Page 1

Θέατρο και Λογοτεχνία

Παραστάσεις που... ξεφυλλίζονται!

Υπεύθυνη: Μπέλλα Μηλοπούλου

Αφιέρωµα: Εκπαίδευση & Σχολείο

Στέφανος Πατάκης

Λεξικό Νεοελληνικής Γλώσσας: Εργο ζωής

Σοφία Νικολαΐδου: H τέχνη της γραφής

Βαγγέλης Μπακλαβάς: Σχολικά βοηθήµατα

Elniplex:

Τα «φυλλαράκια» της γνώσης

Μαρία Ντότσικα: Bιβλία-σηµεία αναφοράς

Ζέττα Μπιτσάκου: Μαθήµατα αλληλεγγύης

Ανοιχτό Αναγνωστήριο ΤΕΥΧΟΣ 4 ∆ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2016


Τα κλειδιά της Γνώσης

Από τις κούτες...στις βιβλιοθήκες

E

Η

κακή χρήση της Γνώσης, υπήρξε ο απαγορευμένος "καρπός" που οδήγησε την ανθρωπότητα στο λεγόμενο "προπατορικό αμάρτημα" όταν έφτασε ακόμη και πέρα απο την παρακμή, μέσω της ανηθικότητας. Και έκτοτε "βουτάμε" στην Φαντασία μας, για να ανακαλύψουμε (ως άνθρωποι) πτυχές του εαυτού μας...(που χάσαμε). Γράφουμε βιβλία για να μεταδώσουμε "εικόνες" μιας "πραγματικότητας" που (προφανώς) υπάρχει μέσα μας... Για να μεταλαμπαδεύσουμε - στο βαθμό που υπάρχει - την σπίθα εκείνη,που μπορεί να φωτίσει...(όσο το δυνατόν περισσότερους). Η Παιδεία του ανθρώπου - μέσω της εκπαίδευσης του στη Γήινη ζωή - είναι η αναγκαία προϋπόθεση ώστε μια Πολιτεία(Κοινωνία) να ανθίζει δημιουργικά σε σταθερούς πυλώνες όπως είναι η Ηθική και το Δίκαιο (γι' αυτό είναι αναγκαία η ύπαρξη της Θρησκείας- ως "ηθικό φρένο" - σε μια "χρυσή απόσταση" απο τις κρατικές υποθέσεις). Το "γνῶθι σαὐτόν" προϋποθέτει το "Μέτρον Αριστον". Ημέρες εορτών και εσωτερικής ενατένισης για κάθε Χριστιανό (το τέλος μιας χρονιάς και η αρχή μιας νέας - κάθε τέλος και μια νέα αρχή...). Η "Ανοιχτή Βιβλιοθήκη" είναι το όχημα στον κόσμο των ανθρώπων και επιχειρήσεων που θέλουν να συμβάλουν στην καλυτέρευση της κοινωνίας μας. Δίνει "βήμα" σε κάθε δημιουργική προσέγγιση της φαντασίας,ώστε μετά ο καθένας να αναζητήσει και βρεί "τα δικά του κλειδιά" για την Γνώση. Πάντα με Υγεία. Νίκος Καραμπάσης

ΕΚΔΟΤΗΣ: Νίκος Καραμπάσης ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ: Βασίλης Κ. Καλαμαράς ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΙΣ: Μπέλλα Μηλοπούλου ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ: Βιβλιοθηκάριος Αναστασία Κυπαρίσση Χρήστος Κωνσταντίνου Αργυρώ Μαντόγλου Γιάννης Ν. Φέρτης Ελένη Χατζή Αναστασία Παπανικολάου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΔΟΣΗΣ: Δημήτρης Παπανικολάου ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ- ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ευγενία Κανέλλη ΛΟΓΟΤΥΠΟ-ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Constantin Xenakis ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ & ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ: Μαίρη Τσανακλίδου email:mtsanaklidou@gmail.com

iReporterWorld.com www.i-Reporter.gr www.facebook.com/ anoixtibibliothiki/

να ανδρικό χέρι ψάχνει τον διακόπτη του ηλεκτρικού ρεύματος. Δεν τον βρίσκει αμέσως, τα δάχτυλα ξαστοχούν πάνω στο υγρό ντουβάρι, προσπαθεί διά της αφής να τον χαϊδέψει στο μισόφωτο, μήπως γλιστρήσει πάνω του. Τελικά σαν από ένα θαύμα της διαίσθησης, κατευθύνεται προς τον στόχο του. Τον ψαύει. Διστάζει, δεν είναι παλιός του γνώριμος. ΄Ωσπου ξαφνικά, οι λάμπες ανάβουν και φωτίζουν το σκοτεινό αποθηκευτικό χώρο. Η μία κούτα στοιβαγμένη πάνω στην άλλη. Ορισμένες απ’ αυτές είναι ταλαιπωρημένες, καθώς η υγρασία έχει κάνει γιά τα καλά τη δουλειά της. Όμως η μυρωδιά του νοτισμένου χαρτιού δεν είναι κατ’ ανάγκην απωθητική. Ανεγείρει ελπίδες ταξιδίων. Ξαφνικά, ακούστηκαν άγκυρες πλοίων να σηκώνονται, αεροπλάνα να βάζουν μπροστά τις μηχανές τους, αυτοκίνητα να ξεφορτώνουν πακέτα. Η καρδιά του συγγραφέα Κώστα Αρκουδέα άρχισε να χτυπάει δυνατά και παρατεταμένα. Είναι μόνος, ο χτύπος της καρδιάς του δυναμώνει... Τι ακριβώς συνέβη; Δεν πάει πολύς καιρός που η Τίνα Πισχιτζή, η προϊσταμένη του Τμήματος Γραμμάτων, Βιβλίου και Ψηφιακού περιεχομένου του Υπουργείου Πολιτισμού έδωσε το έναυσμα. Ο Κώστας Αρκουδέας ανέλαβε την πρωτοβουλία, ώστε να αποσταλούν 85 πακέτα με 1.350 βιβλία εκεί όπου τα έχουν περισσότερη ανάγκη: σε βιβλιοθήκες σωφρονιστικών καταστημάτων, των νησιών του ΒΑ Αιγαίου και της Κρήτης. ΄Ολα βραβευμένα και αγορασμένα από το υπουργείο μέχρι το 2011. «Επειδή το ΥΠΠΟ δεν έχει χρήματα, εκείνο που μπορούσε να προσφέρει ήταν βιβλία. Η αρχή έγινε από τις φυλακές, γιατί οι κρατούμενοι έχουν ανάγκη να διαβάζουν καλούς τίτλους. Και δεν επιλέξαμε τυχαία τα νησιά του Β.Α. Αιγαίου, γιατί δοκιμάζονται από τη προσφυγική κρίση. ΄Αλλωστε, δεν πάνε πολλές μέρες που αποστείλαμε βιβλία σ’ όλες τις βιβλιοθήκες της Κρήτης, λόγω του έτους Καζαντζάκη το 2017. Θα ακολουθήσουν τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου (Κυκλάδες και Δωδεκάνησα), γιά να τα στηρίξουμε, καθώς μέσα στο καταχείμωνο είναι αποκομένα από την υπόλοιπη Ελλάδα», λέει ο Κώστας Αρκουδέας γνωρίζοντας ότι έχει δίπλα του ως σύμμαχο, το διαδικτυακό περιοδικό μας, την «Ανοιχτή Βιβλιοθήκη». Γι αυτό στο επόμενο τεύχος θα παρουσιάσουμε αναλυτικά όλα τα στοιχεία, εμείς οι γονείς αυτής της προσπάθειας από υιοθεσία. Βασίλης Κ. Καλαμαράς


Σχολικά βοηθήµατα

«Εργαλείο» για γονείς και µαθητές

3

Εκπαίδευση


4

Εκπαίδευση

Σ

Της Μπέλλας Μηλοπούλου

χολικά βοηθήματα, λυσάρια, όπως θέλει ας τα πει κανείς. Από την πρώτη δημοτικού, μέχρι την τελευταία τάξη του Λυκείου. Τα βρίσκει κανείς σε όλα τα βιβλιοπωλεία. Τα εκδίδουν γνωστοί εκδοτικοί οίκοι, αλλά και μικρότεροι, ακόμη και φροντιστήρια και μεμονωμένοι καθηγητές. Κάποιοι, μάλιστα, εκπαιδευτικοί προτείνουν οι ίδιοι στους μαθητές, αλλά και στους γονείς τους να προμηθευτούν μερικά από αυτά τα βιβλία που θα βοηθήσουν το παιδί να καλύψει κάποια από τα κενά που το ίδιο το σχολείο μπορεί να παρουσιάζει ή

που θα βοηθήσουν τον μαθητή και το γονιό, δουλεύοντας με ένα τέτοιο βοήθημα, να εξασκηθεί περισσότερο εκεί που τα καταφέρνει λιγότερο. Υπάρχουν πολλοί- τόσο από την εκπαιδευτική κοινότητα όσο και από τους γονείς- που αντιδρούν αρνητικά στο να υπάρχουν τέτοια βιβλία στο γραφείο του κάθε μαθητή. Και όλοι οι ειδικοί συμφωνούν σε ένα πράγμα: να μην παίρνει το παιδί έτοιμη και μασημένη την τροφή των ασκήσεων από το βοήθημα, να κοπιάζει για να αποκτήσει τη γνώση, να μελετά ουσιαστικά πάνω στο μάθημά του και –το κυριότερο- να προσπαθεί. Σ’ αυτό συμφωνούμε όλοι. Ωστόσο, δεν υπάρχουν γι’ αυτό το λόγο τα σχολικά βοηθήματα. Το αν γίνεται

η χρήση τους με λάθος τρόπο οφείλεται, κυρίως, στον εσφαλμένο τρόπο που τα χρησιμοποιούν οι ίδιοι οι γονείς που έχουν την ευθύνη της μελέτης εκτός σχολείου. Τα πράγματα και στην εκπαίδευση είναι μία αλυσίδα. Αν το πρόγραμμα μαθημάτων και ο τρόπος διδασκαλίας τους –όπως ορίζεται από το υπουργείο Παιδείας- δεν είχε το παραμικρό κενό, αν τα σχολικά βιβλία ήταν όπως θα έπρεπε να είναι γραμμένα, αν τα σχολειά έκαναν με άψογο τρόπο τη δουλειά τους, αν δάσκαλοι και καθηγητές είχαν την πολυτέλεια να σκύβουν πάνω κάθε παιδί στην τάξη ξεχωριστά, αν όλοι οι γονείς είχαν την επιστημονική κατάρτιση και τον ελεύ-


5

Εκπαίδευση

θερο χρόνο να ασχολούνται με την παρακολούθηση της επίδοσης των παιδιών τους, τότε, ναι, ίσως τα σχολικά βοηθήματα να ήταν περιττά. Όμως, θα πρέπει να δεχτούμε ότι τα πράγματα δεν είναι ιδανικά και σε έναν ιδανικό κόσμο. Το υπουργείο όσο και να προσπαθεί αφήνει κενά, τα βιβλία –ή τουλάχιστον πολλά από αυτά- δεν είναι όπως θα έπρεπε να είναι, τα σχολεία έχουν προβλήματα, οι διδάσκοντες δεν έχουν τα περιθώρια, οι γονείς δεν προλαβαίνουν, τα παιδιά αναζητούν την ευκολία τους. Η γνώση πάει στην άκρη όταν έχουμε να «βγάλουμε κι αυτό το τρίμηνο». Όσο για το Λύκειο –τουλάχιστον με τα μέχρι τώρα δεδομένα- δεν είναι παρά η γεμάτη τρέλα και άγχος περίοδος της

προετοιμασίας για τις Πανελλήνιες. Και οι Πανελλήνιες το πρώτο βήμα για το Πανεπιστήμιο στο οποίο πηγαίνουν τα παιδιά μόνο και μόνο για να μπορέσουν κάποια στιγμή να αποκατασταθούν επαγγελματικά. Και η γνώση; Η ουσιαστική γνώση; Αυτή που θα είναι το όπλο στα χέρια των νέων που αύριο θα χτίσουν ένα αύριο καλύτερο από το δικό μας σήμερα; Η «γνώση που είναι το παγκόσμιο νόμισμα του 21ου αιώνα» όπως την χαρακτήρισε η διευθύντρια του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) Barbara Ischinger; Καταρχάς, δεν είναι τυχαίο ότι κυκλοφορούν στο εμπόριο δεκάδες, εκατοντάδες βοηθήματα για όλα τα

μαθήματα και για όλες τις σχολικές τάξεις. Καλό είναι, βέβαια, να προτιμάει ο γονιός σχολικά βοηθήματα από εκδοτικούς οίκους που έχουν παράδοση και συνέπεια σε τέτοιου είδους εκδόσεις. Άλλωστε παρόμοιους σχολικούς «συντρόφους» έχουν οι μαθητές και στις περισσότερες χώρες του εξωτερικού. Από τη γειτονική μας Ιταλία μέχρι τη μακρινή Αμερική που το εκπαιδευτικό σύστημα απέχει εξίσου με την ίδια τη χώρα από το δικό μας. Είναι γεγονός πως ένας γονέας με το σχολικό βοήθημα ανά χείρας μπορεί να σταθεί πλάι στο παιδί του την ώρα της μελέτης για να παρακολουθήσει τις επιδόσεις του- αρκεί να μην φτάσει στο σημείο να υπο-


6

Εκπαίδευση

βοηθήσει το παιδί να «λύσει» ασκήσεις, άρα να μεταλλαχθεί σε εκπαιδευτικός! Ακόμη κι αν ξέρουμε πως ΔΕΝ πρέπει να το κάνει, πώς να το εξηγήσει αυτό στο παιδί που του ζητάει βοήθεια; Εάν είστε σε τέτοιο σχολείο ή το παιδί σας έχει έναν αξιόλογο δάσκαλο, σας προτείνω να έχετε τα βιβλία για δική σας χρήση και να τα διαβάζετε εσείς! Έτσι θα μπορέσετε να βοηθήσετε το παιδί σας, χωρίς να του δώσετε έτοιμες λύσεις. Τέτοιου είδους βοηθήματα χρησιμοποιούν και οι γονείς που επιζητούν πάντα καλούς βαθμούς, θέλουν να προετοιμάζουν το παιδί τους για το παρακάτω, θέλουν να είναι πάντα το τετράδιό του αλάνθαστο, είτε έχει καταλάβει, είτε όχι. Οι γονείς αυτοί παίζουν λανθασμένα τον ρόλο του δασκάλου. Στερούν δε από το παιδί τους την ευκαιρία μιας διορθωτικής διδασκαλίας στο σχολείο από τον δάσκαλο, μιας διδασκαλίας που θα βασιζόταν στη διαχείριση των λαθών! Πώς να γίνει αυτό όταν λάθη ΔΕΝ υπάρχουν; Πρέπει να εμπιστευόμαστε το σχολείο και τον δάσκαλο και να ακολουθούμε τις οδηγίες τους όταν μας λένε να μην βοηθάμε το παιδί ή να μην του λύνουμε τις ασκήσεις χρησιμοποιώντας βοηθήματα. Μια άλλη περίπτωση είναι τα παιδιά που έχουν δυσκολίες και χρειάζονται ενίσχυση. Τα σχολικά βοηθήματα ενδείκνυνται για ενισχυτική διδασκαλία, μια και συνήθως, πέρα από την άσκηση του σχολικού βιβλίου, έχουν πληθώρα άλλων παρόμοιων ασκήσεων, ενώ συχνά προσεγγίζουν τη γνώση και από άλλους δρόμους, πέρα απ’ αυτόν που προτείνει το σχολικό βιβλίο. Δρόμους που μπορεί να ταιριάζουν περισσότερο στο παιδί που δυσκολεύεται και, τελικά, να το βοηθούν να κατακτήσει ευκολότερα τη γνώση. Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι δεν μπορεί κανείς να καταξιώσει ούτε να καταδικάσει τα σχολικά βοηθήματα, αβασάνιστα! Υπάρχουν βοηθήματα που είναι καλύτερα από το σχολικό βιβλίο και πάνε τη διδασκαλία και τη μάθηση ένα βήμα πιο πέρα. Υπάρχουν και βοηθήματα που λύνουν τις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου, και μάλιστα μ’ έναν τρόπο ξεπερασμένο και δασκαλοκεντρικό! Τι απομένει στον γονιό που, τελικά, τ’ αγοράζει; Να ξέρει το παιδί του και τις ανάγκες του, να εμπιστευτεί το σχολείο και τον δάσκαλο, να ξέρει ποιος είναι ο δικός του ρόλος στη διαδικασία της μάθησης και από εκεί και πέρα υπάρχουν βοηθήματα για όλες τις ανάγκες και για όλα τα γούστα στην αγορά! Αρκεί να ψάξετε! Η συμβουλή μας: Μην δίνετε στα παιδιά σας έτοιμες λύσεις στις ασκήσεις τους. Τα παιδιά θα μάθουν μέσα από τα λάθη τους.

3

καταστήσει τον δάσκαλο ή τον καθηγητή, να μην το κάνει αποκλειστικά και μόνον για να παίρνει το παιδί του καλούς βαθμούς ή να το αναγκάσει να παπαγαλίζει τις λύσεις που έχει μπροστά του γιατί αυτό δεν θα το οδηγήσει πουθενά.

Τα είδη των βοηθημάτων

Όπως αναφέρει, μεταξύ άλλων, σε άρθρο του με τίτλο «Σχολικά βοηθήματα στο δημοτικό» ( με αλήθειες που ισχύουν και στις άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης) δάσκαλος και αγαπημένος, αλλά και βραβευμένος συγγραφέας βιβλίων (εκδόσεις Πατάκη) για παιδιά και εφήβους Βαγγέλης Ηλιόπουλος: Ανάλογα με τις περιπτώσεις υπάρχουν πολλά είδη σχολικών βοηθημάτων: Μια πρώτη κατηγορία είναι αυτά που έρχονται να συμπληρώσουν το αναλυτικό πρόγραμμα, να δείξουν τρόπους και περιπτώσεις που δεν χωρούν στο

1

ωρολόγιο πρόγραμμα, να εξασκήσουν και να ενισχύσουν τα χαρισματικά παιδιά που έχουν ανάγκη επιπλέον εκπαιδευτικών παροχών. Αυτά τα βιβλία, αν δούμε ότι το παιδί μας τα αγαπάει και τα ζητάει, άρα έχουν κάνει τη μάθηση διασκέδαση, είναι σωστό να του τα παρέχουμε. ΔΕΝ προσφέρουν έτοιμες λύσεις, ΔΕΝ δίνουν απαντήσεις στα σχολικά βιβλία, αλλά εμπλουτίζουν και διευρύνουν τη μάθηση! Πολλά περιέχουν παιχνίδια, κάρτες, κατασκευές και ό, τι άλλο μπορεί να προκαλέσει την επινοητικότητα και την αποκλίνουσα σκέψη με τις οποίες το σχολείο ασχολείται ελάχιστα! Μια άλλη κατηγορία είναι τα βοηθήματα που λύνουν (απαντούν στις ερωτήσεις) ασκήσεις των σχολικών βιβλίων. Αυτά σ’ έναν μαθητή που φοιτά σ’ ένα καλό σχολείο και έχει έναν αξιόλογο δάσκαλο είναι περιττά! Κι όμως, όλοι μας έχει τύχει ν’ ακούσουμε περιπτώσεις που πρέπει ο γονιός να «διδάξει» και να

2


Η αξία και η χρησιµότητα των βοηθηµάτων για τα µαθηµατικά

Κ

Του Γιάννη Ν. Φέρτη

αθώς η εκπαίδευση τις τελευταίες δεκαετίες κινείται, βολοδέρνει μάλλον, μεταξύ του άκρατου λαϊκισμού και της ήσσονος προσπάθειας και η πολιτική του αρμόδιου υπουργείου εξαντλείται στην αλλαγή του συστήματος εισαγωγής στα πανεπιστήμια μια συζήτηση για την αξία και την χρησιμότητα των σχολικών βοηθημάτων μπορεί να φωτίσει ορισμένες παραμέτρους του προβλήματος. Εστιάζουμε την προσοχή μας στα βοηθήματα των μαθηματικών. Είναι προδήλως αποδεκτό ότι κάποιος διακρίνεται σε όσα τον διασκεδάζουν και τον ευχαριστούν. Κάθε ερευνητής νοιώθει βαθύτερη χαρά τόσο από την ίδια την διαδικασία της αναζήτησης όσο και από την ευόδωση της προσπάθειάς του. Κάτι ανάλογο θα πρέπει να ισχύει και για τους μαθητές, οι οποίοι σε μια πρώιμη φάση αναζητούν την γνώση. Προφανώς η επισήμανση αυτή έχει ουσιαστικές συνέπειες στην διδασκαλία όλων των μαθημάτων και κυρίως των μαθηματικών. Δεν πρόκειται για μια καινούργια άποψη. Ο Πλάτων στον Σοφιστή απαξιώνει την παραδοσιακή μέθοδο της νουθεσίας (µετὰ δὲ πολλοῦ πόνου τὸ νουθετητικὸν εἶδος τῆς παιδείας σµικρὸν ἀνύτειν), ενώ στους Νόμους επισημαίνει ότι η μάθηση πρέπει να γίνεται με χαρά (πρῶτον µὲν γὰρ περὶ λογισµοὺς ἀτεχνῶς παισὶν ἐξηυρηµένα µαθήµατα µετὰ παιδιᾶς τε καὶ ἡδονῆς µανθάνειν). Όμως αυτή η συνισταμένη της χαράς της μαθήσεως είναι απελπιστικά απούσα από το ελληνικό σχολείο. Πεπαλαιωμένα αναλυτικά προγράμματα, παραδοσιακή από καθέδρας διδασκαλία, έλλειψη στοιχειώδους σχεδιασμού και, κυρίως, οράματος χαρακτηρίζουν την εκ-

παίδευση στις μέρες μας. Εάν δε συνυπολογίσει κανείς και τις πανελλαδικές εξετάσεις για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια, οι οποίες έχουν κυριολεκτικά διαλύσει το Λύκειο αντιλαμβάνεται την επικρατούσα κατάσταση. Κάποιες διακρίσεις δεν πρέπει να μας παρασύρουν. η μεγάλη εικόνα, ο κανόνας, είναι μια χαμηλής ποιότητας υποβαθμισμένη Παιδεία, ενώ η εξαίρεση οφείλεται στην ατομική προσπάθεια και προσήλωση σε στόχους που υπερβαίνουν την σχολική καθημερινότητα.

Τα σχολικά εγχειρίδια δεν εμβαθύνουν στην διδακτέα ύλη και δεν επαρκούν για τους καλύτερους, – εδώ φαίνεται και η απαξίωση της αριστείας – ενώ η πίεση χρόνου, ο παραδοσιακός τρόπος διδασκαλίας, ο οποίος ελάχιστα ενθαρρύνει την δημιουργική σκέψη και την συμμετοχή των μαθητών και, τελευταίο αλλά όχι έσχατο, η έλλειψη αξιολόγησης των καθηγητών, συνιστούν ένα διαρκές σκηνικό παρακμής, από το οποίο δεν διαφαίνεται διέξοδος, λαμβανομένης βεβαίως υπ’ όψιν και της συνεχούς οικονομικής δυσπραγίας. Τα σχολικά βοηθήματα αποτελούν, πέραν της αμφιλεγόμενης επιλογής των φροντιστηρίων, όπου τις περισσότερες φορές επαναλαμβάνεται η σχολική πρακτική και επιλύονται οι ασκήσεις της επομένης ημέρας, μια λύση για όσους ενδιαφέρονται για περαιτέρω μελέτη. Εδώ είναι απαραίτητο να προχωρήσουμε σε έναν πρώτο βασικό διαχωρισμό των βοηθημάτων: Πρώτον, στα βοηθήματα, τα οποία απευθύνονται σε όσους δίνουν πανελλήνιες εξετάσεις. Δεύτερον, στα βοηθήματα, τα οποία συνδέονται με την καθημερινή σχολική πρακτική. Όσον αφορά στα βοηθήματα της πρώτης ενότητας, είναι αναγκαίος και ένας δεύτερος, χρονικός αυτή τη φορά, διαχωρι-

σμός: Πρώτον, σε αυτά της πρώτης περιόδου, η οποία εκτείνεται μέχρι το 1979, όπου η εξεταστέα ύλη είναι μεγαλύτερη από την διδαχθείσα ύλη. Δεύτερον, σε αυτά της μετέπειτα περιόδου, όπου οι εξετάσεις εισαγωγής στα πανεπιστήμια, ανεξαρτήτως της ονομασίας τους, σχετίζονται άμεσα με την διδαχθείσα ύλη. Η απεξάρτηση από την διδαχθείσα σχολική ύλη – ας μη

7

Εκπαίδευση


8

Εκπαίδευση

λησμονούμε ότι οι εξετάσεις την εποχή αυτή γίνονταν τον Σεπτέμβριο – συνέβαλε στην μαζική λειτουργία φροντιστηρίων και στην συγγραφή βιβλίων, τα οποία ανταποκρίνονταν στις ανάγκες των υποψηφίων καθώς κάλυπταν την διδακτέα και όχι απλώς την διδαχθείσα ύλη. Τούτο έδινε ένα σημαντικό βαθμό ανεξαρτησίας στους συγγραφείς, φροντιστές ως επί το πλείστον, και επέτρεπε σε όσους είχαν την γνώση και την διάθεση να εκπονήσουν αξιόλογα συγγράμματα, τα οποία διακρίνονταν τόσο για την επιστημονική τους ακρίβεια όσο και για την εύληπτη παρουσίαση των θεμάτων. Οι παλαιότεροι θυμούνται την εκτίμηση με την οποία περιέβαλαν, ακόμη και καθηγητές του Πολυτεχνείου, ορισμένους φροντιστές της εποχής αυτής. Η αλλαγή στο σύστημα επιλογής και η απόλυτη προσαρμογή στη σχολική διδαχθείσα ύλη ανάγκασε και

τους συγγραφείς να προσαρμοσθούν αναλόγως. Τα βοηθήματα ακολουθούν πλέον σχολαστικά την διάρθρωση και την δομή του σχολικού εγχειριδίου καθώς περιέχουν συνοπτική θεωρία, μεθοδολογία, λυμένες ασκήσεις διαβαθμισμένης δυσκολίας και τέλος παρόμοιες άλυτες. Συνήθως περιλαμβάνουν στο τέλος και ένα παράρτημα με τις λύσεις των προτεινομένων ασκήσεων. Παρά το γεγονός ότι διαπραγματεύονται διεξοδικά τα θέματα ο συνεχής περιορισμός της εξεταστέας ύλης – η θεωρητική γεωμετρία είναι υποβαθμισμένη ενώ δεν διδάσκεται η στερεομετρία – δεν επιτρέπει πολλές επιλογές και σοβαρές διαφοροποιήσεις. Ανάλογες τάσεις διακρίνουμε και στα βοηθήματα της δεύτερης ενότητας, τα οποία συνδέονται με την καθημερινή σχολική πρακτική. Συνοπτικά στοιχεία θεωρίας, ανάπτυξη του αντίστοιχου κεφαλαίου του σχολι-

κού εγχειριδίου και επιπρόσθετες ασκήσεις λυμένες και παρεμφερείς άλυτες. Θετική διαφοροποίηση είναι η έκδοση βοηθημάτων, τα οποία περιέχουν συνδυαστικά θέματα και απευθύνονται σε μαθητές με μεγαλύτερες απαιτήσεις, ή ενδιαφέρονται να εμβαθύνουν στις έννοιες και πιθανόν να συμμετάσχουν σε πανελλήνιους διαγωνισμούς. Ευχής έργο θα ήταν μία διαφορετική προσέγγιση. Νέα αναλυτικά προγράμματα, προσαρμογή στην σύγχρονη πραγματικότητα, περισσότερα εγχειρίδια και ευχέρεια επιλογής του καταλληλότερου από τον διδάσκοντα. Όμως η συνεχής υποβάθμιση του επιπέδου της παρεχόμενης Παιδείας σε όλους τους τομείς και σε όλες τις βαθμίδες κάνει παρόμοιες σκέψεις να φαντάζουν όλο και πιο απόμακρες. Ας ελπίσουμε να διαψευσθούμε. 


