Page 5

‫ﺧﺒﺮﻧﺎﻣﻪ اﻧﺠﻤﻦ داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن اﻳﺮاﻧﻲ داﻧﺸﮕﺎه آﻟﺒﺮﺗﺎ‬

‫ﻣﺮداد ‪1386‬‬

‫ﺧﺴﺮو اﻧﺪﻳﺸﻪ‬ ‫ﻣﺴﻌﻮد ﻋﺒﺎس زاده‬

‫ﻫﺸﺘﻢ ﻣﺮداد در ﻛﺸﻮر ﻣﺎ روز ﺳﻬﺮوردي ﻧﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻧﮕﺎه ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ و آراي‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻲ اﻳﻦ ﺣﻜﻴﻢ اﻳﺮاﻧﻲ ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ‪ .‬ﺷﻴﺦ‬ ‫ﺷﻬﺎباﻟﺪﻳﻦ ﺳﻬﺮوردي ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ”ﺷﻴﺦ اﺷﺮاق“‪” ،‬ﺷﻴﺦ‬ ‫ﺷﻬﻴﺪ“ و ”ﺷﻬﺎب ﻣﻘﺘﻮل“‪ ،‬ﻣﻮﺳﺴﺲ ﺣﻜﻤﺖ اﺷﺮاق و از‬ ‫ﺳﺘﺎرﮔﺎن ﻗﺪر اول آﺳﻤﺎن ﺣﻜﻤﺖ و ﻋﺮﻓﺎن در اﻳﺮان و‬ ‫ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫او در ﺳﺎل ‪ 549‬ه‪ .‬ق‪ .‬در روﺳﺘﺎي ﺳﻬﺮورد زﻧﺠﺎن‬ ‫دﻳﺪه ﺑﻪ ﺟﻬﺎن ﮔﺸﻮد‪ .‬ﭘﺲ از آﻣﻮﺧﺘﻦ ﻣﻘﺪﻣﺎت در ﺷﻬﺮ‬ ‫ﻣﺮاﻏﻪ ﻧﺰد ”ﻣﺠﺪاﻟﺪﻳﻦ ﺟﻴﻠﻲ“ ‪ -‬ﻛﻪ اﺳﺘﺎد اﻣﺎم ﻓﺨﺮ رازي‬ ‫ﻧﻴﺰ ﺑﻮد ‪ -‬ﺑﺮاي ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﺑﻪ اﺻﻔﻬﺎن رﻓﺖ‪ .‬در‬ ‫ﻫﻤﻴﻦ ﺷﻬﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ او ﺑﺮاي ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺑﺎر ﺑﺎ اﻓﻜﺎر اﺑﻦﺳﻴﻨﺎ‬ ‫آﺷﻨﺎ ﺷﺪ و در ﺣﻜﻤﺖ ﻣﺸﺎء ‪ -‬ﻣﺸﺮب ﻓﻠﺴﻔﻲ ارﺳﻄﻮ‪،‬‬ ‫ﻓﺎراﺑﻲ و اﺑﻦ ﺳﻴﻨﺎ ‪ -‬ﺑﻪ اﺳﺘﺎدي رﺳﻴﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎن و‬ ‫ﺳﻠﻮك ﻣﻌﻨﻮي رو آورد و ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻟﻲ ﻧﻴﺰ در ﻋﺮاق و ﺷﺎم‬ ‫ﺑﻪ ﺳﻴﺎﺣﺖ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮔﺬراﻧﻴﺪ ﺗﺎ ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬در ﺷﻬﺮ ﺣﻠﺐ‬ ‫ﺳﻮرﻳﻪ ﺑﺎ ”ﻣﻠﻚ ﻇﺎﻫﺮ“‪ ،‬ﭘﺴﺮ ﺻﻼحاﻟﺪﻳﻦ اﻳﻮﺑﻲ دﻳﺪار‬ ‫ﻛﺮد‪ .‬ﻣﻠﻚ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻴﻔﺘﻪ ﺷﻴﺦ ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﺶ را ﮔﺮاﻣﻲ‬ ‫داﺷﺖ و از او ﺧﻮاﺳﺖ ﻛﻪ در آﻧﺠﺎ ﺑﻤﺎﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﻮاﻓﻘﺖ‬ ‫ﺷﻴﺦ روﺑﺮو ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻈﺎم ﻓﻠﺴﻔﻲ اﺷﺮاق ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻧﻈﺎﻣﻬﺎي‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ اﺻﻮل آن ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺘﻔﻜﺮ و ﻋﺎرف ﺑﺰرگ‬ ‫ﺷﻬﺎب اﻟﺪﻳﻦ ﺳﻬﺮوردي ﭘﺎﻳﻪ رﻳﺰي ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻠﺴﻔﻪ‬ ‫اﺷﺮاق اﻓﺰون ﺑﺮ اﺳﺘﺪﻻل ﻋﻘﻠﻲ ﺑﺮ ﻧﻮﻋﻲ درك ذوﻗﻲ و‬ ‫ﺷﻬﻮدي از ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ و ﺑﺮ ﺧﻼف ﺣﻜﻤﺖ ﻣﺸﺎء‬ ‫ﻛﻪ اﺳﺘﺪﻻل و ﺑﺮﻫﺎن را اﺻﻞ ﻣﻴﺪاﻧﺪ )ﺑﺎ ﻛﻤﻲ ﺗﺴﺎﻣﺢ‬ ‫ﺷﺒﻴﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ رﻳﺎﺿﻲ( ‪ ،‬ﺗﻌﻘﻞ و ﺑﺮﻫﺎن را ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻧﻮر ﻣﻮﺟﻮد از ﻫﺮ ﭘﺪﻳﺪه ﻣﻴﺪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﺴﺘﻲ از دﻳﺪﮔﺎه ﻓﻠﺴﻔﻪ اﺷﺮاق ﻧﻮر ﻣﺠﺮدﻳﺴﺖ ﻛﻪ از‬ ‫اﺻﻞ ”ﻧﻮراﻻﻧﻮار“ ﺳﺎﻃﻊ ﺷﺪه و ﻋﺎﻟﻢ را ﻓﺮا ﻣﻴﮕﻴﺮد و ﺑﻪ‬ ‫ﺳﺒﺐ ﺗﻜﺜﺮ ﻣﻈﺎﻫﺮ‪ ،‬ﻣﺘﻜﺜﺮ ﻧﻤﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫اﺷﺮاق ﺣﻀﻮري و ﺷﻬﻮد ﻫﻢ در ﻣﺮﺗﺒﻪ و ﻫﻢ در اﺻﺎﻟﺖ ﺑﺮ‬ ‫ﺑﺮﻫﺎن و اﺳﺘﺪﻻل ﻣﻘﺪم اﺳﺖ و اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪاﻳﺴﺖ ﻛﻪ در‬ ‫ﻓﻠﺴﻔﻪﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺨﺼﻮص ﭘﺪﻳﺪارﺷﻨﺎﺳﻲ ﻣﺪرن از‬ ‫اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪ .‬ﺳﻬﺮوردي واﻗﻌﻴﺖ اﺷﻴﺎ را‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻮر ﺗﻤﺜﻴﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و آﻧﭽﻪ را ﺗﻔﺎوت ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎﺳﺖ در‬ ‫ﺷﺪت و ﺿﻌﻒ ﻧﻮراﻧﻴﺖ آﻧﻬﺎ ﻣﻲداﻧﺪ‪ .‬او ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫ﻧﻮري واﺣﺪ ﻋﺎﻣﻞ آﺷﻜﺎر ﺷﺪن اﺷﻴﺎﺳﺖ و ﻫﺴﺘﻲ ﻣﻄﻠﻖ‬ ‫و ﻧﻮر ﻣﺤﺾ را ”ﻧﻮراﻻﻧﻮار“ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻲداﻧﺪ‪ .‬اﻧﺪﻳﺸﻪ‬ ‫اﺻﺎﻟﺖ ﻧﻮر در ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺳﻬﺮوردي ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻼﺻﺪرا ﺑﺎ‬ ‫ﺑﻴﺎن ” اﺻﺎﻟﺖ وﺟﻮد“ در ﺣﻜﻤﺖ ﻣﺘﻌﺎﻟﻴﻪ ﺑﻪ اوج ﺧﻮد‬ ‫رﺳﻴﺪ‪ .‬ﺣﻜﻤﺖ اﺷﺮاق ﺑﺮ ﺳﻪ ﭘﺎﻳﻪ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﺣﻜﻤﺖ ﻣﺸﺎء‪ :‬ﺑﺪون ﺷﻚ ﺣﻜﻤﺖ ﻣﺸﺎﺋﻲ ﻣﻘﺪﻣﻪ‬ ‫اﺷﺮاق ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﺑﻦ ﺳﻴﻨﺎ آن ﻧﺎﺑﻐﻪ ﺑﺰرگ ﻫﻤﻪ دوراﻧﻬﺎ‬ ‫در ﻛﺘﺎب”اﺷﺎرات“ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ ﻓﻠﺴﻔﻪ ذوﻗﻲ و درك ﺷﻬﻮدي‬ ‫اﺷﺎره ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ آﻧﺮا ”ﺣﻜﻤﺖ ﻣﺸﺮﻗﻲ“ ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ و ﺑﺮﺗﺮ‬ ‫از ﺑﺮﻫﺎن ﻣﻨﻄﻘﻲ ﺻﺮف ﻣﻲداﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﺣﻜﻤﺖ اﻳﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن‪ :‬از ﻧﻜﺎت ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ و ﺟﺎﻟﺐ‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺳﻬﺮوردي ﻋﻼﻗﻪ ﺧﺎص او ﺑﻪ ﺣﻜﻤﺖ‬ ‫ﭘﺎرﺳﻲ ﺑﺎﺳﺘﺎن‪” ،‬ﺣﻜﻤﺖ ﺧﺴﺮواﻧﻲ“‪ ،‬و ﺑﺨﺼﻮص ﺷﺨﺺ‬ ‫زردﺷﺖ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻪ وﻳﮋه ﺑﻪ ﺣﺪﻳﺴﺖ ﻛﻪ او ﺑﺮﺧﻲ‬ ‫از اﺻﻄﻼﺣﺎت ﺣﻜﻤﺖ اﺷﺮاق را از اوﺳﺘﺎ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﻬﻠﻮي‬ ‫اﻟﻬﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬او ﺧﻮد را ﺑﻪﺣﻖ زﻧﺪه ﻛﻨﻨﺪه ﺣﻜﻤﺖ‬ ‫اﻳﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪5‬‬

Iranians 002n2y1aug07  

‫اول‬ ‫ﺳﺎل‬ - ‫ﺷﻤﺎره‬ ‫ﭘﻴﺶ‬ 2 ‫ﻣﺮداد‬ 1386 - ‫آﮔﻮﺳﺖ‬ 2007 ‫آﻟﺒﺮﺗﺎ‬ ‫داﻧﺸﮕﺎه‬ ‫اﻳﺮاﻧﻲ‬ ‫داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن‬ ‫اﻧﺠﻤﻦ‬ ‫ﺧﺒﺮﻧﺎﻣﻪ‬ ‫روﭘﻴﺶﻫﺎيﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‬ ‫ﻲﺎ...

Advertisement