Page 1

1

2018ko azaroa    79  zenbakia  -­  6,20  €


Haurra naiz eta hemen nago. Gogoko ditut puxtarri eta izozkiak. Gorroto ekaitzak eta garrasiak.

Aurkibidea 4 6 8 10

BARATZE NATURALA

14

HAUR KANTAK Ahobizi eta Belarriprest

16

PIRRITX, PORROTX ETA MARI MOTOTS Hizkuntzaren labea EUSKAL HERRIKO ANIMALIAK Untxia

23 26

Euskaraldia

FILOSOFO TXIKIAK

Mixinak jakin nahi du zergatik ez dugun guztiok hizkuntza bera hitz egiten TXOKO TXIKI KUTTUNA Gatza eta estia

28

MARIKALANBRE

31

LARGABISTA

34 36

Miren Agur Meabe

LAGUN Mihia salto saltoka PUPU ETA LORE Muturzikinak TIRITATXO Hormonak 1 MARTIN BERTSO Erronkak

12

20

Eskolan naiz... handien ikaslea! Baina kalean nauzu euskara-irakaslea.

Kanguru, canguro Ongi hasi naiz MARIMATRAKAK Txapa misteriotsuak MUNDUAK GUZTIONTZAT BEHARKO LUKE Sehaskako Integrazio Batzordea

IRRIA aldizkaria Irrien Lagunaken hilabetekaria 79 zenbakia ·∙ 2018ko azaroa Argitaratzailea: Irrien Lagunak, SL Egoitza: Martin Ugalde kultur parkea, Gudarien etorbidea, z/g 20140 Andoain, Gipuzkoa Posta elektronikoa: irria@irrienlagunak.eus Lege Gordailua: SS-1381-2010 / ISSN: 2172-5519 Koordinatzailea: Nerea Gartzia / Diseinua: Olatz Goikouria Bezero arreta: 902-820 806 Inprimategia: Leitzaran Grafikak Zenbaki honetako kolaboratzaileak: Uxue Alberdi, Beñat Gaztelumendi, Miren Amuriza, Oñatiko Natur Eskola, Xabier Etxeberria, Unai Elorriaga, Elhuyar Fundazioa (Ana Galarraga), Amagoia Mujika, Miren Agur Meabe, Katti Olaizola, Ana Jaka, Bikain Diseinu Grafikoa (Cesar Gonzalez, Iñaki Iturriza, Belen Moreno, Julen Tokero), Eider Eibar, Alex Orbe, Iosu Mitxelena, Lotura Films (Jose Anjel Lopetegi, Jorge Madejon), Joseba Ponce, Ainara Azpiazu eta Txatxilipurdi elkartea. Babesleak:

“Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailak (Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak) diruz lagundua

3


Ia, ia, ia, badator Euskaraldia!

Erdu gugana, lagun! Begira, begira, zer dakargun!

Testua: Miren Amuriza. Marrazkiak: Eider Eibar.

Ni Belarriprest nauzue; batzuetan erdaraz erantzun arren, euskaraz egin behar didazue!

4

Ni, berriz, Ahobizi; ulertzen duten den-denei, nik euskaraz lehenbizi!


Testua: Uxue Alberdi. Marrazkiak: Julen Tokero, Cesar Gonzalez.

6


HORMONAK 1 Gorputzean turrustaka dabiltzan mezulari txikiak dira hormonak. Eta, poliki bidaiatu arren, gorputzaren punta batean sortu eta beste muturreraino helduko dira beren mezuak.

8


Testua: BeĂąat Gaztelumendi. Marrazkiak: Jorge Madejon.

Herrian euskara zabaltzeko asmoz ari gara. Elkarrekin euskaraz arituz, hitz egin ez arren ulertzen duenari ere hala eginaz, ez dakienak egunero hitz berri bat ikasiz... Erronka txikiak jarriz gauza handiak lor ditzakegu! Eta, zuk, ze erronka jarriko diozu zure buruari? Ahoa bizi eta belarriak adi egunero euskaraz nahi badugu ari zabaldu genitzake aukera ugari erronkatxo bat jarriz gure buruari!

AMONAK HITZ BAT IKASTEN DU EGUNERO 10

TABERNAN EUSKARAZ SARTZEN DA IZEBA BEGO


12

Testua eta Marrazkiak: Ainara Azpiazu.


Testua: Herrikoia. Marrazkiak: Joseba Ponce.

o y

14

HAUR S KANTAK


15


Testua: Unai Elorriaga. Marrazkiak: Julen Tokero, Cesar Gonzalez.

16


17


UNTXIA

Untxia, lapina edo konejua ugaztun karraskaria da, ilaje sendo eta bilotsua du, arregris kolorekoa. Sabelalde eta hanka barnealdeak zurixkak dira. Buztan motza, begi handiak eta belarri luzeak ditu. Atzeko hankak sendoak eta aurrekoak baino luzeagoak dira.

