жетелеген жаны жайсаѕ жандар кездесті. Мектеп ќабырєасында оќып жїргенде ўстаз болуды армандадым. Орта мектепті тјмамдаєан соѕ Павлодар мемлекеттік педагогикалыќ институтына биология пјнініѕ мўєалімі мамандыєына оќуєа тїстім. Кейін осы жоєары оќу орныныѕ магистратурасына ќўжат тапсырып, єылым жолын таѕдадым. Мўндай батыл ќадамєа баруєа јкем Арын-Рашид Бейсенов пен институттаєы ўстазым, биология єылымдарыныѕ докторы, профессор Жанат Мўќатаева септігін тигізді. - Бїгінде єылым саласында жастар аз. Кґпшілік арасында єылым «ќартайып» кетті деген пікір де айтылып жїр. Осыєан айтар ујжіѕ бар ма? - Шынында да, єылымда 60 жастан асќан азаматтар басым. Алайда, олар ќол ќусырып отырєан жоќ. Негізі, єылыми жаѕалыќ ашу жасќа ќарамайды. Єылымдаєы аєаларымыз екі їлкен міндетті атќаруда. Алєашќысы – отандыќ єылымды дамыту, екіншісі – бўл салаєа білімге ќўштар жастарды тарту, тјрбиелеу ісі. Ґзім де - осындай азаматтардыѕ єылым «мектебінен» тїлеп ўшќан жаспын. Єылымєа бет бўрып, нјпаќа табуды емес, еліміздіѕ болашаєын ойлайтын ќатарластарым баршылыќ. Бїгінгі єылым мен єалымдар «ќартайып» кетті деген пікірмен келіспеймін. - Сеніѕ ойыѕша, жастарды єылымєа кґптеп тартудыѕ жолы ќандай?

Ќазаќ елі бїгінде ґзініѕ асыл ќўндылыєы болып саналатын – халыќ денсаулыєын саќтаудаєы маќсат-міндеттерін айќындай тїсті. Тўєырлы Тјуелсіздігіміз халќымызды спорт сияќты басќа да салалар бойынша толаєай табыстарєа жетуге жігерлендірді. Осы тўста еѕ бастысы салауатты ўлт ќалыптастыруда дені сау ўрпаќ ґсірудіѕ мјнісі зор екенін атап айтќан жґн. Кез келген елдіѕ болашаєы – оныѕ халќыныѕ денсаулыєына байланысты екендігі – дјлелдеуді ќажет етпейтін шындыќ. «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» дегенді ґсіп келе жатќан ўрпаќтыѕ санасына сіѕіріп, олардыѕ ґз денсаулыєына деген жауапкершілігін ќалыптастыру баршаныѕ борышы.

ТЇЙІН

- Елбасымыз атап ґткендей, ќазіргі Ќазаќстан, јлемдік саяси сахнаєа кґрермен кґзімен ќарайтын їйренуші елден ґсіп, енді їйретуші ел деѕгейіне жетті. Сол сияќты осы жиырма жылда замандастарымыздыѕ да санасы ґсті, ойы серпілді. Жастар – табиєатынан кез келген іске, жўмысќа ынталандыруды ќажет ететін буын. Єылымєа дарынды жастарды шаќырудыѕ бірнеше жолы бар. Алдымен, бўл салада жїрген азаматтардыѕ абыройы жоєары, тўрмысы, јл-ауќаты жоєары болуы ќажет. Бўл жастарды ынталандыра тїсетіні аныќ. Екінші кезекте, єылым жолына тїскен жас болашаєыныѕ кемел болатынына кґзі жетуі тиіс. Јрине, бўл тўрєыда елімізде ќыруар іс тыѕдырылуда, єылым саласын дамытуєа жыл сайын жўмсалатын ќаржы кґлемі ўлєаюда, шетелдіѕ їздік оќу орындарында білім алуєа да жол ашыќ. Осыныѕ арќасында єылыми жаѕалыќ ашып, јлемді аузына ќаратќан Алаш балалары кґбейіп келеді. Ґзім де арманы бір Алаш жастарыныѕ ќатарынанмын. - Ќазаќ єылымына ќандай їлес ќоспаќсыѕ? - Ќазіргі кезде биологияныѕ ґсімдік саласында ізденудемін. Наќтыраќ айтсаќ, єасырлыќ тарихы бар Э.Морица атындаєы Грайсфольт университетініѕ профессоры Мартин Шниттлердіѕ жетекшілігімен гагея атты ґсімдікті молекулалыќ-генетикалыќ деѕгейде зерттеудемін. Гагея – Еуразия мен Солтїстік Африкада кґп таралєан, 70 тїрі бар сарымсаќ тјрізді ґсімдік. Докторлыќ диссертациям осы таќырыпќа арналды. Ґйткені, аталмыш ґсімдік елімізде кґптеп кездескенімен, молекулалыќгенетикалыќ тўрєыда мїлдем зерттелмеген. Гагея кґктемгі кезеѕде єана гїлдейтін, кґбею эволюциясы ерекше ґсімдік. Оныѕ «ќўпияларын» ашу – ќазаќ єылымына ќосќан ґзіндік їлесім болмаќ. Ґсімдікті егжей-тегжейлі зерттеуге германиялыќ университетте ќажетті ќўрал-

дейді болашаќ єалым Салтанат Бейсенова

жабдыќтар бар. - Германиядаєы јріптестеріѕніѕ бізге, ќазаќ жастарына деген кґзќарасы ќандай? - Германияда єылыми тјжірибеден ґтіп

жїргеніме їш ай болды. Осы уаќыт аралыєында «Ќай жерден келдіѕ? Ўлтыѕ кім?» деген сауалдар жиі ќойылды. Јрине, зор маќтанышпен «Мен – Тјуелсіз Ќазаќстанныѕ азаматымын, ўлтым – ќазаќ!» деп маќтанышпен айтамын. Еуропалыќтар ќазаќ жастарын озыќ ой кґгінде еркін жїзетін, білімді ћјм білікті азаматтар деп біледі. Ал Ќазаќ елін јлемніѕ дамыєан елдерімен иыќ тірестірген мемлекет деп мойындайды. Осыдан біршама уаќыт бўрын еліміз «ЕХРО-2017» халыќаралыќ кґрмесін ґткізу мјртебесін иеленгені белгілі. Сол уаќытта мен Францияда болєан едім. Игі жаѕалыќты естігенде, ќуанышымда шек болмады, кґкейімді маќтаныш сезімі кернеді. Негізі, замандастарымныѕ білімі мен біліктілігі ќандай да бір елдіѕ жас буын ґкілдерінен кем емес. Мјселен, германиялыќ јріптес жастарды ќарасам, єылыми жаѕалыќ ашуєа ќўмар. Олар Азия елдері халќыныѕ тўрмыс-салтын, мјдениетін зерттеуге бет бўруда. - Ќўрбы-ќўрдастарыѕа айтарыѕ бар ма? - Мемлекет бізге мол мїмкіндік жасауда. Тек, соны дўрыс пайдалана білейік. Еѕ бастысы, ўлт мїддесі їшін тер тґгуді ќаперімізде ўстайыќ. - Уаќыт бґліп, јѕгімелескеніѕе рахмет!

Јѕгімелескен Аќмарал ЕСІМХАНОВА.


8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

п і ш і ы т ќ Бўл ара ! ? ѕ а б а б еді ќай Јттеѕ-ай...

Жїректіѕ «æàñû» Ќалыѕ бўќараныѕ таєатсыздана кїтіп, аста-тґк етіп ќарсы алатын Жаѕа жыл мейрамынан кейінгі алєашќы кїн. 2013 жылдыѕ 1-ші ќаѕтары. Ќала кґшелері ќўлаќќа ўрєан танадай. Жайшылыќта жаяу жїргіншіге ырыќ бермей желдей жїйіткитін жеѕіл автокґліктер де соншалыќ кґп емес. Дені шаєын автобустар мен тґбесінде «Тахі» деген жазуы бар машиналар.

Аты жаман адастырєыш «шайтан су» кімді ґрден, кімді тґрден жыќпады? Ќанша шаѕыраќ ќўлазып, ќанша ўрпаќ кеміс тумады? Ќаншама пенде жол апатыныѕ ќўрбаны болды? Јкеге «јй», анаєа «ґй» дейтіндей халге жеткізді. Бїгінгі таѕда тойдыѕ «тґресіне» айналып, ол болмаса абыройдан ќўр-алаќан болатын ќўдандалы ел болдыќ. «Бата - тілектіѕ анасы» десек те, Алла атымен тілек айтып, «Алып ќоймен» аяќтап та жатамыз. Ар-намысты аяќасты тастап, ќўлќындарды ќу шґлмекке ќўлдыќ еттік. Араќ ауыр дертке айналды. Ґкінішке ќарай, сол індеттіѕ бетін јлі ќайтара алмай жїрміз. Ќайтарєанымыз былай тўрсын, керісінше, кґшеніѕ кґпшілік жїретін тґріне жарнамалап, суретін іліп ќоятын болєанбыз. Асыл дініміз араќ ішіп отырєан дастарќан басына жаќындамауєа, жоламауєа бўйырєан еді. Ал бїгінгі таѕда ґзімізді-ґзіміз жўбатып, «Ґзіѕ ішпесеѕ болды, ґзгені ќайтесіѕ?» деген оймен шектелдік. Араќтыѕ зияны туралы Мўхаммед (с.є.с.) Пайєамбардыѕ айтќан хадистерініѕ бірінде: «Кімдекім араќ ішушімен бірге отырса, Алла таєала оны ќияметте екі кґзі кґрмейтін кґрсоќыр етіп тірілтеді», «Араќтан саќтаныѕдар, ґйткені, ол – барлыќ жамандыќтардыѕ кілті», «Араќ – шайтанныѕ харам істерінен» – деп ащы судыѕ зияндылыєын ескертеді. «Адам алысќа ќараймын деп, жаќындаєысын кґрмейді», - деген екен сґз зергері Єабит Мїсірепов. Осы сґзге ерекше мјн беруіміз керек шыєар. Аспандаєыны аламын деп жїріп, жердегіден ќўр ќалатын сиќымыз бар. Ананы-мынаны жарнама еткенше, неге осы ќоєамныѕ ќауіпті індетіне дјру таппасќа?!. Мјселен кґшеде тїкіргенді жазалаєанша, шайтан суды сатуєа ќатал тыйым салатын заѕ шыєарып, неге шара ќолданбасќа?! Тіпті, ішімдікке ќарсы ќарата айтылєан пікірлерді, наќылдарды, жыр шумаќтарын жарнамаламасќа?! Мысалы, Арман Бердалин аєамыздыѕ «Араќ пен Ќазаќ» деген толєауын тыѕдата алсаќ, кґпшілікке ой тастап, жол бастар едік. Имамдарды мектеп жасындаєы жеткіншектерге, жоєары оќу орындарындаєы студенттерге осы мјселе жґнінде уаєыз айтуєа шаќыруєа болады єой. Біздіѕ кґксеген мўраттарымыз, яєни, бјсекеге ќабілетті отыз елдіѕ

Ґмірдіѕ ґз інен

ќатарына кіру їшін мемлекетіміз ґзгелерге жан-жаќты їлгі бола алатындай дјрежеде ќалыптасуы керек. Ол тек сыртќы саясатпен шектелмеуі тиіс. Мемлекеттіѕ негізін ќалаушы – халыќ. Сондыќтан, бўќараныѕ халахуалы, мјдениеті, ґркениеті ґрден байќалєаны абзал. Рухы берік болмаєан ўлттыѕ діѕгегі де бос болары хаќ. Бірде жаз мезгілінде ќала кґшесінен егде жастаєы їсті-басы лас бір апаны кґрдім. Тїріне ќарасам, ішкілікке тїсіп, енді одан шыєар жолды емес, ґлер жолды іздеп жїргендей кейіпте. Оныѕ ќандай таєдырєа кґндіге алмай жаѕылєанын білмесем де, ел басќарып отырєан аєаларымды аядым, «Ќандай жетім елдіѕ ўрпаєы?», деп. Себебі, осы індетке тосќауыл бола алмаєан ќауќарсыздыєымыз єой. Біз шын мјнісінде патриот болсаќ, осындай келеѕсіздіктерге жол бермес едік. Ґйткені, патриотизм енжарлыќ пен немќўрайлыќтан, безбїйректіліктен тўрмайды. Бейресми деректерге сїйенсек, елімізде 300 мыѕ адам маскїнемдік сапында тіркелген. Оєан еш жерге тіркеуге алынбаєандарын ќосыѕыз. Ґкінішті-аќ! Барша аєайынєа «Алла сґзінен аспай, шайтанєа ќарай бір ќадам да баспай, еліміздіѕ берекесін арттыратын ўлы істерге асыєайыќ!» дегім келеді.