9

Στέφανος Πατάκης

Η εκπαίδευσή µας είναι στο χαµηλότερο σηµείο από κάθε άλλη φορά

Μ

Συνέντευξη στον Βασίλη Κ. Καλαμαρά

ε την απόσταση του χρόνου, η οποία σού δίνει τη δυνατότητα και την ψυχραιμία –αν θέλετε- να κρίνεις τους ανθρώπους των επιχειρήσεων και την αποτελεσματικότητά τους, οι εκδόσεις Πατάκη τα κατάφεραν. Και τα κατάφεραν σ’ ένα δύσκολο επιχειρηματικό τοπίο, με την κρατική μηχανή ν’ αλλάζει σχεδόν ετησίως φορολογικό σύστημα, με αποτέλεσμα να «χτυπιέται» η υγιής επιχειρηματικότητα υπέρ του «μαύρου» χρήματος. Αν προσθέσετε και την αύξηση του Φ.Π.Α. σε όλες τις φάσεις παραγωγής του βιβλίου, το άλμα προς την επιβίωση, ουκ ολίγες φορές εξαντλείται σε επιτόπιο τροχάδην. Πάντως, το λαχάνιασμα που ακούγεται δεν είναι ανακουφιστικό, καθώς το τέρμα φαντάζει ατελέσφορο και ο εφέτης «πιασμένος» σε μία οιονεί αποτυχία. Εν τούτοις, η ψυχολογική επιμονή είναι ο πυρήνας, ο οποίος κρατάει τα μπόσικα και δεν αφήνει τον πανικό να αφεθεί στην επερχόμεη καταστροφή. Οι εκδόσεις Πατάκη δεν δημιούργησαν και δεν θα μπορούσαν να δημιουργήσουν αυτοκρατορία, αφού το ελληνικό βιβλίο, λόγω της γλώσσας, απευθύνεται εκ των προτέρων σ’ ένα μικρό γλωσσικά αναγνωστικό κοινό και η διεθνοποίησή του μπορεί να διασταλεί μέχρι εκεί, όπου ζουν και αναπνέουν Ελληνίδες και Ελληνες, με ακόμη ζωντανό το αισθητήριο της ελληνικής γλώσσας. Ομως, γιά την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας στα στενά και ασφυκτικά οικονομικά πλαίσια της ελληνικής κρίσης, είναι πραγματικά αξιοθαύμαστο το γεγονός ότι οι εκδόσεις Πατάκη δεν υπόστειλαν τη σημαία

των καινούριων κυκλοφοριών και δεν έχουν συντρίψει τον αδύνατο κρίκο όλων των παγκόσμιων οικονομικών κρίσεων, τους εργαζομένους. Ο Στέφανος Πατάκης έχει περάσει από την κάμινο της διδασκαλίας και γνωρίζει την εκπαίδευση εκ των έσω. Δεν ήταν και δεν έγινε ποτέ ένας γιάπις των εκδόσεων, καθώς η συμπεριφορά του χαρακτηρίζεται από λιτότητα, σφραγισμένη από τα «στεγνά» χαρακτηριστικά του προσώπου του, από επαγγελματική αποστασιοποίηση η οποία δεν συνοδεύεται από ψυχρότητα, από αφαιρετικότητα στις κινήσεις και στην εν γένει συμπεριφορά του, γιατί πολλές φορές οι προσδοκίες δεν πρέπει να εξαντλούνται σε εύκολες εν διαχύσει υποσχέσεις. Στη συνέντευξη που μάς έδωσε συγκεράζεται η λογική με το συναίσθημα, ο επαγγελματίας με τον ερασιτέχνη, ο ιδεολόγος με τον πραγματιστή. Σε άλλο σημείο του αφιερώματος θα διαβάσετε εξαντλητική αναφορά του γιά το σημερινό πρόσωπο του ελληνικού βιβλίου. Εδώ ο Στέφανος Πατάκης μιλάει γιά το σχολικό βοήθημα και το πώς πρέπει να χρησιμοποιείται, καθώς και γιά τις καταρρέουσες δομές της ανύπαρκτης παιδείας μας, που παραπαίει μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Κρατάει από τα μαθήματα την ολιστική ανάγνωσή τους κι όχι τον επιμέρους παπαγαλισμό δευτερευόντων στοιχείων. Συγκρίνει την αποτυχημένη εκπαίδευσή μας με παραδείγματα ευρωπαϊκών και ασιατικών χωρών που έκαναν ένα πήδημα πέρα από τη φθορά Και βεβαίως αυτοβιογραφείται ως δάσκαλος, μέσα από τη σχέση του με τον μαθητή, χωρίς να δείχνει με το δάχτυλο.

Ποια σχέση δημιουργείται μεταξύ σχολικού βιβλίου και σχολικού βοηθήματος; Η σχέση του δεύτερου είναι υποστηρικτική, επικουρική, διαφωτιστική, διερ-

Εκπαίδευση

μηνευτική; Τι δεν προσφέρει το σχολικό βιβλίο, ώστε να έχουμε ανάγκη το σχολικού βοηθήματος; «Το πρόβλημα είναι ότι ο μαθητής πρώτα πρώτα πρέπει να κατανοήσει το σχολικό βιβλίο. Και υπάρχουν ορισμένα σχολικά βιβλία που είναι καλά και κατανοητά ως ένα σημείο. Υπάρχουν όμως και άλλα που είναι πολύ δύσκολα και δυσνόητα. Για παράδειγμα υπήρχε κάποτε ένα σχολικό βιβλίο γραμμένο από πανεπιστημιακούς σε εντελώς δυσνόητη γλώσσα. Σε αυτή την περίπτωση πρέπει με βάση αυτό το βιβλίο να συντάξει κάποιος ένα βοήθημα με απλό και κατανοητό τρόπο, ώστε να είναι προσιτό στους μαθητές. Ενα πρώτο στοιχείο δηλαδή που προσφέρει το βοήθημα είναι η βοήθεια για την κατανόηση του κειμένου.


10

Εκπαίδευση

Ένα δεύτερο στοιχείο είναι ότι το ο μαθητής χρειάζεται πολλές φορές περισσότερες πληροφορίες. Ας πάρουμε ως παράδειγμα το σχολικό βιβλίο για τα αρχαία ελληνικά, που περιέχει το αρχαίο ελληνικό κείμενο συνοδευόμενο από ένα ελάχιστο βοηθητικό λεξιλόγιο. Όμως, ο μαθητής πρέπει να μεταφράσει το κείμενο, να συλλάβει το νόημά του, να καταλάβει τη συντακτική του δομή. Κανονικά, αυτό έπρεπε να γίνεται στην τάξη και με τη συμμετοχή του μαθητή. Ο μαθητής πρέπει να έχει μυαλό και έφεση, ώστε να μπορεί από μόνος του στο πλαίσιο της διδασκαλίας να μελετήσει το συγκεκριμένο κείμενο. Εν τούτοις, επειδή αυτές οι προϋποθέσεις δεν υπάρχουν, γιατί μέσα σε μία διδακτική ώρα αναγκαστικά εξηγούνται σύντομα τα πράγματα, πρέπει ο μαθητής κάπως να βοηθηθεί. Το βοήθημα περιέχει όλες τις λέξεις του αρχαίου ελληνικού κειμένου: τι σημαίνουν, ποια είναι η μορφή τους, ένα ουσιαστικό πώς κλίνεται, ποιοι είναι οι χρόνοι ενός ρήματος, ποια είναι η ετυμολογία του, ποιες άλλες σημασίες έχει κάθε λέξη. Ο μαθητής χάνεται σ’ ένα εξαιρετικά δύσκολο αρχαίο ελληνικό κείμενο, όπως π.χ. είναι η ιστορία του Θουκυδίδη. ΄Εχει σημασία όμως ο μαθητής να κάνει καλή χρήση του σχολικού βοηθήματος. Αντιθέτως, η κακή χρήση του συνίσταται στο να το παπαγαλίσει, όπως μπορεί βέβαια να παπαγαλίσει και το σχολικό βιβλίο. »

Σ’ αυτό το σημείο, μπορείτε να γίνετε αναλυτικότερος; «Να πάρουμε ένα παράδειγμα από τα μαθηματικά. Στο σχολικό βοήθημα υπάρχουν οι λύσεις. Ο μαθητής πρέπει πρώτα να δοκιμάσει να λύσει μόνος του την άσκηση και, αν βρει δυσκολίες, να ανατρέξει στο βοήθημα. Το βοήθημα βεβαίως του δίνει παρόμοιες ασκήσεις, του δίνει γενικές οδηγίες (τη μεθοδολογία) για το πώς αντιμετωπίζονται αυτές οι ασκήσεις. Εδώ πρέπει να προσθέσω και κάτι άλλο. Δεν μπορούν ούτε πρέπει όλα τα βοηθήματα να είναι ίδια. Υπάρχουν βοηθήματα για μαθητές πολύ καλούς, για μέτριους, γι' αυτούς που έχουν μαθησιακές δυσκολίες. Με αυτόν τον τρόπο το βοήθημα εξειδικεύεται και ως ένα σημείο εξατομικεύεται.»

Αναφορικά με τη γλώσσα και συγκεκριμένα με τη διδασκαλία της στο Δημοτικό. Τα παιδιά δεν μαθαίνουν συστηματικά τους γραμματικούς και τους συντακτικούς κανόνες, όπως οι παλαιότερες γενιές. «Αυτό που θίξατε είναι σοβαρό θέμα. Το πρόβλημα της διδασκαλίας τόσο της αρχαίας ελληνικής όσο και της νέας ελληνικής, αλλά και των ξένων γλωσσών είναι ση-

μαντικό. Μπορώ να εκτιμήσω ότι η διδασκαλία της νέας ελληνικής στα σχολεία μας είναι υποβαθμισμένη. Όσο για τη διδασκαλία των ξένων γλωσσών στα δημόσια σχολεία, αυτή είναι ανύπαρκτη. Το πρόγραμμα διδασκαλίας στα δημόσια σχολεία χωλαίνει και οι μαθητές είναι αδιάφοροι, δεδομένου ότι καταφεύγουν στα φροντιστήρια. Πρέπει όμως να δούμε τι συμβαίνει και με τα άλλα μαθήματα. Το πρώτο ζήτημα είναι ότι ο μαθητής πρέπει να κατανοεί τους επιστημονικούς όρους που χρησιμοποιούνται στα σχολικά βιβλία και που του είναι μέχρι τώρα άγνωστοι. Ένα άλλο ζήτημα είναι ότι ο μαθητής χάνεται στη λεπτομέρεια και δε συλλαμβάνει το όλο. Έτσι ένα καλό βοήθημα αρχαίας ιστορίας πρέπει να έχει διαγράμματα που να του δείχνουν τους βασικούς σταθμούς της αρχαίας ιστορίας. Όταν διαβάζει για τον Πελοποννησιακό πόλεμο, πρέπει να έχει πάντα κατά νου του τις τρεις περιόδους του πολέμου αυτού. Πρέπει να έχει συλλάβει τα αίτια, τις δομές της αρχαίας κοινωνίας που οδήγησαν στη σύγκρουση. Αν ξεχάσει μερικές λεπτομέρειες, δεν έχει σημασία. Σημασία έχει να έχει συλλάβει τη γενική εικόνα. Αυτό ειδικά εφαρμόζεται και στη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Ο μαθητής πρέπει να έχει στο νου του τους βασικούς σταθμούς από το 1821 μέχρι σήμερα, τις μεγάλες στιγμές, την επανάσταση, το Γουδί, τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο, αλλά και τις μεγάλες ήττες, το 1897, το 1922, τη Χούντα του 1967, το Κυπριακό το 1974 και ακόμα και την κρίση που σήμερα ζούμε. Σε όλη αυτή τη διαδρομή πρέπει να βλέπει τις γενικές τάσεις της κοινωνίας, την εξέλιξη του δημοκρατικού πολιτεύματος, τις προσπάθειες ανόρθωσης της οικονομίας και του εκσυγχρονισμού της χώρας. Συνήθως, αντί για τη γενική εικόνα, οι μαθητές εξετάζονται σε τεστ, μερικές μάλιστα φορές και πολλαπλής επιλογής, όπου τα ερωτήματα αφορούν λεπτομέρειες και δεν ωφελούν σε τίποτε στην προσπάθεια να δοθεί στον μαθητή η ουσία των πραγμάτων. Αυτή η μέθοδος δεν έχει καμία αξία.»

Τι έχει αξία; «Για παράδειγμα, όταν ασχολείται με την Οδύσσεια, σημασία έχει να αγαπήσει το κείμενο, να καταλάβει τι είναι ποίηση, τι πανανθρώπινο υπάρχει στην ποίηση του Ομήρου και ακόμα ποια εποχή εκφράζει αυτό το έπος, ποια τα πιστεύω και ποια τα ιδανικά αυτής της εποχής. Πρέπει ο σύγχρονος εκπαιδευτικός να προβληματίζεται για το νόημα που έχει η ανάγνωση της Οδύσσειας από ένα σύγχρονο μαθητή. »

Τι έχετε να καταθέσετε αναφορικά με τις μεταρρυθμίσεις στην Παιδεία; «Ως πρώτο σχόλιο αναφέρω την τακτική όλων των υπουργών παιδείας. Το βασικό θέμα με το οποίο ασχολούνται είναι ο τρόπος εισαγωγής στα ΑΕΙ και σε αυτό το πεδίο επιδίδονται σε ηρωικές κατά αυτούς μεταρρυθμίσεις. Όμως εδώ είναι το αστείο. Αν υποθέσουμε ότι έχουμε 100.000 μαθητές που εξετάζονται για την είσοδό τους στα ΑΕΙ και αυτοί που θα εισαχθούν θα είναι μόνο 60.000, όποιο σύστημα και να εφαρμοστεί (είτε εξεταστούν σε τέσσερα μαθήματα, είτε σε οκτώ κτλ.), το βέβαιο είναι ότι θα εισαχθούν οι καλύτεροι, οι εργατικότεροι, αυτοί που είναι καλύτερα προετοιμασμένοι ή, αν θέλετε, αυτοί που έχουν τη δυνατότητα να είναι καλύτερα προετοιμασμένοι. Αυτή λοιπόν η μεταρρυθμιστική μανία των υπουργών στον τομέα αυτό είναι άνευ ουσίας και δεν λύνει κανένα πρόβλημα.» Ποιο είναι το πρόβλημα; «Λυπάμαι που είμαι αναγκασμένος να πω ότι εκπαίδευσή μας σήμερα είναι στο χαμηλότερο σημείο από κάθε άλλη φορά. Με την εξαίρεση βέβαια των ειδικών περιπτώσεων, κάποιων σχολείων, κάποιων φωτισμένων εκπαιδευτικών, κάποιων χαρισματικών μαθητών, η έλλειψη του ενδιαφέροντος και του σωστού προσανατολισμού είναι το χαρακτηριστικό της σημερινής εκπαίδευσης. Οι εκπαιδευτικοί απογοητευμένοι από τις χαμηλές αμοιβές τους, από το γενικότερο πνεύμα χαλάρωσης δεν έχουν στηρίγματα για το έργο τους. Οι μαθητές αρκούνται σε κάποια βαθμολογία. Για να υπάρξει σωστή εκπαίδευση πρέπει να υπάρχει η αγάπη του εκπαιδευτικού για το έργο του, ο σεβασμός του μαθητή στον εκπαιδευτικό και το ενδιαφέρον γι' αυτά που μαθαίνει, η ηδονή της ανακάλυψης. Παράλληλα χρειάζεται ένας συνεχής διάλογος όλης της κοινωνίας για το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, μία ελευθερία και πρωτοβουλία των διδασκόντων στη χρησιμοποίηση νέων μεθόδων ή εξειδικευμένων τρόπων προσέγγισης για κάθε περίπτωση. Η ισοπέδωση ενός αυστηρού αναλυτικού προγράμματος, η χρησιμοποίηση ενός και μοναδικού βιβλίου, όλα αυτά δείχνουν πόσο πίσω είμαστε.»

Έχετε περάσει κι εσείς από τον ρόλο του καθηγητή. Μιλήστε μας γι' αυτή σας την εμπειρία. «Όταν ήμουν καθηγητής διάβαζα δύο ώρες, για να κάνω μία ώρα μάθημα. Έκανα σε παιδιά ιδιαίτερο μίας ώρας και τα κρατούσα δύο ώρες. Δεν έφευγα από το σπίτι τους, εάν δεν ήμουν βέβαιος ότι είχα λύσει όλες τις απορίες τους και είχα την αγωνία αν με καταλαβαίνουν


οι μαθητές. Στην εποχή μας είχαμε στα αρχαία ελληνικά το παλιό περίφημο εγχειρίδιο του Ζούκη, ένα απλό βιβλιαράκι με μερικά κείμενα. Τώρα οι μαθητές έχουν πολύ καλύτερα βιβλία σε σχέση με αυτά που είχαμε εμείς. Όμως τότε δουλεύαμε και μαθαίναμε αρκετά πράγματα. Δεν συμβαίνει το ίδιο σήμερα.»

Γιατί; «Την εποχή εκείνη ούτε κομπιούτερ είχαμε ούτε πολλά βιβλία είχαμε ούτε πολλές διασκεδάσεις είχαμε. Δεν είχαμε καν να φάμε. Είχαμε όμως ως μαθητές το μεράκι της μάθησης. Είχαμε την αγωνία τι θα γίνουμε όταν μεγαλώσουμε. Και αυτό μας έκανε να είμαστε σε διαρκή προσπάθεια. Αλλά είχαμε και δασκάλους και καθηγητές που μας ενέπνεαν. Τους σεβόμαστε και τους αγαπούσαμε όπως τους γονείς μας. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό.»

Σκληραγωγείσαι, όταν δεν τα έχεις όλα στο πιάτο. Η στέρηση σε κάνει δυνατό, τρως πέτρες. «Κατά μία άποψη στην αρχαία Αθήνα προχώρησε ο πολιτισμός, γιατί η Αττική είχε άγονο έδαφος. Έπρεπε οι άνθρωποι να παλέψουν, να σκεφτούν και να οργανώσουν. Το βασικότερο είναι να υπάρχει ο έρωτας, ο αγώνας, η θέληση και τα άλλα έρχονται μετά. Χαρακτηριστικό είναι ένα από τα δημοσιεύματα των σημερινών εφημερίδων που αναφέρουν την αξιολόγηση από τον ΟΟΣΑ των εκπαιδευτικών συστημάτων εβδομήντα χωρών με κριτήριο την απόδοση των μαθητών στις φυσικές επιστήμες. Οι πρώτες έντεκα χώρες είναι οι εξής: πρώτη η Σιγκαπούρη, δεύτερη η Ιαπωνία, τρίτη η Εσθονία, τέταρτη η Ταϊβάν και η κινέζικη Ταϊπέι, πέμπτη η Φινλανδία, έκτη Μακάο (Κίνα), έβδομος Καναδάς, όγδοο το Βιετνάμ, ένατο το Χονγκ Κονγκ (Κίνα), δέκατη η Κίνα και ενδέκατη η Νότιος Κορέα. Η Ελλάδα βρίσκεται στην 43η θέση.» Πώς ακριβώς βαθμολογείται η επίδοση αυτών τών μαθητών; «Υφίστανται δύο διεθνείς οργανισμοί που αξιολογούν τα εκπαιδευτικά συστήματα των χωρών, ο ΟΟΣΑ και η PISA. Έχω διαβάσει συγκεκριμένα για το εκπαιδευτικό σύστημα της Φινλανδίας, και ιδιαίτερα γι' αυτά που συμβαίνουν το Λύκειο. Ο μαθητής εισερχόμενος στο Λύκειο έχει υποχρέωση προκειμένου να πάρει το απολυτήριο να σπουδάσει έναν αριθμό αντικειμένων τα οποία επιλέγει από ένα μεγαλύτερο σύνολο. Έχει τη δυνατότητα ο μαθητής, αν θέλει και αν μπορεί, να τελειώσει όλα αυτά σε ένα σχολικό έτος επιλέγοντας όλα μαζί τα αντικείμενα και εξεταζόμενος επιτυχώς. Αντιθέτως μπορεί να περάσει αυτά τα αντικείμενα σε όσα χρό-

νια θέλει χωρίς κανένα χρονικό περιορισμό. Σε πολλά σχολεία ο μαθητής μπορεί να επιλέξει και τον εκπαιδευτικό που προτιμά. Και ο εκπαιδευτικός έχει μια μεγάλη ελευθερία να προετοιμάσει τη διδασκαλία του. Υπάρχουν γενικά προγράμματα και ένας γενικός καθορισμός της ύλης. Δεν υπάρχει αυτός ο περιορισμός που ισχύει στο ελληνικό σύστημα όπου όλοι οι μαθητές εξετάζονται πάνω σε ορισμένες σελίδες ενός και μοναδικού σχολικού βιβλίου. Δεν υπάρχουν καν καθιερωμένα σχολικά επίσημα βιβλία. Υπάρχουν πολλά εγκεκριμένα βιβλία που κυκλοφορούν στην αγορά και ο διδάσκων μπορεί να επιλέξει ελεύθερα όποιο θεωρεί καταλληλότερο για τους μαθητές του. Μπορεί ακόμα να δημιουργήσει αυτός εκπαιδευτικό υλικό που θα προσφέρει στους μαθητές του.»

Στη Φινλανδία, ο καθηγητής μπορεί να γράψει δικό του βιβλίο, με σκοπό να το διδάξει; «Ναι, μπορεί να γράψει δικό του βιβλίο και δικές του ασκήσεις. Ετσι, η Φιλανδία είναι μία από τις πρώτες χώρες στην Ευρώπη όσον αφορά την εκπαίδευση.»

Η «φιλοσοφία» του μοναδικού βιβλίου στην ελληνική εκπαίδευση ξεκινάει από παλιά; «Αυτό είναι από τα μελανά σημεία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, που καταλήγει μάλιστα στο σκίσιμο ή στο κάψιμο των βιβλίων από τους μαθητές στο τέλος της σχολικής χρονιάς, κάτι που σημαίνει ότι ο μαθητής μισεί το σχολικό βιβλίο. Και δεν είναι μόνο αυτό. Ο μαθητής περιφρονεί και τον κόπο ενός λαού που χρηματοδοτεί τη συγγραφή και έκδοση των βιβλίων αυτών. Σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο για ένα μάθημα υπάρχουν πολλά σχολικά βιβλία που εκδίδονται από εκδότες και εγκρίνονται από τα υπουργεία παιδείας. Κάθε σχολείο επιλέγει κάθε χρόνο από τη μεγάλη αυτή προσφορά τα βιβλία που θεωρεί κατάλληλα για τους μαθητές του. Τα βιβλία τα δανείζει στους μαθητές, οι οποίοι είναι υποχρεωμένοι στο τέλος του έτους να τα επιστρέψουν καθαρά στο σχολείο. Τα ίδια αντίτυπα χρησιμοποιούνται για τέσσερα ή πέντε χρόνια από το σχολείο για τους επόμενους μαθητές, έτσι ώστε να γίνεται και εξοικονόμηση χρημάτων και να εξυπηρετούνται πολιτικές σεβασμού του περιβάλλοντος και να καλλιεργείται στον μαθητή ο σεβασμός στη δημόσια περιουσία, αλλά και, το εξίσου σημαντικό, να επιτυγχάνεται καλύτερη ποιότητα λόγω του ανταγωνισμού μεταξύ των εκδοτών. Στο τέλος της τετραετίας αλλάζουν τα σχολικά προγράμματα, γράφονται νέα βιβλία και τα σχολεία κάνουν μια νέα επιλογή.» 

11

Εκπαίδευση


12

Εκπαίδευση

Ο

Ιδεολόγος και πραγµατιστής

Το βιβλίο... έχει τον δάσκαλό του

Στέφανος Πατάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939. Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του στο Γυμνάσιο Καλλιθέας, σπούδασε Φιλολογία στα Πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης και Αθήνας, απ’ όπου αποφοίτησε το 1962. Εργάστηκε ως καθηγητής φιλόλογος στην ιδιωτική Μέση Εκπαίδευση τόσο σε ιδιωτικά σχολεία, όπως το Λεόντειο Λύκειο, το Κολέγιο Αθηνών και άλλα, όσο και σε φροντιστήρια, υπήρξε μάλιστα και ιδιοκτήτης και διευθυντής φροντιστηρίου. Παράλληλα με την ενασχόλησή του με την εκπαίδευση ασχολήθηκε και με τη συγγραφή βιβλίων που αφορούν τα φιλολογικά μαθήματα. Τα σπουδαιότερα από τα βιβλία που έχει γράψει είναι τα εξής: 1. Μετάφραση των Βίων του Κορνηλίου Νέπωτα 2. Μετάφραση του De Bello Gallico του Γ.Ι. Καίσαρα 3. Λεξικό Κορνηλίου Νέπωτα 4. Λεξικό Γ.Ι. Καίσαρα 5. Σε συνεργασία με τον Νικόλαο Τζιράκη Λεξικό ρημάτων Αρχαίας Ελληνικής, ομαλών και ανωμάλων. 6. Έχει συνεργαστεί με τους Αριστοτέλη Κάντα και Σπύρο Κάντα στη συγγραφή του βιβλίου Ασκήσεις και συμπληρωματικοί κανόνες Νεοελληνικής Γραμματικής. 7. Έχει γράψει το βιβλίο Θουκυδίδη Επιτάφιος – Μετάφραση - Σχόλια. 8. Έχει γράψει το βιβλίο Σοφοκλή Αντιγόνη για τη Β΄ Λυκείου, το οποίο επανεκδόθηκε σε συνεργασία με τον Κ. Ν. Πετρόπουλο και πρόσφατα σε συνεργασία με τον Μ. Σαρρή. 9. Τέλος, έχει συνεργαστεί με πολλούς φιλολόγους στη συγγραφή βιβλίων στη σειρά μεταφράσεων αρχαίων ελληνικών κειμένων, στη σειρά «Ερμηνευτικές αναλύσεις κειμένων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» και ακόμα στη σειρά «Αναλύσεις αρχαίων ελληνικών κειμένων για το Γυμνάσιο». 10. Εργάστηκε στη συγγραφή και έκδοση πολλών λεξικών, τόσο ελληνόγλωσσων όσο και ξενόγλωσσων. 11. Εδώ και χρόνια είναι επικεφαλής ενός μεγάλου εγχειρήματος των Εκδόσεων Πατάκη. Πρόκειται για το Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, ένα έργο που συντάσσεται ήδη επί 20 χρόνια. Τη στιγμή αυτή το συγκεντρωμένο υλικό είναι υπερτετραπλάσιο σε

όγκο σε σχέση με το μεγαλύτερο κυκλοφορούν λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας. Συνεργάζονται πάνω από 100 συντάκτες και επιμελητές, είτε φιλόλογοι ή γλωσσολόγοι είτε οποιασδήποτε άλλης ειδικότητας (μαθηματικοί, φυσικοί, χημικοί, ιατροί, βιολόγοι, αρχαιολόγοι, μουσικοί, καλλιτέχνες κτλ.). Το έργο αυτό φιλοδοξεί να συμπεριλάβει ό,τι ανήκει στη νεοελληνική γλώσσα σε οποιαδήποτε φάση της και σε οποιαδήποτε μορφή της (λόγια, δημοτική, λαϊκή κτλ.), ακόμη προσπαθεί να εντάξει στον κορμό του λέξεις και φράσεις από τα ελληνικά ιδιώματα και διαλέκτους. Η ερμηνεία των λέξεων στηρίζεται σε πλούτο παραδειγμάτων τόσο από τη λογοτεχνία, τον δοκιμιακό και επιστημονικό λόγο όσο και από τη γλώσσα της καθημερινής τρέχουσας ζωής και επικαιρότητας. Παράλληλα σε κάθε λήμμα δίνεται μια αναλυτική ετυμολογία και ιστορία της λέξης. Το έργο θα κυκλοφορήσει αρχικά σε ηλεκτρονική μορφή με το σύστημα της συνδρομής. Ο Στέφανος Πατάκης, εκτός από τον γενικό σχεδιασμό του έργου, τη γενική

παρακολούθηση και τον συντονισμό του, ασχολείται προσωπικά ο ίδιος και με τη συγγραφή και επιμέλεια δύσκολων λημμάτων. Το 1974 ίδρυσε μαζί με τη σύζυγό του, Μελπομένη Πατάκη, τον εκδοτικό οίκο «ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ», τον οποίο διευθύνει μέχρι σήμερα (είναι Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας Σ. ΠΑΤΑΚΗΣ Α.Ε.Ε.Δ.Ε.). Υπό την ιδιότητα του εκδότη χρημάτισε γενικός γραμματέας του Συλλόγου Εκδοτών και Βιβλιοπωλών Αθήνας (ΣΕΒΑ), αντιπρόσωπος του ΣΕΒΑ στην Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών και Βιβλιοχαρτοπωλών Ελλάδας (ΠΟΕΒ) και έλαβε μέρος σε σεμινάρια για θέματα του βιβλίου. Επίσης, υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Εκδοτών Βιβλίου Ελλάδος (ΕΝΕΒΕ) και εν συνεχεία ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Ελληνικού βιβλίου (ΕΝΕΛΒΙ), μέλος του διοικητικού συμβουλίου της οποίας υπήρξε την πρώτη διετία της ίδρυσής της. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το θέμα της ενιαίας τιμής του βιβλίου, των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, καθώς και με θέματα στρατηγικής οργάνωσης των εκδοτικών οίκων. 


14

Εκπαίδευση

Η δηµιουργική γραφή πάειγυµνάσιο

Συνέντευξη µε την δρα Σοφία Νικολαΐδου

Ωραία εµπειρία, θυµίζει ελευθερία!