NONDIK DATOR? Bere jatorrizko eremua Europa da, baina gizakiak mundu osora zabaldu du mendeetan zehar. Munduko animalia inbaditzaile kaltegarrienetako bat dela kontsideratzen da, baina jatorrizko eremuan kinka larrian dago gaixotasunak eta bizilekuaren galerak direla eta.

NON BIZI  DA? NOLA  ELIKATZEN  DA? Batez ere gauez elikatzen da; belarra, zuhaitz azalak, sustraiak, erraboilak eta haziak jaten ditu. Zuhaixketan gora igotzeko ere gai da ernamuin berriez elikatzeko.

20

Animalia taldekoia, lurrean zulatutako gordeleku luze eta konplexuetan babesten da. Bertan urte guztian zehar ugaltzen da, batez ere urtarriletik ekainera bitartean, aldiro gehienez 6 kume izaten dituelarik.


22


Elkarrekin pentsatzeko kuadrila! FILOSOFO FILOSOFO TXIKIAK TXIKIAK Testua: Sophie Furlaud. Marrazkiak: Dorothée de Monfreid. © Bayard Presse

MIXINA

PERU

XERRI

MOKOFIN

MIXINAK JAKIN NAHI DU ZERGATIK EZ DUGUN GUZTIOK HIZKUNTZA BERA HITZ EGITEN

N! TA TA PU

PUN, PUN, TA-TA!

HAU FESTA!

NI HAO*

ZER DIO HONEK?

1

* ”KAIXO” TXINERAZ

NIAO? ZERGATIK? EZ DUT ULERTZEN…

EZ DU GURE HIZKUNTZA HITZ EGITEN. AGIAN INGELESA IZANGO DA…

GOAZEN, EZIN DUGU BERAREKIN JOLASTU, EZ DU EZER ULERTZEN.

2

23


NI HAO. NIAO? MIAU?

NI HAO!

KAR KAR.

MIAU?

3

4

5

U UAN TX ZRI!

ONDO LEGOKE A GUZTIOK HIZKUNTZ ! EA IT EG TZ BERA HI

6

24

BAI, HALA GUZTIOK ULERTUKO GENIOKE KE! ELKARRI. ONDO LEGO

NIK BADAKIT YES ESATEN, ETA KARATE. OSO INDARTSUA NAIZ, IKUSTEN?

EZ, EZ. NIRI IZUGARRI GUSTATZEN ZAIT HIZKUNTZA BERRIAK IKASTEA. DIBERTIGARRIA DA!

KAR KAR.


TXOKO TXIKI   KUTtUNA HAMAIKA  EGUN Testua: Miren Agur Meabe. Marrazkiak: Eider Eibar.

GATZA ETA  EZTIA

Ahobizik dauka dauka mihiaren puntan gatza. Horregatik hasten zaio euskararekin dantzan. Belarriprestek daukanez eztia belarrian, biak batzen direnean, ase-festa da herrian.

HAMAIKA EGUN

Hamaika egun ez dira hamar gehi bat, eta badira. Hamaika egun badira hamabi ken bat, eta ez dira. Hamaika egun euskaraz ez dira soilik matematika.

26


Marikalanbre KANGURU, CANGURO Testua: Ana Galarraga, Elhuyar Fundazioa. Marrazkiak: Jose Angel Lopetegi

M

arikalanbre eta Amona Txinparta amonaren aspaldiko lagun baten etxera doaz, bazkaltzera. Maritxu izena du, eta Marikalanbrek jakin-‐min handia du: gaztetan Australiara joan zen, eta han bizi izan da, duela gutxira arte. —Ez du euskaraz hitz egiten, baina erraz moldatuko gara elkar ulertzeko, ikusiko duzu —esan dio amonak.

28


Amonak arrazoia du: oso da erraza! Adibidez, hasieran Maritxuk Marikalanbreri galdetu dio ea zer duen gustuko: —Zientzia —erantzun dio, bizi, Marikalanbrek —¿La ciencia? A mí también. Me encanta la Biología, la Física, Química… ¡y la Astronomía!

—Niri bezala: Biologia, Fisika, Kimika, Astronomia, eta dena —esan dio Marikalanbrek, barrez. Oraintxe konturatu dira hiz horiek berdinak direla bi hizkuntzetan. 29


Testua: Xabier Etxeberria. Marrazkiak: Jorge Madejon.

31


32


Testua: Ana Jaka. Marrazkiak: Iosu Mitxelena.

TXAPA MISTERIOTSUAK Gaur  goizean  aitak  mila  buelta  eman  du  etxetik  atera  baino  lehen. -­Non  demontre...?  -­dio  bere  artean.  Zerbaiten  bila  ari  da. -­Aitaaa!  Agudo!  Berandu  iritsiko  gara  eskolara!  -­presatu  du  Noak. Izan  ere,  Noak  badaki  aitak  ez  duela  bilatzen  ari  dena  aurkituko.  Poltsikoan  darama  eta!   Eskolara  justu  samar  iritsi  dira.  Halere,  Noa  gelditu  egin  da  gelara  sartu  aurretik.  Poltsikotik   aitaren  "ahobizi"  txapa  atera  eta  soinean  ipini  du. Leak  harriduraz  begiratu  dio: -­Baina  zuri  ez  zaizkizu  txapak  gustatzen! -­Hau  bai!  -­Noak  haserre-­.  Modan  dago.  Hau  eta  belarria  duen  beste  bat.   -­Hori  ez  daukat...  -­Leak  triste. Orduan  Leak  ere  badu  "ahobizi"  txapa?  Ahizpa  txikiari  buelta   eman  eta  motxilan,  txapa  mordoaren  artean,  ahoa   marrazturik  duen  txapa  aurkitu  du.