Айбат ЫДЫРЫСОВ, Баянауыл ауданы.

Аялдамада автобус кїтіп тўратын адамдар да сирек. Ол тїсінікті де. Десе де, туєан-туысты мерекемен ќўттыќтау їшін ќолдарына сыйсияпаттарын ўстап, жїздерінде кїлкі ойнап аялдамаєа аялдаєан жандар да баршылыќ. Ќўрбым екеуіміз де осындай маќсатпен їйден шыєып, аялдамаєа ќарай беттедік. Аєам тўратын мекен-жайєа апаратын шаєын автобусты кґп кїттік. Бір сјтте аялдаманыѕ ќасындаєы бес ќабатты їйден бір-бірін сїйреп, ащы суєа лыќа тойып алєан ќазаќтыѕ їш жігіті шыќты. Јрќайсысы ґз басымен јлек. Шаранадан жаѕа шыќќан тґлдей аяќтарын имене басады. Тіпті, бірі ќўласа, ќалєандары да ќоса ќўлайды. Бірін-бірі балаєаттауды да ўмытќан емес. Біз мінген шаєын автобусќа јлгі тґртеуі де отырды. Сјбира екеуімізге артќы жаќтан орын тиді. Бізге ќарама-ќарсы жетпісті алќымдап ќалєан јже мен басына орамал жамылєан ќазаќтыѕ ќызы жайєасыпты. Кґлікке мінген тґртеуі жай отырмай, ґзгелерді ќаєып-соєып, балаєаттауєа кірісті. Тымаєын ќисайта киген, аласа бойлы, есерлеу біреуі ќос ќолын екі жаєына кезек сермеп сґйлеп отыр. - Дыбыстарыѕды шыєармаѕдар, - деп белгісіз біреулерге жекіп ќояды. Кеудесін оѕ ќолымен соќќылап: - Мен пјленбай ауданныѕ жігітімін, - деп јр сґзін тїсініксіздеу етіп зорєа айтады. Адам ўєып болмайтын таєы бірденелерді јѕгіме

рбиесі Ўрпаќ тј

Жасыратыны жоќ, саналуан елдіѕ сериалдары кїнделікті ґміріміздіѕ бір бґлшегіне айналып їлгерді. Кґксандыќтыѕ алдына жаќсылап жайєасќандардыѕ саєатымен кїтетін киносы аяќталєанша, орнынан тўруы екіталай. Јсіресе, ауылдыќ жерлерде сериал кґрсетілетін уаќытта кґшеде тірі жанды кездестіре алмайсыз. Осыны біліп алєан јккі баукеспелер ўрымтал сјтті жымысќы јрекеттеріне пайдалануєа бейімделіп алєанын да естіп жїрміз. Тіпті, бар жўмысын кинотуынды басталатын саєатќа дейін аяќтайтындарды, «уаќытым болып ќалды» деп ќўдды бір намаздан ќалып ќоятындай зыр жїгіретіндерді де кґріп жїрміз. Бїгінгі таѕда отандыќ арнамызды кјріс, тїрік, соѕєы уаќыттарда ќосылєан їнді сериалдары жаулап алды. Арнамызды жаулап ќана ќоймай, санамызды да баурап алды. Олай дейтінім, сериалдыѕ бір сериясын кґрмей ќалса, ґзін жайсыз сезініп, не болєанын білгенше, таєаты таусылатын адамдар жїр арамызда. Кјдімгідей

киноєа беріліп кететіндері соншалыќты, ондаєы јртістердей ґмір сїріп, соларєа еліктейтіндерін ќайтесіз?!

Ойлап кґрейікші. Жалпы сериалдар не їшін жасалады? Јрине, бірінші кезекте, кґп пайдаєа кенелудіѕ амалы. Дегенмен, кейбір зерттеушілердіѕ сґзіне ќараєанда, мўндаєы басты маќсат теѕге табу емес екен. Айтуларынша, кино – идеологиялыќ ќару. Яєни, кез келген сериалдыѕ Отаны ґз салт-дјстїрін, мјдениетін, діни аєымдарын, сјн їлгілерін, тіпті, таєамдарына дейін тїсірілімніѕ трансляциясы жїретін елдерге таратуды кґздейді. Киноґнердіѕ тўтас ел таєдырына јсерін зерттеген єалымдар Бразилияда кґрсетілетін бір танымал сериалдыѕ бас кейіпкерлері айырылысќанда, ондаєы ажырасу

етіп отыр. «Біз ешкімнен ќорыќпаймыз» дегенді де ќосып ќояды. Ґзгелері де бўдан аспаса, кем тїсер емес. Кґпшіліктіѕ мазасын алып, есірген їстіне есіре тїсуде. Ќарсымызда отырєан јже шыдай алмады ма білем, автобус ішіндегілерге естірте: - Бїйтіп, маќтанєандарыѕа болайын. Мына тїрлеріѕмен автобус ішіндегі жерлестеріѕді тірідей жерледіѕдер єой, - деп шарасыздыќтан басын шайќады. Кейуананыѕ айтќанына ќўлаќ асќан олар жоќ. Кенет кґзім ќарсы алдымда отырєан орамал жамылєан ќазаќ ќызына тїсті. Јлденеге ќапаланып, мазасызданєандай болып кґрінді маєан. Сјлден соѕ ќос жанарынан жас парлай бастады. Ўзаќ жылады. Кїртешесіне тамєан кґз жасына ќарап отырып, ойланып кетіппін. Меніѕ де жанарыма жас тыєылєандай болды. Діттеген жерге жетіп, автобустан тїскеннен кейін ќўрбым: - Ќарсыдаєы ќыз неге жылады? – деді таѕданєандай болып. - Жїректіѕ жасы єой, - деп жауап ќаттым екі ауыз сґздіѕ басын зорєа ќўрап. Иј, бўл – иманєа толы жїректіѕ жасы еді... Ол шарап шґлмегін серік еткен бейшара бауырларыныѕ ауыр халін кґріп жылады... Кешірілмес кїнј жасап жїргендерін ойлап жас алды кґзіне... Мўсылман бауырларыныѕ азєын тобыр жетегінде жїргенін ойлап егіледі... Иј, солай...

Ќайрат ТОЛАЄАЙ, Павлодар ќаласы.

оќиєалары 10 пайызєа ґсетінін аныќтаєан. Осыдан сериалдыѕ адам ґміріне кері ыќпал ететінін байќау ќиын емес. Оєан ќоса, телеґнімдер алуан тїрлі болєанымен, барлыєына ортаќ кемшіліктерді атауєа болады. Мысалы, сериал кґру – зая кеткен алтын уаќыт. Орташа статистикалыќ есепке жїгінсек, адам кїніне 1,5 саєатын кино кґруге жўмсаса, жылына 23-24 кїн жиналып ќалады екен. Яки, сол мезгіл ішінде їй шаруасы, бала тјрбиесі де ќараусыз ќалады деген сґз. Жоєарыда айтып ґткендей, бїлдіршіндер де осы кезді ўтымды пайдаланып, ґз білгендерін жасайды. Кейде арты ќайєылы оќиєаларєа да апарып соќтырады. Оныѕ їстіне, сериалдан ґзіѕе ќажетті дїние табу сирек кездеседі. Демек, осы босќа кеткен уаќытыѕды кјдеге жаратып, мјселен, шет тілін меѕгеруге немесе дене жаттыєуларына уаќыт бґлу арќылы денсаулыєыѕды едјуір тїзеп алуєа болады емес пе?! Шет мемлекеттерде адамныѕ психикалыќ жаєдайын зерттеуге арналєан сауалнама арасында «тўраќты тїрде сериал ќарайсыз ба?» деген сўраєы бар екен. Осы сўраќќа «иј» деп жауап берген азаматтарєа «ґз уаќытына, яєни, ґміріне ќўрметі аз» деген белгі соєылатын кґрінеді. Сериалдыѕ ыќпалын зерттеу барысында бір топ єалымдар Эденбург зообаєында 12 шимпанзеге жануарлар јлемі бойынша еѕ атаќты кино тїсіруші Дэвид Атенбороныѕ туындыларынан 2 ай бойы 15 минуттыќ бейнефильмдер кґрсеткен екен. Бірінші аптаныѕ ґзінде тґрт ўрєашы маймыл теледидар алдына басќаларынан бўрын жайєасатын жаєдайєа жетіпті. Ал сјл кейінірек маймылдар экраннан кґрген ґзге жануарлардыѕ ќимыл-ќозєалысына еліктейтін болєан. Бір ќызыєы, «теленашаќор» болып кеткен ўрєашы маймылдарєа ќараєанда, еркектері теледидарєа онша кґѕіл аудармаєан. Соєан ќараєанда, јйел затыныѕ сериал алдында табиєи осалдыєы бар ма, ќалай?.. Ќысќасы, кґзімізбен не кґріп, жїрегімізге нені сіѕіріп жатќанымызды сау аќылєа салып, сараласаќ болєаны.

Зїлфира МАЄЗЎМОВА, Павлодар ќаласы.

7


8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

ЖАС ТАЛАП

БЈРЕКЕЛДІ!

Жанардыѕ жўлдызы жанды

Аќмарал ЕСІМХАНОВА Ж.Доєалованыѕ ґнер саласындаєы таєы бір жеѕісі жайлы айтуєа асыќпыз. Ґткен жылдыѕ соѕында «Ел арна» телеарнасыныѕ тґл жобасы – «Саз јлемі» атты музыкалыќ жїлдесініѕ ќорытындысы шыєа-рылєаны белгілі. «Shine» продюсерлік орталыєыныѕ жетекшісі Баян ханымныѕ бастамасымен дїниеге келген жобаныѕ ќўрылєанына небары екі жыл болса да, ґнерсїйер ќауым арасында кеѕінен танылып їлгерген. «Саз јлемі» жобасыныѕ ќорытындысы бойынша «2012 жылдыѕ еѕ їздік јні», «Еѕ їздік јнші» (ерлер жјне јйелдер арасында), «Еѕ їздік бойз-бэнд», «Еѕ їздік гелз-бэнд»,

Суретті тїсірген - Т.Нўрєазы.

Ќазаќстандыќ шоу-бизнес јлеміндегі «жаѕалыќ» болып саналатын Жанар Доєалованыѕ ґнердегі табысты ќадам-дары туралы єаламтор да, телеарналар да «шулап» жатыр. Талантты жерлесіміздіѕ кино саласындаєы алєашќы ќадамы - «Єашыќ жїрек-2» фильміндегі басты рольді сомдауы, еліміздегі танымал продюсер Баян Есентаеваныѕ «Кеш УОU» тобыныѕ мїшесі атануы, сондай-аќ, «Сен емес» јніне жеке бейнебаянын тїсіруі сынды жетістіктері жайлы бўєан дейін «Сарыарќа самалы» газеті сїйіншілеп жеткізген болатын.

Академиктен бата алєан Ќазаєымда бар О

«Еѕ їздік клип», «Жыл жаѕалыєы» жјне Баян Есентаеваныѕ арнайы жїлдесініѕ иегері аныќталды. Сонымен, «2012 жылдыѕ еѕ їздік јні» аталымын Жаѕабай Ґтегенніѕ «Аяла» јні, «Еѕ їздік бойз-бэнд» аталымын «Арай» тобы жеѕіп алды. «Еѕ їздік јнші» атаєы (ерлер арасында) Айќын Тґлепбергенге бўйырса, «Жыл жаѕалыєы» аталымы бойынша Јли Оќапов марапатталды. Ал жерлес ґнерпаз Жанар Доєалова «Еѕ їздік јнші» (јйелдер арасында) атанды! Ќўттыќтаймыз!