Ο

Συνέντευξη στη Μπέλλα Μηλοπούλου

ι λέξεις, ο λόγος, η γραφή. Η επικοινωνία. Τα παράθυρα που ανοίγουν ανάμεσα στους ανθρώπους. Τα παράθυρα που ανοίγουν διάπλατα, τα ταξίδια που προσφέρουν εμπειρίες μοναδικές στο νου όταν διαβάζει κανείς ένα βιβλίο.΄Η όταν μπορεί κι αραδιάζει σ’ ένα κομμάτι χαρτί τις λέξεις. Και οι λέξεις δίνουν μορφή και διέξοδο σε σκέψεις, έμπνευση, ιδέες, εικόνες. Τι άλλο να είναι η δημιουργική γραφή, άραγε; Και ποιο μπορεί να είναι το κέρδος των μαθητών σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση από τη διδασκαλία της; «Διδάσκεται τελικά η λογοτεχνική γραφή; Υπάρχουν, θα έλεγα, κάποια κλειδιά από τη μεριά του συγγραφέα, κάποια αντικλείδια από τη μεριά του αναγνώστη, που μπορούν να διδαχθούν, φτάνει να αγαπούν και οι δυο τους τη λογοτεχνία» επισημαίνει η συγγραφέας Ρέα Γαλανάκη σε άρθρο της στην «Καθημερινή» Ναι, η δημιουργική γραφή διδάσκεται. Κάποιοι, μάλιστα, επισημαίνουν πως στα χρόνια της κρίσης έχουν αυξηθεί κατά πολύ τα εργαστήρια και τα σεμινάρια της δημιουργικής γραφής κι ολοένα περισσότεροι παρακολουθούν με μεγάλο ενδιαφέρον αυτού του είδους τα μαθήματα από τους ειδικούς. Όχι απαραίτητα για να γίνουν από τη μία στιγμή στην άλλη συγγραφείς, ποιητές, σεναριογράφοι ή δοκιμιογράφοι. Μα για να προσφέρουν στον εαυτό τους διεξόδους, μια πνευματική πολυτέλεια, ίσως, που θα πλουτίσει την ψυχή τους. Κι από την άλλη, το σίγουρο είναι θα γίνουν καλύτεροι αναγνώστες. Ήταν το 2008 όταν ο πολύ σπουδαίος ποιητής και εμπνευσμένος πανεπιστημιακός δάσκαλος ο αείμνηστος Μίμης Σουλιώτης κατάφερε να κάνει ένα όνειρο ζωής, πραγματικότητα: να ξεκινήσει από το μηδέν και να λειτουργήσει Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Δημιουργικής Γραφής στο Αριστοτέλειο- τώρα λειτουργεί με διευθυντή τον καθηγητή Ανδρέα Καρακίτσο. Από τους ανθρώπους που ήταν κοντά –από την πρώτη στιγμή- σε αυτό το πρωτοποριακό μεταπτυχιακό πρόγραμμα η συγγραφέας και φιλόλογος, Δρ. Παιδαγωγικής Σοφία Νικολαΐδου η οποία προσφάτως έχει επιμεληθεί το βιβλίο- Οδηγό εκπαιδευτικού « Η δημιουργική γραφή στο σχολείο» (εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ) και υπότιτλο « Συγγραφικό Εργαστήριο-Ιδέες-Εκπαιδευτικές Δραστηριότητες-Σενάρια Διδασκαλίας». Ο λόγος ή μάλλον η αφορμή για την έκδοση αυτού του πολύ χρήσιμου –όχι μόνον για τους διδάσκοντες- οδηγού είναι η ένταξη της διδασκαλίας της δημιουργικής γραφής κυρίως στα γυμνάσια από την


15

Εκπαίδευση

τρέχουσα σχολική χρονιά. Και ιδού η ευκαιρία για μια συνέντευξη με μια σημαντική κι ενδιαφέρουσα γυναίκα που ξέρει καλά τη δύναμη του όπλου που λέγεται δημιουργική γραφή.

«Η γραφή είναι δημιουργική έτσι κι αλλιώς» αναφέρει στο κείμενο της έκδοσης ο καθηγητής Σουλιώτης. Ποια, λοιπόν, η αναγκαιότητα για τη διδασκαλία της δημιουργικής γραφής στα σχολεία; Η γραφή είναι όντως δημιουργική, σοφά το είπε ο ποιητής, καθηγητής κι αγαπημένος συνεργάτης Μίμης Σουλιώτης (υπήρξε ο άνθρωπος που με μύησε σε αυτήν την συγγραφική, αναγνωστική και διδακτική περιπέτεια). Η δημιουργική γραφή είναι το καθαρό αεράκι που θέλουμε να πνεύσει στο σχολείο, να ανακατέψει τις σελίδες των βιβλίων να ξεσηκώσει τα μυαλά των παιδιών. Να τους δείξει στην πράξη – κι όχι επειδή το είπε ο δάσκαλος ή ο γονιός - πως η δημιουργία μέσα από τις λέξεις, η συγγραφή και η ανάγνωση λογοτεχνίας μπορούν να τους διδάξουν πολλά και σημαντικά πράγματα για τη ζωή και τον κόσμο. Ανάγνωση λογοτεχνίας και δημι-

ουργική γραφή χαρίζουν σε όλα όσα ζούμε και σκεφτόμαστε όνομα, εμπειρικό βάθος, ανθρωπογνωστικό έρμα.

Μπορεί η δημιουργική γραφή να είναι –εκτός των άλλων- κι ένα «εργαλείο» που θα οδηγήσει τους μαθητές και σε δημιουργική σκέψη;

Πώς αλλιώς; Σκέψη και έκφραση είναι δύο όψεις από το ίδιο φύλλο χαρτί. Η άσκηση στη μυθοπλασία, οι εναλλακτικές εκδοχές της αφήγησης, η ύφανση της πλοκής, τα παιχνίδια με τις λέξεις, οι περιορισμοί της λογοτεχνικής φόρμας ασκούν όχι μόνο την γλωσσική ευφυΐα και την αφηγηματική ικανότητα, αλλά και το επινοητικό τάλαντο των μαθητών.

Στα σχολεία και, κυρίως, στο Λύκειο, μέχρι πρότινος –γιατί τα πράγματα αλλάζουν γρήγορα και συνεχώς- οι μαθητές που προετοιμάζονται για τις Πανελλήνιες διδάσκονται αυτό που παλαιότερα λέγαμε Έκθεση μ’ έναν τρόπο στατικό, συγκεκριμένο, στεγνό και –ας μου επιτραπεί η έκφραση- μη-δημιουργικό. Αν αυτό συνεχιστεί, τότε, μπορεί να προ-

καλέσει σύγχυση στους μαθητές η δημιουργική γραφή ως «όπλο» διδασκαλίας; Το αντίθετο. Η δημιουργική γραφή (και όχι αποκλειστικά η δημιουργική γραφή της λογοτεχνίας, πρόκειται για κάτι ευρύτερο που στεγάζει περισσότερα και διαφορετικά είδη λόγου) εστιάζει στους κανόνες του εκάστοτε είδους. Στην οργάνωση και τη συνοχή του κειμένου. Στο πόσο ακριβή είναι η λέξη σε έναν στίχο, αλλά και σε μία απλή πρόταση. Η μαστορική ενός κειμένου (με άλλα λόγια: το κατασκευαστικό του κομμάτι) μπορεί να γίνει μια συναρπαστική περιπέτεια. Στο ελληνικό σχολείο πιστεύουμε πως η γνώση πάει χέρι χέρι με την βαρεμάρα. Μήπως να το ξανασκεφτούμε; Γιατί ο συγκεκριμένος συνδυασμός μάλλον δεν παράγει τα καλύτερα αποτελέσματα. Διδάσκοντας δημιουργική γραφή σε παιδιά, μπορεί ο εκπαιδευτικός να αναγνωρίσει το ταλέντο που μπορεί να κρύβεται στην ψυχή, το μυαλό και την καρδιά ενός μαθητή και να συμβάλλει στην αξιοποίησή του;


16

Εκπαίδευση

Είτε διδάσκει δημιουργική γραφή είτε όχι, ο δάσκαλος που έχει μάτια ανοιχτά και ισχυρή γλωσσική και γνωστική σκευή μπορεί να διακρίνει το ταλέντο. Ακόμα περισσότερο: μπορεί να του δώσει τροφή. Όλοι μας θυμόμαστε κάποιον δάσκαλο που άναψε κάποια στιγμή – αίφνης - τα φώτα του μυαλού μας. Και τον ευγνωμονούμε για αυτό.

Φτάνει το ταλέντο για να μπορέσει κάποιος να ταιριάξει τις λέξεις «στο χαρτί»; Κι αν όχι, τι άλλο χρειάζεται;

Το ταλέντο είναι βασική προϋπόθεση. Χωρίς αυτό δε γίνεται προκοπή. Όμως το ταλέντο έχει χαμηλό ταβάνι. Είναι όπως η ευφυΐα του μαθητή: αν δε συνοδευτεί από συστηματικό διάβασμα, στομώνει. Το έχει πει με τον αδρό και προκλητικό του τρόπο ο Τόμας Μαν «ταλέντο είναι κώλος στην καρέκλα». Θέλει δουλειά. Αντοχή. Συνέπεια.

Αναφέρετε στον πρόλογο του βιβλίου ότι «η δημιουργική γραφή δεν είναι πανάκεια ούτε μαγικό φίλτρο» Τι είναι και τι προσφέρει, λοιπόν; Θα έλεγα ότι είναι ένα πολυεργαλείο. Κάτι σαν ελβετικός σουγιάς (γέλια). Ανάλογα με το τι θέλω να κάνω στην τάξη, μετακινώ το ζητούμενο και την εστίαση: μπορεί να θέλω να διδάξω ένα φαινόμενο με τρόπο ουσιαστικό και ανεξίτηλο (π.χ. ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο, σονέτο ή παρόμοια τεχνικά θέματα). Μπορεί να θέλω να απογειώσω την φαντασία και την επινοητική ικανότητα των μαθητών (άσκηση στη μυθοπλασία κ.τ.ό.). Μπορεί να θέλω να τους ασκήσω στην ακριβολογία και τη δύναμη των λέξεων (γλωσσικά ή στιχουργικά παιχνίδια). Μπορεί να θέλω να εστιάσω στη χαρά της έκφρασης: στο κάτω κάτω, η γραφή δεν είναι αγγαρεία. Μπορεί να θέλω να χειριστώ κάποιο σύνθετο ψυχικό φαινόμενο: η δημιουργική γραφή δίνει στους μαθητές την αφορμή και τη δύναμη να εκφραστούν. Όσοι περνούν τη μέρα τους στην αρένα της σχολικής τάξης, μπορούν να συμπληρώσουν άλλες χίλιες ιδέες και εκδοχές.

Από την πολύτιμη εμπειρία σας σε σεμινάρια που απευθύνονται σε εκπαιδευτικούς, τους βλέπετε πρόθυμους να μάθουν για να μεταδώσουν το σπόρο της δημιουργικής γραφής στους μαθητές τους;

Οι εκπαιδευτικοί ξέρουν ότι η δημιουργική γραφή χαρίζει στα παιδιά κάτι πολύτιμο: την όρεξη να γράψουν. Και κάτι ακόμα πιο σημαντικό: τους μαθαίνει ότι

∆ηµιουργική και... γράφουσα!

Η Σοφία Νικολαίδου, συγγραφέας και φιλόλογος (δρ Παιδαγωγικής) έχει εκδώσει συλλογές διηγημάτων, μυθιστορήματα, μελέτες για τη δημιουργική γραφή, την αξιοποίηση των ΤΠΕ στη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων, μεταφράσεις αρχαίου δράματος (Ευριπίδη «Ελένη» και Σοφοκλή «Αντιγόνη» που ανέβηκαν στο Κ.Θ.Β.Ε). Το μυθιστόρημά της «Απόψε δεν έχουμε φίλους»(Μεταίχμιο 2010) τιμήθηκε με το Athens Prize for Literature. Το τελευταίο της μυθιστόρημα, το «Χορεύουν οι ελέφαντες» (Μεταίχμιο 2012) κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ και τον αγγλόφωνο κόσμο τον Φεβρουάριο του 2015 με τον τίτλο The Scapegoat (εκδόσεις Melville House).Από το 2002 έχει διδάξει δημιουργική γραφή στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Δημιουργικής Γραφής του ΑΠΘ, στο αντίστοιχο πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, σε σεμινάρια του Αριστοτελείου, του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, του πανεπιστημίου Δυτ. Μακεδονίας, στο Εργαστήρι Βιβλίου του ΕΚΕΒΙ, στο «Οξυγόνο», στον Πολυχώρο των εκδόσεων Μεταίχμιο κ.α. Από το 1992 εργάζεται ως φιλόλογος στη δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και το 2011-14 εφάρμοσε στην τάξη της Πιλοτικό Πρόγραμμα Αξιοποίησης της Δημιουργικής Γραφής στο Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ενώ είναι συντονίστρια του Ομίλου Δημιουργικής Γραφής στο σχολείο που διδάσκει.

η συγγραφή δε συμβαίνει άπαξ και εγκαταλείπεται. Ακολουθεί στάδια. Το κείμενο γράφεται και ξαναγράφεται, ώσπου να αποκτήσει την τελική του μορφή. Στα χέρια του εκπαιδευτικού η δημιουργική γραφή αποτελεί πολύτιμο εργαλείο. Επιμορφώνω εκπαιδευτικούς πολλά χρόνια (περίπου δεκαπέντε) στο συγκεκριμένο αντικείμενο. Έχω την εντύπωση πως ολοένα και περισσότεροι την αξιοποιούν, με διδακτικό κέφι και παιδαγωγική επίγνωση, στη διδασκαλία τους.

Θεωρείτε απαραίτητο, πέρα από τους εκπαιδευτικούς, να «παίρνουν μυρωδιά» της δημιουργικής γραφής και οι γονείς, ίσως με κάποιες συναντήσεις, για παράδειγμα, υπό τη μορφή σεμιναρίων στα σχολεία; Όπως ο γονιός μπορεί να λειτουργήσει βοηθητικά και υποστηρικτικά στη φιλαναγνωσία, το ίδιο ισχύει και με την δημιουργική γραφή. Τον τόνο όμως τον δίνει το σχολείο και ο εκπαιδευτικός. Στο κάτω κάτω, αυτή είναι η δουλειά τους.

Η δημιουργική γραφή χωρίζεται, εκ των πραγμάτων, σε ενότητες. Ποιές είναι αυτές ή κάποιες από αυτές και με ποια λογική γίνεται –αν γίνεται- ο διαχωρισμός;

Μπορεί να γίνει διάκριση σε είδη (π.χ., πεζό, ποίηση, θέατρο, σενάριο). Ή σε γνωστικά αντικείμενα (π.χ. δημιουργική γραφή και Αρχαία Ελληνικά, δημιουργική γραφή και Ιστορία). Μπορεί να γίνει διάκριση με κριτήριο ζητούμενα της αφήγησης (αφηγηματική φωνή, αφηγηματικός χρόνος, κατασκευή ήρωα κ.τ.ό.). Μπορεί να γίνει διάκριση με βάση τα συγγραφικά εργαλεία (π.χ. χρήση των ΤΠΕ –σ.σ.Πληροφορική-για την παραγωγή νέων κειμενικών ειδών, όπως video poems, audio poems, sms poems, twitter και κατασκευή πεζού λόγου κ.τ.ό.). Ανάλογα με το πού θέλει να εστιάσει κανείς, οργανώνει και τη δομή του μαθήματός του.

Ας ξεχάσουμε τους μαθητές, τους φοιτητές, αυτούς που κάνουν το μεταπτυχιακό τους, τους ποιητές, τους λογοτέχνες, και όλους όσοι έχουν ως αντικείμενο δουλειάς και ζωής τις λέξεις. Σ’ έναν απλό άνθρωπο, μπορεί να προσφέρει η μύηση στη δημιουργική γραφή και τι; Τη χαρά της δημιουργίας. Με τη δημιουργική γραφή, όπως και με την ανάγνωση λογοτεχνίας, δε ζεις μία αλλά χίλιες ζωές. Όπως λέει κι ένας συγγραφέας: «γράφω, γιατί η ζωή δεν είναι ποτέ αρκετή». Υπάρχει κάτι πιο ισχυρό από αυτό;


Ποιος είναι ο ρόλος του διαδικτύου στην δημιουργική γραφή, τη διάδοση και τη γνώση της; Αν μιλάτε για το θέμα της διδασκαλίας, οι εξ αποστάσεως πλατφόρμες βοηθούν ανθρώπους που δεν μπορούν να παρακολουθήσουν ένα διά ζώσης σεμινάριο να πάρουν μια μυρωδιά. Αν εννοείτε την αξιοποίηση των ΤΠΕ για την κατασκευή του κειμένου, αυτός είναι ένας καινούριος νέος κόσμος που φέρνει τα πάνω κάτω σε θέματα παραδοσιακής λογοτεχνικής φόρμας. Το διαδίκτυο είναι η πιο ισχυρή τεχνολογική επανάσταση μετά την τυπογραφία. Αλλάζει τα δεδομένα της κειμενικής – συνεπώς και της λογοτεχνικής- φόρμας διαρκώς.

Τι συμβαίνει στο εξωτερικό, πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η προσέγγιση, αλλά και διδασκαλία της δημιουργικής γραφής; Είναι διαφορετική η αντιμετώπιση της δημιουργικής γραφής στον αγγλοσαξωνικό χώρο (ιδίως στις ΗΠΑ), που μετρούν αρκετές δεκαετίες διδασκαλίας της δημιουργικής γραφής σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο (αλλά και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση). Εκεί τα πράγματα λειτουργούν ίσως περισσότερο με δεδομένα σχήματα και λογοτεχνικές συνταγές. Στους αντίποδες η Γαλλία, που από παράδοση εντάσσει τη δημιουργική γραφή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και επιμένει στο εργαστηριακό κομμάτι ίσως περισσότερο (στο άρθρο του στο βιβλίο «Η δημιουργική γραφή στο σχολείο», ο Ανδρέας Καρακίτσιος μάς θυμίζει ότι το πρώτο βιβλίο του Φλωμπέρ ήταν η εργασία του στην τελευταία τάξη του γαλλικού λυκείου).

Η δουλειά που έχετε κάνει, μέχρι τώρα πάνω στη δημιουργική γραφή, οι προσπάθειές σας έχουν βρει γόνιμο έδαφος; Οι προτάσεις σας έχουν αξιοποιηθεί; Είστε ικανοποιημένη; Διδάσκω δημιουργική γραφή εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Σε μεταπτυχιακά προγράμματα, σε σεμινάρια ενηλίκων και εκπαιδευτικών, αλλά και στο σχολείο, σε πιλοτικά προγράμματα και στον οικείο όμιλο. Εξακολουθώ να το βρίσκω συναρπαστικό. Από την μακροχρόνια αυτή εμπειρία γεννήθηκαν δύο βιβλία: το «Πώς έρχονται οι λέξεις» (Μεταίχμιο, 2014) που αφορά τη συγγραφή πεζογραφίας και «Η δημιουργική γραφή στο σχολείο» (Μεταίχμιο, 2016) που επιμελήθηκα και ευελπιστώ ότι μπορεί να αξιοποιηθεί ως οδηγός των εκπαιδευτικών. Το βιβλίο συστεγάζει κείμενα περίπου πενήντα σημαντικών ανθρώπων που μοιράζονται την εμπειρία και τη γνώση τους για τη δημιουργική γραφή: ακαδημαϊκοί, πανεπιστημιακοί δάσκαλοι, συγγραφείς,

Ο καθείς στο αντικείµενό του

Στην έκδοση « Η δημιουργική γραφή στα σχολεία» βρίσκουμε κείμενα των: Μίμη Σουλιώτη, Θανάση Βαλτινού, Ανδρέα Καρακίτσιου, Θεόδωρου Παπαγγελή, Σάκη Σερέφα, Τάσου Αποστολίδη, Σωτήρη Γκορίτσα, Μιχάλη Γκανά, Άρη Δημοκίδη, Άκη Δήμου, Πάνου Θεοδωρίδη, Δημήτρη Καλοκύρη, Τζένης Μαστοράκη, Αμάντας Μιχαλοπούλου, Ελένης Μπούρα, Σοφίας Νικολαίδου, Μαρίζας Ντεκάστρο, Νίκου Παναγιωτόπουλου, Μικέλας Χαρτουλάρη, Αλίκης Συμεωνάκη, Δημήτρη Αδαμίδη, ΄Αντυς Αθανασιάδου, Ιωάννας Αμπατζή, Παναγιώτη Αργυρόπουλου, Όλγας Γκιάφη, Κωνσταντίνας Ηλιοπούλου, Γιάννη Κατσιγιάννη, Αρτέμιδας Μιχαηλίδου, Αγγελικής Πεχλιβάνη, Κωνσταντίνας Πίστα, Θεοδοσίας Ράπτου, Αναστασίας Φακίδου, Μαρίας Γιαπαλάκη-Χάλαζα, Ιάκωβου Αποστολίδη, Δημήτρη Δρένου, Χριστίνας Κούρφαλη, Θανάση Κουτσογιάννη, Ειρήνης Λαρδούτσου, Αλεξάνδρας Μαυρίδου, Γεωργίου Ρουβά, Μαρίας Νέζη, Θεοδώρας Τριαντοπούλου, Έφης Ντασκαγιάννη, Μηνά Παπαδόπουλου, Μαρέττας Σιδηροπούλου, Τίνας Χρηστίδη, Βάγιας Δανιηλίδου, Μαγδαληνής Μπεκρή, Φώτη Παπαστεφάνου. Ο καθένας συνδέει τη δημιουργική γραφή με το δικό του αντικείμενο και, με τον τρόπο αυτό, προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες στον αναγνώστη.

επιμελητές, δημοσιογράφοι, άνθρωποι της τέχνης και του βιβλίου, κεφάτοι εκπαιδευτικοί που αξιοποιούν τη δημιουργική γραφή στις τάξεις τους και μας δίνουν ιδέες, εκπαιδευτικά σενάρια, φύλλα εργασίας, παραρτήματα με έργα μαθητών. Η συγγραφή, ξέρετε, είναι μοναχική υπόθεση. Κι ίσως αυτή είναι και η γοητεία της. Η συζήτηση για τη συγγραφή, αντιθέτως, όπως και η εκπαιδευτική πράξη είναι συλλογική υπόθεση. Αυτά τα βιβλία ας είναι αφιερωμένα, λοιπόν, στους μαθητές, τους φοιτητές, τους επιμορφούμενους και τους συνεργάτες μου όλα αυτά τα χρόνια. Στους ανθρώπους που αντέχουν να συνομιλούν με γνώση και με πάθος. Όπως σχολίασε και ένας μαθητής για το μάθημα της δημιουργικής γραφής: “Ήταν ωραία εμπειρία θύμιζε ελευθερία”. Κανείς μας δε θα το έλεγε, νομίζω, καλύτερα. Και θα τελειώσουμε με ένα μικρό απόσπασμα από την εισαγωγή του εγχειριδίου του υπουργείου Παιδείας « Δημιουργική γραφή-οδηγίες πλεύσης» που φέρει την υπογραφή του ποιητή –πάνω απ’ όλα αφού αυτή του την ιδιότητα έχουμε αγαπήσει πολύ- του αξέχαστου Μίμη Σουλιώτη. Επιλέξαμε αυτό το απόσπασμα επειδή αναφέρεται στο πώς θα πρέπει οι καθηγητές να αντιμετωπίζουν τους μαθητές- τουλάχιστον στο συγκεκριμένο μάθημα: «…η ενθάρρυνση του μαθητή είναι ωφελιμότερη από την επισήμανση των λαθών που έχει κάμει. Τούτο ισχύει πολύ περισσότερο για τις ασκήσεις δημιουργικής γραφής, όπου η αξιολόγηση (από τον διδάσκοντα, μα και από την συλλογική γνώμη της σχολικής τάξης) θα πρέπει κατά την γνώμη μας να διακινείται με όρους όπως «προτιμότερο», «καλύτερο», «πιο ωραίο», «πιο ενδιαφέρον», «λιγότερο βαρετό», «ξαναγράψ’ το» κ.τ.ό. Τα καλύτερα κείμενα καθεμιάς δημιουργικής δραστηριότητας (π.χ. Ταχταρίσματα) θα πρέπει να αναδεικνύονται με ψηφοφορία ή όσο η τάξη ωριμάζοντας αφήνει πίσω της τους ατομικισμούς και διαμορφώνει τα δικά της συλλογικά αισθητικά κριτήρια, δια βοής. ─ Κι αν ούτε ο διδάσκων μήτε οι μαθητές και οι μαθήτριές του έχουν όρεξη για ασκήσεις δημιουργικής γραφής; Σ’ αυτήν την περίπτωση είναι χρήσιμος ο αφορισμός του Γάλλου συγγραφέα Jean Anouilh ότι «έμπνευση είναι μια φάρσα που την έχουν επινοήσει οι ποιητές για να φαντάζουν σπουδαίοι». 

17

Εκπαίδευση


Τι µπορεί ακόµη να αλλάξει στην εκπαίδευση: προτάσεις και ιδέες

18

Εκπαίδευση

Ξ

Του Στέφανου Πατάκη

εκινώντας θεωρώ σκόπιμο να θέσω το θέμα: «Ποιοι είναι οι σκοποί της παιδείας και της εκπαίδευσης;». Η εκπαίδευση (αυτή που παρακολουθεί τον μαθητή από την προσχολική ηλικία μέχρι να τελειώσει και το λύκειο) και η παιδεία γενικότερα βοηθούν τον άνθρωπο να βρει τον εαυτό του, να ανακαλύψει τον κόσμο γύρω του, να εν-

σωματωθεί ομαλά στο κοινωνικό σύνολο και να αποτελέσει ένα δημιουργικό στοιχείο αυτού του συνόλου, να αποκτήσει τις βασικές γνώσεις που του χρειάζονται, αλλά συγχρόνως να γνωρίσει τον τρόπο να μαθαίνει και να αναπτύσσει τις ικανότητές του. Μέσα στην όλη αυτή διαδικασία εντάσσεται και η απαραίτητη προετοιμασία του μαθητή προκειμένου να αποκτήσει ένα επάγγελμα. Στο τελευταίο σημείο πρέπει να σταθώ για λίγο. Η

αριστερή κριτική συχνά κατηγορεί την κυβέρνηση και το κατεστημένο ότι με την πολιτική της στην παιδεία εξυπηρετεί τις ανάγκες του κεφαλαίου αγνοώντας τους άλλους βασικούς στόχους της παιδείας. Συντάσσομαι με αυτή την άποψη στον βαθμό που μας υπενθυμίζει ότι η παιδεία δεν έχει μοναδικό σκοπό να εφοδιάσει το παιδί με ένα εισιτήριο εισαγωγής σε κάποιο πανεπιστήμιο ή με τη δυνατότητα για κάποια επαγγελματική αποκατάσταση. Όμως από την άλλη μεριά δεν πρέπει να αγνο-


ούμε ότι ο μαθητής θα πρέπει να αποκτήσει ένα επάγγελμα και ότι σε ένα καλά οργανωμένο κοινωνικό σύνολο θα πρέπει επίσης να γίνεται προσπάθεια να διαπιστωθούν οι ιδιαίτερες ανάγκες και ελλείψεις στην κατανομή των επαγγελμάτων. Αυτό θα μας οδηγήσει αναγκαστικά στη σχετική ενημέρωση των μαθητών και των γονέων τους, αλλά και σε μια ανάλογη διαμόρφωση του περιεχομένου των σπουδών, ώστε οι μαθητές και να παίρνουν στο σχολείο τις απαραίτητες βασικές γνώσεις και ανάλογα με τις κλίσεις τους και με τις ανάγκες στις οποίες αναφερθήκαμε προηγουμένως να προσανατολίζονται σε κάποιο επάγγελμα. Είναι σαφές από τα παραπάνω ότι η παιδεία και η εκπαίδευση είναι στενά δεμένες με την όλη κοινωνία. Και είναι σαφές ότι η παιδεία και η εκπαίδευση μπορούν να λειτουργήσουν σωστά μόνο στο πλαίσιο μιας καλά οργανωμένης και υγιούς κοινωνίας. Αλλά και το αντίστροφο, δεν μπορεί να υπάρξει στέρεο κοινωνικό σύνολο χωρίς την αντίστοιχη παιδεία. Πρέπει να κάνουμε ένα άλμα στο σημείο αυτό και να φανταστούμε ότι κατά κάποιο τρόπο όλη η κοινωνία είναι ένα απέραντο σχολείο, στο οποίο όλοι είμαστε διδάσκοντες και διδασκόμενοι. Και επειδή υπάρχουν πολλές φορές αντιγνωμίες ανάμεσα στους ανθρώπους για τον σκοπό και το περιεχόμενο της παιδείας, καταλαβαίνουμε γιατί είναι απαραίτητος ένας συνεχής και πραγματικός διάλογος, αλλά και ενημέρωση όλων μας γύρω από τα θέματα αυτά. Δεν εννοώ βέβαια τους συνήθεις, πομπωδώς παρουσιαζόμενους, διαλόγους με τις επιτροπές σοφών και τα παρόμοια, αλλά την ουσιαστική

καθημερινή μέριμνα που πρέπει να δείχνουμε στην πράξη όλοι μας, με τις προσπάθειες, τους προβληματισμούς, τη δοκιμή νέων μεθόδων, την ειλικρινή ανταλλαγή απόψεων.