34


munduak   guztiontzat beharko  luke SEASKAKO     INTEGRAZIO     BATZORDEA

Testua: Amagoia Mujika. Marrazkiak: Jose Anjel Lopetegi

Ane Pirata eta Patakon eskalatzera joan dira gaur. Bertan haur talde ederra topatu dute, Seaskako ikastola bateko ikasleak.

36


37


BIZIPOZAko elkarteak ADEMGI: Gipuzkoako Esklerosi Anizkoitza Elkartea. AFESTTA: Euskadiko Tourette Sindromearen eta bestelako osasun-arazoen familien Elkartea. AGIPASE: Gipuzkoako guraso bananduen elkartea. AMPGYL: Gay, Lesbiana, Bixesual eta Transexualen Gurasoen Elkartea. ARNASA: Gipuzkoako Fibrosi Kistikoaren Elkartea. ASPANIF: Guraso elkartea, euren umeak erbi ezpaindun edo ahosabai hautsiekin jaioak izaki eta, batipat, Euskal Herrian jarduten duena. ASPANOGI: Haur Minbizidunen Gurasoen Elkartea. AURRERA ATERA: Animalien laguntzazko terapiaren bidez bazterturiko kolektiboen aurrean laguntza fisiko eta emozionalak lantzen ditu. BANAIZ BAGARA: Euskal Herrian bizi diren etorkinekin euskara ikasteko moduak eskaintzen ditu. BEROA: Gipuzkoako harrera familien elkartea. BIHOTZEZ: Kardiopatiadun haurren familien Elkartea. BOCALAN BIAK BAT: Elbarritasun bat duten lagunei eta gizartean bazterturik geratzeko arriskua dutenei laguntzeko txakurrak hezten ditu. CHERNOBILEN LAGUNAK: Ukraniako Doviria gizarte etxearekin lan egiten du Gipuzkoako elkartea. CHRYSALLIS EUSKAL HERRIA: Adingabe Transexualen Familien Elkartea. DRAVET: Dravet Sindromea dutenen Fundazioa. ETIOPIA UTOPIA: Wukron eta hedaduraz, Tigray eskualdean, garapenerako lankidetzan lagundu eta laguntza humanitarioa ematea duena. FSDPV: Euskadin down sindromea duten familien elkartea. GEHITU: Berdintasun Sozialaren defentsan lan egiten dute. GIZAKIEN LURRA: Laguntza zuzena babesik gabeko haurrei. Politika, arraza eta konfesionaltasuna kontuta hartu gabe. GIPUZKOAKO KIROL EGOKITUEN FEDERAZIOA: Kirol egokituaren sustapena eta antolaketa Gipuzko. GOIERRIKO SAHARAREN ALDEKO LAGUNAK: Sahara herriaren alde lan egiten duen elkartea. GURE NAHIA: Gipuzkoako Gaixotasun arraroak dituzten haurren aldeko Elkartea GURE SEĂ‘EAK: Bizkaiko Txorierrin gaixotasun arraroak dituzten haurren familien Elkartea. HIRU HAMABI: Garuneko kaltea jasan duten adin txikikoen familien elkartea. JUNEREN HEGOAK: Beharra duten beste haurrei laguntzeko sortutako elkartea. KALE DOR KAYIKO: Ijito Kultur Elkartea. PAUSOKA ELKARTEA: Beharizan bereziak dituzten haurren gurasoak. SEASKAKO INTEGRAZIO BATZORDEA: Ahalmen urriko haurren eskolatzea sustatzen du ikastoletan. UME ALAIA: Adopzio Familien Elkartea. ULERTUZ: Bizkaiko Lurraldean entzumen urritasuna duten neska-mutilei eta gazteei eta horien familiei laguntza zuzena sustatzen eta eskaintzen duen elkartea.

Harremanetarako 647355352 / leire@bizipoza.eus www.bizipoza.eus

39


EGIN HARPIDETZA! ETA JASO PAILAZOEN CD EDO DVD OPARI!

URTEAN

49€

Baliatu gure eskaintza berezia eta jaso urtean iRRiAren 10 ale etxean!! HARPIDETZA EGITEKO AUKERAK: Telefonoz: 902 820 806 zenbakira deituz E-posta: harpidetza@irrienlagunak.eus helbidera idatziz. www.irrienlagunak.eus/harpidetza-n izena emanaz.

iRRiA 79 - Euskaraldia!  
iRRiA 79 - Euskaraldia!