сы уаќытќа дейін бірнеше облыстыќ байќаулар мен жас аќындар мїшјйраларыныѕ жеѕімпазы атанып, оќушылар айтысыныѕ аламанында оза шауып жїрген ґрендердіѕ бірі - Сейфолла Бердімўрат. Май ауданы, Ќаратерек ауылында дїниеге келген ол мектепте 5-ші сыныпта оќып жїрген кезінен-аќ шыєармашылыќќа бейім болды. Шаєын таќпаќтар ќўрап, ауызекі ќаєытпа айтыстарєа ќатыса бастайды. Мектептегі мўєалімдермен ќатар белгілі айтыскер аќын Асыєат Тўрєанбек жетекшілік ететін аќындар мектебініѕ де жас ґнерпазєа бергені мол. Сейфолла ґзініѕ балєын ґлеѕдерімен белгілі академик, абайтанушы, Ќазаќстан Республикасы Парламенті Сенатыныѕ депутаты, жерлесіміз Єарифолла Есімніѕ аќ батасын алады. Јрі айтулы азамат, ел аєасы Єарифолла Есімўлы Сейфоллаєа жоєары оќу орынында білім алуы їші арнайы білім грантын сыйлайды. Бїгінде жеткіншек Сјрсен Аманжолов атындаєы Шыєыс Ќазаќстан мемлекеттік университетініѕ филология факультетінде білім алуда. Таяуда жас ќаламгердіѕ «Ертіс толќыны» атты жыр жинаєы жарыќ кґрген болатын. Оныѕ ќаламына ќарым, шырќау шабыт тілей отыра, тґмендегі ґлеѕдерін оќырман назарына ўсынбаќпыз.

Аќымаќ та бар, саналыѕ да бар, Ќадірліѕ де бар, баєалыѕ да бар. Аєалыѕ да бар, жаєалыѕ да бар, Ќызыл ќўм да бар, Ќараќўм да бар. Теѕізіѕ де бар, Аралыѕ да бар, Кґкше мен Баян єажабыѕ да бар. Ілгері басар ќадамыѕ да бар. Ерлігіѕ де бар, талабыѕ да бар. Ай нўрлы аќ, пјк параєыѕ да бар. Аќорда сынды ќамалыѕ да бар. Осыныѕ бјрі ќазаєымда бар.

Јке - асќар тауым Ашыќ мінез, жайдарлы ќас-ќабаєы, Ўрпаєым деп, јлпештеп жас баланы. Ґмірге деген мына кґзќарасыѕ, Јкеніѕ аќылынан басталады. Адам бол деп жетелеп туылєаннан, Жарыќ ќылып жїреді тїніѕді алдан. Адалдыќты жаныма серік еттім, Јкем айтќан сґздерді ўєынєаннан. Бір ќасиет, јкені сыйлау деген, Кімге болсын јкеден їлгі ал дер ем. Бґлер болсаѕ єўмырын ќуанышќа, Келер таѕыѕ жайнаєан гїлзар дер ем!

БІР ТАЌЫРЫПЌА - ЕКІ ХАТ

Кґѕілділер мен тапќырлар ойыны, былайєы жўртќа тїсінікті тілмен айтсаќ, КВН ойындары жастар арасында кеѕ таралєан. Десе де, кґпшілік арасында осы ойындарєа ќатысты екіўшты пікір бар. Біреулер КВН-ді арзан кїлкі мен маєынасыз јзілдіѕ ордасы» деп сынєа алады. Енді біреулер «КВН жастардыѕ бос уаќытын игі іске бастайды дейді. Жуырда редакциямызєа осы КВН ойындарына ќатысты екі хат келіп тїсті. Ерекше атап ґтерлігі, ќос хат та Аќтоєай ауданынан жолданыпты. Осы хаттарды кґпшіліктіѕ талќысына салуды жґн санадыќ.

К В Н

а д ю а ж т а ќан

Е Арзан күлкінің мекені нің мекені КВН – арзан кїлкініѕ мекені. Ўлтќа, елге жаны ашитындардыѕ дені бўл пікірге ќосылады деп ойлаймын. Себебі, КВН ойындарына ќатысушылар кґпшілікті салмаќты јзілмен емес, анайы іс-јрекеттерімен кїлдіреді. Бїйткен кїлкініѕ кімге ќажеті бар. Сахнадаєы кїлкі ќандай болуы керек? Ол ащы мысќылєа, сатираєа, иронияєа толы болуы ќажет. Ќоєамдаєы келеѕсіздіктерді, адам бойындаєы олќылыќтарды кґпке їлгі ете отырып, маєыналы ой тастауы тиіс. Јйтпесе, киелі сахнаєа шыєып алып, салмаєы жоќ јзілдерді ўсынєаннан не пайда?! Ґткенде теледидардан КВН ойындарын тамашаладым. Ойыншылардыѕ бірі: «Ќазір бізде телеарналар кґп. Балалардікі, жастардыкі, кјрілердікі болып бґліне береді. Мен сіздерге кјрілер арнасыныѕ тірлігін кґрсетейін», - деді. Сґйтті де, біреуі теледидардаєы жїргізуші «міндетін» атќарды. Эфирде отырып јр сґзін бірнеше рет ќайталайды. Мўны кґріп отырєан ќарт адам естімеді дегенге келтіріп соѕында ќатты баќырып айтты. Ал енді осы кїлкілі ме? Есті адамєа ешќандай тјлім беріп тўрєан жоќ. Ќайта, ќазыналы ќарттарымызды келеке етуде. Біле білсек, ќариялардыѕ ќўлаєыныѕ мїкістігі ќолдан жасап алєан я болмаса базардан барып сатып алєан нјрсе емес. Не болмаса рухани, тјрбиелік кемістік емес. Ол – Ќўдай таєаланыѕ жазєаны. Ал оны келемеждеген ќыз-жігіттердіѕ ґзініѕ санасында кемістік бар ма деген ойєа ќаласыѕ. Осы бір арнайы сюжетті кґрген оќушы ќандай тјлім алады? Бўрынєы «Тамаша», «Бауыржан шоуды»

8

еске алайыќшы. Ќандай еді? Ащы кїлкі арќылы шындыќты айтатын. Бїлк етпес жандардыѕ санасын сјл болса да селт еткізіп, бойындаєы кем-кетігін лажсыз мойындататын. Јзіл арќылы бўќара халыќќа тјлім-тјрбие беретін. Ой салатын, ой салєызатын. Олардыѕ сјтсіз шыќќан јзілдерін де кґрмедік. Демек, оларда идея - айќын, маќсат - мыєым, маќсатќа жетер жолдаєы амал да айлалы. Ал КВН ше? Ќўр маќсатсыз, ойсыз кїлкі єана. Халќымыз «Ўйќы арсыз, кїлкі арсыз, тамаќ арсыз» демеп пе еді?! Меніѕ ойымша, жастарєа дўрыс баєыт-баєдар беру ќажет. Ќазаќ ќалжыѕын ќўлдыратпайыќ, аєайын!

Айнўр ТОЙЛЫБАЙ, Агрономия орта мектебініѕ мўєалімі, Аќтоєай ауданы.

лімізде Есен Елеукен бастаєан КВН ойындарына ниет білдіргендердіѕ саны артып келеді. Бўл - ќуанарлыќ жаєдай. Жастардыѕ жаѕа замандаєы јзілдерін кґпшілік де сїйсіне тамашалайды. Аќтоєай ауданында да КВН ойындарына ќызыєушылыєы артќан жандар ґте кґп. «Бўлаќ кґрсеѕ, кґзін аш» демекші, ќыз-жігіттерді ќазаќы ќалжыѕєа даєдыландыру – біздіѕ басты міндетіміз. Јр сенбі-жексенбі сайын «Ќазаќстан» ўлттыќ арнасынан «Жайдарман» јзіл кеші ґтеді. Мўны кґрген сайын аќтоєайлыќ жастардыѕ КВНєа деген ќўлшыныстары арта тїсті. Жергілікті ќыз-жігіттер «Аќтоєай Сіty» атты КВН командасын ќўрды. Игі бастамаєа белсенді жастар себепші болды. Јсіресе, облысќа танымал КВН ойыншысы, бїгінде Аќтоєайда ќызмет атќаратын Дулат Ќўрманбаевтыѕ сіѕірген еѕбегі мол. «Аќтоєай Сіty» ќўрыла салысымен облыстыќ жарысќа жол тартты. «Жас ўлан» жасґспірімдер арасындаєы сайыста аќтоєайлыќтар їздік їштіктен кґрінді. Бўл жаѕа жасаќталєан ўжым їшін зор жетістік. Сондай-аќ, Павлодар ќазаќ КВН лигасыныѕ «Жасstar» атты арнайы жобасына да ќатысып, «Еѕ їздік јзіл» аталымымен марапатталды. Павлодар облысы мен Аќтоєай ауданыныѕ ќўрылєанына 75 жыл толуына орай ўйымдастырылєан КВН сайысында топ жарды. Бїгінде «Аќтоєай Сіty» командасында ґнер кґрсететін Кјмелбай Шыѕєыс, Айгїл Ертай секілді ойыншылар белсенділігімен кґзге тїсуде. Сонымен ќатар, Абай атындаєы орта мектептіѕ оќушыларынан ќўралєан «Ерке егіздер» командасы да тапќырлыќтарымен кґзге тїсуде. Бўл командадан Айзада Ќапанова мен Айжан Кґбештіѕ еѕбекќорлыєын атап ґткен дўрыс. Айжан Кґбешті сґзге тартќанымызда: «Бізге КВН ўнайды. Себебі, ќазіргі жастар осы ойынды ќызыєа ќарайды. Ойыншылар да кґпшіліктіѕ кґкейінде жїрген жайттарды кекесін кїлкімен жеткізеді», - деді ол. Єалым ЈУКЕБАЙ, Абай атындаєы орта мектептіѕ мўєалімі, Аќтоєай ауданы.

Ќўрметті оќырман! Ґздеріѕіз баєамдар деген ниетпен ќос хатты да назарларыѕызєа ўсындыќ. Тґрелігін сіздер айтыѕыздар. Хат-хабар кїтеміз.


8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

ИМАНДЫЛЫЌ

www.saryarka-samaly.kz

9

ТАЄЫЛЫМ ТАМШЫЛАРЫ

ЄИБРАТ

Ќайырлы ўрпаќ ќ ќайтсе туады? Ўлы Мјртебелініѕ бїгін таќќа отырєанына дјл 10 жыл толды. Иелігіндегі аќ орда, астындаєы алтын таќ, ќалай илесе де кґне беретін ќараша халќы, ќалай шашса солай жететін аста-тґк байлыќ пен ќандай бўйрыќ берсе де јп сјтте орындайтын сансыз сарбаздары, айдай ару Ханшайымы, аймаѕдайлы алтын тўлымды жалєыз ўлымен де ќош айтысатын кїн жетті. Ґйткені, бўл деген сондай жалєан дїние екенін, бїгінгі ќалтасындаєы сабансабан аќша мен мал-мїлкі, алтын-кїмісі бјрі артта ќалып, аялаєан јйелi, тјтті беріп ґсірген бала-шаєалары оны бір кїнде їйге ќондырмайтынын, енді ґзініѕ оларєа керек емес екенін, ќалыѕ ќол јскері де, ќаймана халќы да оєан пана бола алмайтынын тїсінді. Ґзініѕ алдаєы таєдыры ќалай аяќталатыны беймјлім еді. Ґйткені, арєы ата–бабаларынан ќалєан жазылмаєан заѕ бойынша мемлекет патшасы дјл он жыл билік ќўрєаннан кейін оны тілесе де тілемесе де таќтан алып, арнайы кемеге отырєызып, елсіз бір аралєа апарып тастайды. Бўл - бўлжымас ќаєида. Ўлы мјртебелініѕ жеті, бјлкім жетпіс жеті ата – бабасы бўл заѕдылыќты бўзбай їн–тїнсіз баєынєан болатын. Енді кезек бўєан да келіп отыр. Мїмкін, сол аралда бір кїн де жїре алмай ит-ќўсќа, жабайы жыртќышќа жем болып кете барар, немесе басќаша кїн кґрер. Ол жаќта ќалай болатынын ешкім де біле алмайды. Оныѕ иесіз аралдаєы ґміріне бўл патшалыќтаєылардыѕ бірде біреуініѕ барып араласатын ќўќы жоќ. Ґйткені, бўрыннан ќалыптасќан тјртіп солай. Ўлы Мјртебелі јзірше ґзінен тґменірек отырєан, бірер сјттен кейін мўныѕ орнына 10 жыл мерзіммен отырып, Ўлы Мјртебелі деген атаќ алатын таќ мўрагеріне тесіле ќарады. Таќ мўрагері ќазір 15 жаста, ал ґзі Ўлы Мјртебелім атаєын аларда елуді еѕсеріп ќалєан кезі болатын. Алтын сарайда екеуі єана оѕаша отыр еді. Ќанша тесіле ќараса да таќ мўрагерініѕ бет јлпетінен ешбір ќуаныш нышанын кґре алмай ќайран болды. Он жыл бойы осынау Ўлы мемлекеттіѕ бас иесі болып, оныѕ барлыќ байлыєын ашса алаќанына, жўмса жўдырыєында ўстап, ќазаќшалап айтсаќ «алпыс кїн атан болєанша, алты кїн бура боп» ґту јркімніѕ пешенесіне бўйырмайтын баќыт. Біраќ, сол баќыт еншісіне тиген таќ мўрагері неге ќуанбады. Јлден уаќытта енді јп-сјтте «Ўлы Мјртебелім» аталатын таќ мўрагерініѕ ашу-ызаєа булыќќан дауысы кґмейінен ќарлыєа шыќты: - Мен де кїндердіѕ кїнінде алдыѕєы патшалар секілді, мына сен секілді ќиын таєдырды бастан кешпекпін бе?! Мен де алдыѕєылар секілді елсіз аралдыѕ шґлдаласында аптап-ыстыќќа зарыєып, ќиналып ґмір сїруге їкім етілмекпін бе?!.. Жо, жоќ! Мен оєан кґне алмаймын! Сол їшін не істеуім керек, айтып кет, Јке! Ўлы Мјртебелі ќапелімде жауап бере алмады,