Η κατάσταση της εκπαίδευσης σήμερα στη χώρα μας

Στο πλαίσιο των παραπάνω παραδοχών πρέπει να θέσουμε το ερώτημα: «Ποια είναι τα σημερινά προβλήματα που παρουσιάζει η ελληνική παιδεία και εκπαίδευση;». Προσωπικά θεωρώ ότι η παθογένεια της σημερινής ελληνικής κοινωνίας αντικατοπτρίζεται στην παιδεία με πολλά χαρακτηριστικά. Πράγματι, διαπιστώνεται από τη μια μεριά ο συγκεντρωτισμός και η θρησκευτική προσήλωση σε αυθεντίες και από την άλλη η τάση που έχουμε όλοι μας να περιμένουμε τα πάντα από το κράτος και γενικότερα από τη διοίκηση. Ας προσθέσουμε το γεγονός ότι μεμψιμοιρούμε συνέχεια, πιστεύουμε ότι τίποτα το καλύτερο δεν μπορεί να γίνει στη χώρα μας, καταλήγοντας να αγνοούμε τα υγιή και δυναμικά στοιχεία αυτού του τόπου. Ο συγκεντρωτισμός εκδηλώνεται με έναν κεντρικό μηχανισμό, είτε αυτός λέγεται Υπουργείο Παιδείας είτε Παιδαγωγικό Ινστιτούτο είτε όπως αλλιώς το συναντάμε, έναν μηχανισμό που καθορίζει με απόλυτη λεπτομέρεια κάθε κίνηση του μαθητή, του εκπαιδευτικού, ποια μέθοδο θα ακολουθήσει η διδασκαλία, ποια βιβλία θα χρησιμοποιηθούν, σε ποια από-

λυτα συγκεκριμένη ύλη θα εξεταστούν οι μαθητές της γ΄ λυκείου για να εισέλθουν στις ανώτατες σχολές. Θέλετε ένα μικρό δείγμα; Υπάρχει από χρόνια εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας που απαγορεύει στον εκπαιδευτικό να συστήσει στους μαθητές του κάποια βιβλία για διάβασμα, κάτι που δείχνει δηλαδή ότι η πολιτεία δεν εμπιστεύεται τον εκπαιδευτικό για το εντελώς αυτονόητο. Μαθαίνω ότι τελευταία η σημερινή ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας έστειλε μια ερμηνευτική εγκύκλιο με την οποία αμβλύνει ή και καταργεί την απαγόρευση αυτή. Αν αυτό αληθεύει, πρέπει να χαιρετίσουμε αυτήν την απόφαση ως ένα βήμα προόδου.

Το σχολικό βιβλίο στο πλαίσιο του πνεύματος του συγκεντρωτισμού

Μια βασική όμως έκφραση αυτού του συγκεντρωτισμού είναι το σχολικό βιβλίο στην ελληνική εκπαίδευση. Η χώρα μας έχει μια θλιβερή πρωτοτυπία στο θέμα αυτό σε σχέση με όλον τον υπόλοιπο ανεπτυγμένο κόσμο: σε όλα τα σχολεία της χώρας όλοι οι μαθητές για το ίδιο γνωστικό αντικείμενο (π.χ. για τη γλώσσα της πέμπτης δημοτικού) χρησιμοποιούν το ίδιο βιβλίο. Μέχρι πρότινος τα βιβλία αυτά γράφονταν κατ’ ανάθεση από συγγραφείς που επέλεγε το κράτος, παρέμεναν τα ίδια για δε-

19

Εκπαίδευση


20

Εκπαίδευση

καετίες ολόκληρες χωρίς καμιά προσπάθεια διορθώσεως λαθών, χωρίς ανανέωση. Τα τελευταία χρόνια έγινε μια μικρή πρόοδος από την άποψη ότι η συγγραφή των σχολικών βιβλίων ανατίθεται σε κάποιους συγγραφείς κατόπιν διαγωνισμού, αλλά πάντοτε κάτω από τον αυστηρό έλεγχο των κρατικών υπηρεσιών και με διαδικασίες που γεννούν πολλά ερωτηματικά. Αυτό το σύστημα δημιουργεί έναν ασφυκτικό έλεγχο της όλης διαδικασίας παραγωγής και διακίνησης των εκπαιδευτικών βιβλίων από το κράτος:  καλλιεργεί τη λατρεία του μοναδικού σχολικού βιβλίου. Το βιβλίο αυτό πολλές φορές το αποστηθίζει ο μαθητής. Αν έχει λάθη, αν είναι ξεπερασμένο επιστημονικά ή ιστορικά δεν έχει σημασία. Ό,τι γράφεται σ’ αυτό είναι σωστό. Στις πανελλαδικές εξετάσεις ο διορθωτής καθηγητής το έχει ανοιχτό δίπλα του για να ελέγξει αν ο μαθητής το ακολουθεί κατά γράμμα.  καθώς το βιβλίο αυτό είναι μοναδικό σε όλη την επικράτεια, δεν λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε σχολείου (γεωγραφικές, κοινωνικές, πολιτισμικές, οικονομικές), δεν λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές αντιλήψεις ή το διαφορετικό χαρακτήρα κάθε εκπαιδευτικού, ακόμα και τις συγκεκριμένες ανάγκες μιας συγκεκριμένης σχολικής τάξης. Ας σκεφτούμε την περίπτωση των σχολείων –και είναι πολλά στη χώρα μας– που έχουν μεικτές τάξεις, με παιδιά μεταναστών και ελληνόπουλα. Δεν είναι λογικό να δεχτούμε ότι για τις περιπτώσεις αυτές χρειάζονται ειδικά βιβλία, μια που το σχολείο έχει να αντιμετωπίσει παιδιά με διαφορετική μητρική γλώσσα, με μια νοοτροπία που χρωματίζεται από διαφορετικά πολιτισμικά στοιχεία;  το σύστημα αυτό αποκλείει τον ανταγωνισμό παρεμποδίζοντας έτσι και την άνοδο της ποιότητας και την κατάθεση εναλλακτικών εκπαιδευτικών και επιστημονικών προτάσεων. Είναι σημαντικό το ότι στερεί από πολλούς άξιους ανθρώπους, εκπαιδευτικούς ή συγγραφείς ή και εκδότες, τη χαρά της δημιουργίας, τη δυνατότητα να εκφράσουν διαφορετικές απόψεις για τον τρόπο παρουσίασης των γνωστικών αντικειμένων, πράγμα που θα δημιουργούσε έναν διάλογο επιστημονικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Αντίθετα δημιουργεί ένα κρατικίστικο πνεύμα στο πλαίσιο μιας γραφειοκρατίας που θεωρεί την παιδεία δικό της χώρο, τον οποίον πιστεύει ότι μπορεί να διοικεί κατά το δοκούν, χωρίς να λαμβάνει υπόψη της τις ανάγκες και τα μηνύματα της κοινωνίας. Μέσα σε ένα τέτοιο περι-

βάλλον είναι φυσικό να δημιουργούνται σχέσεις εξάρτησης και διαπλοκής με αρνητικά αποτελέσματα.

Πώς αντιμετωπίζει ο υπόλοιπος ανεπτυγμένος κόσμος το σχολικό βιβλίο;

Στην υπόλοιπη Ευρώπη και στον υπόλοιπο ανεπτυγμένο κόσμο τα καθιερωμένα βιβλία στην εγκύκλια εκπαίδευση κατά κανόνα εκδίδονται στο πλαίσιο ενός εγκεκριμένου αναλυτικού προγράμματος από εξειδικευμένους εκδότες σε συνεργασία με ομάδες συγγραφέων. Το κάθε σχολείο επιλέγει από τα πολλά διατιθέμενα βιβλία αυτά που κρίνει καλύτερα για το ίδιο και τα προμηθεύεται με χρηματοδότηση του κράτους ή της τοπικής αυτοδιοίκησης. Το σχολείο δανείζει αυτά τα βιβλία στους μαθητές, οι οποίοι με τη σειρά τους είναι υποχρεωμένοι στο τέλος του σχολικού έτους να τα επιστρέψουν σε κατάσταση τέτοια, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από άλλους μαθητές την επόμενη σχολική χρονιά. Η αντικατάσταση των βιβλίων αυτών από νέα βιβλία γίνεται κατά κανόνα κάθε τέσσερα ή πέντε έτη, οπότε συνήθως αλλάζει και εκσυγχρονίζεται το περιεχόμενο των σπουδών.

Η πρότασή μου για το σχολικό βιβλίο στη χώρα μας Κάτι αντίστοιχο προτείνω να εφαρμοστεί και στη χώρα μας. Είναι αλήθεια ότι έγινε μια πρώτη δειλή αντίστοιχη προσπάθεια για το λεγόμενο πολλαπλό βιβλίο επί υπουργού Παιδείας Γεράσιμου Αρσένη, αλλά και αυτή η έστω και ελλιπής προσπάθεια, που πραγματικά πήγε να δώσει κάποια νέα ζωή στο εκπαιδευτικό σύστημα, δυστυχώς «χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ» ανατράπηκε στη συνέχεια μέσα από τους κόλπους του Υπουργείου Παιδείας. Η άποψη ότι το σύστημα αυτό είναι οικονομικά δυσβάστακτο δεν ευσταθεί. Τα βιβλία (εκτός από τα ειδικά τετράδια ασκήσεων στα οποία επάνω γράφει ο μαθητής) σύμφωνα με το παράδειγμα των άλλων χωρών θα επιστρέφονται από τους μαθητές μετά το τέλος του σχολικού έτους, ώστε να τα χρησιμοποιήσουν οι μαθητές της ίδιας τάξης την επόμενη σχολική χρονιά. Την απόφαση για επιστροφή βιβλίων στο τέλος της χρονιάς ανακοίνωσε δοκιμαστικά προ καιρού το Υπουργείο Παιδείας και αμέσως ακούστηκαν οι συνήθεις αντιρρήσεις του εγχώριου λαϊκισμού περί δήθεν καταργήσεως της «δωρεάν παιδείας». Αυτοί που διατυπώνουν τέτοιες απόψεις παραγνωρίζουν το γεγονός ότι οι μαθητές κατά κανόνα στο τέλος της χρονιάς καταστρέφουν τα σχολικά βιβλία, τα πετάνε, καμιά φορά τα καίνε, περιφρονώντας έτσι τον κόπο του Έλληνα φορολογουμένου και δείχνοντας ασέβεια στο βιβλίο.


Αλλά στις ανεπτυγμένες χώρες το καλά οργανωμένο σχολείο δεν αρκείται μόνο σε ένα διδακτικό επιλεγόμενο εγχειρίδιο. Το κάθε σχολείο είναι εφοδιασμένο με μια πλούσια βιβλιοθήκη, ο μαθητής συχνά ανατρέχει σε αυτή για να δανειστεί κάποιο βιβλίο. Παράλληλα υπάρχουν εργαστήρια, ηλεκτρονικοί υπολογιστές. Ο μαθητής έχει δυνατότητα και ελευθερία επιλογής και μπορεί να αναπτύξει δικές του πρωτοβουλίες. Έτσι π.χ. τα παιδιά διαβάζουν ολόκληρα λογοτεχνικά έργα είτε με τη σύσταση των εκπαιδευτικών είτε και με δική τους επιλογή. Ας αναρωτηθούμε ποια είναι η επαφή που έχουν τα ελληνόπουλα με την ελληνική και την παγκόσμια λογοτεχνία. Ας δούμε ακόμα και τα ελληνικά αναλυτικά προγράμματα και τα βιβλία. Τα βιβλία των λογοτεχνικών κειμένων δεν περιέχουν τίποτα παραπάνω από μικρά αποσπάσματα ή μικρά κείμενα στα οποία συνήθως αρκούνται τα σχολεία. Και πάρετε ακόμα για παράδειγμα το αναλυτικό πρόγραμμα στην αρχαία ελληνική γραμματεία στο γυμνάσιο και στο λύκειο. Θεωρώ απαράδεκτο να τελειώσει ένας μαθητής την εκπαίδευση και να μην έχει γνωρίσει τα μεγάλα έργα του αρχαίου δραματολογίου, όπως είναι ο Οιδίπους τύραννος, η Ορέστεια, ο Προμηθεύς δεσμώτης, η Μήδεια, αλλά και τα μεγάλα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας (τα έργα του Σαίξπηρ, του Ντοστογιέφσκι, του Γκαίτε κτλ.).

Τα αποτελέσματα του συγκεντρωτικού πνεύματος

Αν τώρα αναρωτηθούμε ποια η σκοπιμότητα του συγκεντρωτισμού, εγώ θα τον εξηγούσα ως μια προσπάθεια του εκπαιδευτικού συστήματος να κρατήσει την κοινωνία χειραγωγημένη και ενωμένη. Όμως αυτό που καταφέρνει είναι το αντίθετο. Σε μεγάλο βαθμό η ελληνική κοινωνία παρουσιάζεται χωρίς συνοχή. Ο κομματισμός, συνοδοιπορώντας με έναν βάναυσο λαϊκισμό, οι καταλήψεις στα σχολεία, η αδιαφορία των μαθητών ιδίως των μεγάλων τάξεων, το χειρότερο, η απαξίωση των εκπαιδευτικών εκ μέρους της κοινωνίας, η έλλειψη συνεργασίας, πολλές φορές, γονέων και εκπαιδευτικών, η αδιαφορία της τοπικής κοινωνίας σε πολλές περιπτώσεις, όλα αυτά είναι συνήθη χαρακτηριστικά της εκπαίδευσής μας σήμερα.

Γενικές προτάσεις για την αναβάθμιση της παιδείας στη χώρα μας

Μήπως ήρθε ο καιρός, τώρα που η χώρα μας δοκιμάζεται από μια μεγάλη κρίση να δούμε και σοβαρά το θέμα της παιδείας; Αν ναι, πρέπει να εγκαταλείψουμε την αδιαφορία. Το πρώτο που πρέπει να γίνει είναι να καταλάβουμε

την αξία της παιδείας. Τα μεγάλα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος άνθρωπος και οι προκλήσεις της εποχής είτε οφείλονται στην έλλειψη παιδείας είτε αντιμετωπίζονται μόνο με την παιδεία. Η παγκόσμια οικονομική κρίση, τα οικολογικά προβλήματα (υπερθέρμανση του πλανήτη, τα ατυχήματα τύπου Τσέρνομπιλ, Φουκουσίμα, Κόλπου του Μεξικού και γενικότερα η μόλυνση του περιβάλλοντος κτλ.), η διεθνής τρομοκρατία, η άνιση κατανομή του πλούτου, η μετανάστευση, η σύγκρουση θρησκειών και πολιτισμών, αλλά και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η δική μας χώρα είναι μερικά από αυτά. Δεύτερον, να συνειδητοποιήσουμε ότι η παιδεία είναι υπόθεση όλων μας.Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να περιμένουμε όλα να γίνουν από το κράτος ή από την υπόλοιπη κοινωνία, η δική μας ατομική προσπάθεια στον μικρόκοσμο του καθενός είναι απαραίτητη. Το επόμενο βήμα: και ως πολιτεία και ως άτομα πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας στους εκπαιδευτικούς και στους γονείς. Οι εκπαιδευτικοί, παρότι καθημερινά μας δίνουν δείγματα πραγματικής αυτοθυσίας και δουλειάς που χαρακτηρίζεται από μεράκι, εντούτοις στην πλειονότητά τους συχνά νιώθουν αβοήθητοι. Διακρίνουμε συχνά μια απογοήτευση, που μπορεί να οφείλεται άλλοτε στην αδιαφορία των μαθητών και των γονέων για το εκπαιδευτικό έργο, άλλοτε στην έλλειψη ουσιαστικής βοήθειας από την ακαδημαϊκή κοινότητα, που είναι κλεισμένη στα γραφεία της και περιορίζεται σε θεωρητική διδασκαλία, αλλά ακόμα στο ότι απουσιάζει κυρίως το κίνητρο για πρωτοβουλία. Η συνεχής μόρφωση του δασκάλου πρέπει να είναι το διαρκές μέλημά μας. Αν δώσουμε στον εκπαιδευτικό την ευκαιρία να έχει πρωτοβουλίες, αν αναβαθμίσουμε τη θέση του στην κοινωνία, αν εφαρμόσουμε σωστά κριτήρια και επιλογής και αξιολόγησης, αν του δώσουμε ευκαιρίες βελτίωσής του, αν επιβραβεύουμε τις επιτυχίες του, θα έχουμε θετικά αποτελέσματα. Στο σημείο αυτό πρέπει να παρατηρήσω ότι και στο θέμα αυτό, όπως και σε άλλα θέματα, πρέπει να κοιτάξουμε πώς αντιμετωπίζουν άλλες χώρες τα ίδια προβλήματα. Στη Γαλλία π.χ. ο πρωτοδιοριζόμενος εκπαιδευτικός τον πρώτο καιρό είναι δόκιμος και βρίσκεται υπό την καθοδήγηση παλαιότερων και έμπειρων εκπαιδευτικών. Μια αντίστοιχη προσπάθεια μαθαίνω ότι προγραμματίζει το Υπουργείο Παιδείας για το νέο σχολείο, κάτι που πρέπει να χαιρετίσουμε ως ένα ακόμα βήμα προόδου.

21

Εκπαίδευση


22

και την κριτική στάση απέναντι στη ζωή από την άλλη. Όσο για το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, αυτό πρέπει να είναι τέτοιο ώστε να οδηγεί σε μια φυσιολογική ανάπτυξη του μαθητή. Κανένα σχολείο δεν θα πετύχει, αν δεν καταφέρει να κερδίσει την αγάπη του μαθητή. Αν συνδέσουμε τη γνώση με τις ανάγκες του παιδιού, με τη φυσική του τάση να δημιουργεί και να μαθαίνει, ξεκινώντας από αυτό που είναι το άμεσο περιβάλλον του, τα άμεσα ενδιαφέροντά του, ο τόπος του, η φύση γύρω του, τα πρόσωπα που συναντά γύρω του, η τοπική κοινωνία με την ιστορία της και τη σύγχρονη ζωή, τα προβλήματα, τα οικολογικά, οικονομικά και όποια άλλα, τότε θα το οδηγήσουμε εύκολα να γνωρίσει τον κόσμο όλο πέρα από το στενό του περιβάλλον. Τα παιδιά γενικά έχουν ανάγκη να καταλαβαίνουν ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτό που μαθαίνουν για κάποιο σκοπό και να αισθάνονται ότι δημιουργούν κάτι με τη γνώση που τους προσφέρεται. Μόνο παιδιά προικισμένα με έμφυτη κλίση αφοσιώνονται εύκολα στην απόκτηση αφηρημένων θεωρητικών γνώσεων, όπως η γνώση των μαθηματικών.

Εκπαίδευση

Το μεγάλο στοίχημα

Και επειδή πρέπει να τονίσουμε πάλι ότι η παιδεία εξαρτάται περισσότερο από αυτό που γίνεται έξω από την τάξη και λιγότερο από αυτό που γίνεται μέσα στην τάξη, πρέπει όλοι μας ως γονείς, ως μεγάλοι γενικότερα να καταλάβουμε τις ευθύνες που έχουμε απέναντι στα παιδιά. Τα δικά μας ιδανικά, οι δικές μας συνήθειες πριν από όλα θα διδάξουν τα παιδιά. Το παιδί στο σπίτι του, στα παραδείγματα που παίρνει από όλη την κοινωνία θα μάθει να εκτιμά την αξία της γνώσης, θα μάθει να εκτιμά το σχολείο, θα αποκτήσει σωστή αγωγή. Αν στο σπίτι τα υποπροϊόντα της τηλεόρασης είναι το καθημερινό θέαμα της οικογένειας, αν ο γονέας πετάει το τσιγάρο του στον δρόμο, αν ο υπουργός καπνίζει σε κλειστούς χώρους παραβαίνοντας τους νόμους της πολιτείας, τι περιμένουμε να κάνει παραπέρα ο δάσκαλος ή ο μαθητής; Ένα άλλο ζήτημα που πρέπει να μας απασχολεί στη λειτουργία του σύγχρονου σχολείου είναι η χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας στη διδασκαλία. Είναι αλήθεια ότι πολλές δυνατότητες παρέχει το διαδίκτυο και γενικότερα η ψηφιακή τεχνολογία. Σήμερα υπάρχουν πολλοί που πιστεύουν στον επαναστατικό ρόλο που θα παίξει η τεχνολογία στο σχολείο, ενώ από την άλλη μεριά υπάρχουν και οι επιφυλακτικοί απέναντι σε αυτήν. Νομίζω ότι

το θέμα χρειάζεται σοβαρή αντιμετώπιση. Αντί να παριστάνουμε τους μελλοντολόγους ή να παίρνουμε από την αρχή θέσεις χωρίς προηγουμένως να έχουμε μια αντίστοιχη εμπειρία, είναι καλύτερο να πειραματιζόμαστε με προσοχή, να μελετούμε τα αποτελέσματα με αντικειμενικότητα και να προχωρούμε με σταθερά βήματα. Πάντα στον νου μας πρέπει να έχουμε ότι το κέντρο είναι ο άνθρωπος, ο μαθητής πρώτα, ο δάσκαλος και όλοι εμείς στη συνέχεια. Προσωπικά φαντάζομαι ένα σχολείο στο οποίο υπάρχει συνεχής και δημιουργική συνεργασία εκπαιδευτικών, γονέων, μαθητών, τοπικής αυτοδιοίκησης, όλων των λοιπών παραγόντων της κοινωνίας. Το παιδί, που είναι το κέντρο της προσπάθειάς μας, θα πρέπει να μάθει να αγαπά και να σέβεται το περιβάλλον του και από την άλλη να αποκτήσει σταδιακά την ελευθερία που χαρακτηρίζει μια αναπτυγμένη προσωπικότητα. Και εδώ είναι το μεγάλο κατόρθωμα, να πετύχει κανείς την ισορροπία ανάμεσα στον σεβασμό από τη μια μεριά και την ελευθερία

Σήμερα το μεγάλο πρόβλημα είναι η αναντιστοιχία, πολλές φορές, του περιεχομένου των σπουδών και αυτού που ζει το παιδί με τα χιλιάδες ερεθίσματα, τις απολαύσεις, τη θεοποίηση του χρήματος, το θέαμα, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Πώς θα πείσετε π.χ. ένα παιδί να ενδιαφερθεί να μάθει αρχαία ελληνικά; Μόνο η ανάγκη των εξετάσεων το αναγκάζει σήμερα να ασχοληθεί με αυτά. Εδώ είναι το μεγάλο στοίχημα για τον δάσκαλο, για όλους μας. Πώς να κάνουμε τη διαδικασία της γνώσης αγαπητή και ενδιαφέρουσα για τα παιδιά. Στο πλαίσιο μιας τέτοιας προσπάθειας πριν από χρόνια προσπάθησε το Π.Ι. να κάνει πιο ζωντανή τη διδασκαλία δοκιμάζοντας αυτό που λέμε διαθεματικότητα ή διεπιστημονικότητα. Πρόκειται για μια σημαντική διαδικασία που εφαρμόστηκε στην Αγγλία στο δημοτικό σχολείο με την ονομασία cross curricular learning. Είναι κάτι που χρειάζεται πολλή προσπάθεια και μεγάλη εξειδίκευση των εκπαιδευτικών για


23

να επιτύχει. Στοχεύει στο να προσφέρει τη γνώση στους μαθητές με τρόπο δημιουργικό μέσα από σχέδια εργασίας και ομαδικές εργασίες-projects των μαθητών, κατά τη διάρκεια των οποίων το παιδί χρησιμοποιεί φυσικά και αβίαστα τις γνώσεις που αποκτά από όλα τα μαθήματα. Δυστυχώς και εδώ είχαμε ένα δείγμα του γραφειοκρατικού συγκεντρωτισμού. Αυτό που σχεδιάστηκε βιαστικά στα γραφεία του Π.Ι. ήταν μια παρωδία. Θεωρήθηκε διαθεματικότητα το να ψάξει ο μαθητής να βρει στοιχεία για την κατασκευή των πέτρινων γεφυριών στην Ελλάδα, όταν διαβάζει το δημοτικό τραγούδι του «γιοφυριού της Άρτας», ή να βρει κείμενα λογοτεχνικά με φράσεις σχετικά με την αναπνοή, όταν μελετά το αντίστοιχο μάθημα της βιολογίας. Καταλαβαίνει κανείς αν έχουν αυτά κάποια αξία.

Εκπαίδευση

Πολίτες του αύριο

Μιλώντας για το περιεχόμενο της παιδείας, δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι με τον θεσμό αυτό ετοιμάζουμε προσωπικότητες και ολοκληρωμένους πολίτες. Γι’ αυτό προσωπικά πιστεύω ότι, πέρα από τα καθιερωμένα μαθήματα, οι βασικές έννοιες της ψυχολογίας, της κοινωνιολογίας, της φιλοσοφίας, ακόμα και της οικονομικής επιστήμης πρέπει με φυσικό τρόπο να περάσουν στο πρόγραμμα από τα πρώτα χρόνια μέχρι τα τελευταία της εκπαίδευσης, παράλληλα με μια αναμορφωμένη διδασκαλία της ιστορίας. Και ακόμα η επαφή με τις τέχνες, τον αθλητισμό, αλλά και η απόκτηση εντελώς πρακτικών γνώσεων απαραίτητων στην καθημερινή ζωή. Ειδικότερα, μιλώντας για τις τέχνες και τη λογοτεχνία, θέλω να υποστηρίξω την άποψή μου ότι οι τέχνες και η λογοτεχνία είναι κάτι το οποίο πρέπει να βιώσει προσωπικά ο μαθητής. Διαβάζοντας ένα ποίημα του Σολωμού ή βλέποντας μια τραγωδία στο θέατρο ή κάποιο έργο του Σαίξπηρ ή ακούγοντας μια συμφωνία ή ένα κοντσέρτο του Μπετόβεν ανακαλύπτει μόνος του – και αυτό έχει σημασία– την τέχνη και ως περιεχόμενο και ως μορφή. Σημειώνω τα παραπάνω έχοντας στο μυαλό μου αυτό που γίνεται με τη διδασκαλία της λογοτεχνίας, η οποία στη μέση εκπαίδευση έχει μετατραπεί κατά ένα μεγάλο μέρος σε διδασκαλία θεωρίας της λογοτεχνίας. Κάτι τέτοιο είναι καταστροφικό, πιστεύω, στην προσπάθεια να κάνουμε το παιδί να αγαπήσει τη λογοτεχνία. Βεβαίως ως ένα σημείο θα παρέμβει διακριτικά το σχολείο και ο δάσκαλος ώστε το παιδί να αποκτήσει ένα ερέθισμα και μια γενική γνώση του έργου και του συγγραφέα ή για να λύσει μερικά πρακτικά θέματα που καθιστούν δυσνόητο ένα κείμενο, αλλά

πρέπει να αποφύγουμε τη συνεχή κατάτμηση των κειμένων σε στοιχεία και σε τεχνικές. Το παιδί δεν καλείται να γίνει ούτε θεωρητικός της λογοτεχνίας ούτε συγγραφέας. Αν έχει τέτοια κλίση κάποιο παιδί, θα βρει τον δρόμο του. Αλλά η μεγάλη πλειονότητα θα είναι αναγνώστες. Και αυτό είναι κάτι πολύ σπουδαίο. Και από την τάση αυτή της σχολαστικής μελέτης των μερών και των στοιχείων προέρχεται και το γεγονός ότι διδάσκονται λίγα έργα – και αυτά αποσπασματικά. Για την αρχαία ελληνική γραμματεία π.χ. η προσωπική μου άποψη είναι ότι στον ίδιο χρόνο που διδάσκεται στην γ΄ γυμνασίου μια τραγωδία θα μπορούσαν να διδαχθούν πλήρως τρεις. Και για να μην είμαστε ουτοπικοί και αιθεροβάμονες, ας μην παραλείψουμε να πούμε ότι και η υποδομή του σχολείου είναι αναγκαία. Συνήθως παραπονιόμαστε για την αδιαφορία του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης για την κακή κατάσταση των σχολείων μας. Και βέβαια είμαστε μάρτυρες κακοδιαχείρισης σε όλους τους τομείς της δημό-

σιας ζωής. Όμως και όταν το κράτος εκσυγχρονιστεί και νοικοκυρευτεί, και πάλι τότε δεν θα μπορεί να επαρκεί πλήρως. Πάντοτε θα υπάρχουν περιθώρια για βελτιώσεις. Αυτό σημαίνει ότι και με την προσωπική μας προσπάθεια και με τα μέσα που ο καθένας διαθέτει πρέπει να στηρίζουμε το σχολείο των παιδιών. Ο καθένας μπορεί να προσφέρει, είτε με την παρουσία του ή την προσωπική του δουλειά, είτε ενισχύοντας οικονομικά το σχολείο, είτε με τις γνώσεις και τις συμβουλές του. Και οι μαθητές πρέπει να μάθουν να σέβονται την περιουσία του σχολείου, να βοηθούν στη λειτουργία του, στον ευπρεπισμό του, στην καθαριότητά του. Πρέπει να ενθαρρύνουμε μια τέτοια συμπεριφορά. Καθώς θα συναντιόμαστε σε μια τέτοια κοινή προσπάθεια, ουσιαστικά θα επικοινωνούμε ως άνθρωποι, θα κάνουμε έναν πραγματικό διάλογο για την παιδεία, θα ενισχύουμε τους δεσμούς που μας είναι απαραίτητοι για μια ειρηνική συνύπαρξη στον μικρό κόσμο στον οποίο ζούμε. Η επικοινωνία είναι το απαραίτητο στοιχείο στην ανθρώπινη ύπαρξη. 