ўзаќ ойланды. Шынында ґзі патшалыќтыѕ ќызыєына бґленіп он жыл бойы жїрген кезінде елсіз аралда ґтетін ґмірі туралы ешбір ойламаєан екен. Ќабаєын жапќан ќою ќасы тїнеріп кетті. Сарайда біршама уаќыт їнсіздік орнады. - Ўлым - деп патша кїѕірене їн ќатты: - Мен дїние уысымда тўрєан он жылымды еш бітпейтіндей кґріп босќа ґткізіппін. Бўл дїниеніѕ шынымен жалєан, опасыз екенін енді єана тїсініп отырмын. Сен секілді мен де таќќа отырмай тўрып ойланєан болсам єой, јттеѕ! Енді ґкінгенмен ќолдан келер ќайран жоќ. Ќазір ойласам, есіл уаќытымды байлыќ пен мансаптыѕ буына масаттанып бекер ґткізіппін. Егер сен маєан ўќсап елсіз аралда ґмір сїруді ќаламасаѕ, патшалыќ кезеѕіѕді тек рахатта ґткізбей, ґміріѕ мен мал-дїниеѕді аќыры ґзіѕ баратын елсіз аралды гїлдендіруге арнаєаныѕ дўрыс болар еді деген аќылымды єана айта аламын. Ўлы Мјртебелі осыны айтты да, ґзін алдаєы мекені елсіз аралєа апаруєа дайындалып тосып тўрєан кемеге ќарай беттеді. Таќ мўрагері їнсіз ойланып, тапжылмай отырып ќалды. Иј, јкесініѕ айтќаны хаќ еді.... Иј, осы мысалєа зер салар болсаќ, таќ мўрагері ґмірді жалєастыратын адамзат ўрпаєы - јрбір адам ґмірге ґзі їшін ґзі патша болып туылады. Ал, иманы мен аќылы – ата-бабадан жалєасќан, Алла Таєала нјсіп еткен Ўлы Мјртебесі. Бўл екеуі егіздер секілді бґлежаруєа келмейтін біртўтас ўєым. Аќыл жоќ жерде иманды іздеудіѕ жґні жоќ, иман жоќ жерде аќылды да іздеудіѕ ќажеті шамалы. Демек, иман мен аќылымыз біз їшін – дана кеѕесшіміз, Алла Таєаладан адамзатќа берген, басќа хайуанаттан ґзгешеленетін Ўлы Мјртебесі. Ал, кеме – табыт. Адамдардыѕ кґрер кїні, таєдыры бір кїні ґзініѕ таєынан тїседі, яєни єўмыры бітеді. Сол бір кемеге, яєни, табытќа салынады. Елсіз арал – біздіѕ баратын орнымыз (кґріміз). Ќысќаша айтќанда, аќирет аралы. Егер біз бўл ґмірде дїниелік істермен єана шектелсек, јлгі баратын аралымыз расында елсізсусыз ќалып, ќўм-даладан єана тїзілген болады. Егер, хаќ жолымен жїріп, жаќсы амалдарды кґп істесек, јлгі елсіз аралды кґркейткен боламыз. Барар орнымыз шґл-дала, тозаќ азаптары емес, жјннјт баќтары болады. «Аќиреті ќайырлы болсын!», «Иманы жолдас болсын!» деп арттаєыларыныѕ дўєа етуінде јсілі осы нјрсе назарда тўрса керек. «Баќиыѕ баќшалы болсын!»,деген жаќсы тілек бар. Аќирет аралын Фирдоус баќтарымен ќайырлы ќылуымыз ґзіміздіѕ тірідегі амалдарымызєа байланысты екен. Ендеше, баршамыздыѕ баќиымыз баќшалы болсын! Амантай ТОЙШЫБАЙЎЛЫ, Павлодар ќаласы.

Сјбиттіѕ жігіт кезі еді. Бірде ол арыќта аєып келе жатќан ќып-ќызыл алманы кґреді. Іле ќолына алып, ќызыќтап тўрып, шыдамай бір тістейді. Артынша: «Бўл ісім дўрыс болды ма ґзі? Мїмкін бўл алманыѕ иесі бар шыєар? Байќамай біреудіѕ аќысын жеп ќоймадым ба?» - деп кїдіктеніп, ґзен бойымен жоєары ќарай ґрлеп, алманыѕ иесін іздеуге шыєады. Јлден уаќытта алдынан бір бау-баќша шыєады. «Жеген алмам осы баудан болар» деп ойлаєан Сјбит баќша иесіне барып жолыєып, мїмкін болса, кешіруін ґтінеді. Баєбан їш жыл ґзіне ќызмет етсе єана кешіретіндігін айтады. Амал жоќ келіседі. Жігіт ш жыл ґткен соѕ, кетуге рўќсат сўрайды. Баєбан оєан: «Таєыбір шартымды орында, меніѕ бір ќызым бар. Кґзі кґрмейді, ќўлаєы естімейді, ќол-аяєы сал, ґзі мылќау. Соєан їйленесіѕ», - дейді. Жігіт таєы да келісімін береді. Біраќ, жігіт ќызды кґргенде таѕєалады. Ґйткені, ќыздыѕ еш кемістігі жоќ, сап-сау јрі сўлу еді. Баєбаннан мўныѕ мјнісін сўрайды. Сонда баєбан: «Ќызым ўят нјрселерге ќарамайтын, сол їшін оны «соќыр» дедім. Ал «кереѕ» деуімніѕ мјні – ќызым балаєат сґздерді естіген емес. Сол себепті оныѕ «ќол-аяєы сал» дедім. Аузынан єайбат сґз шыќпаєандыќтан, оны «мылќау» дедім. Ќызымды сен сияќты кісі аќысын жемейтін, таќуа, иман жїзді жігітке берсем деген арманым бар еді. Бір кґргенде-аќ сеніѕ адал екеніѕді байќадым. Сонда да сынап кґргім келді. Бўдан былай ерлізайыпты болып, бірге тату-тјтті ґмір сїріп, баќытты болыѕдар!», - деп аќ батасын береді. Міне, осындай пјк, таќуа, текті отбасында јлемге јйгілі єалым имам аєзам Јбу Ханифа дїниеге келген.

Мүбәрак күйеу бала

Ертеде Мјрв ќаласыныѕ ќазысы бойжеткен ќызына жар іздепті. Хабар елден-елге тарап, ќўда тїсушілердіѕ саны кїннен-кїнге артса керек. Біраќ, айттырушылардыѕ ешќайсысына ќазыныѕ кґѕілі толмапты. Сґйтіп, жїргенде бір кїні тїс кґреді. Тїсінде ќызыныѕ теѕі есігінде жїрген Мїбјрак деген ќўл екендігі аян болыпты. Тїсті ќатарынан бірнеше рет кґрген соѕ лажсыз ќўлын ары-бері сынапты. Сенімді, салиќалы екеніне кґз жеткізгеннен кейін ќызын ешкімніѕ ќарсылыєына ќарамастан ќўл да болса соєан некелеуді ўйєарыпты. Араєа бір айдан аса уаќыт ґтеді. Бір кїні ќазы ќызыныѕ ќал-жаєдайын біліп ќайтайын деп жас жўбайлардыѕ їйіне барыпты. Оѕаша јѕгіме барысында ќыз кїйеуініѕ ґте жаќсы кісі екенін, алайда, осы уаќытќа дейін ќасына јлі жаќындамаєанын білдіреді. Ќазы дереу кїйеу баласын шаќыртып, істіѕ мјнісін сўрайды. Жігіттіѕ жауабын естігенде, ќазыныѕ еріксіз кґѕілі босапты. Аллаћќа мыѕ мјрте шїкіршілік айтыпты. Атасыныѕ сауалына кїйеу баласы: «Ќаланыѕ атаќты биі болєандыќтан, сізге келіп-кетушілердіѕ кґп екендігі белгілі. Сыйлыќтар мен сый-сияпаттар да јкеліп жатады. Сол сыйсияпаттардан ќызыѕыз аѕдаусызда дјм ауыз тиді ме екен деген ой келді. «Харам ас жесеѕ, оныѕ јсерінен ќырыќ кїн ґтпейінше толыќтай арылмайсыѕ» дегенді хадистерден оќып едім. Сол їшін ќымбатты жўбайымды алдымен ќырыќ кїн ґз маѕдай теріммен тапќан адал табыспен асыраєанды жґн кґрдім. Сонда Аллаћ таєаланыѕ нјсіп етер ўрпаєы ертеѕ иманды, кґргенді болар деп їміт еткен едім», - деп жауап берген екен. Кейіннен осы шаѕыраќта дїниеге келген Абдуллаћ ибн Мјбарак ґскенде беделді єалым јрі јулие кісі болыпты.

БІЛГІМ КЕЛГЕН БІР СЎРАЌ

Жылќы еті харам ба? Бір кісі: «Егер сендер ханафи мјзћабын наќты ўстансаѕдар, онда жылќы еті бўл мјзћаб бойынша харам» деді. Осы сґз рас па? Яєни, ханафи мјзћабында жылќы еті харам ба? Жылќы етіне байланысты ханафи мјзћабында екі тїрлі їкім бар. Јбу Ханифа пікірінше, жылќы еті мјкрїћ (тыйым салынєан) болса, оныѕ екі їлкен шјкірті Мўхаммед пен Јбу Юсуф бойынша адал. Јбу Ханифа жылќы етініѕ мјкрїћтігіне байланысты «Нахл» сїресініѕ: «Жылќыны, ќашырды жјне есекті мінулеріѕ їшін жјне сјн маќсатында жаратты» деген 8-аятын дјлел ретінде келтіреді. Яєни, малдыѕ етін жеу еѕ їлкен ныємет бола тўра бўл аятта жылќыныѕ мінуге арналєандыєы мен сјндігі єана айтылып отыр. Егер жылќы еті аныќ адал болєанда еѕ јуелі оныѕ осы жаєы айтылатын еді дейді. Біраќ, аятта жылќы етініѕ наќты желінбейтіндігі кесіп айтылмаєандыќтан, Јбу Ханифа оєан харам деп емес, мјкрїћ деген їкіммен шектелген. Сондай-аќ, Јбу Ханифаныѕ мјкрїћ деп їкім беруініѕ таєы бір негізгі себебі жылќы малыныѕ соєысќа ќажеттілігінде жатыр. Себебі - басќаша їкімге бару соєысќа еѕ ќажетті кґліктіѕ азаюына, аятта айтылєан оныѕ «міністілік»

маќсатыныѕ жоєалуына јкеп соєады. Єўламалар арасында «Јбу Ханифаныѕ мјкрїћ дегені «мјкрїћ тјнзићан» адалєа жаќын мјкрїћ па, жоќ јлде «мјкрїћ тахриман», яєни харамєа жаќын мјкрїћ па?» деген екіўшты пікір бар. Алайда, Јбу Ханифаныѕ жылќы сїтіне адал деп пјтуа бергенін ескерер болсаќ, жоєарыдаєы жылќы етіне байланысты берген пјтуасыныѕ «мјкрїћ тјнзићан» адалєа жаќын мјкрїћ екенін аѕєаруєа болады. Јбу Ханифаныѕ жылќы етіне мјкрїћ, ал сїтіне адал деп басќаша їкім беруініѕ астарында жылќы сїтін ішу салдарынан соєыс кґлігініѕ азаймайтындыєы, мініс маќсатыныѕ жоєалмайтындыєы жатыр. Егер жылќы еті харамєа жаќын мјкрїћ болєанда, Јбу Ханифа оныѕ сїтіне адал деп їкім бермес еді. Ал Јбу Ханифаныѕ екі їлкен шјкірті Мўхаммед пен Јбу Юсуфтыѕ пікірінше, жылќы еті адал. Дјлел ретінде мына хадистерді келтіреді: Біріншісі, Жјбир ибн Абдилланыѕ: «Пайєамбарымыз (с.є.с.)

хайбар кїні есек етін жеуге тыйым салып, жылќы етін жеуге рўќсат берді» деген хадисі. Екіншісі, Јбу Бјкірќызы Јсманыѕ: «Пайєамбар (с.є.с.) заманында жылќыны сойып, етін жедік» деп риуаят еткен хадисі. Ќорытынды: Бјрімізге белгілі ханафи мјзћабы, бўл тек Јбу Ханифаныѕ берген пјтуларыныѕ жиынтыєы єана емес, ханафи мјзћабыныѕ їкім шыєару негіздеріне сїйене отырып, шыєарылєан єалымдардыѕ пјтулары да осы мјзћабќа жатады. Ханафи мјзћабында Јбу Ханифаныѕ екі їлкен шјкірті Мўхаммед пен Јбу Юсуфтыѕ берген пјтулары да кґп жаєдайда негізге алынады. Міне, сондыќтан, жылќы етін жейтін ханафи мјзћабын ўстанатын мўсылмандар бўл мјселеге байланысты Мўхаммед пен Јбу Юсуфтыѕ берген пјтуларын негізге алады. Сондай-аќ, кейбір пјтуалар заманы мен ортасына, жаєдаяттарєа ќарай ґзгеріп отырады. Јбу Ханифаныѕ жылќы етін жеудіѕ мјкрїћ санауыныѕ негізгі себебі, жылќы малыныѕ сол заманда соєыстыѕ негізгі ќўралы болуында. Ал ќазір соєыс ќўралы ўшаќ, танкі секілді заманауи кїшті техникаларєа ойысќандыќтан, Јбу Ханифаныѕ жылќы етіне байланысты берген «мјкрїћ» деген їкімі де ґздігінен ґзгеретіні мјлім. Яєни, Јбу Ханифа ќазіргі дјуірде ґмір сїргенде жылќы етіне байланысты басќаша їкім беруі де мїмкін еді. Еѕ дўрысын Алла біледі. Мјшћїр Жїсіп орталыќ мешітініѕ ресми сайтынан.

Меккеде Пайєамбар ґмірінен сыр шертетін мўражай ашылды. Онда 1500-ге тарта жјдігер ќойылєан.


10

8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

ДЇНИЕ-ДЇРМЕК

www.saryarka-samaly.kz

Тїйе-тау

Јн салатын аєаш Бїгінде јлемніѕ кґптеген елдерінде јн салып, би билейтін јмбебап субўрќаќтар бар. Тіпті тірі аєаштардыѕ да јн шырќайтынын естідік. Енді, бїгін јнші мїсінмен танысуды жґн кґріп отырмыз.

Тїйе-тау – ТабиєатАнаныѕ асќан шеберлігініѕ нјтижесінде пайда болєан мїсін. Тіпті, кейбір саяхатшылар тауды – «табиєат шеберлігініѕ нышаны» деп атап жатады. Ресейдегі Орынбор жерінде орналасќан осы ерекше тау туралы ел аузында бірнеше аѕыз бар. Ерте-ерте, ертеде, есте жоќ ескі замандарда бір алып тїйе Орал жоталарымен кїш сынаспаќ болып, сапарєа аттанады. Табиєатты жеѕген тіршілік иесі бар дейсіз бе? Тїйе де табиєатќа ќарсы тґтеп бере алмай, ќырдыѕ еѕ биік жерлерініѕ біріне келгенде тас болып ќатып ќалєан екен. Сол уаќыттан бері бірнеше єасыр ґтсе де, тїйе јлі ґз орнында жатыр... Келесі бір јдемі аѕыз былай деп сыр шертеді: бір кездері дјл осы жерлермен атаќты сауда керуені жїріп ґтетін болыпты. Бўл керуендегі адамдар шаруаєа жайлы жер іздеп жїрген кґрінеді. Тура шґл далаєа келгенде олардыѕ сулары мен тамаќтары таусылып, барлыќ адамдар мен тїйелер ќырылып ќалады. Тек ќана бір тїйе єана аман ќалып, жол жїруін жалєастыра береді. Ўзаќ жол жїріп, бір ќырдыѕ басына аялдаєанда ґліп кетеді. Сол тїйе бїгінде тауєа айналєан...

Јѕгімемізге арќау болып отырєан јн салатын аєаш – ўзындыќтары јртїрлі мўржалардан жасалєан їш метрлік мїсін. Оныѕ ерекшелігі – желдіѕ јсерінен јлемде бўрын-соѕды болмаєан дыбыс шыєаратындыєында жатыр. Ќўрылыс Ланкашир графтыєындаєы Бернли ќаласында орналасќан. Аєаш пішінінде тўрєызылєан мїсіннен шыєатын јуен тым ќатты болса да, табиєи сарынныѕ бірќалыптылыєын бўзбайды јрі жануарларды да шошытпайды. Жоба 2006 жылы таныстырылєан болатын. Ќўрылыс авторлары – Анна Лю жјне Майка Тонкина есімді сјулетшілер.

Дґѕгелекті їй Таяуда кїллі јлемді аузына ќаратќан ерекше їлгідегі, дґѕгелекті їй жасап шыєарылды. «Єимарат» викториандыќ стильде тўрєызылєан.

Ерекше ќонаќ їй

Эскимостар десе, кґз алдымызєа ґзгеше тіршілік иелері елестейді. Олардыѕ тўрмыс тјртібі, хабарласу жїйесініѕ дамуы, еѕ ќиын ортада емін-еркін кешкен тіршілігі јр адамныѕ ќызыєушылыєын оятары сґзсіз. Германияныѕ Iglu-Dorf ќонаќїйі эскимостардыѕ тыныс-тіршілігін сезіндіре алады. Ќонаќ їй тек ќана ќар-мўздан жасалєан. Еуропадаєы јйгілі мўз алаѕдарыныѕ біріне орналасќан сарай бїгінде јлемніѕ жержерінен келген саяхатшыларды ґзіне тартып отыр. Кґптеген саяхатшылар мўнда келіп, ќысќы демалыс кїндерін ґткізеді.

Толаєай Шарран Меркурий бетінен смайлик тауып алды NASA єалымдарыныѕ арќасында Кїнге еѕ жаќын Меркурий єаламшары бетінен смайликке ґте ўќсас объекті суретке тїсіріліп алынды. Сурет NASA єарыш агенттігініѕ алып телескопы арќылы тїсіріліп алынєан екен. Меркурий бетін зерттеумен айналысып жїрген єалымдар да бўл суреттіѕ наќты не нјрсе екенін айта алмай отыр. Жаќында осыєан ўќсас жаєдай болєан еді. Біраќ, ол кезде єалымдар смайликтіѕ емес, Меркурий кратерлерініѕ бірінен Микки Маустыѕ тїрі бейнеленген суретті тїсіріп алєан. Соѕєы болєан жаєдайєа байланысты єалымдар NASA-ныѕ жеке сайтында: «Меркурий бетініѕ кїрделілігі мен кратерлердіѕ јртїрлілігі осындай смайлик тјріздес бейнені ќалыптастыруы мїмкін» деп тїсініктеме берген.

Їй єаламшардыѕ кез келген жеріне ќыдырып бара алады. Бўєан дейін јлемніѕ мен деген еѕ мыќты суретшілері мен дизайнерлері осыєан ўќсас бірнеше туындылар жасап шыєарєан болатын. Олардыѕ ќатарында: дґѕгелекті саєат, механикалыќ ќўстар, викториандыќ стильдегі роботтар, тіпті, дґѕгелекті саябаќтар да бар. Енді міне, суретші Шенон О’Хара дґѕгелекті їй жасап шыєарды. Заманауи їй кез келген тўрєынныѕ ќажеттіліктерін ќамтамасыз ете алады. Дизайнерлердіѕ тыѕєылыќты жўмыстарыныѕ арќасында бўл тўрєыдан ешќандай ќиындыќтар жоќ. Јлемніѕ ќайсыбір бўрышында болмасын, їй сізге жайлы мекен бола алады.

Жалєыз ґзі жїздеген кітапты ўрлаєан Жапонияда кітап ўрлауды јдетке айналдыраєан адам ўсталды. 61 жастаєы ќария кітапханадан 900-ге жуыќ кітап ўрлаєан. Agence France – Presse-тіѕ хабарлауынша, алєашќыда полиция жўмыссыз азаматты жарты жыл ішінде 12 кітап ўрлады деген кїдікпен ўстаєан. Оныѕ їйін тінткен кезде айлар бойы ўрланєан кітаптардыѕ ќатары јлдеќайда кґп екені белгілі болды. Суицу ќария бірнеше кітапханадан ўзын саны 896 кітапты ќолды ќылыпты. Полицейлердіѕ есебінше, ўры кітапханаларєа 2 млн. иен немесе 25 мыѕ доллар кґлемінде шыєын келтірген. Їстінен ќылмыстыќ іс ќозєалєан оєан енді жергілікті заѕнама бойынша 10 жылєа дейін бас бостандыєынан айыру жазасы ќолданылуы мїмкін.

Британиялыќ сумошы Шарран Александраєа теѕ келер толаєай јйел жоќ. Ол осы уаќытќа дейін тґрт мјрте јлем чемпионатыныѕ алтынын жеѕіп алыпты. Салмаєы 203,2 келі тартатын Александраныѕ јлі де талай табысќа жететін тїрі бар.

Єалымдар «Маугли» балалардыѕ

ќўпиясын ашты Ґмірініѕ алєашќы кезеѕдерінде јлеуметтік жаєынан оќшауланып ќалуы сјбилердіѕ эмоционалды тўраќсыздыќ, топастыќ, соныѕ ішінде «Маугли синдромы» ауруларына ўшырауына себеп болады. Ґзгелермен ќарым-ќатынастыѕ болмауы жасушалардыѕ ќалыптасуына, нейрондарєа жјне ми аймаќтарыныѕ ґзара байланысына кері јсер етеді. Science басылымыныѕ хабарлауынша, Бостандаєы Гарвард медицина мектебініѕ нейрофизиологтері мўны кеміргіштерге жїргізілген сынаќ барысында аныќтады. Туылєаннан кейін ешбір тірі маќўлыќпен ќарым-ќатынас жасамай, оќшау ортада ґмір сїрген тышќандар аєзасында жїйке талшыќтары ќабыєына жауапты миелин затын бґлетін жасушалардыѕ ќызметі бўзылєаны белгілі болды. Мамандар јлеуметтік орта мен жасушалардыѕ дамуы арасындаєы байланыс моделі адамдарда да тура осы ќалыпта болатынына шек келтірмейді. Сґйтіп, єылымда тўѕєыш рет «Маугли синдромы» бар балалардыѕ бір ќўпиясы тереѕ ашылып отыр. Мўндай балалар сґйлеу, тїзу жїру, лас нјрседен жиіркену сияќты адамдыќ даєдыларды білмей ґседі. Бўл ауру негізінен ата-анасы ерте тастап кеткен сјбилер арасында жиі кездеседі.