24

Εκπαίδευση

Το µεγάλο Λεξικό Νεοελληνικής Γλώσσας των εκδόσεων Πατάκη

Ο

Ένα τεράστιο εγχείρηµα µε δυο µεγάλους στόχους

Επιμέλεια: Βασίλης Κ. Καλαμαράς

ι Εκδόσεις Πατάκη δημιουργούν ένα έργο το οποίο αποτελεί μια τεράστια προσπάθεια. Ό,τι κάνουν το κάνουν κινούμενοι από το πάθος γι’ αυτό που δημιουργούν. Όταν ξεκίνησαν πριν από 20 χρόνια, είχαν στον νου τους να ετοιμάσουν ένα λεξικό σαν κι αυτά που υπάρχουν ήδη στην ελληνική βιβλιογραφία. Χωρίς όμως να το καταλάβουν η έρευνα και η αναζήτηση άλλαξαν τους σκοπούς. Να τι λένε οι εκδόσεις Πατάκη για το μεγάλο αυτό εγχείρημα: «Είναι διαπιστωμένο ότι η νεοελληνική γλώσσα στερείται της τύχης να έχει ένα λεξικό όπως η αγγλική έχει αυτό της Οξφόρδης. Προσπαθούμε να πετύχουμε παράλληλα πολλούς στόχους. Πρώτα πρώτα, όταν λέμε νεοελληνική γλώσσα, εννοούμε τη γλώσσα μας που εμφανίζεται για πρώτη φορά σε γραπτά κείμενα περίπου τον 10ο αιώνα μ.Χ. και φτάνει έως σήμερα μέσα από την αέναη ανανέωση, τον εμπλουτισμό και την εξέλιξη. Και εννοούμε κάθε μορφή γλώσσας, ξεκινώντας από τη λόγια και φτάνοντας μέχρι την απλή και πιο λαϊκή γλώσσα, με επέκταση πολλές φορές και στα παρακλάδια των νεοελληνικών διαλέκτων. Πέρα όμως από τα παραπάνω δεν διστάζουμε να συμπεριλάβουμε στο έργο μας και φράσεις ή τύπους λέξεων που προέρχονται από την εκκλησιαστική γραμματεία, αλλά και από τα αρχαία ελληνικά ακόμα, εφόσον με αυτά έρχεται σε επαφή ο σύγχρονος Έλληνας. Και όλα αυτά γίνονται με τη χρήση ενός τεράστιου όγκου παραδειγμάτων και φράσεων από τον προφορικό λόγο και από κείμενα σε λόγια ή δημοτική γλώσσα κάθε είδους, λο-

γοτεχνικά, επιστημονικά, θρησκευτικά, νομικά, κείμενα προερχόμενα από τον τύπο, από δημόσια έγγραφα κτλ. Η όλη προσπάθεια γίνεται με προγραμματισμό και διεύθυνση από τον Στέφανο Πατάκη και σε συνεργασία με εκατόν πενήντα περίπου συνεργάτες, φιλολόγους, γλωσσολόγους και επιστήμονες κάθε ειδικότητας καθώς και επιμελητές, διορθωτές και προγραμματιστές και χειριστές προγραμμάτων. Στο σημείο αυτό πρέπει να διευκρινιστεί ότι εκτός από το περιεχόμενο του έργου με κόπο δημιουργήσαμε και ένα σύνθετο και πολυδιάστατο πληροφορικό σύστημα το οποίο χρησιμοποιεί βάσεις δεδομένων για την αποθήκευση τόσο των λημμάτων όσο και όλων των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτά (ερμηνεύματα, παραδείγματα, εκφράσεις, ετυμολογία, έκδοση κ.ά.). Το πληροφορικό αυτό σύστημα έχει, πέρα από τη δυνατότητα παραμετροποιημένης παρουσίασης κάθε λήμματος και κάθε πληροφορίας που περιέχεται σε αυτό, τη δυνατότητα δημιουργίας, τήρησης εκδόσεων και επιμέλειας

λημμάτων, της χρήσης και παρουσίασης των αποθηκευμένων πληροφοριών σε εξατομικευμένη και εξειδικευμένη μορφή σύμφωνα με τις απαιτήσεις ενός σύγχρονου λεξικού και της ασφαλούς διάθεσης του περιεχομένου σε συνδρομητική βάση με τους όρους του διαδικτύου. Τη στιγμή αυτή η ύλη που έχουμε συγκεντρώσει από το Α έως το Ω είναι επτά φορές μεγαλύτερη από την ύλη που έχουν τα μεγαλύτερα ήδη κυκλοφορούντα λεξικά της νεοελληνικής γλώσσας. Ένα τμήμα του είναι ήδη σε κάποια ολοκληρωμένη μορφή και ελπίζουμε σε 5 χρόνια το όλο λεξικό να έχει ως ένα σημείο ολοκληρωθεί. Εξυπακούεται βεβαίως ότι αυτό που ονομάζουμε ολοκληρωμένη μορφή δεν θα είναι η τελική μορφή του λεξικού, δεδομένου ότι το λεξικό καθημερινά θα συμπληρώνεται και θα βελτιώνεται. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι, εφόσον το λεξικό αποκτά τόσο μεγάλες διαστάσεις, η απόφασή μας είναι να διατίθεται κατ' αρχάς στο κοινό ηλεκτρονικά μέσω συνδρομών, ενώ παράλληλα θα γίνονται έντυπες εκδόσεις μικρότερης έκτασης. Προκειμένου να έρθουμε από τώρα σε επαφή με το κοινό, έχουμε αποφασίσει και ήδη παρέχουμε τη δυνατότητα σε ένα ορισμένο αριθμό ενδιαφερομένων να γίνουν ήδη συνδρομητές του λεξικού για ένα ορισμένο διάστημα χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση. Ποιοι είναι οι στόχοι και ποια τα χαρακτηριστικά του λεξικού μας; Στόχος μας είναι να δώσουμε στον σύγχρονο Έλληνα τον πλούτο της γλώσσας μας,


όπως αυτή σήμερα ομιλείται και γράφεται και όπως γραφόταν σε παλιότερες εποχές της ιστορίας της (η νέα ελληνική γλώσσα θεωρείται ότι γεννιέται κάπου μεταξύ 10ου & 12ου αιώνα μ.Χ.). Και τι ανάγκες έρχεται να καλύψει ένα λεξικό; Ο σύγχρονος Έλληνας χρειάζεται να κατέχει σε ικανοποιητικό βαθμό το εργαλείο της γλώσσας, για να μπορεί να επικοινωνήσει με τους συνανθρώπους του σε όλους τους τομείς της ζωής του (στην επαγγελματική ζωή, στην καθημερινή ζωή, στην επικοινωνία του με τον κόσμο κτλ.). Στην επαγγελματική του ζωή πρέπει να επικοινωνεί σωστά, χρησιμοποιώντας τις γενικές δομές της γλώσσας, το γενικό λεξιλόγιο από τη μια και την ειδική φρασεολογία και ορολογία του επαγγέλματός του από την άλλη. Στην καθημερινή του ζωή έχει ανάγκη από ποικίλους όρους και εκφράσεις για κάθε περίπτωση (στον γιατρό, στον δικηγόρο, στο σχολείο του παιδιού του, στο φιλικό περιβάλλον του κτλ.). Από την άλλη μεριά η γλώσσα είναι και το όργανο με το οποίο μαθαίνει κανείς τον κόσμο. Ό,τι γίνεται στον ανθρώπινο πολιτισμό, στους τομείς των επιστημών, της τεχνολογίας, της πολιτικής, της οικονομίας, των ανθρωπιστικών σπουδών, της τέχνης κτλ. όλα αυτά είναι ένας πλούτος γνώσεων που το άτομο έχει ανάγκη να προσλαμβάνει καθημερινά. Ένας πολίτης, π.χ., δεν μπορεί να εκτελεί τα καθήκοντά του, όταν δεν αντιλαμβάνεται τη γλώσσα των πολιτικών, αν δεν εξοικειωθεί με τα απαραίτητα στοιχεία και όρους της οικονομίας, της διοίκησης κτλ. Το ίδιο αφορά και τους υπόλοιπους τομείς του επιστητού. Αυτή είναι η πρώτη και σημαντικότερη λειτουργία του λεξικού. Να θέτει στη διάθεση του χρήστη όλη αυτή τη γνώση όσο το δυνατό πιο απλοποιημένα. Αν ο πολίτης δεν ξέρει τι σημαίνει «ακαθάριστο εθνικό προϊόν», «πρωτογενές πλεόνασμα», «φαινόμενο του θερμοκηπίου» κτλ., δεν θα μπορεί να ξέρει τι συμβαίνει στη χώρα του, δεν θα είναι ικανός να επιλέξει σωστά τους κυβερνήτες του. Ανάλογες ανάγκες καλύπτει το λε-

ξικό και για όρους της ιατρικής, θετικών και ανθρωπιστικών επιστημών κτλ. Ο σύγχρονος Έλληνας πρέπει να έχει ένα βιβλίο που θα του δίνει ως πρώτη βοήθεια τις γνώσεις σε τέτοια ζητήματα. Προβλήματα κοινωνίας, παιδείας και άλλα πολλά δεν λύνονται, αν οι πολίτες δεν έχουν τις βασικές γνώσεις στους τομείς αυτούς. Και το λεξικό δε δίνει μόνο ορισμούς, παρέχει και πληροφορίες δομής - σύνταξης, γραμματικούς τύπους (μορφολογία) και πολλά παραδείγματα, ώστε με τα στοιχεία αυτά ο χρήστης να μπορεί να συζητήσει σωστά, όταν επικοινωνεί με άλλους για τέτοια ζητήματα. Πέρα από αυτά το λεξικό είναι και μια ζώσα εικόνα της γλώσσας, της ιστορίας, του πολιτισμού. Λέξεις παλιές, ειδικές χρήσεις παλαιών λέξεων που σήμερα χρησιμοποιούμε, που ξεκινούν από τον 10ο αι. μ.Χ. και φτάνουν μέχρι σήμερα, και επίσης φράσεις ακόμα παλιότερες που έρχονται από την αρχαία Ελλάδα, ακόμη και από τον Όμηρο, αλλά χρησιμοποιούνται μέχρι και σήμερα αποτελούν στοιχεία της ιστορίας μας, της λογοτεχνίας (τα αναφερόμενα παραδείγματα από κείμενα είτε λογοτεχνικά είτε άλλου είδους στο λεξικό μας παρουσιάζονται με αναφορά στον συγγραφέα, στο έργο του, στον επιμελητή όπου υπάρχει, με τη χρονολογία συγγραφής του έργου όπου είναι δυνατό να βρεθεί και με το όνομα του εκδότη). Αυτή η πλευρά του λεξικού φέρνει τον αναγνώστη σε επαφή με την ιστορία, τη λογοτεχνία μας, και αυτό αποτελεί έναυσμα να θυμηθούμε τους συγγραφείς μας, να ανατρέξουμε στα κείμενά τους, να ανακαλέσουμε στη μνήμη μας πρό-

σωπα και γεγονότα ιστορικά και πολλά άλλα. Έτσι χτίζεται η εθνική συνείδηση ανάμεσα στους χρήστες της γλώσσας και αυτή η εθνική συνείδηση είναι μια δύναμη για τη συγκρότηση της κοινωνίας μας. Στο σημείο αυτό πρέπει να δοθούν μερικές εξηγήσεις για την ορθογραφία την οποία υιοθετούμε. Εμείς στο λεξικό μας ακολουθούμε την ορθογραφία που βασικά έχει υιοθετήσει η ελληνική εκπαίδευση και η οποία στηρίζεται κυρίως στη γραμματική του Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Η ανάγκη όμως της επιστήμης μάς υποχρεώνει, όταν παραθέτουμε επίσημα κείμενα (λογοτεχνικά, επιστημονικά, πράξεις της διοίκησης κτλ.), να υιοθετούμε την ορθογραφία του πρωτοτύπου, απλώς μόνο σε μονοτονικό σύστημα. Όταν όμως παίρνουμε σύγχρονες φράσεις από το διαδίκτυο, από τον τύπο κτλ., παρεμβαίνουμε και εφαρμόζουμε την καθιερωμένη όπως παραπάνω αναφέρθηκε ορθογραφία. Υπάρχει βέβαια μια τάση σε μερικούς φιλολόγους και γλωσσολόγους κάθε τόσο να προτείνουν νέες ορθογραφίες λέξεων, ο καθένας τη δική του. Νομίζουμε ότι δεν προσφέρει τίποτα στο μορφωτικό επίπεδο του λαού μας αυτή η τάση. Η ορθογραφία ας μην ξεχνάμε ότι σε μεγάλο βαθμό είναι συμβατική με ιστορικά στοιχεία, δεν είναι φωνητική (δεν προφέρουμε πάντα ό,τι γράφουμε ούτε αυτό που προφέρουμε το γράφουμε πάντοτε με τον ίδιο τρόπο). Δεν επιτρέπεται ο μαθητής ή ο κάθε Έλληνας να συναντά στα σχολικά βιβλία, στις εφημερίδες κάθε τόσο και διαφορετική γραφή της ίδιας λέξης. Με όλα τα παραπάνω πιστεύουμε ότι καλύπτουμε ένα μεγάλο κενό προσφέροντας στην ελληνική παιδεία ένα έργο χρήσιμο. Η ελπίδα όσων συμμετέχουμε στην προσπάθεια αυτή είναι ότι αυτοί που θα μας ακολουθήσουν θα συνεχίσουν την προσπάθεια αυτή βελτιώνοντας και εμπλουτίζοντας το έργο αυτό». 

25

Εκπαίδευση


26

Σχολικά βοηθήµατα

Oι παραστάτες των σχολικών βιβλίων

Εκπαίδευση

Ο Βαγγέλης Μπακλαβάς γεννήθηκε στην ΑΘήνα το 1968. Αποφοίτησε από το Τμήμα Φιλοσοφίας – Παιδαγωγικής Ψυχολογίας (κατεύθυνση Φιλοσοφίας) της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών το 1992. Το 1999 πήρε μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (MASTER) από το Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Φιλοσοφίας και Ιστορίας των Επιστημών και της Τεχνολογίας». Το διάστημα 1994 έως 2004 δίδασκε σε φροντιστήρια Μέσης Εκπαίδευσης. Από τον Ιούνιο του 2004 εργάζεται στις Εκδόσεις Πατάκη ως υπεύθυνος εκδοτικού.

Μ

Tου Βαγγέλη Μπακλαβά

ε το ξεκίνημα κάθε σχολικής χρονιάς τα βιβλιοπωλεία γεμίζουν από μαθητές και γονείς που προμηθεύονται τα αναγκαία σχολικά είδη. Και μέσα αυτά συγκαταλέγονται οπωσδήποτε και τα σχολικά βοηθήματα. Οι μαθητές συχνά τα αποκαλούν «λυσάρια» – ιδιαίτερα σε παλαιότερες εποχές. Βέβαια, όπως συμβαίνει με όλα τα πράγματα, η μη ορθολογική χρήση σχολικών βοηθημάτων από πολλούς μαθητές και η μηχανική αντιγραφή τους, πράγμα που συμβαίνει πολλές φορές και με τα ίδια τα σχολικά βιβλία, επιφέρει αποτελέσματα αντίθετα από τα προσδοκώμενα. Γι’ αυτό παλιά πολλοί εκπαιδευτικοί «κυνηγούσαν» τους μαθητές όταν τους έβλεπαν να κρατάνε «λυσάρια» ή να τα κρύβουν κάτω από το θρανίο. Τα σχολικά βοηθήματα όμως εδώ και πάρα πολλά χρόνια έχουν πάψει να αποτελούν απλά «λυσάρια». Φυσικά, πολλά από αυτά περιέχουν και απαντήσεις στις ασκήσεις των σχολικών βιβλίων, αλλά δεν περιορίζονται σε αυτές. Στις σελίδες τους οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί βρίσκουν ανεπτυγμένα όλα τα θέματα της θεωρίας που στα σχολικά βιβλία παρουσιάζονται συνοπτικά, όλα όσα καλούνται οι εκπαιδευτικοί να διδάξουν μέσα στην τάξη και οι μαθητές να σημειώσουν στα τετράδιά τους. Επίσης, εκεί καταφεύγουν οι μαθητές για να λύσουν τις απορίες τους, για να οργανώσουν τη μελέτη τους και να να βρουν ασκήσεις για να εξασκηθούν στη διδασκόμενη θεωρία. Είναι κοινό μυστικό όμως ότι οι πρώτοι που τα χρησιμοποιούν είναι οι εκπαιδευτικοί, αφού με τη βοήθειά τους τεκμηριώνουν τις γνώσεις τους και συστηματοποιούν τη διδασκαλία τους, ενώ αντλούν από αυτά διδακτικό υλικό, όπως ασκήσεις, φύλλα εργασίας, διαγωνίσματα κτλ. Μάλιστα, τα σύγχρονα προγράμ-


27

ματα σπουδών καθώς και οι σχετικές οδηγίες διδασκαλίας τονίζουν την ανάγκη να αναζητούν οι εκπαιδευτικοί το κατάλληλο εκπαιδευτικό, για να πετύχουν τους διδακτικούς στόχους, σε πολλαπλές και διαφοροποιημένες πηγές και να μην περιορίζονται στο σχολικό βιβλίο. Η σύγχρονη παιδαγωγική επιτάσσει να διαμορφώνει ο εκπαιδευτικός τη διδασκαλία του ανάλογα με τις ανάγκες των μαθητών του και να μην αναπαράγει μηχανικά το γνωστικό υλικό που περιέχεται στο σχολικό βιβλίο. Έτσι, οι σύγχρονοι εκπαιδευτικοί αντλούν εκπαιδευτικό υλικό από ιστοσελίδες αλλά και από έντυπα ή ψηφιακά εκπαιδευτικά βοηθήματα.

Εκπαίδευση

Τα σχολικά βοηθήματα στην ψηφιακή εποχή

Ναι, ζούμε πλέον στην εποχή του ίντερνετ, των υπολογιστών, των τάμπλετ, των ηλεκτρονικών βιβλίων. Τα σχολικά βοηθήματα έχουν περάσει πια στην ψηφιακή εποχή! Οι σημερινοί μαθητές ή εκπαιδευτικοί μπορούν να τα προμηθευτούν μέσω του ίντερνετ σε ψηφιακή μορφή (e-books) και να τα διαβάζουν από την οθόνη του υπολογιστή ή του τάμπλετ ή και του κινητού τηλεφώνου τους, όπως και κάθε άλλο βιβλίο! Φυσικά οι προκλήσεις που

δημιουργούν οι νέες τεχνολογίες αφορά και αυτά. Θα υπάρχουν στο μέλλον έντυπα βιβλία ή θα είναι όλα e-books και εφαρμογές για κινητά τηλέφωνα; Σε κάθε περίπτωση το μέλλον τους θα είναι από-

λυτα συνυφασμένο γενικότερα με το μέλλον των εκπαιδευτικών βιβλίων! 


28

Εκπαίδευση

Τα «φυλλαράκια» ανοίγουν τις πόρτες της παιδικής φαντασίας

Π

Της Αναστασίας Κυπαρίσση

ριν από τέσσερα χρόνια γεννήθηκε μία ομάδα νέων εκπαιδευτικών οι οποίοι δημιούργησαν τον ιστότοπο Elniplex. Με "το παιδί στο επίκεντρο", με όρεξη και δημιουργικότητα το Elniplex δεν ειχε άλλη επιλογή πέρα από την επιτυχία. Μέσα σε μία κοινωνία που σιγά σιγά χάνει την ταυτότητα και την συνοχή της είναι πολύ ωραίο να υπάρχουν τέτοιες ομάδες να μας θυμίζουν πως είναι να συνεργάζεται κάνεις και να καταφέρνει τους στόχους του. Κάνοντας κλικ στο ιστότοπο Elniplex οι περιηγητές μπορούν να βρουν οτιδήποτε αφορά το παιδί, την προσχολική αγωγή και όχι μόνο. Προτάσεις βιβλίων, θεατρικών παραστάσεων, συνεντεύξεις, μουσική και πολλές εξαιρετικές ιδέες είναι μόνο μερικές από τις επιλογές που παρέχονται. Ήταν πολύ ευχάριστο το γεγονός ότι οι συντάκτες του Elniplex αποφάσισαν να δημιουργήσουν μία σειρά από βιβλία που απευθύνονται σε μαθητές προσχολικής αγωγής και καλύπτουν τις θεματικές ενότητες της Γλώσσας, των Μαθηματικών και της Τέχνης. Ξεφυλλίζοντας τα "Φυλλαράκια" ο βασικός ήρωας το παιδί, μπορεί να κάνει διάφορες δραστηριότητες που θα το βοηθήσουν να αναπτύξει τις πυρογραφικές του δεξιότητες, να γνωρίσει μέσα από το παιχνίδι τους αριθμούς αλλά και να έρθει σε μία πρώτη επαφή με την τέχνη. Μπορεί να κυκλοφορούν στην αγορά πολλά βιβλία που αφορούν το ίδιο κοινό, ή πρωτοτυπία όμως και η σύγχρονη ματιά που συναντά κανείς όταν πιάνει στα χέρια του τα "Φυλλαράκια" είναι κάτι σπάνιο που πρέπει πάντα να επιβραβεύεται.

Πως γεννήθηκε ή ιδέα να ξεκινήσετε μία τέτοια προσπάθεια; Το ELNIPLEX ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2012 με στόχο να αποτελέσει ένα συνεργατικό ιστότοπο εκπαιδευτικών με συγγενική ματιά στα ζητήματα εκπαίδευσης και πολιτισμού. Δε μας ενδιάφερε η one man/woman show παρουσίαση «δείτε τι κάνω στην τάξη μου» αλλά

Τα Φυλλαράκια δημιουργήθηκαν από την οκταμελή ομάδα του ELNIPLEX: νηπιαγωγούς, παιδαγωγούς ειδικής αγωγής, δασκάλους, εμψυχωτές και μουσικούς με πολυετή εμπειρία στην εκπαίδευση (Κατερίνα Ανδρικοπούλου,Φωτεινή Βαρδάκα, Χρυσάνθη Δενδρή, Ανέζα Κολόμβου, Μαίρη Μπιρμπίλη, Απόστολος Πάππος, Καίτη Παρασκευά, Δώρα Πουρή). Περισσότερες πληροφορίες στον ιστότοπο: http://www.elniplex.com/

η συνεργασία για τη δημιουργία ενός μεγάλου δικτυακού τόπου παροχής δωρεάν παιδαγωγικού υλικού προς όλους, εκπαιδευτικούς, γονείς, βιβλιόφιλους.

Κάνοντας μια περιήγηση στην ιστοσελίδα σας παρατήρησα πως την ενασχόληση σας με διάφορα θέματα σχετικά με το παιδί που έχουν κατά κύριο λόγο να κάνουν με την διάδραση. Σίγουρα όλο αυτό είναι μία περίπλοκη διαδικασία. Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίσατε στην πραγμάτωση της; Ένας από τους βασικότερους στόχους μας είναι η αλληλεπίδραση, η ανταλλαγή απόψεων και η επικοινωνία με τους συναδέλφους, τους γονείς και όλους όσοι μπορεί να εμπλέκονται άμεσα ή με έμμεσα με το παιδί της προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας. Αλλά και στις δραστηριότητες που προτείνουμε φροντίζουμε να λαμβάνουμε υπ’ όψη το στοιχείο της διάδρασης. Η εποχή του «μονολόγου» στην εκπαιδευτική διαδικασία έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί! Σίγουρα έχετε δίκιο, δεν είναι μια εύκολη διαδικασία, ειδικά όταν περιγράφεται ηλεκτρονικά, δεδομένου ότι πρέπει να κρατήσει κάτι από τη μαγεία της τάξης… Αυτό ίσως αυτό είναι και το μυστικό. Αυτά που γράφονται στο elniplex είναι συνήθως αυτά που έχουμε ζήσει με τα παιδιά. Όταν λοιπόν υπάρχει κέφι και φαντασία όλα γίνονται.

Κατά καιρούς βλέπουμε πολλά βιβλία για την προγραφή και τα μαθηματικά στην προσχολική αγωγή. Τι διαφορετικό θα βρουν γονείς και εκπαιδευτικοί στα δικά σας "Φυλλαράκια" ;

Τα Φυλλαράκια αποτελούν μια πραγματικά φρέσκια αντίληψη που θεωρούμε ότι πηγαίνει την εκπαίδευση και το παιδί πολλά βήματα παραπέρα. Αυτό το λέμε γιατί ο καθένας μπορεί να δει στα Φυλλαράκια τις μεγάλες καινοτομίες που εισάγουν και δε θα βρει ενδεχομένως σε άλλα βιβλία.

Ενδεικτικά:  Όλα τα φύλλα εργασίας στα Φυλλαράκια συνδέονται μέσα από μια ΕΝΙΑΙΑ ιστορία που διατρέχει όλες τις σελίδες.  Η ενιαία αυτή ιστορία έχει όλα τα στοιχεία μιας αληθινής περιπέτειας. Έτσι το παιδί δεν κάνει άσχετα μεταξύ τους φύλλα που δεν έχουν κανένα νόημα.  Το παιδί-αναγνώστης καθίσταται μέλος της παρέας από την πρώτη κιόλας σελίδα. Εντάσσει τον εαυτό του στην ομάδα και συμμετέχει ενεργά.  Η δομή των φύλλων εργασίας στα Φυλλαράκια είναι τέτοια ώστε σε πάρα πολλές περιπτώσεις οι σωστές απαντήσεις είναι περισσότερες από μία. Με αυτόν τον τρόπο επιβραβεύεται η κριτική σκέψη, η κατανόηση, η φαντασία, ενώ παράλληλα δεν υιοθετείται το παραδοσιακό μοντέλο του στιγματισμού της μίας και μόνης απάντησης. Γιατί το λάθος καραδοκεί σε αυτές τις περιπτώσεις και το παιδί αισθάνεται αφενός απογοήτευση αφετέρου εγκλωβίζεται σε μονοδιάστατες λύσεις.  Τα βιβλία, όσα έχουν εκδοθεί αλλά και όλα όσα θα ακολουθήσουν, τροφοδοτούνται διαρκώς μέσω του ELNIPLEX με νέες περιπέτειες και στοιχεία, νέες διαδραστικές προκλήσεις δημιουργώντας μια σημαντική παρακαταθήκη ιδεών την οποία ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να αξιοποιήσει επιστρατεύοντας τη δημιουργικότητά του και διαφοροποιώντας την ανάλογα με την ομάδα του. Αρκεί να επισκεφθείτε την ειδική υποενότητα στην κατηγορία ΒΙΒΛΙΟ με το όνομα «Τα Φυλλαράκια» και θα καταλάβετε.

Κάνοντας κάποιος μια έρευνα αγοράς δύσκολα θα βρει κάποιο βιβλίο για την τέχνη το οποίο απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής (αγωγής) ηλικίας. Εσείς μας δίνετε αυτή την ευκαιρία καθώς ανάμεσα


29

Συντάκτες του Elniplex

Τα Φυλλαράκια της Γλώσσας

Εκπαίδευση

Τα Φυλλαράκια των Μαθηματικών

Τα Φυλλαράκια της Τέχνης Εικονογράφος: Ρένια Μεταλληνού Εκδόσεις: Μεταίχμιο Σελ.: 48 Τιμή: 7,70 €

στη γλώσσα και τα μαθηματικά έχει και η τέχνη το δικό της "Φυλλαράκι". Δίνετε ιδιαίτερη σημασία στην τέχνη όσο αφορά την εκπαίδευση; Μα φυσικά δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στην τέχνη! «Το κάθε παιδί είναι ένας καλλιτέχνης. Το πρόβλημα είναι πώς να παραμείνει καλλιτέχνης, όταν ενηλικιώνεται», είχε πει ο Πικάσο. Η βασική ιδέα λοιπόν του βιβλίου ήταν να φανταστεί το παιδί έναν κόσμο όπου θα εκλείπουν τα χρώματα, οι γραμμές, η έμπνευση και η έκφραση και να «σώσει» την Τέχνη μαζί με μια παρέα φίλων. Ναι, μάλλον δεν υπάρχουν πολλά βιβλία με φύλλα δραστηριοτήτων που να διαπραγματεύονται το θέμα της Τέχνης με αυτόν τον τρόπο.