Тат Куанг Си сарќырамасы Тат Куанг Си сарќырамасын Луангпхабанга ќаласынан 32 шаќырым жерден кґруге болады. Сарќырама 54 метр биіктіктен ќўлап аєады. Оныѕ суы кґптеген дертке шипа болєан. Жергілікті тўрєындар сарќырама маѕында ґсетін ґсімдіктердіѕ емдік ќасиетініѕ молдыєын айтады. Јзірлеген - Нўрлан ЖАНАРБАЕВ.

Зерттеушілер адам кїн сайын орташа есеппен экран (теледидар, ўялы телефон, компьютер т.б.) алдында 9 саєат отыратынын есептеп шыєарды. Адамныѕ орташа ґмір сїру ўзаќтыєы 80 жас деп алатын болсаќ, ендеше єўмырымыздыѕ 30 жылын соєан телмірумен ґткізеді екенбіз.


8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

ТІРШІЛІК

www.saryarka-samaly.kz

РЕДАКЦИЯЄА ХАТ

ЖАЅА КІТАП Јйелдіѕ жїгі ауыр. Тоєыз ай ќўрсаєында кґтеріп, жан ќиналысымен нјрестесіне жарыќ дїниені сыйлаєан, сол нјрестесін тїн ўйќысын тґрт бґліп ґсірген ананыѕ еѕбегі адал, орны бґлек, шоќтыєы биік. Адал жар, сїйкімді келін, ардаќты ана, тјлімгер ене, јдемі јже - јйел адамныѕ ґмір белестерімен бірге келетін ќўрметті мјртебелері.

Бўлар – шыќќан тегіне, отбасында алєан тјрбиесіне, жан дїниесініѕ тазалыєына, јулеті алдындаєы зор жауапкершілігіне, аналыќ борышын ґтеу жолындаєы кїнбекїнгі тынымсыз еѕбегіне байланысты биіктіктер. Ўзаќ жылдар ўлаєатты ўстаз болєан, сондай-аќ, мемлекеттік ќызметті де абыройлы атќарєан, бїгінде еѕбегініѕ зейнетін кґріп отырєан, кґп балалы, ардаќты ана Кїлжиян Ујлиќызыныѕ таяуда баспадан шыќќан «Баќыт деген осы шыєар!» атты кітабын оќи отырып, осындай ойларєа берілесіѕ. Бїгінде егемен елімізде шаєын мемлекет деп аталатын отбасыныѕ беделін арттырып, мерейін асќаќтатуєа кґп кґѕіл бґліне бастауы – жаќсылыќтыѕ белгісі, їміт ўшќынын лаулататындай жаєымды ќўбылыс. Шаєын мемлекет мыќты болса, їлкен мемлекет те ныєаяды, босаєасы берік, шаѕыраєы биік болып, ќазірде бїкіл јлемді жайлаєан аса кїшті, тартысты бјсекелестікте оза шауып, бјйге алатыны аныќ. Ґздерін Ќўдай ќосќан ерлі-зайыптылар бір-бірімен жарасып, тату-тјтті тірлік кешсе, мўныѕ шарапаты ўрпаќтарына тисе, тамырын тереѕ жайєан бјйтеректей јулеттіѕ жас отаулары кґптеп пайда болса – ќоєамымыздыѕ ўтќаны. Міне, Кїлжиян Ујлиќызыныѕ кітабында осындай єибратты мысалдар шыєарманыѕ басынан аяєына дейін їзілмей, оќырманды толєандырады, жаќсы јсерге бґлейді. Јркімге ґзініѕ кіндік ќаны тамєан туєан жері, алтын бесік ауылы ќымбат. Кітабында автор аќ ќайыѕды, кґкорай шалєынды Железин ауданындаєы Еѕбекші ауылы жјне оныѕ тўрєындарыныѕ їлгі-ґнегелі ќасиеттері жайында сыр шертеді. Јкесі Ујли – отызыншы жылдардан бастап ўстаздыќ ќўрып, бўл салада ќырыќ жыл жемісті ќызмет еткен, «Ќазаќ КСР-ніѕ еѕбек сіѕірген мўєалімі» атанєан жан. «Јкемді, деп жазєан баласы, - бїкіл ел болып сыйлайтын, еѕкейген кјрі мен еѕбектеген

балаєа дейін атын атамай, «мўєалім» деуші еді». «Ата кґрген оќ жонар» дегендей, Кїлжиян орта мектепті бітіргеннен кейін јке жолын ќуып, мўєалім болуды маќсат етеді. Соєыстан кейінгі жоќшылыќ пен кедейлікке ќарамай, ат басын Алматыєа тірейді, ќабылдау емтихандарын ойдаєыдай тапсырып, Ќазаќ мемлекеттік ќыздар институтына оќуєа тїседі, сол кездегі ќызыєынан ќиындыєы јлдеќайда кґп студенттік шаќтарды бастан кешеді. Аќбас Алатау баурайындаєы јсем ќалада ґзініѕ болашаќ жўбайы З е й н о л л а Нўрєазыўлымен кездеседі. Оќуды бітіргеннен кейін «ґз їйімде екі жыл ќызмет істеймін, кґмектесемін» деп ујде берген ол сґзінде тўрып, содан кейін єана тўрмысќа шыєады. Ґзі айтќандай, «аќ босаєалы ґмірі» аяќталып, «алтын босаєалы ґмірі» басталады. Бўрын ґз жўртымен тату-тјтті тіршілік ќўрса, енді ќайын жўртымен ортаќ тіл тауып, сыйластыќ ќарым-ќатынас орнатты. «Ќазаќта «Жаќсы їйге келген келін келін болады, жаман їйге келген келін келсап болады» деген маќал бар єой,- деп жазєан автор. - Жолым болды деп есептеймін. Мен жаќсы їйдіѕ баќытты келіні болып ґмір сїрдім». «Ґзі жаќсыєа јрќашан орын бар» деп жаќсылыќќа баулыєан єой халќымыз. Кїлжиян отбасымен сонау елуінші жылдары Батыс Ќазаќстан облысындаєы Бґкей ордасына кґшіп барєанда, одан кейін Баянауыл ауданына ќайтып оралєанда, жергілікті тўрєындарды жатырќамай, ќоянќолтыќ араласќан, бўл жылдарды

єўмырыныѕ еѕ бір баќытты кїндері деп есептеген. Ґздерімен сыйлас, дастарќандас болєан аєайындардыѕ бјрін ризашылыќ сґздермен атап ґтуі адамгершілік ќасиетінен туєаны єой. Ата-баба дјстїрімен соѕєы сапарєа шыєарып салу, їлкендердіѕ жастарды жоќтау айтуєа їйретуі, ќазанама ґлеѕдер шыєару дјстїрі бар бўл јулетте. «Аќ тїйеніѕ ќарны жарылєан» ќуанышты жаєдайда аќ дастарќан кеѕ жайылып, мол таєам ќойылатынын да айтќан жґн. Зекеѕ мен Кїлекеѕніѕ Алтын тойы керемет кґѕілді ґткен. Жас ўрпаєы ата-анаєа лайыќты ќўрмет кґрсетуге асыќќан... Еліміздіѕ јр шаѕыраєы баќыт ќўшаєында болуєа тиіс. Бўл ґзінен ґзі келмейді, јрине. Жаќсылыќќа ќол жеткізу їшін ерлі-зайыптылардыѕ кїнбекїнгі тынымсыз еѕбегі, бір-біріне деген сїйіспеншілігі мен сыйластыєы, ќиындыќтарды жеѕуде бір жаєадан бас, бір жеѕнен ќол шыєарєандай ўйымшылдыєы ќажет. Осындай биік талап деѕгейінен кґріне білген Зейнолла аєамыз мен Кїлжиян апамыз сияќты їлкен јулеттіѕ ўйытќысы, абзал жандарды ќалай маќтасаќ та, аспанєа кґтерсек те артыќ емес. Елбасымыздыѕ їлгілі отбасыларын ардаќтап, олардан їлгі-ґнеге алуєа шаќырєан їндеуін ќабыл алып, мўны наќты істермен жїзеге асырудыѕ маѕызы зор. Ўлттыќ ќўндылыќтарымызды , дјстїрлерімізді дјріптеп, жалєастырєан, баќытты јйел атанєан Кїлжиян Ујлиќызыныѕ «Баќыт деген осы шыєар!» атты кітабы – ќоєамымыздыѕ ўлы мўраттарына ќызмет ететін елеулі еѕбек.

ТАЄЗЫМ

Жігіттіѕ жампозы еді... Айып Ќисаўлы Ќўсайыновтыѕ есімі ґѕір жўртшылыєына кеѕінен таныс. Еліміздіѕ ауыл шаруашылыєы саласын ілгерілетуге айрыќша їлес ќосќан оныѕ єибратќа толы єўмыры баршамыз їшін їлгі-ґнеге. Соѕынан ерген інібауырларына јркез ќамќорлыќ танытып, жаќсылыќ жасаудан јсте жалыќпайтын Айып Ќисаўлы Аќтоєай ауданы, Жалаулы ауылында (бўрынєы Ново-тройцк ауылы) дїниеге келген. Мектеп ќабырєасында жїріп-аќ зеректігімен кґзге тїскен ол 1960 жылы Алматы зооветеринарлыќ институтын ойдаєыдай тјмамдайды. Одан кейін Ќазаќ мал шаруашылыєы єылыми-зерттеу институтыныѕ аспирантурасына ќабылданады. Дјл осы жылы Лебяжі ауданы, Бесќараєай елді мекеніндегі асыл тўќымды мал ґсіру шаруашылыєына бас зоотехник болып ќызметке тўрады. Айып Ќисаўлы осы шаруашылыќта мал тўќымын асылдандыру жўмыстарымен айналысады. Јсіресе, ќойдыѕ жаѕа солтїстік ќазаќ меринос тїрін шыєаруєа сїбелі їлес ќосады. 1960 жылы асыл тўќымды ќой шаруашылыєымен айналысатын КПСС ХХІІІ съезі атындаєы совхоздыѕ директоры болып таєайындалады. Жауапты ќызметте жїрсе де, єылымнан ќол їзбеген Айып Ќўсайынов 1971 жылы ќойдыѕ жаѕа тїрі бойынша кандидаттыќ дисертациясын

ойдаєыдай ќорєап, «Ќазаќ КСР-ніѕ еѕбек сіѕірген зоотехнигі» атаєына ие болады. Жалпы, ќой шаруашылыєын алєа бастыруда Айекеѕніѕ еѕбегі ґлшеусіз. 1976 жылдыѕ ќыркїйек айында А.Ќўсайынов Екібастўз аудандыќ комитетініѕ бірінші хатшысы болып сайланады. Одан кейін Ќазаќ КСР ауыл шаруашылыєы министрініѕ орынбасары, мемлекеттік аграрлыќ-ґнеркјсіп тґраєасыныѕ орынбасары секілді жауапты ќызметтерді атќарады. 1993 жылы «Асыл» мемлекеттік акционерлік компаниясыныѕ президенті болып таєайындалады. Ал 1994 жылы Новосібір ќаласында солтїстік ќазаќ меринос ќойыныѕ тўќымын жетілдіру таќырыбында докторлыќ диссертация ќорєайды. Елге ќалтќысыз ќызмет еткен Айып Ќисаўлы екі мјрте «Еѕбек Ќызыл Ту» орденімен марапатталєан. Ќазаќ КСР Жоєары Кеѕесі президиумыныѕ Ќўрмет грамотасына ие болады. Басќа да марапаттары кґп. Артына ґшпес із ќалдырєан Айып Ќисаўлыныѕ орны жерлестері їшін јрдайым биікте. Аєамыз арамызда жоќ болса да, оныѕ ґлшеусіз еѕбегі, жарќын бейнесі, адамдыќ ќасиеттері кґпшіліктіѕ жїрегінде саќталып ќалады.

Јбілќаќ ТЇГЕЛБАЕВ, Павлодар ќаласы.

11

Естен кетпес сол бір шаќ Орта мектепті тјмамдаєанымызєа биыл 45 жыл толды. Біз Павлодар ауданыныѕ Чернорецк орта мектебінде білім алып, тїлеп ўштыќ. Мектеп ќабырєасында ґткізген јр кїніміз кґкейімізде жатталып ќалды, ешќашан ўмытылмайды. Сыныбымызбен ўйымшыл, бір-бірімізге ќамќор едік. Арамызда ґнер десе, ішер асын жерге ќоятын оќушылардыѕ ќарасы ќалыѕ еді. Кґркемґнерпаздар їйірмесініѕ белсенді ћјм белді мїшелері атанып, «Ауыл кеші» атты ансамбліміз ауыл тўрєындарыныѕ назарына концерттік баєдарламаларды ўсынатын. Ґнерімізді демеп, шабытымызды шалќытќан ўстаздарымыздыѕ ќатарында Їміт Жўмаділова, Сјкина Фаизова, Ќарлыєаш Машрапова болды. Шыєармашылыќтан бґлек баскетбол, волейбол сынды спорт тїрлерін де серік еттік. Ќарап отырсам, бўл кезеѕ ќас-ќаєым сјтте зымырап ґткендей. Бір кездері «Мектепті тезірек тјмамдасаќ ќой!»-деп армандайтынбыз. Бўл ќимас шаќтар ќайта оралмайтынын сол кезде сездік пе екен? Сезбедік... Сапалы білім алып, алтын ўямызды тјмамдадыќ. Бїгінгі кїні замандастарымныѕ арасындаєы ќарым-ќатынас суымай, бірлігіміз жарасып жїріп жатырмыз. Сјті тїскенде кездесіп, бір-бірімізге барынша кґмектесуге тырысамыз. Јлі есімде, мен Айнаш Їсеновамен бір партада отырып, апалы-сіѕілідей болып ґстік. Алєашќы рет јліппені їйреткен ўстазымыз Ќауия апай мен сынып жетекшілеріміз Сансызбай Киреев, Маќтай Байєожин, Сакина Фаизовадан ќазаќы тјлім-тјрбие алдыќ. Міне, 45 жылдан соѕ басымыз ќайта ќосылды. Туєан ауылымыз бен мектебімізді саєынєан бізді Ќабидолла Сјрсенов пен Тўрсын Аханова ќўшаќ жая ќарсы алды. Ќуанышымызда шек болмады, саєынышымызды бастыќ.

Алтын ОМАРОВА, Павлодар ќаласыныѕ тўрєыны.

Кґѕілді шара Жуырда облыстыќ заєиптар мен кґзі нашар кґретін азаматтарєа арналєан арнайы кітапханада жаѕа жыл мерекесіне арналєан кеш ґтті. Мерекелік шараєа кітапхана оќырмандарыныѕ балалары шаќырылды. Ж.Аймауытов атындаєы облыстыќ ќазаќ музыкалы драма театрыныѕ јртістері ќызыќты баєдарлама ўсынса, демеушілер ќатарындаєы В.Ляпунов пен «Голд Трейд жјне К» ЖШС балаларєа тјтті сыйлыќтарды таратты. Кітапханамыздыѕ кішкентай оќырмандары атынан мерекелік кґѕіл-кїй сыйлаєан демеушілерімізге жјне театр јртістеріне ризашылыєымызды білдіреміз!

Б.НЎРЄАЛИЕВА, облыстыќ заєиптар мен кґзі нашар кґретін азаматтарєа арналєан арнайы кітапхананыѕ ќызметкері.

Ґскенбай ТАСТЕМХАНОВ, ардагер журналист.

Ќайрат Ќыздарбекўлын еске аламыз Аќтоєай ауданы, Шўєа ауылыныѕ тумасы Јміренов Ќайрат Ќыздарбекўлын саєынышпен еске аламыз. Бірімізге сїйікті жар, бірімізге ардаќты јке, енді бірімізге ќамќор аєа, кішіпейіл іні бола білген Ќайраттыѕ баќилыќ болєанына биыл 10 жыл толды. Арамыздан кетсе де, оныѕ жарќын бейнесі жїректерде саќталды. Небары 37 жасында шаѕыраєымызды ќайєыєа душар еткен Ќайраттыѕ ќазасы ауылдаєы кјрі-жастыѕ кґзіне жас алдырды. Аллаєа шїкір, оныѕ есімі ґшкен жоќ. Соѕынан ерген балалары јке атына кір келтірмеді. Јрќайсысы тјрбиелі азамат болып ер жетті. Жўбайы Маржан да Ќайраттыѕ шаѕыраєын аласартпай, јрдайым биікте ўстап келеді. Лјйім солай болєай. Марќўмныѕ жаны жјннатта шалќысын. Топыраєы торќа, жатќан жері жарыќ болсын. Саєындыќ сені, тїске де жиі енесіѕ, Амалыѕ бар ма, таєдырєа јсте кґнесіѕ. Фјни жалєанда жинаєан ізгі амалын, Азаптан саќтап, ќолтыќтан лјйім демесін.

«Екібастўз ГРЭС-2 станциясы» АЌ-ы жетекші инженер-геодезист бос орнына конкурс жариялайды. Ќойылатын талаптар: жоєары кјсіптік (техникалыќ ПГС) білім жјне мамандыєы бойынша 5 жылдан асатын жўмыс тјжірибесі, ќазіргі геодезиялыќ ќўрал-саймандармен жўмыс істей білу жјне «Автокад», «Credo» баєдарламаларын білу ќажет. Жалаќы 130 000 теѕге. Тїйіндемені «Екібастўз ГРЭС-2 станциясы» АЌ-ыныѕ кїрделі ќўрылыс басќармасына 8(7187) 299 614 телефоны арќылы жіберуге болады. (20663)

Еске алушылар: анасы – Бјтима, жўбайы – Маржан, балалары мен туєан-туыстары.

«Ќазаќтелеком» АЌ-ы ПОТД филиалы 2013 ж. ќаѕтардыѕ 8-інде 9.00-де Павлодар ќ., Ак.Бектўров кґш., 60-їй мекенжайында кґлік цехыныѕ ќоршаєан ортаны ќорєау шаралары жоспары жобасы жґнінде тыѕдау ґткізеді. Тел.: 8 (7182) 32-75-17. ПОДТ филиал АО «Казахтелеком» сообщает о проведении слушаний проекта плана мероприятий по охране окружающей среды транспортного цеха, которые состоятся 8 января 2013 г. в 9.00 по адресу г. Павлодар, ул. Ак. Бектурова, 60. Тел.: 8 (7182) 32-75-17. Зейнетаќы тґлеу жґніндегі мемлекеттік орталыќтыѕ Павлодар облыстыќ филиалы мен аумаќтыќ бґлімшелерініѕ ўжымдары ЗТМО Павлодар облыстыќ филиалыныѕ бухгалтері Ќиќанова Шолпан Жианшаќызына анасыныѕ ќайтыс болуына байланысты ќайєысына ортаќтасып, кґѕіл айтады.


Кезекші редактор -

ПАЙЫМ ОЌШАУ ОЙ

12

8 ќаѕтар, сейсенбі, 2013 жыл

Јсемгїл ЌАБДУАХИТ

Кері кеткенніѕ кґрінісі... Біздіѕ ќоєамымызда «кґгілдірлер», «ќызтеке», «гей» секілді ўєымдар бўрын болмаєан. Ата-бабаларымыздыѕ їш ўйыќтаса да тїсіне кірмеген «ќызтекелер» соѕєы уаќытта біздіѕ арамыздан да табыла бастады. Еѕ сораќысы – осы. Єасыр дертіне айналєан бўл ќоєамдыќ «ахуал» баяєыда-аќ Америка мен Еуропаны «жаулап алды». Мўнда гейкварталдар, «ќызтекелер» кґптеп шоєырланєан арнайы орталыќтар кґп. Енді аталмыш індет Азия елдерініѕ жастарын да «жалмай» бастады. «Батыстыќ мемлекеттерде біржынысты некелерді заѕдастыруєа жол берілген. Себебі, жеке тўлєаныѕ ќўндылыќтары, азаматтыѕ барлыќ мїдделерініѕ ескерілуі – ќўќыќтыќ мемлекеттіѕ негізгі белгісі болып табылады». Бўл – осыдан бірнеше жыл бўрын заѕ факультетін тјмамдаєан жас заѕгер-ќорєаушы ќўрбымныѕ пікірі. Бїгінде осыєан ўќсас кґзќарасты ўстанушылар аз емес. Соѕєы жылдары еліміздіѕ кейбір азаматтары сїйіспеншілік, єашыќтыќ, ќўмарлыќ таќырыптарында «ґзгеше» кґзќарасты ўстана бастады. Бўєан Алматыда ашылєан гейклубтар мен «кґгілдірлердіѕ» жасырын ќауымдастыќтары айќын дјлел. Астана мен Алматыныѕ арзанќол газеттерінде «Жасым - 35-те. Пјтерім, кґлігім бар. Материалдыќ жаєдайым жаќсы. Отбасын ќўру їшін сенімді, мінезі жаќсы, сїйкімді жігітпен танысамын» деген секілді хабарландыруды оќыєанда таѕќалмайтын болдыќ. Бїгінде АЌШ-тыѕ кейбір штаттарында аталмыш заѕныѕ орныєуына јлеуметтік «азшылыќтардыѕ» шерулері тїрткі болды. Шерушілер їкіметтен «кґгілдірлерге» ќатысты «біржыныстылар арасындаєы некені» заѕдастыруды талап еткен. Олар Обаманыѕ сайлауалды компаниясын пайдаланып, ґз «ќўќыќтарын» ќорєап шыќты. Нью-Йорк штатында алєаш рет бір жынысты адамдардыѕ некесін заѕдастырєанда мемлекеттегі адвокаттар ќауымдастыєы бўл жайтты бірден – «азшылыќтардыѕ» ќўќыќтарына оѕ бетбўрыс деп атады. Швецияда біржыныстылар 2008 жылдан бастап шіркеуге барып, заѕды некеге тўра алады. Жалпы, дїниежїзі бойынша 16 мемлекетте мўндай рўќсат бар. Міне, АЌШ пен Батыстыѕ бўл мјселеге «кґзќарасы» осындай. Сондай-аќ, адам нанєысыз, ќатыгез ќылмыстарєа жол берген ќандыќол ќылмыскерлер де еѕ алєаш осы елдерден шыќќанын ескерген жґн. Елімізде біржынысты адамдардыѕ некесіне заѕ жїзінде тыйым салынды. Бўл «Неке жјне отбасы туралы» Кодексте тайєа таѕба басќандай жазылєан. Алайда, мамандардыѕ айтуынша, Алматыныѕ АХАЖ бґлімдеріне біржыныстылардан неке ќўру туралы арыз тїскені тіркелген. Демек, ата дјстїріміз бен бїгінгі заѕнамамызєа ќарсы, ўлттыќ дїниетанымымызєа кереєар жат ќўбылыс біртіндеп ќоєамымызєа ене бастады. Ардаќтаєан, шаѕыраќ тірегі болады деген ўлымыз кїндердіѕ кїнінде їйге келінді емес, «кесірді» жетектеп келсе, ґкініштен ґзегіміз кїймесін... Пікіріѕіз болса, газет редакциясына немесе www.saryarka-samaly.kz сайтындаєы «Ќойын дјптеріме» жолдаѕыз.

www.saryarka-samaly.kz

12 ќаѕтарда Абай ауылыныѕ тумасы, ќазірде «Кґк-Тґбе» ауылында тўрып, ќызмет атќарып жїрген Сайлаубай Кјкімўлыныѕ туєан кїні. Биыл Сайлау ґмірдегі бір белес - 63 зейнеткер жасына толып отыр. 63-ке келгенше алдыѕ талай асуды, Кїйгелек мінез сенде жоќ, білмейсіѕ асып-сасуды. Азаматсыѕ ардаќты, жўмсаќ мінез, салмаќты, Еѕбегін емген бір жансыѕ, басќаєа салмай салмаќты. Талмасын јлі ќанатыѕ, Немерелеріѕ бар баєатын. Бар болєаны кґбейттіѕ, Зейнеткерлер санатын.

(Павлодар ќаласы)

Ќатты сґзді білмейсіѕ, Жыєылєанєа кїлмейсіѕ, Айнымай осы мінезден, Ортамызда Сайлаубай, Јлі де ўзаќ жїргейсіѕ!

Тілек білдіруші: ќайын аєаѕ - Ќантай Јлменўлы, жеѕгеѕ - Тыныштыќ.