Πιστεύετε πως στο σημερινό σχολείο τα παιδιά έρχονται σε επαφή με την τέχνη; Στον σημερινό κόσμο τα παιδιά έρχονται σε επαφή με την τέχνη; To σχολείο είναι ένα κομμάτι της σύγχρονης κοινωνίας. Δεν μπορούμε να το αντιμετωπίζουμε ως κάτι αποκεκομμένο. Ο σύγχρονος άνθρωπος δυστυχώς τρέχει συνεχώς να προλάβει. Οι ρυθμοί είναι τόσο γρήγοροι που σπάνια σταματά να θαυμάσει την ομορφιά της φύσης, ενός πίνακα, μιας μελωδίας. Το εκπαιδευτικό σύστημα ακολουθεί κι αυτό την ίδια τρεχάλα. Τρέχει να προλάβει την ύλη. Στην προσχολική εκπαίδευση είμαστε ακόμα σε πλεονεκτική θέση ως προς τη διαχείριση του χρόνου μας

κι έχουμε την ευκαιρία να θαυμάσουμε, να παρατηρήσουμε, να εκφραστούμε μέσω της τέχνης.

Από την ενασχόληση σας με τα παιδιά και την εκπαίδευση τους είναι λογικό να έχετε εντοπίσει και τα βασικά προβλήματα της προσχολικής (αγωγής) εκπαίδευσης. Ποιο από αυτά θεωρείτε πως πρέπει άμεσα να αλλάξει; Το βασικό πρόβλημα είναι η ατολμία κράτους, εκπαιδευτικών και γονέων. Του κράτους που δεν τολμά να εισάγει κάτι πραγματικά καινοτόμο και προοδευτικό που θα παρέχει στα παιδιά πραγματικά εφόδια να γίνουν ενεργοί πολίτες, άντρες και γυναίκες, αυτής της χώρας, αλλά μετράει τα δεκάλεπτα διαλείμματα, τα ωράρια και κάτι δευτερεύοντες δείκτες. Των εκπαιδευτικών, που ακολουθούν ακόμα και σήμερα ξεπερασμένες προσεγγίσεις, αποφασίζουν για όλα, δεν ενισχύουν την αυτενέργεια των παιδιών και δεν στοχεύουν στη δημιουργία ενός ευτυχισμένου ανθρώπου αλλά στην παρουσίαση μιας ωραίας βιτρίνας που ικανοποιεί την ματαιοδοξία τους. Και των γονέων που δεν κοιτούν τους πραγματικούς δείκτες ευτυχίας του παιδιού τους αλλά αν έμαθε το «Β», αν γνωρίζει το 14 και αν έφαγε όλα τα φασολάκια σήμερα. Κι ύστερα βγαίνει το παιδί έξω, στην πραγματική ζωή και το περίφημο μπούλινγκ θερίζει. Γιατί το παιδί όταν τρώει τις φάπες του από έναν παράξενο νταή, τι θα απαντήσει; Ναι, έφαγα τα φασολάκια;

Ποια συμβουλή θα δίνατε σε ένα νέο εκπαιδευτικό που τώρα ξεκινάει την ενασχόληση του με τα παιδιά; Από συμβουλές μάλλον έχουμε όλοι χορτάσει. Ας κάνουμε μια ευχή. Ευχόμαστε κάθε νέος συνάδελφος να χαράξει το δρόμο του για το σχολείο που ονειρεύεται και μια εκπαιδευτική διαδικασία που να μαγεύει τον ίδιο πρώτα. Ευχόμαστε να αποφύγει τη γνωσιοκεντρική αντίληψη και να γίνει ένας ζωντανός οδηγός ευτυχίας για τα παιδιά της τάξης του. Κι ας μη φοβηθεί μήπως κάνει λάθη. Ο εκπαιδευτικός είναι ένα επάγγελμα διαρκών αναζητήσεων, επαληθεύσεων, διαψεύσεων και… ΛΑΘΩΝ. Μόνο όποιος δεν τολμάει, δεν κάνει και λάθη.

Θα ήταν χαρά μας να μοιραστείτε με εμάς και τους αναγνώστες μας κάποιους από τους στόχους σας. Τι άλλο να περιμένουμε από τους συντάκτες του Elniplex; Να περιμένετε πολλά νέα βιβλία μας που θα γοητεύουν πραγματικά τα παιδιά και θα τα ενδιαφέρουν, εξασκώντας παράλληλα τις δεξιότητες, την φαντασία και την κρίση τους. Να περιμένετε εκατοντάδες αναρτήσεις με υλικό για όλους τους επισκέπτες του εκπαιδευτικού μας ιστότοπου, σεμινάρια και εκδηλώσεις σε πολλά μέρη της Ελλάδας και της Κύπρου, παρουσιάσεις βιβλίων. Υπάρχουν και κάποια σχέδια ακόμα που υποσχόμαστε να σας τα ψιθυρίσουμε μόλις μπουν σε έναν σταθερό δρόμο. 


30

Μήνυµα παιδείας το εκπαιδευτικό βιβλίο Ελληνοεκδοτική

Εκπαίδευση

Σ

Tης Μαρίας Ντότσικα

τη χώρα μας υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν το καλύτερο και το επιδιώκουν. Αυτό ακριβώς υπηρετεί η Ελληνοεκδοτική με τη διαρκή έρευνα, την εξέλιξη και την καινοτομία στη δημιουργία πνευματικών αγαθών που σέβονται την παιδαγωγική αναγκαιότητα. Στηρίζουμε το έργο του σχολείου, χρόνια τώρα, προσφέροντας εργα-

λεία γνώσης για την προσχολική, την πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Το εκπαιδευτικό βιβλίο είναι για εμάς μήνυμα παιδείας, πρόταση μελέτης, αλλά και συνάμα γνήσια ψυχαγωγία, γιατί θεωρούμε ότι η μάθηση επέρχεται, όταν γίνεται σεβαστός ο ρυθμός του ανθρώπου. Αναγνωρίζουμε ότι τα σχολικά βιβλία συνιστούν απαρχή για τη μελέτη των μαθητών και εφαλτήριο για τη διδασκαλία των εκπαιδευτικών. Ωστόσο, δεν μπο-

ρούμε να παραβλέψουμε ότι αρκετές φορές με τη συσσώρευση των αναφορών και τον στριφνό λόγο τους αποτέλεσαν τροχοπέδη στην κατανόηση. Ως ένα μεγάλο βαθμό σε αυτό οδηγεί ο ζήλος για την ποσοτικοποίηση της γνώσης, εις βάρος όμως της ευκρίνειας και της καθαρότητας που χρειάζονται για την κατάκτησή της από τους μαθητές. Το έλλειμμα του αδιευκρίνιστου, λοιπόν, είναι αναγκαίο να καλύπτεται, αλλά θέλει μελετημένη και προσεκτική πορεία.


Αντιστεκόμενοι στην ευκολία της προχειρότητας, που ευθύνεται για την καθιέρωση του όρου «βοήθημα», επενδύουμε στην ποιότητα. Αναντίρρητα, απαιτείται χρόνος επεξεργασίας και εμβάθυνσης. Είναι μια χρονοτριβή αγαθή, που βραχυπρόθεσμα προκαλεί εμπορική ανησυχία, μακροπρόθεσμα όμως επιβραβεύεται από την εκτίμηση εκπαιδευτικών και μαθητών, οι οποίοι αντιλαμβάνονται την αξία της πολύμοχθης και αποτελεσματικής εργασίας. Μπαίνουμε, δηλαδή, στη συζήτηση για την παιδεία πραγματώνοντας βιβλία-σημεία αναφοράς για την εκπαίδευση.

Συμπράττουμε όλοι μαζί και διαρκώς

Ο τρόπος της προετοιμασίας των εκπαιδευτικών εγχειριδίων μας διέπεται από τις αρχές της συμπόρευσης και της συνεργασίας. Βασιζόμαστε στους ερευνητικούς καρπούς έγκριτων καθηγητών της δευτεροβάθμιας και ενίοτε της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στην υπηρεσία των οποίων θέτουμε το έμπειρο και άριστα καταρτισμένο προσωπικό των εκδόσεων. Συμπράττουμε όλοι μαζί και διαρκώς, έως ότου το περιεχόμενο και η μορφή των βιβλίων επιτύχουν το προσδοκώμενο. Σε γνωσιολογικό επίπεδο, μας απασχολεί η οργάνωση και η σαφήνεια στην προσέγγιση κάθε γνωστικού αντικειμένου, αλλά και σε αισθητικό επίπεδο μάς ενδιαφέρει η καλαισθησία της εκάστοτε έκδοσης. Πώς αλλιώς; Αφού το βιβλίο δεν αποτελεί μόνο φορέα ιδεών, αλλά και εκμαγείο τέχνης. Ζητούμενό μας ήταν και θα είναι πάντα η τέχνη του βιβλίου που παιδαγωγεί σήμερα και αύριο με βασικό όργανο την καθαρή, καίρια και ευρηματική γλώσσα. Για αυτόν τον λόγο, «χτενίζουμε» κάθε συγγραφή προκειμένου να επικοινωνεί τα μηνύματά της με σεβασμό στην ελληνική γλώσσα και την κριτική σκέψη. Εξάλλου, τίποτε που γράφεται δεν μπορεί να ονομαστεί «κείμενο», εάν δεν μεταλαμπαδεύει μήνυμα καθαρό και δεν έχει όλα τα εχέγγυα της αναγνωσιμότητας. Σε τέτοιου είδους γλωσσικό περιβάλλον θέλουμε να εστιάζουν οι νέοι μας, ώστε να επιζητούν αναγνώσματα που συμβάλλουν στην αυτοβελτίωσή τους. «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας», θα έλεγε ο Σεφέρης και εμείς δεν θα ισχυριζόμασταν ποτέ ότι «κομίζουμε γλαύκα εις Αθήνας». Το μέλημά μας είναι να φιλοτεχνούμε εκδόσεις που αγγίζουν τους ανθρώπους από τη νηπιακή έως την ώριμη ηλικία, έτσι ώστε να τους ξυπνούν τη φιλομάθεια και τη φαντασία. Είτε μιλάμε για βιβλία που συνδράμουν στο έργο των γονέων, των νηπιαγωγών, των δασκάλων, των καθηγητών, στην προετοιμασία για το αυριανό μάθημα ή τις ει-

σαγωγικές εξετάσεις των ανώτερων και ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, είτε για μεθόδους αυτοδιδασκαλίας ξένων γλωσσών, για βιβλία παιδικά, εφηβικά, εικονογραφημένα ή μη, για λογοτεχνία μικρών και μεγάλων, για εμάς κάθε άνθρωπος ανεξαρτήτου ηλικίας, εάν θέλει, μπορεί να μπει όποτε και από όποια όχθη επιλέξει στο ποτάμι της γνώσης.

Τα παραγνωρισμένα comics

Ναι, εργαζόμαστε για όλες αυτές τις εκδοχές του αναγνώσματος και προσπαθούμε συν τω χρόνω να διευρύνουμε τη δράση μας, επειδή ό,τι ανακαλύπτει ο άνθρωπος δεν γίνεται να μη γραφτεί σε βιβλίο. Στην εποχή μας, μάλιστα, κατά την οποία το πολυτροπικό κείμενο κερδίζει έδαφος, γιατί απευθύνεται σε όλες τις αισθήσεις, δεν θα μπορούσαμε να μην αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες που προσφέρουν τα graphic novels στην εκπαίδευση. Τα παραγνωρισμένα comics –ίσως για παρόμοιους λόγους με τα «βοηθήματα»– μπορούν να επικοινωνήσουν σε νέους και μεγάλους γνώσεις μαθηματικών, πληροφορικής και πλείστων άλλων επιστημονικών αντικειμένων με έναν τρόπο που οι ανοίκειες και πολυσέλιδες μελέτες ίσως δεν θα καταφέρουν ποτέ. Στην ουσία, επιθυμούμε να συμβάλλουμε με όλες μας τις δυνάμεις στη μόρφωση όσο το δυνατόν περισσότερων ανθρώπων, ώστε να επιλέξουν τον δημιουργικό αγώνα και όχι την παραίτηση σε μια τόσο δύσκολη συγκυρία για τη χώρα μας. Για αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και στο μέτρο του δυνατού, συμπορευόμαστε με διάφορους φορείς για διαδραστικές παρουσιάσεις βιβλίων, χορηγούμε βιβλία σε εκπαιδευτικούς και σχολικές βιβλιοθήκες ανά την Ελλάδα και, από αυτή τη χρονιά, εγκαινιάσαμε τον κύκλο βιβλίων για καλό σκοπό που αποδίδουν έσοδα στο εθελοντικό έργο της ΦΛΟΓΑΣ και της ΜΚΟ PRAKSIS. Μέσα από αυτό το πρίσμα, για εκείνα που όλοι μας πρέπει να σεβόμαστε και να προάγουμε, συνεχίζουμε την πορεία μας δίνοντας βήμα σε Έλληνες συγγραφείς και εικονογράφους, παραμένοντας λειτουργικοί ακόμη και μπροστά σε αντιξοότητες. Πιστεύουμε ότι είναι πολύ σημαντικό να κρατήσουμε εδώ την παραγωγική δύναμη που αναβλύζει κάθε γενιά μας, γιατί είναι ικανή να κομίσει με τη σειρά της διαχρονικά κοινωνικά μηνύματα για τα παιδιά όλου του κόσμου. Και το σημαντικότερο όλων είναι πως οι αριθμοί έπονται, οι άνθρωποι προηγούνται. 

31

Εκπαίδευση


32

Κοινωνικό Φροντιστήριο ∆ήµου Σικυωνίων

Μαθήµατα αγάπης και αλληλεγγύης

Εκπαίδευση

Σ

Tης Ζέττας Χαρ. Μπιτσάκου*

την εποχή μας, που η ανθρωπιά και η αξιοπρέπεια βάλλονται από παντού, υπάρχουν κάποιες φωτεινές δράσεις ,που μας υπενθυμίζουν ότι δεν χάθηκε ακόμη τίποτα και πως μπορεί να συμβεί η ανατροπή. Ένας τέτοιος θεσμός, είναι η σύσταση και λειτουργία

του κοινωνικού φροντιστηρίου. Πρόκειται για πρωτοβουλία που στηρίζεται από τους εκάστοτε δήμους και εκφράζεται μέσα από την συλλογική ,εθελοντική δράση απλών πολιτών, κυρίως εκπαιδευτικών, διαφόρων ειδικοτήτων. Αυτού του είδους η έκφραση προσφοράς και αλληλεγγύης, απευθύνεται σε παιδιά του Γυμνασίου και Λυκείου, λειτουργεί τις απογευματινές ώρες και στεγάζεται συνήθως σε δημόσια σχολεία, που παραχω-

ρούν τις αίθουσες ,κατόπιν συνεννοήσεως με το Δημοτικό Συμβούλιο. Υφίσταται επικουρικά και υποστηρικτικά με τα σχολεία, γιατί επεξηγεί την μαθητική ύλη επιπλέον ώρες ,πέραν των διδακτικών ,που ορίζονται από τον νόμο. Συνήθως παρακολουθούν παιδιά, τα οποία δεν έχουν την οικονομική άνεση για φροντιστηριακά μαθήματα. Η ενασχόληση τα τελευταία τρία χρόνια με το κοι-


33

Εκπαίδευση

νωνικό φροντιστήριο του Κιάτου, μου έδωσε την πολυτέλεια να ανοιχτούν ακόμη περισσότερο οι πνευματικοί και συναισθηματικοί ορίζοντες μου. Σε αυτή την καθημερινή τριβή και επικοινωνία ,δεν υπάρχει μόνο παροχή γνώσεων, αλλά και ανταλλαγή και προσφορά συναισθημάτων και προς τον εκπαιδευτικό και προς τον εκπαιδευόμενο. Αυτό το άγγιγμα ψυχής ,διευκολύνει και το μαθησιακό έργο, αφού οι μαθητές που δεν έχουν την πολυτέλεια της περαιτέρω επεξήγησης και βοήθειας ,να βρίσκουν ένα καταφύγιο ,ένα δικό τους χώρο ,που ανήκει σε αυτούς Εκεί νιώθουν υποστήριξη, οικειότητα και άνεση να λύσουν τις απορίες και να καλύψουν τα κενά τους ,που στο σχολείο δεν συμβαίνει, λόγω έλλειψης χρόνου ή προσωπικού. Περνούν καθημερινά, κάποιες ώρες, μέσα και έξω από τις τάξεις, αφού βρίσκονται με φίλους και συμμαθητές και συνεργάζονται σε διάφορα μαθήματα. Θεωρούν τον χώρο ,σαν ένα αναγνωστήριο, σαν το γραφείο του σπιτιού τους .Συχνά μαθητές μεγα-

λύτερης τάξης βοηθούν μαθητές μικρότερων τάξεων, μόνο και μόνο επειδή σιωπηρά διδάσκονται την αλληλοβοήθεια και αλληλεγγύη, και γνωρίζουν πόσο σημαντικό είναι αυτό. Στις ημέρες των εορτών και διακοπών ,αρκετές είναι οι φορές που λειτούργησαν τα τμήματα της Γ Λυκείου ,ενώ όταν πρόκειται για περιόδους διαγωνισμάτων και τεστ, οι εθελοντές καθηγητές προσφέρουν έργο και πέραν του προγράμματος λειτουργίας. Άλλωστε τα αποτελέσματα των εισαγωγικών εξετάσεων ,έδειξαν πως ο θεσμός είναι απόλυτα λειτουργικός. Και είναι πραγματικά υπέροχο, να συναντάς στον δρόμο η σε άλλους χώρους μαθητές και να σε χαιρετούν με όλη αυτή την χαρά και ευγνωμοσύνη. Αλλά είναι ακόμη περισσότερο υπέροχο, να αισθάνεσαι ότι είσαι γονιός πολλών παιδιών, που φροντίζεις για τις γνώσεις και την συμπεριφορά τους. Επιπλέον δε όλων των άλλων, και οι εθελοντές καθηγητές έχουμε γίνει μία παρέα . Έχουμε αναπτύξει σχέ-

σεις φιλίας και εκτίμησης και συχνά συναντιόμαστε εκτός του σχολείου ,όπου επιλύουμε ,πέρα των άλλων, και τα θέματα του κοινωνικού φροντιστηρίου, προτείνοντας ιδέες, τρόπους και χειρισμούς ,που προάγουν όλη την ομάδα. Επίσης ,έχουμε πάντα αρωγό τους υπεύθυνους του Δήμου μας ,που αντιλαμβάνονται την σημασία του θεσμού και την υποστηρίζουν ,μέσα στα πλαίσια των δυνατοτήτων τους. Μακάρι σε όλους τους δήμους της χώρας μας ,αυτές τις δύσκολες οικονομικά εποχές, να υπάρχουν κοινωνικά φροντιστήρια ,που θα ενισχύουν το έργο των δημόσιων σχολείων και θα φέρνουν πιο κοντά στην μάθηση περισσότερα παιδιά. Επιπλέον, αφού το "διδάσκειν" δεν είναι επάγγελμα, αλλά λειτούργημα και αφού οι εκπαιδευτικοί είναι δεύτεροι γονείς ,αλλά και πρότυπα συμπεριφοράς ,μέσω αυτού του θεσμού δίνεται σε αυτά τα παιδιά ένα δεύτερο σπίτι! *Μέλος της ομάδας εθελοντών του Δήμου Σικυωνίων που δραστηριοποιείται στο Κοινωνικό Φροντιστήριο


34 Γράφει η Αναστασία Κυπαρίσση

Ανοιχτό Αναγνωστήριο

Συλλογικό, Επιμέλεια: Χρυσή Χατζηχρήστου

Κοινωνική και Συναισθηματική Αγωγή στο Σχολείο

Τ

Εκδόσεις Τυπωθήτω Σελ.: 928 Τιμή: 87,00 €

ο σχολείο είναι ο χώρος στον οποίο το παιδί πλεον περνάει ένα πολύ μεγάλο μέρος της μέρας του. Εκει έρχεται σε επαφή με τους φίλους του, μαθαίνει πως να συμπεριφέρεται και πώς να λειτουργεί ομαδικα. Κινείται πιο ανεξάρτητα χωρίς την επίβλεψη των γονέων του και αναπτύσσει τις κοινωνικές ώρα και συναισθηματικές του δεξιότητες. Ο δάσκαλος παράλληλα είναι ο άνθρωπος ο οποίος βοηθά το παιδί σε όλη αυτή την διαδικασία και μπορεί να του δώσει τις κατάλληλες κατευθύνσεις. Ή αλήθεια είναι πως παλαιότερα το σχολείο ήταν ξεκάθαρα χώρος μάθησης και μόνο. Οι εκπαιδευτικοί δεν έδιναν βάση σε όλους τους παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τους μαθητές ενώ δεν είχαν την δυνατότητα να καταλάβουν προβλήματα συμπεριφοράς. Έχοντας αλλάξει η τάξη πραγμάτων οι σύγχρονοι δάσκαλοι έχουν επιλογές να επιμορφωθουν και εκτός από το μαθησιακό μέρος της διαδικασίας φροντίζουν να επιμελούνται όλους τους τομείς της προσωπικότητας των παιδιών. Στο ίδια πλαίσιο, έχουν διαμορφωθεί τα προγράμματα σπουδών πανεπιστημίων ενώ ήδη υπάρχει μία πολύ μεγάλη βιβλιογραφική λίστα με θέμα την αγωγή και την ψυχολογία. Ίσως ένα από τα πιο αξιόλογα έργα είναι αυτό που φτάνει στα χέρια μας από τις εκδόσεις Τυπωθητω υπό

την επιστημονική επιμέλεια της κύριας Χρυσής Χατζηχρηστου " Κοινωνική και Συναισθηματική Αγωγή στο Σχολείο". Το σύνολο του έργου χωρίζεται σε τρεις σειρές. Η πρώτη αφορά την προσχολική αγωγή και τις δύο πρώτες βοήθειες τάξεις του δημοτικού, ή δεύτερη τις υπόλοιπες τέσσερις τάξεις ενώ η τρίτη είναι αφιερωμένη στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Θα μπορούσαμε να πούμε πως ο τρόπος με τον οποίο έχουν επιμεληθεί το έργο, το καθιστά εξαιρετικά εύχρηστο - έχει μορφή ντοσιέ με ξεχωριστά τεύχη στο καθένα. Το περιεχόμενο είναι αποτέλεσμα έρευνας που διεξήχθη σε σχολεία διαφόρων περιοχών και αναφέρεται σε πολλά ζητήματα που απασχολούν τους εκπαιδευτικούς. Οι κοινωνικές δεξιότητες, η συμπεριφορα αλλά και ο τρόπος διαχείρισης των προβλημάτων που προκύπτουν είναι μερικά μόνο από τα όσα θα διαβάσουμε. Επιπλέον εξετάζονται η πολυπολιτισμικότητα όπως επίσης και πώς θα βοηθηθούν και παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Είναι πράγματι μία πολύ προσεγμένη δουλειά με επιστημονικό υπόβαθρο και στοχευμενη παρέμβαση. Τι ότι στο τέλος διαθέτει και ξεχωριστό τεύχος με δραστηριότητες που μπορεί ο εκπαιδευτικός να εφάρμοσει στην τάξη το τοποθετεί ψηλά στην κατάταξη με τα βιβλία που οι δάσκαλοι σίγουρα χρειάζονται.

Dr. Νίκος Παπαδόπουλος

Τι κάνω όταν το παιδί... Ψυχολόγος κατ' οίκον

Κ

Εκδόσεις Σαββάλα Σελ.: 542 Τιμή: 18,70 €

αθε παιδί είναι διαφορετικό και έτσι δυσκολευόμαστε να βρούμε τον σωστό τρόπο για να το μεγαλώσουμε. Το να μεγαλώσει κάποιος ένα παιδί και να διαμορφώσει την προσωπικότητα του είναι μια πολύ περίπλοκη υπόθεση που απαιτεί προσοχή και υπευθυνότητα. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι γονείς ανατρέχουν σε ψυχολόγους για να βρουν τρόπους να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα στην συμπεριφορά των παιδιών τους. Παράλληλα σε πολλές περιπτώσεις η συνεργασία εκπαιδευτικού και γονέα κρίνεται αναγκαία. Ο Dr. Νίκος Παπαδόπουλος μας απαντάει στην ερώτηση “Τι κάνω όταν το παιδί..” μέσα από το ομώνυμο βιβλίο του. Άγχος, αδιαφορία, αυθάδεια, τραυλισμός, φόβοι είναι μερικά μόνο από τα ζητήματα που θίγει. Μέσα από παραδείγματα παραθέτει το σχόλιο του και στη συνέχεια αναλύει διεξοδικά το ζήτημα. Με κατανοητό και απλό λόγο, ο συγγραφέας καθιστά σαφές αυτό που θέλει να επικοινωνήσει στο αναγνωστικό κοινό. Χωρίς γενικολογίες αλλά παραθέτοντας και την πρακτική εφαρμογή των όσων υποστηερίζει,καθοδηγεί γονείς και εκπαιδευτικούς στην σωστή κατεύθυνση. Φυσικά και ένα βιβλίο όσο καλογραμμένο και να είναι δεν μπορεί να υποκαταστήσει την παρέμβαση ψυχολόγου και δεν θεωρώ πως ο στόχος του συγκεκριμένου συγγραφέα είναι αυτός. Είναι λογικό πως ένας επιστήμονας που θα έχει επαφή με την οικογένεια και το παιδί θα καταφέρει να αποκτήσει ολοκληρωμένη άποψη και να προτείνει στοχευμένους τρόπους διαχείρισης της κατάστασης.


Παρόλα αυτά το συγκεκριμένο βιβλίο αποτελεί μια πολύ καλή επιλογή για όσους ενδιαφέρονται να ενημερωθούν, ένώ το οτι περιέχει και τεστ αυτοκριτικής και αξιολόγησης της συμπεριφοράς αποτελεί σίγουρα ένα θετικό χαρακτηριστικό. Τελικά αγοράζοντας το βιβλίο έχουμε έναν ψυχολόγο στο σπίτι μας.

Bernadette Duffy

Υποστηρίζοντας τη δημιουργικότητα και τη φαντασία στην προσχολική ηλικία

φάλαιο η συγγραφέας κάνει λόγο για πέντε βασικές συνισταμένες: τον σχεδιασμό, την εφαρμογή, την παρατήρηση, την καταγραφή και την αξιολόγηση προτείνοντας τρόπους με τους οποίους ένας εκπαιδευτικός μπορεί να εφαρμόσει όλα τα παραπάνω. Πρόκειται για ένα προσεγμένο βιβλίο με σαφη προσανατολισμό και πίνακες που διευκολύνουν την ανάγνωση και κατανόηση. Σίγουρα όσοι ασχολούνται κυρίως με την προσχολική αγωγή δεν θα πρέπει να το αγνοήσουν.