ОЌЫДЫЌ, ПІКІР АЙТАМЫЗ

Аязда абай болыѕыз! Облыстыѕ тас жолдарында бірнеше автобус пен жеѕіл кґлік ќардыѕ ќўрсауында ќалып ќойєан. Бір оќиєалар бойынша ќозєалыс ќўралдарыныѕ істен шыєуына техникалыќ аќаулар себеп болса, таєы басќаларыныѕ жол їстінде тоќтап ќалуына ќолайсыз ауа райы тїрткі болды. Мјселен, жаѕа жылдыќ мереке кїндері Ертіс ауданында «Фолксваген-Пассат» кґлігі жолдан шыєып кеткен. Оќиєа орнына дереу жеткен ќўтќарушылар кґлікті шыєарып, екі ересек адамєа жјне екі балаєа тиісті жјрдем кґрсетті. Сондай-аќ, Екібастўз ќаласына апарар тас жолда 6 жеѕіл кґлік пен бір «Газель» ќар ќўрсауынан шыєарылды. Ќўтќарылєандардыѕ жалпы саны – 24 жолаушы, оныѕ ішінде бір бала болєан. Ауа райын болжаушылар ќаћарлы ќаѕтардыѕ аязды кїндері толастамайтынын айтады. Жылда бўл уаќытта термометр кґрсеткіші 35-40 градус аязды кґрсетеді. Мўндай ызєырыќ аязда адамныѕ алыс жол жїрмек тїгілі, їйден сыртќа шыєуы аса ќауіпті екенін естен шыєармаєан абзал.

Јсем ЕРІКЌЫЗЫ.

«Центр аналитической информации» ЖШС-і, «Сарыарќа самалы» облыстыќ газеті

Директоры Р.Т.БИЛЯЛОВ Телефоны 61-81-10

Бас редакторы А.Ј.ЈБІШЕВ Телефоны 61-80-15

Газетіміздіѕ 2012 жылдыѕ 22 желтоќсан, сенбі кїнгі санында жарыќ кґрген тілші Жарќынбек Амантайўлыныѕ «Јкеге ќарап...» атты «Оќшау ойына» орай редакция поштасына бірќатар пікірлер келіп тїсті. Соларды оќырман назарына ўсынып отырмыз.

Ќайран біздіѕ аєа ўрпаќ, ар саќтаєан! Мен «Сарыарќа самалы» газетініѕ јр нґмірінде «Оќшау ой» айдарымен берілетін ґзіміздіѕ жас ізбасарларымыздыѕ шаєын маќалаларын їзбей оќимын. Кґкейде жїрген тїйткіл мјселелерді тап басып, ќоєамдыќ пікір тудырып жїр. Жарќынбек Амантайўлыныѕ «Јкеге ќарап...» атты маќаласы ќоєамдыќ моншаларєа ересектер жас ґскіндермен аралас жуынып, бір-бірінен ќымсынбай, ўят дегенді ысырып тастайтын кей азаматтарєа ой тастайды. Ќазаќ о баста-аќ ар-намыс пен абыройды саќтай білген жўрт, ўяттыѕ не екенін тїсінген ел. Автордыѕ: «шаѕыраєында тыртиып, шолтиєан шорты киіп, моншада жалаѕаш жїріп бірге шомылєан јке - кімге їлгі» дегенін ќўптаймын. Кеѕес ґкіметімен бірге енген ќоєамдыќ моншада жаппай шомылып, жуынуды біз тез ќабылдап, ашыќ-шашыќ жїруден ќысылып, ќымтырылмайтын кїйге жеттік. Ескініѕ тјрбиесін кґрген јкелеріміз бен аналарымыз, аєа ўрпаќтыѕ ибалы, ўятты, арлы бґлігі ќоєамдыќ моншаєа кіргенде, јурет жерлерін харамнан саќтауєа тырысатын. Ерлер

аќ дамбалмен кіріп, јуретін басќа жандарєа кґрсетпеуге тырысып, «О, Аллам кінјмді кеше гґр!» деп жататын. Осы тјрбие, ґнеге ґткен єасырдыѕ елуінші жылдарыныѕ басына дейін саќталып келгенін айтќым келеді. Біздіѕ ауылда Смаќ деген егде адам аќ балшыќ кенішінде жўмыс ісітеді. 1953 жылы анама бай-феодал, тґреніѕ ќызы деген жала жауылып, мектептен шыєарылдым. Мені кенішке орналастырды. Он тґрт жасымда сол Смаќ шалмен аќбалшыќты баржаєа тиеймін. Бірде кїні бойы шаѕ-тозаѕ астында жўмыс істеген жїкшілер жўмыс соѕында моншаєа бардыќ. Смаќ аќ дамбалын шешпей, ішке кірді. Маєан: «Балам, лыпаѕды шешуші болма!» - деп ескерту жасады. Кґпті кґрген ќарияныѕ сол жолєы їлгісі меніѕ ўстанымым болды. Сол кезде ар-намыс, ўят деген ўєымнан дјріс алдым. Ўрпаќ алдында абырой, ар-намыстан жўрдай болмайыќ, аєайын!

Тґлеубек ЌОЅЫР, ардагер журналист.

«Ўят - дініміздіѕ мінезі» «Тазалыќ - иманныѕ жартысы» деген ґсиетімен мўсылмандарды тазалыќќа жіті мјн беруге шаќырєан Мўхаммед (с.є.с) пайєамбарымыз Исламныѕ тазалыќќа негізделген дін екендігін меѕзеген. Тарихќа зер салып кґрсеѕіз, Еуропада ХIХ єасырда єана ќолєа алынєан тазалыќќа мўсылмандар VII єасырдыѕ ґзінде ерекше кґѕіл бґліп, моншалар сала бастаєан. VII єасырдан бастап Исламды тґл діні етіп ќабылдаєан бабаларымыздыѕ санасында тазалыќпен бірге ўят деген ќасиет, монша јдебі бірге ќалыптасќан. Мўхаммед (с.є.с): «Јр дінніѕ бір мінезі болады. Ислам дінініѕ мінезі – ўят» - деген болса, басќа хадисінде: «Ўят пен иман тыєыз байланыста. Егер ўят

кетсе, екіншісі де бірге кетеді» деп ўяттыѕ тек моншада емес, кез келген ортада аса маѕызды ќасиет екенін жјне иманєа ќауіпті екенін ескерткен. Ислам шариєатында ер кісініѕ тізесі мен кіндігініѕ арасы, јйел кісініѕ екі ќолы білектен тґмен, жїзі жјне екі аяќтыѕ тобыќтан тґменгі бґлігінен басќа бґлігі јурет, яєни ўятты жері болып есептеледі. Тоќсан ауыз сґздіѕ тобыќтай тїйіні: тазалыќ пен ўятты бірге ўштастыра білсек ќана ар намыс, абырой, адамдыќ ќасиет ґз сапасын мјѕгі саќтап ќалады деген пікіріммен бґлісуді жґн кґрдім.

Нўрлыбек КЇЗЕНБАЕВ, Мјшћїр Жїсіп атындаєы орталыќ мешітініѕ наиб имамы.

ОЌЫС ОЌИЄАЛАР

ТАБИЄАТ

МЕНШІК ИЕСІ:

«Павлодар облысы јкімініѕ аппараты» мемлекеттік мекемесі

Інісіне пышаќ салды

Газет Ќазаќстан Республикасыныѕ Мјдениет жјне аќпарат министрлігінде тіркеліп, тіркеу туралы 23.11.2012 ж. №13191-Г кујлігі берілген

Басылым Ќазаќстан Республикасы жјне Ресейдіѕ Омбы, Новосібір облыстары, Алтай ґлкесі жјне Монєолияныѕ Баян-Ґлгей аймаєына тарайды. ГАЗЕТ 1979 ЖЫЛЫ «ЌЎРМЕТ БЕЛГІСІ « ОРДЕНІМЕН МАРАПАТТАЛДЫ. ЖШС-ніѕ мекен-жайы: Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 143-їй, e-mail: kense-cai@mail.ru Редакцияныѕ мекен-жайы: 140000, Павлодар ќаласы, Ленин кґшесі, 143 їй. Теле/факс 61-80-15

Газеттіѕ электронды поштасы: s_samaIy@maiI.ru Біздіѕ сайт: www.saryarka-samaly.kz Газеттіѕ нґмірі «Сарыарќа самалыныѕ» компьютер oрталыєында теріліп, беттелді.

Бас редактордыѕ орынбасарлары – 61-80-23, 61-80-19. Жауапты хатшы - 61-80-18. Јлеуметтік ќорєау - 61-80-20. Денсаулыќ, білім - 65-12-77. Тіл, јдебиет - 61-80-17. Экономика, саясат, ќўќыќ, имандылыќ, спорт, мјдениет, «Айналайын», «ЖАС times» 61-80-20. Жарнама бґлімі е-mail: s_samaIy_reklama@maiI.ru 65-12-75.

Маркетинг жјне тарату бґлімі 61-80-32. Газет аптасына їш рет шыєады, апталыќ таралымы 45087 дана, бїгінгі кґлемі 3 б.т. Баспа индексі 65441. Павлодар облыстыќ «Вестник» ЖШС баспаханасында басылды. ЌР Павлодар облысы, Екібастўз ќаласы, Јуезов кґшесі, 15-їй. Газеттіѕ сапалы басылуына баспахана жауап береді. Телефоны: 8/7187/ 34-47-00, 34-60-20.

Басылуєа ќол ќойылєан уаќыты 17.00. Тапсырыс - Г-13-2125.

Павлодар ќаласында Кубанская кґшесіндегі бір їйден 29 жасар їй иесініѕ мјйіті табылды. Денесінде зорлыќпен ґлтірудіѕ белгілері табылєан. Оќиєа орнына келген ќўќыќ ќорєаушылар арада кґп уаќыт ґтпестен кїдікті ретінде ґлтірілген адамныѕ 1978 жылы туєан аєасын ўстады. Оныѕ бўдан бўрын ќылмыстыќ жауапкершілікке тартылмаєаны, жўмыссыз екені аныќталды. Кейін белгілі болєандай, спирттік ішімдік ішу барысында аєалы-інілі арасында туындаєан келіспеушілік артынша жанжалєа ўласќан. Ашу мен ызаєа берілген аєасы інісіне бірнеше мјрте пышаќ салєан. Ќазіргі кезде заттай айєаќтар тјркіленіп, адам ґлтіру бабы бойынша ќылмыстыќ іс ќозєалды.

Сарбаздар кґмекке келді Таяуда Торайєыров кґшесіндегі (Павлодар ќаласы) кґпќабатты їйлердіѕ бірінде ґрт шыќты. Сол їйге жаќын маѕда ќоєамдыќ тјртіпті ќадаєалауда жїрген јскери ќызметшілер оќиєа орнына жедел жетіп, тўрєындарды ґрттен аман ќалып ќалєан. Тўрєын їйдіѕ бесінші ќабатында орын алєан ґрттен 5512 јскери бґлімшесініѕ сарбаздары 80 жастаєы зейнеткер мен оныѕ кґршілерін алып шыќты. Јскерилер ќўтќару шаралары толыќ аяќталєанєа дейін оќиєа орнынан алыстаєан жоќ, ал олардыѕ јрекеттеріне јскери бґлімніѕ сержанты Ќ.Мўѕайтпасов жетекшілік етті. Оќиєадан кейін аталмыш бґлімше басшылыєы сарбаз-ќўтќарушыларєа алєыс жариялады.

Ґз тілшіміз.

Хаттар, ќолжазбалар, фотографиялар мен суреттер рецензияланбайды жјне ќайтарылмайды. Кґлемі А4 (14 кегль) форматындаєы 3 беттен асатын материалдар ќабылданбайды. Редакция оќырмандардан тїскен барлыќ хаттарды тегіс жариялауды жјне оларєа жауап беруді міндетіне алмайды. Жарнамалыќ материалдардыѕ мазмўнына жарнама берушілер жауап береді. Нґмірді јзірлеу барысында интернет ресурстарынан алынєан фотосуреттер де пайдаланылды. Авторлардыѕ пікірлері редакция ўстанєан кґзќарасќа сјйкес келмеуі де мїмкін.

«Сарыарќа самалында» жарияланєан материалдарды кґшіріп немесе ґѕдеп басу їшін редакцияныѕ жазбаша рўќсаты алынып, газетке сілтеме жасалуы міндетті.

сарыарка самалы  

08 01 2013

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you