David Fontana

Ψυχολογία για εκπαιδευτικούς

Μτφρ.: Αθηνά Βεργιοπούλου

Εκδόσεις Σαββάλα Σελ.: 191 Τιμή: 12,70 €

Η

προσχολική ηλικία είναι η περίοδος της ζωής του παιδιού στην οποία αναπτύσσεται και αποκτά τα βασικά χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς του. Ίσως από τα ποιο σημαντικά στοιχεία που εντοπίζει κάποιος πάνω σε ένα παιδί είναι η δμιοργικότητα και η φαντασία, που του δίνουν ώθηση να ξεδιπλώσει την προσωπικότητα του και να εκφραστεί. Στη διαδικασία αυτή συνοδοιπόροι με το παιδί είναι γονείς και εκπαιδευτικοί που το συνοδεύουν και το καθοδηγούν ώστε να ακολουθήσει την σωστή κατεύθυνση. Έτσι, η Bernadette Duffyσε μετάφραση της Αθηνάς Βεργιοπούλου δείχνει σε εκπαιδευτικούς και γονείς πως να υποστηρίξουν τα παιδιά ώστε να αναπτύξουν την δημιουργικότητα και τη φαντασία τους. Αφού αναλύει τις παραπάνω έννοιες, μας μιλάει για τις εμπειρίε που αποκομίζουμε από τη διαδικασία αυτή ενώ στο δεύτερο μέρος του βιβλίου εξειδικεύει την ανάλυση και περιγράφει τα στάδια ανάπτυξης του παιδιού σε διάφορους τομείς – ζωγραφική, υφάσματα και υφές, μουσική και τρισδιάστατες αναπαραστάσεις. Συνεχίζοντας, τονίζει τον ρόλο των ενηλίκων στην μάθηση αλλά και το πως μπορούν να οργανώσουν καλύτερα τον χώρο και τον χρόνο τους. Στο τελευταίο κε-

Α

Εκδόσεις Σαββάλα Σελ.: 468 Τιμή: 18,70 €

ν αναζητήσουμε τον ορισμό της λέξης “εκπαιδευτικός” σε ένα λεξικό θα βρούμε πως είναι εκείνος ο οποίος σχετίζεται με την εκπαίδευση κυρίως πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια. Παρόλα αυτά όλοι σίγουρα έχουμε στο μυαλό μας την εικόνα του εκπαιδευτικού που μας ενέπνευσε με την συμπεριφορά, τον χαρακτήρα αλλά και την όρεξη του να ασχοληθεί ουσιαστικά με τους μαθητές. Εκπαιδευτικός λοιπόν, είναι εκείνος που μεταδίδει γνώσεις, αλλά και αξίες. Εκείνος που αποτελεί πρότυπο ήθους και δεν στοιβάζει γνώσεις στα μυαλά των μαθητών αλλά διαμορφώνει την προσωπικότητα τους. Ανάμεσα στα “όπλα” του ένας σωστός εκπαιδευτικός πέρα από την πλήρη γνώση του αντικειμένου που διδάσκει θα πρέπει να ξέρει πως να χειριστεί τα παιδιά, πως να τα βοηθήσει να ξεπεράσουν οποιαδήποτε δυσκολία. Αν λάβουμε , δε, υπόψη μας το οτι στην εποχή που ζούμε τα παιδιά είναι επιφορτισμένα με όλο το άγχος και τον προβληματισμό που λαμβάνουν από τον κοινω-

νικό τους περίγυρο τότε σίγουρα θα καταλάβουμε πως πάνω απ' όλα ένας εκπαιδευτικός πρέπει να είναι και ψυχολόγος. Μέσα στο πνεύμα αυτό ο David Fontana σε συνεργασία με τις εκδόσεις Σαββάλας, παραδίδει στους εκπαιδευτικούς μαθήματα ψυχολογίας. Το βιβλίο ξεκινά από τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού και τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς συμβάλουν στην ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού. Αργότερα αναφέρεται στην σημασία του παιχνιδιού για την διαμόρφωση του και προχωρά στην εκπαιδευτική διαδικασία. Μας μιλάει για την γνωστική ικανότητα αλλά και την νοημοσύνη ενώ στην συνέχεια αναλύεται η κοινωνική αλληλεπίδραση αλλά και η σχέση δασκάλου – μαθητή. Μέσα σε όλα τα άλλα ο συγγραφέας συμβουλεύει τους εκπαιδευτικούς για το πώς μπορούν να διαχειριστούν πιο εύκολα και να οργανώσουν την τάξη τους και παράλληλα περιλαμβάνει στις σελίδες του βιβλίου του και μέρος συμβουλευτικής ψυχολογίας. Πρόκειται , λοιπόν, για ένα βιβλίο που μπορεί πραγματικά να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς στο έργο τους και να τους δώσει ιδέες για το πώς μπορούν να διαχειριστούν τους μαθητές τους.

35

Ανοιχτό Αναγνωστήριο


36

ΠΑΝ. Χ. ΔΟΡΜΠΑΡΑΚΗΣ

Γράφει ο Βασίλης Καλαμαράς

Ανοιχτό Αναγνωστήριο

Λεξικό της Νεοελληνικής

Ετυμολογικό, ερμηνευτικό και Ετυμολογικές οικογένειες

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ

Τη γλώσσα μού έδωσαν υλική

Η εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας από την εμφάνιση της μέχρι το τέλος της κλασικής περιόδου

Σ

Εκδόσεις Σαβάλλα Σελ.: 192 Τιμή: 9,70€

την μελέτη αυτή, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι το λεγόμενο φοινικικό αλφάβητο δεν είναι πρωτότυπο, αλλά έχει κρητική πρτοέλευση και ότι η γραμμική γραμμή Β΄ είναι ελληνική. Πρόκειται γιά ένα λαγαρό κείμενο, μία άτυπη αρχαιολογία της καταγωγής της ελληνικής γλώσσας, με πλήθος παραδείγματα που σε βυθίζουν στο παρελθόν μ’ έναν μοντερνιστικό τρόπο: με τα παλιά υλικά ξαναχτίζεται ένας καινούριος κόσμος. Χωρίς να παύει να λειτουργεί και ως εισαγωγικό εγχειρίδιο στιην εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας και ενώ το ύφος του δεν ξεφεύγει από την ξηρότητα της επιστημονοσύνης, το κείμενο παραμένει ώς το τέλος προς ανακάλυψη, γιατί μεθοδεύει το ανεβοκατέβασμα της σκαλωσιάς που λέγεται ελληνική γλώσσα, με θέα το πρωταρχικό.

Τ

Τρίτη έκδοση Εκδόσεις Σπουδή Σελ.: 842 Τιμή: 27€

ο Λεξικό του δάσκαλου του γένους Παν. Χ. Δορμπαράκη-έτσι πρέπει να τολμάμε να χαρακτηρίζουμε τα πρόσωπα που η συνεισφορά τους στην παιδεία ήταν τεράστια και ανιδιοτελής- ξανατυπώθηκε σε τρίτη έκδοση με διορθώσεις και προσθήκες. Πρωτοκυκλοφόρησε πριν είκοσι τρία χρόνια (1993) και παραμένει αξεπέραστο, καθώς ο μόχθος έχει κατατεθεί ως στοίχημα εντελούς αποτελέσματος, ενώ τυποτεχνικά έχει την σφραγίδα του Γιάννη Μαμάη. Στον κολοφώνα ανακαλύπτουμε και τον πρόσφατα και πρώϊμα χαμένο Δημήτρη Αρμάο. Τρεις γενιές λογίων έχουν βάλει την υπογραφή τους σ’ αυτό το συμπαγές αποτέλεσμα. Η ιδιομορφία-όπως επισημαίνει ο συντάκτης του- έγκειται στο γεγονός ότι αντι να παρατάσσει μεμονωμένες λέξεις, διατάσσει το υλικό κατά ομάδες λέξεων της ίδιας ετυμολογικής καταγωγής, κατά ετυμολογικές οικογένειες. Ο Παν. Χ. Δορμπαράκης υπερασπίζεται την ετυμολογική ανάλυση των λέξεων, γιατί «κατανοεί κανείς πληρέστερα εκείνο του οποίου γνωρίζει την προέλευση, την ιστορία και τα στάδια εξέλιξης από την αρχική μορφή». Κι όταν κατανοούμε, η ορθογραφία και το νόημα της λέξης εντυπώνονται καλύτερα και εντελέστερα. Μα προπαντός, η κατανόηση είναι ο οδοδείκτης, ο οποίος μάς δείχνει τον συναισθηματικό δρόμο που μάς οδηγεί στην αγάπη και στην χαρά της μάθησης. Χωρίς αυτά τα δύο στοιχεία, η ανάγνωση καταντά βασανιστική και οι μαθητές βασανιζόμενοι.


Θέατρο και Λογοτεχνία

Παραστάσεις που... ξεφυλλίζονται!

Υπεύθυνη: Μπέλλα Μηλοπούλου


38

T

Όταν η λογοτεχνία ανεβαίνει στο σανίδι! Παιδικές παραστάσεις από γνωστά βιβλία

ο θέατρο, ειδικά στα µάτια των παιδιών είναι κάτι το µαγικό. Οι πρωταγωνιστές, οι ήρωές του, είναι ολοζώντανοι µπροστά του, µε σάρκα και οστά, καµιά φορά τους απευθύνουν το λόγο, η φαντασία τους δεν είναι πια µια εικόνα ψυχρή –έστω και τρισδιάστατη- αλλά, πραγµατική, αληθινή, ξεχωριστή. Κι από το θέατρο κάθε παιδί παίρνει ψυχαγωγία ουσιαστική –µε την έννοια της αγωγής της ψυχής-, παίρνει γνώση, µαθαίνει, χάνεται στα χρώµατα και τις λέξεις, επικοινωνεί και συµµετέχει. Σίγουρα, λοιπόν, από καταβολής θεάτρου, το σανίδι ήταν και είναι η πιο διαδραστική µορφή ψυχαγωγίας. Πόσο µάλλον αν η παράσταση που θα επιλέξει ο γονιός βασίζεται σε ένα έργο κλασσικής λογοτεχνίας. Γιατί έτσι

το καλό είναι διπλό: ο µικρός θεατής ψυχαγωγείται, αλλά και µαθαίνει συγγραφείς και τα έργα τους. Είναι λίγο-πολύ σαν να διαβάζει ένα βιβλίο, να ξεφυλλίζει τις σελίδες του, να γνωρίζεται µε τους ήρωες και να µπαίνει στην πλοκή, ανακαλύπτοντας τις λέξεις και τα νοήµατα που εκτυλίσσονται µπροστά στα µάτια του. Πολλά τα παιδικά θέατρα και οι παραστάσεις αυτό το χειµώνα στην Αθήνα. Και από τα πολλά, υπεραρκετά αυτά που ζωντανεύουν έργα της παιδικής λογοτεχνίας. Τα εντοπίσαµε και σας τα παρουσιάζουµε, µε τον δικό µας τρόπο. Και τι καλύτερο δώρο, µέρες γιορτινές σαν αυτές που έρχονται, από µία τέτοια θεατρική εξόρµηση για όλη την οικογένεια;


Θέατρο «Θυµέλη» Έλλης Βοζικιάδου (Μοσχονησίων 32, τηλ. 210.86.57.677)

Θεατρική διασκευή: Διονύσης Κούτσης, σκηνοθεσία: Έλλη Βοζικιάδου, µουσική: Διονύσης Κούτσης, σκηνικά: Γιώργος Πολυχρονιάδης, κοστούµια: Έλσα Βώκου, φωτισµοί: Νίκος Τσελές, ηχοληψία: Γιάννης Χαρανάς. Παίζουν: Βασιλική Αγγέλη, Γιώργος Μαγκίνης, Μαρία Δηµητριάδου, Πολυτίµη Καλοµοίρη, Μαρία Ιωάννου, Ιωάννα Κούτση

ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΑΚΙ ΜΕ ΤΑ ΣΠΙΡΤΑ του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν

Τ

ο αριστούργηµα του σπουδαίου Δανού παραµυθά Χανς Κρίστιαν Άντερσεν ανεβαίνει, για µιαν ακόµη φορά σε θεατρική σκηνή για να δώσει στους µικρούς θεατές µια άλλη γεύση για τις Γιορτές. Είναι η ιστορία µιας φτωχής µικρούλας που µέσα στην παγωνιά της νύχτας –παραµονής Πρωτοχρονιάς- πουλάει σπίρτα για να ζήσει. Όµως, δεν κυκλοφορεί κανείς αφού όλοι είναι στα σπίτια τους γιορτάζοντας. Ένα τέτοιο χαρούµενο σπίτι παρακολουθεί από το ανοιχτό παράθυρο η µικρή ανάβοντας σπίρτα για να ζεστάνει έστω και λίγο τα παγωµένα χεράκια της, µέχρι που το ξηµέρωµα τη βρίσκει ξαπλωµένη στο χιόνι ν’ αναζητά στον ουρανό ένα πεφταστέρι που της έστειλε κάποιο µήνυµα από τη γιαγιά της την προηγούµενη βραδιά. Γιος ενός παπουτσή και µιας πλύστρας ο Δανός συγγραφέας και ποιητής Άντερσεν (1805-1875) ορφάνεψε από πατέρα στα 11 χρόνια του και έπρεπε ν’ αφήσει το σχολείο για να δουλέψει. Έκανε, όµως, παραστάσεις µε έργα του Σαίξπηρ τόσο καλές που η φήµη του έφτασε µέχρι το βασιλιά ο οποίος του έδωσε τη δυνατότητα να σπουδάσει και να γίνει ένας περίφη-

µος λογοτέχνης κι ένας ξεχωριστός παραµυθάς. Από τα πιο αγαπηµένα έργα του για παιδιά (συνολικά έγραψε 168): «Τα κόκκινα Παπούτσια», «Η πριγκίπισσα και το µπιζέλι», «Η βασίλισσα του χιονιού», «Το ασχηµόπαπο», «Το µολυβένιο στρατιωτάκι», «Το µικρό έλατο», «Η µικρή γοργόνα», «Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα», «Το κοριτσάκι µε τα σπίρτα», «Η Τοσοδούλα» κ.α.

39


ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΟΥ ΣΚΡΟΥΤΖ του Κάρολου Ντίκενς

40

Θέατρο «Βέµπο»

(Καρόλου 18, Μεταξουργείο, τηλ. 2105221767, 2105229519)έως 18 Δεκεµβρίου

Θεατρική µεταφορά, σκηνοθεσία: Γιούλη Ηλιοπούλου, σκηνικά, κοστούµια: Τζούλια Μάρκο, µουσική επένδυση: Κρίστελ Καπερώνη, στίχοι τραγουδιών: Γιούλη Ηλιοπούλου, διεύθυνση παραγωγής: Αντώνης Μαρκογιάννης, παραγωγή: Texnis Genesis Παίζουν: Κώστας Ρωµαίος, Κώστας Καλουδιώτης, Θεοδώρα Στεµπάρη, Νίκος Πιζάνης, Δήµητρα Φράντζιου, Αναστάσης Κολοβός, Χρήστος Τσουλιάης, Άννα Χαραλάµπους ατρικός συγγραφέας πολύ δηµοφιλής και αγαπητός στους αναγνώστες του. Όταν ο πατέρας του µπήκε στη φυλακή για χρέη αναγκάστηκε να αφήσει τις σπουδές του για να δουλέψει µέχρι τη στιγµή που µια αναπάντεχη κληρονοµιά έβαλε πάλι σε τάξη τις ζωές τους. Μερικά από τα έργα του είναι: «Όλιβερ Τουίστ», «Δαβίδ Κόπερφιλντ», «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» (όπως είναι ο κανονικός τίτλος του συγκεκριµένου θεατρικού), «Ιστορία δύο πόλεων», «Μεγάλες προσδοκίες», «Η µικρή Ντόριτ» (αρκετά αυτοβιογραφικό) κ.α.

Τ

α τρία πνεύµατα των Χριστουγέννων επισκέπτονται τον τσιγκούνη, γρουσούζη και µίζερο Εµπενίζερ Σκρουτζ και κάνουν το θαύµα τους, ένα θαύµα από εκείνα που µόνον την Άγια Νύχτα µπορούν να συµβούν! Ο Κάρολος Ντίκενς (1812-1870) ήταν Άγγλος µυθιστοριογράφος, δηµοσιογράφος και θε-


My Playce Kolonaki (Δεινοκράτους 85, τηλ. 2112159454)

Διασκευή: Χρήστος Χριστόπουλος, µουσική: Ανδρέας Κατσιγιάννης Παίζουν: Κωνσταντίνος Δαλαµάγκας και Χρήστος Χριστόπουλος

Π

ρόκειται για µία χριστουγεννιάτικη διαδραστική θεατρική παράσταση, διασκευή του βιβλίου «Φον Κουραµπιές εναντίον Κόµη Μελοµακαρόνη» του Κυριάκου Χαρίτου(εκδόσεις «Μεταίχµιο»). Για χρόνια και χρόνια κάθε Χριστούγεννα, Μελοµακάρονα και Κουραµπιέδες τρώγανε τα µουστάκια τους στον πιο αστείο πόλεµο του κόσµου... Μια µέρα όµως µια ξαφνική χιονοθύελλα τα άλλαξε όλα. Ο Φον Κουραµπιές, ο κόµης Μελοµακαρόνης, µια νηστική αρκούδα, ένας ξενύχτης σκίουρος, ένας κηπουρός ονείρων, κι άλλοι πολλοί χαρακτήρες στην πιο αλλιώτικη χριστουγεννιάτικη περιπέτεια µε δυο µεζούρες γέλιο και δύο φλιτζάνια γλύκα!

ΦΟΝ ΚΟΥΡΑΜΠΙΕΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΟΜΗ ΜΕΛΟΜΑΚΑΡΟΝΗ» του Κυριάκου Χαρίτου

41


ΠΙΝΟΚΙΟ του Κάρλο Κολόντι

42

Η

µαγική ιστορία ενός αγοριού από ξύλο που η αγάπη και µόνο το έκανε πραγµατικό αγόρι. Από τις πιο πολυδιαβασµένες ιστορίες σ’ ολόκληρο τον κόσµο. Ο Κάρλο Κολόντι (1826-1890) ήταν Ιταλός – από τη Φλωρεντία- δηµοσιογράφος και συγγραφέας του οποίου το πραγµατικό όνοµα

Σταθµός Θέατρο

(Βίκτωρος Ουγκώ 55, Μεταξουργείο, τηλ. 2114036322) Διασκευή - σκηνοθεσία: Νίκος Ληµνιός, σκηνικά: Αντιγόνη Λαµπράκη, επιµέλεια µαγικών: Κώστας Παντελιάς, ακορντεόν: Νάντια Αντωνίου, οργάνωση - εκτέλεση παραγωγής: Δηµήτρης Χύτος Παίζουν: Νίκος Λάµπρου, Νάντια Αντωνίου, Παναγιώτης Δελαβίνιας, Γιώργος Ανδρουλάκης, Γιώργος Τζολί

ήταν Κάρλο Λορεντσίνι. Στα 1830 άρχισε να δηµοσιεύει σε συνέχειες –µία φορά την εβδοµάδα- την «Ιστορία µιας µαριονέτας»στην παιδική εφηµερίδα «Il Giornale dei bambini» και τρία αργότερα έγινε βιβλίο µε τον τίτλο «Οι περιπέτειες του Πινόκιο». Ως δηµοσίευµα στην εφηµερίδα ο Κολόντι χρησιµοποιούσε την αλληγορία για να κρίνει, να κατακρίνει, να σχολιάσει και να καυτηριάσει όσα τον απασχολούσαν.


Δηµοτικό Θέατρο Πειραιά

(Λεωφόρος Ηρώων Πολυτεχνείου 39, τηλ. 210.414.3300)

Τ

ο αγαπηµένο και παγκοσµίως διάσηµο µπαλέτο, µε την υπέροχη µουσική του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι, ζωντανεύει από το φηµισµένο Russian Ballet Theater στη σκηνή του Δηµοτικού Θεάτρου Πειραιά . Η ευφάνταστη χορογραφία του Μαριούς Πετιπά και η αξεπέραστη µουσική του Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι έχει καθιερώσει τον «Καρυοθραύστη» ως µία από τις πιο δηµοφιλείς παραστάσεις η οποία µετράει 124 χρόνια ζωής!. Η ιστορία του, ένα τρυφερό παραµύθι, είναι διασκευή του Αλέξανδρου Δουµά (πατέρα) πάνω στο παραµύθι του E.T.A. Hoffman «Ο Καρυοθραύστης και ο Βασιλιάς των Ποντικών».

ΚΑΡΥΟΘΡΑΥΣΤΗΣ του Αλέξανδρου Δουµά

43


44

ΤΟ ΚΑΠΛΑΝΙ ΤΗΣ ΒΙΤΡΙΝΑΣ της Άλκης Ζέη

Ο

δεύτερος θεατρικός χειµώνας που φιλοξενεί στη σκηνή το υπέροχο αυτό έργο της Άλκης Ζέη (έως 26 Δεκεµβρίου) το οποίο περιγράφει µε µοναδικό τρόπο τη ζωή µιας παρέας παιδιών σ’ ένα νησί κατά τη δικτατορία του Μεταξά. Η βραβευµένη και πολυαγαπηµένη του αναγνωστικού κοινού Άλκη Ζέη (1925) θεωρείται από τις πιο σηµαντικές εκπροσώπους των Ελληνικών Γραµµάτων στις ηµέρες µας. Σύντροφος ζωής του Γ. Σεβαστίκογλου αφιέρωσε τη ζωή της τόσο στον αγώνα για τη δηµοκρατία

Θέατρο «Αβάκιο»

(Ιερά Οδός 7-11, Γκάζι, τηλ. 2130.185.050) Θεατρική διασκευή-σκηνοθεσία: Ανδροµάχη Χρυσοµάλλη, σκηνικά-κοστούµια: Γιάννης Μετζικώφ, µουσική: Μιχάλης Αβραµίδης, στίχοι τραγουδιού: Ανδροµάχη Χρυσοµάλλη, προβολές 3D και Video Art: Σπύρος Ρασιδάκης, Αλέξανδρος Τσερέπας, επιµέλεια κίνησης: Κική Μπάκα, φωτογραφίες: Νίκος Μανδαράκας, Χρίστος Σιµάτος. Παίζουν: Γιάννης Καρατζογιάννης, Χριστίνα Θεοδωροπούλου, Δηµήτρης Μαύρος Βίκυ Μαραγκάκη, Μαρία Κοκκινίδου, Τζένη Παρασκευαΐδου, Φοίβος Παπακαλούσης, Χριστίνα Πάγκαλη, Πανάγος Ιωακείµ, Ελεάννα Φινοκαλιώτη, Γιώργος Βουβάκης

στον τόπο µας όσο και στο γράψιµο που της χάρισε πολλά βραβεία και την αγάπη του κοινού. Μεταξύ των έργων της, που τα’οσο έχουν αγαπηθεί και τα: « Το καπλάνι της βιτρίνας», «Ο µεγάλος περίπατος του Πέτρου», «Ο θείος Πλάτων», «Ο ψεύτης παππούς», «Η µωβ οµπρέλα», «Με µολύβι φάµπερ νούµερο 2» κ.α.


Θέατρο «Κνωσός»

(Κνωσού 11 και Πατησίων, τηλ. 210.86.77.070, 210.86.24.463)

Σκηνοθεσία: Μιχάλης Κόκκινος, θεατρική διασκευή: Γιάννης Κόκκινος, χορογραφίες : Ζωή Σαρίδου, σκηνικά: Γιώργος Καρακάσης, κοστούµια: Εύη Μπαράκου, φωτισµοί: Θοδωρής Κόκκινος, µουσική: Μιχάλης Κόκκινος Παίζουν: Έλενα Φαλατάκη, Βασιλεία Πούπαλου, Άσµη Ανδριανοπούλου, Μαρία Τάλο, Γιώργος Παπανδρέου, Μιχάλης Κόκκινος

Ο ΕΓΩΙΣΤΗΣ ΓΙΓΑΝΤΑΣ του ΄Οσκαρ Ουάιλντ

Η

τρυφερή ιστορία του Ουάιλντ, δραµατοποιηµένη από τον θίασο «Θέατρο του παιδιού» παρουσιάζεται για έκτη χρονιά, εµπλουτισµένη µε χορό και τραγούδι, οδηγεί τον µικρό θεατή στην αντίδραση ενάντια στον εγωισµό και την αδικία Κάπου στην Βόρεια Ιρλανδία υπάρχει ένας απίθανος κήπος, µε πανέµορφα δέντρα, κάθε λογής λουλούδια και χιλιάδες µελωδικά πουλιά! Ο κήπος ανήκει σ’ έναν Γίγαντα, ο οποίος λείπει για χρόνια σ’ ένα µέρος µακρινό. Σ’ αυτόν τον κήπο, κάθε µέρα µαζεύονται τα παιδιά και παίζουν, γιατί στην µικρή τους πόλη, δεν υπάρχει άλλος ελεύθερος χώρος. Κάποια µέρα ο Γίγαντας επιστρέφει και βλέπει τα παιδιά. Ενοχληµένος από τις φωνές τους τα διώχνει και βάζει φράκτες σε όλες τις εισόδους για να µην µπει κανείς. Από εκείνη την στιγµή ο κήπος ερηµώνει… Παγώνει. Άραγε, το γέλιο ενός παιδιού, θα µπορέσει να λιώσει την παγωµένη καρδιά του γίγαντα; Ο Ιρλανδός συγγραφέας, ποιητής και κριτικός ΄Οσκαρ Ουάιλντ (1854-1900), γεννηµέ-

νος αριστοκράτης, µε πολυτάραχη ζωή, παρά το γεγονός ότι έγραφε κυρίως για ενήλικες, αγαπούσε ιδιαίτερα τα παραµύθια του και τα αποκαλούσε «µικροσκοπικά έργα τέχνης».

45


Ο ΜΟΣΚΩΒ ΣΕΛΗΜ του Γεωργίου Βιζυηνού

46

Ο

Μοσκώβ-Σελήµ είναι το τελευταίο διήγηµα του Γεώργιου Βιζυηνού, που το έγραψε έγκλειστος στο ψυχιατρείο. Δηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Εστία, το 1895, εν αγνοία του συγγραφέα του. Ο Μοσκώβ-Σελήµ, ένας Τούρκος της επαρχιακής αριστοκρατίας του 19ου αιώνα, γνωρίζει

Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών Ιδρύµατος Ωνάση

(Λεωφόρος Συγγρού 107, τηλ. 2130.178.000)Εφηβική Σκηνή Σκηνοθεσία: Δηµήτρης Ξανθόπουλος, σκηνικά-κοστούµια: Ελένη Μανωλοπούλου, κίνηση: Χαρά Κότσαλη, φωτισµοί: Τάσος Παλαιορούτας, µουσική: Αλέξης Καλοφωλιάς, βοηθός σκηνοθέτη: Μαντώ Γιαννίκου, βοηθός σκηνογράφου/ενδυµατολόγου: Δάφνη Παπαϊωάννου, κατασκευή σκηνικού: Περσεφόνη Νικολακοπούλου, Νίνα Ιωαννίδου, φιλολογικός σύµβουλος -σύµβουλος δραµατουργίας: Ιωάννης-Ιόλαος Μανιάτης Παίζουν: Νικολίτσα Ντρίζη, Αγγελική Παπαθεµελή, Κώστας Σεβδαλής, Γιώργος Φριντζήλας

από παιδί την αδικία µέσα στην οικογένειά του, αλλά και αργότερα, υπηρετώντας την Τουρκία σε αλλεπάλληλους πολέµους. Όταν αιχµαλωτίζεται από τους Ρώσους, έκπληκτος αντιµετωπίζει την ανθρωπιά τους και έκτοτε απορρίπτει κάθε φανατισµό.


Αθηναϊκή Σκηνή Κάλβου – Καλαµπόκη

(Τζιραίων 13, Αθήνα, Ακρόπολη, τηλ. 210 9222300) Σκηνοθεσία: Θεόδωρος Κάλβος, µουσική Χρήστος Γαλήτης, διασκευή Αλεξάνδρα Βουτζουράκη, σκηνικά και κουστούµια των F&F. Παίζουν: Βέρα Μακροµαρίδου, Θωµάς Πανδής, Μάριον Τσιτσέκα

Μ

ια κωµική διασκευή της "Ειρήνης" του Αριστοφάνη για όλα τα παιδιά µε πολλά πρωτότυπα τραγούδια, αλλά και διασκευές γνωστών παιδικών τραγουδιών. Οι µικροί θεατές συµµετέχουν ενεργά στην παράσταση τραγουδώντας και χορεύοντας, αλλά και βοηθώντας τον Τρυγαίο να ελευθερώσει την Ειρήνη.

ΕΙΡΗΝΗ του Αριστοφάνη

47


48

Ο ΣΚΕΠΑΣΤΗΣ ΤΟΥ ΦΕΓΓΑΡΙΟΥ του Ερίκ Πιµπαρέ

Ε

µπνευσµένο από το βιβλίο του Ερίκ Πιµπαρέ «Ο Φεγγαροσκεπαστής», ο «Σκεπαστής του Φεγγαριού» είναι αυτός που έχει αφιερώσει την ζωή του σε ένα σκοπό. Να σκεπάζει το φεγγάρι και να χαρίζει τα µισοφέγγαρα στους ανθρώπους βοηθώντας τους να µετρούν το χρόνο αλλά και να ονειρεύονται. Τώρα, όµως, κάποιος άλλος πρέπει να πάρει την θέση του...

Θέατρο «Ιλίσια Βολανάκης» (Παπαδιαµαντοπούλου 4, Ιλίσια, τηλ. 210.72.23.010)

Διασκευή-σκηνοθεσία: Δέσποινα Μαραγκουδάκη, καλλιτεχνική επιµέλεια: Βασίλης Χαλακατεβάκης, µουσική: Αναστασία και Μαρία Αλπαντάκη, και ο Χρήστος Κουτσανδρέας, κουστούµια: Ελευθερία Μπέµπελου, τραγούδι: Μαρία Μπεθάνη Παίζουν: Κατερίνα Σινούρη-Καλντερµιτζή,Αλεξάνδρα Χασάνη,Γιώτα Χωριανοπούλου Παιδαγωγική Οµάδα: Μαρία Μπεθάνη, Γεωργία Χρονοπούλου, Σοφία Μπουµπούκη, Αντώνης Δεσύλλας


Skrow theatre

(Αρχελάου 5, Παγκράτι, τηλ. 210.72.35.842)

Σκηνοθεσία: Βάσια Ατταριάν, κείµενο: Bάσια Ατταριάν, Ιωάννα Ραµπαούνη, βοηθός σκηνοθεσίας: Μυρτώ Μακρίδη, Πρωτότυπη µουσική-στίχοι: Δηµήτρης Τάσαινας, επιµέλεια κίνησης- χορογραφίες: Έλενα Γεροδήµου, σκηνικό- κοστούµια: Αλεξία Χρυσοχοΐδου, φωτισµοί: Τάσος Παλαιορούτας, κατασκευή σκηνικού: Στέλιος Λαµπαδάριος, φωτογραφίες: Ευτυχία Βλάχου, Video-trailer: Καραµπάτ

Η

οµάδα ΝΤΟΥΘ, προτείνει για τη νέα θεατρική σεζόν το µεσαιωνικό παραµύθι «Ο Ανύπαρκτος Ιππότης», βασισµένο στο οµώνυµο µυθιστόρηµα του ‘Ιταλο Καλβίνο. Μια ιστορία µε µαγικά πλάσµατα, ιππότες, βασιλιάδες, ξύλινα άλογα, σπαθιά, σηµαίες και παιδικά παιχνίδια που µιλάει για την ταυτότητα, τον ιπποτισµό και τη δύναµη της θέλησης.

Ο ΑΝΥΠΑΡΚΤΟΣ ΙΠΠΟΤΗΣ του ΄Ιταλο Καλβίνο

49


Ο ΕΜΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ του ΄Εριχ Καίστνερ

50

Κέντρο Πολιτισµού, αίθουσα «Αντιγόνη» του «Θέατρον» (Πειραιώς 254, Ρουφ, τηλ. 212.2540300)

Διασκευή: Μιµή Ντενίση, σκηνοθεσία Λευτέρης Γιοβανίδης, σκηνικά Αθανασία Σµαραγδή. Παίζουν: Αντώνης Λουδάρος, Ναταλία Δραγούµη, Νεφέλη Ορφανού, Ανδρέας Κωνσταντινίδης, Αλέξανδρος Καλπακίδης, Γιώργος Μακρής κ.α.

Ο

Εµίλ και η παρέα του, σύµβολα της αθωότητας και της ανυπότακτης παιδικής δύναµης, σε µία τρυφερή και συνάµα ξεκαρδιστική παράσταση που θα σαγηνεύσει µικρούς και µεγάλους. Ένα από τα σηµαντικότερα και πιο αγαπηµένα παιδικά βιβλία του µεγάλου Γερµανού συγγραφέα Έριχ Καίστνερ, που τιµήθηκε µε το Παγκόσµιο Βραβείο Λογοτεχνίας Χανς Κρίστιαν Άντερσεν .


Θέατρο 104

(Ευµολπίδων 41, Γκάζι, τηλ. 210.34.55.020)

Σκηνοθεσία: Κώστας Παπακωνσταντίνου, βοηθοί σκηνοθέτη: Δήµητρα Μητροπούλου, Χρήστος Χριστόπουλος, επιµέλεια κίνησης: Μαργαρίτα Τρίκκα, σκηνικά-κοστούµια: Ζωή Αρβανίτη, µουσική: Βασίλης Κουτσιλιέρης, φωτισµοί: Γιώργος Αγιαννίτης, φωτογραφίες: Νίκος Βαρδακαστάνης Παίζουν: Νάντια Δαλκυριάδου, Θοδωρής Θεοδωρίδης, Δηµοσθένης Ξυλαρδιστός

«Η

Μαζώχτρα» του Αργύρη Εφταλιώτη 1849-1923, φιλολογικό ψευδώνυµο του Κλεάνθη Μιχαηλίδη) είναι µία νουβέλα που δηµοσιεύτηκε το 1900, µαζί µε άλλα διηγήµατα τού συγγραφέα µε τον τίτλο «Η Μαζώχτρα και άλλες ιστορίες». Η ιστορία διαδραµατίζεται σ’ ένα χωριό της Κρήτης, την «Παραµυθιά», όπου δύο νέοι ερωτεύονται και ανταλλάσσουν όρκους αγάπης. Αλλά ένα αρχοντόπουλο δεν µπορεί να παντρευτεί µια µαζώχτρα. Ο Πανάγος παίρνει τον λόγο του πίσω και η προδοµένη Ασήµω αντιµετωπίζει τον χλευασµό του χωριού. Δεν συµβιβάζεται όµως µε την κοινωνική αδικία κι αποφασίζει να εκδικηθεί.

Η ΜΑΖΩΧΤΡΑ

του Αργύρη Εφταλιώτη

51


ΝΕΦΕΛΕΣ

του Αριστοφάνη

52

T

ι θέλει να µάθει ένας νέος; Τι θεωρεί ένας «µεγάλος» ότι πρέπει ένας νέος να ξέρει; Ποιο εκπαιδευτικό σύστηµα καλύπτει και τις δύο ανάγκες; Μια επί σκηνής φιλοσοφική και πολιτειακή συζήτηση µε αφορµή τον Αριστοφάνη.

Θέατρο του Νέου Κόσµου (Αντισθένους 7 και Θορύπου, τηλ. 210.92.12.900)

Διασκευή-σκηνοθεσία: Τζωρτζίνα Κακουδάκη, σκηνικά-κοστούµια: Νίκη Ψυχογιού, µουσική: Ανάργυρος Δενιόζος, µουσική διδασκαλία: Πυθαγόρας Κωτσούλας, επιµέλεια κίνησης: Πατρίσια Απέργη, Στέλλα Σπύρου, βοηθοί σκηνοθέτη: Κατερίνα Λούβαρη-Φασόη, Αθηνά Μπαλτά, θεατροπαιδαγωγικό υλικό: Ηρώ Ποταµούση Παίζουν: Κυριάκος Σαλής, Νατάσα Σφενδυλάκη, Κατερίνα Λούβαρη-Φασόη, Βασίλης Ψυλλάς, Στέλιος Δηµόπουλος / Ουσίκ Χανικιάν


Θέατρο Άλφα-Ιδέα

(Πατησίων 37, τηλ. 210.52.38.742) Σκηνική προσαρµογή: Βένια Σταµατιάδη, σκηνοθεσία: Κώστας Γάκης (µουσική), Αθηνά Μουστάκα, Κωνσταντίνος Μπιµπής, µουσική παραγωγή - σχεδιασµός ήχων µουσικός επί σκηνής: Στέφανος Τορτόπογλου, σκηνικά-video: Μικαέλα Λιακατά, κοστούµια: Βασιλική Σύρµα, κίνηση: Κική Μπάκα, οργάνωση παραγωγής: Λευτέρης Πλασκοβίτης Παίζουν: Άρτεµις Γρύµπλα, Κλείτος Κωµοδίκης, Κώστας Μαγκλάρας, Σωτηρία Μαράθου, Αλκιβιάδης Μπακογιάννης, Νικόλας Παπαδοµιχελάκης, Βίκτωρας Πέτσας

Η

ιστορία της Τελευταίας Μαύρης Γάτας είναι η ιστορία µιας πολυµήχανης, εφτάψυχης γάτας! Ο Ευγένιος Τριβιζας, ο εθνικός µας παραµυθάς, πλάθει έναν µυθικό, αλλά πειστικό κόσµο, µια περιπέτεια µε αγωνιώδεις καταδιώξεις και σπαρταριστούς χαρακτήρες. Αντιµετωπίζει τα παιδιά σαν ωρίµους ανθρώπους µε φαντασία, κρίση και ξεκάθαρη σκέψη.

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΑΥΡΗ ΓΑΤΑ του Ευγένιου Τριβιζά

53


54

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΣΩΜΑΤΟΦΥΛΑΚΕΣ του Αλέξανδρου Δουµά

Ο

Ντ’ Αρτανιάν ξεκινάει από το χωριό του, µε την ευχή του πατέρα του κι ένα άλογο, να πάει στο Παρίσι µε όνειρο να γίνει σωµατοφύλακας του βασιλιά. Πράγµατι, τα καταφέρνει «µε το σπαθί του»! Συµφιλιώνεται µε τους διάσηµους ξιφοµάχους, Άθω, Πόρθο κι Άραµι. Οι τέσσερις φίλοι, αχώριστη πια παρέα, γίνονται ατρόµητοι. Ο Αλέξανδρος Δουµάς ο πρεσβύτερος(1802-1870) είναι ένας από τους πιο πολυδιαβασµένους Γάλλους λογοτέχνες. Από τα πιο γνωστά του έργα είναι: «Οι τρεις σωµατοφύλακες», «Κόµης Μοντεχρίστος», «Μετά 20 έτη», «Σιδηρούν προσωπείο», «Κορσικανοί αδελφοί», «Μαύρη τουλίπα» κ.α.

Θέατρο «Ακροπόλ»

(Ιπποκράτους 9. τηλ. 210.36.48.303) Σκηνοθεσία: Βασίλης Νικολαΐδης, θεατρική διασκευή: Φίλιππος Μανδηλαράς, σκηνικά-κοστούµια: Γιάννης Μετζικώφ, µουσική σύνθεση-ενορχήστρωση: Θωµάς Καραχάλιος, διδασκαλία-επιµέλεια ξιφασκίας: Γεννάδιος Πάτσης, χορογραφία-κινησιολογία: Δηµήτρης Μαργαρίτης, προβολές: Χρυσούλα Κοροβέση-Μάριος Γαµπιεράκης, βοηθός σκηνοθέτη: Κωνσταντίνα Ψωµά, µουσική διδασκαλία: Κωνσταντίνος Χαλντούπης, εκπαιδευτική σύµβουλος: Ειρήνη Ιακώβου Παίζουν: Κωνσταντίνος Αρνόκουρος, Αλέξανδρος Αχτάρ, Πάρις Θωµόπουλος, Αµαλία Καβάλη, Χρήστος Καπενής, Δηµήτρης Μαργαρίτης, Ευθύµης Μπαλαγιάννης, Νατάσα Οικονοµοπούλου, Δηµήτρης Ραφαήλος, Ελεάνα Στραβοδήµου, Γιώργος Χουλιάρας


Θέατρο «Αλκµήνη»

(Αλκµήνης 4, Πετράλωνα, τηλ. 210.34.28.650) Διασκευή κειµένου-σκηνοθεσία: Κωνσταντίνα Νικολαΐδη, πρωτότυπη µουσική: Νίκος Τσέκος, σκηνικά: David Negrin, κοστούµια: Κική Μήλιου, µάσκες-ειδικές κατασκευές: Δήµητρα Καίσαρη, σχεδιασµός φωτισµών: Αλέξανδρος Αλεξάνδρου, κίνηση: Χριστίνα Φωτεινάκη, Video art: Ελπίδα Πανουργιά, Φωτογραφίες: Αλεξάνδρα Μασµανίδη, Γιάννης Πρίφτης, γραφιστικά: Γιάννης Στιβανάκης, βοηθός ενδυµατολόγου: Χριστίνα-Ερατώ Ραφτοπούλου Παίζουν: Χάρης Μαυρουδής, Μαγδαληνή Παλιούρα, Κωνσταντίνος Μουταφτσής, Στέλλα Γεωργουλέα, Κατερίνα Κωνσταντέλλου, Κατερίνα Νικολοπούλου, Έµµη Χάλαρη, Μελίτα Ψυχογιοπούλου Δεύτερη διανοµή: Αναστασία Δηµοπούλου, Μαριλέττα Κυριαζή, Αλεξία Στολιδάκη Τις φωνές τους χαρίζουν οι ηθοποιοί: Αυγουστίνος Κούµουλος, Αλέξανδρος Πέρρος, Νάντια Μητρούδη, Ιζαµπέλα Μπαλτσαδιά, Κωνσταντίνα Νικολαΐδη

Τ

ο συµβολικό παραµύθι, «Σκύλος µε Σπίτι» της βραβευµένης συγγραφέως παιδικών και εφηβικών βιβλίων, Γαλάτειας Γρηγοριάδου-Σουρέλη, επίκαιρο όσο ποτέ, σε µια παράσταση που µας γεµίζει ελπίδα για ένα πιο φωτεινό αύριο, µυώντας µε χιούµορ γονείς και παιδιά στην έννοια της αγάπης, της φιλίας, της συν-δηµιουργίας και της ενότητας του κόσµου που δεν χωράει φυλετικές και άλλες διακρίσεις. Να πούµε εδώ πως η αγαπηµένη συγγραφέας που έφυγε πριν από περίπου τρεις µήνες από κοντά µας, είχε δει το όνοµά της να αναγράφεται στον τιµητικό πίνακα του Διεθνούς Βραβείου Άντερσεν ενώ, µεταξύ των άλλων πολλών διακρίσεων, η Ακαδηµία Αθηνών την είχε βραβεύσει για τη συνολική της προσφορά στην παιδική και την εφηβική λογοτεχνία.

ΣΚΥΛΟΣ ΜΕ ΣΠΙΤΙ της Γαλάτειας Γρηγοριάδου-Σουρέλη

55


ΤΑ ΨΗΛΑ ΒΟΥΝΑ του Ζαχαρία Παπαντωνίου

56

Τ

α «Ψηλά Βουνά» κυκλοφόρησαν το 1918 και αποτελούσαν το πρώτο σχολικό αναγνωστικό στη δηµοτική γλώσσα, στα πλαίσια της εκπαιδευτικής µεταρρύθµισης που εισήγαγε ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Το βιβλίο αφηγείται την ιστορία µιας οµάδας παιδιών που όταν τελειώνουν την τελευταία τάξη του δηµοτικού σχολείου αποφασίζουν, µε την άδεια των γονιών τους, να κάνουν µόνα τους διακοπές για περίπου δύο µήνες στα βουνά της Ευρυτανίας

Θέατρο «Χατζηχρήστου» (Πανεπιστηµίου 38, τηλ. 210.36.04.618)

Θεατρική διασκευή-σκηνοθεσία: Χάρης Βορκάς, σκηνικά-κοστούµια: Καίτη Μαλέσκου, µουσική επιµέλεια: Νίκος Ιωαννίδης, φωτισµοί: Γιώργος Κωστής, βίντεο-προβολές-φωτογραφίες -βοηθός σκηνοθέτη: Σωτήρης Σχίλλος Παίζουν: Λευτέρης Δηµηρόπουλος, Πρόδροµος Κιρκινεζιάδης, Φένια Σταύρου, Γιάννης Στραπέλης, Κωνσταντίνος Συνετός, Σωτήρης Σχίλλος, Αναστασία Τζελέπη, Ελίνα Χατζή. Στον ρόλο της Δασκάλας-αφηγήτριας η Καίτη Φίνου


Θέατρο 104

(Ευµολπιδών 104, τηλ. 210.34,55.020)

Σκηνοθεσία: Άγγελος Χατζάς - Αλέξανδρος Κοµπόγιωργας, µετάφραση -διασκευή: Άγγελος Χατζάς, µουσική επεξεργασία - επιµέλεια: Νεφέλη Κουλούρη, µουσική ενορχήστρωση - σύνθεση: Αντώνης Δελαπόρτας, κίνηση: Άρτεµις Ιγνατίου, σκηνικά - κοστούµια - φωτισµοί: Αλέξανδρος Κοµπόγιωργας, Παίζουν: Αλέξανδρος Κοµπόγιωργας, Νεφέλη Κουλούρη, Άγγελος Χατζάς

Τ

ο αριστούργηµα του Ιουλίου Βερν ταξιδεύει τους µικρούς θεατές στα έγκατα της γης µε έναν µαγικό τρόπο. Ο Ιούλιος Βερν (1828-1905) ήταν Γάλλος λογοτέχνης που έγραψε για ταξίδια στο διάστηµα και άλλα φανταστικά πολύ πριν αρχίσουν οι επιστήµονες να σκέφτονται κάτι τέτοιο γι’ αυτό και χαρακτηρίστηκε ως ο «πατέρας της επιστηµονικής φαντασίας». Είναι ο δεύτερος πιο µεταφρασµένος συγγραφέας στον κόσµο- µετά την Αγκάθα Κρίστι.

ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΓΗΣ του Ιουλίου Βερν

57


Ο ΓΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΕ 80 ΗΜΕΡΕΣ του Ιουλίου Βερν

58

T

ο θρυλικό έργο του Ιουλίου Βερν ανεβαίνει, ως µουσικοθεατρική παράσταση στην παιδική σκηνή του Μεγάρου και µεταµορφώνεται σε ένα περιπετειώδες ταξίδι µε δράση, χιούµορ, ζωντανή µουσική και διαδραστικές βιντεοπροβολές.

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

(τηλ. 210.7282.333, 210.86.68.572)) Σκηνοθεσία: Τατιάνα Λύγαρη(αφιλοκερδής συµµετοχή), θεατρική διασκευή: Γιώργος Γαλίτης, σκηνικά - κοστούµια: Γιάννης Μετζικώφ, µουσική: Μηνάς Ι. Αλεξιάδης, µουσική διδασκαλία: Άλκηστις Ραυτοπούλου, Video design: Σπύρος Ρασιδάκης, χορογραφία: Πέπη Ζαχαροπούλου, φωτισµοί: Σάκης Μπιρµπίλης Παίζουν: Τίνα Γιωτοπούλου, Δηµήτρης Διακοσάββας, Γιάννης Διαµαντής, Παναγιώτης Κλίνης, Γιώργος Κοψιδάς, Λάµπρος Παπαγεωργίου, Πάνος Παπαγεωργόπουλος, Στέφη Πουλοπούλου, Σαµψών Φύτρος Το µουσικό συγκρότηµα Vice Versa: Άλκηστις Ραυτοπούλου, Φώτης Μυλωνάς, Σωκράτης Γανιάρης και ο µουσικός Απόστολος Θεοδοσίου


ΤΟ ΑΗΔΟΝΙ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ Θέατρο « Αλκµήνη» (τηλ. 210.34.25.650)

Θεατρική προσαρµογή-σκηνοθεσία: Ξανθή Ταβουλαρέα, µουσική Γιάννης Ζουγανέλης, διδασκαλία Τάι-τσι Στούντιο 71, Παίζουν: Γιάννης Αγριόµαλλος, Ηλίας Γκογιάνος, Βαρβάρα Πεντζερίδου, Φίλη Μαρσώ

Η

ιστορία του παραµυθιού «Το Αηδόνι του Αυτοκράτορα» είναι λίγο πολύ γνωστή σε όλους: Ο αυτοκράτορας της Κίνας ζει στο φτιαγµένο από πορσελάνη παλάτι του. Τα πλούτη του δεν είναι ικανά να διώξουν την βαθιά του µελαγχολία. Ώσπου κάποια στιγµή, στον κήπο του κάνει την εµφάνισή του ένα αηδόνι, το κελάηδισµα του οποίου

του Χανς Κρίστιαν Αντερσεν

59


Ο ΜΙΚΡΟΣ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ του Αντουάν ντε Σεν Εξιπερύ

60

Ο

Μικρός Πρίγκιπας είναι ένα λαµπερό µιούζικαλ που εκτυλίσσεται σε ένα παραµυθένιο και µαγευτικό πλανητικό σύµπαν, γεµάτο εκπλήξεις, συγκίνηση και γέλιο µε υπέροχα τραγούδια που θα κάνουν την δράση ακόµα πιο κατανοητή σε µικρούς και µεγάλους προτρέποντας τους να τραγουδήσουν και να συµµετέχουν σε µια ιστορία που θα χαραχτεί στη καρδιά τους και θα αλλάξει τον τρόπο σκέψης τους. Το υπέροχο παραµύθι για µικρούς και µεγάλους του Εξιπερύ που διδάσκει τη φιλία, την αγάπη, την αλήθεια, ακόµη και την απώλεια σε µικρούς και µεγάλους σε ένα φαντασµαγορικό, µουσικοχορευτικό θεατρικό ανέβασµα.

Νέο Θέατρο «Κατερίνα Βασιλάκου»

(Προφήτου Δανιήλ 3-5, Κεραµεικός, τηλ. 211.013.002) Σκηνοθεσία – διασκευή, επιλογή τραγουδιών, στίχοι: Μαριάννα Τόλη, ενορχηστρώσεις - µουσική διδασκαλία: Αλέξανδρος Μπαζάνης, χορογραφίες: Αλέξανδρος Κουζίτσκιν, σκηνικά: Γιώργος Γαβαλάς, κοστούµια: Μιχάλης Σδούγκος – Μαριάννα Τόλη, φωτισµοί : Ελευθερία Ντεκώ, Ειδικές κατασκευές Puppets: Δήµητρα Καίσαρη, Βίντεο Art: Κωνσταντίνος Γκαρίνης, υπεύθυνη πραγραµµατισµού Ευγενία Ποµώνη. Παίζουν: Ορέστης Καρυδάς, Αντιγόνη Ψυχράµη, Άννα Φιλιππάκη, Άντεια Ολυµπίου, Σωκράτης Μαιδώνης, Βαγγέλης Κρανιώτης, Σταύρος Βόλκος, Κέλυ Γιακουµάκη, Μαρία Δελετζέ, Γιάννης Πλιάκης, Δήµητρα Γιακουµόγλου, Βερονίκη Κυριακοπούλου και ο Γιώργος Βούντας


Παιδική Σκηνή Θεάτρου Τέχνης (Φρυνίχου 14, Πλάκα, τηλ.210 3222464)

Θεατρική διασκευή: Άνδρη Θεοδότου, σκηνοθεσία: Δηµήτρης Δεγαίτης, σκηνικά - κοστούµια: Πάρις Μέξης και Μαντώ Ψυχουντάκη, µουσική: Νίκος Τσέκος, κίνηση: Μαρίζα Τσίγκα, φωτισµοί: Στέλλα Κάλτσου

Παίζουν: Κίµων Φιορέτος, Δηµοσθένης Φίλιππας, Μαρία Τζάνη, Κωνσταντίνος Ευστρατίου, Ευθύµης Χαλκίδης, Χριστίνα Κωστέα. Στον ρόλο του Σέρλοκ Χολµς ο Γιάννης Σαρακατσάνης

T

ο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν παρουσιάζει, στην ανακαινισµένη σκηνή της οδού Φρυνίχου, την αυθεντική ιστορία του Κόναν Ντόϋλ «Ο Σέρλοκ Χολµς και το Γαλάζιο Ρουµπίνι», σε νέα θεατρική διασκευή για παιδιά, γεµάτη µυστήριο και περιπέτειες. Το έργο βασίζεται στο οµότιτλο διήγηµα, από τις «Περιπέτειες του Σέρλοκ Χολµς» του σερ Άρθουρ Κόναν Ντόϋλ, ένα από τα πιο πολυδιαβασµένα βιβλία στον κόσµο.

Ο ΣΕΡΛΟΚ ΧΟΛΜΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΑΛΑΖΙΟ ΡΟΥΜΠΙΝΙ του σερ ΄Αρθουρ Κόναν Ντόιλ

61


62

Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΧΙΟΝΙΟΥ του Χανς Κρίστιaν ΄Αντερσεν Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασιλίσσης Σοφίας, τηλ. 72.82.3330)

Μ

παλέτο σε δύο πράξεις, βασισµένο στο οµώνυµο παραµύθι του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, σε παραγωγή του Μπαλέτου της Εθνικής Όπερας του Κιέβου. Ο µεγάλος Δανός παραµυθάς Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, µε την ανεξάντλητη φαντασία ενός αιώνιου παιδιού, έπλασε ένα από τα πιο όµορφα παραµύθια που αφηγείται τη συγκινητική περιπέτεια δύο αγαπηµένων φίλων, της Γκέρντα και του Κάι. Σ' έναν κόσµο φανταστικό, παγωµένο και απόµακρο, κυριαρχεί η γοητευτική Βασίλισσα του Χιονιού που σαγηνεύει τους ανθρώπους µε την οµορφιά της, έχοντας για όπλο ένα µαγικό καθρέφτη.


Γήπεδο Tae Kwon Do

(Αεροπόρου Αριστοτέλη Μωραίτη, Φάληρο, τηλ. 2111010099)

Με τους Russian Ice Stars. Χορογραφία από τον σπουδαίο Ιταλό χορογράφο Cavalieri Giuseppe Arena, τον καλλιτέχνη που χορογράφησε την τελετή έναρξης των Χειµερινών Ολυµπιακών Αγώνων του Τορίνο το 2006, πρωτότυπη µουσική είναι του διάσηµου Ιταλού συνθέτη Silvio Amato

Γ

ια πρώτη φορά στην Ελλάδα, η µεγάλη αυτή παραγωγή έρχεται µε εξοπλισµό, σκηνικά και µια παγοπίστα 800τµ, που επιτρέπουν στους θεατές να παρακολουθούν την παράσταση σε διάταξη 360 µοιρών! Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται η καλύτερη θέαση, ώστε οι µικροί και µεγάλοι φίλοι του Πίτερ Παν να µπορούν να έχουν τη µεγαλύτερη απόλαυση, όπου και αν βρίσκονται στο χώρο του γηπέδου. Ο πολυαγαπηµένος Πίτερ Παν αποτελεί καρπό της φαντασίας του Σκοτσέζου συγγραφέα Τζ. Μ. Μπάρι (J. M. Barrie, 1860-1937). Εµφανίστηκε για πρώτη φορά το 1902, ως χαρακτήρας στα κεφάλαια 13 µε 18 του µυθιστορήµατος του Μπάρι Το µικρό άσπρο πουλί. Δύο χρόνια αργότερα, ο συγγραφέας επέστρεψε στον Πίτερ Παν, χρίζοντάς τον πρωταγωνιστή του θεατρικού του έργου «Πίτερ Παν ή Το αγόρι που δεν ήθελε να µεγαλώσει». Η επιτυχία της παράστασης ήταν τόσο µεγάλη, που παιζόταν αδιάκοπα ως το 1913.

ΠΗΤΕΡ ΠΑΝ του Τζ. Μ. Μπάρι

63


64

Ο ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟΣ ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ του Όσκαρ Ουάιλντ

Ο

«Ευτυχισµένος Πρίγκιπας» εκδόθηκε το 1888, µαζί µε άλλα παραµύθια του Όσκαρ Ουάιλντ σε µία σπουδαία συλλογή µε τίτλο «Ο Ευτυχισµένος Πρίγκιπας και άλλα παραµύθια». Στην ίδια συλλογή ανήκουν και «Ο εγωιστής γίγαντας» και «Το αηδόνι και το τριαντάφυλλο». Στο παραµύθι που παρουσιάζεται φέτος µε φαντασία και τρυφερότητα για πρώτη φορά από το Εθνικό,, από το σκηνοθέτη Άρη Τρουπάκη κι έναν έξοχο θίασο που βασίζεται στον παλιό κορµό των καλλιτεχνών της Πειραµατικής σκηνής του Στάθη Λιβαθινού (2001-2007), αναδεικνύονται θέµατα όπως αυτά της φιλίας, της

Εθνικό Θέατρο-Παιδική Σκηνή

(Αγίου Κωνσταντίνου 22-24, τηλ. 210.5288170-171) Διασκευή: Η διασκευή βασίστηκε στο παραµύθι του Όσκαρ Ουάιλντ και σε υλικό που προέκυψε από τους αυτοσχεδιασµούς των ηθοποιών κατά τη διάρκεια της πρόβας. Δραµατουργική επεξεργασία: Έλσα Ανδριανού.( στη δραµατουργική επεξεργασία βοήθησε και ο θίασος), σκηνοθεσία: Άρης Τρουπάκης, σκηνικά-κοστούµια: Κωνσταντίνος Ζαµάνης, µουσική: Xαράλαµπος Γωγιός, χορογραφία/επιµέλεια κίνησης: Πολίν Ουγκέ, φωτισµοί : Aλέκος Αναστασίου, βοηθός σκηνοθέτη: Φώτης Κουτρουβίδης Παίζουν: Αγγελάκης Λευτέρης, Ανανιάδου Αργυρώ, Αναστασόπουλος Νικόλας, Αναστασοπούλου Ασηµίνα, Ανδρέου Βασίλης, Γκότση Μαλαµατένια, Καρδώνης Νίκος, Κόικας Στάθης, Μπουλάς Διονύσης, Παναγόπουλος Γιάννης, Σαββίδου Μαρία, Σουγάρης Χρήστος, Τσεκούρα Αµαλία Μουσικοί επί σκηνής: Aλέξης Κωτσόπουλος, Νίκος Καρύδης αυταπάρνησης, του εφήµερου των υλικών αγαθών και της προσφοράς στον συνάνθρωπο. Ο Ευτυχισµένος Πρίγκιπας έχει ζήσει πίσω από τον φράχτη ενός παλατιού, δίχως έγνοιες και σκοτούρες, πάντα ξέγνοιαστος και χαµογελαστός. Όταν θα φύγει από τη ζωή, ένα χρυσό άγαλµα στήνεται σε µία πλατεία της πόλης προς τιµή του. Παρατηρώντας τον κόσµο από ψηλά µέσα από το άγαλµά του, ο Πρίγκιπας ανακαλύπτει µιαν άλλη πλευρά της καθηµερινότητας: την φτώχια, την ασχήµια, διαφθορά και την υποκρισία. Και ο Ευτυχισµένος Πρίγκιπας δακρύζει κάθε βράδυ για όλα τα άσχηµα που συµβαίνουν γύρω του. Ώσπου, ένα µικρό χελιδόνι, κουρνιάζει στα πόδια του. Ο Ευτυχισµένος Πρίγκιπας θα βρει έναν πολύτιµο σύµµαχο. Μαζί θα βοηθήσουν τους ανθρώπους µε κάθε δυνατό τρόπο σε µια υπέροχη ιστορία ανιδιοτέλειας, φιλίας και αγάπης.


ΑΝΟΙΧΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - Τεύχος 4  

Το τέταρτο τεύχος της "Ανοιχτής Βιβλιοθήκης" του iReporter στα χέρια σας. Μαζί και το "Παιδί & Εφηβος".

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you